Energieraad (formeel) d.d. 26 juni 2026

[0:00:00] Hele goedemiddag allemaal.

[0:00:02] Van harte welkom bij dit commissiedebat in de Vaste Kamer Commissie Klimaat en Groene Groei.

[0:00:07] Vandaag op de agenda de Formele Energieraad van 26 juni.

[0:00:12] Welkom aan de minister en ondersteuning.

[0:00:15] Mooi dat u er bent.

[0:00:17] Welkom aan de mensen op de tribune, de aanwezige pers en uiteraard ook de woordvoerders.

[0:00:22] Van harte welkom.

[0:00:24] We gaan met elkaar beginnen met de eerste termijn.

[0:00:26] Ik stel voor dat we vier interrupties met elkaar hanteren die u onderling dus kunt stellen.

[0:00:32] Kijken we daarna even hoeveel ruimte er ook weer is om uiteraard ook interrupties te kunnen plegen richting het kabinet.

[0:00:39] We hebben mooie zes fracties aanwezig.

[0:00:41] Mogen schrijven we nog een collega aan.

[0:00:43] Maar we gaan gewoon beginnen.

[0:00:44] U heeft vier minuten spreektijd.

[0:00:46] En als er dan verder geen mededelingen zijn van de leden of vanuit het kabinet...

[0:00:51] Dan gaan we gewoon beginnen.

[0:00:54] En dan geef ik graag het woord aan mevrouw Van Oosterhout.

[0:00:56] Ja, dank u wel, voorzitter.

[0:00:58] Nederland en Europa staan op een kruispunt.

[0:01:00] Elektrificeren we onze toekomst in of houden we vast aan fossiele afhankelijkheden?

[0:01:05] Willen we de klimaatdoelen halen of stoppen we al onze energie in deregulering?

[0:01:09] Dit kabinet gaat voorlopig op haar handen zitten.

[0:01:11] Er komt geen extra klimaatpakket en de Europese energie- en besparingsdoelen gaan we niet halen.

[0:01:17] Bij gebrek aan nationale ruimte is deze minister graag in Europa.

[0:01:20] En terwijl ik het belang van Europa deel, heb ik zorgen over de resultaten in Brussel.

[0:01:25] Op methaan, op waterstof en gratis uitstootrechten.

[0:01:29] De minister noemt dit technische aanpassingen.

[0:01:31] Ik noem het drie tikken voor het klimaat.

[0:01:34] De grote strijd in Europa van aankomend jaar gaat over de toekomst van het ETS, de RED en de EED.

[0:01:40] Hoe bereidt de minister zich voor?

[0:01:42] Welke coalities smeet ze?

[0:01:44] Specifiek over de Nederlandse positie op RED en EED en het Nederlandse non-paper dat hierover is geschreven.

[0:01:51] Ik moest eerlijk gezegd even twee keer lezen.

[0:01:54] Het is een D66-minister die, na 25 jaar Europese doelen voor hernieuwbare energie, nu kernenergie wil toevoegen aan die doelen.

[0:02:02] Heeft de minister doordacht wat dit doet met de investeringszekerheid voor zon- en windindustrie?

[0:02:07] Wat dit betekent voor alle deeldoelen en subsidies die in Nederland beschikbaar zijn?

[0:02:12] En dan over vraagcreatie in red.

[0:02:14] De minister nam vorige week nog een motie aan.

[0:02:16] Ik zie daar in het non-paper vrijwel niets van terug.

[0:02:19] De minister wil een optioneel elektrificatiedoel, terwijl juist een hard doel cruciaal is om de business case van wind op zee sluitend te krijgen en om afspraken tussen EU-landen te kunnen maken.

[0:02:29] Waarom wordt het geen hard doel?

[0:02:31] En waarom geen woord over vraagcreatie van RNFBO's en hernieuwbare elektriciteit in eindmarkten?

[0:02:36] Hoe gaat de minister uitvoering geven aan deze motie?

[0:02:39] Dan het ETS.

[0:02:41] Don't mess with ETS, zegt de minister regelmatig.

[0:02:44] Vanuit alle Europese wetenschappelijke klimaatraden, maar ook van honderd bedrijven klinkt één oproep.

[0:02:49] Hou het huidige tempo vast.

[0:02:51] Dat sluit ook aan bij de aangenomen motie om actief in te zetten op het behoud van de huidige reductieambitie.

[0:02:56] Hoe geeft de minister nu uitvoering aan die oproep en die motie?

[0:03:00] En dan de IKC.

[0:03:01] Ooit door Rob Jetten afgeschaft, nu teruggebracht omdat andere EU-landen het ook doen.

[0:03:06] Dit is uw kans om in Brussel voor te zorgen dat het argument van tafel gaat.

[0:03:10] Gaat de minister dat ook doen?

[0:03:12] En dan een ontwikkeling die zich ver van huis afspeelt.

[0:03:16] Ja, u zag het zelf ook.

[0:03:18] U krijgt een interruptie van mevrouw Mueller.

[0:03:20] Ja, de IKC is natuurlijk door het kabinet in het coalitiekort gekomen... ...omdat de industrie het heel erg zwaar heeft.

[0:03:26] Niet alleen in Nederland, maar in heel Europa.

[0:03:29] Dus ik denk dat het juist heel verstandig is dat de Europese Commissie gekeken heeft... ...hoe kunnen we nou een gelijk speelveld creëren... ...ook met de Amerikanen en met de Chinezen... ...zodat we industrie ook in Europa kunnen behouden.

[0:03:39] Dus dat is eigenlijk, zou ik zeggen, een heel mooi doel.

[0:03:42] Wat is er nu verstandig aan voor de minister om in Europa te bepleiten... ...om de IKC maar af te schaffen?

[0:03:47] Mevrouw Van Oosterhout aan u het woord.

[0:03:49] De IKC is ooit afgeschaft omdat hij niet doelmatig zou zijn.

[0:03:52] Omdat hij natuurlijk alle bedrijven precies diezelfde korting geeft.

[0:03:57] Wij pleiten ervoor dat het op zich best verstandig zou kunnen zijn om voor sommige bedrijven te helpen met hun elektriciteitsprijs.

[0:04:03] Alleen om dat op deze manier in te vullen is niet doelmatig en helpt ook niet bij de verduurzaming.

[0:04:09] Een vervolgvraag.

[0:04:11] Ja, maar het gaat erom om te kijken, als we zien wat er in China en Amerika en andere plekken gebeurt, die subsidiëren hun industrie ruimhartig.

[0:04:19] Dus de consequentie is, als wij niet ook nadenken over hoe we onze industrie hier in Europa kunnen behouden, dat we dus voor alle producten die wij gewoon nodig hebben, waar de vraag in Europa heel groot naar is, dat we daarvoor naar het buitenland gaan.

[0:04:31] En dat lijkt mij heel onverstandig.

[0:04:32] Zou Pro dat niet ook moeten vinden?

[0:04:37] We zijn groot voorstander van strategisch industriebeleid.

[0:04:40] Helaas zien we dat op dit moment nog niet terug.

[0:04:42] In de plannen van dit kabinet.

[0:04:44] Het zou denk ik heel goed zijn om te kijken naar hoe ziet de industrie van de toekomst eruit.

[0:04:48] En hoe zorgen we er ook voor dat we die industrie opschalen.

[0:04:51] Hoe zorgen we ervoor dat we die nieuwe ketens die we straks nodig hebben ook de ruimte geven om echt van de grond te komen.

[0:04:56] Dat zou denk ik heel goed zijn.

[0:04:57] Maar dat is niet wat ik nu terugzie in de plannen van dit kabinet.

[0:05:00] En dat helpt ook niet door dan heel breed iedereen precies dezelfde subsidie te geven.

[0:05:06] Helemaal goed.

[0:05:06] Ik stel voor dat u zo doorgaat met uw betoog.

[0:05:09] Ik wilde even laten weten dat ook de heer Van den Berg inmiddels is aangeschoven.

[0:05:12] Maar ja, en in 20, die had hiervoor een ander debat.

[0:05:14] Dus helemaal oké op deze manier.

[0:05:17] Ik zal u ook meegeven, u heeft in totaal vier interrupties om aan uw collega's te stellen.

[0:05:21] Daarna gaan we opnieuw kijken welk aantal we kunnen hanteren richting het kabinet.

[0:05:27] Mevrouw Van Oosteren.

[0:05:28] Dan een ontwikkeling die zich ver van huis afspeelt, maar direct raakt aan Nederland.

[0:05:32] Diepzeemijnbouw in de stille oceaan.

[0:05:35] Op meer dan 3800 meter diepte willen bedrijven beginnen met het winnen van mangaanknollen.

[0:05:39] Dat gebeurt in een gebied waar het wetenschappelijk onderzoek nog zeer beperkt is.

[0:05:43] Het kabinet heeft zelf aangegeven dat de kennis over de gevolgen voor kwetsbare diepzee-ecosystemen op dit moment onvoldoende is om met mijnbouw te beginnen.

[0:05:51] Wat we in elk geval wel weten is dat schade aan dit ecosysteem ernstig en onomkeerbaar kan zijn.

[0:05:55] En dat duizend wetenschappers oproepen tot een tijdelijk verbod.

[0:05:58] Maar dit gaat niet alleen over natuur.

[0:06:01] De Metals Company probeert diepzeemijnbouw mogelijk te maken via een omstreden Amerikaanse route, buiten het multilaterale kader van het VNZ-rechtverdrag en de internationale zeebodemautoriteit om.

[0:06:11] Tegelijk spelen bedrijven in Nederland hier in de sleutelrol.

[0:06:14] Zij leveren de technologie en het schip waarmee diepzeemijnbouw mogelijk moet worden gemaakt.

[0:06:18] Hoogleraar internationaal recht André Nolkemper concludeert dat Nederland redelijk passende maatregelen moet nemen om te voorkomen dat Nederlandse bedrijven of bedrijven onder Nederlandse controle betrokken raken bij diepzeemijnbouw buiten de internationale afspraken om.

[0:06:31] Daarom mijn vraag aan de minister.

[0:06:33] Erkent de minister dat de Amerikaanse route het VN-zeerechtverdrag en de ISA onder druk zet?

[0:06:37] Deelt de minister dat Nederland juist vanwege mogelijke betrokkenheid van bedrijven die in of vanuit Nederland actief zijn... niet afzijdig kan blijven?

[0:06:44] En is de minister bekend met de recente resolutie van het Europese parlement... waarin lidstaten worden opgeroepen door de Europese Commissie bepleiten voor zorgspauze te steunen... en waar de EU zorgen uit over bedrijven die via de VS internationale afspraken proberen te omzeilen?

[0:06:58] Kijk uit naar de antwoorden van de minister.

[0:06:59] Dank u wel.

[0:07:01] Dat levert nog één interruptie op van de heer Van den Berg.

[0:07:05] Ja, voorzitter, begrijp ik dan goed dat mevrouw Van Oosterhout eigenlijk wil stoppen met diepzeemijnbouw?

[0:07:11] En weet zij dan ook wat voor materialen er worden gewonnen met die diepzeemijnbouw?

[0:07:17] Ik pleit voor een voorzorgspauze voor diepzeemijnbouw.

[0:07:21] Diepzeemijnbouw is absoluut niet noodzakelijk voor de energietransitie.

[0:07:25] Zelfs met de wereldwijde groei van elektriciteitsvraag kunnen we door inzet op circulariteit nog steeds voldoende metalen uit mijnbouw op land halen.

[0:07:34] Dus diepzeemijnbouw is niet nodig.

[0:07:36] Een vervolgvraag.

[0:07:38] Nou, dat klopt dus niet, voorzitter.

[0:07:39] En dat vind ik ondertussen wel moeilijk in deze discussie.

[0:07:42] Want juist bij de diepzeemijnbouw worden kritieke mineralen gewonnen die nodig zijn voor de energietransitie die mevrouw van Oostraad nou juist ervoor staat.

[0:07:50] En ik memoreer mij nog het vorige debat gasmarkt en levingszekerheid, waarin mevrouw van Oostraad juist zei, we moeten ook die materialen vanuit Europa winnen.

[0:07:57] Of hier, of eigen bodem.

[0:07:58] En olie en gas kan je maar één keer gebruiken, maar circulair tot in de oneindigheid.

[0:08:03] Het blijft natuurlijk wel dat je eerst die materialen wel moet winnen.

[0:08:07] En bij elke stap in recycling raak je ook weer een gedeelte kwijt.

[0:08:11] Dus zelfs als we alles zouden recyclen... dan hebben we nog steeds maar 40% aan vraagreductie... en heb je nog steeds een hele hoop nieuwe materialen nodig.

[0:08:20] Staat mevrouw van Oosterhout dan toch open, als we dat nodig hebben... om dan toch te kijken naar die diepzeemuinbouw... die ze nodig heeft voor haar energietransitie?

[0:08:29] Nogmaals, die diepzeemaanbouw hebben we absoluut niet nodig voor de energietransitie.

[0:08:33] Ook onderzoek van EZK bevestigt dat.

[0:08:37] Batterijen zoals kobalt en nikkel kunnen we inmiddels ook op andere manieren maken.

[0:08:41] Zoals LFP-batterijen.

[0:08:44] Dus het klopt gewoon niet wat de heer Van der Berg hier schetst.

[0:08:47] Wellicht kan hij daar in zijn eigen inbreng nog op terugkomen.

[0:08:50] Wilt u een derde interruptie?

[0:08:51] Nou, dat kan.

[0:08:52] Aan u het woord.

[0:08:54] Ja, voorzitter.

[0:08:55] Het wordt wel gezegd dat het niet klopt... maar kijk gewoon eens naar de data... van het International Energy Agency.

[0:09:01] Die heeft het vakkundig uitgerekend... dat wij alsnog die materialen nodig hebben.

[0:09:05] En ik vind wat hier wordt gesteld... ik vind het gewoon de reinste vorm van hypocrisie.

[0:09:09] Als je zegt dat je voor die energietransitie bent... is dat voor mij helemaal prima.

[0:09:14] Dat mag iedereen hier vinden...

[0:09:15] Maar wat ik nu elke keer in debatten hoor is dat de realiteit mist.

[0:09:18] En dat we elke vorm van mijnbouw dan afwijzen.

[0:09:21] Ook in Europa als ik het zo hoor.

[0:09:23] We moeten het ook niet vanuit andere landen hebben.

[0:09:24] We hebben het allemaal niet nodig.

[0:09:26] Het is gewoon niet mogelijk zoals mevrouw van Oosterhout het hier voorstelt.

[0:09:29] En ik vind dat gewoon een vorm van populisme.

[0:09:32] Want mensen geloven dit wel.

[0:09:34] Wat mevrouw van Oosterhout en pro zegt.

[0:09:36] Maar het is niet uitvoerbaar.

[0:09:37] En mevrouw van Oosterhout komt ook niet met de antwoorden.

[0:09:39] Dus hoe zit dat nou?

[0:09:40] Laten we kijken of we nog een korte reflectie van mevrouw Van Oost laat kunnen krijgen.

[0:09:43] En dan gaan we door naar de volgende spreker.

[0:09:45] Ja, ik ben heel blij dat ook de heer Van den Berg het internationaal energieagentschap eindelijk op waarde schat.

[0:09:50] Internationaal energieagentschap is bijvoorbeeld ook heel duidelijk dat als we die anderhalf graden willen halen, dat we dan geen nieuwe olie- en gasvelden moeten aanboren.

[0:09:56] Dus als u het internationaal energieagentschap zo serieus neemt, dan nodig ik er ook uit om naar die bevindingen te kijken.

[0:10:06] Wie weet komt u later in debat nog tot elkaar.

[0:10:09] Mevrouw Mula, nu het woord.

[0:10:11] Voorzitter, dank u wel.

[0:10:12] Volgende week komt de Europese Energieraad bijeen in geopolitiek en economisch uiterst kwetsbare tijd.

[0:10:17] En voor de VVD staat er één ding paal boven water.

[0:10:20] De leveringszekerheid van Nederland en van Europa mogen niet in gevaar komen.

[0:10:24] We hebben het al vaker met elkaar gedeeld, maar de situatie blijft mij veel zorgen baden.

[0:10:29] Laat ik beginnen bij het Accelerate EU-plan.

[0:10:32] Vorige week waarschuwde het IEA ons al voor nieuwe, heftige schokken op de Europese energiemarkt.

[0:10:37] En dichter bij huis luidde GasUnie de noodklok.

[0:10:39] De Nederlandse gasopslagen worden simpelweg niet snel genoeg bijgevuld voor de komende winter.

[0:10:43] Voorzitter, de VVD maakt zich grote zorgen.

[0:10:46] Er moet nu actie worden ondernomen.

[0:10:48] De minister heeft mij twee weken geleden toegezegd voor de zomer met een update te komen, maar ik blijf ongerust.

[0:10:53] Mijn vraag aan de minister is dan ook, wat gaat zij concreet op Europees niveau doen om onze leven en zekerheid voor de korte termijn veilig te stellen?

[0:11:00] En welke harde afspraken wil zij voor aankomende winter in Brussel hebben gemaakt?

[0:11:05] Dan de Europese metaanverordening.

[0:11:07] En laat ik helder zijn, het doel, namelijk het terugbrengen van de metaanuitstoot wereldwijd, dat ondersteunen wij.

[0:11:13] En we hebben het hier ook vaker bij stilgestaan hier in deze commissie.

[0:11:18] Nederland heeft in Brussel al gewaarschuwd voor de leveringszekerheid van import.

[0:11:21] Maar het gaat ook om eigenwinning.

[0:11:24] Nederlandse producenten borrelt de schoonste ter wereld.

[0:11:27] Maar voorzitter, de duivel zit in de uitvoeringsregels.

[0:11:30] De sector zelf schat dat door de regeldruk 45% van de projecten in kleine gasvelden eerder wordt beëindigd of helemaal niet meer wordt opgestart.

[0:11:36] Terwijl we met z'n allen twee weken geleden nog concludeerden dat we de komende tien tot twintig jaar nog van het gas afhankelijk zijn en er naast een afbouwpad ook een leveringspad moet zijn.

[0:11:46] De minister sprak tijdens het vorige commissiedebat juist de woorden over uitvoerbaarheid, maar ik zoek ook naar een oplossingsrichting.

[0:11:51] Gaat de Europese Commissie alleen voorstellen om het boetesysteem uit te stellen of wordt er echt gewerkt aan het oplossen van de weeffouten in de verordening zelf?

[0:11:59] Mijn vraag aan de minister is met welke boodschap gaat zij concreet naar Brussel om die productiebelemmeringen te voorkomen?

[0:12:06] Tot slot het EU-Grid-package.

[0:12:08] De VVD staat heel positief tegenover dit pakket.

[0:12:11] Het versnellen van vergunningen en het beter benutten van bestaande netten is cruciaal.

[0:12:15] Het cypriotische voorzitterschap stuurt aan op een algemene oriëntatie.

[0:12:19] En dat is goed nieuws, want we moeten doorpakken.

[0:12:22] De VVD heeft de minister herhalelijk opgeroepen te pleiten voor een stikstofuitzondering voor vitale energieprojecten.

[0:12:28] De minister schrijft in haar annotatie blij te zijn met verduidelijkende regels op stikstofemissies.

[0:12:34] En mijn vraag aan de minister is of die verduidelijke regels nu echt voldoende zijn.

[0:12:38] Gaat dit de blokkade op de bouw van ons energienet daadwerkelijk opheffen?

[0:12:42] Daarnaast heeft de VVD ook vaker gepleit om ook de kerncentrales onder die stikstofuitzondering te laten vallen.

[0:12:48] De minister heeft eerder toegezegd hierover het gesprek aan te gaan.

[0:12:52] Graag hoor ik wat de stand van zaken daarvan is.

[0:12:54] Daarnaast moet Nederland klaarstaan voor het startschot.

[0:12:57] Is de minister begonnen met het voorbereidende werk om dit pakket straks snel in Nederlandse wet en regelgeving te implementeren?

[0:13:03] En tot slot de Lex Silencio procedure, de stilzwijgende vergunningverlening.

[0:13:07] In een eerder debat was het kabinet nog terug houdend.

[0:13:10] Nu lezen we dat de voorstellen van andere lidstaten hierover gesteund kunnen worden.

[0:13:14] Wat de VVD betreft is het een interessante optie die uitwerking verdient om uiteindelijk echt vaart te kunnen maken.

[0:13:20] Kan de minister helderheid scheppen over hoe het kabinet naar deze procedure kijkt en verwacht zij dat hier in Brussel een meerderheid op te vinden is?

[0:13:27] Dank u wel.

[0:13:29] Dank u wel voor uw inbreng.

[0:13:30] Ik zie geen interrupties, dus dan gaan we door naar mevrouw Teunissen van Partij voor de Dieren.

[0:13:36] Dank u wel, voorzitter.

[0:13:38] Voorzitter, de energietransitie mag nooit een excuus worden voor roofbouw op onze natuur.

[0:13:43] De transitie moet onze aarde leefbaarder maken en niet minder leefbaar.

[0:13:47] Diepzeemijnbouw is enorm schadelijk, onnodig en niet te verantwoorden.

[0:13:52] En er is een vals frame ons debat ingeslopen.

[0:13:55] Daarom vind ik het extra belangrijk om hier vandaag aandacht voor te vragen.

[0:13:58] Namelijk dat diepzeemijnbouw nodig is voor de energietransitie.

[0:14:02] En dat is aantoonbaar onjuist.

[0:14:04] Zo laat ook een nieuw onderzoek in opdracht van economische zaken zien.

[0:14:08] Ook grote spelers uit de industrie, zoals Volvo, Google, Samsung, Philips, die stellen allemaal dat diepzeemijnbouw niet nodig is.

[0:14:17] En toch gaan sommige partijen en een aantal bedrijven die hiervan profiteren wel door, omdat er miljarden te verdienen zijn aan een van de laatste ongerepte gebieden op aarde.

[0:14:28] Op 23 juli komt de internationale zeepodemautoriteit, de ISA, bij elkaar.

[0:14:33] En dan moet duidelijk worden welke kant we opgaan.

[0:14:36] Bescherming van de oceaan of de deur openzetten voor grootschalige plundering van onze oceaan.

[0:14:43] Inmiddels hebben 42 landen, waaronder Frankrijk, Duitsland, Nieuw-Zeeland, het Verenigde Koninkrijk, Denemarken, zich al uitgesproken voor een moratorium.

[0:14:52] Nederland nog niet.

[0:14:54] Dus ik vraag aan de minister, welk belang heeft Nederland nou bij dit getreuzel?

[0:14:58] Welk belang heeft het laatste ongerepte stuk natuur op aarde, onze kinderen, onze natuur, de vissers zelfs erbij, dat Nederland zo lang wacht?

[0:15:08] Is het misschien omdat het kabinet het belang wil dienen van die paar bedrijven die er heel rijk van worden?

[0:15:14] En dan vooral één bedrijf, het Nederlands-Zwitserse Olsies.

[0:15:17] Het kabinet heeft namelijk precies dezelfde lijn als dit bedrijf.

[0:15:22] Maar het wordt nog erger, want de metalscompany, waar Ossies onderdeel van is... ...is van plan om in het kwartaal van 2027 te beginnen met diepzeemijnbouw... ...en probeert daarbij internationale autoriteiten zoals de ISA te omzeilen... ...door een aanvraag te doen in de VS.

[0:15:38] Dit gaat recht in tegen het VN-zeerechtenverdrag.

[0:15:41] Volgens een gister gepubliceerde analyse handelt Nederland in strijd met het internationaal recht... ...als we nu niet ingrijpen.

[0:15:48] En daarnaast ligt er een aangenomen motie die oproept tot het ondernemen van juridische stappen.

[0:15:53] Het is dus absoluut noodzakelijk dat Nederland hier actie op onderneemt, gezien de haast en de druk ook vanuit de metalscompany.

[0:16:01] Dus is het kabinet bereid om all-seas publiekelijk en hard aan te spreken op het schenden van het internationaal recht?

[0:16:07] En hoe staat het met de uitvoering van de motie POSMA?

[0:16:11] Een recente studie ontdekte 5000 nieuwe soorten in de diepzee.

[0:16:16] Van velen weten we nog niet eens wat zij precies betekenen voor het leven op aarde.

[0:16:21] Bovendien heeft de vernietiging van deze ecosystemen potentieel ernstige gevolgen voor landen en gemeenschappen die afhankelijk zijn van de oceaan, voor hun voedsel- en levensonderhoud.

[0:16:30] De gevolgen van diepzeemijnbouw zijn onherstelbaar, want de knollen die worden gedolven hebben miljoenen jaren nodig gehad om zich te vormen.

[0:16:38] Wanneer ze verdwijnen, kunnen ze niet zomaar worden vervangen.

[0:16:41] Heel veel mensen in Nederland zien dit en maken zich enorme zorgen.

[0:16:45] Daarom heeft Greenpeace de petitie met de meeste handtekeningen een tien jaar tijd kunnen ophalen.

[0:16:50] Dit alles mogen we niet opofferen voor de bankrekening van een paar CEO's.

[0:16:55] Nederland moet onmiddellijk gaan uitdragen dat het voor een verbod op diepzeemijnbouw is.

[0:17:00] En in de aanloop naar de komende ISA-bijeenkomst en bij deze energieraad vraag ik de minister actief steun te vergaren voor het standpunt nee tegen diepzeemijnbouw bij andere landen.

[0:17:11] Is de minister daartoe bereid?

[0:17:13] Dank u wel.

[0:17:15] Dank u wel.

[0:17:16] Keurig winnende tijd.

[0:17:18] En ik zie dat dat nog één vraag oplevert van de heer Van den Berg.

[0:17:21] En daarmee zijn laatste interruptie.

[0:17:24] Ja, voorzitter, dank.

[0:17:25] Allereerst hoor ik een analyse bij mevrouw Teunissen... die volgens mij economisch gewoon niet klopt.

[0:17:29] Want enerzijds wordt er gezegd... joh, die mineralen zijn helemaal niet nodig.

[0:17:34] Anderzijds kunnen bedrijven er ontzettend veel geld aan verdienen.

[0:17:37] Als je veel geld kan verdienen, betekent het meestal... dat er een tekort is aan materialen en niet een overschot.

[0:17:41] Dus dat even gezegd hebben.

[0:17:43] En wat ik moeilijk vind in dit betogen is dat... je hebt de internationale zeebodemautoriteit.

[0:17:50] Die was verplicht...

[0:17:51] Om juist een richtlijn vast te stellen waarop juist die bedrijven konden gaan voldoen aan bescherming van natuur en milieu.

[0:17:58] Hartstikke goed.

[0:17:59] Enkel hebben ze dat verzaakt.

[0:18:01] En dat is nu de reden dat bedrijven uitwijken naar Amerikaanse wetgeving.

[0:18:06] En die tegelijkertijd die internationale zeebodemautoriteit niet erkennen.

[0:18:10] Dus is mevrouw Teunissen met mij eens dat als wij in Nederland gewoon simpelweg de regelgeving opstellen waarin dit wel kan, samen met de Vrede Naties, dat je het veel beter kan controleren in plaats van op deze manier alleen maar tegen te zijn.

[0:18:24] Mevrouw Teunissen.

[0:18:25] Ja, voorzitter, één ding over de noodzaak.

[0:18:28] Dat is een bedrijf dat er geld aan kan verdienen.

[0:18:29] Ja, je kan met kobold en nikkel heel veel dingen maken.

[0:18:32] Maar je hebt het niet nodig voor de energietransitie.

[0:18:34] Dus dat is een hele schijntegenstelling die wordt gewekt.

[0:18:37] Het is gewoon niet nodig.

[0:18:38] Er zijn ontzettend veel experts die hebben uitgerekend wat we nodig hebben...

[0:18:43] Bovendien kunnen we nog heel veel materialen besparen door ook heel veel energie te besparen, wat ook nog veel te weinig gebeurt.

[0:18:50] Maar er liggen stapels met rapporten die zeggen dat het niet nodig is.

[0:18:53] Daar luistert de Partij voor Dieren naar.

[0:18:55] En bovendien zijn er ook hele grote bedrijven die een cruciale rol spelen in die energietransitie.

[0:18:59] Die zeggen dat het niet nodig is, die PC-mijnbouw.

[0:19:02] Kijk naar Google, kijk naar Volvo.

[0:19:05] In China gebruiken ze allang accu's die helemaal niet afhankelijk zijn van cobalt en nickel.

[0:19:10] Dus er zijn ook allang alternatieven.

[0:19:11] Dus het is echt...

[0:19:13] complete onzin dat we het nodig hebben.

[0:19:15] En het is daarnaast dus zo dat er een paar bedrijven zijn die hiervan gaan profiteren en daar opvoeren dus onze natuur, onze diepzee voor op.

[0:19:23] En ja, met betrekking tot de regels, we hebben gewoon het VNZ-rechtenverdrag, we hebben de ISA,

[0:19:29] Die functioneren gewoon.

[0:19:31] En als een bedrijf dan niet leuk vindt wat die instellingen doen... en geen besluit nemen voor die pcemenbouw en daarmee daardoor naar de VS gaan... en proberen met Trump illegaal dat te omzeilen... dan zegt de Partij voor de Dieren daar natuurlijk nee tegen, voorzitter.

[0:19:47] Dank u wel.

[0:19:47] Ik heb iets meer ruimte gegeven omdat het ook goed is om even het punt verder met elkaar op te helderen.

[0:19:53] Volgens mij hebben we dat kunnen doen.

[0:19:54] We gaan naar de heer Kloss voor zijn inbreng namens D66.

[0:19:58] Dank voorzitter.

[0:19:59] Nederland is een land van dijkenbouwers.

[0:20:02] En een dijkenbouwer weet één ding beter dan wie dan ook.

[0:20:05] Als de zeespiegel stijgt en wij onze dijk verhogen, moeten onze buren dat ook doen.

[0:20:09] Anders lopen we samen onder.

[0:20:10] Dat is het fundamentele belang van Europa voor Nederland.

[0:20:14] Een aantal van onze buren willen de dijk van het emissiehandelssysteem laten zakken.

[0:20:18] Bobke Hoekstra noemde dat intellectuele luiheid.

[0:20:21] Negen wetenschappelijke klimaatraden van Nederland tot Hongarije stuurden er een brandbrief over.

[0:20:25] De minister schrijft dat zij zich inzet voor een sterk ETS.

[0:20:29] Ze weet zich gesteund door grote bedrijven en door deze Kamer, die de regering heeft verzocht, zich actief in te zetten voor het behoud van de integriteit van dat systeem.

[0:20:37] Is de minister dus bereid om in de Energieraad deze lijn namens Nederland op tafel te leggen?

[0:20:42] En houdt de minister vast aan het afgesproken tijdpad?

[0:20:46] Voorzitter, op de agenda staat ook de decarbonisatie in de energiesector post 2030.

[0:20:52] Een van de pilaren onder het nieuwe Europese beleid om de doelen van 2040 te halen.

[0:20:56] Het is de prijzen dat Nederland de voorstellen van de Europese Commissie wil beïnvloeden en daar zelf ook een positie al over heeft gepubliceerd.

[0:21:03] De Tweede Kamer zal dit zelf ook doen in Brussel en richting andere parlementen, maar mijn fractie heeft nog wel enkele vragen ter verduidelijking over die kabinetspositie.

[0:21:12] De Kamer wil een totaalpakket van de Europese Commissie dat zich richt op 90% minder uitstoot binnen de EU.

[0:21:18] Dat was ook de positie van het kabinet in 2025.

[0:21:21] Dus kan het kabinet in de discussie in de Energieraad verduidelijken dat het dit standpunt nog steeds onderschrijft.

[0:21:27] En dat er überhaupt bindende doelen komen op al die onderwerpen die in de non-paper worden genoemd, dat is nogal widdus, want die bestaan al.

[0:21:34] Maar aan welke bandbreedte van percentuele ambities denkt het kabinet voor het post 2030 pakket?

[0:21:40] Hoe hoog moet die ambitie zijn volgens het kabinet?

[0:21:44] Voorzitter.

[0:21:45] Dan de grids package.

[0:21:46] Als het goed is wordt in de Energieraad een akkoord bereikt.

[0:21:49] En graag hoor ik van de minister welke winstpunten daarmee voor Nederland zijn binnengehaald.

[0:21:53] En ook hoe ze dat voor elkaar heeft gekregen.

[0:21:54] Want wellicht kunnen we die lessen gebruiken voor volgende debatten.

[0:21:57] En dan gaat de blik al snel naar de uitvoering.

[0:21:59] Want het tekst die nu voor ligt geeft lidstaten twee jaar om de wetten om te zetten.

[0:22:04] Nederland heeft niet een al te beste reputatie op dit vlak, op zo'n zachtst gezegd.

[0:22:08] Dus kan die minister bevestigen dat zij hier al volgende week mee begint, zodat we geen moment verliezen.

[0:22:13] En ook las ik in de stukken dat het kabinet het principe van stilzwijgende vergunningverlening, net ook genoemd door de VVD, zal steunen.

[0:22:20] Maar kunnen we daaruit opmaken dat dit dus ook in Nederland zal worden toegepast?

[0:22:23] Of ligt het alleen niet in de weg aan andere Europese landen?

[0:22:26] Tot slot, de Raad zal stilstaan bij de gevolgen van de aanval van Trump en Netanjahu op Iran.

[0:22:31] Ook als alles mee zit, zullen we die nog lang voelen.

[0:22:34] Fatih Birol waarschuwde op bezoek in Nederland dat Europa nog meer energieschokken te wachten staat.

[0:22:40] Onze kwetsbaarheid zit namelijk niet in die ene zeestraat, maar in de afhankelijkheid van fossiel.

[0:22:45] We zijn vrij en veilig als we zelf zoveel mogelijk onze energie opwekken.

[0:22:49] Vaart maken in de ontkoppeling is dus de oplossing.

[0:22:52] Met het kabinetsbeleid en het recente versnellingspakket zetten we in Nederland daar ook echt stappen toe, maar biedt de catalogus van nationale maatregelen uit Accelerate EU, dat ook weer besproken zal worden, nog inspiratie voor de minister.

[0:23:03] Graag een reactie.

[0:23:04] En voorzitter, laten wij dus doen waar we goed in zijn.

[0:23:08] De dijk die we nu moeten bouwen is stevig en voorspelbaar klimaatbeleid.

[0:23:11] Als er één land op aarde is dat weet dat het kan, dan zijn wij het.

[0:23:18] U krijgt nog een interruptie van mevrouw Van Oosterhout.

[0:23:23] Dank u wel, voorzitter.

[0:23:24] Ik ben blij dat de heer Klos begon over stevig en duidelijk klimaatbeleid dat ook richting geeft.

[0:23:30] Een van de doelen waarin die non-paper waar de heer Klos volgens mij ook over begon, was een elektrificatiedoel.

[0:23:36] Dat is in de non-paper helaas nog wel een optioneel elektrificatiedoel.

[0:23:40] Is de heer Klos het met me eens dat het voor het belang voor de business case van wind op zee, voor de investeringszekerheid, belangrijk is dat dat wordt omgezet in echt een hard doel?

[0:23:50] Voorzitter, ik kan me daar best wel bij voorstellen, maar ik kan me ook voorstellen dat je lidstaten ook de ruimte wil geven om iets anders te doen aan rectificatie, bijvoorbeeld via waterstof of via geothermie.

[0:24:01] En dat daar dus ook enige ruimte in moet bestaan.

[0:24:02] Dus ik zou ook wel het kabinet willen vragen waarom het inderdaad dat niet bindend heeft opgeschreven.

[0:24:08] Ik zie wel de case die door Pro wordt gemaakt voor de windindustrie, die daar juist baat bij zou kunnen hebben.

[0:24:14] Dus ik ben heel erg benieuwd naar de afwegingen van het kabinet om dat niet hard en bindend te maken.

[0:24:21] Dan ging het debat vandaag ook al even over diepzeemijnbouw.

[0:24:26] En het ontzettende gevaar wat op ons achterrecht te komen als we daar nu niet hard op ingrijpen.

[0:24:33] Vinden we D66 aan onze zijde als we pleiten voor het belang van een stop daarop.

[0:24:39] Of in ieder geval een...

[0:24:43] Voorzitter, als ik dat zo mag begrijpen dat we het voorzorgsprincipe toepassen, dan is het korte antwoord daarop ja.

[0:24:48] Ik heb daarvoor twee redenen.

[0:24:49] Eén is, wij zijn van oudsher hoeders van het zeerecht in Nederland.

[0:24:54] Daar moeten we zorgvuldig mee omgaan.

[0:24:57] En het tweede is, de natuur en de ecologische systemen die daar bestaan, die doen er heel lang over om te ontwikkelen.

[0:25:03] En als ze eenmaal kapot zijn, gaat het dus ook heel lang duren voor ze om terug te komen.

[0:25:07] Dus ik vind dat we daar voorzichtig mee moeten zijn.

[0:25:09] En ik ben benieuwd wat het kabinet daarover zegt, welke positie het daarover in zal nemen.

[0:25:17] We hadden het even over Hugo de Groot hier, excuse voor de onderbreking.

[0:25:22] We gaan snel naar mevrouw Müller.

[0:25:25] Ja, daarop inhaal ik dat.

[0:25:26] Want ik deel op zich de zorg voor ecologische schade... die de heer Klos hier ook schetst.

[0:25:33] En tegelijkertijd denk ik dat de heer Klos ook inziet... dat er hele grote geopolitieke belangen spelen... als het op diepste mannen aankomt.

[0:25:39] En dat de Amerikanen en de Chinezen, die heel erg in dat ISA zitten...

[0:25:43] dat daar hele grote geopolitieke spellen gespeeld worden.

[0:25:46] En dat ook bijvoorbeeld in het Draghi-rapport... de Europese Commissie ook wordt opgeroepen... denk heel goed na wat je met dat diepzeemijnen doet.

[0:25:54] Dus ik begrijp aan de ene kant dat u zegt voorzorg... maar deelt u met mij dat hier ook grotere belangen spelen... die de Europese Commissie en het kabinet wel degelijk ook in de gaten moeten houden?

[0:26:03] De heer Klos.

[0:26:05] Voorzitter, ik onderschrijf dat hier niet één belang speelt.

[0:26:09] Dat er meerdere belangen zijn.

[0:26:11] Ik zeg daarbij wel dat voor mij het belang van het internationaal recht en van het behoud van de natuur heel zwaar weegt.

[0:26:17] En ik deel ook niet helemaal de mening dat wij alles circulair kunnen doen.

[0:26:22] En daarom ben ik ook van mening dat de Europese Unie meer handelsakkoorden moet sluiten om de grondstoffen naar de Europese Unie te halen.

[0:26:28] Dat we ook meer op eigen bodem moeten gaan mijnen, wat we hebben met elkaar afgesproken via de kritieke grondstoffenwet.

[0:26:33] Maar specifiek hierover ben ik zeer kritisch.

[0:26:37] Dank voor dat antwoord.

[0:26:39] U krijgt nog een interruptie van mevrouw Teunissen.

[0:26:43] Ja, voorzitter, ik vind het heel goed om te horen dat D66 hier kritisch is.

[0:26:47] Ook als het gaat om het internationaal recht lijkt me dat ook helemaal in die lijn.

[0:26:52] Ik hoor toch nog wel wat voorzichtigheid.

[0:26:54] En nu zien we dus dat Europese landen, Duitsland, Frankrijk... zich wel echt duidelijk hebben uitgesproken voor een moratorium.

[0:27:02] Zometeen hebben we dus die ISA-bijeenkomst.

[0:27:04] Dan is het wel belangrijk dat Nederland ook stellig positie inneemt.

[0:27:08] Is D66 dan ook van mening dat we voor zo'n moratorium moeten gaan?

[0:27:14] Ja, voorzitter.

[0:27:15] Het zou ook kunnen dat Nederland een diplomatiek belang heeft om andere landen te kunnen overtuigen vanuit een neutralere positie.

[0:27:20] En daarom wil ik van het kabinet weten waarom het de positie inneemt die het nu inneemt.

[0:27:25] Mijn standpunt is daarover helder.

[0:27:27] En ik denk eerlijk gezegd dat dat inhoudelijk voor het kabinet ook zo zal zijn.

[0:27:30] Maar ik vermoed dat het daarmee te maken heeft met de verhoudingen tussen de landen.

[0:27:37] Dat antwoord is nog niet helemaal toereikend voor mevrouw Terens, dus je krijgt een vervolgvraag.

[0:27:43] Nee, voorzitter, want op dit moment werkte Isa aan zo'n mijnbouwcode, zodat het veilig zou kunnen of verantwoord zou kunnen.

[0:27:55] En daar loopt iedereen in vast, omdat we veel te weinig onderzoek hebben naar wat zij nou de gevolgen van die diepzeemijnbouw.

[0:28:03] Dus het loopt nu al vast.

[0:28:06] We zien dat dat inderdaad komt doordat die schade, de effecten zijn gewoon nog niet duidelijk.

[0:28:13] Dus dan kun je toch niet een soort middenpositie innemen.

[0:28:15] Dus dan vraag ik me af van waar zit dan die middenpositie in.

[0:28:19] Bovendien moet er unanimiteit zijn om die mijnbouwcode vast te stellen.

[0:28:22] En als al 42 landen van die ISA zeggen dat gaan we niet doen.

[0:28:26] Dan heeft Nederland toch geen enkel belang bij om een middenpositie te gaan innemen.

[0:28:30] Ja, maar precies daarom pleit ik hier vandaag voor het gebruik van het voorzorgsmincipe.

[0:28:54] Dank voorzitter.

[0:28:55] Op 26 juni vertegenwoordigt de minister de Nederland bij de Energieraad.

[0:29:00] En terwijl mensen hun energierekening niet meer kunnen betalen, industrie ons land verlaat en Tennet waarschuwt voor een elektriciteitstekort in 2028, bespreekt de minister en Luxemburg de plannen om onze welvaart verder de nek om te draaien.

[0:29:13] Want volgens de Europese Commissie moeten lidstaten de aankomende vier jaar 600 miljard euro per jaar aan schone energie uit gaan geven.

[0:29:21] En volgens de TNO geeft Nederland nu 18 miljard euro per jaar uit en zal dit bedrag moeten stijgen naar wel 59 miljard euro per jaar tot 2050.

[0:29:31] En dit komt neer op meer dan 5000 euro per jaar voor iedere werkende Nederlander.

[0:29:37] En allemaal voor heel eventueel mogelijk 0,00007 graden minder opwarming in 2050.

[0:29:46] En om dit te financieren zal zelfs door de belastingbetaler opgebracht overheidsgeld onvoldoende zijn.

[0:29:52] Er wordt dan ook gesproken over het mobiliseren van privaatkapitaal, waarbij de overheid gaat bijspringen om groene investeringen aantrekkelijker te maken voor privaten met partijen.

[0:30:03] En naast de al bestaande subsidies nog meer belastinggeld dus.

[0:30:07] Daarom heb ik de volgende vragen aan de minister.

[0:30:10] Erkent de minister dat zonder eerder genoemde overheidssteun onvoldoende privaatkapitaal naar duurzame energieprojecten vloeit?

[0:30:17] En hoe verklaart zij dit?

[0:30:19] Heeft dit volgens de minister te maken met de rendabiliteit van de investeringen?

[0:30:22] En zo nee, waaraan ligt dit dan wel?

[0:30:25] En zo ja, onderkent zij dan dat het verschaffen van overheidsteun om groene investeringen rendabel te maken geen economisch maar een ideologisch tool dient.

[0:30:34] En ook steunt Nederland het door de EU opgelegde energieverbruiksplafond dat bovenop de reeds aangenomen uitstootdoelstellingen komt en waardoor Nederland over vier jaar in 2030 ruim 20% minder energie mag gebruiken dan in 2019.

[0:30:51] Mijn vraag aan de minister is, wat gaan normale hardwerkende Nederlanders hiervan merken?

[0:30:56] hoeveel minder energie mogen zij straks gaan verbruiken?

[0:30:59] En wat heeft dit voor invloed op onze industrie die door een energieverbruiksplafond geremd zullen worden als zij meer willen produceren of groeien?

[0:31:09] Want energiebeperking staat gelijk aan welvaartsbeperking.

[0:31:13] Hoe minder energie een land gebruikt, hoe armer het land is.

[0:31:16] En aansturen op energiereductie is dus aansturen op armoede.

[0:31:20] En dan de methaanverordening.

[0:31:22] Vanaf 2027 moeten importeurs aantonen dat bij de winning van olie en gas is voldaan aan Europese emissieeisen.

[0:31:31] Maar geen enkel exporterend land voldoet daar momenteel aan.

[0:31:34] En als gevolg mag straks 43% van ons gas en 87% van onze ruwe olie de EU niet meer in.

[0:31:42] En tussen 2027 en 2030 daalt de Europese raffinagecapaciteit met 50%, het equivalent van 40 gesloten raffinaderijen.

[0:31:53] En Rotterdam als grootste raffinagecentrum van Europa wordt onvermijdelijk het zwaarst getroffen.

[0:32:00] En volgens Wood Mackenzie zullen benzineprijzen 24% en dieselprijzen 16% hoger uitvallen dan zonder deze verordening het geval zijn ze geweest.

[0:32:10] En die rekening betaalt ook de Nederlandse burger.

[0:32:13] Daarom vraagt de minister, erkent zij dat de huidige eisen in de praktijk onuitvoerbaar zijn?

[0:32:19] En is zij bereid in de Energieraad aan te geven dat Nederland zich niet aan de metaalverordening gaat houden?

[0:32:25] En wat is haar noodplan als deze verordening toch ongewijzigd in werking treedt?

[0:32:30] Ik wacht de beantwoording af.

[0:32:32] Dank u wel.

[0:32:34] Dank voor uw inbreng.

[0:32:35] Ook keurig binnen de tijd.

[0:32:37] Ik zie geen verdere vragen.

[0:32:39] Dus dan kunnen we door naar de volgende spreker.

[0:32:41] En dat is de heer Jumelet van CDA.

[0:32:44] Dank u wel, voorzitter.

[0:32:46] Uit het schriftelijk overleg over de Industrial Accelerator Act, daar lezen we dat het kabinet kansen ziet om de verduurzaming van de industriële clusters te versnellen.

[0:32:57] En tegelijkertijd lopen bedrijven nog tegen belemmeringen aan zoals trage vergunningsprocedures, stikstofregels, netcongestie en onvoldoende vraag naar duurzame producten.

[0:33:06] De minister geeft aan dat industriële clusters kunnen worden versterkt door meer voordelen te verbinden aan clustersamenwerking, zoals prioritaire toegang tot Europese financiering, vergunningverlening en energieinfrastructuur.

[0:33:18] De vraag is op welke van deze maatregelen zet de minister in en welke concrete voorstellen wil zij hiervoor in de Industrial Accelerator Act verankeren?

[0:33:28] De Europese strategie voor investeringen in schone energie moet helpen om meer privaat kapitaal naar de energietransitie te trekken.

[0:33:36] De regering vraagt terecht of de voorgestelde maatregelen voldoende zijn om de enorme investeringsopgave waar Europa voor staat daadwerkelijk te realiseren.

[0:33:45] Voor het CDA is ook de ontwikkeling van innovatieve, schone energie- en klimaattechnologieën van groot belang.

[0:33:51] Volgens het Internationaal Energieagentschap is zelfs ongeveer 35% van de CO2-reductie die nodig is om de klimaatdoelen te halen afhankelijk van technologieën die vandaag nog niet commercieel beschikbaar zijn.

[0:34:04] En ter kwaliteit zien we dat juist veel van deze veelbelovende innovaties moeite hebben om door te groeien van demonstratieproject naar grootschalige toepassing.

[0:34:13] In deze zogenoemde value of death zijn de investeringsrisico's hoog, terwijl private financiers vaak terughoudend blijven.

[0:34:21] De vraag is welke oplossingen ziet de minister dan om deze investeringssloof te overbruggen?

[0:34:26] En op welke concrete aanpassingen van Europese financieringsinstrumenten en staatssteunkaders zou moeten worden ingezet om meer privaatkapitaal aan te trekken voor de opschaling en marktintroductie van innovatieve, schone technologieën?

[0:34:41] Voorzitter, dan de agenda van de Energieraad.

[0:34:44] De minister gaat weer met Europese collega's in gesprek over vulgraden en noodvoorraad.

[0:34:49] En het is ook al vanmiddag gememoreerd.

[0:34:51] Waar staan we nu?

[0:34:52] De directeur van het internationale energieagentschap, de heer Birol, waarschuwde onlangs voor meer schokken in Europa in de energiemarkt.

[0:34:59] En er wordt gewezen op prijsspieken in het derde kwartaal van dit jaar.

[0:35:03] Is er toch nog meer haast geboden dan bij aanwijzen, aanleggen van strategische reserve, kustengassenreserve?

[0:35:10] En ook weer toch die vraag, wat zijn de extra kosten als er te lang wordt gewacht met vullen van de gasopslagen?

[0:35:15] En wat zijn de risico's als de vulgraden te laag blijven?

[0:35:19] We maken ons met elkaar al lang zorgen en nog een keertje dan toch maar ook met het oog op het gesprek in de Energieraad.

[0:35:26] Dan het Quits Package.

[0:35:28] Het CDA is positief over de maatregelen uit het EU Quits Package om vergunningverlening te versnellen.

[0:35:34] En het meenemen daarin van de regels rondom stikstofemissies voor elektriciteitsnetten en waterstofinfrastructuur.

[0:35:41] Maar ziet de minister ook mogelijkheden om dergelijke uitzondering of verduidelijking toe te passen voor projecten gericht op de productie van groen gas?

[0:35:50] Ook daar zijn er nog wel de nodige obstakels op het gebied van vergunningverlening die momenteel vertraging opleveren.

[0:35:56] En tot slot de methaanverordening.

[0:35:59] Het CDA steunt de doelstellingen van de methaanverordening, maar blijft zorgen houden over de uitvoerbaarheid en de mogelijke gevolgen voor de import- en leveringszekerheid.

[0:36:08] De aangekondigde aanbevelingen van de commissie zijn waarschijnlijk een stap in de goede richting, maar bieden, ook volgens de minister, mogelijk nog niet voor alle knelpunten een oplossing.

[0:36:18] Is die minister het met mij eens dat er grote urgentie is om snel duidelijkheid te bieden over de uitvoering van de metaalverordening, zodat onzekerheid voor marktpartijen wordt beperkt en risico's voor de leveringszekerheid op tijd kunnen worden ondervangen.

[0:36:34] Ook met in gedachte het rapport van Roed McKenzie, waaruit zou blijken dat de EU vanaf 2027 mogelijk het risico loopt tot wel 43% minder gas en 86% minder olieleveringen.

[0:36:47] Hoe gaat zij zich daarvoor inzetten in Brussel, is de vraag.

[0:36:51] Dank u wel, voorzitter.

[0:36:53] Ja, ik zie dat dat nog twee vragen oplevert.

[0:36:57] En dan kijk ik mevrouw Teunissen, die krijgt als eerste het woord.

[0:37:00] Dank u wel, voorzitter.

[0:37:01] Ik heb de heer Jumelet ook wel eens over diepzeemijnbouw gehoord.

[0:37:05] En dan sprak hij over verantwoorden diepzeemijnbouw.

[0:37:10] Als we nu zien dat heel veel landen, onder andere Frankrijk en Duitsland, ook in de ISA gaan zeggen, nou wij zijn voor een moratorium.

[0:37:18] Omdat eigenlijk kan het gewoon niet verantwoord.

[0:37:21] We zien uit voorzorg, we zien niet wat de effecten zijn, we weten minder van de diepzee dan van de maan.

[0:37:25] Uit voorzorg moeten we zeggen, we gaan dit nu niet doen en daarom een moratorium.

[0:37:30] Is het CDA het daarmee eens?

[0:37:34] Voorzitter, wat wil het nou dat twee, drie jaar geleden VVD en CDA ook al iets hebben laten zien van hun zorg over diepzeemijnbouw.

[0:37:46] Daar werden, en ik pak het er even bij, want dat maakt het wat makkelijker voor mij...

[0:37:51] Daar zijn een aantal zaken ook in een actieplan gegoten toen.

[0:37:56] Wat gaat over breid onderzoek uit naar de ecologische effecten van diepzee en mijnbouw.

[0:38:00] Vergroot inzet op technologische ontwikkelingen enzovoort.

[0:38:03] En het eindigt dan ook met vraag een exploratievergunning aan bij de ISA.

[0:38:08] En dat zegt eigenlijk ook iets over de zorgvuldigheid, hoe je met diepzee mijma zou moeten omgaan.

[0:38:14] En uiteindelijk, en dat vond ik wel een hele mooie zin en daarom draag ik hem ook voor, want het is op zich denk ik wel mooi over dit debat,

[0:38:22] Winning zou enkel toegestaan kunnen worden zodra de ecologische effecten inzichtelijk zijn gemaakt.

[0:38:27] Als ook wanneer het duidelijk is of mitigatie van deze effecten mogelijk is.

[0:38:32] Ik denk dat dat ook het antwoord kan zijn op uw vraag.

[0:38:35] Hoe we daarnaar kijken.

[0:38:36] Dat document staat nog steeds.

[0:38:38] Dat actieplan hebben we toen met elkaar met de VVD gepresenteerd.

[0:38:41] Dus ik denk dat het goed is om op die manier ook te kijken naar wat er nu voor ligt.

[0:38:46] Dank u wel.

[0:38:47] Een vervolgvraag.

[0:38:48] Ja, voorzitter, ik zou nog heel graag nog iets willen specificeren.

[0:38:52] Want het is natuurlijk zo dat straks de ISA bij elkaar komt.

[0:38:55] Dat heel veel landen positie innemen.

[0:38:58] Dus dan komt het er wel op aan.

[0:38:59] Dan moet Nederland wel iets gaan zeggen.

[0:39:02] Gaat Nederland zich dan aansluiten bij landen als Frankrijk en Duitsland?

[0:39:08] Maar ook bedrijven die zeggen, als Volvo bijvoorbeeld, die accu's gebruikt voor elektrische auto's... die zeggen, nou, voor een duurzame economie, voor de toekomst, hebben we dit niet nodig.

[0:39:19] Dus waarom zouden we dan die diepzee plunderen?

[0:39:21] Gaat dan het CDA zeggen, nou, Nederland moet zich bij die oproep aansluiten... voor de natuur voor komende generaties?

[0:39:28] Goed idee.

[0:39:29] Of wat gaat het CDA dan anders voorstellen?

[0:39:33] De vraag is helder, volgens mij.

[0:39:35] De heer Jumelet.

[0:39:36] Ja, voorzitter, dank u wel.

[0:39:38] Net uit het klein debatje tussen de heer Van den Bergen en u ook, ging het ook al even over, op een vraag van Oosterhout was dat, over is het nou nog nodig, al die...

[0:39:46] Die zaken die juist ook worden gewonnen.

[0:39:48] En dat is mijn vraag eigenlijk ook wel.

[0:39:51] Want in het verleden was het wel zo dat dat juist ook het idee was.

[0:39:55] Om juist ook mangaan en allerlei andere stoffen te winnen.

[0:40:00] Ook voor accu's, maar ook voor allerlei andere technieken in de energiebranche.

[0:40:04] Ik wil u zeggen dat dat niet zo is, maar ik wil dat toch wat zekerder weten.

[0:40:07] Ik hoorde graag ook iets over van de minister.

[0:40:09] Maar ik geef juist ook aan dat zorgvuldigheid in deze voorop staat.

[0:40:14] En ik denk dat het heel erg belangrijk is coalities te smeden voor verantwoord omgaan.

[0:40:19] Ook met de diepzeemijnbouw.

[0:40:21] En ik ben ook benieuwd naar het antwoord van de minister.

[0:40:23] Maar zorgvuldigheid staat voorop.

[0:40:25] Dat mogen duidelijk zijn.

[0:40:28] Dat is het antwoord waar u op dit moment mee moet doen.

[0:40:31] Maar mevrouw Van Oosterhout heeft ook nog een vraag.

[0:40:33] Ja, dank u wel voorzitter.

[0:40:35] Om hier nog even op door te gaan, want ik hoor CDA hier eerst een aantal voorwaarden schetsen, namelijk dat we goed de wetenschap in kaart hebben gebracht, dat we de International Seabite Authority hierin ook volgen en dat we dit op een zorgvuldige manier doen.

[0:40:49] En als we dat dan als uitgangspunt nemen, dan is toch heel duidelijk dat op dit moment geen van die voorwaarden is voldaan.

[0:40:56] En dan kan er toch geen andere uitkomst zijn dan dat we voor nu dat voorzorgsprincipe moeten hanteren.

[0:41:01] Om dat eerst allemaal wel goed in kaart gebracht te hebben, voordat we die onomkeerbare schade aanbrengen.

[0:41:09] De heer Jumelet.

[0:41:10] Ik waardeer collega Oosterhout zeer in haar bevlogenheid.

[0:41:15] Maar ik stel ook maar vast dat er nog een aantal vragen openstaan... voordat je tot die conclusie kunt komen wat het CDA betreft.

[0:41:22] Dus ik zou me heel goed kunnen voorstellen dat we ook met elkaar goed kijken... wat op dit moment speelt.

[0:41:27] Ik kan me ook goed voorstellen dat voorzorgse principe... als dat aan de orde is.

[0:41:31] Maar laten we ook met elkaar constateren dat er nog een aantal vragen... wat ons betreft ook openstaan.

[0:41:35] Maar ik heb u ook aangegeven, voorzitter, namelijk van Oosterhout...

[0:41:38] Dat er geen winning kan zijn als de ecologische effecten zo zwaar zijn of ze niet gemitigeerd zouden kunnen worden.

[0:41:45] Dus volgens mij is dat het antwoord dat ik u nu kan geven.

[0:41:48] Voorzitter.

[0:41:49] Helemaal goed.

[0:41:50] Volgens mij had u in totaal twee interrupties.

[0:41:52] Ik kijk even rond.

[0:41:53] Ja, er is nog een derde van de heer Klos.

[0:41:56] Ik wil even terug naar het begin van het betoog van meneer Jumelet, want dat vond ik heel mooi.

[0:42:00] Dat ging over die value of death waar duurzame technieken mee te maken hebben.

[0:42:05] Dat ze of niet tot wasdom komen of dat duurzame technieken überhaupt last hebben van de hoge kapitaalkosten.

[0:42:13] Zou het niet wat zijn om voor Nederland als lidstaat ook te gaan pleiten voor een groene rentekorting?

[0:42:18] De ECB gaat erover, maar de lidstaten kunnen natuurlijk wel toe oproepen.

[0:42:21] Dat zou de kapitaalkosten van dat soort projecten enorm naar beneden brengen.

[0:42:24] Hoe kijkt het CDA ernaar?

[0:42:27] De heer Jumelet.

[0:42:30] Voorzitter, ik waardeer zeer dat de heer Klos de bijdrage ook mooi vond.

[0:42:34] Dus dat dank u wel daarvoor.

[0:42:36] Maar het is denk ik een heel belangrijk onderwerp.

[0:42:37] En u stelt in ieder geval terecht vast... dat je moet kijken naar alle mogelijkheden die er zijn om dat los te trekken.

[0:42:44] En daarom vraag ik er ook nadrukkelijk naar, omdat we zien...

[0:42:46] Ik zei dat ook met zoveel woorden, dat heel veel van de doelstellingen die we hebben nog zitten in de sfeer van technologieën.

[0:42:55] We willen heel graag dat ze tot wasnoem komen, maar als de private markt daar achter blijft en welke instrumenten dan ingezet kunnen worden.

[0:43:02] Het is een goed idee wat u stelt, maar ik ben ook benieuwd wat er nog meer aan mogelijkheden zou zijn.

[0:43:08] Daar moeten we denk ik de beweging in maken.

[0:43:11] Oké, dat is helder voor nu.

[0:43:13] Dank u wel.

[0:43:14] En dan gaan we naar de laatste spreker.

[0:43:16] En dat is de heer Van den Berg van JA21.

[0:43:19] Ik hoop dat u diepzeemuinbouw ook in uw inbreng heeft.

[0:43:21] Want tot nu toe is het bij iedereen ook naar gevraagd.

[0:43:23] Dus dat zou dan mooi zijn.

[0:43:25] Dan hebben we dat ook gelijk getackled.

[0:43:28] Voorzitter, uw verzoek kan ik natuurlijk niet weigen, maar we gaan het zien.

[0:43:32] Aan u het woord.

[0:43:33] Ja, voorzitter, dank.

[0:43:34] Jain Twinter is van nature een EU-kritische partij.

[0:43:37] We zien de voordelen die de Europese Unie kan bieden, maar ook de grote nadelen wanneer zij haar oorspronkelijke doelen voorbij schiet.

[0:43:44] Een van de terreinen waarop dat nadrukkelijk gebeurt is klimaat en energie.

[0:43:48] Waar de Europese Unie ooit bedoeld was om handelsbarrières weg te nemen en vrije handel te vergemakkelijken... is zij inmiddels vervallen tot het optuigen van steeds meer regels en belemmeringen op het gebied van uitstoot en energie.

[0:44:00] Het startschot van de Europese samenwerking was nota bene de Europese gemeenschap voor kolen en staal.

[0:44:05] Kolencentrales die over drie jaar verboden zijn.

[0:44:08] En staalindustrie die nog liever vandaag dan morgen Europa verlaat.

[0:44:12] En voorzitter, op deze manier gaat de EU steeds meer richting een Europese gemeenschap voor verboden en verplichtingen.

[0:44:17] Voorzitter, Nederland moet binnen de Unie veel sterker zijn identiteit als handelsland laten zien.

[0:44:23] Groene ideologie mag niet prevaleren boven leveringszekerheid.

[0:44:26] Niet iedere vorm van economische activiteit is een milieudelict.

[0:44:30] En Nederland moet al helemaal niet blijven functioneren als de pinautomaat van Zuid-Europa.

[0:44:35] Gisteren kopte het nog het FD.

[0:44:37] Vertrekgolf Zware Industrie jaagt gasrekening andere bedrijven op.

[0:44:41] Voorzitter, dat is het gevolg van desotief groen beleid.

[0:44:44] Nederland is hierin koploper.

[0:44:46] Van de afgebouwde productiecapaciteit in Europa in de afgelopen vier jaar bevond 20% zich in Nederland.

[0:44:53] Als wij deze weg doorgaan, dan vrees ik dat het alleen maar verder zal toenemen.

[0:44:57] En wat gaat de minister doen om dit te voorkomen?

[0:45:00] Voorzitter, deze energieraad gaat ook over het Europese energiebeleid na 2030.

[0:45:04] En juist daar dreigt het grootste probleem.

[0:45:06] Nederland wil inzetten op binnen de EU doelen voor schone energie en energieverbruik.

[0:45:11] Daarmee leggen we ons onszelf opnieuw vast aan Brusselse doelstellingen waarvan de rekening later terecht komt bij huishoudens, bedrijven en industrie.

[0:45:20] En bindende EU-doelen betekenen minder nationale beleidsvrijheid, hogere netkosten, meer druk op onze industrie en nog meer Brusselse sturing over onze energievoorziening.

[0:45:29] En misschien kan de minister dan ook meteen inzetten op een bindende norm of vorm van harakiri voor onze industrie, want dat is waar dit beleid in de praktijk op neerkomt.

[0:45:38] En kan de minister toezeggen dat Nederland geen nieuwe, bindende Europese energiedoelen steunt... ...zonder vooraf inzicht geven in de gevolgen voor de energierekening, de netkosten, de industrie en onze nationale beleidsvrijheid?

[0:45:50] En zal ze er alles aan doen om te voorkomen dat onze industrie de nek om wordt gedraaid?

[0:45:55] En voorzitter, de metaanverordening gaat ook niet moeiteloos.

[0:45:58] En die gaat mogelijk leiden tot importproblemen en beperkt daarmee onze leveringszekerheid.

[0:46:02] CDA en VVD zeiden het al.

[0:46:04] Wat gaat de minister concreet doen om dat te voorkomen?

[0:46:07] En als er in Europa wordt gesproken over leveringszekerheid en strategische gasvoorraden, dan mag Nederland niet opnieuw opdraaien voor de risico's en nalatigheid van andere lidstaten.

[0:46:16] Hoe borgt de minister een eerlijke kostenverdeling en de Nederlandse leveringszekerheid?

[0:46:21] Want dat gas is niet alleen voor Nederland.

[0:46:22] Wij zijn Europees ook verplicht om dit aan andere landen te leveren.

[0:46:26] En wanneer kunnen wij nu eindelijk de inzet van de minister verwachten rond de kussengasreserves?

[0:46:30] Kleine note erbij.

[0:46:31] Ik zou toch ook wel echt voor het zomergezet die strategisch gasbeleidbrief willen.

[0:46:35] Want die lijkt nu toch te verplaatsen naar Prinsjesdag en dat is cruciaal voor ons.

[0:46:39] Voorzitter, dan ETS2.

[0:46:40] ETS2 gaat leiden tot extra lasten voor huishoudens en bedrijven, terwijl zij de energierekening nu al nauwelijks kunnen betalen.

[0:46:47] Hoe voorkomt de minister dat Nederlanders wederom slachtoffer worden van onderdacht groenbeleid?

[0:46:52] En is zij bereid nationale ETS2-uitbreidingen te heroverwegen als bepaalde Nederlandse sectoren disproportioneel hard worden geraakt?

[0:46:59] Ook netuitbreiding gaat de Nederlander al veel geld kosten.

[0:47:02] Een extra groot Europees netwerk zal die kosten niet verlagen.

[0:47:06] Hoe voorkomt de minister dat Nederlanders disproportioneel moeten betalen voor grensoverschrijdende infrastructuurprojecten?

[0:47:13] En hoe zorgt zij ervoor dat het European Grid Package voordelig uitpakt voor Nederland?

[0:47:18] Voorzitter, kortom, hoe zorgt de minister ervoor dat Nederland in Europa geen netto betaler blijft, maar netto profiteur wordt?

[0:47:26] Dat was mijn bijdrage en nog even een toevoeging daarop.

[0:47:30] Ik wilde toch nog een reflectie van de minister op die vulling van de gasopslagen.

[0:47:33] Dinsdag hoorde ik de minister zeggen dat ze nu voor 20% gevuld zijn en dat dat de helft is van onze energieverbruik.

[0:47:39] Klopt ergens wel, maar betekent de factor wel dat we volgend jaar weer helemaal opnieuw staan?

[0:47:44] En hoe gaan we dat nou voorkomen?

[0:47:47] Dank u wel.

[0:47:48] Ik kijk even rond.

[0:47:49] De heer Klos heeft nog een interruptie voor u.

[0:47:52] Ik had nog een vraag aan de heer Van den Berg, want hij begon over de Europese gemeenschap voor kolen en staal.

[0:47:59] En die is ooit opgericht om de vrede en de veiligheid te bewaren in Europa via een economisch middel.

[0:48:05] En Europa bestaat nu zo'n 80 jaar.

[0:48:08] En nu doet de EU dat opnieuw door onze fossiele afhankelijkheid af te bouwen en het klimaat te beschermen.

[0:48:13] En daarmee dus ook onze veiligheid en vrede te bewaren.

[0:48:16] Ziet JA21 die prachtige historische parallel niet dat juist de oprichtingspapieren van de Europese Unie ook nu nog steeds relevant zijn?

[0:48:22] Kijk eens aan de heer Van den Berg.

[0:48:27] Ja, dank u wel voorzitter.

[0:48:28] Ik had erop moeten anticiperen dat deze interruptie zou komen... want de heer Kloss en ik spraak hier van de week nog over.

[0:48:34] Laat ik beginnen.

[0:48:35] Ja, ik herken dat die Europese gemeenschap voor kolen en staal... inderdaad heeft geleid tot bredere samenwerking en tot vrede.

[0:48:44] Maar wat mij betreft en wat jij in 20 betreft... had het nooit moeten uitpakken in een regeldrukmachine...

[0:48:49] ...die de nationale lidstaten steeds verdergaande verplichtingen oplegt... ...die onze welvaart afnemen, die onze economie het steeds moeilijker maakt... ...zonder dat wij daar voldoende zeggenschap over hebben.

[0:49:01] En dat was volgens mij nooit de bedoeling.

[0:49:03] Dus ik zou het heel mooi vinden als we meer naar die gedachten terug kunnen... ...van de Europese gemeenschap voor kolen en staal.

[0:49:09] Wellicht vindt de heer Knos dat ook en wat minder van die regeldruk.

[0:49:14] En voorzitter, dat is interessant dat 2021 dat zegt... want bij die oprichtingspapieren van de EGKS... zat ook al de uitdrukkelijke ambitie om daar een politieke unie van te maken.

[0:49:22] Sterker nog, een federale unie.

[0:49:24] En dat is altijd het uitgangspunt geweest van de Europese Unie.

[0:49:28] En juist die regels die we samen hebben gemaakt... die hebben Nederland welvaart gebracht.

[0:49:32] Daar vragen bedrijven en mensen om.

[0:49:34] En 1 op de 3 euro die wij in Nederland verdienen... verdienen wij uit het buitenland en grotendeels uit de interne markt.

[0:49:40] Die is opgericht...

[0:49:41] Uithang naar regeldruk.

[0:49:43] Die hebben we zelf gecreëerd.

[0:49:44] En ja, dat moet beperkt blijven.

[0:49:46] Maar de regels die willen en maken wij zelf.

[0:49:52] Ja, voorzitter, dat is ook exact mijn pleidooi.

[0:49:55] Het zou inderdaad naar een politieke unie kunnen gaan en daar zitten we natuurlijk ook al in.

[0:49:59] Europese verordeningen gaan niet voor niets boven nationale wetgeving.

[0:50:02] Feit is natuurlijk wel dat die wetgeving steeds verder uit de pas loopt met waar we mee te maken hebben in de maatschappij.

[0:50:08] Wat ik al zei, die industrie wordt het land uitgejaagd en niet alleen Nederland, maar uit heel Europa.

[0:50:12] En tegelijkertijd moeten we krampachtig onze strategische autonomie zien te verzekeren...

[0:50:16] Terwijl wij helemaal niet het klimaat bieden, in financiële zin, om dat ook echt te faciliteren.

[0:50:21] En ik werd er zelf met staalproducten in de logistiek, en daar zie je dat die kosten voor die staalproducten steeds verder worden opgejaagd door CBAM.

[0:50:30] Dat leidt tot zoveel zorgen.

[0:50:31] Ik ben met de heer Klos eens dat wij naar minder regels moeten teruggaan en dat wij die regels ook zelf maken.

[0:50:37] Maar dat past ook helemaal binnen het pleidooi wat ik hier doe.

[0:50:39] Ga voor die samenwerking, maar zorg dat het uitvoerbaar is.

[0:50:43] Want ik denk dat we al heel lang geleden dat station zijn gepasseerd, dat het nog uitvoerbaar was.

[0:50:48] Meneer Klos, u heeft nog één interruptie.

[0:50:50] U zet hem vooral in.

[0:50:51] U zegt het heel interessant.

[0:50:53] Ja, fijn.

[0:50:54] Rest mij alleen te concluderen dat ik denk dat we op het bestaansrecht en waar de Europese Unie naartoe gaat niet heel veel dichter bij elkaar komen.

[0:51:01] Misschien wel op de houding over de regeldruk.

[0:51:04] Maar ik denk juist dat de Europese Unie ons nu gaat helpen, net zoals het 80 jaar geleden heeft gedaan, om onze grootste opgave het hoofd te bieden.

[0:51:13] En dat kan inderdaad via het maken van regels.

[0:51:15] En dat doen wij met succes met elkaar.

[0:51:19] Dan is het laatste woord aan de heer Van Bergen.

[0:51:22] Nou voorzitter, het is altijd goed om dichter bij elkaar te komen.

[0:51:25] Maar ik constateer wel, en er zijn natuurlijk niet voor niets dat soort maatregelen in de maak, als ETS2 komt.

[0:51:30] En dat gaat onze huishoudens en bedrijven in de armoede storten.

[0:51:34] Dan moet daar Europees weer een social climate fund voor worden opgericht van 65 miljard euro.

[0:51:40] Dat bewijst tegelijkertijd dat het ETS2-mechanisme leidt tot armoede en tot uitholding van onze economie.

[0:51:48] En dat zijn nou precies de punten waar we met elkaar aan zouden moeten werken.

[0:51:51] Want als je Europees draagvlak wil, dat zegt tegen de heer Klos, dan moeten dit soort regels ook eens een keer gaan passen in de praktijk zonder dat we alles maar moeten blijven compenseren.

[0:52:00] Dat zou de juiste weg moeten zijn.

[0:52:04] Dank u wel.

[0:52:06] Hiermee komen we op het einde van de eerste termijn vanuit de Kamerleden.

[0:52:10] En gaan we richting beantwoording vanuit de minister.

[0:52:13] En ik kijk haar heel even aan.

[0:52:15] Een half uur.

[0:52:17] Zouden we met elkaar kunnen afspreken om wel tien voor drie te beginnen?

[0:52:21] Ja, geweldig.

[0:52:22] Dan schors ik de vergadering en dan zie ik u straks op tijd terug om tien voor drie.

[0:52:25] Dank u wel.

[1:23:15] Een goede middag.

[1:23:18] Iedereen heeft de weg naar de zaal weer gevonden.

[1:23:21] Ondanks alle liften die soms ook nog wel tegen zitten.

[1:23:25] Maar we gaan snel beginnen met de beantwoording van de minister in de eerste termijn.

[1:23:30] We hebben dit debat met elkaar tot half vijf.

[1:23:33] Ik hoop echt met elkaar, ik denk dat het wel gaat lukken, maar dat we ook echt half vijf afronden.

[1:23:38] We liggen redelijk goed op schema.

[1:23:39] Maar we zijn er met elkaar allemaal bij, wil ik maar zeggen.

[1:23:43] En om die reden wil ik ook het aantal interrupties houden op vier.

[1:23:48] Dus u kunt in totaal in deze eerste termijn ook vier interrupties stellen aan de minister.

[1:23:54] Maar graag kort en een beetje voortvarend, want dan blijven we op schema liggen.

[1:23:59] Ja?

[1:24:00] Oké.

[1:24:00] Dan geef ik het woord nu aan de minister.

[1:24:03] Dank u wel voorzitter en dank aan de leden voor hun inbreng.

[1:24:06] Mijn enkele opmerking vooraf en daarna zal ik even de blokjes melden.

[1:24:12] Wat ik heel duidelijk hoor eigenlijk door de verschillende fracties heen.

[1:24:16] is toch ook dat die driehoek steeds weer terugkomt.

[1:24:18] Het belang van concurrentiekracht, weerbaarheid en duurzaamheid... en dat dat echt het speelveld is waarin we niet alleen nationaal... maar ook Europees moeten zorgen dat we spelen.

[1:24:29] Ik hoor ook een roep om heldere kaders... als duidelijk randvoorwaarden voor zowel bedrijven die moeten investeren... als burgers ook die weten waar ze aan toe zijn...

[1:24:41] Reële marktbescherming tegen ongelijke concurrentie, maar ook marktbescherming tegen oneerlijke concurrentie.

[1:24:47] En dat zijn twee verschillende elements die allebei mede bepalen wat onze industrie kan doen.

[1:24:51] Dus op dat speelvlak van concurrentiekracht, weerbaarheid en duurzaamheid.

[1:24:55] We moeten de industrie van vandaag niet verliezen, maar ook zorgen dat onze industrie de concurrentiekracht morgen kan winnen.

[1:25:02] Ik hoor ook een oproep voor het rationaliseren van regeldruk.

[1:25:06] En aan de andere kant is het belangrijk dat regels duidelijkheid bieden... voor ondernemers die willen investeren.

[1:25:12] Maar regels moeten ook uitvoerbaar zijn voor wie ze betreffen.

[1:25:15] En we moeten druk op het bedrijfsleven en huishoudens goed in de gaten houden...

[1:25:18] Die lijnen deel ik met uw kamer en hoor ik eigenlijk breed terugkomen.

[1:25:25] Dan heb ik vier mapjes, voorzitter.

[1:25:31] Het Grids Package, het Post 2030-kader, de situatie in het Midden-Oosten, een leveringszekerheid en als laatste diepzij-mijnbouw, wat overigens een onderwerp is wat niet op de agenda van de Raad staat en ook de verantwoordelijkheid is van mijn collega van Buitenlandse Zaken, maar ik zal uiteraard

[1:25:46] Proberen toch wat aan beantwoording van de vragen van de Kamer te doen.

[1:25:51] Ja, dankuwel.

[1:25:52] U had inderdaad al even aangekondigd tijdens de schorsing.

[1:25:56] Dan is er ook nog een overig blokje?

[1:25:58] Nee, ik heb ze kunnen indelen in deze vier.

[1:26:02] Hartst goed.

[1:26:02] En dan stel ik ook voor aan de leden om de vragen eventjes op te sparen tot het einde van het blokje.

[1:26:08] Dat is zo voordat we gaan beginnen.

[1:26:10] Dank u wel voorzitter.

[1:26:12] Een aantal van uw leden heeft vragen gesteld over het GRID package.

[1:26:20] Onder andere de heer Klos en de heer Jumlet.

[1:26:23] Zal er naar verwachtingen een akkoord volgen op het GRID package?

[1:26:25] En eigenlijk wat heeft Nederland zich nou in het bijzonder hart voor gemaakt?

[1:26:29] En is daar ook wat binnengehaald?

[1:26:32] Het is inderdaad mijn verwachting dat er tijdens de Energieraad een akkoord in de Raad zou worden bereikt op dit pakket.

[1:26:37] Denk ik ongelooflijk belangrijk.

[1:26:40] Voor Nederland, het belangrijkste waar wij ons hebben ingezet en waar we echt blij zijn dat dat is binnengehaald, is de verduidelijkende regels rondom stikstofemissies voor elektriciteitsnetten en dan inclusief waterstofinfrastructuur.

[1:26:53] En dit helpt echt om de gunningverlening hiervan te versnellen.

[1:26:57] Want waterstof is natuurlijk een elektriciteitsdrager eigenlijk.

[1:27:00] Dus die hoorde wat ons betreft daar eigenlijk bij.

[1:27:03] En die verduidelijking kon de commissie zich uiteindelijk ook in vinden.

[1:27:07] En Nederland is daarnaast heel positief over het voorstel van de commissie voor een sterkere Europese aanpak van infrastructuurplanning.

[1:27:14] En mede op inzet van Nederland zijn wel verschillende aanpassingen in de tekst opgenomen.

[1:27:18] Die zorgen voor een goede betrokkenheid van de lidstaten bij dat proces.

[1:27:21] Want uiteindelijk moet het Europees kloppen, maar het moet ook nationaal kloppen.

[1:27:24] En dus die verbinding is wel belangrijk.

[1:27:27] Ook steunen wij de voorgestelde EU-principes voor kostendeling.

[1:27:31] Er werd ook aan gerefereerd hoe zorgen we voor dat kosten ook eerlijk verdeeld worden.

[1:27:35] En de stappen die met dit pakket worden gezet om afspraken over kostendeling tussen lidstaten dan ook te bevorderen.

[1:27:41] En nu is het inderdaad zaak om door te pakken.

[1:27:43] Een aantal van u vroeg daar ook naar.

[1:27:44] Dus conform de motie Klos zetten we in op voortvarende afronding van de onderhandelingen.

[1:27:49] Zodat ze de voordelen van het pakket tijdig kunnen bijdragen aan de energietransitie.

[1:27:53] En daar eigenlijk kan ik meteen de vraag van mevrouw Muller aan koppelen.

[1:27:59] Zijn we al begonnen met het voorbereidende werk?

[1:28:02] En het antwoord daarop is ja.

[1:28:04] Ik zie het echt als een prioriteit om dit snel in de Nederlandse wetgeving te implementeren...

[1:28:08] En we zijn dus ook al begonnen met het voorbereidende werk.

[1:28:12] En dat begint daarbij met de implementatie van de verduidelijkende regels rondom stikstof en infrastructuur.

[1:28:17] We proberen zo snel mogelijk natuurlijk Nederland weer in beweging te krijgen.

[1:28:21] En we maken dus samen met de netbeheerders op dit moment werken we al aan een ontwerp ANVB.

[1:28:27] En hierdoor kan vrijwel parallel aan de werkingtreding van de richtlijn ook gebruikt worden gemaakt van de versnelling die die ANVB dan kan bieden.

[1:28:33] De onderhandelingen over het hele pakket lopen natuurlijk nog, maar we proberen zoveel mogelijk voorbereidend werk al te doen.

[1:28:41] En zodra er een scherper beeld is van de benodigde implementatiewetgeving, dan zal de Kamer een update ontvangen.

[1:28:47] Dus we proberen zoveel mogelijk parallel al te werken om zo snel mogelijk aan de slag te kunnen gaan.

[1:28:54] Van Mule vroeg ook, zijn de verduidelijkende regels nu echt voldoende?

[1:28:57] Gaat dit de blokkade op de bouw van onze energienet opheffen?

[1:29:01] Wij denken echt dat dit gaat helpen om die projecten sneller uit te voeren.

[1:29:06] Basis niet alleen onze eigen inschatting, maar ook een inschatting van de netbeheerders is dat dit projecten tussen de drie en de twaalf maanden zou kunnen versnellen.

[1:29:13] Dus dan heb je het echt over een significante versnelling.

[1:29:17] Dus belangrijk dat deze bepaling ook nu erin staat, ook in het pakket blijft.

[1:29:21] Dus daar gaan wij ons natuurlijk zowel in de Raad als ook in het verre proces heel hard voor maken.

[1:29:27] Dan is de vraag ook van... als dit dan kan, kan het dan niet?

[1:29:30] Ook voor andere dingen.

[1:29:31] Daar moet je altijd een beetje oppassen... dat het perfecte niet het vijand wordt van het goede.

[1:29:36] Want dit lukt nu.

[1:29:37] We hebben deze verduidelijking nu gekregen.

[1:29:40] Verdere uitbreiding op dit moment... dat gaat op dit moment inderdaad niet lukken.

[1:29:46] Maar we hebben mogelijk in de triloogfase... met het Europese parlement... en dan met name kijk ik even naar de heer Jumelet voor groen gas...

[1:29:55] Nou, laat ik het zo zeggen.

[1:29:57] Ik ga me ervoor inzetten.

[1:29:59] Eens kijken wat daar kan.

[1:30:04] Maar niet alles zal kunnen, is ook een waarschuwing.

[1:30:06] En bijvoorbeeld kernenergie.

[1:30:08] Daar is gewoon de relatie van het is een heel klein beetje stikstof en het levert dan heel veel op.

[1:30:12] Het is maar korte termijn.

[1:30:14] Is gewoon eigenlijk veel minder makkelijk te maken.

[1:30:16] Omdat het echt een langdurig project is waarmee ook veel meer stikstofuitstoot gepaard gaat.

[1:30:21] Dus dat zou dan zoiets kunnen zijn waarmee we het net over de rand duwen.

[1:30:25] En eigenlijk datgene wat we nu kunnen binnenhalen dan ook weer onder druk komt te staan.

[1:30:29] En misschien dan wordt gezegd, nee, maar nu gaat alles helemaal open.

[1:30:32] Dus specifiek Nederlands probleem, dat gaan we allemaal niet doen.

[1:30:35] Dus daar wil ik heel voorzichtig mee zijn.

[1:30:38] Dus dat even daarover.

[1:30:40] Maar we blijven dus kijken naar mogelijkheden.

[1:30:42] Maar ik ga daar wel het perfecte, niet de vijand van het goede, laten zijn.

[1:30:47] Dan de vraag ook van D66 en de VVD.

[1:30:51] De lec silencio, positivo, klinkt natuurlijk heel mooi.

[1:30:54] Ik kan zomaar dan doorlopen.

[1:30:59] Alleen in Nederland, in een Nederlandse context, leidt dat mogelijk eigenlijk niet tot positieve uitkomsten.

[1:31:07] Namelijk meer onduidelijkheid, complexiteit en potentieel vertraging.

[1:31:10] In de compromis-tekst die nu voor ligt in de Raad... is opgenomen dat lidstaten zelf mogen kiezen of ze het willen gebruiken.

[1:31:19] En dat houdt dan dus ook voor ons, voor Nederland... nog de mogelijkheid open om hier nog eens goed naar te kijken.

[1:31:23] Onze eerste inschatting is dat wij er in Nederland... beter geen gebruik van kunnen maken... omdat dat eigenlijk meer vertraging oplevert... dan dat het ons aan voordelen oplevert.

[1:31:32] Maar conform de motie Klos en Muller... stuurt het kabinet deze zomer nog een uitgebreidere analyse... over de Lex Silencio Positivo...

[1:31:39] Dus doordat we nu in de Europese regelgeving de mogelijkheid creëren voor iedereen, maar niet een verplichting, kunnen we zelf ook nog de afweging maken of het voor ons helpt of niet.

[1:31:49] En als het helpt, dan kunnen we dat doen.

[1:31:50] En als het niet helpt, moeten we het vooral niet doen.

[1:31:53] Dan clusters.

[1:31:56] De heer Jumelet vraagt daarnaar.

[1:31:59] Ja, en ik denk dat het clusterbeleid ook weer een volgende stap is in onze hele energietransitie.

[1:32:05] Ik was laatst op werkbezoek ook in Gemmelot, een heel mooi voorbeeld van een cluster.

[1:32:11] En de vraag is dus ook hoe kun je zulke clusters in die samenhang die die bedrijven ook met elkaar hebben, de samenhang die er in de infrastructuur zit en in hun...

[1:32:17] Hoe kun je zo'n heel cluster nou eigenlijk naar een nieuw speelveld brengen?

[1:32:24] In het kader van de IAA zijn voorgestelde industrial manufacturing areas.

[1:32:32] Die hebben denk ik inderdaad potentieel en passen dus ook goed bij onze industrie-clusterbeleid.

[1:32:38] We zien wel ruimte voor verbetering... en willen concreet inzetten op het wegnemen van de verplichting... om een gebied aan te wijzen... aangezien dit niet voor elke lidstaat per se voordelig is.

[1:32:48] Een beetje zoals met de lex silencio positivo.

[1:32:50] Laten we zorgen dat de mogelijkheid er is om dat te doen.

[1:32:53] Maar of dat extra labeltje... als dat alleen maar die administratieve last is en het levert niks op... moet je er ook vanaf kunnen wijken.

[1:33:01] Ook verminderen van de regeldruk... dus rondom met aanwijzing van de gebieden... en zorgen voor de samenhang met...

[1:33:05] een ander concept, namelijk de versnellingsgebieden... in de Net Zero Industrial Act.

[1:33:10] Want ook daar is een signaal of eigenlijk een instrument ingezet.

[1:33:17] En dan uiteindelijk natuurlijk ervoor zorgen dat het niet alleen een label is... maar dat we de schone transitie in die gebieden echt versnellen... door zo'n aanwijzing, als we dat doen, ook te koppelen aan concrete voordelen...

[1:33:28] Zoals bijvoorbeeld ook prioritaire toegang tot financieringen uit het MFK-financiering, versoepelde vergunningverlening, prioritering van aanleg, energievoorziening in deze clusters.

[1:33:38] Dus kortom, als we zo'n label geven, moeten we wel wat aanhangen.

[1:33:42] En daar moeten we ook dan dus goed naar kijken.

[1:33:47] Even kijken...

[1:33:50] Dat was denk ik die.

[1:33:52] Dan de vergunningverlening en energieinfrastructuur.

[1:33:57] Welke van de maatregelen zetten we concreet in?

[1:33:59] Wat willen we verankeren in de Industrial Accelerator Act?

[1:34:01] Vraag van de heer Jumlet.

[1:34:04] We zetten ons in voor die uitzondering op de stikstoftoetsing voor verduurzamingsprojecten die aantoonbaar zijn.

[1:34:09] Voor verbetering zorgen het voorkomen van toenemende extra regeldruk door dubbelopregels in te voeren.

[1:34:15] Er bestaan een vergunningverlening initiatieven zoals die uit de NZIA te doorkruisen.

[1:34:20] Dus het is meer dat we zeggen pas nou op met de stapeling van instrumenten die in principe allemaal individueel goed zouden kunnen bijdragen.

[1:34:29] Maar als er een verplichte stapeling ontstaat kan het eigenlijk net weer zijn doel voorbij schieten.

[1:34:33] En dan de heer Van den Berg.

[1:34:37] Wat gaan wij doen om ervoor te zorgen dat we eigenlijk niet de industrie vandaag verliezen, terwijl we die vanmorgen opbouwen?

[1:34:45] Allereerst zetten we in op versterking van de Nederlandse positie van de industrie, zoals de uitbreiding van de IKC, de elektriciteitsenvelop en de afschaffen van de CO2-heffing, wat allemaal afgesproken is in het coalitieakkoord.

[1:34:57] Maar we zetten natuurlijk ook in EU-verband in op de versterking van de positie van de Europese industrie ten opzichte van de rest van de wereld, waarbij verduurzaming als voorwaarde voor concurrentievermogen en weerbaarheid wordt gezien.

[1:35:09] En dan is bijvoorbeeld vraagcreatie, zorgen voor een gelijk speelveld, langetermijnzekerheid voor investeringen en daarmee een toekomstbestendig kader van de industrie ongelooflijk belangrijk.

[1:35:20] En naast het zorgen voor het gelijke speelveld, het eerlijke gelijke speelveld,

[1:35:25] moeten we ook zorgen dat we de markt voldoende beschermen tegen echt oneerlijke concurrentie.

[1:35:29] En ook daar wordt in Europa op dit moment over gesproken, is ook echt een onderwerp wat op de agenda staat.

[1:35:37] Dat waren mijn punten bij het grid package, voorzitter.

[1:35:41] Dank u wel.

[1:35:41] We gaan even rondkijken.

[1:35:43] Ja, dan begin ik bij de heer Klos.

[1:35:46] Dank voorzitter en dank voor de antwoorden over de grids package.

[1:35:50] Dat begrijp ik goed en volgens mij is die versnelling van drie tot twaalf maanden, dat klinkt alsof dat echt iets gaat betekenen.

[1:35:58] Ik heb nog wel een vraag over die stilzwijgende vergunningverlening, want dat klinkt heel aantrekkelijk.

[1:36:02] In Duitsland hebben ze dat ook gedaan met de bouwturbo als je in drie maanden geen vergunning hebt.

[1:36:06] verleend, dan gaat het gewoon gebeuren.

[1:36:10] Hoe kan het nou dat dat in Nederland mogelijk tot vertraging zou leiden?

[1:36:14] Want ik hoor de voorzichtigheid daarover, maar ik ben gewoon benieuwd hoe dat werkt.

[1:36:18] Hebben we daar al een beeld van?

[1:36:20] Ja, dank u wel.

[1:36:21] Minister.

[1:36:23] Ja, voorzitter, dat heeft iets te maken met de werking van de omgevingswet.

[1:36:25] Maar even de hele specifieke details zal ik straks in de tweede termijn nog even op terugkomen.

[1:36:31] Maar belangrijker dus, denk ik, dat we daarom denken het is goed om van de zomer dat in zijn brief nog eens even neer te leggen.

[1:36:37] Want als we met elkaar denken, we willen gebruikmaken van die mogelijkheid, kunnen we dat dan doen?

[1:36:41] Omdat we dus in Europa nu sturen op, eigenlijk zorg dat die knop erin zit, maar dat het niet een verplichting is.

[1:36:47] Zodat lidstaten in de context van hun eigen nationale systeem kunnen kijken, wat leidt nou uiteindelijk tot de meeste versnelling.

[1:36:54] Want dat is uiteindelijk wat hiermee beoogd is.

[1:36:56] En we willen die mogelijkheid dus behouden.

[1:37:00] Maar we zullen nog even aan de Kamer op papier zetten, zoals al eerder toegezegd, dat daar met een brief op terug wordt gekomen.

[1:37:09] Ik kijk even verder.

[1:37:10] Ja, mevrouw Müller en daarna de heer Juminet.

[1:37:13] Ja, ik sluit me aan bij de woorden van de heer Klos en ik kijk ook uit naar de beantwoording die op onze motie toeziet, want die zet hem precies in.

[1:37:20] Hij kan heel erg interessant zijn om een aantal dingen echt van de grond te krijgen en ik snap de zorgvuldigheid hierin ook, dus ik kijk daar naar uit.

[1:37:29] Ik begrijp de beantwoordingen vanuit de minister.

[1:37:32] Het perfecte niet in de weg laat staat van de goede.

[1:37:33] Dat vind ik ook realistisch.

[1:37:35] En tegelijkertijd is dat wel een punt dat wij volgens mij vaker als VVD hebben opgebracht.

[1:37:38] Dan kijk ook hoe we die vergunningverlening rondom kernenergie kunnen versnellen.

[1:37:42] En dat hoeft misschien niet in dit grid package.

[1:37:44] Maar als het kabinet op andere momenten zich hier wel druk zorgen of vaart achter wil zetten, dan helpt dat enorm.

[1:37:52] Wilt u daar nog kort op reageren?

[1:37:54] Ja, voorzitter.

[1:37:54] Kijk, in de breedte kijkt het kabinet ook echt naar hoe kunnen we vergunningverlening in Nederland voor alle grote energie- en transitieprojecten die we willen doen met elkaar.

[1:38:04] Hoe kunnen we zorgen voor een versnelling in die vergunningverlening?

[1:38:06] Dus dat zit hem soms ook in de samenwerking tussen verschillende overheidslagen.

[1:38:11] Dus dat heeft volle aandacht, kan ik...

[1:38:13] Dat kan ik tegen mevrouw Muller zeggen.

[1:38:16] En dan nog even op de lex silencio positivo iets meer detail.

[1:38:23] Een van rechts wegen verleende vergunning kan direct worden gebruikt... maar moet dan nog wel bekend worden gemaakt door het bevoegd gezag.

[1:38:28] En dat bestuursorgaan kan binnen zes weken na die bekendmaking... aan de vergunning alsnog voorschriften verbinden of de vergunning intrekken.

[1:38:35] Ook staat tegen een van rechts wegen verleende vergunning bezwaren beroep open...

[1:38:38] En dat kan dan eigenlijk weer leiden tot langdurige onduidelijkheid... voor aanvragers, omwonenden en andere betrokkenen.

[1:38:46] Dus eigenlijk is de vraag of het wel helpt... als je niet gewoon zekerheid hebt vanwege de vergunning.

[1:38:52] Nogmaals, we zullen het in meer detail nog eens in de brief schetsen.

[1:38:56] Maar het klinkt dus als iets wat heel eenvoudig zou zijn.

[1:38:59] Maar als het wel dingen zijn die wel controversieel zijn... dan kan het eigenlijk betekenen dat je er langer mee bezig bent.

[1:39:05] En die afweging moeten we gewoon zorgvuldig maken met elkaar.

[1:39:09] Dank u wel.

[1:39:11] Dank u wel voorzitter.

[1:39:14] Ik hoorde de minister zeggen als het gaat om de quiz package inderdaad ook groen gas.

[1:39:20] Triloog fase.

[1:39:21] Ik ben heel blij met dat antwoord al.

[1:39:23] En tegelijkertijd misschien toch nog even wat verduidelijking op dit punt.

[1:39:28] Waarom juist ook nu noemen.

[1:39:30] We zien natuurlijk niet alleen maar dat het gaat om vergunningverleningen.

[1:39:33] Wat zeg maar uiteindelijk groen gas ook kan bijdragen aan de hele stikstof problematiek.

[1:39:39] En ik kan me goed voorstellen dat juist als u dan toch optrekt en het gesprekken voert.

[1:39:44] Dat ook samen met uw collega's zou doen richting de EU.

[1:39:46] Om juist ook te kijken hoe kunnen we aan de ene kant op energie vraagstuk met elkaar met groen gas verder ook de productie verhogen.

[1:39:55] Bijmengverplichting zijn we blij mee.

[1:39:56] En tegelijkertijd kan het ook een bijdrage leveren aan het stikstof probleem.

[1:39:59] Dus ik zou nog de minister willen vragen hoe ze daar tegenaan kijkt.

[1:40:03] Ja, minister.

[1:40:05] Dank u wel, voorzitter.

[1:40:06] Ja, die bijmengverplichting is denk ik een hele belangrijke.

[1:40:09] Dus we hopen natuurlijk uiteraard ook een spoedige agendering in de Kamer en het gesprek hierover.

[1:40:14] En verder denk ik ook van belang om goed in de gaten te houden dat dus het niet alleen het groen gas op zich...

[1:40:21] Maar er moet nog wel een ammoniakstripping plaatsvinden, begrijp ik.

[1:40:24] En dat ligt bij de collega van LNV, LVVN heet het tegenwoordig.

[1:40:30] Dus daarin trek ik ook zeker samen op met de collega van LVVN.

[1:40:34] Maar dat gedeelte ligt bij hen.

[1:40:36] Maar we zullen samen echt heel goed hiernaar kijken.

[1:40:39] Dat punt begrijp ik heel goed van de heer Jumelet.

[1:40:43] Dank u wel.

[1:40:44] Mevrouw van Oosterhout.

[1:40:46] Ja, dank u wel, voorzitter.

[1:40:47] De minister had het in haar beantwoording over de uitbreiding van de IKC.

[1:40:51] Nou, laat het duidelijk zijn dat dat de fossiele subsidie is waar wij zo snel mogelijk van af willen.

[1:40:55] Liefst in een Europese context.

[1:40:58] Doelt de minister bij de uitbreiding van de IKC dan ook op het toevoegen van de raffinaderijen?

[1:41:02] Juist de sectoren die nu mega overwinsten maken en ook een van de grootste vervuilers zijn?

[1:41:08] Minister?

[1:41:09] Nee, dat zit op dit moment niet in de uitbreiding.

[1:41:13] Dank voor dat korte antwoord.

[1:41:14] Ik kijk even verder rond.

[1:41:15] Nog een laatste interruptie wellicht voor dit blokje?

[1:41:18] Nee?

[1:41:18] Dan mag u door naar het volgende blokje.

[1:41:25] Dank u wel, voorzitter.

[1:41:26] Het gaat over het post 2030 kader.

[1:41:31] En er waren een aantal vragen over wat is de kabinets inzetten en een aantal verduidelijkende vragen heb ik duidelijk gehoord.

[1:41:39] We zijn voorstander van een ambitieus Europees klimaat- en energiekader dat ook ondersteunend is aan het Europese klimaatdoel voor 2040.

[1:41:46] En we pleiten dan ook verbindende doelen voor schone energie en energieefficiëntie, zodat ook de energiesector aan het klimaatdoel blijft bijdragen.

[1:41:54] En Nederland zal zich dan ook aansluiten bij ambitieuze lidstaten die ook pleiten voor Europese doelen die de opschaling van schone energie en energieefficiëntie ondersteunen.

[1:42:03] En wat betreft het EU-ETS zoeken we de samenwerking op met landen die voor een sterk EU-ETS zijn dat voldoende bijdraagt aan het bereiken van het Europese 2040-doel.

[1:42:11] Zo heb ik volgende week een diner met een aantal van mijn counterparts voorafgaand aan de Energieraad om echt te kijken hoe we ook echt gezamenlijk kunnen optrekken om tot die kaders te komen.

[1:42:22] Dus we zetten ons daar in de context van de raad actief in, maar ook daarbuiten zoeken we echt naar het versterken van de verbanden tussen die lidstaten die allemaal pleiten voor dat ambitieuze ETS.

[1:42:34] Hoe geven we uitvoering van de oproep van de WKR... en de uitroep van de motie Bussof van Oosterhout over behoud van ambitie?

[1:42:41] Eén heel concrete extra activiteit heb ik net genoemd.

[1:42:47] Dus wij gaan ons inderdaad bij de aankomende ETS-herziening hard inzetten... voor het halen van de klimaatdoelen... om onafhankelijk te worden van fossiele bronnen... en het bevorderen van een gelijk speelveld- en investeringszekerheid...

[1:43:01] Dus belangrijk uitgangspunt is dat het ETS inclusief de marktstabiliteitsreserve voldoende bijdraagt om in de EU netto 90% reductie in 2040 te halen.

[1:43:13] Dus zetten wij ons voor een ambitieus pakket in.

[1:43:15] De heer Klos vroeg dat ook.

[1:43:16] Jazeker tijdens de energieraad zal ik me hier ook opnieuw over uitspreken.

[1:43:21] De vraag kernenergie.

[1:43:26] Ja, voorzitter, dat hoort er ook bij voor Nederland.

[1:43:30] Een Europees doel voor schone energie heeft een belangrijke signaalwerking en zorgt voor investeringszekerheid.

[1:43:37] Ook van belang voor de uitrol van hernieuwbare energie, maar ook voor kernenergie.

[1:43:40] Wij zetten in op een toekomstige energiemix van energie zonder CO2-uitstoot, waar ook kernenergie een onderdeel van zal zijn.

[1:43:47] Dus dan is het ook goed dat dat in het doel omvat wordt.

[1:43:52] En daarnaast willen we ons op Europees niveau inzetten voor een nieuw indicatief doel voor directe elektrificatie.

[1:43:59] om ervoor te zorgen dat we elektrificatie, waar dat kan, zoveel mogelijk stimuleren.

[1:44:04] Maar ja, we weten natuurlijk ook dat netcongressie helaas ook een realiteit is.

[1:44:08] Dus in de manier waarop we die prikkel via het Europese kader willen geven, willen we wel ook zorgen dat we daar rekening mee houden.

[1:44:17] Want er is natuurlijk een bepaalde onzekerheid.

[1:44:18] Dus we zetten ons in voor energiedoelen die bijdragen aan het Europese klimaatdoel.

[1:44:22] ...van 90% emissiereductie in 2040, maar wel op een manier die ook uitvoerbaar is, ook voor Nederland zelf.

[1:44:30] En op de vraag van jaar 21, ik zet me in voor Europese doelen voor de uitroer van schone energie, energiebesparing en elektrificatie... ...omdat die afbouw van fossiele brandstoffen noodzaak is om de weerbaarheid te versterken... ...en ons onafhankelijker te maken van de prijspieken als gevolg van geopolitieke spanningen...

[1:44:47] En die energierekening juist betaalbaar te houden.

[1:44:50] Want commissaris Hoekstra vertelde het afgelopen week ergens nog... Europa geeft een kwart miljard per maand nu extra uit... door de hogere prijzen van fossiele brandstoffen.

[1:45:02] En dat is niet de eerste keer dat we als Europa letterlijk de prijs betalen... voor die grote afhankelijkheid die we nog hebben.

[1:45:08] Dus de afbouw daarvan is ongelooflijk belangrijk.

[1:45:14] Even kijken...

[1:45:17] De vraag was even misschien een bindend doel voor elektrificatie.

[1:45:25] Of dat doel haalbaar is, heeft dus ook zo zijn knelpunten in de vorm van netcongestie.

[1:45:30] Voor welke doelen dat geldt.

[1:45:32] Dus daarom denken wij volgens nog dat een indicatief doel voor de lidstaten het beste is.

[1:45:42] Dan ETS 2.

[1:45:44] Vraag van de heer Van den Berg ook.

[1:45:47] Voorzitter, de huidige prijsschok ging er net al op in.

[1:45:50] Benader ik nog eens meer dat een transitie belangrijk is voor de leveringszekerheid en betaalbaarheid van energie op lange termijn.

[1:45:57] Maar de prijsbeheersingsmechanismen van het ETS2 zijn wel onlangs aangescherpt.

[1:46:01] Dus ik denk dat een belangrijk punt voor de heer Van den Berg.

[1:46:04] En ook is ETS2 een jaar uitgesteld naar 2028.

[1:46:09] En daarnaast zet het kabinet zich ook in om de groep die nog kwetsbaar is voldoende financieel tegemoet te komen en ook mogelijkheden te bieden om te verduurzamen.

[1:46:20] En dat doen we onder andere via het Tijdelijk Noodvoedfonds Energie, het Warmtefonds, het Sociaal Klimaatfonds en ook subsidies voor isolatie.

[1:46:28] Zodat we wel zorgen dat er handelingsperspectief is, wat natuurlijk ongelooflijk belangrijk is.

[1:46:33] De heer Jumelet vroeg dat.

[1:46:36] Veelbelovende innovaties.

[1:46:39] Hoe zorgen we ervoor dat die kunnen doorgroeien?

[1:46:43] En dat we voorkomen dat die in een soort valley of death blijven hangen... terwijl we ze zo hard nodig hebben voor...

[1:46:49] De verdere doorontwikkeling van de energietransitie.

[1:46:52] Ja, inderdaad, ik ben het met het CDA eens dat de energietransitie deels afhankelijk is van technologieën die we nu eigenlijk wel aan de horizon zien verschijnen, maar die nog niet commercieel beschikbaar zijn.

[1:47:01] Dus ze zijn er wel en ze zijn er niet, is daar eigenlijk het probleem.

[1:47:07] De value of death die het CDA noemde is behoorlijk hardnekkig.

[1:47:11] En dit is met name omdat de opschaling van innovatieve technologieën dan nog tijdelijk duurder is en er allerlei risico's ontstaan.

[1:47:20] En ook moeten ze natuurlijk opnemen, zou je kunnen zeggen, tegen sterke en al heel lang heel goed georganiseerde regimes die eigenlijk tot nu toe ontstaan zijn rondom de zekerheid voor fossiele energie.

[1:47:31] Dus we zitten echt nog midden in een transitie waarbij ook de kaders en de prikkels niet allemaal goed staan.

[1:47:35] En daarom helpen we deze innovatieve technologieën in de opschalingsfase met verschillende instrumenten, zoals de DII Plus voor eerste commerciële demonstratieprojecten, de OWE voor het opschalen van elektrolyse technologie, de NIKI en de VEKI voor verduurzaming van de industrie en natuurlijk de SDE++.

[1:47:56] Maar we hebben ook financieringsinstrumenten nodig om groot privaat kapitaal te mobiliseren... zoals InvestNL, regionale ontwikkelingsmaatschappijen, de nationale investeringsinstelling... waar het kabinet nu ook over heeft.

[1:48:09] Nieuwe instrumenten die de Europese Commissie ontwikkelt, zoals hybride obligaties.

[1:48:15] En moet natuurlijk zorgen voor de goede randvoorwaarden.

[1:48:17] Dus we kijken wel echt ook naar een intensievere samenwerking met InvestNL...

[1:48:21] om financieringsknelpunten in kaart te brengen.

[1:48:24] Want je zou kunnen zeggen, de verschillende instrumenten zijn er... en toch zetten we ze ook effectief genoeg in.

[1:48:28] In gezamenlijkheid hebben we recent ook weer een bijeenkomst gehad... van de Taskforce Toekomst, Gewelvaart en Verdienvermogen... waarbij we ook vanuit al deze invalshoeken echt gekeken hebben... hoe moeten we nou samenwerken met het bedrijfsleven en financiering... om ervoor te zorgen dat het van de grond komt en wat is daarvoor nodig.

[1:48:44] En tenslotte is het heel erg belangrijk... dat de Europese steunkaders ook fit for purpose zijn.

[1:48:48] Dus hoe zorgen we ervoor dat de zogeheten algemene groepsvrijstellingsverordening bijvoorbeeld ruimte geeft aan betere steun voor die transitie.

[1:49:00] En we geven ook hoge prioriteit aan het aanpassen van de definitie voor ondernemingen in moeilijkheden.

[1:49:04] Want nu als er een lening wordt gegeven aan een bedrijf... wat graag wil innoveren, dan kan er ook gezegd worden... ja, maar het is eigenlijk een onderneming en moeilijkheid dus... omdat hij een lening heeft.

[1:49:14] Nee, het is een onderneming die wil investeren.

[1:49:16] Dus eigenlijk wanneer je vanuit een publieke investeringsorganisatie...

[1:49:20] Een bedrijf steunt in zijn ambitie om de transitie in te gaan.

[1:49:23] Dan is dat niet een onderneming in moeilijkheden.

[1:49:25] Maar dat is een onderneming die de transitie ingaat.

[1:49:28] En anders mag je er namelijk geen steun aan geven.

[1:49:32] Want er wordt gezien als staatssteun voor neming in moeilijkheden.

[1:49:34] Dus we proberen daar via aanpassing van de definitie ook concreet meer ruimte te creëren.

[1:49:40] Vraag van die Rusje.

[1:49:42] Steunt Nederland het door de EU opgelegde energieverbruiksplafond?

[1:49:49] Dat energieverbruiksplafond zit er nu ook.

[1:49:51] Dat is nu ook niet knellend.

[1:49:52] Dus dit is niet iets nieuws, maar het doorzetten van een bestaand instrument.

[1:49:59] En het is op Europees niveau bindend, maar op nationaal niveau indicatief.

[1:50:02] Dus juist om te voorkomen dat lidstaten...

[1:50:05] misschien voor ook andere landen hard investeren in de energietransitie... en dan schone energie gaan exporteren, dan in een knelpunt zouden komen.

[1:50:16] Het is wel goed dat we op Europees niveau in zijn geheel de optels van maken en denken... nemen we nog de juiste stappen.

[1:50:21] Dus dat is over dat plafond.

[1:50:28] Wat kan de Europese Commissie doen om ervoor te zorgen... dat de lidstaten wel alles op alles zetten om die doelen te halen...

[1:50:35] Want het is natuurlijk een indicatief doel, niet vrijblijvend.

[1:50:41] Lidstaten moeten wel rapporteren over de maatregelen die ze treffen en het beleid.

[1:50:45] En de Europese Commissie kan aanbevelingen doen als de lidstaten echt flink tekortschieten doordat ze echt helemaal geen maatregelen treffen.

[1:50:52] En dan geldt wel comply or explain.

[1:50:54] Dus de lidstaat moet de aanbevelingen opvolgen of uitleggen welke andere maatregelen de lidstaat neemt om dat doel alsnog te halen.

[1:51:01] En als dat doel echter niet haalbaar is, bijvoorbeeld door netcongestie, dan moet je dat als lidstaat aantonen en onderbouwen tot de vredenheid van de commissie.

[1:51:07] Het is een streefdoel, maar het is wel een stevig omkader streefdoel, waarbij er eigenlijk wel gewoon ruimte is voor een pragmatische aanpak, als je duidelijk kunt onderbouwen waarom je iets niet haalt, terwijl je wel gewoon alle goede maatregelen neemt.

[1:51:20] En uiteindelijk, als de commissie denkt het wordt en niet gehaald en er is geen duidelijke uitleg, dan kan de commissie ook met een infractieprocedure alsnog hierop de lidstaten aanspreken.

[1:51:31] En ik denk dat dat dus een mooie balans is tussen er is een Europees doel, er zijn nationale streefdoelen, maar die streefdoelen zijn niet vrijblijvend, comply or explain, maar wel met ruimte voor pragmatische aanpak.

[1:51:42] En ik denk dat we op die manier ook met elkaar verder kunnen komen in het juiste tempo.

[1:51:46] Dat over het post 2030 kader, voorzitter.

[1:51:49] Ja, dank voor de beantwoording.

[1:51:50] Er zijn ook veel vragen aan u gesteld en ik merk dat u inderdaad ook nog best doet om op de vragen heel gericht in te gaan.

[1:51:57] Dus dank daarvoor.

[1:51:58] Ik kijk even rond.

[1:51:59] Levert dat nog vervolgvragen op?

[1:52:02] Dan zie ik eerst nog een hand bij de heer Kloss.

[1:52:06] Ja?

[1:52:07] Dan kom ik daarna bij de heer Van den Berg, dan bij mevrouw Van Oosterhout en dan bij de heer Jumelet.

[1:52:11] Ja.

[1:52:13] Dank voor de beantwoording, voorzitter.

[1:52:15] Ik heb één misverstand uit de wereld.

[1:52:16] Het is een kwart miljard per dag dat we verliezen aan extra fossiele import, niet per maand.

[1:52:21] Dus het is nog heel veel kostbaarder, die afhankelijkheid.

[1:52:25] Maar mijn vraag gaat over iets anders.

[1:52:29] Ik hoorde de minister niet noemen aan welke bandbreedtes Nederland nou denkt bij de verhoging van die ambities die nodig zijn voor 2040.

[1:52:36] Want dat er bindende doelen komen, dat is de bestaande manier van werken.

[1:52:41] Maar een voorstel die een lidstaat zou kunnen doen, ziet er natuurlijk juist op hoe verandert dat bindende doel.

[1:52:46] En misschien heeft de minister daar nu geen antwoord op, maar is misschien ook meer de vraag, gaat Nederland die wens nog publiceren of op een gegeven moment op tafel leggen in zo'n energieraad?

[1:52:56] Ja, dank u wel.

[1:52:58] Voorzitter, ik realiseer me dat dit inderdaad wel een vraag was van de heer Klos, waar geen antwoord op was gekomen.

[1:53:02] Dus ik zorg dat ik even in de tweede termijn daarop terugkom.

[1:53:05] En dan nemen we meteen de suggestie van de heer Klos mee, mocht dat nu nog niet opmiddellijk te melden zijn.

[1:53:10] Dank.

[1:53:12] Prima, dan komen we bij de heer Van den Berg.

[1:53:17] Ja, dank voorzitter.

[1:53:19] Ook dank voor de beantwoording aan de minister.

[1:53:21] Ik kan tegelijkertijd ook al... de beantwoording deze wel uittekenen.

[1:53:25] Dat we in ieder geval doorgaan met die bindende klimaandoelen.

[1:53:28] En dat het vooral veel sneller moet.

[1:53:30] En er wordt inderdaad al gesteld... we houden dan rekening met de betaalbaarheid.

[1:53:33] Maar ik vroeg ook expliciet van... kunnen we dat ook niet in alle tijden inzichtelijk krijgen... wat die effecten zijn op die betaalbaarheid... op de weerbaarheid en op de energierekening.

[1:53:41] Maar zeker ook leveringszekerheid.

[1:53:43] Want ik...

[1:53:45] Ik vind toch dat als we zeggen dat we weerbaar moeten worden, en dat doen we dan met energie van eigen bodem of isolatie, dat zijn niet mijn termen, maar dan kan je er toch niet aan onttrekken dat er heel veel mensen in heel Europa en bedrijven daaraan ten onder gaan.

[1:54:01] En ik denk niet dat je zo kan stellen dat we, jeur in zijn algemeenheid, dat je dan zo weerbaar wordt.

[1:54:06] Dus kan de minister daarop reflecteren.

[1:54:09] Minister.

[1:54:10] Voorzitter, ik snap goed dat de heer Van den Berg zegt, belangrijk om als dat pakket straks door de commissie op tafel wordt gelegd, want dat is er nog niet, dat het dan ook belangrijk is om die inschattingen daarbij ook inzichtelijk te maken.

[1:54:26] Dus dat lijkt me belangrijk.

[1:54:27] De commissie maakt ook meestal een impact assessment van het voorstel.

[1:54:32] Dus ik denk dat het belangrijk is dat we zorgen dat we dat ook meesturen aan de Kamer, zodat die effecten ook door de Kamer kunnen worden bekeken.

[1:54:41] Vervolgens op het punt van de bedrijvigheid in Europa.

[1:54:46] Ongelooflijk belangrijk.

[1:54:47] En ik deel met de heer Van den Berg dat we moeten zorgen dat we niet nu de industrie verliezen, maar dat we ook zorgen dat we die industrie helpen om ook in de toekomst nog weer te kunnen concurreren.

[1:54:57] En dat vraagt erom dat we nu de stappen nemen om ervoor te zorgen dat zij de concurrentie aankunnen.

[1:55:03] Ook wanneer er nog geen level playing field is.

[1:55:06] En tegelijkertijd dat we ervoor zorgen dat we dat level playing field wel echt gaan creëren.

[1:55:10] Op een manier waarbij we ook voor onze industrie de ruimte gaan creëren voor die vergroening die zo hard nodig is.

[1:55:18] Want we weten ook dat China op dit moment bijvoorbeeld ook heel sterk investeert in die economie van morgen.

[1:55:24] En we willen dus ook morgen concurrerend zijn.

[1:55:26] En daarvoor moeten we nu ook gewoon investeren in onze bedrijven helpen om die omslag te maken.

[1:55:31] En dat is nog even los van een oneerlijk speelveld, want daarvoor hebben we ook gewoon andere instrumenten nodig.

[1:55:37] Maar langs die lijnen werkt het kabinet.

[1:55:39] Dank u wel, voorzitter.

[1:55:40] Ja, dank u wel.

[1:55:42] Een kort vervolgvraag.

[1:55:43] Ja, ik wil echt inderdaad vragen om de introductie zo beknopt mogelijk te houden en naar de vraag te gaan.

[1:55:47] Ja, aan uw antwoord.

[1:55:49] Dank u voorzitter.

[1:55:49] Dan nog even een reflectie op de gestelde 250 miljoen euro per dag.

[1:55:55] Zou de minister dat eens kunnen afzetten tegen de extra kosten die wij moeten maken voor een versnelde energietransitie?

[1:56:01] Als je alleen al kijkt naar Repower EU, kosten 300 miljard euro.

[1:56:04] Distributienetten, dan hebben we het over 400, 500 miljard euro.

[1:56:07] Dan heb je nog de netuitbreidingen, nog eens een keer een paar honderd miljard euro.

[1:56:11] Dus dat is het alternatief wat de minister voorstelt.

[1:56:14] En als die kosten tegen elkaar worden afgezet, kan de minister Daan breviteren.

[1:56:18] Voorzitter, als we dan even helemaal hoog overgaan... dan weten we allemaal dat het voorkomen van klimaatverandering... veel goedkoper is dan het moeten repareren ervan.

[1:56:28] Maar nog even los van die optelsom... is de vraag of we in deze mate afhankelijk willen zijn... van fossiele brandstoffen die we toch moeten importeren uit het buitenland... waar we nu voor de tweede keer in vijf jaar eigenlijk hebben gezien... hoe kwetsbaar onze Europese economie is...

[1:56:46] ...en dat het versterken van onze eigen weerbaarheid dus gepaard gaat... ...ook met het veranderen van onze energiemix.

[1:56:53] Dat dat eigenlijk een hele belangrijke reden is om het te doen.

[1:56:56] Nog los van de sommetjes.

[1:56:59] We kiezen in Europa denk ik echt... ...en het is hard nodig gezien de veranderende geopolitieke verhoudingen... ...die ik ook niet zomaar weer terug zie veren naar hoe het was...

[1:57:07] Ik denk dat we als Europa nu echt kiezen voor meer weerbaarheid.

[1:57:12] En daar horen ook investeringen bij.

[1:57:14] En daarmee voorkom je meteen andere kosten.

[1:57:17] Dus ik denk dat dat het grote plaatje is zonder precies op de cijfers in te gaan.

[1:57:22] Dank u wel.

[1:57:22] Ja, dank u wel.

[1:57:23] En laten we even met elkaar verwaken.

[1:57:24] Ik vind het heel mooi dat die visie naar boven komt in dit debat.

[1:57:27] Maar dat we niet de discussies vaker voorbij zien komen.

[1:57:31] Volgens mij zijn de posities ook wel helder.

[1:57:34] Mevrouw van Oosterhout.

[1:57:35] Dank u wel, voorzitter.

[1:57:37] Ik heb nog geen antwoord gehad op mijn vraag over het opnemen van kernenergie in Red.

[1:57:44] De minister schetst dat kernenergie wat haar betreft onderdeel moet zijn van de energiemix van Nederland.

[1:57:48] Het is duidelijk wat Pro daarvan vindt.

[1:57:50] Maar waarop mijn vraag was, is of de minister heeft doordacht wat de implicaties hiervan zijn...

[1:57:56] Wat doet het met investeringszekerheid voor zon en wind?

[1:57:58] Wat betekent dit voor al die deelsdoelen, al die subsidies die daar onder hangen?

[1:58:04] Wat voor effect heeft het op de Delegated Acts, zoals de RNFBO's?

[1:58:07] Alle regels die voortkomen uit Red.

[1:58:10] Dank u wel, minister.

[1:58:13] Voorzitter, volgens mij zit die vraag nog op een ander punt in mijn mapje.

[1:58:16] Dus dan hoeft u misschien ook nog niet mee te tellen voor de interrupties.

[1:58:20] Maar we kijken dat ook nog eventjes na.

[1:58:21] En anders kijk ik even of ik in tweede termijn terug kan komen.

[1:58:24] Want ik kan me herinneren dat deze vraag gesteld is.

[1:58:26] Overigens staat de RET ook als zodanig nog niet op de agenda van deze energieraad.

[1:58:29] Dus we hebben ook nog even daar wat tijd.

[1:58:34] Oké, prima.

[1:58:36] Dank u wel, voorzitter.

[1:58:37] Kortuitshalve, de heer Klos vroeg mij zojuist naar de groene rentekorting, hoe ik daartegen aankeek, in aanleiding van mijn inbreng.

[1:58:44] Ik speel de bol even door naar de minister.

[1:58:47] Kan zij daarop reageren?

[1:58:50] Nou, kijk eens aan.

[1:58:51] Minister.

[1:58:52] Ik zie nu dat die vraag ook niet in mijn antwoorden zat, maar laat mij daarover het volgende zeggen.

[1:58:57] Die renteverhoging die door de Europese Centrale Bank is afgekondigd.

[1:59:02] Ik denk dat de heer Kloss daarop reageert.

[1:59:05] Het mandaat van de Europese Centrale Bank is natuurlijk om monetair en stabiliteit te verzekeren.

[1:59:11] Het is natuurlijk wel zo... en dat zie je ook dat de Europese Centrale Bank... dat steeds meer ziet... dat de gevolgen van klimaatverandering... ook wel risico's kunnen vormen... voor die monetaire stabiliteit.

[1:59:25] De ECB is onafhankelijk... maar...

[1:59:29] Nou, we kunnen bij gelegenheid altijd de suggestie eens doorspelen.

[1:59:33] Maar daarbij kan ik wel zeggen dat het kabinet ook belangrijk vindt dat de ECB onafhankelijk is.

[1:59:39] En dus bij die suggestie zullen we het dan moeten houden.

[1:59:43] Dank u wel.

[1:59:44] Kijk naar de heer Jumelet.

[1:59:46] Ja, u heeft voldoende hulplijn gekregen vanuit de minister, zie ik.

[1:59:49] Ja, oké.

[1:59:50] Helemaal goed.

[1:59:51] Kijk, verder rond.

[1:59:52] Zijn er nog andere interrupties in dit blokje?

[1:59:55] Nee.

[1:59:56] Dan vraag ik de minister om door te gaan met haar beantwoording.

[2:00:00] Dank voorzitter.

[2:00:01] Dan de situatie in het Midden-Oosten.

[2:00:07] Er zijn een aantal vragen gesteld over de methaanverordening.

[2:00:11] Even kijken of ik eerst nog op de Accelerate EU...

[2:00:16] Er zitten een aantal vragen.

[2:00:19] Ik zal even proberen om te kijken of ik die van de methaanverordening bij elkaar heb.

[2:00:23] Vragen van mevrouw Muller, de heer Jumelet en ook de heer Van den Berg.

[2:00:33] Nederland, de methaanverordening, hartstikke belangrijk.

[2:00:35] We hebben hier vaker over gewisseld.

[2:00:38] Aan de ene kant heel belangrijk omdat methaan ontzettend krachtig gas is.

[2:00:42] Broeikasgas is twintig keer zo sterk als CO2.

[2:00:45] Dus echt heel belangrijk dat we dat zoveel mogelijk gebruiken.

[2:00:48] terugdringen en het moet ook uitvoerbaar zijn.

[2:00:52] Dus de boodschap in de Energieraad van volgende week is dat Nederland het doel van de menthaanverordening om de methaanuitstoot terug te brengen in de EU en wereldwijd steunt.

[2:01:00] Dat wij wel zorgen hebben over de uitvoerbaarheid op dit moment.

[2:01:03] En we vragen gewoon oplossing voor de praktische knelpunten.

[2:01:07] Want die zijn er ook echt.

[2:01:08] Dat is ook de realiteit.

[2:01:09] Dus de gecertificeerde verificateur bijvoorbeeld, als die er niet is, dan wordt het toch ook heel moeilijk om eraan te voldoen.

[2:01:17] En we willen niet dat dat een risico gaat worden voor de leveringszekerheid.

[2:01:22] Dus we vragen aan de commissie echt om ervoor te zorgen dat zij voldoende zekerheid geven.

[2:01:27] En op dit moment zegt de commissie, nou wij willen via die handreiking zorgen dat de boetes worden opgeschort...

[2:01:38] De vraag is of dat voldoende is.

[2:01:40] We moeten echt zorgen dat de praktische uitvoerbaarheid van deze belangrijke verordening ook op orde is.

[2:01:50] Dus het is belangrijk om snel duidelijkheid te bieden.

[2:01:53] We hebben ook contact met onder andere importeurs en toezichthouders.

[2:01:57] We zijn nog in afwachting van de aanbevelingen van de Europese Commissie.

[2:02:00] Maar we moeten er echt voor zorgen dat het niet gaat leiden... tot problemen met de leveringszekerheid.

[2:02:08] En op een aantal punten vragen we ook om echt naar de praktijk te kijken.

[2:02:13] Bijvoorbeeld een productietest.

[2:02:14] Laat die langer duren dan 24 uur wanneer nodig?

[2:02:18] We zullen de Kamer ook in september hier nog verder over informeren in de notenalading van het verslag.

[2:02:26] Maar dat het inzet op de Energieraad is het belang van de verordening staat buiten kijf.

[2:02:32] En hij moet ook uitvoerbaar zijn.

[2:02:35] Dat is de andere kant van de medaille.

[2:02:39] Voorzitter, dan het versnellingspakket.

[2:02:42] De heer Kloss vroeg daarnaar.

[2:02:44] catalogus van maatregelen uit Accelerate EU.

[2:02:50] Wij verwelkomen uiteraard die Accelerate EU catalogus.

[2:02:53] Die bevat maatregelen die Nederland al neemt... op het gebied van energiebesparing en hernieuwbare energie.

[2:02:58] Ook als onderdelen trouwens de inspiratie van het maatregelenpakket... acties, weerbaarheid, energieschok.

[2:03:04] We blijven hier doorlopend op inzetten... als een belangrijk onderdeel van de crisisrespons...

[2:03:10] Het lijkt alsof dat misschien niet nodig zou zijn op dit moment, maar mocht het landelijk crisisplan olie daar aanleiding toe geven, dan zal het kabinet de aanvullende maatregelen uit de mededeling ook serieus in overweging nemen en opnieuw kijken naar de maatregelen uit catalogus.

[2:03:24] En hierbij kan Europese coördinatie ook ondersteunend zijn om ervoor te zorgen dat maatregelen ook zoveel mogelijk gecoördineerd worden genomen.

[2:03:32] Wat gaan wij doen, mevrouw Muller, om de leveringszekerheid veilig te stellen?

[2:03:38] Het is een aantal lagen.

[2:03:39] Als eerste ligt er op Europees niveau solide regelgeving om gasleveringszekerheid in de winter zeker te stellen.

[2:03:47] De heer Van den Berg refereerde daar ook al aan.

[2:03:49] Er is Europese solidariteit.

[2:03:51] De keerzijde daarvan is dus ook dat als je zelf gas opslaat, dat dat ook bevraagd kan worden door andere lidstaten.

[2:03:58] Terwijl de kosten daarvan dan wel in één lidstaat neerslaan, maar daar kom ik zo nog op.

[2:04:02] Maar dat biedt dus ook aan alle lidstaten in zekere zin de buffer van de Europese vulgraden.

[2:04:11] Er zijn ook normen voor leveranciers en lidstaten en vuldoelen... waarmee wordt geborgd dat er voldoende capaciteit en volume aan gas aanwezig is.

[2:04:20] En de commissie heeft met Accelerate EU ook de lidstaten opgeroepen... om op tijd te starten met het vullen van de opslagen...

[2:04:26] En verder in die noden gebruik te maken van de flexibiliteit, van het verlagen van het vuldoel, om de markt niet te veel te verstoren.

[2:04:33] En ik heb ook aan uw Kamer laten weten, we zijn, dit is erg belangrijk, we nemen die vulgraden heel serieus.

[2:04:39] We komen inderdaad ook nog, voordat de Kamer met reces gaat, nog met een brief over de laatste stand van zaken.

[2:04:45] En intussen heb ik ook inderdaad de afgelopen week aan de Kamer kunnen laten weten dat datgene wat we...

[2:04:50] voor een normale winter in de opslagen nodig hebben, dat we daarvan nu ongeveer de helft hebben.

[2:04:55] En we vullen nog door het hele najaar, dus we werken daar echt hard aan.

[2:05:00] Naast gasopslagen zijn er ook nog andere manieren om leveringszekerheid van gas te worgen.

[2:05:05] De LNG-importcapaciteit in heel Europa, niet alleen in Nederland, maar in heel Europa is ook echt flink toegenomen.

[2:05:13] Ook Nederland breidt de LNG-importcapaciteit uit.

[2:05:18] En op het terrein van de leveringszekerheid wordt er actief gemonitord op Europees niveau.

[2:05:23] En dit najaar wordt ook nog de gasleveringszekerheidsverordening herzien.

[2:05:28] Dus ook dan kunnen we met elkaar weer verder daarover spreken.

[2:05:30] Inderdaad, de heer Van den Berg vroeg naar de gasopslagen.

[2:05:38] En eigenlijk, wat gaan we dan volgend jaar doen?

[2:05:39] Stel dat we dan de gasopslagen vullen, zijn ze dan volgend jaar weer helemaal leeg?

[2:05:45] Nou, ik deel wel het ongemak van de heer Van den Berg, dat idee van die gasopslagen helemaal leeg.

[2:05:51] Maar dat hangt ook af van het handelsgedrag van bedrijven.

[2:05:55] Wat betreft het deel dat EBN nu vult in Norg, zet ik maar in om tot een tijdige oplossing te komen...

[2:06:00] Waardoor EBN een deel van het gas dat zij nu vullen in de opslagen kan laten zitten.

[2:06:05] Dus dat geeft dan misschien toch iets minder dat beeld van helemaal lege opslagen.

[2:06:09] Hierover zal ik met de eigenaar van de gasopslag Noorg, de NAM, in gesprek gaan.

[2:06:14] Desalniettemin hebben we ook voor de volgende winter weer middelig gereserveerd om gas op te slaan als dat nodig is.

[2:06:21] Maar ik snap de vraag van de heer Van den Berg.

[2:06:24] Zou we een beetje marge die er nog in zit als we dan volgend jaar weer gaan vullen niet prettig zijn?

[2:06:28] Daarover gaan we dus ook in gesprek.

[2:06:30] Het CDA vroeg ook over de vulgraden en de noodvoorraad.

[2:06:36] Het internationaal energieagentschap.

[2:06:39] Mevrouw Jumelet vroeg wat gaan we concreet doen op Europees niveau.

[2:06:44] We moeten twee dingen goed uit elkaar houden.

[2:06:47] Ze zijn allebei belangrijk.

[2:06:48] Maar het is goed om in de maatregelen ze goed te scheiden.

[2:06:51] De leveringszekerheid voor de komende winter, heb ik net al wat over gezegd.

[2:06:54] En de inzet op langere termijn.

[2:06:57] Dus voor de komende winter en de volgende winter hebben we middelen voor EBN.

[2:07:01] Zorgen we dus, hebben we grote vultaak voor als de markt het niet oppakt.

[2:07:06] Maar daarnaast zet ik dus ook gerelateerd aan de kosten waar de heer Van den Berghet over had.

[2:07:10] Echt in op meer coördinatie op strategische voorraden.

[2:07:14] Dus voor komende winter hebben we onze voorraden, werken we ook aan die noodvoorraad.

[2:07:20] Maar een bredere reserve eigenlijk, zoals we die ook voor olie hebben, hebben we eigenlijk voor gas in Europa niet.

[2:07:26] En dat is toch eigenlijk gek.

[2:07:27] Dus hier ben ik ook echt actief.

[2:07:30] Ik zou eerlijk zeggen dat we op dit moment nog niet daar een meerderheid voor hebben, maar we gaan toch met heel veel partijen praten om echt te spreken over die positionering van Europa in die geopolitieke context.

[2:07:42] Of die toch verstandig zou zijn om een manier te vinden om met elkaar voor te zorgen dat we naast die Europese solidariteitsverordening ook een Europese voorraad met elkaar op de een of andere manier organiseren zoals we dat ook voor olie hebben gedaan.

[2:07:54] Nogmaals, nog niet iedereen is daarvan overtuigd in voldoende mate, maar we zetten ons echt actief voor in.

[2:08:02] Ik zal de Kamer van op de hoogte houden.

[2:08:06] En hoe borgen we de kostendeling?

[2:08:08] Nou ja, dat is dus ook, de heer Van den Berg vroeg daarnaar, dat is ook eigenlijk een manier om ervoor te zorgen dat de kosten daarvan, van die Europese buffer, dan ook op een eerlijke manier verdeeld worden over de lidstaten.

[2:08:19] Het is niet mogelijk om als Nederland alleen zo'n buffer aan te leggen.

[2:08:25] Voor het zomerreces stuur ik ook nog het PwC-rapport met afwegingskader overheidsinterventie in de gasmarkt naar de Kamer.

[2:08:33] En na de zomer deel ik de beleidsinzet op dit onderwerp tegelijkertijd met het NPE.

[2:08:36] En dan gaan we ook in op de kussengasreserves zoals eerder aangegeven aan de Kamer.

[2:08:41] Voorzitter, het waren de vragen die ik denk ik had op dit blokje van gasleveringszekerheid en de situatie in het Midden-Oosten.

[2:08:49] Ik ga even kijken.

[2:08:52] Dan beginnen we bij mevrouw Van Oosterhout.

[2:08:55] Dank u wel, voorzitter.

[2:08:57] De minister begon over het ontzettend schadelijke impact van methaan.

[2:09:00] We verliezen jaarlijks meer gas door methaanlekkage dan door de straat van Hormoesgaat.

[2:09:06] En tegelijkertijd hoor ik de minister zeggen... de Europese Commissie komt met een handreiking, de boetes worden uitgesteld... maar het is nog maar de vraag of dat voldoende is...

[2:09:14] Dus de minister wil nog verder gaan in het afzwakken dan de commissie nu al heeft voorgesteld.

[2:09:19] Ter verduidelijking, in het debat hiervoor ging het allemaal een uitstel van drie jaar.

[2:09:22] Kan de minister aangeven welke verdere afzwakking zij dan nog voor zich ziet?

[2:09:27] Minister.

[2:09:29] Nee, voorzitter, het gaat niet om een afzwakking, maar een stuk regelgeving wat niet uitvoerbaar is en wat er daadwerkelijk toe zou leiden dat de huishoudens in Europa deze winter geen gas hebben.

[2:09:44] Dat is ook denk ik niet wat mevrouw Van Oosterhout voor ogen heeft, voor de huishoudens die...

[2:09:48] is de leveringszekerheid heel erg van belang.

[2:09:50] Dus ik wil er graag met de commissie voor zorgen... dat we bijvoorbeeld die gecertificeerde verificateurs... dat ze ervoor zorgen dat er heel snel duidelijkheid overkomt... hoe de markt eraan kan voldoen.

[2:10:01] Want dan is het ook uitvoerbaar.

[2:10:03] Maar we moeten natuurlijk wel zorgen dat de manier... waarop die verordening gaat werken ook uitvoerbaar is.

[2:10:08] En ik denk dat ook mevrouw van Oosterhout... geen hele grote risico's zou willen nemen...

[2:10:12] met die leveringszekerheid van de huishoudens in Nederland.

[2:10:15] En dat is waarom we nu echt de gesprekken daarover in Brussel nog nodig hebben.

[2:10:20] Maar Nederland vindt die met de aanverordening heel erg belangrijk.

[2:10:22] We vinden het ook wel echt belangrijk dat we daarmee... dat de commissie echt stappen zet.

[2:10:26] Dus ik ga druk zetten op de commissie om ervoor te zorgen dat de stappen gezet worden... zodat die ook uitvoerbaar wordt.

[2:10:31] Dank u wel.

[2:10:33] Even kijken.

[2:10:35] De heer Van den Berg.

[2:10:36] Ja, dat is uw derde interruptie.

[2:10:39] Ja.

[2:10:41] Dank voorzitter.

[2:10:43] Ik hoorde eigenlijk verschillende dingen bij de minister de laatste tijd.

[2:10:46] Enerzijds dat we wel oké zitten met de gasopslagen, dat we de helft van de wintervoorraad wel binnen hebben.

[2:10:52] Maar dat tegelijkertijd die Europese doelen ook al een borging zijn voor onze leveringszekerheid.

[2:10:58] Volgens mij zit daar nog wel wat licht tussen.

[2:11:00] Want als we zometeen die voorraad opbruiken die de minister aangaf dat we die zometeen hebben, dat is...

[2:11:05] zeg maar ons winterverbruik, dan zitten we gewoon weer helemaal leeg aan het einde van deze winter.

[2:11:10] En ik zou daarom de minister toch echt willen oproepen, kunt u, of kan de minister nou toch zo snel mogelijk die EU-verdeling opzetten voor de kussengasreserves en vooral ook gewoon die kussengasreserves zo snel mogelijk inzetten.

[2:11:23] En dan rond ik af, voorzitter,

[2:11:24] In totaal kunnen wij 140 terrawattuur in energie opslaan in Nederland in onze seizoensopslagen.

[2:11:31] Die kustengasreserves in Europa betreffen 1000 terrawattuur.

[2:11:35] En dat is een behoorlijke strategische reserve.

[2:11:42] Dank u wel, voorzitter.

[2:11:43] We zijn nu aan het vullen en wat we nu hebben is ongeveer de helft van de wintervoorraad die Nederland in de normale winter nodig heeft.

[2:11:52] We blijven verder vullen en het mandaat van EBN voor deze winter is zelfs een derde hoger dan wat we in de normale winter nodig zouden hebben.

[2:12:00] Maar het kan natuurlijk ook een koudere winter worden.

[2:12:02] Dus daar hebben we dit ook voor.

[2:12:06] En bovendien gaat de markt hopelijk ook nog weer vullen.

[2:12:09] Want als de spread weer omdraait en er is geld mee te verdienen, dan ook.

[2:12:13] Dus volgens mij doen we voor komende winter wat we kunnen.

[2:12:18] In de breedte denk ik dat de oliereserve die we in Europa hebben aangelegd ook niet een oliereserve is die we hebben aangelegd in relatie tot wat we per se elk jaar nodig hebben.

[2:12:27] Maar het is ook een reserve die ons in staat stelt om geopolitiek niet zo kwetsbaar te zijn.

[2:12:32] En in de context van die kwetsbaarheid denk ik dat het ook belangrijk is dat Europa echt serieus nadenkt over een strategische gasreserve als continent.

[2:12:40] Dat is per definitie iets als je zoiets wil gaan opzetten wat meer tijd kost.

[2:12:45] Dus in Europees verband, nogmaals, we hebben echt nog geen meerderheid voor op dit moment.

[2:12:50] Maar maak ik mij daar hard voor.

[2:12:52] Ik neem graag ook de cijfers van de heer Van den Berg mee over wat er aan kunstig gas beschikbaar is in de hele EU.

[2:12:58] Want als dat voor meerdere landen een interessante optie zou kunnen zijn, dan wil ik die zeker ook graag mee op tafel leggen.

[2:13:04] Ook voor Nederland bekijken we dus die optie.

[2:13:07] In de brief over strategisch gasbeleid kom ik daar ook op terug.

[2:13:10] Heb ik de camera al eerder beloofd.

[2:13:13] Er zijn nog wel wat juridische financiële consequenties ook in Nederland te onderzoeken.

[2:13:17] En technische vraagstukken.

[2:13:20] Maar we kijken er heel serieus naar.

[2:13:21] En na alleen van wat de heer Van den Berg zegt.

[2:13:24] Ook denk ik mooi om dit onderdeel te maken van het gesprek in Europa.

[2:13:28] Mooi, dank u wel.

[2:13:30] Mevrouw Müller.

[2:13:32] Dank u wel, voorzitter.

[2:13:34] En dank ook voor de antwoorden op de methaanverordening.

[2:13:37] Die stellen mij enigszins gerust.

[2:13:39] Dat we niet alleen kijken naar hoe de Europese Commissie straks alleen met een plan komt.

[2:13:42] We wachten nog even met de boetes.

[2:13:44] Maar we gaan ook echt kijken hoe we die praktische uitvoerbaarheid kunnen verbeteren.

[2:13:49] En ik vraag me af of de minister daar ook met andere lidstaten in optrekt.

[2:13:53] Zodat de Europese Commissie straks niet alleen met een plan komt.

[2:13:55] Dat uiteindelijk die uitvoerbaarheid niet voldoende tot zijn recht brengt.

[2:14:00] Ja, voorzitter.

[2:14:01] En het is ook zeker niet alleen Nederland die die zorgen ziet.

[2:14:03] Dus er zijn uiteraard meerdere lidstaten die daarom vragen.

[2:14:07] En daar zullen we ook mee in contact zijn.

[2:14:12] En dan nog een andere die meer ziet op de vuldoelen.

[2:14:17] De minister refereerde er aan dat we kijken of moeten die vuldoelen in het Europees verband niet wat lager gesteld worden dan ook tijdens het mondelingenvragenuurtje.

[2:14:25] Refereerde de minister naar hoe moeten we kijken of die percentages die zo groot voelen, of we die niet op een iets andere manier moeten vormgeven.

[2:14:32] En ergens begrijp ik dat.

[2:14:34] En ergens voelt het voor mij soms ook.

[2:14:36] Net alsof je thuis komt met een toets, je krijgt een 4.

[2:14:41] En dat je dan vervolgens zegt, ja maar vanaf nu is 4 ook voldoende.

[2:14:44] En dat brinkt bij mij een beetje.

[2:14:47] Dus ik begrijp ook dat, ik kan me voorstellen dat de minister daar in het strategisch gasbeleid ook echt goed op terugkomt.

[2:14:52] Maar ik maak me hier wel een beetje zorgen over dat we het onszelf misschien iets makkelijker maken dan dat misschien nodig zou moeten zijn.

[2:14:59] Heeft u daar nog een vraag bij richting de minister?

[2:15:01] Ik kan de minister daarop reflecteren.

[2:15:03] Nou voorzitter, laten we heel helder zijn.

[2:15:05] Bij mij thuis, zowel voor mijn kinderen als voor mijzelf, vroeger geldt een virus gewoon dikke onvoldoende.

[2:15:09] Dus laten we daar niet naartoe gaan.

[2:15:11] De Europese Commissie die heeft veel doelen vastgesteld.

[2:15:16] En die heeft in verband met de wereldwijde situatie en de krapte op de gasmarkt op een gegeven moment gezegd, nou 10% minder in de lidstaten zou ook oké zijn.

[2:15:27] Dus het was niet Nederland die pleitte voor nou doe ons maar 10% lager.

[2:15:30] Maar wel de commissie wilde lidstaten de mogelijkheid bieden om in de context van... gewoon de eerst sterk gestegen gasprijzen toch die vuldoelen wat bij te stellen.

[2:15:41] Om ook niet onnodig de prijs verder op te jagen.

[2:15:44] Dus dat is wat de commissie voorstelde.

[2:15:47] En kijk verder heb ik in het mondeling een vragenuurtje geprobeerd te refereren aan...

[2:15:52] dat als we de Nederlandse vulgraad vergelijken met de Europese vulgraad... dat we ook goed in de gaten moeten houden dat Nederland relatief gezien... gewoon echt heel erg veel vulcapaciteit heeft.

[2:16:05] En dat als je dat vergelijkt met wat wij nodig hebben voor onszelf in de winter... dat je dan ook niet dezelfde vulgraad hoeft te hebben als in België bijvoorbeeld... die veel minder opslagcapaciteit hebben.

[2:16:15] Dus die percentages vergelijken zegt eigenlijk niet zozeer... of wij als Nederland goed zijn voorbereid op de winter.

[2:16:21] Dat heb ik vandaag geprobeerd te nuanceren.

[2:16:23] Dus niet dat ik denk, nou een virus wel genoeg.

[2:16:26] Want dat is gewoon een dikke onvoldoende en daar gaan we niet voor.

[2:16:29] Dank u wel.

[2:16:31] Ik kijk even rond.

[2:16:32] Ik zie alleen nog één interruptie bij de heer Van den Berg.

[2:16:35] Dat is zijn laatste interruptie.

[2:16:36] En dan geef ik hem het woord.

[2:16:39] Ja, dank voorzitter.

[2:16:40] Ja, dat brengt mij toch wel tot een vervolgvraag.

[2:16:42] Maar dit is volgens mij precies het punt.

[2:16:44] Juist omdat we dus dat Europese solidariteitsmechanisme hebben... is alleen de gasopslag van ons vullen voor onze eigen behoeften... natuurlijk niet voldoende.

[2:16:54] En ik zou eigenlijk eens een keer de vraag willen omdraaien naar de minister... van wat heeft de minister nou nodig van de Kamer... om dit nou zo snel mogelijk te realiseren.

[2:17:02] Want feit is wel, het klopt wat de minister zegt... die extra gas inkopen, dat kost extra geld...

[2:17:08] Als we dat nu van de markt afhalen en die kustengasreserves, die zitten er al.

[2:17:13] Dus als we dat nou inzetten, dan zorgen we ook tegelijkertijd niet voor een prijsopdrijvend effect.

[2:17:18] En dan hebben we wel onze voorraden.

[2:17:20] Wat heeft u nodig, minister?

[2:17:22] Het is heel goed.

[2:17:23] Soms is het belangrijk dat we een onderwerp wat vaker met elkaar wisselen.

[2:17:27] Omdat we dan tot een scherpe punt van de vraag komen.

[2:17:31] Want als de heer van den Berg zegt dat het kustgas zit er al.

[2:17:34] Daar heeft hij gelijk in.

[2:17:36] Het is alleen nog niet van ons.

[2:17:38] Dus als wij het willen hebben, moeten we het ook aankopen.

[2:17:41] En dat betekent dat daar een flinke financiële consequentie aan zit.

[2:17:48] Dus als we dat willen doen, zullen we er geld voor moeten krijgen.

[2:17:52] En dat is op dit moment niet voorzien op mijn begroting, zeg ik er maar meteen even bij.

[2:17:56] Maar dat kan een punt zijn waar het dan op een gegeven moment een gesprek over ontstaat.

[2:18:06] Dank u wel.

[2:18:08] Dan hebben we hiermee dit blokje afgerond.

[2:18:11] En u moet me even helpen herinneren, hoeveel blokjes hebben we nog gegaan?

[2:18:14] Nog eentje.

[2:18:15] Oké, dan stel ik voordat u verder gaat.

[2:18:18] Dank u wel, voorzitter.

[2:18:19] Dan kom ik bij het laatste blokje over diepzee-mijnbouw.

[2:18:24] Voorzitter, vragen gesteld door mevrouw Oosterhout, mevrouw Teunissen.

[2:18:32] Voorzitter, het kabinet is bekend met de resolutie van het Europees Parlement.

[2:18:36] En we delen de zorgen rondom de effecten van toekomstige exportatieactiviteiten op het marine milieu en ecosysteem.

[2:18:43] En om die reden passen we strikt het voorzorgsbeginsel toe.

[2:18:47] Ik verwacht geen cruciale momenten de komende tijd.

[2:18:50] In juli 2026 zal er nog geen stemming over een exploitatieregeling voor diepzeemijnbouw in de internationale zeebodemautoriteit plaatsvinden.

[2:18:59] Het kabinet verwacht ook niet dat dit op korte termijn zal gebeuren.

[2:19:03] Nederland handelt in internationale overleggen samen met gelijkgestemde landen, waaronder de landen die een voorzorgspauze hebben uitgesproken.

[2:19:14] De vraag van D66 over zeerecht.

[2:19:18] Zoals gezegd deelt het kabinet de zorgen rondom de effecten van de toekomstige diepzeemijnbouw en past het kabinet om die reden strikt het voorzorgsbeginsel toe.

[2:19:27] Strikte toepassing van het voorzorgsbeginsel volgt wat het kabinet betreft ook uit het VNC-rechtverdrag.

[2:19:34] Naleving van het VNC-rechtverdrag gaat dan ook samen met bescherming van het maritieme milieu.

[2:19:39] En erkennen we, een vraag van Pro, is er druk?

[2:19:43] Het kabinet vindt deze ontwikkelingen zorgelijk en volgt deze nauwgezet.

[2:19:47] Volgens het kabinet dienen alle activiteiten op de zeeën en de oceaan, met inbegrip van de zeebodem en de ondergrond daarvan, plaats te vinden binnen het alomvattend juridisch kader van het VNC-rechtverdrag.

[2:19:58] Dat houdt ook in dat de ISA exclusief bevoegd is toezicht uit te oefenen op diepzeemijnbouwactiviteiten en op de internationale zeebodem.

[2:20:07] En deelt de minister dat Nederland juist vanwege zijn mogelijke betrokkenheid niet afzijdig kan blijven.

[2:20:13] Alle verdragspartijen hebben de verantwoordelijkheid om de integriteit van de autoriteit en het VNC-rechtverdrag te beschermen.

[2:20:19] Nederland zet zich hier dus ook actief voor in.

[2:20:22] Wij zijn verder niet betrokken bij de activiteiten van bedrijven of andere partijen in het kader van de autoriteit.

[2:20:27] Niet als sponsoringsteed en ook niet als vlaggenstaat.

[2:20:31] Zijn we bereid om hen aan te spreken?

[2:20:34] Als een dergelijke scenario zich voordoet, zal het kabinet deze op zijn meritus beoordelen.

[2:20:39] Hierbij zal het kabinet de geldende juridische kaders in acht nemen.

[2:20:42] En ik kan verder geen uitspraken doen over individuele bedrijven.

[2:20:46] Dank u wel, voorzitter.

[2:20:50] Dat was de beantwoording op dit punt.

[2:20:59] Ja, voorzitter.

[2:21:00] Allereerst ben ik blij dat de minister zegt dat zij landen volgt die de voorzorgspauze hanteren.

[2:21:06] Dat betekent dat Nederland dat ook doet.

[2:21:08] En dat betekent dat dat wel echt een steviger positie is dan we bij het vorige kabinet hebben gezien.

[2:21:13] Dus daar ben ik heel verheugd over.

[2:21:16] Ik heb nog wel een vraag over het bedrijf Olsies dat via de metals company nu via een omweg de VS een vergunning heeft aangevraagd.

[2:21:27] De minister zegt, ja, als er stappen aan de orde zijn, dan zullen we op onze meritus dat beoordelen en handelen.

[2:21:35] Nou ja, er is dus wel een ontwikkeling.

[2:21:37] Dus we zien nu dat experts zeggen, wat de metalscompany en olsies nu doen, dat is in strijd met het internationaal recht.

[2:21:45] We hebben ook een aangenomen motie die zegt, neem juridische stappen daartegen.

[2:21:50] Is de minister daartoe bereidt?

[2:21:54] Dank u wel.

[2:21:55] Minister?

[2:21:56] Dank u wel, voorzitter.

[2:21:56] Omdat dit de portefeuille van mijn collega is, ga ik me toch wel houden aan de antwoorden die ik wat dat betreft daarvoor heb.

[2:22:06] De uitvoering van de motie van 11 juni.

[2:22:10] De motie wordt uitgevoerd en hierover is aan uw Kamer gecommuniceerd via de beantwoording van de vragen van Litteunus op 13 oktober.

[2:22:16] 2025 en 5 juni 2026.

[2:22:20] En na besprekingen in de internationale zeebodemautoriteit zal uw kamer opnieuw worden geïnformeerd.

[2:22:26] Dat is wat ik daar nu op kan zeggen.

[2:22:31] Ja, ik geef u nogmaals het woord.

[2:22:33] U had nog geen andere intrups ook, dus ik wilde wat ruimte voor geven.

[2:22:36] Maar ik zie ook een beetje de beperkingen waar de minister het over heeft.

[2:22:40] Zeker, voorzitter.

[2:22:41] Die respecteer ik ook helemaal.

[2:22:43] Het is wel zo dat het voor ons ook wel echt zoeken is bij welk ministerie ligt nou precies de lead.

[2:22:48] Want het gaat over verschillende ministeries.

[2:22:52] En als het gaat over de beantwoording van die vragen, dan zie ik daar wel echt...

[2:22:56] Ja, ik zie daar geen juridische stappen uit voortkomen.

[2:22:59] Ik zie daar geen actie van het kabinet op dit moment.

[2:23:02] Ik snap dat de minister wellicht daar dan niet nu op kan reageren.

[2:23:07] Misschien eerst met het kabinet daarover moet overleggen.

[2:23:10] Maar misschien zijn ze er...

[2:23:11] schriftelijk op kunnen terugkomen.

[2:23:13] En dan heel concreet, naar aanleiding van wat Olsies dus nu doet, dus echt een vergunningaanvraag gedaan bij de VS, is dat dan een reden om nu juridische stappen te ondernemen richting dat bedrijf?

[2:23:29] Dank u wel, voorzitter.

[2:23:31] En soms is het met onderwerpen gewoon lastig om te weten bij welk lid van het kabinet precies.

[2:23:35] Dus ik kan me dat ook voorstellen.

[2:23:38] Het zeerechtverdrag ligt wel echt bij de minister van Buitenlandse Zaken.

[2:23:41] Volgens mij vraagt mevrouw Teunissen hier eigenlijk van is hier nou eigenlijk een casus waarin je toch juridische stappen zou moeten ondernemen.

[2:23:47] Dus ik stel voor dat ik de minister van Buitenlandse Zaken vraag me specifiek op de vraag zoals toen mevrouw Teunissen hier geformuleerd om die te beantwoorden.

[2:23:55] Dan zorgen wij er als kabinet gezamenlijk toch voor

[2:23:59] Dan via dit overleg dat mevrouw Tenissen dat antwoord schriftelijk krijgt.

[2:24:08] Ja minister, dan ben ik toch benieuwd of u daar nog een termijn aan kunt koppelen.

[2:24:11] Want we kunnen hem ook goed noteren als een toezegging.

[2:24:14] Ik kan de vraag uitzetten bij de minister van Buitenlandse Zaken nog vandaag.

[2:24:18] Maar wanneer de minister van Buitenlandse Zaken kan antwoorden, dat is voor mij lastig om in te schatten.

[2:24:22] Ja, dat begrijp ik.

[2:24:24] Ik kijk nog naar mevrouw Teunsen.

[2:24:26] Kunnen we dit punt dan daarmee voor nu af concluderen?

[2:24:33] Het zou heel fijn zijn als het dus voor de ISA-bijeenkomst in juli in ieder geval beantwoord is.

[2:24:38] Maar dat lijkt me te doen.

[2:24:41] We gaan in ieder geval het verzoek op die manier vormgeven.

[2:24:43] Want ik snap waarom u dat vraagt.

[2:24:44] Dus dat geven we dan mee in het verzoek.

[2:24:46] Nogmaals, het is voor mij lastig om in te schatten of het mogelijk is.

[2:24:49] Maar ik denk dat het een heel redelijk verzoek is om er in ieder geval naar te kijken of dat voor dat moment beantwoord kan worden.

[2:24:53] Want dat is voor u een belangrijk moment.

[2:24:59] Dan heeft u op ditzelfde punt ook nog de laatste interruptie van mevrouw van Oosterhout.

[2:25:04] Ja, dank u wel voorzitter.

[2:25:06] Ik zou het inderdaad ook heel fijn vinden om dan een brief van de minister van Buitenlandse Zaak hierover te ontvangen.

[2:25:11] Om meer duidelijkheid te krijgen over de positie van het Nederlandse kabinet.

[2:25:13] Want uit de antwoording van de minister begrijp ik nou niet helemaal of we nou wel of niet die voorzorgspauze steunen.

[2:25:20] Dus daar opheldering over zou heel fijn zijn.

[2:25:22] Of nu of in de brief.

[2:25:26] Minister?

[2:25:27] Ja, dus we passen strikt het voorzorgsbeginsel toe.

[2:25:31] Maar wij zien geen cruciale momenten de komende tijd.

[2:25:36] Dat is eigenlijk in het kort het antwoord wat ik u namens het minister van Buitenlandse Zaken kan geven.

[2:25:42] En uiteraard is de brief die aan mevrouw Teunissen toegezegd is, komt die naar de hele Kamer.

[2:25:46] Dus dat die dan voor de hele Kamer ook inzichtelijk is.

[2:25:48] Dus ook mevrouw Van Oosterhout kan dan zeker kennis nemen van die beantwoording.

[2:25:54] Helemaal goed.

[2:25:55] Dank u wel.

[2:25:57] U heeft toch nog één vraag.

[2:25:58] Nou, geen voor elk probleem.

[2:26:00] Ja, voorzitter, dit roept dan toch wel weer vragen op.

[2:26:03] Want als de minister alleen zegt we passen strikt het voorzorgsbeginsel toe.

[2:26:07] Ik begreep in haar beantwoording had ze het ook over dat ze in lijn handelt met de landen die een voorzorgspauze willen.

[2:26:13] Dat is wel net een andere stelling namen.

[2:26:18] Ik wil ook een beetje voorkomen dat de minister opnieuw het hele A4 gaat voorlezen wat voor haar ligt.

[2:26:23] Maar laten we dit even met haar verifiëren.

[2:26:25] En dan gaan we daarna dit wel afronden.

[2:26:28] Minister.

[2:26:29] Voorzitter, zoals ik net heb gezegd, we delen de zorgen rondom de effecten van toekomstige exportatieactiviteiten.

[2:26:37] Om die reden passen we strikt het voorzorgsbeginsel toe.

[2:26:40] En Nederland handelt in internationale overleggen samen met gelijkgestemde landen, maar onder de landen die een voorzorgspauze hebben uitgesproken.

[2:26:46] Dat was volgens mij de punt waar mevrouw Teunissen net aan refereerde.

[2:26:54] Ja, u mag ze allemaal op hetzelfde punt inzetten.

[2:26:58] Daar heeft u helemaal gelijk in.

[2:27:00] Dan neem ik toch even terug wat ik in mijn eerste interruptie zei over dat ik blij ben dat Nederland die lijn inneemt.

[2:27:05] Want dat is toch niet helemaal hetzelfde wat de minister nu zegt.

[2:27:10] Waaronder de landen die een voorzorgspauze innemen.

[2:27:12] Dat wil nog niet zeggen dat Nederland dat ook daadwerkelijk doet.

[2:27:16] Dus ja, en...

[2:27:17] Dus dat betekent toch dat ik er nog niet gerust op ben dat Nederland daadwerkelijk straks bij de ISA ook voor die voorzorgspauze gaat stemmen.

[2:27:30] Of in ieder geval dat hij dat als positie inneemt.

[2:27:32] Dus mijn vraag is eigenlijk aan de minister, kan ze nog iets meer verduidelijken of Nederland daadwerkelijk die positie voor een voorzorgspauze dan ook inneemt bij dat ISA-overleg?

[2:27:42] Minister.

[2:27:43] Voorzitter, zoals ik ook net heb gezegd, verwachten wij in juli geen stemming over een exploitatieregeling.

[2:27:51] En we verwachten ook niet dat dat op korte termijn zal gebeuren.

[2:27:54] Het is ook misschien wel goed om eens goed te kijken naar de terminologie, want we passen strikt het voorzorgbeginsel toe, maar zo'n term als voorzorgspauze wordt ook in internationale discussies verschillend uitgelegd.

[2:28:07] Dus ook dat draagt dan niet bij aan de helderheid.

[2:28:12] Maar wij verwachten dus geen stemming in juli.

[2:28:14] Dus als mevrouw Teunissen de zorg heeft van op dat moment neemt Nederland dan wel een standpunt in.

[2:28:18] Wij verwachten dus niet dat er een stemming zal zijn over een exportatieregeling in juli 2026.

[2:28:28] Daarmee wil ik dit punt toch echt gaan afronden.

[2:28:30] Goed dat u dat nog heeft kunnen ophelderen zou ik willen zeggen richting mevrouw Teunissen.

[2:28:36] Dan kijk ik naar de minister of dat zij echt helemaal op het einde is gekomen van haar beantwoording.

[2:28:40] Want ik weet dat er ook nog één gemiste vraag is van mevrouw van Oosterhout over kernenergie.

[2:28:46] Daar mag u ook op terugkomen in de tweede termijn.

[2:28:47] Misschien kunt u hem nu al meteen beantwoorden.

[2:28:53] Ik heb net een antwoord gekregen, maar ik vind het altijd wel prettig om het zelf ook even door te lezen.

[2:28:56] Dus mag ik misschien suggereren dat de leden vast hun tweede termijn doen?

[2:28:59] Dan lees ik ondertussen dit antwoord en dan weet ik in ieder geval zeker dat ik deze vraag niet vergeet in de tweede termijn.

[2:29:03] Maar kunnen we ook de overige punten meenemen?

[2:29:05] Ja, ik sta voor dat we dat zo gaan doen.

[2:29:08] Dan kijk ik naar de rest van de leden.

[2:29:11] Is er nog een gemiste vraag die echt beantwoord moet worden?

[2:29:13] Nee?

[2:29:15] Dan wil ik inderdaad bij deze de eerste termijn afronden en ook overgaan tot de tweede termijn.

[2:29:21] En dan kijk ik naast mij of dat mevrouw van Oshout al zover is.

[2:29:26] Dank u wel voorzitter.

[2:29:28] Ik zou graag een twee minuten debat willen aanvragen.

[2:29:30] En ik ben benieuwd naar de beantwoording van de minister straks op het gebied van red en het opnemen van kernenergie.

[2:29:37] Dan heeft de Kamer ook een motie aangenomen over vraagcreatie.

[2:29:41] En nogmaals, in het non-paper hebben we daar vrijwel niets van teruggezien.

[2:29:44] Het is wel belangrijk om daar nog even ophelding over te krijgen.

[2:29:48] Dan over de afspraking van de methaanverordening kijk ik uit naar de informatie in september.

[2:29:53] Op ETS, ik ben blij om te horen dat de minister zegt... ...pal voor de ETS te staan en te blijven pleiten voor de 90% reductie in de EU.

[2:30:00] En ik ben ook blij om te horen dat de minister zich voegt in de kopgroep van Europa.

[2:30:03] Ik hoop wel dat ze daar in Europa iets scherper het behoud van de ambitie bepleit dan hier in de Kamer.

[2:30:07] Dan op diepzeemijnbouw.

[2:30:10] Aan de ene kant zegt het kabinet het belang van het voorzorgsbeginsel serieus te nemen, maar het is belangrijk om daar ook politiek naar te handelen.

[2:30:17] Voorzitter, ik concludeer dat deze minister nog kansen laat liggen, terwijl het klimaat en groene koplopers juist nu duidelijkheid nodig hebben.

[2:30:23] En we hopen dat de minister dat alsnog wil bieden op elektrificatie, op ETS en op diepzeemijnbouw.

[2:30:30] Dank u wel.

[2:30:32] Dank u wel voorzitter en dank aan de minister voor al haar beantwoording.

[2:30:36] Ik ben heel blij dat Nederland zich zo goed heeft ingezet voor de verduidelijkende regels omtrent emissieuitstoot van stikstoffen en het snel kunnen gaan bouwen en vergunning kunnen verlenen.

[2:30:47] Dus daar ook complimenten voor richting ook de ambtenaren die dat mede mogelijk hebben gemaakt.

[2:30:52] Ik kijk erg uit naar, niet zoals mevrouw Oosterhout het naast me zegt, de afzwakking, maar vooral naar die verduidelijking en uitvoerbaarheid van de methaanverordening.

[2:31:02] Ik hoop echt dat Nederland, gezamenlijk andere lidstaten, daar ook echt verandering in weet te brengen.

[2:31:09] En ik zie ook uit naar de lexe positieve, stilzeggende vergunningen, de informatiedaamtrent.

[2:31:16] Dank u wel voor deze inbreng, mevrouw Teunissen.

[2:31:20] Voorzitter, dank aan de minister voor de beantwoording over de vraag aan die PC-mijnbouw.

[2:31:26] De vraag is natuurlijk wat betekent strikt het voorzorgsbeginsel toepassen.

[2:31:30] Het gaat er vooral om dat Nederland zich inzet om te voorkomen dat internationale regelgeving onzeld wordt.

[2:31:36] Als je een land wil zijn dat staat voor het internationaal recht, moet je daar ook naar handelen.

[2:31:41] Als je dan ziet dat een bedrijf een illegale actie onderneemt... dan kun je daar stappen toe ondernemen.

[2:31:46] Dus de Partij voor de Dieren ziet dat graag.

[2:31:48] En vandaar dat we ook via een motie daartoe oproepen.

[2:31:53] Daarnaast is het ook zo dat als het gaat over die voorzorgspauze... ja, er kunnen verschillende interpretaties zijn... maar het gaat er gewoon om dat moratorium.

[2:32:01] En daar staan 42 landen al achter.

[2:32:03] Ik vind het wel teleurstellend dat Nederland nu die positie kiest...

[2:32:07] We gaan ook ons best doen om die positie van het kabinet bij te stellen.

[2:32:11] En daadwerkelijk zich aan te sluiten bij die 42 landen.

[2:32:14] Zoals Duitsland, zoals Frankrijk.

[2:32:16] Die zeggen, doe het nou niet.

[2:32:17] Want dan sta je echt voor de bescherming van de oceanen.

[2:32:20] In plaats van de bescherming van één bedrijf wat miljarden daaraan gaat verdienen.

[2:32:24] En verder helemaal niks op schiet.

[2:32:26] Dank u wel.

[2:32:28] Dank u wel.

[2:32:29] De heer Klos.

[2:32:31] Voorzitter, dank voor de beantwoording.

[2:32:33] En ik denk dat het in het algemeen in het teken staat... dat die kosten van het fossiele systeem gewoon veel te hoog zijn.

[2:32:39] In het Verenigd Koninkrijk is nu berekend dat de kosten van een energietransitie... minder zijn dan de kosten van één grote energiecrisis van de omvang... zoals we die met Oekraïne hebben meegemaakt.

[2:32:50] En ja, het is moeilijk.

[2:32:52] Ja, het is duur.

[2:32:53] Maar we moeten dat wel in perspectief blijven zien.

[2:32:55] En een sterk ETS is een bijdrage...

[2:32:57] aan het oplossen van het probleem.

[2:32:58] Net als zo'n grids package dat we op korte termijn krijgen.

[2:33:01] En ik zie een kabinet dat daar volop inzet.

[2:33:03] Dus dank voor het beantwoorden.

[2:33:06] Dank u wel.

[2:33:07] De heer Ruscher hoeft geen tweede termijn.

[2:33:11] De heer Jumelet.

[2:33:12] Dank u wel, voorzitter.

[2:33:13] Ik dank de minister hartelijk voor alle antwoorden op de veelgestelde vragen.

[2:33:18] Ik wens daar ook een hele goede energieraad toe.

[2:33:22] Er is genoeg te bespreken, zo hebben we ook met elkaar geconstateerd.

[2:33:26] Ik wil nog één keer onderstrepen, als het gaat om kritisch package, dat wij er als CDA erg veel in zien dat wanneer het gaat om groen gas, we ook met elkaar vooral, zeg maar toch,

[2:33:37] Twee vliegen in één klap kunnen slaan als het gaat om ook de stikstofopgave waar we eind van deze maand ook de brieven over zullen krijgen.

[2:33:47] En ik denk dat er echt veel kansen liggen om daar ook gebruik van te maken als het gaat om ook de stikstofreductie te realiseren.

[2:33:56] En ik heb goed gehoord wat de minister heeft gezegd, dat ook mee te nemen.

[2:33:59] En daar ben ik ook blij mee.

[2:34:01] En of dat dan in de triloogfase is of eerder, als het maar gebeurt.

[2:34:05] Dank u wel.

[2:34:07] Dank u wel voor uw inbreng en de heer Van den Berg.

[2:34:10] Tot slot.

[2:34:12] Dank voorzitter en ook dank aan de minister en alle ondersteuning weer voor vandaag.

[2:34:16] Kijk uit naar het twee minuten debat die is aangevraagd.

[2:34:20] Het is toch nog een beetje buiten orde, maar het ging er toch wel heel erg veel over, over die diepzee mijnbouw.

[2:34:25] Ik zou toch eigenlijk wel juist willen oproepen dat als wij deze energietransitie ingaan, hoe gewenst die voor de ene partij ook is of voor de andere wat minder.

[2:34:33] Dat we dat wel doen met realisme.

[2:34:34] En daar hebben we nou eenmaal grondstof voor nodig.

[2:34:36] Volgens mij zit hier niemand aan tafel die grondstoffen wil gebruiken wanneer dat niet nodig is.

[2:34:41] Laten we dat ook doen met oog voor het milieu.

[2:34:44] Laten we dat verantwoord doen.

[2:34:45] Maar als we met z'n allen zeggen dat strategische autonomie belangrijk is, dan moeten we ook keuzes op dat vlak durven maken.

[2:34:52] En volgens mij is dat een breed gedragen gedachte.

[2:34:55] Maar ik bereid er wel een motie voor voor, zodat we dat ook denk ik als Kamer moeten uitspreken.

[2:35:01] Dank u wel.

[2:35:04] Dank en dan wil ik alle leden bedanken voor deze tweede termijn.

[2:35:07] Dan kijk ik even opzij of het lukt om meteen door te gaan naar de beantwoording.

[2:35:11] Ja, heel fijn.

[2:35:12] Minister, aan u het woord.

[2:35:13] Dank u wel, voorzitter.

[2:35:14] Ja, dat lukt helaas ook omdat ik zie dat het antwoord wat ik heb niet de antwoord was op de vraag van mevrouw van Oosterhuijt over de red en kernenergie.

[2:35:21] Dus ik zeg graag toe dat ik daar even schriftelijk op terugkom, zodat we ook precies even haar vraag goed kunnen duiden en dan met een volledig antwoord daarop kunnen komen.

[2:35:31] Nou, dat kunnen we denk ik...

[2:35:33] Bij het verslag van de Energieraad kunnen we dat misschien mee.

[2:35:35] Volgende week hebben we de Energieraad.

[2:35:37] Dan neem ik het mee in het verslag daarvan.

[2:35:39] Dan is het meteen in die brief die nagekomen vraagt.

[2:35:41] Ze had ook nog een vraag gesteld over zetten we in de Nederlandse prioriteiten wel voldoende in op vraagcreatie.

[2:35:46] En staat dat ook wel in het paper wat we hebben ingestuurd?

[2:35:49] Absoluut.

[2:35:51] Zo op pagina 2 spreken we over...

[2:35:54] Wanneer we het hebben over een strong European policy instruments en harmonized standards, spreken we ook over het belang van vraagcreatie via Europese productstandaarden.

[2:36:03] We zouden veel meer mee moeten doen als een instrument om ook schone energie en circulaire materialen te creëren in de context van biomethaanbijmenging.

[2:36:13] Ook om een Europese markt te creëren, dus echt die vraagcreatie weer aanzetten.

[2:36:16] En ook in een Europese kader voor duurzame koolstof.

[2:36:21] Echt de noodzaak om een markt te creëren voor duurzame koolstof.

[2:36:27] Dus daar ook marktcreatie en duurzame beschikbaarheid.

[2:36:31] Dus die vraag creatiemarkt zit daar absoluut heel erg in terecht.

[2:36:35] Dat mevrouw Van Oosterhout zegt, is een belangrijk onderdeel.

[2:36:37] En dat is dus ook voor het kabinet.

[2:36:41] Dan denk ik op de vraag misschien van mevrouw Teunissen over dat voorzorgsbeginsel toepassen.

[2:36:47] En wat betekent dat?

[2:36:51] Wat mij misschien verstandig lijkt is dat de minister van Buitenlandse Zaken in zijn brief dan ook nog eens even toelicht waarom Nederland zich in dat kader van die strikte toepassing van het voorzorgsbeginsel toch op dit moment zo opstelt.

[2:37:03] Want daar zit ook een element van tactiek in.

[2:37:06] Nou is natuurlijk de vraag in welke mate het slim is... om tactiek in een openbare brief te schrijven.

[2:37:10] Maar die weging laat ik dan even aan de minister.

[2:37:14] Die strikte hantering van dat voorzorgsbeginsel... is voor Nederland echt belangrijk.

[2:37:17] Dus waarom dan toch deze opstelling...

[2:37:19] Ook gerelateerd aan de situatie zoals die nu is... zit al aan dat punt waarin een weging van het zeerechtverdrag... echt aan de orde is, ja of nee.

[2:37:29] Dat is eigenlijk waar de vragen om draaien.

[2:37:33] Dus het lijkt me goed dat dat nog verduidelijkt wordt... door de minister, zodat mevrouw Teunis ook op dat punt...

[2:37:38] ...de lijn van het kabinet kan volgen.

[2:37:42] En eigenlijk... ...de vraag om... ...of we de meekoppelkansen... ...ik heb nu een afkorting opgeschreven... ...wat bedoelde ik daar ook weer mee?

[2:37:52] Maar MKK, meekoppelkans... ...de heer Jumelet vroeg daarnaar... ...de meekoppelkans van groen gas... ...laten we dat benutten waar dat kan?

[2:38:00] Ik kan natuurlijk geen garantie geven... ...of we hetzelfde succes hebben... ...maar we gaan zeker kijken naar... ...wat er mogelijk is.

[2:38:07] Deze hadden we beantwoord.

[2:38:16] De vraag van de heer Kloss inderdaad.

[2:38:17] Hoe hoog moet de ambitie van de energiedoelen zijn volgens het kabinet?

[2:38:21] In het algemeen zetten we ons in voor energiedoelen die bijdragen aan dat Europese klimaatdoel van 90 procent.

[2:38:27] We hebben nog geen concrete positie bepaald omdat we het voorstel van de commissie nog niet hebben.

[2:38:31] Dus de cijfers van de commissie ontbreken om hierover een inschatting te maken.

[2:38:37] Dus we zullen op basis van het voorstel van de commissie en het onderliggende impact assessment een positie bepalen en dan de Kamer informeren.

[2:38:43] Maar ik ken de heer Klos ambitieus en vooruit.

[2:38:46] Hij was hier misschien iets voor de troepen vooruit.

[2:38:49] Maar dat zie ik dan als een warme aansporing.

[2:38:52] En wordt lex positivo toegezegd om de heer de Kamer schriftelijk over te informeren.

[2:38:57] Maar dat is al een eerdere toezegging geweest.

[2:38:59] Maar even ter bevestiging dat die brief inderdaad komt.

[2:39:02] En daarmee dank ik ook de leden voor hun inbreng.

[2:39:05] En wederom constructieve gesprek.

[2:39:07] Dank.

[2:39:09] Dank u wel voor deze vlotte beantwoording.

[2:39:11] Kijk even rond wat dat nog tot laatste vragen leidt.

[2:39:15] Dat is niet het geval.

[2:39:17] Dan gaan we richting een afronding van dit commissiedebat.

[2:39:21] Er is een twee minuten debat aangevraagd door mevrouw Van Oosthout als eerste spreker.

[2:39:27] Het is gelukt om dat nog vandaag voor u op de agenda te zetten.

[2:39:30] En de planning is op dit moment totdat om kwart over zeven gaat plaatsvinden vanavond.

[2:39:36] Ik zie dat mensen hun agenda hebben vrijgehouden.

[2:39:39] Heel goed.

[2:39:40] Dan kunt u mooi doorpakken met elkaar.

[2:39:44] En er is ook één toezegging gedaan.

[2:39:47] De minister zal de minister van Buitenlandszaak verzoeken de vraag over de plannen van Allseas om mineralen te winnen uit diepzee te beantwoorden.

[2:39:57] Richting mevrouw Tennissen.

[2:40:00] Volgens mij heb ik nog wat subzinnetjes gezegd, maar we zorgen ervoor dat dat op die manier bij de minister van Buitenlandse Zaken dan wordt uitgezet.

[2:40:08] Dus ik zou misschien formuleren als de minister vraagt de minister van Buitenlandse Zaken om te komen met een brief over toepassing van het voorzorgbeginsel diepzeemijn in relatie tot de situatie Ossies.

[2:40:21] Toepassing van het voorzorgsprincipe.

[2:40:23] Dan gaan we dat nog even toevoegen.

[2:40:26] Ja, dat kan ook op steun rekenen bij de giffie.

[2:40:29] Zo is dat.

[2:40:30] Dat waren de toezeggingen.

[2:40:32] Dan kijk ik rond.

[2:40:32] Ja, geen toezeggingen gemist, minister.

[2:40:35] Ja, we zijn rond.

[2:40:36] Ik wil iedereen heel hartelijk bedanken voor de inbreng in dit commissiedebat.

[2:40:39] De minister ook veel succes wensen bij de Energieraad.

[2:40:42] En dan sluit ik bij deze de vergadering.

[2:40:44] Dank u wel.