Initiatiefnota van de leden Rooderkerk en Vijlbrief “Lezen voor je leven”

[0:00:00] Goedemorgen allemaal en welkom bij het nota-overleg over de initiatiefnota van het lid Rodekerk, hier rechts van mij, en voormalig Kamerlid Velbrief.

[0:00:11] inmiddels minister Veilbrief, lezen voor je leven.

[0:00:16] Ik wil beginnen deze maandagochtend.

[0:00:18] We hebben een mooie ochtend al gehad aan de overkant bij het Kinderboekenmuseum.

[0:00:24] Maar nu beginnen we echt hier met dit commissiedebat... met een compliment aan mevrouw Rodekerk voor het opstellen en verdedigen van deze initiatiefnota.

[0:00:32] Het is altijd bijzonder als een collega van ons het initiatief neemt... om hun eigen ideeën, doelstellingen en ambities te verwoorden...

[0:00:38] in een initiatiefnota.

[0:00:40] En dat heeft u natuurlijk niet alleen gedaan, maar samen met uw fractiemedewerkers.

[0:00:44] Dus hierbij ook een groot compliment aan de heer Koopmans en aan mevrouw Mortier.

[0:00:49] Dank alle voor het werk en de aandacht die u in deze nota heeft gestoken.

[0:00:54] En ook van harte welkom aan staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, mevrouw Thiele, die bij de verdediging van een initiatiefnota in de bijzondere rol van adviseur optreedt.

[0:01:06] En natuurlijk ook welkom aan haar ondersteuning.

[0:01:09] En ik verwelkom ook graag de aanwezige Kamerleden.

[0:01:12] En dat zijn, moet ik eventjes kijken, mevrouw Biekman van D66, de heer De Beer van de VVD, mevrouw Armoed namens de fractie van het CDA, de heer Boomsma namens de fractie van JA21 en mevrouw Raier namens de fractie van de PVV.

[0:01:30] De spreektijden voor iedere fractie staan vermeld op de convocatie en dat betreft de spreektijd voor de eerste termijn.

[0:01:43] Het betreft de spreektijden voor de eerste en de tweede termijn... ...word ik terecht gecorrigeerd met aan mijn linkerhand de G4.

[0:01:53] Dit notenoverleg duurt tot twee uur... ...en ik zal voor nu nog geen beperking opleggen in het aantal interrupties... ...maar mocht de tijd daartoe aanleiding geven... ...dan zal ik streng en rechtvaardig ingrijpen.

[0:02:08] Wat betreft de behandeling van de initiatiefnoten, we beginnen zo met een eerste termijn voor de Kamerleden.

[0:02:13] Daarna schorsen we, zodat mevrouw Rodekerk en de staatssecretaris zich kunnen voorbereiden op de beantwoording van de Kamervragen.

[0:02:20] En daarna gaan we door met de eerste termijn beantwoording, gevolgd door een tweede termijn van de Kamer en daarop de beantwoording.

[0:02:27] Het staat de leden vrij om in tweede termijn, eventueel als u dat wil, ook moties in te doen.

[0:02:34] Dan starten we met de indruk.

[0:02:37] Mevrouw Raaier, heeft u een vraag van de orde?

[0:02:40] Nou, ik wil even iets mededelen, voorzitter.

[0:02:43] Het is een heel belangrijk onderwerp, ook voor de PVV, maar helaas moet ik wel om half twaalf het onderwerp verlaten.

[0:02:52] Fijn dat u het alvast laat weten.

[0:02:54] Dan weten wij dat u niet weggaat omdat u het niet een belangrijk onderwerp vindt, maar omdat u andere verplichtingen heeft.

[0:03:01] We beginnen met de fractie van de initiatiefnemer van deze nota.

[0:03:06] Dat is de fractie van D66.

[0:03:07] Ik geef graag het woord aan mevrouw Bietman.

[0:03:11] Dank u wel, voorzitter.

[0:03:13] Voorzitter, een kind dat leert lezen, leert niet alleen letters herkennen.

[0:03:17] Een kind dat leert lezen, leert de wereld begrijpen.

[0:03:21] Het is de sleutel tot te leren.

[0:03:23] Daarmee tot de mogelijkheid je eigen leven vorm te geven.

[0:03:28] Tot werk vinden, een bijsluiter te kunnen begrijpen, een stem uit te kunnen brengen, tot mee kunnen doen.

[0:03:35] Maar goed kunnen lezen is voor veel mensen in Nederland helemaal niet zo vanzelfsprekend.

[0:03:42] Ruim 3 miljoen Nederlanders hebben moeite met lezen en schrijven.

[0:03:47] Maar liefst één op de drie kinderen dreigt laaggeletterd van school te gaan.

[0:03:53] Nederland is daarmee een van de weinige landen in Europa waar laaggeletterdheid niet afneemt, maar toeneemt.

[0:04:01] We bungelen helemaal onderaan tussen de vijf slechtscorende landen van Europa.

[0:04:07] En wie niet goed kan lezen, loopt vast.

[0:04:09] Op school, op werk, in de zorg, bij de overheid, in onze democratie.

[0:04:16] Lezen is van levensbelang.

[0:04:19] Daarom ben ik zo blij dat mijn collega Rodekerk samen met oud-collega Velbrief deze prachtige initiatiefnota heeft geschreven.

[0:04:28] Lezen voor je leven.

[0:04:30] Een nota die zegt, lezen en schrijven zijn geen luxe, het is de basis.

[0:04:35] En wij willen dat die basis voor iedereen is.

[0:04:40] Gelukkig is er al ontzettend veel gebeurd sinds deze nota is geschreven.

[0:04:45] Toen deze nota op tafel kwam, keken we nog tegen enorme bezuinigingen op in het onderwijs.

[0:04:52] D66 heeft keihard tegen die bezuinigingen gestreden.

[0:04:57] Met deze coalitie investeren we weer anderhalf miljard in het onderwijs.

[0:05:03] Onder andere in basisvaardigheden.

[0:05:06] We zorgen dat scholen de tijd en expertise hebben om kinderen goed te leren lezen, schrijven en rekenen.

[0:05:14] Maar onze ambitie rijdt verder.

[0:05:17] Daarom wil ik vandaag vooruitkijken.

[0:05:20] Wat is er nu echt nodig om ervoor te zorgen dat de komende generaties goed kunnen blijven lezen?

[0:05:27] Vandaag zal ik dat bespreken aan de hand van drie punten.

[0:05:30] Hoe zorgen we dat ieder kind toegang heeft tot boeken?

[0:05:34] Hoe zorgen we dat kinderen die boeken daadwerkelijk openen?

[0:05:39] En hoe zorgen we dat ieder kind de hoge verwachtingen krijgt die het verdient?

[0:05:45] Voorzitter...

[0:05:47] Wie wil dat kinderen leren lezen, moet zorgen dat boeken dichtbij zijn.

[0:05:52] Daarom moet elke basis- en middelbare school verplicht een bibliotheek krijgen.

[0:05:57] En zo snel mogelijk.

[0:05:59] Want nog steeds heeft lang niet iedere school een goede, actuele en diverse schoolbibliotheek.

[0:06:05] Zo heeft één op de drie basisscholen en twee op de drie van de middelbare scholen geen goede schoolbibliotheek.

[0:06:14] Terwijl we weten hoe belangrijk het is dat kinderen in aanraking komen met boeken.

[0:06:20] Niet via korte tekstjes en invoeloefeningen, maar via rijke verhalen, met jeugdliteratuur, met boeken over geschiedenis, natuur, techniek, vriendschap en nog zoveel meer.

[0:06:33] Daarom willen we dat iedere school een eigen bibliotheek heeft.

[0:06:38] Niet als extraatje voor scholen die toevallig wat tijd over hebben... geld of een enthousiaste ouder, maar als basisvoorziening.

[0:06:48] Want de school zonder leesboeken is als een gymzaal zonder ballen.

[0:06:54] En voorzitter...

[0:06:56] We weten dat dit werkt.

[0:06:58] Een leesrijke leeromgeving maakt lezen aantoonbaar makkelijker.

[0:07:03] Een goede collectie maakt lezen aantrekkelijker.

[0:07:07] En een boek dat past bij een kind kan het verschil maken tussen afhaken en doorlezen.

[0:07:14] En een school hoeft dit niet alleen te doen.

[0:07:17] De samenwerking met de lokale bibliotheek is hierbij cruciaal.

[0:07:22] Daar zit de expertise over de collecties en over het leesplezier.

[0:07:27] De staatssecretaris schrijft dat niet de expliciete ambitie is om scholen te bereiken met de bibliotheek op school, terwijl het door het kabinet ondertekende bibliotheekconvenant juist uitgaat van bibliotheek op elke school.

[0:07:41] Mijn vraag aan de staatssecretaris is daarom welke concrete stappen zet zij om te zorgen dat ieder kind via school wettelijk verplicht toegang heeft tot een bibliotheek.

[0:07:54] Staat zij nog steeds achter de ambitie in een bibliotheekconvenant?

[0:07:59] Maar voorzitter, een bibliotheek op school is pas het begin.

[0:08:04] We willen dat boeken niet alleen in de kast staan, maar dat die ook open gaan.

[0:08:09] Op tafels, in tassen, in handen en dat ze mee de klas ingaan.

[0:08:15] Juist omdat één goed boek op het juiste moment een kind kan aanzetten tot de leven lang lezen.

[0:08:25] Ongeveer 1 op de 3 15-jarigen is onvoldoende leesvaardig.

[0:08:30] En toch had slechts 16% van de scholen de aanbevolen 60 minuten vrijlezen per week.

[0:08:37] Terwijl je lezen leert door meters te maken, door te dwalen door de mooie verhalen en door de personages te ontmoeten die je bijblijven.

[0:08:50] Als we willen dat jongeren beter gaan lezen, geven we lezen een vaste plek in de schoolweek.

[0:08:56] Daarom willen wij dat op elke middelbare school minstens 60 minuten per week begeleid vrij wordt gelezen.

[0:09:03] Met leraren die leerlingen op weg helpen.

[0:09:06] Met boeken die nieuwsgierig maken.

[0:09:08] En met verhalen die passen bij de leefwereld van jongeren en die hun wereld groter maken.

[0:09:14] Mevrouw Biekman, u heeft een interruptie van mevrouw Rijer.

[0:09:18] Ja, dank u wel voorzitter.

[0:09:20] Ik hoor mevrouw Bliekman zeggen dat jongeren weer in heel Nederland toegang moeten hebben tot de boeken.

[0:09:29] Nou weet ik dat in Nederland hebben alle jongeren tot volgens mij 18 jaar gratis toegang tot de bibliotheken.

[0:09:36] Dus ik kan u uitleggen wat u bedoelt, alle jongeren moeten toegang hebben.

[0:09:40] Volgens mij hebben ze wel toegang tot die boeken.

[0:09:43] Mevrouw Biekman.

[0:09:44] Ja, dank u wel voorzitter en mevrouw Rijer voor deze mooie vraag.

[0:09:49] Dat klopt inderdaad dat alle kinderen toegang hebben tot een bibliotheek.

[0:09:54] Maar hier gaat het om een laagdrempelige manier van toegang.

[0:09:58] Iets waar de jongeren dus ook elke dag mee in aanraking komen.

[0:10:01] En dat is het schoolsysteem.

[0:10:03] En daarom is het zo belangrijk dat elke jongere...

[0:10:07] verplicht op school een schoolbibliotheek krijgen.

[0:10:10] Want dan kunnen ze op een andere manier kennis maken met boeken.

[0:10:14] Dan kunnen ze op een laagdrempelige manier in hun vertrouwde schoolomgeving kijken waar hun interesses liggen.

[0:10:23] Mevrouw Raaier.

[0:10:24] Ja, dank u wel, voorzitter.

[0:10:27] Ik snap wat mevrouw Biekman zegt.

[0:10:28] PVV zou ook graag willen dat op iedere school een bibliotheek is.

[0:10:32] Maar we hebben ook gezien, nergens in het voorstel, dat er een dekking voor is.

[0:10:36] Dus ik vraag me wel af hoe we dat dan gaan bekostigen.

[0:10:39] Mevrouw Biekman.

[0:10:40] Ja, en ook dank u wel voor deze mooie vraag.

[0:10:44] De dekking komt uit de 50 miljoen die we al hebben voor de bibliotheek op school.

[0:10:49] Het verschil zit hierin dat we verplicht elke school een schoolbibliotheek komen.

[0:10:55] Er is nu al voldoende geld.

[0:10:58] Wat we wel zien is dat het per leerling per schooljaar 10 of 15 euro extra kost voor de scholen.

[0:11:06] Maar dat is wel in samenwerking met de schoolbibliotheken.

[0:11:11] Dank u wel, voorzitter.

[0:11:19] Ik had nog een vraag aan de staatssecretaris als het dus gaat over die 60 minuten per week.

[0:11:24] Gaat de staatssecretaris ervoor zorgen dat alle scholen in het voortgezet onderwijs minstens 60 minuten per week inruimen voor begeleid te vrijlezen?

[0:11:34] En dan, voorzitter, misschien wel de meest optimistische boodschap van deze nota.

[0:11:40] Kinderen kunnen vaak meer dan wij soms denken.

[0:11:44] En juist deze kinderen... U heeft een interruptie van de heer Boomsma.

[0:11:49] Even een verhelderende vraag.

[0:11:51] Gaat het om het voortgezet onderwijs, 60 minuten per week?

[0:11:54] Of juist in het primair onderwijs?

[0:11:57] En is 60 minuten dan een minimum of een richtlijp?

[0:12:01] Dank u wel.

[0:12:03] In dit geval gaat het ook over het voorgezet onderwijs.

[0:12:07] En een minimum is 60 minuten per week.

[0:12:10] We gaan er vanuit D60 vanuit... Kijk, dat minimum halen ze nu al niet van 60 minuten per week.

[0:12:16] Dus dat moet worden doorgevoerd.

[0:12:18] En als jongeren vaker in aanraking komen... dus met die verschillende boeken, meer variatie... dan zijn we van mening dat... dan denken we, en dat heeft onderzoek ook aangetoond...

[0:12:30] ...dat het leesplezier ook wordt verhoogd?

[0:12:34] Meneer Bomsma.

[0:12:36] Nee, ik vind het een hele interessante gedachte.

[0:12:38] Maar ik denk, met name de bovenbouw van het voortgezet onderwijs... ...dat je ook wel van leerlingen mag verwachten dat ze zelfstandig lezen... ...en dat de lessen op school wel echt ook bedoeld zijn voor lesgeven.

[0:12:52] Mevrouw Bukman.

[0:12:54] Dank u wel.

[0:12:55] Ja, en daar raakt de heer Boomsa de kern.

[0:12:59] Lesgeven en leren lezen, dat is onderdeel van het lesgeven.

[0:13:03] En daarom vinden wij het zo belangrijk dat hier extra aandacht aan besteed wordt.

[0:13:08] Het is natuurlijk anders als je verplicht voor een vak moet lezen.

[0:13:13] Of dat je ook je gedachtes in een verhaal kan kwijtraken.

[0:13:20] In een genre waar jij als jongere je het meeste in thuis vindt.

[0:13:27] Dus dan gaat het erom dat je ook, wat D66 betreft in het voortgezet onderwijs, maar dat kinderen een uur per week lezen.

[0:13:37] Maar dan niet specieel voor vakken, maar een soort plezierboek lezen op school.

[0:13:42] Maar dat gaat dan ook voor alles.

[0:13:45] Dus ook HAVO, VWO, VNBOT en het hele voortgezet onderwijs.

[0:13:49] Mevrouw Wittman.

[0:13:50] Ja, dank u wel voorzitter.

[0:13:51] Het gaat om het vrij begeleid lezen.

[0:13:56] Dus dat heeft u goed gezien.

[0:13:58] Gaat u verder.

[0:14:03] Dank u wel voorzitter.

[0:14:06] Alle kinderen hebben recht op hoge verwachtingen.

[0:14:10] En niet omdat ieder kind hetzelfde startpunt heeft, maar omdat een lager doel nooit een eerlijk antwoord is op een ongelijke start.

[0:14:19] Wie wil zorgen dat ieder kind goed kan lezen en schrijven, verlaagt de lat niet.

[0:14:25] Die zorgt ervoor dat ieder kind de hulp, tijd en het onderwijs krijgt om die lat te halen.

[0:14:32] Daarom willen wij dat het niveau van taalonderwijs dat scholen moeten halen overal hetzelfde is.

[0:14:39] Dat doen we niet zomaar.

[0:14:41] We hebben in het coalitieakkoord vastgelegd dat we gericht blijven investeren in lezen, schrijven en rekenen.

[0:14:48] En leerachterstanden vroeg aanpakken.

[0:14:51] En dat betekent ook dat we eerlijker moeten toetsen.

[0:14:55] Niet op drukjes, niet op strategieën waarmee je een tekst kunt scannen zonder hem ook echt te begrijpen.

[0:15:01] Maar toetsen of een kind werkelijk de taal eigen is.

[0:15:06] Want zelfs de bedenker van begrijpend lezen heeft zich inmiddels tegen zijn eigen erfnis afgekeerd.

[0:15:16] In plaats daarvan moeten we lezen verweven in alle vakken.

[0:15:20] Geschiedenis, aardrijkskunde, biologie.

[0:15:22] En daarom vraag ik aan de staatssecretaris... deelt zij dat het streefniveau taal de norm moet worden voor ieder kind... ongeacht schoolweging of achtergrond?

[0:15:33] En gaat zij de examens Nederlands hervormen... zodat zij echt het lees- en schrijfniveau meten... en niet vooraf aangeleerde trucjes?

[0:15:44] Voorzitter...

[0:15:45] Daarom ben ik ook benieuwd naar het nieuwe plan van de staatssecretaris.

[0:15:49] Zij schreef deze week dat zij van alle basisvaardigheden taal op de eerste plaats wil zetten.

[0:15:55] Ook schreef zij dat taal niet alleen wordt aangepakt in de taallessen, maar verweven is in alles.

[0:16:02] En dat is echt een interessante koerswijziging.

[0:16:05] Wat betekent dat concreet voor de staatssecretaris?

[0:16:08] Wat gaat zij anders doen?

[0:16:10] En wat betekent dat voor andere basisvaardigheden zoals rekenen?

[0:16:14] En betekent dit steun voor het plan van mevrouw Rodekert om begrijpend lezen af te schaffen en in andere vakken te integreren?

[0:16:23] En zo ja, hoe wil de staatssecretaris dat dan doen?

[0:16:27] Tot slot, voorzitter, zou ik graag afsluiten met de passende quote van dokter Seuss.

[0:16:33] The more that you read, the more things you will know.

[0:16:37] The more that you learn, the more places you will go.

[0:16:42] Hoe meer je leest, hoe meer je weet.

[0:16:45] Hoe meer je leert, hoe verder je komt.

[0:16:48] Dank u wel.

[0:16:57] Dank u wel, voorzitter.

[0:16:59] Allereerst wil ik namens mijn fractie de complimenten geven aan collega Roderkerk voor dit initiatief.

[0:17:04] We hebben altijd veel waardering voor collega's die de moeite nemen om met nieuwe initiatieven te komen.

[0:17:09] Bovendien is het een onderwerp dat de VVD aan het hart gaat.

[0:17:13] Wij willen ook het allerbeste leesonderwijs.

[0:17:16] Daarnaast vinden we ook dat de lat omhoog moet wat betreft leesvaardigheid.

[0:17:22] En basisvaardigheden in zijn algemeenheid.

[0:17:25] Uiteraard hebben we een aantal vragen voor mevrouw Roderkerk en ook aan de staatssecretaris om te beginnen aan de initiatiefneemster.

[0:17:32] Vooropgesteld, deze nota bevat veel goede dingen die de VVD ook wil.

[0:17:37] Ons belangrijkste uitgangspunt is dat de lat in het leesonderwijs omhoog moet.

[0:17:41] Met integratie van lezen in alle andere vakken.

[0:17:44] De initiatiefneemster pleit voor meer professionalisering en meer doorgroeimogelijkheden voor leraren.

[0:17:50] En daar staat mijn fractie helemaal achter.

[0:17:52] Dat zijn ook zaken die terugkomen in het coalitieakkoord tussen onze partijen.

[0:17:57] Maar deze nota is natuurlijk geschreven tegen de achtergrond en in een ander context dan de huidige omstandigheden.

[0:18:03] En mijn vraag aan mevrouw Roderkerk is dan ook of ze bovenop de ambities uit het regeerakkoord nog meer nodig acht om het leesonderwijs te verbeteren.

[0:18:12] En zo ja, wat dan precies?

[0:18:14] Daarnaast vraagt mevrouw Roderkerk de Kamer met een aantal beslispunten in te stemmen waar we nog wel een aantal vragen over hebben.

[0:18:21] Zo stelt ze dat het bestrijden van laaggeletterdheid en het versterken van leesvaardigheid een kernverantwoordelijkheid van de overheid is.

[0:18:28] Mijn vraag is of de overheid niet alleen de kader stelt en daar verantwoordelijk voor is.

[0:18:33] Wat moeten we kunnen en kennen als je van school afkomt en welke meetmomenten horen daarbij?

[0:18:39] De overheid bepaalt natuurlijk ook de budgetten via de lump sum die na het onderwijs gaan.

[0:18:45] De overheid start campagnes om meer studenten naar de paabo te krijgen.

[0:18:49] Maar hoe dit vervolgens wordt ingevuld is volledig aan het onderwijsveld zelf.

[0:18:53] Welke lesmethodes er worden gebruikt?

[0:18:55] Wat de kwaliteit is van de schoolleider?

[0:18:57] Of hoeveel tijd gaat er precies naar basis en naar randzaken?

[0:19:02] Hoe kijkt mevrouw Roderkerk hiernaar?

[0:19:05] Tot hoever heeft de Kamer grip op dat eerste beslispunt?

[0:19:08] En is dat wat mevrouw Roderkerk betreft voldoende?

[0:19:12] Of heeft ze daar nog andere wensen bij?

[0:19:14] Dan de ambitie dat geen kind de basisschool of middelbare school mag verlaten zonder voldoende geletterd te zijn.

[0:19:21] Mijn fractie vindt dat een hele mooie ambitie en ook een belangrijk uitgangspunt.

[0:19:25] Maar mogen er dan helemaal geen uitzonderingen zijn?

[0:19:29] Want als een leerling niet in staat is om onderwijs te volgen omdat deze langdurig ziek is of omdat er geen passend onderwijs is.

[0:19:36] En wanneer gaat deze teller lopen?

[0:19:38] En vindt mevrouw Roderkerk deze ambitie nu wel passend?

[0:19:42] Het aantal scholen dat het oordeel zeer zwak van de onderwijsinspectie krijgt, is nog altijd niet aan het verminderen, net als het aantal scholen met een herstelopdracht.

[0:19:51] En hoe kijkt mevrouw Roderkerk hierna in relatie tot haar initiatiefnota?

[0:19:57] moeten we niet eerst keihard aan de slag om het onderwijs te verbeteren voordat we dit soort ambities erbovenop leggen.

[0:20:03] En dat maakt ook gelijk een bruggetje naar een ander beslispunt, namelijk de halvering van het aantal laaggeletterde volwassenen.

[0:20:11] Wederom een hele mooie ambitie.

[0:20:13] Met welk aantal rekent mevrouw Roderkerk als ze het heeft in haar nota bij die halvering?

[0:20:19] In 2024 was het aantal laaggeletterde 1,8 miljoen en dit steeg naar 2,5 miljoen in 2025.

[0:20:27] En onder deze groep vallen ook mensen die digitaal niet meekomen.

[0:20:31] Wie is er verantwoordelijk voor deze ambitie?

[0:20:34] En hoe wil mevrouw Roderkerk deze ambitie verder bereiken?

[0:20:38] Met alleen maar lezen lossen we het probleem van de digitale laaggeletterdheid niet op.

[0:20:43] En wat is de rol van de ouders?

[0:20:45] Ik hoef mevrouw Roderkijk uiteraard niet uit te leggen hoe belangrijk hun rol is, maar hoe kijken ze daar precies naar?

[0:20:51] En hoe gaan we ook die ouders daar beter bij betrekken?

[0:20:54] En wat als ouders hun kinderen niet naar de voorschoolse educatie laten gaan, terwijl ze daar wel recht op hebben?

[0:21:01] En welke rol ziet mevrouw Roderkerk voor het bedrijfsleven?

[0:21:04] Ze hebben ook tal van projecten lopen om laaggeletterdheid te voorkomen of weg te halen.

[0:21:09] Op zijn minst kunnen ze daar een belangrijke bijdrage aan leveren.

[0:21:13] Zoals ik al eerder aangaf, kunnen we met heel veel onderwerpen het eens zijn.

[0:21:18] Zo is mijn fractie het helemaal met D66 eens dat toetsen van kwalitatief hoog niveau moet zijn.

[0:21:24] Wat ons betreft gaan we de lat dus ook niet omlaag leggen.

[0:21:28] En ik ben benieuwd of D66 die mening ook echt deelt.

[0:21:32] Mevrouw Roderkerk schrijft namelijk terecht dat het onderwijs te veel uitgaat van lage verwachtingen en dat elk kind geletterd van school zou moeten komen.

[0:21:40] Ook is er kritiek op toetsen die leerlingen vooral trucjes leren.

[0:21:45] Maar vindt mevrouw Roderkerk dan dat doorstromen zonder voldoende beheersing van de Nederlandse taal niet langer mogelijk zou moeten zijn, ongeacht schooltype of niveau?

[0:21:55] En moet de N-term worden aangepast als er enorm geklaagd wordt dat een examen te moeilijk was?

[0:22:01] En wat zijn de eventuele consequenties voor scholen of schoolleiders als de inspectie ziet dat leerlingen structureel onder die norm blijven?

[0:22:09] En daarbij heb ik ook gelijk een vraag aan de staatssecretaris.

[0:22:12] Zou de onderwijsinspectie niet veel harder moeten kunnen optreden richting een schoolleider als de school zeer zwak blijft presteren?

[0:22:21] De enige die hierop kan ingrijpen is het bestuur.

[0:22:24] En wat zou de staatssecretaris hier anders willen zien, ook omdat de inspectie recent aangaf dat er geen wettelijk kader is richting de schoolleiders?

[0:22:34] Voorzitter, dan de aandacht voor het taalhuis, bibliotheken.

[0:22:38] De VVD vindt het ontzettend waardevol dat bibliotheken een plek vormen waar je heen kan om te lezen, ontmoeten en waar je ook met steeds meer hulpvragen geholpen kan worden.

[0:22:49] Zo ook met taal en digitalisering.

[0:22:52] We kijken ook uit naar de behandeling van de gewijzigde WSOB.

[0:22:57] Er komt dan onder andere een zorgplicht voor gemeenten en meer samenwerking met het onderwijs op het gebied van leesbevordering.

[0:23:04] Ik zou graag van de staatssecretaris willen weten of het beslispunt rondom een verplicht taalhuis haalbaar is voor alle bibliotheken in Nederland.

[0:23:12] Tot slot, voorzitter.

[0:23:13] Het favoriete onderwerp van mijn collega Kisteman, regeldruk.

[0:23:17] Met voorstellen als een wettelijke taak voor gemeente rondom signalering van laaggeletterdheid.

[0:23:23] Een wetsvoorstel, recht op begrijpelijke taal.

[0:23:26] Een meldpunt voor onbegrijpelijke taal.

[0:23:28] Een verantwoordelijk bewindspersoon.

[0:23:31] Het recht op terugzending van onbegrijpelijke overheidscommunicatie en noem zo maar op, daardoor neemt de regeldruk natuurlijk toe.

[0:23:40] Hoe kijkt mevrouw Roderkerk hier precies na?

[0:23:43] Ook omdat we in het regeerakkoord een ambitie hebben gelegd om de regeldruk te verlagen.

[0:23:49] Is het echt nodig om dit alles wettelijk vast te leggen of zijn er ook andere manieren?

[0:23:55] kunnen we juist voor dit soort problemen een brief van de overheid die je niet begrijpt of niet de leeshulpfunctie van bibliotheken inzetten.

[0:24:03] En ten aanzien van gemeente en laaggeletterdheid steunt de fractie van mevrouw Roderkerk het idee van de VVD om voorschoolse educatie te verplichten voor kinderen van inburgerende ouders.

[0:24:14] Voorzitter, hier wil ik het bij laten.

[0:24:19] Dank u wel meneer De Beer.

[0:24:22] Dan gaan we door met mevrouw Armoed namens de fractie van het CDM.

[0:24:26] Dank voorzitter.

[0:24:28] Voorzitter, we noemen lezen en schrijven niet zomaar basisvaardigheden.

[0:24:32] Ze zijn een voorwaarde om mee te kunnen doen.

[0:24:34] Op school, op het werk, bij de dokter, bij de overheid en thuis.

[0:24:39] En wie een brief niet begrijpt, een formulier niet kan invullen of een bijsluiter niet kan lezen staat al op achterstand.

[0:24:45] En daarom begin ik met waardering voor de initiatiefnemers.

[0:24:48] Zij stellen met deze nota een urgent probleem aan de kaak.

[0:24:51] De leesvaardigheid van jongeren en volwassenen staat onder druk.

[0:24:55] Te veel mensen hebben moeite met lezen, rekenen en schrijven.

[0:24:59] Dat is dus niet alleen een probleem van het onderwijs, maar het is een maatschappelijk probleem.

[0:25:03] Goed leren, lezen en schrijven geeft kinderen vrijheid en toekomst.

[0:25:08] Juist kinderen die dit niet vanzelfsprekend van huis uit meekrijgen, zijn afhankelijk van goed onderwijs, goede leraren en een rijke leesomgeving.

[0:25:16] Daarom moeten we de basis centraal zetten, juist omdat er al zoveel op scholen afkomt.

[0:25:21] En als we de basis op orde willen krijgen moeten we ook kijken naar de manier waarop kinderen leren.

[0:25:26] Digitale middelen zijn op veel plekken vanzelfsprekend geworden.

[0:25:29] Een laptop, een tablet of een digitaal platform wordt soms ingezet omdat het simpelweg beschikbaar is en niet omdat het aantoonbaar beter is voor het leren.

[0:25:38] En uit onderzoek blijkt dat schermen kinderen vaak afleiden en dat leren uit boeken en vanaf papier juist van grote waarde zijn.

[0:25:45] En daarom wil het CDA dat boeken, papier en schrijven met de hand weer de standaard worden in het onderwijs.

[0:25:50] En dat schermgebruik wordt beperkt tot situaties waarin de didactische meerwaarde aangetoond is.

[0:25:55] En ik ben blij dat onze motie om dat te bereiken unaniem is aangenomen afgelopen week.

[0:26:01] En een goede stap die recent ook is gezet is de herziening van de kerndoelen.

[0:26:05] Taalonderwijs is namelijk niet alleen iets van de docent Nederlands.

[0:26:08] Ook bij geschiedenis, biologie en burgerschap leren leerlingen teksten begrijpen, verbanden leggen en nieuwe woorden gebruiken.

[0:26:15] Kan de initiatiefnemer reflecteren op die bredere verantwoordelijkheid voor taalonderwijs?

[0:26:20] En tegelijkertijd is het belangrijk dat er een duidelijke doorlopende leerlijn is op het gebied van taal- en leesonderwijs.

[0:26:26] Hoe kijkt de initiatiefnemer daarnaar?

[0:26:28] Hoe zorgen we ervoor dat het schrappen van bijvoorbeeld begrijpend lezen in de praktijk niet betekent dat niemand zich ervoor verantwoordelijk voelt?

[0:26:36] En aan de staatssecretaris vraag ik hoe deze kerndoelen daadwerkelijk in de klaslanden.

[0:26:40] Wat hebben leraren hiervoor nog nodig?

[0:26:43] Voorzitter, dan de verplichte voldoende voor Nederlands.

[0:26:46] Het CDA begrijpt de gedachte van de initiatiefnemer daarachter.

[0:26:49] Een diploma moet waarde hebben.

[0:26:51] En een leerling die de school verlaat zonder voldoende taalvaardigheid... doen we tekort.

[0:26:56] Maar een leerling mag niet te dupe worden van falend onderwijs.

[0:26:59] Mijn vraag aan de initiatiefnemer is daarom... hoe we voorkomen dat een verplichte voldoende voor Nederlands vooral kinderen raakt...

[0:27:05] die al onvoldoende taalonderwijs hebben gekregen.

[0:27:07] Wat betekent zo'n verplichting uiteindelijk voor leerlingen die het Nederlands niet op tijd de orde krijgen?

[0:27:13] Krijgen zij extra ondersteuning, extra tijd, een herkansingstraject of lopen zij risico om zonder diploma de school te verlaten?

[0:27:20] En hoe betrekken we hierbij leerlingen in het praktijkonderwijs, leerlingen met dyslexie en leerlingen die de taal thuis niet voldoende meekrijgen?

[0:27:27] Voorzitter, dan de rijke leesomgeving.

[0:27:30] Het CDA vindt dat elk kind toegang moet hebben tot goede boeken.

[0:27:33] Niet alleen kinderen van ouders die thuis boekenkasten vol hebben, voorlezen en regelmatig naar de bibliotheek gaan.

[0:27:39] Juist school kan hier het verschil maken.

[0:27:42] En natuurlijk is een bibliotheeklidmaatschap voor kinderen tot 18 jaar gratis.

[0:27:46] Maar daarmee is er nog niet automatisch toegang tot goede boeken in de klas...

[0:27:51] En het is nog niet zo dat de actuele collectie op school is en niet alle kinderen maken gebruik van dat gratis lidmaatschap.

[0:27:58] Mijn vraag aan de staatssecretaris is daarom hoeveel zij binnen de bestaande mogelijkheden beter benutten wat er al is.

[0:28:04] En hoe zorgen we dat scholen, bibliotheken en gemeenten elkaar makkelijker vinden.

[0:28:08] Dat goede voorbeelden breder worden gedeeld en dat het gratis lidmaatschap ook daadwerkelijk meer kinderen bereikt.

[0:28:15] En hoe voorkomen we dat toegang tot goede boeken afhankelijk blijft van de toevallige inzet van een school, een docent of een vrijwilliger?

[0:28:23] Voorzitter, er is nog een groep die grote moeite heeft met basisvaardigheden.

[0:28:27] Volwassenen.

[0:28:28] Juist volwassenen die moeite hebben met lezen en schrijven melden zich vaak niet vanzelf.

[0:28:33] Mede door schaamte.

[0:28:34] En vaak wordt het pas zichtbaar als iemand vastloopt.

[0:28:36] In de schulden, op het werk...

[0:28:38] Bij een brief van de overheid, in de zorg of bij de gemeente?

[0:28:43] En hoe zorgt de staatssecretaris ervoor dat op deze plekken oog is voor laaggeletterdheid?

[0:28:47] Kan ze aangeven of in elke gemeente voldoende duidelijk is waar volwassenen terecht kunnen voor taalonderwijs?

[0:28:53] Hulp bij lezen en schrijven en begeleiden naar een passend aanbod?

[0:28:57] Hoe zorgen we ervoor dat de aanpak van laaggeletterdheid niet afhankelijk blijft van de lokale aanpak?

[0:29:05] En is de initiatiefnemer het met ons eens dat we niet een nieuw systeem moeten bouwen, naast alles wat er al is, maar juist bestaande netwerken moeten versterken?

[0:29:14] Voorzitter, dan nog een vraag aan de staatssecretaris hoe het ervoor staat met de LLO-verkenning naar een publieke opdracht voor onderwijsinstellingen rond laaggeletterdheid.

[0:29:21] Wanneer krijgt de Kamer de uitkomsten en hoe wordt daarin de samenwerking met gemeenten, bibliotheken, taalhuizen en non-formeel aanbod geborgd?

[0:29:30] Voorzitter, bij deze nota moeten we ook eerlijk zijn over regeldruk.

[0:29:34] Vanuit Den Haag is het makkelijk om nieuwe normen, minimumeisen, verplichtingen en plannen te bedenken.

[0:29:39] Maar uiteindelijk moet het gebeuren door de mensen die dit dag in dag uit waarmaken.

[0:29:43] Leraren voor de klas, bibliotheekmedewerkers...

[0:29:46] vrijwilligers, schoolleiders, gemeenten en ouders?

[0:29:49] Heeft de initiatiefnemer een concreet beeld van wat deze voorstellen betekenen voor de werkdruk van leraren en scholen?

[0:29:55] Welke voorstellen leveren volgens de initiatiefnemer zo aantoonbaar iets op voor de leesvaardigheid dat eventuele extra uitvoeringslast gerechtvaardigd is?

[0:30:03] En hoe zorgen zowel de initiatiefnemers als het kabinet ervoor dat kwaliteitsborging niet vooral bestaat uit nieuwe eisen en papieren, maar uit praktische ondersteuning, professionele ruimte en zicht op echte resultaten?

[0:30:15] De basis moet op orde.

[0:30:17] Dat vraagt niet alleen om nieuwe normen.

[0:30:18] Dat vraagt vooral om investeringen in mensen en gemeenschappen die lezen en schrijven elke dag prioriteit maken.

[0:30:24] Dank u wel.

[0:30:32] Dank u wel voorzitter en allereerst ook dank en compliment aan mevrouw Rodekerk en haar ondersteuners voor deze initiatiefnota en voor de urgentie die daar ook uitstraalt.

[0:30:45] Onze hele beschaving is natuurlijk gebaseerd op het geschreven woord en is ook afhankelijk van het voortbestaan ervan.

[0:30:51] En dat begint bij die allerkleinste kinderboeken die je voorleest aan kinderen bij het naar bed gaan... tot de grote boeken over de grote vragen van de grote denkers... die onderdeel zijn van de 3000 jaar oude dialoog van de westerse beschaving... en waar iedereen nog steeds aan kan deelnemen.

[0:31:10] Dat is misschien ook een goede eerste vraag...

[0:31:14] Ja, daar ben je natuurlijk je hele leven mee bezig, met die kanon.

[0:31:18] Maar hoe kijken eigenlijk de initiatiefnemers en ook misschien wel de staatssecretaris naar dat idee van de kanon?

[0:31:24] Dus dat zijn een aantal boeken die je gewoon met z'n allen, waarvan je veronderstelt dat het behoort tot de algemene ontwikkeling, om die te hebben gelezen.

[0:31:31] Zowel voor school, maar ook bijvoorbeeld voor het theoretisch onderwijs.

[0:31:37] Een aantal boeken waarvan je iedereen die dan in ieder geval claimt deel te nemen aan het geestelijk leven, die je dan toch op z'n minst gelezen moet hebben.

[0:31:44] Het probleem is nu natuurlijk dat prikkels van schermen makkelijker de aandacht vasthouden.

[0:31:49] Maar dat pas als je leest dan ben je echt zelf aan het roer als het ware van je eigen concentratie.

[0:31:54] En is ook niet te vervangen.

[0:31:56] Ik zag nu dat in Noorwegen ze dus AI gingen verbieden.

[0:32:00] Op basis tot 13.

[0:32:01] En dan het sterk gingen beperken ook in de rest van het voortgezet onderwijs.

[0:32:05] Omdat men tot inzicht is gekomen dat het echt ten koste gaat van het vermogen om te leren lezen.

[0:32:10] Ik ben ook benieuwd hoe de indieners het kabinet dat nu ziet.

[0:32:13] Veel van deze voorstellen raken natuurlijk aan zaken die al eerder in gang zijn gezet, die al lopen waar we mee bezig zijn.

[0:32:21] We hebben bijvoorbeeld discussie over het LLO gehad, over laaggeletterdheid.

[0:32:24] Ik denk dat het goed is dat er kwantitatieve doelstellingen voorkomen.

[0:32:28] Het moet natuurlijk wel haalbaar zijn dan.

[0:32:30] Ik ben zelf al iets terughoudend in het introduceren van allemaal nieuwe rechten.

[0:32:34] Bijvoorbeeld het recht om een brief terug te sturen.

[0:32:36] Ik vraag me af of dat op die manier gaat werken.

[0:32:40] Ik denk wel dat het heel goed is dat er op elke school voldoende boeken aanwezig zijn.

[0:32:45] Dus dat er een bibliotheek is op alle scholen.

[0:32:47] Dat in ieder geval de fysieke aanwezigheid daarmee geborgd is.

[0:32:54] Ten aanzien van het idee om elke week minimaal een uur te lezen, vraag ik me wel af...

[0:33:00] Ik denk dat het goed is, maar zeker in het voortgezette onderwijs moet het niet ten koste gaan van de les.

[0:33:04] Dus dat zou ik dan wel willen overwegen, maar dan aanvullend op.

[0:33:09] En niet in plaats van het bestaande curriculum.

[0:33:13] Over dat belang van die rijke taalomgeving.

[0:33:16] Ja, dat wordt dan gecontrasteerd met dat begrijpend lezen.

[0:33:20] En er worden ze nu steeds meer kritiek op dat begrijpend lezen.

[0:33:22] Dat lijkt me ook terecht van wat ik ervan mee heb gekregen.

[0:33:25] Ik vind het ook op zich heel logisch natuurlijk.

[0:33:27] Je leest altijd iets.

[0:33:27] Dus het moet ook interessant zijn wat je dan leest.

[0:33:29] En dan ga je het vaker doen.

[0:33:31] Dus ik vraag ook wel misschien aan het kabinet.

[0:33:33] Hoe is dat nou eigenlijk zo gekomen?

[0:33:35] Wie hebben dat allemaal ontwikkeld?

[0:33:36] Die hele introductie van het begrijpend lezen.

[0:33:39] Wat zegt dat nou eigenlijk over onze...

[0:33:42] Dat is toch ergens op een gegeven moment bedacht en dan wetenschappelijk waarschijnlijk gevalideerd.

[0:33:48] En op een gegeven moment is dat overal geïntroduceerd.

[0:33:50] Dus ja, zaten we er dan helemaal naast?

[0:33:52] Wat is nou eigenlijk de status ervan?

[0:33:54] Wordt dat nou weer afgeschaft?

[0:33:56] In het nieuwe curriculum wordt natuurlijk wel meer gewerkt met die rijke taalomgeving.

[0:33:59] Maar hoe kijken we daar nou op terug?

[0:34:01] Kunnen we dan ook nog iets van leren van hoe dat zich verder heeft ontwikkeld hier?

[0:34:06] In hoeverre wordt er nu nog mee op getoetst?

[0:34:10] Ja, en dan is ook de vraag van wat kunnen we nou allemaal doen nog als overheid om dat zo belangrijke lezen verder te stimuleren.

[0:34:16] Kijk, die initiatiefnemers hebben natuurlijk een enorm bedrag wel voorgesteld voor investeringen in het primair en 234 miljoen euro in het voortgezet onderwijs.

[0:34:25] En dat gaat dan om dus die ontwikkeltijd te introduceren.

[0:34:29] En dat is dan ongeveer acht fulltime baden met 40 dagen ontwikkeltijd per jaar.

[0:34:35] Dus dat zijn dan vijf dagen per persoon.

[0:34:38] die fulltime in dienst is, maar waar is dat nou die vijf dagen, waar is dat op gebaseerd?

[0:34:43] En hoe verhouden die zich tot de studiedagen die er nu ook al zijn en die leraren ook al hebben?

[0:34:48] Het is natuurlijk ook wel een beetje de vraag hoeveel lesdagen er nog over blijven als ze nog vijf dagen extra ontwikkelstijd krijgen.

[0:34:54] En ik wil ook wel van het kabinet weten of zij dit als de beste besteding zien van deze middelen.

[0:35:04] Ja, denk ook aan die ervaring die we nu al hebben met die middelen voor het masterplan basisvaardigheden.

[0:35:10] Daar was de rekenkamer natuurlijk ook kritisch over.

[0:35:13] Ook een risico dat als je deze middelen dan reserveert, dat het ergens gaat verdwijnen in die Bermuda-driehoek van de lump sum.

[0:35:20] Dus hoe zorg je nou voor dat als je zulke middelen ter beschikking stelt, dat het ook daadwerkelijk effect gaat hebben?

[0:35:25] Daar worstelen wij ook nog wel mee.

[0:35:29] En dat idee dat leraren zich kunnen specialiseren in een taalexpert... dat is natuurlijk ook een hele interessante, maar in hoeverre kan dat nu al?

[0:35:35] En wat gaat dit dan toevoegen?

[0:35:39] Ja, dan wordt voorgesteld een norm voor terugdringen van niet-lesgevende taken.

[0:35:45] Maar ja, daar zijn we natuurlijk ook al een tijd mee bezig... met terugdringen van de overhead.

[0:35:52] Maar hoe zou dit dan precies in zijn werk gaan?

[0:35:55] Ik zag dus dat er ook iets stond over een politiek moratorium voor goed bedoelde initiatieven.

[0:36:04] Dat lijkt me een hele interessante.

[0:36:07] Ik denk dat het wel enige discipline gaat vergen van velen.

[0:36:11] Maar ik hoor graag nog van de indieners hoe ze dat handen en voeten zouden willen geven.

[0:36:19] Er is een interruptie van de heer De Beer.

[0:36:21] Ik heb een vraag aan de heer Bomsma.

[0:36:24] Hij introduceerde net het idee of concept van een canon om te bepalen van wat voor boeken of type boeken tot de kern zouden moeten behoren van de literatuurlijst, om het zo maar even te zeggen.

[0:36:36] Maar is hij daarmee niet bang dat er misschien ook al een hele lange discussie gaat ontstaan over wat van boeken er wel in die kanon moeten en welke niet.

[0:36:47] En dat dat weer tot een hoop discussie zou kunnen leiden, terwijl het toch veel meer erom moet gaan van dat überhaupt leerlingen meer aan het lezen geraken.

[0:36:57] En zou je niet moeten kijken of die onderdelen van die literatuurlijst niet beter zouden kunnen aansluiten op die vakken zoals geschiedenis, aandrijkskunde, economie en biologie.

[0:37:08] In plaats van een hele discussie te beginnen over wat vinden we de kern van de kanon en wat niet.

[0:37:16] Ja, voorzitter.

[0:37:16] De heer De Beer vreest discussie, maar ik ben juist zeer fan van discussie.

[0:37:22] En ik denk juist dat het heel goed is om die discussie te voeren.

[0:37:24] Het moet natuurlijk niet in plaats komen van het lezen zelf.

[0:37:27] En ik wil ook helemaal niet zeggen dat andere dingen niet het waard zijn om te lezen.

[0:37:32] Uiteraard niet.

[0:37:33] En het is heel goed als kinderen met name en jongeren van alles lezen.

[0:37:36] Dat kan ook de Donald Duck zijn of...

[0:37:39] Misschien graphic novels of op een gegeven moment en allerlei andere kinderboeken.

[0:37:45] Maar ik denk wel dat het interessant is om toch ook na te denken over een bepaalde lijst van boeken die we dan met z'n allen kunnen delen.

[0:37:54] En ik denk niet dat dat in plaats hoeft te gaan van...

[0:37:57] Boeken over geschiedenis of waardig geschiedenis helemaal niet.

[0:38:00] Die boeken raken natuurlijk zo aan al die vakken.

[0:38:03] En het voordeel is ook dat je dan een soort gedeeld fundament hebt... waar iedereen over met elkaar in gesprek kan.

[0:38:09] Maar goed, het is een vraag die ik graag wil opwerpen.

[0:38:13] En het hoeft misschien niet in de weg te staan.

[0:38:15] Ik stel ook zeker niet voor om die discussie eerst helemaal te beslechten... alvorens we andere maatregelen zouden nemen.

[0:38:22] Meneer de Beer.

[0:38:24] Ja, het gaat me er niet om dat ik de discussie uit de weg wil gaan.

[0:38:27] De vraag is natuurlijk wel van bij wie moet die discussie op tafel komen.

[0:38:32] Maar als het experts en mensen zijn die er sowieso al heel veel vreugde aan ontlenen om te gaan lezen of om te lezen en daarvoor gestudeerd hebben en vervolgens gaan bepalen van wat kinderen wel en niet moeten gaan lezen, ja dan...

[0:38:47] Of ben ik wel bang dat we daarmee juist de aansluiting naar de jeugd zouden kunnen gaan missen.

[0:38:52] Dus ik denk inderdaad dat het belangrijk is dat we überhaupt lezen moeten bevorderen.

[0:38:57] En vooral ook moeten aansluiten bij de interesses van jongeren zelf.

[0:39:04] Nou voorzitter, de meeste boeken ook voor kinderen en jongeren worden geschreven door volwassenen.

[0:39:10] Dus in die zin zijn we al aan het bepalen wat er wordt gelezen.

[0:39:15] Ik denk ook niet zo dat het, het lijkt me niet waar dat het dan per definitie niet aan zou sluiten bij de belevingswereld van jongeren.

[0:39:22] Het is juist een uitgestoken hand om deel te worden van de bredere wereld, de rijkere wereld van ons allemaal.

[0:39:30] Waarmee je die discussie dan aangaat.

[0:39:32] Maar goed, ik denk dat het een interessante discussie waard is.

[0:39:40] Ja, mevrouw Biekman.

[0:39:42] Dank u wel, voorzitter.

[0:39:43] Voorzitter, ik sluit me even aan bij de heer De Beer... want ik had ook een vraag over die canonlijst... waar het inderdaad gaat om de keuzevrijheid voor jongeren.

[0:39:53] Omdat we hebben gezien dat het leesplezier juist wordt vergroot... wanneer je dus aansluiting vindt als jongeren bij een genre.

[0:40:01] Het kan zijn bij een tieneravontuurboek, een tienerroman...

[0:40:04] Of als jij meer in de wetenschap of natuur zit.

[0:40:08] Zie de heer De Beer daarin ook mogelijkheden voor die keuzevrijheid voor de jongeren?

[0:40:14] Of wil hij die dan inperken?

[0:40:18] Oh, sorry.

[0:40:19] Boomsma, sorry.

[0:40:21] U stelt uw vraag aan de heer Boomsma van de fractie van jaar 21.

[0:40:24] Die zojuist ook de vraag van de heer De Beer van de fractie van de VVD heeft beantwoord.

[0:40:31] Meneer Boomsma.

[0:40:32] Nou, maar het ene sluit het andere helemaal niet uit.

[0:40:35] Dus natuurlijk kunnen kinderen zelf bepalen wat ze gaan lezen.

[0:40:40] Daarom heb je een bibliotheek.

[0:40:42] Ik bedoel, het is niet het idee dat iedereen elk boek uit de bibliotheek leest.

[0:40:45] Je kunt natuurlijk zelf daar een keuze in maken.

[0:40:48] Dus die vrijheid heb je sowieso.

[0:40:50] Maar ik denk dat het ook interessant is om in aanvulling erop ook te kijken van, ja, welke boeken vinden wij nou zo belangrijk?

[0:40:57] Of vinden we van zoveel waarde?

[0:40:58] En maken het ook mogelijk om dat bredere gesprek te kunnen voeren?

[0:41:03] Dat we zeggen, ja, die behoren wat ons betreft in zekere zin tot de Kamel.

[0:41:07] En daarmee wordt het ook mogelijk, want als iedereen ze leest, dan wil je natuurlijk ook niet achterblijven.

[0:41:12] Dus dan wil je dat ook hebben gelezen.

[0:41:14] En dan kun je daarover met elkaar in gesprek.

[0:41:15] Dus dat het op die manier ook kan bijdragen aan het doel.

[0:41:20] Gaat u verder?

[0:41:23] Nee, ik ben wel klaar.

[0:41:24] U was aan het einde van het termijn.

[0:41:25] Dan gaan we door met mevrouw Raaier namens de fractie van de PVV.

[0:41:29] Ja, dank u wel, voorzitter.

[0:41:31] Ook vanuit de PVV allereerste complimenten voor dit voorstel.

[0:41:37] Lezen voor het leven.

[0:41:39] Wat de PVV betreft zou dat geen titel van een initiatiefnota moeten zijn, maar gewoon de norm in Nederland.

[0:41:46] Elke kind moet kunnen lezen, schrijven en rekenen.

[0:41:49] Dus op dat punt zijn we het helemaal eens met de initiatiefnemers.

[0:41:53] Maar daar eindigt onze overeenstemming ook wel.

[0:41:57] Want de nota van D66 bevat mooie woorden.

[0:42:01] Maar D66 is zelf wel onderdeel van het probleem.

[0:42:04] Jarenlang hebben D66 en andere linkse partijen scholen overladen met klimaatprojecten, diversiteitsprogramma's en de hele woke agenda.

[0:42:14] Terwijl kinderen steeds slechter gingen lezen, schrijven en rekenen.

[0:42:18] Om een voorbeeld te noemen, in plaats van de lente kriebels, hadden scholen beter de week van het lezen kunnen organiseren.

[0:42:26] Want daar hebben kinderen tenminste wat aan.

[0:42:28] En de notatie werkt ook volledig over de olifant in de kamer, namelijk de massa-immigratie.

[0:42:34] Steeds meer leerlingen komen thuis, niet met het Nederlands in aanraking.

[0:42:41] Kostbare lestijd, mijn excuus.

[0:42:45] Ik heb verloren aan de taalachterstanden die er zonder massale instroom nooit waren geweest.

[0:42:52] En de belastingbetaler mag daar niet eeuwig voor opdraaien.

[0:42:55] En wij zijn daar heel helder in.

[0:42:56] In Nederland zet de Nederlandse taal centraal.

[0:42:59] Op school, in de klas en op het schoolplein.

[0:43:02] Wie hier wil slagen zal de Nederlandse taal ook moeten leren beheersen.

[0:43:07] En dan zijn er de vragen voorstellen over taalhuizen en een wettelijke recht op begrijpelijke taal.

[0:43:12] Mijn vraag aan de initiatiefnemers is dan ook, hebben deze taalhuizen betrekking op het versterken van de Nederlandse taal?

[0:43:21] De PVV wil namelijk geen nieuwe loketten, geen nieuwe bureaucratie en zeker geen nieuwe subsidiecarousel.

[0:43:27] Wij willen dat mensen gewoon goed Nederlands leren.

[0:43:31] En dan de rekeningen, voorzitter.

[0:43:33] Want uiteindelijk betaalt de belastingbetaler de rekening van alle goede bedoelingen van D66.

[0:43:38] Alleen de ontwikkeltijd van leraren kost al bijna 400 miljoen euro per jaar.

[0:43:43] En daar komen kleinere klassen, taalhuizen, bibliotheken en andere plannen naar bovenop.

[0:43:48] En laat ik wel even duidelijk maken, de PVV is natuurlijk ook voor kleinere klassen en voor bibliotheken.

[0:43:55] Deze sessie presenteerde verlanglijstje en hoop dat de opbrengst ooit vanzelf zal volgen.

[0:44:02] En dat is geen financieel beleid, dat is wat ons bedrijf gokken met belastinggeld.

[0:44:07] En tenslotte, de oplossing is niet meer beleid, meer bureaucratie en meer belastinggeld uitgeven...

[0:44:13] De oplossing is terug naar de basis.

[0:44:15] Minder woke, minder ideologie, minder papierwerk, meer Nederlands, meer kennis, meer echte lesuren.

[0:44:21] En onderwijs moeten we gaan over leren en niet over klimaatcampagnes, diversiteitslessen en andere politieke indoctrinatieprogramma's.

[0:44:29] En de input van taalachterstanden.

[0:44:32] Ik hoorde een punt.

[0:44:34] Die gebruikte ik om een interruptie mogelijk te maken voor mevrouw Biekman.

[0:44:40] Ja, dank u wel, voorzitter.

[0:44:42] Voorzitter, ik schrik eigenlijk van de bewoordingen van mevrouw Reijer.

[0:44:47] Dat ze het onderwijs nu zo wegzet, net alsof de docenten die daar echt met heel veel passie staan, de kinderen niet andere dingen hebben geleerd of laten leren dan maatschappelijke problemen.

[0:45:03] Een onderwijsveld die zich niet vol passie inzet om kinderen ook mee te kunnen laten draaien in de maatschappij.

[0:45:12] En dat vind ik zorgelijk, want ik vind dat we hiermee leraren echt tekort doen.

[0:45:18] En dat wil ik vanuit D66 echt gezegd hebben.

[0:45:22] Mevrouw Raaier.

[0:45:24] Ja, dankjewel voorzitter.

[0:45:25] Nou, volgens mij heb ik niks te zeggen over leraren.

[0:45:28] Maar het is wel steeds de politiek die steeds meer projecten op de scholen erbij zet.

[0:45:33] Waardoor zij niet meer toekomen aan de basis.

[0:45:35] Namelijk leren lezen, schrijven en rekenen.

[0:45:39] Dus één is wat wij zeggen van laat die politieke ideologie, laat dat weg uit die scholen.

[0:45:44] En laten we gewoon bij de basis blijven.

[0:45:47] Nou, daar doen we de leraren goed mee.

[0:45:49] En daar doen we ook de kinderen zeer zeker goed mee.

[0:45:52] En dat is ook zeker de kern van het onderwijs.

[0:45:56] Gaat u verder met uw betoog of was u aan het einde gekomen?

[0:45:58] Ik was aan het einde.

[0:46:00] Dan zou ik heel graag het voorzitterschap willen overdragen aan mevrouw Biekman.

[0:46:04] Zodat ik ook mijn bijdrage kan leveren aan deze discussie namens de fractie van Pro.

[0:46:13] Dank u wel.

[0:46:13] En dan geef ik nu als voorzitter het woord aan mevrouw Moorman namens Pro.

[0:46:20] Dank u wel voorzitter en heel veel dank aan mevrouw Rodekerk voor deze notitie.

[0:46:26] Mijn collega's hebben hier ook al in hun bijdrage het belang van lezen onderstreept en ik denk dat dat inderdaad van links tot rechts in de Kamer geldt.

[0:46:35] Wij vinden het allemaal belangrijk dat onze jongeren, onze kinderen goed leren lezen.

[0:46:42] En we maken ons dan ook met z'n allen heel erg veel zorgen over hoe het op dit moment gaat met de leesvaardigheid in Nederland.

[0:46:48] Het wordt ook in de brief van de staatssecretaris nog eens een keer heel helder uiteengezet.

[0:46:52] We dalen op de internationale vergelijkingen.

[0:46:56] We dalen eigenlijk in alle verschillende statistieken die we zien.

[0:47:00] En we dalen niet alleen in de vaardigheden, maar we dalen ook in het leesplezier.

[0:47:04] Dat heb ik mijn collega's nog niet horen benadrukken.

[0:47:08] Maar het leesplezier is een hele belangrijke attitude ten aanzien van lezen... om ook te blijven lezen een leven lang.

[0:47:18] En leesplezier is op dat moment gedaald tot de onderste regionen van de vergelijking.

[0:47:22] En het is dus ook belangrijk dat we daar veel aandacht aan besteden.

[0:47:26] Want lezen is inderdaad, en mevrouw Biekman zei dat mooi, van levensbelang.

[0:47:30] Het werkt preventief.

[0:47:32] Slecht leren lezen betekent dat je meer afhankelijk zal zijn van de overheid, dat je sneller schulden maakt, dat je gezondheid in gevaar komt omdat je inderdaad bijsluiters niet begrijpt, überhaupt het leven minder begrijpt.

[0:47:43] Dus lezen is van levensbelang, lezen maakt ons rijker, lezen laat je de wereld begrijpen, geeft kennis en inzicht, laat je de ander begrijpen en jezelf.

[0:47:53] Maar we zien dus dat we steeds meer onderaan komen te hangen... in alle verschillende vergelijkingen.

[0:48:00] En daarom moeten we aan de slag.

[0:48:01] En mevrouw Rodekerk zit hier tussen allemaal verschillende boeken in.

[0:48:04] We hebben vanochtend ook boeken gekregen van de leescoalitie... voor een hele lange leeslijn onder de noemer...

[0:48:11] Wie leest, heeft een verhaal.

[0:48:13] En ik hoorde de heer Booms het ook hebben over... de verhalen die al heel lang zijn opgeschreven.

[0:48:18] Dat is eigenlijk de basis van onze beschaving.

[0:48:20] En dat deed mij eraan denken dat ik...

[0:48:22] Gisteren in mijn leesclub ook werd gewezen op het alleroudste verhaal wat ooit is opgetekend, het Gilgamesh Epos.

[0:48:29] Ooit gevonden in ook een bibliotheek van een oude heerser.

[0:48:34] Overigens niet een hele plezierige heerser als het gaat over welke verhalen lezen wij nou.

[0:48:39] Maar het is belangrijk dat wij met elkaar de verhalen optekenen, zodat wij ook met elkaar die gezamenlijke basis hebben van het fundament van onze samenleving.

[0:48:49] Dus het is heel mooi, voorzitter, dat hier deze notitie ligt, maar ik heb er tegelijkertijd ook een paar zorgen bij.

[0:48:55] En die zorgen beginnen eigenlijk bij de brief die wij van de week kregen van de staatssecretaris.

[0:49:01] Want ik vind het heel mooi, voorzitter, dat de staatssecretaris aangeeft dat zij meer aandacht wil geven aan taal en aan lezen.

[0:49:08] Maar, voorzitter, tegelijkertijd is dat natuurlijk niet voor het eerst.

[0:49:11] We hebben natuurlijk een masterplan basisvaardigheden gezien waar heel veel geld in is geïnvesteerd.

[0:49:17] En mijn eerste vraag is dan ook hoe wijzigt nou het beleid van deze staatssecretaris ten aanzien van lezen ten opzichte van wat we al eerder hebben gezien in het masterplan basisvaardigheden.

[0:49:31] De staatssecretaris zegt, voor mij komt nu taal op nummer 1.

[0:49:35] Dat roept de vraag op, wat komt er dan op nummer 2?

[0:49:39] Wat komt er dan op nummer 3?

[0:49:41] En wat betekent dat dan voor bijvoorbeeld rekenen?

[0:49:44] Wat betekent dat bijvoorbeeld voor schrijven?

[0:49:46] Waar we zien dat er ook nog heel veel zorgen zijn.

[0:49:49] Dus is het niet gevaarlijk om juist een hiërarchie aan te brengen... in al die verschillende basisvaardigheden?

[0:49:54] Omdat wij ook hebben geleerd dat juist de samenhang... tussen al die verschillende basisvaardigheden...

[0:50:00] enorm van belang is.

[0:50:01] Het is al door meerdere van mijn collega's gezegd, de methode begrijpend lezen heeft er juist toe geleid dat er versnipperdheid is ontstaan en dat daardoor juist het minder goed is gegaan met het daadwerkelijk kunnen begrijpen omdat het vanuit de context is gehaald.

[0:50:14] Is zij daar niet bang voor?

[0:50:16] En hoe gaat zij dan hierop sturen?

[0:50:19] De brief nu nog niet zien.

[0:50:20] We krijgen een versterkingsagenda in het najaar.

[0:50:23] Maar mijn vraag is, hoe wordt hier dan, als er niet extra middelenvrij wordt gemaakt en ook als er niks verandert in de regelgeving, hoe wordt hier dan uiteindelijk opgestuurd?

[0:50:34] We moeten echt oppassen dat we niet weer een versnipperd beleid krijgen.

[0:50:38] Ik heb meerdere van mijn collega's horen praten over dat we meer moeten stimuleren dat er wordt gelezen.

[0:50:43] Een uur extra lezen.

[0:50:45] Er is ook vorige week aangegeven door de inspecteur dat er misschien een half uur extra per dag moet worden gelezen, net zoals in Ierland.

[0:50:53] Maar als je een half uur extra gaat lezen zonder dat je daarin goed wordt begeleid door een leraar, dan zal je de verschillen alleen maar groter maken tussen degene die al graag leest en degene die dat nog steeds ingewikkeld vindt als het niet goed wordt begeleid.

[0:51:05] En een andere methode zegt niks als je het niet ook inpast in de verschillende toetsen die worden gemaakt.

[0:51:13] Dus hoe wordt daar dan op gestuurd?

[0:51:16] Voorzitter, ik wil de staatssecretaris in reactie op het initiatiefnota van mevrouw Rodekerk graag drie belangrijke punten meegeven.

[0:51:26] Ten eerste, let op de infrastructuur.

[0:51:29] Er is in de brief van de staatssecretaris vorige week ook ingegaan op de motie.

[0:51:34] Die is ingediend, ook samen met mevrouw Rodekerk en de heer Boomsma.

[0:51:41] En er wordt gezegd, hiermee is de motie afgedaan.

[0:51:44] Voorzitter, eerlijk gezegd vind ik dat de motie niet is afgedaan.

[0:51:47] Want in de motie wordt heel duidelijk gesteld dat wij willen dat er een bibliotheek op elke school komt...

[0:51:52] En we zien dat dat nu nog niet het geval is.

[0:51:54] Dus wat gaat de staatssecretaris nou extra doen om te zorgen dat er ook daadwerkelijk een bibliotheek komt op iedere school?

[0:52:00] Daarin wordt eigenlijk helemaal niet ingegaan op de reactie op de motie.

[0:52:05] Voorzitter, dan zien we ook dat er nog niet is ingegaan op de motie die gaat over hoe zorgen we er nou voor dat leraren ook daadwerkelijk die goede lezers zijn en daarin kinderen zo goed mogelijk kunnen begeleiden.

[0:52:20] Er is een motie aangenomen in december die vraagt om voor de voorjaarsnota in te gaan... op wat gaat de staatssecretaris daaraan doen.

[0:52:29] Ik zie daar geen reflectie op.

[0:52:31] En ik vraag mij af of in het nieuwe plan wat wij krijgen van de staatssecretaris... of zij daar dan verder op ingaat.

[0:52:38] Wat gaan we doen op de verschillende opleidingen?

[0:52:40] Hoe gaan we ervoor zorgen dat alle leraren zelf ook lezers zijn?

[0:52:44] Als we zien dat nu inmiddels heel veel van de leraren... ook op de opleiding aangeven zelf nooit iets te lezen...

[0:52:49] Gaat de staatssecretaris daarop sturen?

[0:52:53] En voorzitter, we waren niet voor niks bij de leescoalitie vanochtend... die wezen op de lange leeslijnen.

[0:52:59] Want het begint inderdaad op een vroege leeftijd... maar het moet wel doorgezet worden op latere leeftijd.

[0:53:04] Hoe gaan we die lange leeslijnen in de gaten houden?

[0:53:07] We hebben het rapport gezien van Iels.

[0:53:09] We zien er een hele korte reflectie op in de brief van de staatssecretaris.

[0:53:13] Ik hoop niet dat dit de uitgebreide reflectie is... die zij heeft beloofd in het debat van vorige week.

[0:53:18] Zou ze daar ook nog wat over willen zeggen...

[0:53:20] Want we zien, en de heer De Beer van de VVD zei dat net ook al, als je niet op jonge leeftijd al leert lezen, ja, dan heb je daar eigenlijk de rest van je leven last van.

[0:53:30] Ga je het ook niet leuk vinden later in je leven, omdat je de vaardigheden eigenlijk te weinig goed beheerst, maar je dus je rest van je leven last van hebt.

[0:53:38] Maar wat doen we dan bijvoorbeeld met de voorschool en de kinderopvang... waarvan we zien dat nog steeds een grote groep kinderen daarbuiten valt... omdat we geen basisvoorziening hebben voor alle kinderen.

[0:53:49] Bijvoorbeeld niet voor kinderen van niet werkende ouders.

[0:53:53] Dus hoe gaat ze daarin de lange lijnen maken?

[0:53:55] En voorzitter, wij maken ons tegelijkertijd heel erg veel zorgen... over de leesvaardigheid op het VMBO.

[0:54:01] Want we kijken heel vaak naar de gemiddelde...

[0:54:04] Maar als we dieper inzoomen, dan is een derde van de vijftienjarigen... die niet voldoende kan lezen en schrijven... dat is inderdaad een gemiddelde die zich heel anders verspreidt... over de verschillende niveaus.

[0:54:18] Dan hebben we het niet over het gymnasium.

[0:54:20] Dan hebben we het voor een heel groot deel over het VMBO.

[0:54:22] Dus wat gaat de staatssecretaris doen om juist ook op dat niveau... te zorgen dat jongeren voldoende kunnen lezen... en daar ook voldoende plezier in hebben?

[0:54:32] Mevrouw Moorman.

[0:54:33] Dank u wel voor uw gepassioneerd betoog, maar ik wil u toch vragen om richting afronding te gaan, want u zit al bijna door uw tijd heen.

[0:54:43] Voorzitter, dank u dat u mij daarop wijst.

[0:54:45] Ik heb veel vragen gericht op de staatssecretaris, omdat zij natuurlijk uiteindelijk ook over de uitvoering gaat.

[0:54:51] We zien al in de reactie op zo'n motie dat de uitvoering echt wel wat aandacht behoeft.

[0:54:55] Ik heb nog tot slot, voorzitter, een paar korte vragen, ook voor de initiatiefnemer, als u dat bij toestaat.

[0:55:00] Heel kort.

[0:55:01] Ja, een paar korte vragen.

[0:55:04] Dit is natuurlijk een nota die een jaar geleden is ingediend.

[0:55:07] Inmiddels zijn er ook een aantal ontwikkelingen, zoals bijvoorbeeld neon.

[0:55:10] Ik zou willen vragen aan mevrouw Roderkerk, hoe kijkt zij daarnaar?

[0:55:15] Ik mis de voorzitter nog een goede reflectie op opleidingen en hoe dat ook kan bijdragen aan een goede leesvaardigheid van de leraren en het ook brengen in de klas.

[0:55:27] De motie van de bibliotheek op school heb ik samen met mevrouw Rodekerk ingediend.

[0:55:33] Hoe kijkt zij naar de uitvoering daarvan?

[0:55:36] En voorzitter, tot slot, en dan rond ik echt af, hoe kijkt zij naar hoe toetsen uiteindelijk ook sturend kunnen zijn op de manier waarop de leesvaardigheid wordt aangeboden in de scholen?

[0:55:48] Voorzitter, dank voor uw coulantse.

[0:55:51] Ja, dank u wel mevrouw Moorman.

[0:55:54] Dan draag ik de voorzittershamer weer over aan u.

[0:55:58] Ja, dank u wel voorzitter.

[0:56:01] Dan geven wij de tijd aan de initiatiefnemer en natuurlijk aan de staatssecretaris om zich voor te bereiden op de antwoorden.

[0:56:10] Ik heb begrepen dat ongeveer zo'n 40 minuten nodig is voor een goede voorbereiding.

[0:56:17] Op de beantwoording.

[0:56:18] Dus dan wil ik graag de vergadering schorsen tot tien over half twaalf.

[1:43:49] Ik heropen het commissiedebat.

[1:43:53] Aan de orde is de initiatiefnota van mevrouw Rodekerk.

[1:43:57] We hebben net in de eerste termijn meerdere Kamerleden met vragen gehoord.

[1:44:00] Helaas hebben een aantal Kamerleden onze vergadering moeten verlaten.

[1:44:05] We hadden dat ook aangekondigd.

[1:44:08] Mevrouw Rodekerk, ik geef u graag als eerste het woord voor de beantwoording.

[1:44:14] Veel dank en dank ook aan de aanwezige Kamerleden en alle vragen die zijn gesteld en alle gehoorde enthousiasme over het verbeteren van het leesonderwijs en die gedeelde boodschap die we daarin hebben.

[1:44:28] Dank ook voor degenen die hierbij aanwezig zijn en in het bijzonder de leescoalitie die ook een aantal boeken hier hebben uitgedeeld om te verspreiden, zodat we allemaal het bevorderen van lezen en leesplezier voorop stellen.

[1:44:44] Ja, voorzitter, maandelijks help ik mee op een school in Amsterdam Zuidoost.

[1:44:50] En de afgelopen keer deelde de juf geen dictees uit of werkbladen, maar haalde de leerlingen hun boeken tevoorschijn.

[1:44:58] En ik gaf omst de beurt de leerlingen het woord om voor te lezen.

[1:45:03] En een jongen die begon uit het boek Broergeheim.

[1:45:06] En hij begon eerst stroef, woord voor woord.

[1:45:09] Maar halverwege de bladzijden gebeurde het.

[1:45:12] Hij was niet langer aan het oefenen.

[1:45:14] Hij begon echt te lezen.

[1:45:16] Hij ging mee in het verhaal.

[1:45:17] En voor dat ene kind ging op dat moment een deur open.

[1:45:22] Een deur naar verhalen, naar kennis, naar de wereld.

[1:45:26] En ik heb legio van zulke verhalen.

[1:45:28] Van het meisje dat worstelde met wie ze is totdat ze van de juf precies dat ene boek kreeg aangereikt.

[1:45:36] Van de leerlingen die een moeilijke tekst gingen lezen over fotosynthese en dat mij vervolgens helemaal wisten uit te leggen.

[1:45:42] Of van het jongetje bij wie ik op zoek ging met de voorleesexpress met de vrijwilliger bij hem thuis om voor te lezen over de zee.

[1:45:50] En voor al deze kinderen ging door lezen een wereld open.

[1:45:54] En ik vertel deze voorbeelden omdat dat ook precies de reden is dat ik deze nota samen met oud-Kamer-collega Hans Velbrief schreef.

[1:46:04] Want voor te veel kinderen gaat die deur niet open.

[1:46:08] Het gaat namelijk niet goed met ons leesonderwijs.

[1:46:11] Een op de drie vijftienjarigen dreigt van school te komen zonder goed genoeg te kunnen lezen om mee te komen in de samenleving.

[1:46:19] En internationaal gezien bungelen wij inmiddels onderaan Europa en ergens tussen Turkije en Vietnam.

[1:46:26] En het stopt ook nog eens niet op school.

[1:46:29] Want ook na school is het zo dat drie miljoen Nederlanders moeite hebben met lezen en schrijven.

[1:46:35] Dat betekent dat ze, ik hoorde al wat voorbeelden, een brief van de gemeente niet durven open te maken.

[1:46:40] Dat ze doen alsof ze hun bril vergeten zijn.

[1:46:43] Of de vrouw die ik sprak, die haar eigen kinderen niet kon voorlezen en daar ontzettend veel schaamte over had.

[1:46:49] Het zijn mensen die zichzelf elke dag een beetje kleiner maken.

[1:46:53] En daarmee is het ook een stille crisis.

[1:46:56] Stil omdat er zoveel schaamte bij gepaard gaat.

[1:46:59] Maar ook een crisis omdat we echt een generatie dreigen te verliezen als we nu niets doen.

[1:47:05] Lezen is van levensbelang.

[1:47:09] En wij schreven deze nota in een tijd van forse bezuinigingen.

[1:47:13] Op het onderwijs en op de kansen van die kinderen die het juist het hardste nodig hebben.

[1:47:19] En wij weigerden daarin mee te gaan.

[1:47:21] Want een leescrisis los je niet op door af te breken, maar door op te bouwen.

[1:47:27] Het kan anders.

[1:47:29] En dat is ook wat we gaan doen.

[1:47:30] Ik ben blij dat we met dit kabinet het tijd gaan keren.

[1:47:34] Dat we gaan investeren.

[1:47:35] Anderhalf miljard in het onderwijs.

[1:47:39] Met heldere keuzes voor de kwaliteit.

[1:47:42] En veel van wat wij opschreven in deze nota staat inmiddels ook in het regeerakkoord.

[1:47:47] We gaan zorgen voor minder bureaucratie en meer ruimte voor leraren om hele goede lessen te geven.

[1:47:53] De lat omhoog voor het leesonderwijs en hoge verwachtingen van kinderen daarbij.

[1:47:58] En structurele toegang voor wie later in het leven wil lezen en schrijven.

[1:48:04] Zo zorgen we dat het Nederlandse onderwijs, en dat is een opdracht die ik met de Kamerleden hier aanwezig en de staatssecretaris hopelijk samenvoel, dat het Nederlandse onderwijs weer onderwijs wordt van wereldniveau.

[1:48:17] Maar we zijn er nog niet.

[1:48:19] En met deze nota leg ik het tempo hoger en de lat hoger, want het kan wel.

[1:48:25] En er zijn ook scholen die laten zien dat dat kan.

[1:48:28] Laten we daar naar kijken en die voorbeelden en die verhalen verder brengen.

[1:48:33] Daarmee wil ik toegaan naar het beantwoorden van de vragen.

[1:48:37] En dat doe ik netjes, zoals dat hoort, in blokjes van de collega's.

[1:48:43] Ik begin met lezen als basis.

[1:48:45] Over digitaal lezen, schermtijd en een bibliotheek op elke school.

[1:48:50] Twee, beter leesonderwijs.

[1:48:52] Onder meer over het curriculum, begrijpend lezen, hoge verwachtingen en toetsen.

[1:48:56] Drie, over de lezende leraar.

[1:48:59] Werkdruk, vakmanschap en specialisatie.

[1:49:02] 4.

[1:49:02] Iedereen kan meedoen.

[1:49:04] Laaggeletterdheid onder volwassenen en een begrijpelijke overheid.

[1:49:07] En tot slot uitvoering in overig.

[1:49:11] Mevrouw Rodekerk, ik doe even een voorstel aan de commissie om dan steeds na elk blokje de vragen te stellen.

[1:49:18] Want volgens mij heeft u een hele heldere structuur hier weer gegeven.

[1:49:21] En dan blijft het overzicht.

[1:49:23] Ja?

[1:49:24] De commissie mee eens?

[1:49:25] Gaat u verder.

[1:49:27] Helemaal goed.

[1:49:28] Veel dank.

[1:49:30] Deze nota, ik zei het al, is in een andere context geschreven en ik beantwoord meteen de vraag van de VVD.

[1:49:39] Wat doet deze nota bovenop de ambities uit het regeerakkoord?

[1:49:42] Er gaat dus veel veranderen.

[1:49:44] Er gaat veel geïnvesteerd worden in onderwijs.

[1:49:47] We gaan ook echt die focus terugbrengen in het onderwijs naar de basis en de basisvaardigheden.

[1:49:52] Daar ben ik allemaal heel blij mee.

[1:49:55] Wel voel ik nog steeds heel veel urgentie om het ook echt voor elkaar te krijgen.

[1:49:59] En dat betekent dat we niet alleen moeten zeggen dat we dat willen, maar dat we ook de resultaten moeten laten zien.

[1:50:05] En dat we ook heel goed moeten sturen op echt het vergroten van die kwaliteit.

[1:50:09] En dat echte PISA-scores over een aantal jaar omhoog gaan.

[1:50:13] Laat ik hem zo duidelijk stellen.

[1:50:16] Want lezen als basis.

[1:50:19] We zien ook dat de afgelopen decennia met de komst van mobieltjes en afleiding en schermen... dat ook veel impact heeft gehad op het lezen.

[1:50:29] Het hoeft niet een kausaal verband te zijn, maar het hangt wel helemaal samen als je ziet dat...

[1:50:35] De schermtijd is gestegen en het lezen dus heel erg gedaald is.

[1:50:38] En dat herkennen we denk ik ook allemaal wel zelf.

[1:50:40] Dat je toch vaker moet nadenken over ook echt lezen en ook echt voorlezen... bijvoorbeeld aan kinderen, om te zorgen dat je dat echt stimuleert.

[1:50:50] En Marianne Wolf, een van de boeken die hier liggen, die is van haar... die legt ook uit hoe dat zit, omdat dat met lezen... kom je echt, wanneer je echt in een boek raakt, tot het diepe lezen... tot je verplaatsen in een ander, empathie, verbinding...

[1:51:04] En kritisch nadenken.

[1:51:06] En met een scherm blijft het vaak toch op de oppervlakte.

[1:51:09] Is het kort.

[1:51:10] Als het al niet video's zijn.

[1:51:12] Als het tekst is.

[1:51:14] Dan glij je er vaak overheen.

[1:51:15] En is het ook veel minder wat het doet.

[1:51:18] Ook daadwerkelijk in de verbinding in de hersenen.

[1:51:20] Dus we moeten zorgen dat er veel meer boeken op tafel komen.

[1:51:24] En de heer Boomsma vroeg ook naar het verbieden van AI voor het basisonderwijs.

[1:51:30] Ja, wij zijn daar wel voorstander van.

[1:51:32] En dan heb ik het over, moeten we altijd specifiek zijn, de generatieve taalmodellen.

[1:51:37] Nou, daar zou ik in het basisonderwijs inderdaad heel terughoudend in willen zijn.

[1:51:43] Je kunt het wel bijvoorbeeld inzetten voor de leraar die daar ook door AI ook weer andere taken kan gebruiken.

[1:51:49] ...verminderen, bijvoorbeeld kan helpen bij het nakijken en analyseren daarvan.

[1:51:54] Maar voor kinderen zou ik daar inderdaad heel terughoudend in zijn, zeker in het basisonderwijs.

[1:51:59] Afgelopen week was ik mee op een school met les in digitale vaardigheden van HackShield.

[1:52:05] En daar zie je natuurlijk wel hoe het ook wel het leren kan ondersteunen wanneer je het begeleid vanuit een leraar inzet hebt van digitale middelen.

[1:52:13] Maar echt zo ongebreid tot AI zou ik inderdaad ook geen voorstander van zijn.

[1:52:17] Dus laten we zorgen voor minder schermtijd en meer boeken.

[1:52:20] En daar kwam natuurlijk ook het voorstel bovenop vandaag wat we hebben gedaan samen met collega's Moorman en Boomsma voor de schoolbibliotheek.

[1:52:29] Want als je wil dat kinderen meer lezen, dan begint dat bij een actuele, goed gevulde schoolbibliotheek in het hart van de school.

[1:52:38] Met een collectie die ook aansluit bij de interesses van leerlingen en die goed onderhouden wordt door een professional.

[1:52:45] En daarmee zorg je ervan dat het lezen ook heel erg gestimuleerd kan worden.

[1:52:48] En dat het niet blijft bij een boek, bij een vak Nederlands, maar dat het overal in de school gebruik wordt gemaakt van boeken.

[1:52:54] En dat zie je dus ook op de scholen waar dat heel goed gaat.

[1:52:57] Dat ze overal op een bureau, in de gang, kinderen kiezen zelf hun boeken uit.

[1:53:04] Dat is waar we naartoe willen om te zorgen dat we echt het lezen niveau verbeteren.

[1:53:09] En dat is een uitdaging.

[1:53:10] In het primair onderwijs heeft een derde nog geen schoolbibliotheek.

[1:53:15] En bij de middelbare scholen gaat het om twee derde van de scholen.

[1:53:18] En zien we zelfs dat het aantal mediatheken met mediatheken is gedaald de afgelopen jaren.

[1:53:24] veel te doen.

[1:53:25] Dus ja, daarom vinden we het ook zo van belang dat we het niet alleen houden bij iets vrijblijvends, maar dat we er ook echt een verplichting van maken.

[1:53:33] Dus vandaag zijn we ook met ons voorstand nog een stap verder gegaan, omdat wij zeggen het moet er gewoon zijn.

[1:53:38] Het geld is al aanwezig.

[1:53:40] Er gaat 50 miljoen structureel worden geïnvesteerd.

[1:53:43] Bibliotheken hebben er ook een taak bij gekregen om samen te werken met scholen.

[1:53:46] Maar ja, wat ons betreft moet een schoolbibliotheek net zo gewoon zijn als een gymzaal of een lerenkamer op school.

[1:53:53] Dat is gewoon een basis

[1:53:54] Dan ten aanzien van de rol van de ouders, daar werd door de VVD naar gevraagd.

[1:54:01] Ja, die is daarbij natuurlijk ook heel erg belangrijk.

[1:54:04] En in de nota kun je het onderscheid maken tussen ouders die zelf al goed kunnen lezen of die dat nog niet kunnen.

[1:54:12] En voor wie dat niet kunnen, ze hebben dus ook allemaal concrete voorstellen gedaan om die toegang veel structureler en simpeler te maken.

[1:54:19] Dus niet 150 verschillende aanbieders, allerlei verschillende plekken waar je dan heen zou moeten gaan.

[1:54:26] Nee, maar gewoon heel duidelijk een duidelijke structuur, een duidelijke vindplaats voor mensen dat je gewoon elke bibliotheek kan binnenlopen als leeshuis om de taal te leren.

[1:54:36] En ook dat de ROC's echt heel duidelijk daar de verantwoordelijkheid voor krijgen.

[1:54:41] Zodat je ook daar altijd in de buurt een opleiding voor kunt volgen.

[1:54:45] En voor de ouders die wel kunnen lezen, wil ik ook hier de oproep doen.

[1:54:50] Doe het vooral.

[1:54:51] We weten ook uit het laatste IELS-onderzoek over vijfjarigen die met een achterstand aan school beginnen.

[1:54:56] Hoe belangrijk het is als je vijf keer per week voorleest.

[1:55:00] Dan loop je ook die achterstand in voordat een kind aan school begint.

[1:55:04] Dus dat is gewoon heel erg belangrijk.

[1:55:05] En ik probeer het zelf zoveel mogelijk te doen met een deel van de boeken die hier ook liggen thuis.

[1:55:10] Die op een Janneke komt nog steeds.

[1:55:11] Elke week wel een keer wordt die uitgekozen door mijn kinderen.

[1:55:16] Maar soms lukt het ook niet.

[1:55:18] Het is ook niet altijd makkelijk.

[1:55:19] Soms ben ik hier in de Kamer.

[1:55:21] Soms is er een andere reden dat het niet lukt.

[1:55:22] Maar als je het kunt doen, doe het.

[1:55:25] Of maak ook gebruik van de vrijwilligers die geweldig werk doen bij de Voorlees Express.

[1:55:29] Want...

[1:55:30] It takes a village to raise a child, wordt wel eens gezegd.

[1:55:33] Ik zou zeggen, it takes a village to read to a child.

[1:55:35] We moeten met elkaar voor zorgen dat kinderen geletterd raken en ook leesplezier stimuleren.

[1:55:44] Dan het tweede blokje, dat gaat over beter leesonderwijs.

[1:55:50] Want lezen leer je niet met trucjes, maar met kennis, met goede boeken en met hoge verwachtingen.

[1:55:56] En daar gingen veel van uw vragen over, dus laat ik beginnen over begrijpend lezen.

[1:56:03] Begrijpend lezen, leert je niet lezen, maar leert je vooral trucjes op losse tekstjes.

[1:56:10] U herkent ze vast nog wel uit de eindtoets van vroeger, wijzen het tweede signaalwoord van de derde zin aan.

[1:56:18] Nou, dat soort vragen, dat is dus...

[1:56:21] Waar ik altijd een beetje de kniebels van krijg als ik weer terugdenk aan het begrijpend lezen.

[1:56:25] Maar blijkt dus ook dat dat niet goed leerlingen leert lezen.

[1:56:28] En dat is ook waarom wij wat hard hebben gezegd, schaf het af.

[1:56:31] Maar daarmee zeggen wij dus, zorg dat je overal in het onderwijs aandacht hebt voor lezen.

[1:56:36] En dat je dat doet door ook echt te lezen.

[1:56:39] Dus door echt langere, rijke teksten.

[1:56:41] Door wat je ook ziet bij scholen waar dat heel goed gaat.

[1:56:45] Bijvoorbeeld de Ellen Turing School.

[1:56:46] Dat ze...

[1:56:47] Ook gedichten gebruiken of verhalen die passen bij een thema.

[1:56:51] En op die manier echt zorgen dat het verbetert.

[1:56:55] Begrijp het lezen dood, het leesplezier daarbij.

[1:56:57] En heel belangrijk voor meer lezen is ook echt dat het plezier daarin weer vergroot.

[1:57:02] En dat het weer gewoon wordt om heel veel te lezen.

[1:57:05] En daarom is dat ook zo belangrijk.

[1:57:07] En zeker ook in het voortgezet onderwijs zien we daar wel hele grote uitdagingen.

[1:57:12] Het CDA vroeg ook wie is er nu verantwoordelijk voor.

[1:57:15] Ja, en dat raakt ook wel de kern van het voorstel wat ons betreft alle leraren.

[1:57:19] Dus ook waar het gaat over de professionalisering van leraren, dan zien we dat heel graag ook in teamverband, zodat je met elkaar die leescultuur creëert.

[1:57:27] In het basisonderwijs is er bijvoorbeeld ook binnen het masterplan basiswaardigheden is er ook de mogelijkheid of de bibliotheek op school voor een taalcoördinator.

[1:57:35] Ik ben bij een school geweest en daar hingen er echt slingers door de school met leesboeken en de favoriete leesboeken van leraren.

[1:57:45] Ik mocht hem ook zelf uitzoeken.

[1:57:46] En daar hebben ze ook gezegd, ja, wij schaffen gewoon de week van het lezen af.

[1:57:51] Want wij willen gewoon elke dag is de dag van het lezen.

[1:57:53] Dus ze hebben er gewoon zoveel aandacht voor dat het altijd plaatsvindt.

[1:57:57] En in het voorgesteld onderwijs kan het de leraar Nederlands zijn.

[1:58:00] Maar ook daar is het dus echt iets wat je met elkaar echt moet doen.

[1:58:04] En dat je in elk vak, ook in het vak geschiedenis, kun je daar boeken over lezen.

[1:58:09] Is natuurlijk ook wat gevraagd over de kanon.

[1:58:12] Nou weet ik dat de kanon van de geschiedenis.

[1:58:15] Die heeft ook boekentips.

[1:58:16] Dus dat is ook heel leuk om te kijken.

[1:58:18] Die zijn dus ook al daarbij geplaatst.

[1:58:21] Zodat je kunt zien van nou bij dit onderwerp uit de geschiedenis.

[1:58:23] Zou ik heel goed met de leerlingen dit boek kunnen lijzen.

[1:58:26] En daar met elkaar vragen over beantwoorden.

[1:58:29] En er is ook nog een aparte kanon van letterkunde.

[1:58:32] Dus in die zin denk ik dat het al wel aanwezig is.

[1:58:35] En is het ook vooral van belang dat we er ook echt gewoon daadwerkelijk mee aan de slag gaan.

[1:58:39] Zou ik zeggen.

[1:58:41] De collega van de PVV is er niet meer bij.

[1:58:43] Maar ik wilde haar danken voor de motivatie om door te gaan met dit initiatief.

[1:58:48] Want eigenlijk is dat alles waar zij om vraagt.

[1:58:50] Veel meer focus in het onderwijs.

[1:58:53] Echt de focus ook op die basis van lezen en schrijven.

[1:58:56] En alle voorstellen die erin staan zijn juist daarop gericht.

[1:58:59] Dus ik denk dat we in dit geval daar weinig met elkaar van mening verschillen.

[1:59:04] In andere gevallen wellicht wel.

[1:59:05] Maar ik hoop juist dat we dus een hele brede steun in de Kamer ook kunnen vinden...

[1:59:10] Onze gezamenlijke opdracht om die onderwijskwaliteit erin te verbeteren.

[1:59:15] Dan ten aanzien van de voorschoolse educatie heeft bijvoorbeeld de VVD naar gevraagd.

[1:59:21] Of heeft u een interruptie?

[1:59:23] Ik vroeg me af of u daarmee aan het einde van het tweede blokje was gekomen.

[1:59:28] Nog niet.

[1:59:28] Oké, we zitten nog in het blokje beter leesonderwijs.

[1:59:33] Ja, dus wat als kinderen niet naar de voorschool gaan?

[1:59:37] En ik weet dat ook mevrouw Armoed van het CDA er ook altijd veel aandacht voor vraagt.

[1:59:43] Dus het bereik van die voorschool, we zien helaas dat 20% van de leerlingen die daar tot de doelgroep behoren niet worden bereikt...

[1:59:48] En dat geldt dus niet alleen voor kinderen van inburgingsplichtige ouders.

[1:59:52] Zoals VVD zeg maar überhaupt het bereik daarvan.

[1:59:54] Willen wij echt dat dat omhoog gaat.

[1:59:57] En er wordt gevraagd of we dan moeten denken aan een wettelijke verplichting.

[2:00:00] Maar ik zou zeggen laten we nou eerst ervoor zorgen dat we het ook veel makkelijker maken om dat te doen.

[2:00:04] Dus dat we zorgen dat we bij het consultatiebureau overal als zorgen bij de kinderopvang.

[2:00:10] Dat we kinderen ook echt goed toe kunnen wijzen naar de voorschool.

[2:00:13] Dat die echt goed samenwerkt.

[2:00:15] met het basisonderwijs en met kinderdagverblijven... zodat je ook echt een doorlopende leerling krijgt van jongs af aan.

[2:00:23] Dat we zorgen dat het bijvoorbeeld beter is afgestemd... op momenten dat ouders aan het werk zijn of een taalkursus volgen... zodat het ook goed mogelijk is om je kind naar de voorschool te brengen.

[2:00:34] En daar is echt nog wel een wereld te winnen wat mij betreft.

[2:00:38] Dus alles wat we daarin kunnen doen om dat te verhogen... maar dan zou ik vooral denken aan het stimuleren daarvan...

[2:00:43] Want ik denk dat er weinig ouders zijn die hun kind niet er per se heen willen brengen, maar dat het vooral vaak te moeilijk wordt gemaakt.

[2:00:53] Dan ten aanzien van de hoge verwachtingen die de VVD naar vraagt.

[2:00:59] Bent u ook voor hoge verwachtingen?

[2:01:00] Ja, daar zijn we dus juist heel erg voor.

[2:01:01] En de manier waarop we dat bijvoorbeeld willen doen, denk ik een hele belangrijke, is dat wat we nu doen, is dat we feitelijk rekening houden op scholen met kinderen met achterstanden,

[2:01:13] ...vragen wij minder hoog niveau bij de doorstroomtoets... ...of bij de schoolweging waar de inspectie vanuit gaat.

[2:01:20] En daarmee institutionaliseren we feitelijk kansen of gelijkheid.

[2:01:24] Want wat we zeggen is... ...ja, je hebt een school met meer kinderen met achterstand... ...en dan hoef je alleen maar dit niveau te halen.

[2:01:29] Terwijl er zijn voorbeelden van scholen zoals het mozaïek in Arnhem... ...die laten zien dat vanuit de inspectie de opdracht is... ...30% op het hogere niveau te krijgen van de leerlingen... ...en zij doen dat met 60% van de leerlingen...

[2:01:41] En wat ons betreft moeten we er gewoon voor zorgen dat alle leerlingen op dat niveau zitten.

[2:01:44] Want dat niveau is feitelijk ook het basisniveau om mee te komen in het leven en in de samenleving.

[2:01:49] Dus laten we er vooral voor zorgen dat we daar de verwachtingen hoger leggen van scholen.

[2:01:54] Zodat scholen ook daar naartoe kunnen werken.

[2:01:57] En daar dus ook met elkaar echt een hele grote slag op maken.

[2:02:01] Ik denk dat dat een heel belangrijke is.

[2:02:04] En de toetsing, waar mevrouw Mormel naar vroeg, is daarbij ook van belang, want de toetsing stuurt het onderwijs.

[2:02:11] Dus waar je op toetst, is ook waar leraren op moeten oefenen.

[2:02:16] Er is ook een leraar die zei van, ik ben prachtig leesonderwijs aan het geven, maar op een gegeven moment moeten we richting die doorstroomtoetsen.

[2:02:22] En dan moet ik toch al die trucjes van dat begrijpend lezen gaan oefenen.

[2:02:25] Dat vind ik ontzettend zonde.

[2:02:26] Nou, krijgen we natuurlijk een nieuw curriculum.

[2:02:29] Daar ben ik heel blij mee.

[2:02:31] Dat gaat heel belangrijk zijn, want heel veel van dat nieuwe curriculum gaat dus juist over dat rijke teksten lezen, over lezen in alle vakken.

[2:02:38] Ook het hebben overigens van een rijke collectie met boeken op scholen.

[2:02:42] Maar de toets moet daar ook op worden aangepast.

[2:02:44] Dat gaat de komende tijd gebeuren.

[2:02:46] En wij zien ook nog het liefste dat dat ook een bredere toets wordt.

[2:02:49] Dus niet alleen dat smalle reken en taal en multiple choice, maar dat we ook inderdaad spreken, schrijven.

[2:02:55] Dat we daar ook kunnen toetsen.

[2:02:57] Er zijn scholen die met portfolio's werken, zodat leerlingen ook op andere manieren kunnen laten zien wat zij kennen en kunnen.

[2:03:03] Maar daar ligt nog een hele discussie over de doorstroomtoets eigenlijk.

[2:03:06] Aan de basis die we denk ik nu niet helemaal gaan voeren.

[2:03:09] Maar ja, die toet is daar heel belangrijk bij.

[2:03:11] Dus dat gaan we ook de komende tijd heel goed moeten volgen.

[2:03:15] Ook ten aanzien van de toetsing vroeg de VVD naar de N-term.

[2:03:20] Dus moet die worden aangepast als er geklaagd wordt dat een examen moeilijk was?

[2:03:24] Waar wij ons wel zorgen over maken is dat we zien dat op de scores van de PISA zijn we de afgelopen jaren ontzettend gedaald.

[2:03:35] Maar toch slagen er ongeveer evenveel mensen voor hun eindexamen aan het eind van de middelbare school.

[2:03:40] Hoe kan dat?

[2:03:41] Ja, dus het is wel heel belangrijk dat als we toetsen, en dat geldt ook voor de doorstroomtoets, die feitelijk meer een verdeling maakt van leerlingen over niveaus, in plaats van dat die echt toetsen aan een niveau, dat we daar naartoe gaan.

[2:03:52] Dus dat vinden wij belangrijk.

[2:03:54] Dus ook dit is iets waar we heel goed naar moeten kijken, wanneer die toetsen worden aangepast.

[2:04:00] Maar ook voor het middelbaar onderwijs geldt dat.

[2:04:04] dan zijn er ook vragen gesteld over de voldoende op Nederlands.

[2:04:10] Ja, dat hebben wij erin gezet omdat we willen dat de lat omhoog gaat.

[2:04:15] En ik heb ook wel het lax juist horen pleiten voor het tegenovergestelde, namelijk dat je een lager cijfer zou kunnen halen.

[2:04:21] Maar ja, wij zien juist ook in lijn met wat de inspectie een paar jaar geleden heeft gezegd,

[2:04:26] Wij zien liever dat het onderwijs echt opleidt tot daadwerkelijk dat je wat hebt aan je diploma.

[2:04:31] Namelijk als je slaagt dan ben je vaardig om mee te komen in de samenleving.

[2:04:36] Dan kan je goed lezen en schrijven.

[2:04:38] En daarom hebben wij ook gezegd minimaal 5,5 en voldoende voor Nederlands.

[2:04:42] Maar natuurlijk willen we dat niet nu invoeren.

[2:04:44] We vinden dat eerst het taalonderwijs hervormd moet worden.

[2:04:47] En dat je vervolgens dat zou moeten doen om te zorgen dat je het onderwijs ook daarop richt.

[2:04:51] En natuurlijk, zeg ik ook richting de heer De Beer, zijn er uitzonderingen mogelijk wanneer kinderen dyslexie hebben of om andere redenen meer tijd nodig hebben of anderszins bij hun examens.

[2:05:03] Dat moet mogelijk blijven, maar laten we er vooral voor zorgen dat we kinderen echt goed opleiden.

[2:05:08] En ook als er dus extra steun of hulp en begeleiding nodig is, dat we dat dan kunnen bieden.

[2:05:16] Dat was het einde van dit blokje.

[2:05:18] Zijn er naar aanleiding van dit blokje extra vragen?

[2:05:22] Ik heb zelf een ex gevraagd, dus wil ik vragen op mevrouw Biekman.

[2:05:27] Prima, dat is goed, mevrouw Morman.

[2:05:30] Dan geef ik u nu het woord namens Pro.

[2:05:34] Dank u wel, voorzitter.

[2:05:35] Dank u wel, voorzitter.

[2:05:36] Ik heb een extra vraag naar aanleiding van het resultatenmodel... op basis van weging.

[2:05:41] Ik was blij wat mevrouw Rodekerk zei... dat het eigenlijk al institutioneel zit ingebakken... dat we van sommige leerlingen minder verwachten op basis van hun achtergrond.

[2:05:49] Ik zie dat nu niet in de initiatiefnota staan.

[2:05:52] Dus is mevrouw Rodekerk van Plan daar ook nog extra stappen op te zetten?

[2:05:57] Zou ze daarin willen samenwerken om dat op een andere manier te gaan doen?

[2:06:00] Wat daar natuurlijk wel toe zal leiden... dat we zien dat nog minder kinderen eigenlijk aan de lat voldoen...

[2:06:05] wat we van ze verwachten.

[2:06:08] Mevrouw Rode Kerk.

[2:06:10] Ja, dank.

[2:06:11] Het staat inderdaad ook in het voorstel... krijg ik hier toegegeven.

[2:06:16] Maar wij wilden er ook met een extra voorstel op komen... om dat nog eens duidelijk in een motie te zetten.

[2:06:21] Omdat ik denk dat het wel belangrijk is... dat we daar echt richting op gaan geven.

[2:06:26] Want je kan zeggen aan de ene kant... betekent het dat meer leerlingen dat niet halen.

[2:06:31] Maar aan de andere kant wat we nu dus doen... is dat we...

[2:06:34] scholen de afgelopen jaren veel te weinig bijvoorbeeld door de inspectie zijn gecontroleerd.

[2:06:38] Daar gaan we dus nu heel erg in investeren, zodat er 30 miljoen komt voor de inspectie om ook echt alle scholen af te gaan.

[2:06:44] En dan zal je zien dat meer scholen te horen krijgen dat ze hier onvoldoende op scoren, nu al.

[2:06:50] Want scholen worden helemaal niet één keer in de vier jaar, zoals gezegd, gecontroleerd.

[2:06:55] Dat gaat nu vaker gebeuren.

[2:06:56] En volgens steekproeven van de inspectie betekent dat dat één op de vijf scholen waarschijnlijk onvoldoende hierop scoort.

[2:07:03] Ik denk echt dat het nodig is dat scholen dat weten.

[2:07:05] Dat ze daar dan een herstelopdracht krijgen.

[2:07:08] En dat we dus met elkaar echt zorgen dan, laat het maar duidelijk zijn.

[2:07:11] En laten we er dan ook echt voor zorgen dat we het met elkaar verbeteren.

[2:07:14] En ook scholen daar heel goed in ondersteunen en begeleiden.

[2:07:16] En dat vraagt ook veel van ons als Kamer, want we moeten er ook vooral voor zorgen dat zij die focus kunnen houden hierop.

[2:07:22] En niet hen steeds overladen met allemaal extra zaken en bureaucratie, et cetera.

[2:07:28] Maar ja, dus het antwoord kort is, daar zouden we graag ook met een voorstel, ik heb daar al een concept op liggen, voorkomen.

[2:07:34] En als u meedoen, heel graag.

[2:07:36] En ook voor de andere Kamerleden.

[2:07:37] Want ik denk dat dit eigenlijk een hele belangrijke onderliggende is, om te zorgen dat we dus het niveau verhogen in ons onderwijs.

[2:07:46] Mevrouw Moorman.

[2:07:48] Dank u wel.

[2:07:49] Pro gaf het natuurlijk vorige week ook al aan bij het debat over onderwijskansen.

[2:07:53] Dat wij inderdaad dat institutioneel ingebakken ongelijkheid eigenlijk al een steendis aanstoot vinden.

[2:08:00] Dus ik vind het heel fijn dat we daar dan nu gezamenlijk ook met een voorstel op kunnen komen.

[2:08:06] Is D60 van plan om dat dan zo meteen al in te dienen?

[2:08:09] Of doen we dat op een later moment?

[2:08:13] Mevrouw Rodekerk.

[2:08:14] Ja, maar dat is eigenlijk aan mevrouw Biekman officieel, maar dat gaan we inderdaad straks graag doen.

[2:08:22] Dank u wel.

[2:08:23] Dan geef ik de voorzitter samen weer over aan mevrouw Moorman.

[2:08:27] Dank u wel, voorzitter.

[2:08:28] En dan zou ik nu graag mevrouw Rodekerk willen uitnodigen om aan het derde blokje te beginnen.

[2:08:33] En dat gaat over de lezende leraar.

[2:08:38] Ja, veel dank voorzitter.

[2:08:41] Want wie het leesonderwijs op orde wil brengen begint natuurlijk bij de leraar.

[2:08:45] En die vragen we nu van alles.

[2:08:47] Ze komen bijna niet meer toe aan het allerbelangrijkste lesgeven.

[2:08:51] Het Wenning-rapport zegt treffend topleraren verdwijnen naar managementfuncties of adviesbureaus.

[2:08:57] En wie voor de klas blijft staan komt op in papierwerk.

[2:08:59] Nou, dat is wel heel negatief gesteld, want ik weet dat ook heel erg.

[2:09:02] Heel veel leraren juist geweldig werk doen voor de klas.

[2:09:05] Maar dit is dus wel het risico dat we lopen als we daar niet veel meer voor gaan staan.

[2:09:10] Want ook de rekenkamer berekende dat leraren een week, een dag per week, dus acht uur per week kwijt zijn aan administratie.

[2:09:19] En leraren die ik spreek die geven aan, nou ik vind dat nog een onderschatting zelfs van hoeveel tijd ik daaraan kwijt ben.

[2:09:24] En dat is toch wel heel erg zorgelijk.

[2:09:26] Want ja, wat wij willen is dat ze natuurlijk bezig kunnen met hele goede lessen geven.

[2:09:29] Ook de wetenschappelijke kennis die er is over hoe doe je dat nou goed.

[2:09:33] Ook toeleiden naar de klas.

[2:09:35] En dat is waar wij voor willen zorgen.

[2:09:38] Dat vraagt ook iets van de team zelf.

[2:09:41] Dus we hebben heel veel geld in dit akkoord ook staan voor de professionalisering van leerdaren in teamverband, zodat ze met elkaar aan die leescultuur en het verbeteren van het leesonderwijs kunnen werken.

[2:09:53] En dan stelde ook de heer Boomsmaar daar nog een vraag bij van die loopbaanpaden.

[2:10:01] Wat we dus ook heel graag zien is dat je dus als leraar begin je als startbekwaam leraar, maar kan je ontwikkelen naar vakbekwaam leraar, naar excellente leraar.

[2:10:10] En er zijn ook opleidingen die er al zijn, maar die worden ook nog eens niet altijd gevonden.

[2:10:14] Dat merkte ik bijvoorbeeld bij de IPAWO.

[2:10:17] Maar je wil dat leraren de kans krijgen om zich juist binnen het leraarschap te ontwikkelen.

[2:10:22] Dat is ook iets wat heel erg past bij deze maatschappij.

[2:10:26] Op dit moment is het vaak zo als je een baan start, dan blijf je die niet...

[2:10:28] de hele leven hetzelfde doen.

[2:10:30] Je wil er ook in kunnen groeien.

[2:10:31] En die kans op ontwikkeling... die moet wat ons betreft dus juist binnen het leraarschap worden geboden... in plaats van daarbuiten.

[2:10:36] Dat je niet coördinator hoeft te worden op een school om vooruit te gaan... maar dat je ook, wanneer je een excellente leraar bent... daar ook naar kunt worden beloond.

[2:10:44] En ook extra mogelijkheden krijgt om bijvoorbeeld... wetenschappelijk onderzoek te betrekken in het onderwijs, et cetera.

[2:10:50] En ook een voorstel wat we doen in de nota... is meer academische leraren voor de klas...

[2:10:55] In landen waar het heel goed gaat met het onderwijs, bijvoorbeeld S-Land, zijn heel veel leraren universitair geschoold.

[2:11:02] Wat ons bedreft kunnen we ook daar zorgen dat we steeds meer zorgen voor verbetering van het vakmanschap van leraren.

[2:11:11] En daar zit gewoon ook heel veel mogelijkheid als je kijkt naar wat er nu aan geld vrijkomt vanuit dit kabinet.

[2:11:18] Dus laten we daar ook echt mee aan de slag gaan.

[2:11:20] En mijn mens daarbij is wel dat we dat ook echt heel resultaatgericht doen.

[2:11:24] Dus dat we niet alleen zeggen dat we het gaan doen, maar dat we ook gaan meten hoeveel we dat doen.

[2:11:27] Dat we echt van tevoren vaststellen van nou, we willen dat leraren zoveel kans krijgen om extra ontwikkeling te doen met elkaar.

[2:11:34] En zoveel leraren gaan we daarmee bereiken.

[2:11:35] Dat is ook wel een vraag voor de staatssecretaris naast mij.

[2:11:38] Maar dat zou in ieder geval mijn wens zijn.

[2:11:39] Dus dat we daar ook echt heel concrete resultaten mee bereiken.

[2:11:45] Mevrouw Marman vroeg ook naar de lerarenopleidingen en die spelen daar dus juist een hele belangrijke rol.

[2:11:51] Sowieso waar het gaat om de basis van het leraarschap.

[2:11:54] Dus we weten dat 40% van de PABO-studenten niet zelf houdt van boeken lezen of kinderboeken.

[2:11:59] En dat is natuurlijk heel zorgelijk als je bedenkt dat het voelt toch een beetje als een piloot die zegt ik hou niet van vliegen.

[2:12:05] Want lezen is wel de kern van wat zij ook kinderen onderwijzen.

[2:12:10] Dus laten we er ook voor zorgen dat we ook juist in die lerarenopleiding daar heel veel aandacht voor hebben.

[2:12:16] Ook het leesplezier vergroten, want lezende leraren zorgen voor lezende kinderen.

[2:12:22] En overigens heb ik heel veel leraren juist gezien die daar ontzettend enthousiast over worden.

[2:12:27] Dus laten we ook zorgen dat die dat ook verspreiden binnen de scholen, zodat het voor elke leraar geldt.

[2:12:36] Dan even kijken.

[2:12:38] De overheid stelt kaders ten aanzien van de laaggeletterdheid.

[2:12:44] En de VVD... Sorry?

[2:12:47] Het past daar eigenlijk ook wel bij, vind ik.

[2:12:48] Dus ik kan hem ook even hier stoppen.

[2:12:50] En dan kunnen we daar in het volgende blokje verder gaan.

[2:12:53] Een interruptie van de heer Boomsma.

[2:12:55] Ik denk zeker dat het goed is als leraren ook de kans hebben om zich verder te professionaliseren, uiteraard binnen het leraarschap zelf.

[2:13:04] En dat niet iedereen die verder wil dan coördinator moet worden of manager of wat dan ook.

[2:13:10] Maar nog even over die vijf dagen die ze dan aan ontwikkeltijd erbij krijgen.

[2:13:15] Wat moeten de leraren dan precies gaan doen in die vijf dagen?

[2:13:19] En wie bepaalt dat?

[2:13:21] Mevrouw Rodekerk.

[2:13:23] Nou, ik zou zeggen dat bepalen ze zelf.

[2:13:25] Maar we moeten ze die kans geven.

[2:13:26] Kijk, in het rapport Leerkracht uit 2007 werd al geconstateerd dat er onvoldoende professionele schoolcultuur is.

[2:13:33] Dus leraren hebben te weinig tijd om aan hun vak te werken.

[2:13:36] En je maakt het beroep aantrekkelijker door leraar meer tijd te geven om dat te doen.

[2:13:41] En we zien ook dat 71% van de academische leerkrachten die niet meer in het onderwijswerk aangeven dat het gebrek aan die ontwikkeltijd juist een reden daarvoor is, een belangrijke factor om het onderwijs te verlaten.

[2:13:53] Dus je ziet dat leraren zelf ook aangeven, ik wil heel graag juist dat vakmanschap daar meer aan kunnen werken en meer aan kunnen doen.

[2:13:59] En als team kunnen ze daar dan natuurlijk kiezen waar ze op inzetten.

[2:14:04] Maar het lijkt mij ook verstandig dat we daar ook wat richting in kunnen geven vanuit het programma wat er komt voor de professionalisering van leraren.

[2:14:12] Zodat je wel duidelijk kan maken van dit zijn goede opleidingen om daarvoor te doen.

[2:14:18] En daar ook dus wel wat meer sturen op waar je de resultaten wil zien.

[2:14:23] Namelijk dat het echt zorgt voor het betere leesonderwijs.

[2:14:25] En dit alles gaat natuurlijk ook samen met het curriculum wat nu wordt ingevoerd.

[2:14:30] Waarbij je ook ziet dat leraren zich daar al helemaal aan het voorbereiden zijn om dat goed te kunnen doen.

[2:14:35] Dus daar willen ze ook de tijd en de ruimte voor geven.

[2:14:39] Meneer Boomsma.

[2:14:41] Dat klinkt goed, maar dat gaat dus niet ten koste van de lestijd die ze geven.

[2:14:46] Dat lijkt me dan wel belangrijk, want ze moeten natuurlijk nog wel niet minder les gaan geven die dan opgaat aan ontwikkeltijd.

[2:14:54] Het gaat dan alleen af van de administratieve taken of andere uren die zijn gepland voor ze, neem ik aan.

[2:15:01] Mevrouw Rodeker.

[2:15:02] Ja, zeker.

[2:15:04] Die administratieve taken, ik geloof dat ik daar nog op terugkom, maar daar moeten we juist dus heel veel omlaag halen en dan zou dat inderdaad heel goed gebruikt kunnen worden voor die ontwikkeling.

[2:15:12] Dus dat vind ik een heel goed idee.

[2:15:14] Kijk, waar het natuurlijk om gaat is dat die planlastcalculator die in het akkoord staat, die geeft ook aan... Nou, dat is een manier die ze in Vlaanderen al aan het doen zijn om dus te kijken van waar doe ik eigenlijk veel te veel met mijn team aan administratie en waar kan ik dat omlaag brengen.

[2:15:29] En die hopen we dat dat ook zo snel mogelijk hier kan worden ingevoerd.

[2:15:32] Een soort bureaucratieberekenaar op z'n Nederlands zou ik zeggen.

[2:15:36] Maar om te zorgen dat het echt helder is voor leraren en voor schoolteams van dit moeten we wel doen, dit moeten we niet doen.

[2:15:42] En waar je dus minder kan administreren, doe dat.

[2:15:44] Maar een hele belangrijke daarbij is overigens ook kleinere klassen.

[2:15:47] Want meer dan 30 leerlingen in een klas zorgt voor veel meer toetsen, meer nakijkwerk, voor meer oudergesprekken, meer mails van ouders die moeten worden beantwoord.

[2:15:54] Al dat soort zaken, dus ook kleine klassen zijn daar echt een heel belangrijk voorstel.

[2:15:59] Wat wij daar ook met een initiatief, met SP natuurlijk, een initiatiefwet aan werken.

[2:16:05] Om te zorgen dat dat omlaag gaat.

[2:16:07] En op de vraag van de heer Boomsma, wij zien inderdaad vooral dat natuurlijk leraren dan die tijd kunnen gebruiken voor de ontwikkeling.

[2:16:15] Maar het moet en en.

[2:16:17] Meneer Boomsma, tot slot.

[2:16:18] Ja, tot slot nog even.

[2:16:20] Want je had natuurlijk die promotiebeurzen voor leraren volgens mij tot dit jaar of tot volgend jaar.

[2:16:27] Maar ik denk mevrouw Rodekijk dan ook dat het goed is om die voor te zetten.

[2:16:31] Die mogelijkheid dat leraren dus het voortgezet onderwijs ook een promotietraject kunnen volgen zoals dat bestond de afgelopen jaren.

[2:16:38] Dat lijkt me een zeer goed idee.

[2:16:41] Je ziet ook dat er dus ook wat ik al aangaf, wat ik ook begreep van opleiding, dat die soms niet worden gevonden.

[2:16:46] Maar ik denk dus heel belangrijk dat we dat juist stimuleren en dat we dus dat excellente leraarschap en ook extra verdieping in bijvoorbeeld lezen en schrijven of juist in het jonge kind, dat we dat dus juist heel erg mogelijk maken.

[2:17:00] Als me mevrouw Biekman het weer even van mij zou willen overnemen.

[2:17:05] Ja, dat is goed.

[2:17:06] Mevrouw Morman, ik geef u het woord.

[2:17:09] Dank u wel.

[2:17:10] Ik ben heel blij dat mevrouw Rodekerk aangeeft... dat er ook echt wat moet gebeuren aan de opleidingen.

[2:17:16] Ik zag dat nog wat minder terug in de initiatiefnota zelf.

[2:17:20] Zou mevrouw Rodekerk nog wat kunnen uitleggen wat er zou moeten gebeuren?

[2:17:23] Niet alleen dus in de nascholing, maar juist ook in de opleidingen van leraren... omdat we zien dat gewoon een heel groot deel van de leraren zelf aangeeft...

[2:17:31] Nooit te lezen of in ieder geval niet met plezier te lezen.

[2:17:35] Dus wat zou er ook moeten gebeuren mede naar aanleiding van een motie die wij vorig jaar ook gezamenlijk hebben ingediend.

[2:17:41] Die is aangenomen maar waar we eigenlijk tot nu toe nog geen reflectie op zien.

[2:17:45] Terwijl we daar wel om hebben gevraagd voor de voorjaarsnota.

[2:17:48] Mevrouw Rolenkerk.

[2:17:49] Ja, het liefst zien wij natuurlijk ook als D66 echt een rijksopleiding voor leraren.

[2:17:56] Waarbij je dus veel meer zicht hebt op die kwaliteit.

[2:17:58] Want nu zijn er 120 routes naar leraarschap.

[2:18:00] Mevrouw Moorman vindt dat denk ik ook.

[2:18:03] Dat dat dus te veel is en te diffuus.

[2:18:05] En daarmee wordt het ook lastig om als je zegt van nou we gaan dit onderwijs echt hierin verbeteren.

[2:18:10] Om dat snel te doen.

[2:18:12] Wat ik denk ik vooral belangrijk vind, is dat, dat ligt natuurlijk ten dele bij de staatsenteraars, ook bij de minister, dat er echt op korte termijn in gesprek wordt gegaan, ook met de lerarenopleidingen, hoe gaan we dit nou doen?

[2:18:25] Hoe zorgen we nou dat we echt dat leesonderwijs verbeteren?

[2:18:27] Overigens zijn er nog wel meer punten bij die lerarenopleidingen waar we ook eerder al aandacht voor hebben gevraagd in de Kamer ten aanzien van de kwaliteit.

[2:18:34] Ook als je ziet naar hoe dit volgens heel veel leraar, ik sprak er afgelopen week weer één, die aangaf van nou, ik doe een universitaire pabo naast de gewone pabo, die universitaire opleiding, richting orthopedagogiek.

[2:18:50] En de pabo gaat het tempo super langzaam en bij dat universitaire deel gaat het juist supersnel en sluit eigenlijk niet op elkaar aan.

[2:18:57] We horen heel vaak in de praktijk dat er echt een grote verbetering mogelijk is in die opleidingen.

[2:19:02] En ik zou zeggen, ja, ook wat we daar kunnen doen om echt te zorgen dat leraren gewoon heel veel gaan lezen, dat moeten we doen.

[2:19:11] En ik denk ook dat het goed is als de opleidingen daar zelf bijvoorbeeld ook met voorstellen op zouden komen.

[2:19:16] Dat ze ook zelf laten zien dat zij daar echt die verbetering voor elkaar willen krijgen.

[2:19:22] Want die verbeterslag is wel echt heel hard nodig.

[2:19:25] En die reflectie heb ik ook de vorige keer dat wij ze hadden uitgenodigd in de Kamer toen nog niet zo duidelijk gezien.

[2:19:31] Dank u wel, mevrouw Moorman.

[2:19:33] Een hele korte vervolgvraag.

[2:19:34] Wij hadden natuurlijk gevraagd in die motie om te onderzoeken hoe de leesbevordering onder leraren en de lerarenopleiding op dit moment plaatsvindt.

[2:19:43] Omdat er verschillende opleidingen kan worden gestimuleerd.

[2:19:47] De gedachte daarachter was ook dat we zien dat op sommige opleidingen wordt...

[2:19:52] Verplicht dat alle leraren zeker 40 boeken per jaar lezen, zodat ze ook een goed fundament hebben in wat ze al hebben gelezen voordat ze de pabo verlaten.

[2:20:03] Mevrouw Rodekerk het met mij eens dat dat een manier is om inderdaad leesbevordering op de pabo's te stimuleren.

[2:20:11] Mevrouw Rodekerk.

[2:20:12] Ja, dat is denk ik een manier.

[2:20:13] En je zou het liefste willen dat het natuurlijk al vanuit de opleiding en leraren zelf al gebeurt.

[2:20:19] Want dat is ook iets wat je intrinsiek moet voelen als je leraar wilt worden.

[2:20:22] En wat ook denk ik veel leraren graag doen als we daaraan beginnen.

[2:20:27] Dus alles wat we kunnen doen om dat nog meer te stimuleren, denk ik goed.

[2:20:31] Ook als je het dus een beetje moet verplicht gaan stellen.

[2:20:33] Dat geldt ook voor wat er is gewisseld over het basisonderwijs.

[2:20:36] Een half uur lezen per dag, daarvan weten we dat het gewoon goed werkt als je daarmee begint in de klas.

[2:20:41] Er zijn scholen die dat dus al doen, maar het liefst zien we dat dus nog veel verder.

[2:20:45] Dat geldt ook voor het vrij lezen een uur per week in het middelbaar onderwijs, waarvan we weten dat dat heel goed werkt.

[2:20:51] Ook daar, voor al die zaken denken we dus ook aan voorstellen, omdat dan wat meer...

[2:20:55] Op te leggen.

[2:20:57] Maar wel met als doel.

[2:20:58] Om ook juist die motivatie van leraren zelf.

[2:21:00] En leerlingen zelf te vergroten.

[2:21:02] Of voor dat lezen.

[2:21:04] Dank u wel.

[2:21:05] Dan geef ik het woord weer aan de voorzitter.

[2:21:08] Mevrouw Biekman.

[2:21:09] Dank u wel mevrouw Biekman.

[2:21:11] Ik wil graag mevrouw.

[2:21:12] Om door te gaan met haar vierde blokje.

[2:21:14] En dat is iedereen kan meedoen.

[2:21:17] Dank voorzitter.

[2:21:19] Ja, want de leescrisis, zoals ik al zei, stopt niet bij de schoolpoort.

[2:21:23] Drie miljoen volwassenen worstelen met lezen en schrijven en vaak in stilte uit schaamte.

[2:21:30] En de VVD en het CDA vroegen allebei naar de aanpak van lage lettertijd en de aantallen.

[2:21:36] En wat wij vinden dat er precies moet veranderen.

[2:21:40] Er zijn op dit moment drie miljoen mensen in Nederland laaggeletterd.

[2:21:43] Formeel worstelen die met lezen en schrijven en rekenen.

[2:21:46] En daardoor vaak ook hebben zij beperkte digitale vaardigheden.

[2:21:51] Dat is wel iets anders nog dan analfabetisme.

[2:21:53] Dus het echt niet kunnen.

[2:21:53] Maar dit zijn echt mensen die daar dus mee worstelen.

[2:21:56] En het is een grote onzichtbare groep.

[2:21:58] De meerderheid heeft Nederlands als moedertaal.

[2:22:00] Maar heeft dus heel veel moeite met lezen en schrijven.

[2:22:02] En ook uit schaamte kunnen ze daar vaak geen kant mee op.

[2:22:07] En dat is een persoonlijk drama voor mensen.

[2:22:09] Maar ook een grote kosten brengt dat met zich mee voor de samenleving.

[2:22:14] 1 miljard per jaar.

[2:22:16] En wat wij nu zien is dus dat we mensen gewoon niet goed genoeg bereiken.

[2:22:21] We bereiken ongeveer 23.000 mensen die we dan nog extra toeleiden naar de taalhuizen, bijvoorbeeld in bibliotheken en opleidingen geven.

[2:22:32] Maar in Vlaanderen doen ze dat vele malen meer.

[2:22:34] En dan kunnen we daar denk ik ook van leren.

[2:22:36] En wat ik vooral zie is dat we daarvoor heel erg nodig is dat we dus drastisch versimpelen voor mensen.

[2:22:42] Elke bibliotheek zou je binnen moeten kunnen lopen om te leren lezen en schrijven.

[2:22:49] Maar ook die ROC is echt als punt verbindend tussen alle organisaties die zich daarmee bezighouden.

[2:22:55] Zodat mensen gewoon daar terecht kunnen en weten dat ze daar beter kunnen lezen en schrijven.

[2:23:00] En de bibliotheken doen daar overigens al heel mooi werk.

[2:23:03] Dus die taalhuizen, maar ook de digitale hulp die ze aan mensen bieden bij het lezen van brieven van de gemeente, maar ook digitaal vaardig te krijgen, dat is heel belangrijk.

[2:23:15] En dat moeten we wat ons betreft vooral doorzetten.

[2:23:17] Maar verder ook dus echt grote versimpeling en ook wel het stelsel dus daarmee op de schop.

[2:23:23] de rol van het bedrijfsleven.

[2:23:26] Daar vroeg de VVD naar.

[2:23:29] Het bedrijfsleven is daar voor een deel ook veel mee bezig.

[2:23:32] En dat steunen wij van harte.

[2:23:34] En die hebben daar natuurlijk ook een grote taak.

[2:23:37] Ondanks zag ik dat het werk van een lasser die aangaf dat hij

[2:23:43] ...van zijn werkgever de kans kreeg om ook beter de taal te leren.

[2:23:46] En dat is misschien niet meteen het lassen zelf wat daardoor verbetert... ...maar wel zijn hele vaardigheid om daaromheen om mee te komen.

[2:23:54] En zijn zelfvertrouwen vergoten daar ook heel erg door.

[2:23:57] En vervolgens ging hij ook allerlei richtlijnen voor het hele team in zijn bedrijf opstellen.

[2:24:03] En zag je dat hij dus ook echt veel meer kansen kreeg binnen zijn werk.

[2:24:06] En dat zijn voorbeelden van mensen die laten zien dat het wel kan... ...als je die stap zet, als je die stap durft te zetten om echt...

[2:24:12] Daarmee aan de slag te gaan brengt het je ook heel erg veel.

[2:24:15] Dus het is heel erg belangrijk denk ik dat bedrijven dat ook heel erg stimuleren.

[2:24:22] Stichting Lezen en Schrijven moet ik daar natuurlijk ook in noemen.

[2:24:25] Die ook heel veel doen.

[2:24:26] Bijvoorbeeld gratis via taal werkt.

[2:24:30] Dat zijn ook echt hele mooie initiatieven die er al zijn.

[2:24:33] En die ook we volop moeten benutten.

[2:24:36] Dan een begrijpelijke overheid.

[2:24:39] En dat ging over het zelf het goede voorbeeld geven.

[2:24:42] Daar werd naar VVD... naar gevraagd ten aanzien van de regeldruk... van onze voorstellen.

[2:24:48] Maar ja, ik zou het eigenlijk willen omdraaien.

[2:24:50] Want wij stellen geen regel voor mensen voor.

[2:24:52] Wij stellen juist voor dat...

[2:24:54] ...de overheid ervoor zorgt dat alles wat die doet... ...begrijpelijk is voor mensen.

[2:24:58] Dus juist het makkelijker maken en eenvoudiger voor mensen... ...ten aanzien van die versnippering van die hele structuur... ...van leven lang ontwikkelen, gaf ik dat al aan... ...maar ook waar het gaat om het sturen van brieven...

[2:25:09] Ja, zorg nou dat die eenvoudig zijn.

[2:25:10] En dan komt er dus ook al een wetsvoorstel aan... wat gemeenten en overheden verplicht om ook begrijpelijk te communiceren.

[2:25:17] Nou, dat juichen wij heel hard toe.

[2:25:20] Want daar begint het wel mee.

[2:25:21] En een mooi voorbeeld wat ik daar onlangs ook van zag... is de gemeente Arnhem die dus een terugstuurrecht heeft voor mensen.

[2:25:29] Wanneer zij een brief niet begrijpen... dan mogen ze dat terugsturen naar de overheid.

[2:25:32] En er werd ook wel naar gevraagd van...

[2:25:34] Kan dat zomaar overal?

[2:25:36] Dan zou ik zeggen, laten we beginnen met een pilot.

[2:25:38] Dan komen we ook straks met een voorstel.

[2:25:40] Een deel van de overheid, dat kan bijvoorbeeld het duo zijn of de WW, die dan op hun brieven zegt, als je het niet begrijpt, mag je hem terugsturen, want dan leren wij daar zelf ook weer van.

[2:25:51] Het is ook een beetje het goede voorbeeld geven wat daarmee willen stimuleren.

[2:25:56] En zelf ben ik ook ambtenaar geweest en zie ik ook zeker het belang ervan in dat wanneer je een brief uitstuurt, dat je eerst daar heel goed op let of die wel B1 is en of die wel voor iedereen begrijpelijk is.

[2:26:08] Dat was wat ik over dit punt wilde zeggen.

[2:26:13] Gaat u verder met het laatste blokje?

[2:26:17] Nou, dan tot slot het blokje overig.

[2:26:21] Dat hoort er ook altijd bij.

[2:26:23] En ik wil daar toch nog even stilstaan bij de kosten van laaggeletterdheid.

[2:26:28] Want dat zou toch de hele samenleving moeten aangaan.

[2:26:32] Uit onderzoek blijkt dat de samenleving zo'n 1,13 miljard kost per jaar.

[2:26:37] En dat is voor de helft ongeveer opgebouwd uit gemiste inkomsten.

[2:26:40] Laaggeletterden verdienen minder.

[2:26:42] En voor de andere helft uit extra zorgkosten.

[2:26:44] Maar ook armoede, regelingen, uitkeringen en gemiste belasting.

[2:26:49] Dat alleen al zou een hele grote motivatie moeten zijn... om veel meer te investeren in de voorkant, in de preventie daarvan.

[2:26:57] Wat ik zelf ook een hele verontrustende, maar ook belangrijke opmerking vond... is van de slijger, het gezicht achter PISA, die ook aangeeft... als je kijkt naar economische groei van een land... dan is het verhogen van je PISA-scores het beste wat je kan doen.

[2:27:13] Want productiviteitsgroei, dat is al tijden niet gelukt...

[2:27:16] Maar wil je dus echt zorgen voor een beter opgeleide arbeidsmarkt, dan moet je die PISA-scores verhogen en zorg je ook voor een grotere groei.

[2:27:25] En op dit moment zijn we dus juist heel erg daarin achteruit gegaan.

[2:27:29] Dus dat heeft ook heel veel impact op ons economisch potentieel.

[2:27:34] Dus voor al die partijen die dat ook van belang vinden, zou ik daar dus ook heel goed naar kijken.

[2:27:39] En dit zien als een echte grote investering in mensen die we met het onderwijs doen en ook in onze economie.

[2:27:46] Elke euro die je in onderwijs investeert... verdien je dubbel en dwars terug, zeg ik nog maar weer eens.

[2:27:54] Tot slot had ik nog een vraag van mevrouw Moorman over neon.

[2:27:57] Ja, er gebeurt heel veel op de schoolboekenmarkt de afgelopen jaren.

[2:28:01] We hebben daar natuurlijk ook flink in de Kamer aandacht voor gehad.

[2:28:05] Het voorstel dat we hebben ingediend met verschillende partijen... om ook de wegwerkboeken een einde toe te roepen.

[2:28:12] Dus te zorgen dat niet meer elk jaar scholen nieuwe schoolboeken moeten kopen...

[2:28:16] ...maar dat we zorgen dat die duurzamer en langer te gebruiken zijn.

[2:28:20] Maar je ziet ook enorme ontwikkelingen met inderdaad een uitgever als NEON... ...die echt leraren de kans geven om hun eigen methodes te maken... ...en dat te doen op een manier die bij hen past.

[2:28:30] Maar ook hopelijk betere methodes die ook echt het goede leesonderwijs gaan geven... ...zoals we dat nu met het nieuwe curriculum ook willen zien.

[2:28:38] Ja, er zijn ontzettend veel ontwikkelingen die wij toejuichen en wij zijn er ook heel erg benieuwd naar.

[2:28:43] En wat we daarbij ook van belang vinden, ook wat in de noten staat, is het keurmerk wat er voor lesmethode moet komen.

[2:28:50] Om te zorgen dat we dus inderdaad niet meer krijgen dat we 10, 20 jaar het verkeerde manier onderwijzen.

[2:28:56] Maar dat we dat doen op een manier die wetenschappelijk geïnformeerd is, evidence-informed en ook toegepast op de praktijk.

[2:29:04] Tot slot nog jaar 21 over het politiek moratorium, zoals hij dat noemde, van allerlei initiatieven vanuit de Kamer.

[2:29:13] Nou ja, dat is ook wel een gezamenlijke oproep die we met de nota wilden doen en die hopelijk we ook met elkaar scherp op kunnen houden dat we niet het onderwijs steeds meer overladen met allerlei maatschappelijke opgaven, maar dat we ook het onderwijs laten zijn, namelijk de plek waarin

[2:29:30] kinderen leren, lezen, schrijven, maar ook een goede, brede opleiding krijgen voor deelname aan de samenleving.

[2:29:39] Als daar geen vragen meer over zijn, dan wilde ik naar de afsluiting gaan.

[2:29:44] En dan sluit ik graag af met een citaat uit het boek Brieven aan Mio van Martin Bootsma, waarin hij brieven schrijft aan zijn stagiaire over leesonderwijs en ook de passie daar helemaal uit spreekt.

[2:29:58] En hij zegt, in een eerste brief zegt hij, met het lezen en vertellen van verhalen bieden we tegenwicht aan de snelheid.

[2:30:06] We vertragen de tijd.

[2:30:07] Als we samen een boek lezen, tillen we onszelf uit de werkelijkheid.

[2:30:11] We onachtzamen we alles om ons heen en verdwijnen we in een wereld die door het verhaal wordt opgeroepen.

[2:30:17] En dat beschrijft, denk ik, heel mooi wat boeken kunnen doen.

[2:30:21] En we hebben het vandaag veel gehad over lezen als functie.

[2:30:25] Je komt in deze samenleving niet ver als je niet kunt lezen.

[2:30:29] En dat klopt, maar waartoe dient die functie?

[2:30:33] En juist daarin zit het antwoord op de vraag waar dit toe dient.

[2:30:38] Om te voelen hoe het is een ander te zijn.

[2:30:40] Om te verdwijnen in een wereld die jezelf opbouwt.

[2:30:43] Om kennis en verhalen door te geven en cultuur te bewaren.

[2:30:47] We lezen om deel te worden van de menselijke cultuur en die voor te zetten via kennis, verbeelding en empathie.

[2:30:54] Het is een unieke menselijke vaardigheid.

[2:30:57] Lezen maakt ons mens.

[2:31:00] Lezen is van levensbelang.

[2:31:03] Dank u wel, voorzitter.

[2:31:05] Dank u wel mevrouw Rodekerk voor de beantwoording van alle vragen uit de eerste termijn van de Kamer.

[2:31:11] En dan ga ik graag door naar de staatssecretaris die hier deelneemt als adviseur.

[2:31:18] Wat altijd een mooie manier is op het moment dat er een initiatiefnota ligt van een van de Kamerleden.

[2:31:26] Ik wil graag de staatssecretaris het woord geven.

[2:31:28] Zeker, dank u wel voorzitter.

[2:31:30] En allereerst ook dank aan mevrouw Rodekerk en ook nog meneer Velbrief.

[2:31:35] En de ondersteuning vanuit de fractie voor deze initiatiefnota.

[2:31:39] En ook compliment, want hij ziet er goed uit en het is ook goed om dit debat zo te agenderen.

[2:31:43] En ik denk dat mevrouw Rodekerk met verven de vragen heeft kunnen beantwoorden van de fracties.

[2:31:52] Er waren mij ook wat vragen gesteld, anders was dit ook gewoon het einde van het debat geweest.

[2:31:58] Voorzitter, wat mevrouw Rodekerk heeft gedaan is inderdaad met lezen en taalvaardigheid eigenlijk prioriteit geven aan hoe belangrijk dat is voor mensen zelf en voor ons als samenleving.

[2:32:11] En u heeft van mij ook al kunnen begrijpen dat het vergroten van de taalvaardigheid in ons land ook voor mij een topprioriteit is.

[2:32:22] Heel veel van u heeft het al gezegd.

[2:32:24] Als je taalvaardig bent kun je beter meedoen aan deze maatschappij.

[2:32:30] Als je niet goed kan lezen dan sta je snel achter.

[2:32:32] Dan loop je vast op school, op de arbeidsmarkt en in de digitale wereld.

[2:32:36] Bovendien helpt lezen en taalvaardigheid bij het begrijpen van anderen.

[2:32:41] Het begrijpen van je docenten en zelf op zoek te kunnen gaan naar kennis en informatie om zo verder te komen.

[2:32:47] En het woord leesplezier is gelukkig al een groot aantal keren genoemd, want dat begint natuurlijk gewoon al heel jong met voorlezen op schoot bij papa of mama.

[2:32:58] En eigenlijk iedere ouder kan verhalen vertellen en lezen.

[2:33:01] En voor sommigen is dat lastiger, maar in principe is het voor iedereen mogelijk om zijn kind op schoot te nemen en een verhaal te vertellen.

[2:33:08] Maar dat is helaas niet voor alle kinderen vanzelfsprekend en daarom is het belangrijk dat op scholen het ook de normaalste zaak van de wereld is om in contact te komen met boeken, om ook daarvoor gelezen te worden en zelf te kunnen lezen.

[2:33:20] En ik zou ook graag willen dat geen enkel kind de basisschool verlaat zonder in ieder geval korte, eenvoudige teksten te kunnen lezen.

[2:33:29] En dan gaat het dus niet over kamerbrieven, maar gewoon korte, eenvoudige teksten.

[2:33:33] En als je van voortgezet onderwijs afgaat, dat je dan toch echt het wijkbericht van de gemeente of de bijsluiter die je meekrijgt bij de apotheek kan begrijpen.

[2:33:42] En daarom is het masterplan basisvaardigheden versterkt met de versterkingsagenda taal en andere basisvaardigheden waar ik vorige week een aankondiging van heb gedaan en waar ik na de zomer wat meer inhoudelijk op terug zou komen.

[2:33:55] Afgezien dan van een aantal vragen die me gesteld is daarover die ik straks zal beantwoorden.

[2:34:00] Ook mijn stip op de horizon is een trendbreuk in de PISA-resultaten als het gaat over taal.

[2:34:06] Waarschijnlijk komt in dit najaar weer een nieuw PISA-overzicht wordt gepubliceerd.

[2:34:13] Ik denk dat we ook eerlijk moeten zijn dat het ons niet in een paar maanden is gelukt, denk ik, om dat al te keren.

[2:34:20] Misschien wel, dan hebben we een goede start.

[2:34:23] Maar laten we in ieder geval proberen om te zorgen dat dat over een paar jaar wel die trend gekeerd is.

[2:34:28] En dat het aantal volwassenen dat zich tot laaggeletterde rekent, dat dat ook fors omlaag gaat.

[2:34:37] Voorzitter, ik heb een fors aantal vragen toch nog gekregen.

[2:34:40] Dus ik ga daar gewoon snel toe over.

[2:34:43] De vraag van mevrouw Biekman was of een streefniveau vertaalde norm moet worden.

[2:34:48] Ik heb geen blokjes eigenlijk.

[2:34:50] Nee, ik heb geen blokjes.

[2:34:53] Dan stel ik voor dat we gewoon naar aanleiding van uw beantwoording de interrupties doen als die komen.

[2:34:59] Dat lijkt me prima.

[2:35:01] Mevrouw Biekman vroeg of er een norm moet zijn in het streefniveau voor taal.

[2:35:08] En ik denk dat ik me heel erg aansluit bij wat eerder van u hebben gezegd... en wat ik net ook heb geprobeerd te duiden.

[2:35:14] Als je van de basisschool afkomt, dan is het belangrijk dat iedereen die van de basisschool afkomt... gewoon een bepaalde mate van taalvaardigheid heeft in het begrijpen van korte teksten.

[2:35:24] En als je van het voortgezet onderwijs afkomt, dat je dan wat langere brieven of teksten kan lezen...

[2:35:30] Overigens geldt dat ook voor teksten die op een scherm verschijnen uiteraard.

[2:35:34] Met nieuwe kerndoelen Nederlands hebben we ambitieuzere streefdoelen dan die er waren.

[2:35:42] En we zijn nu aan het kijken wat dat betekent voor precies het inkaderen van de referentieniveaus.

[2:35:48] Om juist te zorgen inderdaad dat elk kind dat school, dat het funderend onderwijs zoals het dan zo mooi heet, maar dus of de basisschool of de middelbare school verlaat.

[2:35:57] ...na een diploma, dat die een bepaalde mate heeft.

[2:36:00] Dus ik herken wat mevrouw Biekman daar zegt en bevestig dat ook.

[2:36:04] Maar we zijn dus nu bezig om dat echt in te kaderen... ...in specifieke referentieniveaus, zoals het dan officieel heet.

[2:36:11] Mevrouw Biekman vroeg ook of ik het ermee eens ben... ...dat de methodiek van begrijpend lezen eigenlijk afgeschaft zou moeten worden.

[2:36:18] Nou, dat vind ik wat radicaal, want soms is radicaal goed.

[2:36:21] Maar ik ga er iets meer woorden aan geven...

[2:36:24] Wat we gezien hebben inderdaad is dat die methodiek van begrijpend lezen... waarbij dus niet zozeer om het lezen zelf als wel om leesstrategieën gaat... dat dat voor een deel het leesplezier heeft afdoen nemen.

[2:36:37] En dat willen we eigenlijk omdraaien.

[2:36:40] Namelijk zorgen dat lezen leuk is en ook op veel verschillende terreinen.

[2:36:45] En dat betekent dus een verbreding van het taalonderwijs als het gaat over lezen.

[2:36:50] Helemaal afschaffen is onverstandig omdat we ook weten...

[2:36:54] ook uit onderzoek wel, dat leesstrategieën wel onderdeel uitmaken van het daadwerkelijk begrijpen van teksten ook op andere vakken.

[2:37:03] Dus er zit nog wel een deel leesstrategieën in de nieuwe kerndoelen, maar wel in balans met een hele hoop andere zaken, zoals we denken aan schrijfvaardigheid, spreekvaardigheid, het stimuleren van lezen bij andere vakgebieden en die balans met elkaar komt terug in het nieuwe curriculum.

[2:37:20] Als ik in het najaar mijn brief schrijf over versterking en gendataal en andere basisvaardigheden, zal ik daar nog wat dieper op ingaan.

[2:37:33] Mevrouw Biekman vroeg ook of het examen dan anders gaat worden.

[2:37:37] Op basis van de kerndoelen die een aantal weken geleden is aangenomen, ook de wetkerndoelen die ook aangenomen is in de Eerste Kamer, zijn we nu bezig om inderdaad de examenprogramma's daar ook op te laten aansluiten.

[2:37:49] Dat betekent dat die programma's ook aangepast worden.

[2:37:54] Het centraal examen is daar onderdeel van, maar natuurlijk ook wat er op schoolexamens gebeurt.

[2:38:00] Met alle partijen waar we nu mee in gesprek zijn hierover, is er wel brede overeenstemming dat, en dat sluit aan bij wat ik net zei, dat die methodiek van begrijpend lezen wat teveel nadruk heeft gekregen.

[2:38:12] En dat we dus een balans moeten hebben, ook in aansluiting op de kerndoelen die we hebben vastgesteld.

[2:38:17] Na de zomer komt het definitieve voorstel voor de examenprogramma's.

[2:38:22] Op basis waarvan het college voor toetsingen en examens en ook het CITO de nieuwe examens gaat maken.

[2:38:28] En daarbij voor met name het VMBO kijken we ook hoe schrijfvaardigheid meer een onderdeel kan zijn van het centraal examen.

[2:38:36] Maar dat is soms gewoon minder makkelijk objectief te meten.

[2:38:40] Wat maakt dat we daar wat langer over na moeten denken hoe je dat goed vormgeeft in het centraal examen.

[2:38:47] Dat is een interruptie van mevrouw Biekman.

[2:38:49] Ja, dank u wel voorzitter en de staatssecretaris voor deze beantwoording ook.

[2:38:54] Ik heb nog wel even een aanvullende vraag over het begrijpend lezen.

[2:38:58] Want u geeft aan van radicaal afschaffen, daar ben ik niet van.

[2:39:02] Maar ik ben nu wel aan het kijken of wij daar een balans in kunnen vinden.

[2:39:07] In mijn betoog heb ik het er natuurlijk ook over gehad... dat de bedenker van het begrijpend lezen eigenlijk ook niet meer...

[2:39:12] Achter deze methodiek staat de staatssecretaris er dan wel voor open om te kijken hoe het langzaam kan worden afgebouwd.

[2:39:22] Want in principe hoor ik u twee dingen zeggen.

[2:39:25] We willen het integreren in het vakonderwijs.

[2:39:30] Maar ik kan me ook indenken dat je op een gegeven moment op een langzaam manier richting afbouw gaat.

[2:39:37] Dank u wel, voorzitter.

[2:39:39] De staatssecretaris.

[2:39:40] Nou, nogmaals, we hebben dus die kerndoelen opnieuw vastgesteld in de twee kamers en daar zitten ook leefstrategieën in.

[2:39:48] Dus we hebben net vastgesteld dat het onderdeel is van het bredere geheel.

[2:39:52] Daarbij, en daar zal ik ook in de versterkingsagenda wat verder op ingaan, maar is evidence informed en eigenlijk verwijst mevrouw Biekman daar eigenlijk ook naar dat we wel moeten weten of het werkt.

[2:40:02] welke methodieken daarbij passen.

[2:40:04] En op die manier kijken we nu ook aan de ene kant de kern doen... en aan de andere kant de evidence-informed... oftewel de bewezen, bijna uitgeprobeerde... en effectief geblekende lesmethodes... dat die daarbij aansluiten.

[2:40:19] Dus op die manier zoeken we wel naar een betere balans... waarin het in ieder geval, mijn vermoeden... of eigenlijk kan ik wel zeggen... dat de nadruk dus minder wordt.

[2:40:27] Dus ook de hoeveelheid van dat...

[2:40:29] van die type methodiek minder wordt in het totaal van het taalonderwijs.

[2:40:37] Meneer Bomswa.

[2:40:39] Ja, dank.

[2:40:41] Maar ja, kan de staatssecretaris dat nog wat nader toelichten?

[2:40:44] Want het ene verhaal is inderdaad van ja, die strategie werkt eigenlijk niet goed om dus te leren lezen.

[2:40:52] En nu zegt de staatssecretaris, nou ja, tenminste dat is wel wat ik hier en daar heb gehoord.

[2:40:57] En nu wordt er gezegd van ja, we gaan iets minder de nadruk leggen.

[2:41:00] Maar wat is nou precies de inzet met name ook in het primair onderwijs?

[2:41:05] En in hoeverre, want alleen iets meer doen of is het ook iets anders inderdaad een stuk minder doen?

[2:41:10] En hoe zit die verhouding nou precies?

[2:41:13] Het gaat dus om die verhouding, want het betekent niet dat de methodiek totaal, hoe noem je dat, zinloos is, maar dat die zeg maar te veel nadruk had, waardoor zeg maar een aantal andere elementen die belangrijk zijn in het opdoen van taalvaardigheid, in de verdrukking zijn gekomen, waaronder leesplezier, maar nog een aantal andere.

[2:41:31] Dus waar we mee bezig zijn, kijk, het gaat over methodiek en strategie, maar

[2:41:35] De methodiek begrijpend lezen, daarvan is gezegd, daar ligt er veel nadruk op, waardoor leesstrategieën ook een te groot onderdeel zijn in het taalonderwijs.

[2:41:49] Maar leesstrategieën blijven nog steeds belangrijk.

[2:41:51] Het blijft nog steeds belangrijk om wel naar teksten te kunnen kijken en daar aan de hand van...

[2:41:57] Begrip voor te krijgen.

[2:42:00] Maar niet alleen.

[2:42:02] Dus je hebt meer nodig om een tekst goed te kunnen begrijpen.

[2:42:05] En die andere elementen krijgen dus meer nadruk ten koste van de methodiek rondom die leesstrategieën.

[2:42:13] Is dat een... Ja, ik zie meneer Boomsma enigszins...

[2:42:18] Gaat die gang, meneer Boomsen.

[2:42:20] Ik begrijp het nog niet zo goed, maar ik ga daar gewoon een keer verder induiken wat dat nou precies gaat betekenen voor de praktijk van het onderwijs.

[2:42:27] Dat kan ik nu niet helemaal overzien, maar volgens mij, nou ja, dat komt allemaal.

[2:42:31] We krijgen sowieso in het najaar natuurlijk de brief en de uitwerking van de staatssecretaris.

[2:42:35] Waarbij praktijk van het onderwijs, en dat is ook wel goed toch even met elkaar te benoemen...

[2:42:44] We hebben in Nederland afgesproken dat wij uiteindelijk niet bepalen wat er in de klas precies gebeurt.

[2:42:51] En tegelijkertijd willen we sturen.

[2:42:55] Dus ik snap wel wat meneer Boomsma zegt, maar dat is wel de essentie van mijn werk.

[2:43:02] Dus aan de ene kant kan ik met uw kamers, en dat hebben we gedaan, vaststellen wat leerlingen geleerd moeten hebben aan het eind van de basisschool en aan het eind van het voortgezet onderwijs.

[2:43:11] Dat noemen we de kerndoelen.

[2:43:13] Daarmee is de Stichting Leerplanontwikkeling bezig... om dat vorm te geven in handvatten voor scholen... om daar keuzes in te maken als het gaat over... hoe bouwen we ons rooster op?

[2:43:23] Hoe gaan we om met de verhouding tussen de verschillende vakken?

[2:43:26] Hoe zorgen we dat die kerndoelen rondom bijvoorbeeld taalvaardigheid... ook bij andere vakken aan de orde komen?

[2:43:31] Dus daar geven we handreiking op.

[2:43:33] Uiteindelijk de keuzes voor welke lesmethodes... welke taalcombinaties, wat er in die klas gebeurt...

[2:43:42] Daar gaan we niet over.

[2:43:43] Daar gaan we ook niet op sturen.

[2:43:45] Dus wij kunnen alleen sturen op het wat... en zorgen dat er voldoende handreikingen zijn.

[2:43:50] En rondom die handreikingen zullen wij heel erg op gaan duwen... ook volgens mij met goedkeuring van nu bijna hele Kamer... dat dat evidence-informed is.

[2:44:01] Dus dat het niet, we gaan maar wat uitproberen... maar dat we kijken naar methoden en methodieken... die daadwerkelijk, als het gaat om taal- en leesvaardigheid...

[2:44:09] bijdragen aan verbeterde taal en leesvaardigheid in de brede zin van het woord.

[2:44:17] En inderdaad, ik kan daar uiteraard nog wel een wat concretere toelichting op geven in die brief die ik in het najaar stuur, want dan zal het ook gaan over evidence-informed lesmethodieken.

[2:44:33] Meneer Boomsma vroeg ook van hoe wordt er dan nu getoetst op dat begrijpend lezen.

[2:44:37] En in de doorstroomtoets, dus aan het eind van de basisschool, wordt de taal getoetst op een aantal dingen.

[2:44:47] Onder andere begrijpend lezen, maar ook taaltechniek, ook woordenschat, ook taalverzorging.

[2:44:52] Dus die bredere basis van de taal zit in de doorstroomtoets verwerkt.

[2:44:58] We zijn nu bezig, ook op een aantal vragen van uw Kamer, als het gaat over zowel de vorm, de functie als de inhoud van de doorstromentoets.

[2:45:08] En samen met het College voor Toetsen en Examens, de Stichting Leerplande Ontwikkeling en de Stichting CITO, kijken we ook hoe de nieuwe kerndoelen, die dus recent zijn vastgesteld, hoe we die ook goed door de toetsen kunnen laten verwerken.

[2:45:23] En dat sluit misschien een beetje aan bij wat mevrouw Armoed vroeg over de kerndoelen.

[2:45:28] Hoe zorgen we nou dat het leuker dat het een wet is, maar hoe komt het in de klas?

[2:45:33] Waarbij we dus altijd een slag om de arm moeten houden.

[2:45:36] Omdat voor een deel is dat aan docenten, schoolleiders en lerarenteams zelf om daar keuzes in te maken.

[2:45:42] Maar uiteraard geven we er wel richting op.

[2:45:44] En we zien al dat scholen dit schooljaar zijn begonnen om te kijken hoe die kerndoelen naar het school eigen curriculum doorvertaald kunnen worden.

[2:45:53] Hopelijk zoveel mogelijk met handige handreikingen vanuit bijvoorbeeld de Stichting Leerplan Ontwikkeling.

[2:46:00] Ook de onderwijspartijen die daar een rol in hebben.

[2:46:03] En uiteraard ook als ministerie proberen we daar zoveel mogelijk hulp in te bieden.

[2:46:09] Vanaf 2031 gaat de inspectie ook toezien of die kerndoelen daadwerkelijk ook voldoen.

[2:46:17] Of er aanvoldaan wordt.

[2:46:20] En we monitoren de komende jaren wel.

[2:46:22] We wachten niet tot 2031 totdat we daar een beeld op krijgen.

[2:46:26] Dus de komende jaren monitoren we dat.

[2:46:31] Mevrouw Biekman vroeg hoe ik ga zorgen dat ook in het voortgezet onderwijs minstens 60 minuten per week wordt ingeruimd voor begeleidvrij lezen.

[2:46:41] Daar kom ik weer even een beetje terug op dat dilemma.

[2:46:44] Uiteindelijk is dat aan scholen zelf zeg maar om de keuze in te maken.

[2:46:48] Maar ik denk dat mevrouw Biekman dat ook al een beetje aangaf in haar inbreng daarbij.

[2:46:53] We weten een aantal dingen uit bewijs, uit onderzoek, evidence informed zou je kunnen noemen, dat veel lezen en begeleidvrij lezen, dat dat bijdraagt aan het verbeteren van die taalvaardigheid.

[2:47:07] Dus het zou een hele slimme invulling kunnen zijn in het curriculum.

[2:47:11] als je het hebt over de kerndoelen rondom taal.

[2:47:15] En zeker als je dat kan combineren met andere leergebieden... dan hoeft dat ook niet extra roostertijd te kosten.

[2:47:23] Scholen moeten daar zelf ook keuzes in maken.

[2:47:26] En zoals ik net al zei, proberen we ze daarbij te ondersteunen... via een aantal bijvoorbeeld Stichtingen Leerplanontwikkeling.

[2:47:33] Ook bij ons zijn er wel mensen die daarover meedenken.

[2:47:36] Maar uiteindelijk kunnen wij niet bepalen hoeveel tijd daaraan wordt besteed.

[2:47:42] Dus één vak waar we hebben vastgesteld als wetgevers hoeveel tijd daaraan besteed moet worden, tenminste, en dat is gymnastiek, oftewel lichamelijke opvoeding.

[2:47:54] Alle rest mogen scholen zelf kiezen hoeveel uren ze daarvoor inroosteren elke week.

[2:47:59] Mevrouw Biekman vroeg ook wat die versterkingsagenda precies betekent.

[2:48:05] Het massenplan basisvaardigheden loopt al een tijdje en zoals een aantal van uw leden ook al aangaf, met name op taal schieten we echt tekort.

[2:48:15] De trend is omlaag.

[2:48:17] In het begin van deze eeuw stond Nederland nog in de top van de landen als het gaat over leesvaardigheid onder 15-jarigen.

[2:48:23] En in twintig jaar tijd zijn we gezakt naar de staart.

[2:48:26] Nou, dat vergt dus gewoon urgentie.

[2:48:28] Dat betekent dat er echt nog meer focus ook op taal moet lezen.

[2:48:32] En het mooie van taal is dat het voor alles een fundament is.

[2:48:35] Want ook als je de taal niet goed begrijpt of kan duiden, dan begrijp je ook niet wat je rekendocent of je wiskundedocent je wil vertellen.

[2:48:43] Of wat de maatschappijleraar docent bedoelt met de dialoog in de klas.

[2:48:47] Dus taal ligt zeg maar als fundament daaronder.

[2:48:50] Plus is er een hogere urgentie om die te verbeteren.

[2:48:53] En op 2, 3 en 4 staan de andere drie basisvaardigheden, namelijk rekenen, burgerschap en digitale geletterdheid.

[2:49:03] Dus wat betekent het voor rekenen?

[2:49:05] Dat rekenen nog steeds een belangrijke basisvaardigheid is, maar dat je ook om het berekenen goed te begrijpen hebt, de taal nodig hebt.

[2:49:12] En daar gaan we ook zorgen dat het zoveel mogelijk hand in hand gaat.

[2:49:16] En dat is ook mooi...

[2:49:17] ...van de kerndoelen zoals die zijn vastgesteld, omdat dat daar ook in verweven zit.

[2:49:23] Mevrouw Moorman vroeg naar de lange leeslijnen.

[2:49:26] Wat ik in de inleiding al zei, het begint al jong.

[2:49:29] Ook daar weten we weer uit wetenschappelijk onderzoek dat vroege taalbegrip helpt bij lange termijn taalontwikkeling.

[2:49:39] Ik heb in het debat van twee weken geleden volgens mij aangegeven dat we in ieder geval voor dat jonge kind kijken hoe we samen met kinderopvang, maar ook de voorschoolse educatie...

[2:49:52] En hier gezondheidszorg kunnen kijken wat we daar aan taal... Hoe noem je dat?

[2:49:59] Lezen en taal en voorlezen kunnen coördineren.

[2:50:03] En hoe we dat neer kunnen zetten.

[2:50:04] Ook in aansluiting op de overgang naar de basisschool.

[2:50:08] En afgelopen woensdag had mevrouw Moorman nog een mooie motie over ingediend.

[2:50:13] Dus daar gaan we vaak vragen op door.

[2:50:15] Mevrouw Moorman zei ook van ja, is de reflectie op de ILS die nu in de brief stond van vorige week, is dat alles?

[2:50:25] Nee, ook daar zal ik nader op doorgaan.

[2:50:27] En omdat het zo'n fundament is onder heel veel...

[2:50:31] Zal ik proberen om dat zo compact mogelijk te doen.

[2:50:34] Maar ja, het komt eigenlijk terug in de versterkingsagenda, zal ik erop terugkomen.

[2:50:37] Maar ook inderdaad als het gaat over het jonge kind.

[2:50:41] En dat is misschien wel wat we bedoelen met taal verweven in alles.

[2:50:43] Dat u ook in heel veel brieven van mij terug zult zien hoe belangrijk die taalontwikkeling is.

[2:50:49] Mevrouw Moorman vroeg ook specifiek nog naar het VMBO en dat was ook een cri de keur volgens mij die ik heel goed herken.

[2:50:57] Want mevrouw Moorman zei ja we hebben het dan over vijftienjarigen en dat is dan gemiddeld.

[2:51:02] Maar als je er dieper op ingaat dan zie je dat zeker scholieren op het VMBO dat het risico op gebrek aan taalontwikkeling of hoe noem je dat, te weinig voortgang en taalontwikkeling veel groter is en daar heeft ze gelijk in.

[2:51:18] En dat is ook waarom ik...

[2:51:19] Met name ook op de VMBO leerlingen, die hele grote groep, daar extra aandacht gaat kijken.

[2:51:28] Maar daar ga ik dus ook in gesprek over met docenten, scholen enzovoort.

[2:51:31] Wat is nodig om zeker op die doelgroep jongeren echt verbetering...

[2:51:36] voor elkaar te kunnen krijgen.

[2:51:39] Omdat wat mevrouw Moorman volgens mij heel erg goed benadrukt... is dat die verwachtingen ook bij die groep heel belangrijk zijn.

[2:51:47] Omdat als zij van school komen... ook voor VMBO-leerlingen het ontzettend belangrijk is... dat ze zich enigszins geletterd in de maatschappij kunnen beginnen.

[2:51:57] Dus ik denk dat we daar echt aan dezelfde kant van de lijn staan... om dat te verbeteren.

[2:52:04] De vraag of we dan een voldoende voor Nederlands eindexamen als absolute voorwaarde moeten hebben voor een diploma.

[2:52:17] Daar zitten twee aspecten in waar ik even wat langer bij stil wil staan.

[2:52:23] Als je nu kijkt naar de referentieniveaus en de examenprogramma's en de combinatie daarvan... dan moeten we constateren dat daar nog niet helemaal goed in geborgen zit...

[2:52:33] Hoe je nou goed hebt gemeten dat je daadwerkelijk dat basisniveau van Nederlands hebt bereikt als je je examen hebt gedaan.

[2:52:46] Dus we zijn nu aan het onderzoeken hoe we die referentieniveaus en examenprogramma's moeten herzien.

[2:52:52] Om te zorgen dat dat wel geborgd is.

[2:52:54] Dus als je je eindexamen hebt gedaan dat je dan inderdaad een bepaalde lat over bent als je het hebt over taalvaardigheid.

[2:53:03] Ik zou willen wachten met of je dan een onvoldoende of een 5,6 nog iets moet halen.

[2:53:12] Dat is eigenlijk een andere discussie die denk ik ook iets breder moet.

[2:53:16] Dus zodra we die referentieniveaus hebben herzien, dan lijkt me dat een moment om daarop door te gaan.

[2:53:24] Nu nog niet.

[2:53:25] En die referentieniveaus verwacht ik eerst kwartaal 2027 uitgebreid toegelicht naar uw Kamer te kunnen sturen.

[2:53:35] Dat leidt tot vragen.

[2:53:36] Ik weet niet precies wie er eerder was.

[2:53:37] Dus ik begin dan maar gewoon bij mevrouw Biekman.

[2:53:40] Nee, ik had geen vraag.

[2:53:41] Ik dacht dat u een vraag had.

[2:53:42] Dus ik wilde het voorzitter samen met je overnemen.

[2:53:45] Dus maar goed.

[2:53:46] Dank u wel voor deze alertheid.

[2:53:48] Maar dan zie ik wel een vraag bij de heer De Beer.

[2:53:53] Ik vroeg me af of de overweging anders is op het moment dat leerlingen door willen stromen naar de PABO of naar een lerarenopleiding.

[2:54:04] Dus als je zegt van leesvaardigheid of het vak Nederlands, dan moeten we nog kijken of dat de zwaarte moet krijgen dat iedereen daarvoor moet slagen.

[2:54:16] Kijken we daar anders naar op het moment dat leerlingen dan zeg maar leraar willen worden?

[2:54:23] De staatssecretaris.

[2:54:25] We hebben dat nu niet gekoppeld aan, als ik het goed zeg, want ik ben iets minder thuis in alle eisen, regels en kerndoelen rondom de hogere en wetenschappelijk onderwijsopleidingen.

[2:54:42] Maar als ik het goed zeg, het is nu niet zo dat je je cijferlijst moet overleggen bij de PABO en dat er dan wordt gekeken wat je cijfer voor Nederlands was.

[2:54:51] Er zitten wel, zeg maar, in de toelating, in het eerste jaar van de PABO zitten wel een aantal taaltoetsen om te zorgen dat de studenten daar voldoende taalvaardig zijn om ook inderdaad basisschooldocent te worden.

[2:55:06] Mevrouw Armoed.

[2:55:08] Dank voorzitter.

[2:55:08] Ik ben zo gewend aan die blokjes dat ik toch in mijn hoofd dan een blokje heb gecreëerd volgens mij.

[2:55:12] Want ik wilde nog even ingaan op de kerndoelen waar de staatssecretaris ook al even kort bij stil stond in de aanleiding van mijn vraag.

[2:55:21] En ik denk ook heel goed dat de taal ook echt als sleutel wordt gezien voor ook de andere vakken.

[2:55:28] En tegelijkertijd moeten we denk ik ook niet hebben... dat het zo wordt begrepen dat omdat we taal willen versterken... dat dat dus minder ruimte geeft voor andere vakken.

[2:55:37] Dus ik was benieuwd of de staatssecretaris dat ook zou willen bevestigen.

[2:55:41] Dat taalonderwijs niet ten koste hoeft te gaan van vakinhoud.

[2:55:44] Sterker nog, volgens mij kan dat vakinhoud juist... dat vakinhoud kan juist taalonderwijs versterken.

[2:55:51] En omdat we het dus wel terugzagen...

[2:55:54] Ik zag een tijdje geleden een artikel over hoe voorkomt de staatssecretaris dat de opvatting dat taalversterking... Laat ik hem zo stellen.

[2:56:04] Hoe voorkomt de staatssecretaris die opvatting dat taalonderwijs ten koste moet gaan van... Of dat vakinhoud ten koste moet gaan van taalonderwijs.

[2:56:12] Jeetje, ik kom er niet uit.

[2:56:13] Ik raak helemaal in de war.

[2:56:14] Maar volgens mij begrijpt de staatssecretaris me wel.

[2:56:17] Laat zien hoe complex het is.

[2:56:19] Ja, precies.

[2:56:19] En begrijp mevrouw Armoed niet alleen.

[2:56:22] Ik ben het ook helemaal met haar eens.

[2:56:24] Het is precies wat zij zei in de vijfde zin geloof ik, dat het juist elkaar versterkt.

[2:56:29] En het idee van het kerndoel op taal is juist dat het niet alleen op taalonderwijs zit.

[2:56:36] Niet alleen op de lesjes Nederlands of we gaan nu taal doen, maar juist overal.

[2:56:40] En daarmee, zegt mevrouw Armoed, terecht.

[2:56:43] Daarmee kun je juist ook die andere vakken versterken.

[2:56:45] En denk aan, ik noemde als voorbeeld rekenen en burgerschap.

[2:56:49] Maar ja, ook daar speelt natuurlijk gewoon taal een rol in.

[2:56:55] Het is ook aan docenten om dat daarin te verwerken.

[2:56:57] En dat is natuurlijk ook wel iets wat misschien ook voor sommige docenten ook wel nieuw is.

[2:57:02] Dus de komende jaren...

[2:57:04] is er ook ruimte, aandacht en ook ondersteuning beschikbaar voor docenten en docententeams... om daar met elkaar ook handvatten aan te geven.

[2:57:15] Want het is makkelijker gezegd hier zo in een debat.

[2:57:17] Maar hoe doe je dat dan daadwerkelijk in je klas?

[2:57:20] Ja, dan kan je je best wel voorstellen dat dat voor sommige leraren geen probleem is... omdat ze dat van nature eigenlijk al doen.

[2:57:27] En voor anderen betekent dat wel een stap.

[2:57:29] Nou, daar is bijvoorbeeld de Stichting Leerplanontwikkeling, maar ook wat we aan professionaliseringsaanbod en wat we aan ondersteuning überhaupt op basisvaardigheden ter beschikking hebben.

[2:57:40] Ook wel voor docenten om daar zelf beter in te worden en ook gewoon vaardigheid zelf in te creëren en daarmee ook hun scholieren vaardiger te krijgen.

[2:57:52] Meneer De Beer.

[2:57:53] Ja, de staatssecretaris heeft een...

[2:57:57] Leraren moeten daar ook in geholpen worden, et cetera, is helemaal waar.

[2:58:02] Ik dacht ook wel een beetje terug aan de tijd dat ik zelf docent was, inmiddels over twaalf jaar geleden.

[2:58:08] Maar dan was het heel normaal, zal ik maar zeggen, dat leraren of docenten een boek op de lijst zetten.

[2:58:14] Ik gaf dan zelf economie.

[2:58:16] Maar er was ook al heel sterk de discussie, en die is de afgelopen jaren natuurlijk nog veel pregnanter geworden, van...

[2:58:23] Leerlingen en studenten die lezen niet meer of heel weinig.

[2:58:26] Dus er werd altijd nagedacht van moet dat dan niet in kleine videoclips.

[2:58:30] Dus we zijn in het onderwijs ook mee gaan schuiven om het veel passender te maken naar de behoeften van de leerling en de student.

[2:58:38] Dus voor een deel zou je ook kunnen zeggen van moeten we misschien wel weer een beetje terugdraaien.

[2:58:43] En zorgen dat er wel degelijk boeken op de lijst staan.

[2:58:46] En dat er ook echt in de les samen wordt gekeken van hoe krijgen we nou weer die leerlingen en die studenten aan het lezen.

[2:58:53] De staatssecretaris.

[2:58:54] Ja, en dat herken ik.

[2:58:57] Kijk, met deze kerndoelen, die zijn nu na 20 jaar ongeveer weer opnieuw vastgesteld.

[2:59:03] Er zit meer richting in, dus maak het ook meer houvast voor docenten en scholen en docententeams.

[2:59:12] En daarbij juist het rijkere taalgebruik, zeg maar, speelt ook een grotere rol in die kerndoelen.

[2:59:20] En hopelijk kan dat inderdaad ook die docententeams helpen om inderdaad ook weer niet te snel te grijpen naar inderdaad filmpjes, maar ook mee te denken over hoe je daar goede, rijke teksten op kan geven of boekentips of wat dan ook.

[2:59:32] Maar dat is iets waar volgens mij de komende tijd heel veel docenten, en een heleboel zijn er al mee begonnen, maar aan de slag zijn om dat inderdaad ook echt concreet handvatten te geven.

[2:59:42] En het moet leuk zijn, maar het moet ook vooral helpen.

[2:59:46] Tenminste, ik denk dat dat een belangrijke leidraad zou moeten zijn.

[2:59:51] Als je het dan hebt over een rijke taal... Sorry, staatssecretaris, sorry.

[2:59:55] Ik geef het woord aan mevrouw Moorman, want zij heeft een interruptie.

[3:00:00] Ja, voorzitter, want volgens mij was de staatssecretaris hiervoor nog gebleven... bij de leesbevordering onder docenten.

[3:00:07] En ik vroeg mij af, wat is er gebeurd met de motie die in december is ingediend...

[3:00:11] door Pro, samen met ook D66 en Ja21, waarin ook is gezegd, daar willen we voor de voorjaarsnota graag een reactie op.

[3:00:21] Dus ik miste dat in de brief die afgelopen donderdag werd gestuurd.

[3:00:25] En wordt dat dan wel meegenomen, voorzitter, in de versterkingsagenda?

[3:00:34] Het makkelijkste antwoord zou zijn ja natuurlijk.

[3:00:37] Want dat zou ik ook vinden.

[3:00:39] Maar misschien wil mevrouw Moorman daar iets meer woorden bij.

[3:00:47] Er zitten een aantal aspecten als het gaat over leesbevordering op de lerarenopleiding.

[3:00:51] Laat mij zeggen dat ik ook verrast ben.

[3:00:54] Ik zit regelmatig met groepjes leraren.

[3:00:57] En tegenwoordig heb ik ook als introductie vragen welk boek bent u nu aan het lezen.

[3:01:01] Je bent verrast als leraren dat zelf niet doen.

[3:01:07] Wat we nu zien is dat een hoop lerarenopleidingen al bezig zijn om daar zelf initiatief op te nemen om te zorgen dat hun studenten ook lezen.

[3:01:17] De minister en ik hebben daar veel gesprekken over met de lerarenopleidingen en we zijn nu bezig om dat op een rijtje te zetten wat dan nodig is ook voor lerarenopleidingen.

[3:01:26] Onder andere hoort daarbij een nieuwe norm.

[3:01:30] In de nieuwe conceptkennisbasis is de lezende leraar steviger verankerd, om maar zo te zeggen.

[3:01:36] En dat sluit ook aan op het lezen, hoe die is verwerkt in de kerndoelen.

[3:01:42] Daar zit zowel de vakinhoudelijke als de didactische kennis en vaardigheden aan.

[3:01:48] Wat heb je nou nodig als startbekwame leerkracht als het gaat over lezen, zowel vakinhoudelijk als didactisch.

[3:01:55] Nou, daar wordt nu aan gewerkt.

[3:01:57] En dat wordt uitgeleind ook met het basisonderwijs... om te kijken of dat ook goed op elkaar aansluit. Dus dat loopt nu.

[3:02:04] En daarnaast hebben we een kennistafel effectief leesonderwijs... die onderzoek doet naar hoe leesbevordering... op de lerarenopleiding verder vorm krijgt.

[3:02:14] En die werkgroep is bezig met een kader... voor de curriculumcommissies op de lerarenopleidingen.

[3:02:20] Dus een aantal dingen zijn in gang gebracht.

[3:02:22] En inderdaad, in die brief over de versterkingsagenda...

[3:02:25] kan ik daar ook in reactie op emotie nog wat woorden aanweiden.

[3:02:31] Mevrouw Moorman.

[3:02:32] Ja, voorzitter, het is fijn, want het ging inderdaad in emotie over wat kunnen we leren van de opleidingen waar het al goed gebeurt.

[3:02:38] En er was ook nog een tweede dictum, namelijk laten we alle leraren dan ook een bibliotheekabonnement geven, zodat het ook eenvoudig is voor leraren om juist gebruik te maken van die infrastructuur zoals die er is.

[3:02:52] Maar dan verwacht ik ook dat dat in de versterkingsagenda terugkomt.

[3:02:55] Ja, dat kan ik toezeggen dat het daarin terugkomt, voorzitter.

[3:02:58] Nou, ik hoor het toezegging, mevrouw Moorman.

[3:03:00] Dank u wel.

[3:03:01] En nu geef ik het woord weer aan u als voorzitter.

[3:03:04] Dank u wel, wat een goede samenwerking.

[3:03:06] En dan geef ik het woord weer door aan de staatssecretaris.

[3:03:09] Ja, en dat was een mooi bruggetje, want u sprak over bibliotheken.

[3:03:12] En als je kijkt naar de scholen met een schoolbibliotheek... ik heb de oproep gelezen en ook gehoord...

[3:03:21] Het is nu nog niet goed bekend hoeveel scholen een schoolbibliotheek hebben.

[3:03:27] Er zijn een aantal cijfers langsgekomen, zag ik.

[3:03:31] We weten wel bijvoorbeeld hoeveel scholen deelnemen aan het programma, de bibliotheek op school.

[3:03:36] Daarvan zie je dus inderdaad dat meer dan 4000 basisscholen samenwerken met een bibliotheek op school.

[3:03:45] En dat wordt verzorgd door bijna alle bibliotheken.

[3:03:48] Het aantal voortgezet onderwijsscholen die dat hebben is wat lager.

[3:03:53] Maar er zijn ook veel scholen die zelf een schoolbibliotheek hebben opgezet... of samen met de lokale boekhandel of op een andere manier...

[3:04:00] En dat weten we niet.

[3:04:02] Dus ik denk dat de cijfers enigszins een onderschatting zijn van de praktijk.

[3:04:08] Niet te min is het belangrijk inderdaad dat kinderen in aanraking komen met een...

[3:04:13] met een rijke leesomgeving... waarbij ik vorige week op een bibliotheekcongres was... waar ik heel enthousiast werd van een aantal initiatieven... die inderdaad vanuit bibliotheken ook werd gegeven.

[3:04:26] Ik ga even uitweiden, vind ik dan leuk.

[3:04:28] Vroeger ging ik ongeveer elke keer als ik naar de BIEB ging... naar de B van Beckman om te kijken of Thea Beckman al een nieuw boek had geschreven.

[3:04:36] Want ik was echt dol op haar boeken.

[3:04:37] Maar ja, die kan niet elke twee weken een nieuw boek schrijven.

[3:04:41] Maar dan wist je eigenlijk niet wat...

[3:04:42] En in omgeving Dordrecht heeft de bibliotheek een hele mooie tool gemaakt... waarbij je eigenlijk met een aantal vragen heel snel bij een hele serie boeken komt... die aansluiten bij welke schrijfstijl, maar ook welk genre je leuk vindt.

[3:04:57] Dat soort dingen zijn natuurlijk gewoon...

[3:04:58] Dat is weer het voordeel van bijvoorbeeld artificiële intelligentie... dat daarmee wel weer ook boeken op een hele aansprekende manier dichtbij leerlingen komen.

[3:05:07] Dat is even een zijstapje, voorzitter, sorry.

[3:05:11] Want mevrouw Moorman vroeg en mevrouw Biekman ook... wat doen wij nou om te zorgen dat kinderen ook daadwerkelijk... via de schoolbibliotheek met boeken in aanraking komen... en om dat wettelijk verplicht te stellen.

[3:05:25] En daar ga ik even wat meer over zeggen.

[3:05:29] Er is een investering gedaan van 74 miljoen in de bibliotheek op school.

[3:05:35] Ik noemde net al wat cijfers als het gaat over scholen die daaraan meedoen.

[3:05:40] Daarnaast staat in de zin de nieuwe kerndoelen dat scholen een rijke leesomgeving moeten bieden.

[3:05:46] En we zijn bezig met de herziening van de bibliotheekwet.

[3:05:48] En die drie dingen naast elkaar moeten zorgen dat op scholen een rijke leesomgeving is.

[3:05:56] En of dat dan is...

[3:05:57] Met een echte bibliotheek of een bibliotheekvoorziening.

[3:06:04] Ik twijfel of we dat nou weer in een wet moeten gaan vastleggen.

[3:06:08] Ik denk het niet.

[3:06:09] Ik denk namelijk dat deze drie routes met elkaar zorgen dat uiteindelijk wat we willen.

[3:06:15] Namelijk dat leerlingen op school met allerlei rijke boeken in aanraking komen.

[3:06:20] Dat we dat daarmee voor elkaar gaan krijgen.

[3:06:24] Als we echt willen dat er in elke schoolvestiging een volwaardige schoolbibliotheek is.

[3:06:41] Dus meer dan één plank boeken, maar echt een volwaardige schoolbibliotheek met een leesconsulent.

[3:06:46] Dus iemand die leerlingen ook helpt om...

[3:06:49] boeken te kiezen.

[3:06:50] Daar is een onderzoek naar gedaan in 2023.

[3:06:54] Dat zou betekenen dat het in plaats van het geld wat we er nu voor hebben, dat daar nog veel meer bij moet, namelijk 190 miljoen euro in totaal.

[3:07:04] Ja, dank u wel.

[3:07:05] Dat leidt tot een interruptie van mevrouw Biekman.

[3:07:09] Ja, dank u wel, staatssecretaris, voor deze beantwoording.

[3:07:15] Vanuit D66 zijn we van mening dat het wel echt verplicht zou moeten... omdat het onderdeel is van het basisonderwijs... en waarvoor onderwijs ook echt bedoeld is.

[3:07:27] Maar ik hoorde staatssecretaris ook zeggen over een volwaardige bibliotheekvoorziening.

[3:07:32] Ik ben dan wel heel erg benieuwd hoe de staatssecretaris dat dan voor zich ziet.

[3:07:38] De staatssecretaris.

[3:07:39] Die vraag zou ik bijna terug willen stellen, voorzitter.

[3:07:42] Ik verwijs even naar het onderzoek in 2023 waarin onderzoek is gedaan.

[3:07:47] En daar zal de definitie ook precies staan wat ze dan met die volwaardige schoolbibliotheek bedoelen.

[3:07:53] Maar een voorziening kan ook zijn dat er...

[3:07:56] Hoe noem je dat?

[3:07:58] Pakketten boeken heen en weer naar school gaan op momenten dat leerlingen daar behoefte aan hebben en zich voor inschrijven en boeken reserveren enzovoort.

[3:08:08] Bij de bespreking van de bibliotheekwet zullen we daar ook nog uitgebreid over hebben.

[3:08:13] Dus dat.

[3:08:20] Ja, mevrouw Biekman.

[3:08:21] Ik geloof dat de statie echt midden in de zin zat.

[3:08:26] Nee, dus dat.

[3:08:28] Nee, voorzitter.

[3:08:29] Ik wil nogmaals benadrukken dat wij het echt belangrijk vinden dat het een wettelijke verplichting wordt binnen de scholen.

[3:08:37] En ik hoorde...

[3:08:38] Staatssecretarissen inderdaad zeggen van boekenpakketten die heen en weer gaan.

[3:08:42] Maar dat zien we juist nu op scholen.

[3:08:44] Dat de ene school heeft een boekenkast waarbij de boeken verouderd zijn.

[3:08:49] De andere school heeft misschien helemaal geen voorziening.

[3:08:52] En we willen juist het leesplezier van de kinderen verhogen.

[3:08:56] Dus dat wil ik even echt ook als opmerking meegeven.

[3:09:01] Dat het voor ons niet volstaat met alleen een boekenkast of het heen en weer schuiven van een aantal boeken.

[3:09:09] De staatssecretaris.

[3:09:12] Het zou flauw zijn, maar een bibliotheek is denk ik letterlijk het heen en weer schrijven van boeken.

[3:09:17] Dat is ook het mooie en het duurzame van bibliotheken in zichzelf.

[3:09:22] Kijk, in de kerndoelen staat dat elke school een rijke leesomgeving moet bieden.

[3:09:27] En vervolgens hoe scholen dat precies doen, dus of daar drie planken staan met boeken voor alle leeftijden in alle genres...

[3:09:37] Veel meer.

[3:09:38] Of een mediatheek zoals ik vorige week bij een school zag.

[3:09:41] Of allerlei leeshoekjes in de school.

[3:09:44] Ook met een deel van die... Hoe noem je dat?

[3:09:48] Van die ruilbiebjes die je ook gewoon in straat ziet.

[3:09:51] Maar dan in de school...

[3:09:53] Dat is echt aan de school.

[3:09:54] Maar de inspectie gaat toetsen op... wettelijk toetsen op het rijke leesomgeving bieden.

[3:09:59] Ik vind dat we daarmee eigenlijk al een wettelijke plicht hebben... om daarnaast nog een wet te gaan in het leven gaan roepen.

[3:10:08] Even nog los van wat voor tijd en capaciteit dat gaat kosten.

[3:10:13] Maar of dat nou echt bijdraagt aan het doel extra... ik denk dat dat echt een te vroege conclusie zou zijn...

[3:10:19] dat dat nodig is, wetende dat het bieden van rijke leesomgeving... zowel voor basisscholen als voor voortgezet onderwijsscholen... onderdeel is van de onlangs vastgestelde kerndoelen.

[3:10:31] Waar de inspectie op toeziet.

[3:10:34] Mevrouw Biedman, ik geef hier nog één interruptie.

[3:10:36] Maar ik wilde ook op wijze dat wij om twee uur moeten afronden dit commissiedebat.

[3:10:41] En dat we ook nog een tweede termijn straks hebben.

[3:10:44] Zowel aan de kant van de Kamer als aan de kant van de staatssecretaris mevrouw Rodekerk.

[3:10:50] Dit is dan wel de allerlaatste interruptie.

[3:10:53] Allerlaatste, korte interruptie, voorzitter.

[3:10:57] Want ik hoor echt wat de staatssecretaris zegt.

[3:11:01] Maar het probleem zit juist dat het...

[3:11:05] de wijk waarin jij naar school gaat... dat niet alle wijken of alle scholen in die wijk... dan een schoolbibliotheek of een volwaardige voorziening hebben.

[3:11:16] En het zou niet moeten uitmaken als jij als leerling... als kind jezelf wilt ontwikkelen... dat jouw school in bijvoorbeeld een achterstandsbuur staat... of de school heeft minder middelen.

[3:11:28] Dus vandaar het belang van de wettelijke schoolbibliotheek.

[3:11:32] Ja, dank u wel, de staatssecretaris.

[3:11:35] En dat zijn we natuurlijk helemaal met elkaar eens.

[3:11:37] Maar de vraag is of dat nu echt het grootste probleem is.

[3:11:41] Dat is vraag 1.

[3:11:42] Punt 2.

[3:11:43] We hebben dus de kerndoelen.

[3:11:46] Dus waarin we wettelijk hebben vastgelegd dat elke school verplicht is om een rijke leesomgeving te bieden.

[3:11:51] We hebben, of we gaan met elkaar hebben, over de wet op de bibliotheekvoorziening algemeen.

[3:11:57] Waarin we elke bibliotheek verplicht stellen om scholen te helpen bij leesbevordering.

[3:12:03] Daar hebben we ook nog weer geld voor.

[3:12:05] Als we zeggen, is daarmee eigenlijk wettelijk... dat er voldoende rijke leesomgeving voor kinderen op scholen is... denk ik ja.

[3:12:16] Maar mijn gevoel is dat mevrouw Biekman nog iets anders wil.

[3:12:19] Namelijk gewoon echt in elke school op dezelfde manier...

[3:12:22] Een bibliotheek.

[3:12:24] Ik denk dat dat onnodig is om uiteindelijk het doel wat wij allebei hebben, namelijk leesplezier en rijke talen aanbieden aan kinderen, dat we dat eigenlijk met deze verschillende wetten al in gang hebben.

[3:12:38] Gaat u verder.

[3:12:41] Dan, voorzitter, over lage lettertijd bij volwassenen.

[3:12:45] Daar is ook veel over gezegd en iets wat me aan het hart gaat.

[3:12:48] En dat weet iedereen die ook bij het debat was over lage lettertijd dat we in maart hadden.

[3:12:54] Ik heb toen toegezegd om met ambitieuze en meetbare doelstelling te komen.

[3:12:58] Ik zag in de initiatiefnoten een halvering van het aantal laaggeletterden in een x aantal jaren tijd.

[3:13:06] Ik denk dat dat ambitieus is, dus laat mij kijken of het ook haalbaar is, want ik vind het wel belangrijk dat we een stip op de horizon zetten, maar dat we dat ook kunnen halen.

[3:13:14] Het onderzoek waarin we dat kunnen afmeten, dat wordt veel minder vaak gedaan.

[3:13:19] Dus dat betekent ook dat wij op een andere manier erachter moeten komen dan alleen maar dat PIA-onderzoek.

[3:13:27] Ik kom daar bij het leren en ontwikkelplan de basisvaardigheden... oftewel taal en rekenen voor volwassenen in het najaar op terug.

[3:13:35] Ook omdat, en dat wil ik wel even gezegd hebben... een heel groot deel van de laaggeletterden weet zich best te redden... maar is niet nou genegen per se om naar de bibliotheek te lopen... voor taallessen of naar het buurthuis...

[3:13:50] Dus daar zit ook een heleboel, en volgens mij een aantal van uw leden zei dat al, verhulde schaamte, ook meeleren leven onder, terwijl dat best wel ingewikkeld is.

[3:14:02] Dus daar moeten we wat mee, maar dat betekent dus ook dat het niet makkelijk is om die mensen zich daar, hoe noem je dat, zich uit te laten spreken daarvoor.

[3:14:14] En daarvoor ga ik dus ook met een heel groot deel van de doelgroep in gesprek, om daar ook antwoord op te vinden.

[3:14:21] En daarbij is het dus belangrijk dat gemeenten daar ook hun rol in gaan spelen.

[3:14:27] Die hebben namelijk de wettelijke taak om daarin bij te dragen.

[3:14:30] En zij zijn over het algemeen ook het dichtst bij de mensen wie het betreft.

[3:14:34] Meneer De Beer vroeg daarom ook van kunnen we gewoon een taalhuis verplicht maken in alle bibliotheken?

[3:14:41] Er zijn nu ongeveer 200 taalhuizen in Nederland.

[3:14:44] En die vallen onder de verantwoordelijkheid van gemeenten.

[3:14:47] En dat zijn inderdaad hele fijne plekken.

[3:14:49] Omdat ze laagdrempelig zijn.

[3:14:51] En echt helpen aan volwassenen om hun taal- en rekenvaardigheden te verbeteren.

[3:14:57] Soms zijn ze aan een bibliotheek verbonden.

[3:14:59] Soms aan welzijnsorganisatie.

[3:15:00] Ik zou er niet van bovenaf willen zeggen het moet hier of hier.

[3:15:03] Want daar kunnen gemeentes heel goed een eigen rol in spelen.

[3:15:08] Dus op die manier zou ik dat willen...

[3:15:10] later aan de gemeentes.

[3:15:15] Ja, ik zag u bij dat ding.

[3:15:18] Maar ik probeer vaart te maken, voorzitter.

[3:15:20] Mevrouw Armoed vroeg hoe het gaat met de LLO-verkenning... ...de leven lang ontwikkelenverkenning... ...in relatie tot de basisvaardigheden van volwassenen.

[3:15:31] Dat vind ik altijd heel vervelend... ...maar moet ik toch deels doorverwijzen naar de minister van SNW... ...en de minister van OCW... ...die daarmee bezig zijn met die LLO-verkenning... ...en die komen daar voor de zomer op terug...

[3:15:43] Ik zal erop letten dat daar in ieder geval ook de verbinding wordt gelegd met die basisvaardigheden.

[3:15:48] Want ik vind juist die koppeling ook heel belangrijk.

[3:15:50] En de rol van werkgevers is door uw Kamer al aan gerefereerd.

[3:15:55] Meneer Boomsma vroeg naar de Canon.

[3:15:59] Ik vond het een superleuk idee.

[3:16:01] Ik ben natuurlijk als eerste heel erg benieuwd welke boeken meneer Boomswa in die kanon terug zou zien komen.

[3:16:08] Ik heb gezien dat in 2006 er al een roep was om een kanon van de kinder- en jeugdliteratuur te maken.

[3:16:15] Mijn vraag was dan, moet dat een overheidsding zijn of niet?

[3:16:19] Ik denk het niet, want ik zag ook al een interruptiedebatje.

[3:16:23] Ik denk juist dat het mooi is om een dialoog te hebben.

[3:16:27] Welke boeken nou rijk taal bieden aan kinderen en jeugd?

[3:16:33] Ik kan het zelf zo van top 10 noemen.

[3:16:35] Maar goed, ik denk dus niet dat het aan mij is om dat in te zetten.

[3:16:40] Maar als ik mee mag aanjagen, dan doe ik dat natuurlijk graag.

[3:16:43] En het leuke is dat het Kinderboekenmuseum naar het prachtige Utrecht gaat verhuizen.

[3:16:48] Dus wellicht is dat een mooie aanleiding om een maatschappelijke discussie te gaan voeren over wat dan die kanon zou moeten zijn.

[3:16:56] Meneer De Beer vroeg naar het handelingsperspectief van de inspectie... bij het oordeel zeer zwak als het gaat over schoolleiders.

[3:17:05] We hebben het zo ingericht dat de inspectie zich op het bevoegd gezag... dus op het schoolbestuur richt bij oordelen over de scholen.

[3:17:13] Uiteindelijk heeft het bevoegd gezag de verantwoordelijkheid... en zij moeten ook zorgen dat die scholen beter worden...

[3:17:19] De inspectie kan dan herstelopdrachten uitvaardigen en dan gaat het bestuur aan de slag met hoe dat ook wordt ingevuld.

[3:17:28] En uiteindelijk is het schoolbestuur de werkgever van de schoolleiding en is ook degene die randvoorwaarden voor de schoolleiding creëert.

[3:17:35] Dus ik denk ook dat dat echt het beste niveau is om het te doen.

[3:17:41] We hebben geen specifiek instrumentarium gericht op schoolleiders inderdaad, maar dat past ook bij hoe ik het net heb uitgelegd.

[3:17:49] Meneer Boomsma vroeg hoe weet je nou of geld wat je ergens voor beschikbaar stelt dat het ook gebruikt wordt.

[3:17:55] En dan met name denk ik als het gaat over bijvoorbeeld basisvaardigheden, taal en andere basisvaardigheden.

[3:18:02] Ja, we hebben nu verschillende vormen van bekostiging in ons stelsel.

[3:18:06] We hebben gewoon...

[3:18:07] De basisbekostiging, we krijgen alle scholen de lump sum.

[3:18:10] We hebben aanvullende bekostiging, soms gerelateerd aan bepaalde posities van scholen die daar extra geld voor krijgen.

[3:18:16] Daar hoeven zij anders dan de reguliere bedrijfsmatige verantwoording niet te laten zien wat ze er precies wel en niet mee kopen.

[3:18:26] Met subsidies kan je dat wel.

[3:18:28] Dus inderdaad, als je geld wil oormerken en verplichtingen op wil leggen, kan dat alleen via subsidies.

[3:18:36] Ik heb ook heel veel gehoord dat het aantal subsidies te groot is, dat er veel onzekerheid is enzovoort.

[3:18:41] Dus nu ben ik bijna letterlijk de laatste hand aan het leggen aan het wetsvoorstel gerichte bekostiging, waarmee we dus langduriger...

[3:18:50] geld voor een bepaald onderwerp wat ons betreft als eerste onderwerp verbetering van basisvaardigheden aan scholen kunnen geven waarbij we ze wel verantwoording laten afleggen over wat ze voor het geld gekocht hebben en wat dat voor effect heeft gehad.

[3:19:05] Dus dat wetsvoorstel zult u binnenkort ontvangen.

[3:19:13] Meneer Boomsma was geïnteresseerd in de specialisatie totaalexpert... als onderdeel van de loopbaan voor docenten.

[3:19:21] Dat kan nu al.

[3:19:22] Dus leraren die dat willen, kunnen dat al.

[3:19:26] Meneer Boomsma vroeg naar de norm voor lesgevende taken...

[3:19:32] Het is aan werkgevers en werknemers om afspraken te maken over hoe ze omgaan met de ureninvulling en de norm.

[3:19:39] We hebben het eerder gehad en het kwam hier ook even langs over de administratieve last en de planlast calculator.

[3:19:45] Idealiter kunnen docenten zoveel mogelijk tijd geven aan het daadwerkelijk in contact met de klas onderwijs geven.

[3:19:53] Maar ja, soms heb je daar ook wel voorbereidingstijd en dergelijke voor nodig.

[3:19:58] In het initiatiefvoorstel van mevrouw Rodekerk staat vijf dagen extra ontwikkeltijd.

[3:20:06] Wat mij betreft is dat dus weer echt aan scholen om dat met hun docenten af te spreken over wat nodig is en waar dat aan toe besteed moet worden.

[3:20:15] En dan de laatste vraag.

[3:20:17] Die was ook van meneer Boomsma over artificiële intelligentie, om dat te verbieden.

[3:20:23] Als het gaat over artificiële intelligentie is er veel gaan en het gaat ook veel kanten op.

[3:20:29] Wat ik net al zei, zo'n device waarmee je achterkomt welke boeken je moet gaan opzoeken om te gaan lezen... omdat er bij je passen is natuurlijk hartstikke goed.

[3:20:38] En tegelijkertijd hebben we ook wel wat zorgen over schermtijd...

[3:20:42] We hebben daar ook meerdere moties over langs zien komen die uw Kamer heeft aangenomen.

[3:20:46] En ik wil daar allemaal op ingaan in het regieplan digitalisering waar we nu mee bezig zijn dat in het najaar naar u toe komt.

[3:20:55] Dat was het.

[3:20:56] Dank u wel, staatssecretaris.

[3:20:59] Eigenlijk is iedereen al door zijn spreektijd heen voor de tweede termijn.

[3:21:04] Maar ja, dat zou een beetje een gek einde zijn dan van dit debat, want er kunnen er ook geen moties meer worden ingediend.

[3:21:10] En ik wil in ieder geval D60 wel de ruimte geven, want vast naar het initiatiefvoorstel komen daar wel moties om dat ook tot uitwerking te leiden.

[3:21:19] Maar ik kan me ook voorstellen dat er...

[3:21:21] Andere Kamerleden die zich ook een beetje hebben ingehouden, merkte ik in de interrupties toch nog even heel korte ruimte geven om dan wel een motie in te dienen, dan nog een korte vraag te stellen of af te concluderen.

[3:21:36] Dus ik stel voor dat iedereen nog twee minuten krijgt.

[3:21:41] Dan geef ik als eerst het woord aan mevrouw Biekman.

[3:21:44] Dank u wel, voorzitter.

[3:21:45] En dat is ruim hartig van u.

[3:21:47] Maar alsnog zou ik heel snel moeten spreken.

[3:21:49] Voorzitter, dank aan de initiatiefnemer, mijn collega Rodekerk.

[3:21:53] En aan de staatssecretaris voor de beantwoording en toelichting.

[3:21:57] Ik ben blij met het duidelijke interesse van de meerderheid van de Kamer en van de staatssecretaris voor het bevorderen van de leesvaardigheid en daarmee ook het leesplezier van kinderen.

[3:22:08] We hebben drie moties.

[3:22:09] De Kamer gehoorde beraadslaging, constaterende dat lezen van levensbelang is, constaterende dat 1 op de 3 15-jarige school verlaat.

[3:22:18] Zonder goed te kunnen lezen.

[3:22:20] Constateren dat één op de drie scholen geen schoolbibliotheek heeft.

[3:22:24] Overwegende dat Nederlandse kinderen slechter kunnen lezen dan bijna alle andere landen in Europa.

[3:22:29] Overwegende dat lezen een basisvaardigheid is die mensen in staat stelt.

[3:22:34] zichzelf te informeren met betrekking tot hun gezondheid en zorg voor hun financiën over de politiek en maatschappij in brede zin, overwegende dat we de drempel om te lezen zo laag mogelijk moeten maken.

[3:22:47] Verzoek de regering een bibliotheek op alle instellingen binnen het funderend onderwijs verplicht te stellen.

[3:22:52] Verzoek de regering dit zo snel mogelijk te regelen en gaat over tot de orde van de dag.

[3:22:57] Rode Kerk, Biekman, Moorman, Boomswaar.

[3:23:01] De Kamer gehoord de beraadslaging constateren dat de leesvaardigheid en leesmotivatie van de Nederlandse jongeren al jaren dalen en ongeveer 1 op de 3 15-jarige onvoldoende leesvaardig is.

[3:23:13] Constateerde dat slechts 16% van de scholen de aanbevolen 60 minuten vrij lezen per week haalt.

[3:23:19] Constateerde dat het leesonderwijs in het voortgezet onderwijs nog te vaak beperkt blijft tot het vak Nederlands en de schoolbrede aanpak vaak ontbreekt.

[3:23:27] overwegende dat leerlingen die op school structureel en onder begeleiding tijd krijgen om vrij te lezen, gemiddeld vaker en beter gaan lezen, verzoekt de regering te stimuleren dat alle scholen in het voortgezet onderwijs minstens 60 minuten per week inruimen voor begeleidvrij lezen en gaat over tot de orde van de dag.

[3:23:45] Biekman en Rodekerk.

[3:23:47] De Kamer gehoorde beraadslaging constateren dat de inspectie voor het streefniveau 1S2F in het primair onderwijs een signalerende waarde hanteert... die per school afhangt van de schoolweging en uiteenloopt van 30,3 tot 68,3 procent... waardoor een school als voldoende kan gelden terwijl minder dan een derde van de leerlingen het streefniveau haalt...

[3:24:08] overwegende dat de referentieniveaus beschrijven wat elke leerling zou moeten beheersen en geen relatieve maat zijn en dat een norm die gekoppeld is aan de achtergrond van de leerlingpopulatie lagere verwachtingen institutionaliseert en de kansengelijkheid ondermijnt, verzoekt de regering uit te gaan van hoge verwachting van alle leerlingen, ongeacht hun achtergrond te onderzoeken.

[3:24:31] hoe voor alle scholen dezelfde signaleringswaarde kan gelden en dit uitgangspint leidend te laten zijn in versterkingsagenda taal- en basisvaardigheden.

[3:24:40] En gaat over tot de orde van de dag.

[3:24:43] Biekman, Rodekerk, Moorman.

[3:24:47] Dank u wel, mevrouw Biekman.

[3:24:49] Dan ga ik door met de heer De Beer.

[3:24:51] Ja, dank u wel.

[3:24:56] Voorzitter, ik zal het heel kort houden.

[3:24:57] Ik heb geen moties.

[3:24:59] Ik wil nogmaals de initiatiefnemer en de staatssecretaris danken voor de beantwoording.

[3:25:05] Ik denk dat we het over een heel belangrijk onderwerp hebben gehad.

[3:25:08] Dat we het qua doelen ook heel erg met elkaar eens zijn.

[3:25:11] Dat er goede afspraken zijn en plannen...

[3:25:15] dat we wachten op de verdere uitwerking ook van het regeerakkoord.

[3:25:20] En ik denk dat het goed is om vooral ook de vinger aan de pols te houden en te kijken of we inderdaad ook op resultaat gaan sturen en resultaten gaan bereiken, zoals zowel de initiatiefnemer als de staatssecretaris ook heeft benadrukt.

[3:25:35] Dank u wel.

[3:25:37] Dankjewel.

[3:25:38] Dan mevrouw Armoet.

[3:25:39] Dank voorzitter.

[3:25:40] Vanuit mij ook geen nieuwe vragen in de tweede termijn.

[3:25:44] Wel nogmaals mijn waardering voor de initiatiefnemers dat ze vandaag dit belangrijke onderwerp ter sprake hebben gebracht.

[3:25:50] Goed dat we er ook zo lang over hebben kunnen praten.

[3:25:53] En dank ook aan de staatssecretaris voor de uitgebreide beantwoording en de ondersteuning.

[3:25:59] Dankjewel mevrouw Armoet en tot slot de heer Boomsma.

[3:26:02] Ja, dank voorzitter en nogmaals dank aan mevrouw Rodekerk en ook aan de staatssecretaris voor de beantwoording.

[3:26:10] Ja, ik denk dat het ongelooflijk belangrijk is dat we hier met z'n allen nog veel over zullen moeten hebben om die trend te keren en dan kinderen weer aan het lezen te krijgen en eigenlijk ook volwassenen.

[3:26:24] Ik ben het wel met de staatssecretaris eens.

[3:26:26] Het is natuurlijk niet alleen aan de overheid om te gaan bepalen wat nou tot de kanon behoort.

[3:26:31] Het is wel belangrijk om die discussie te blijven voeren.

[3:26:33] Maar inderdaad, de Stichting Lezen heeft ook al voor jeugdboeken natuurlijk kanon opgesteld.

[3:26:38] Met name ook voor historische jeugdboeken, omdat je zo invoelbaar maakt.

[3:26:42] Dat kan ontzettende bijdrage leveren aan het...

[3:26:47] leren over de geschiedenis.

[3:26:48] En overigens Thea Beckman daar inderdaad absoluut een prominente rol in zou moeten spelen.

[3:26:52] Rad van Fortuyn, Triomf van de Verschoeide Aarde, Kruistocht in Spijkerbroek zou er wat mij betreft zeker bij moeten.

[3:26:59] Maar goed, ik ga nog even goed naar de motie kijken voor die 60 minuten.

[3:27:04] En dan hoort u het nog.

[3:27:09] Tot slot mevrouw Moorman.

[3:27:12] Dank u voorzitter.

[3:27:13] Ik zou er zeker kinderen van moeder aarde aan willen toevoegen als het gaat om vrouwelijk leiderschap en hoe je om moet gaan met je klimaat en oorlog moet voorkomen.

[3:27:22] Voorzitter, ik vond het een hele interessante bespreking.

[3:27:26] We hebben het uitgebreid over gehad.

[3:27:27] Het laat ook wel zien hoe belangrijk wij dit allemaal vinden.

[3:27:30] Ook Pro heeft geen moties omdat ik dat ook wat ongepas vind op het moment dat er een

[3:27:35] ...initiatiefnota ligt van een collega... ...maar het is duidelijk dat we hier natuurlijk met z'n allen op verder willen... ...en gelukkig wil de staatssecretaris dat ook... ...komt met een versterkingsagenda... ...ik heb aangegeven, voorzitter... ...waar we dan op moeten letten... ...op die lange lijn, dat we vroeg moeten beginnen...

[3:27:51] Dat we ook zeker naar de infrastructuur moeten kijken en naar leraren en hoe zij daarin ook worden gestimuleerd en gefaciliteerd om dat zo goed mogelijk te doen.

[3:28:00] Voorzitter, ik heb nog best wel wat vragen over hoe dat dan gaat in de uitvoering en hoe we dat dan gaan sturen.

[3:28:05] Want dat is toch uiteindelijk wel de kern.

[3:28:06] Het moet niet weer een nieuwe naam zijn.

[3:28:08] We komen van een masterplan en gaan dan naar een versterkingsagenda.

[3:28:11] Gaat het dan ook echt daadwerkelijk...

[3:28:13] wat veranderen.

[3:28:14] Dat is waar het over gaat, maar ik begrijp ook dat we dat in het najaar met elkaar gaan bespreken.

[3:28:19] Nogmaals veel dank aan D66 en mevrouw Rodekerk en haar ondersteuners voor dit plan, ook voor de moties die zijn ingediend, die het hopelijk nog een stuk verder brengen.

[3:28:28] En tot slot, voorzitter, laten we vooral voorkomen dat het allemaal versnipperd raakt.

[3:28:32] Want we hebben allemaal goede ideeën gehoord, maar het gaat vooral om de samenhang tussen die ideeën.

[3:28:37] We weten inmiddels dat het gaat om het contextrijken en het kennisrijken en dat we dat niet los moeten knippen.

[3:28:42] En als we dat niet goed in oog schaal houden, dan gaan we weer de verkeerde kant op.

[3:28:46] Dus ik kijk uit naar het vervolg hierop.

[3:28:51] Dank u wel.

[3:28:52] En dan geef ik weer het woord aan u als voorzitter.

[3:28:55] Ja, dank u wel.

[3:28:56] Nee, niet mevrouw Biekman.

[3:28:59] En dan kijk ik even in de richting van de staatssecretaris of zij nog tijd nodig heeft om de moties van een appreciatie te voorzien.

[3:29:05] Omdat zij zegt, ik ga gewoon meteen door naar de tweede termijn.

[3:29:09] Ik kan op zich door, ik kijk even naar mevrouw Rodeker, maar ik denk dat zij, ik kan me zomaar voorstellen dat zij, ik wil, ja.

[3:29:16] Ja, ik geef eerst, de gewoonte is om dan eerst u als staatssecretaris het woord te geven en af te sluiten met de initiatiefnemer die vast ook nog wel wat afsluitende woorden dan wil spreken.

[3:29:28] Gaat u graag.

[3:29:29] Ja, en dan ga ik ervan uit dat mevrouw Rodekerk driemaal een positief advies heeft op de moties van mevrouw Biekman, denk ik.

[3:29:41] Dank.

[3:29:41] Ja, ook voorzitter, ik vond het, ik denk dat u dat mooi zei, een hele mooie bespreking, debat, dialoog over hoe belangrijk taal is voor al die dingen in ons leven.

[3:29:53] En dank nogmaals en complimenten aan mevrouw Rodekerk daarvoor.

[3:29:57] Ik had inderdaad geen aanvullende echte vragen, meer wat bespiegelingen van onder andere meneer De Beer over het daadwerkelijke bereiken van resultaten.

[3:30:09] Als we die lat ook hoog leggen, ik denk dat we elkaar daar allemaal in herkennen.

[3:30:14] De manier waarop mevrouw Armoed ook aangaf van het lezen als onderdeel van, volgens mij zijn ze gemeenschap of school of samenleving op school, maar ik denk dat dat inderdaad, dat ook daar taal is zo belangrijk tussen mensen.

[3:30:30] De kanon, ik hoorde van meneer Boomsma ook, Thea Beckman, wil ik toch graag ook nog even Hasse Simonsdochter noemen.

[3:30:38] Een van de boeken waar ik toch echt met een letterlijk een traan over de wangen heb gelezen.

[3:30:45] En mevrouw Moorman over de samenhang.

[3:30:47] Ik denk dat dat een oproep is die mij ook na aan het hart gaat.

[3:30:51] Ik zei straks al, soms zult u dingen in verschillende brieven terugzien.

[3:30:56] Maar juist inderdaad omdat dit zo'n verbindend element is over alles heen.

[3:31:00] Dus ik hoop dat we elkaar daar ook in blijven herkennen.

[3:31:03] Mevrouw Biekman, dank ook voor de moties.

[3:31:08] We hadden nog niet eerder gedebatteerd, maar ik kan zeggen dat het een plezierige eerste ervaringen was.

[3:31:14] Dank u wel daarvoor.

[3:31:15] En dan zal ik de moties ook even appreciëren.

[3:31:19] De eerste over het verplichten van een schoolbibliotheek.

[3:31:21] Ik heb daar in de beantwoorden van de vraag al iets over gezegd, omdat ik dus denk dat we op een aantal...

[3:31:27] ...manieren eigenlijk al wettelijk vastleggen hoe belangrijk die bibliotheek op school... ...of de schoolbibliotheek, of in ieder geval een leesrijke leesomgeving is.

[3:31:38] Dus even kijken, als ik het zo mag uitleggen.

[3:31:42] We hebben geïnvesteerd in de bibliotheek op school... ...zodat het aantal scholen met een volwaardige boekencollectie ook daadwerkelijk groter is.

[3:31:49] Dit krijgt nog een extra impuls door de nieuwe kerndoelen waar ik naar verwees...

[3:31:54] En ook de herziening van de bibliotheekwet, waar we denk ik na het zomerreces met elkaar over in debat gaan, zal daar aan bijdragen.

[3:32:02] Omdat bibliotheken daarmee worden verplicht om scholen leesbevordering te ondersteunen.

[3:32:09] Ik verwacht dus ook dat iedere school binnen drie jaar een volwaardige collectie boeken heeft.

[3:32:14] Ik ga daar ook op monitoren.

[3:32:16] En daarmee, als dat aansluit bij wat mevrouw Biekman ook bedoelt met de motie, dan zou ik deze oordeel Kamer willen geven.

[3:32:27] Ja, ik zie mevrouw Biekman knikken.

[3:32:31] Dan de tweede motie van mevrouw Biekman over de 60 minuten begeleid vrij lezen.

[3:32:39] Ik denk dus dat het enorm belangrijk is dat scholen aan de slag gaan om evidence-invulling te gaan geven op de manier waarop de kerndoelen...

[3:32:48] Waaronder het leesonderwijs, maar eigenlijk de brede taalvaardigheid tot uiting komen.

[3:32:54] Het NKO, het Nederlands Kennisinstituut Onderwijs, heeft daar ook allerlei evidence-informed methoden ter beschikking.

[3:33:05] En onderzocht.

[3:33:07] Begeleid vrij lezen is daar onderdeel van.

[3:33:10] Dus dat lijkt me ook een van de evidence-informed manieren om die taalvaardigheid te verbeteren.

[3:33:17] Kijk of het dan 60 minuten 55 of 65 is, maar ik denk ook niet dat dat is wat mevrouw Biekman precies bedoelt.

[3:33:23] Maar wat dat betreft, met dat stimuleren, kan ik deze motie ook oordeel Kamer geven.

[3:33:32] En dan de laatste motie van mevrouw Biekman, motie nummer drie.

[3:33:37] Hoge verwachtingen.

[3:33:39] Ja, ik denk dat dat een heel goed uitgangspunt is.

[3:33:42] Ook omdat we weten dat het een van de oorzaken... Omdat we toch een sterke vermoeden hebben dat het een van de oorzaken is dat het niet zo goed gaat met onze taalontwikkeling.

[3:33:52] Namelijk dat de verwachtingen niet hoog genoeg zijn.

[3:33:54] Dus ik kom daar graag uitgebreid op terug bij de versterkingsagenda Oordeelkamer.

[3:34:02] We hebben alle drie de moties oordeel Kamer gekregen.

[3:34:05] Volgens mij waren er geen nadere vragen en alleen maar wat opmerkingen.

[3:34:09] Dus daarmee sluiten we de bijdrage van de staatssecretaris af.

[3:34:13] En komen we tot slot bij de tweede termijn van de initiatiefnemer mevrouw Rodekerk.

[3:34:20] Ja, veel dank.

[3:34:22] Aan de genoemde boeken wilde ik dan nog Oorlogswinter van Jan Terlouw toevoegen, die zeker ook niet kan ontbreken.

[3:34:28] En dank ook voor de appreciaties waar ik me helemaal in kan vinden van de staatssecretaris voor de drie moties die we nog hebben ingediend hieraan.

[3:34:37] Toevoegend om te zorgen dat we echt de lat hoger leggen, de verwachtingen hoger en ook het tempo hoger ten aanzien van ons leesonderwijs.

[3:34:44] Ja, dan wil ik afsluiten met het danken van mijn geweldige team van medewerkers.

[3:34:49] Want politiek is teamwork.

[3:34:51] En die zitten hier naast mij, Jente Koopmans, maar ook de collega's die daar zitten.

[3:34:55] Heel veel dank voor jullie harde werk aan deze initiatiefnota.

[3:34:59] En natuurlijk ook uit Kamerkollega Hans Velbrief en het team.

[3:35:03] Want alleen met elkaar zorgen we voor verandering.

[3:35:06] En dan gaat het natuurlijk ook over de collega's die hier aanwezig zijn en waren vandaag...

[3:35:11] Voor jullie allen is ook een zomerleestas van de leescoalitie te vinden om te lezen, door te geven en in deze zomer nog wat nieuwe reflectie op te doen voor het komende politieke jaar.

[3:35:27] Ik hoop vooral dat we met elkaar nu echt gaan zorgen voor verbetering.

[3:35:33] Ik hoor dat ook in de antwoorden van de staatssecretaris, maar ik zou ook zeggen overal waar staat, het is aan scholen zelf, laten we daarvan maken.

[3:35:40] We gaan ervoor zorgen dat het ook echt gebeurt en ook de regie erin pakken.

[3:35:43] Zodat we zorgen dat we niet met taal op een alleen een taalkundige naamswijziging aanbrengen.

[3:35:50] Maar dat we ook echt een andere aanpak neerzetten.

[3:35:52] En zoals ik de staatssecretaires regelmatig hoor zeggen ook echt dat PISA niveau omhoog.

[3:35:58] Maar vooral echt zorgen dat geen kind meer ongeletterd van school gaat.

[3:36:01] Elk kind leert lezen en schrijven.

[3:36:03] En ook elke volwassene die kans krijgt.

[3:36:05] Ik vond het een mooie dag begonnen bij het Literatuur Kinderboekenmuseum aan de overkant.

[3:36:11] We hebben het hier de hele dag met elkaar over lezen gehad.

[3:36:15] Ik zou zeggen, laten we dat vaker doen.

[3:36:18] Laten we daar heel veel aandacht voor halen.

[3:36:20] Ik begin ook graag een boekenclub met de collega's hier om dat verder te stimuleren.

[3:36:25] En ik heb al een boek wat hier zich verleent, wat wordt aangedragen.

[3:36:30] Laten we zorgen voor een brede politieke samenwerking.

[3:36:33] Het is namelijk een gezamenlijke opgave die we met elkaar hebben.

[3:36:36] En tot slot wil ik alleen maar afsluiten met de woorden.

[3:36:40] Lezen, lezen, lezen.

[3:36:42] Dank u wel, voorzitter.

[3:36:49] En daarmee zijn we met deze mooie woorden van mevrouw Rodekerk.

[3:36:54] En ik kan me voorstellen dat het inderdaad een feestelijke dag is geweest voor haar, maar eigenlijk voor ons allemaal, omdat we het zo uitgebreid over lezen hebben gehad.

[3:37:02] Overigens was ondertussen een van de bodes de hele tijd haar boek aan het lezen, wat ik wel heel mooi symbolisch vind.

[3:37:08] Daarmee zijn we aan het einde gekomen van de behandeling van de initiatiefnota.

[3:37:12] Dan zou ik graag de verschillende toezeggingen die zijn gedaan voorlezen.

[3:37:17] Het valt mee, het zijn er drie.

[3:37:20] Ten eerste, de Kamer ontvangt in het najaar van 2026 een brief over de nieuwe referentieniveaus.

[3:37:28] Begin 2027 is dat.

[3:37:32] Dat moet worden 2027.

[3:37:33] Eind 2027?

[3:37:35] Nee, begin, begin.

[3:37:37] Dus in het voorjaar van 2027 een brief over de nieuwe referentieniveaus?

[3:37:43] Ja.

[3:37:44] Twee.

[3:37:44] De Kamer ontvangt in het najaar van 2026 een brief over de versterkingsagenda taal en andere basisvaardigheden.

[3:37:50] In die brief wordt ook ingegaan met de motie over leesbevordering in de lerarenopleiding en onder leraren, naar aanleiding van de motie.

[3:37:58] En drie, de Kamer ontvangt het najaar van 2026 het regieplan digitalisering funderend onderwijs.

[3:38:05] In die brief wordt onder andere ingegaan op de motie over richtlijnen voor het terugdringen van schermgebruik in klaslokalen.

[3:38:12] Dan ben ik daarmee volledig.

[3:38:14] Met dank ook aan de G4.

[3:38:16] Ik wil de leden bedanken voor hun inbreng.

[3:38:18] Mevrouw Rodekerk en haar medewerkers ongetwijfeld ook op de achtergrond hebben het gezien.

[3:38:22] Voor de verdediging, de uitleg en de reactie op de inbreng van de collega's.

[3:38:26] Ik dank de staatssecretaris en haar ondersteuning.

[3:38:29] voor de beantwoording van de vragen.

[3:38:31] En ik dank de mensen op de publieke tribune... met name de leescoalitie, die er inderdaad vanochtend al bij was... aan de overkant bij het Kinderboekenmuseum... met de mooie tassen die wij als Kamerleden kregen... met een doorgaande leeslijn.

[3:38:45] En ik bedank ook alle mensen thuis voor het meekijken.

[3:38:48] Voor de helderheid, we stemmen dinsdag 30 juni... over de hier ingediende moties die alle drie...

[3:38:55] ...oordeelkamer hebben gekregen als appreciatie van de staatssecretaris.

[3:38:59] En dan sluit ik hierbij het nota-overleg.