Raming der voor de Tweede Kamer in 2027 benodigde uitgaven, alsmede aanwijzing en raming van de ontvangsten

[0:00:00] We gaan beginnen.

[0:00:02] Het is heel gezellig, maar we gaan beginnen.

[0:00:04] Het is 11 uur.

[0:00:04] Iedereen die zich aan heeft gemeld is binnen.

[0:00:08] Welkom bij de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken.

[0:00:12] We zijn hier bij de raming der voor de Tweede Kamer in 2027 benodigde uitgave als mede aanwijzing en raming van de ontvangsten.

[0:00:20] Welkom aan de voorzitter en zijn gevier.

[0:00:22] Toch een bijzonder moment dit.

[0:00:24] Welkom aan de leden van de commissie.

[0:00:26] ...mevrouw Keijzer van Groep Keijzer... ...de heer Ergin van Denk... ...de heer Bikkers van de VVD... ...de heer Vermeer van BBB... ...mevrouw Tsegai van Pro... ...de heer Eerdmans van JA21... ...de heer Oosterhuis van D66... ...mevrouw Berkerman van de SP... ...de heer Ginwens van ChristenUnie... ...mevrouw Van Dijk van het CDA... ...en het lid kost iets van Partij voor de Dieren.

[0:00:49] Jullie hebben allen van tevoren... ...de spreektijd voorgegeven, die staat niet vast... ...dus daar mag je gerust van afwijken.

[0:00:54] We hebben ook ruim de tijd... ...maar we proberen wel een klein beetje...

[0:00:56] de spreektijd aan te houden.

[0:01:01] Het aantal interrupties is onbeperkt.

[0:01:03] Dus daar gaan we ook niet aantallen vastleggen.

[0:01:05] Hou ze wel een beetje kort en overzichtelijk.

[0:01:07] Niet een apart spreektekst als interruptie doen, maar een interruptie als interruptie.

[0:01:12] En we hebben afgesproken of we doen de volgorde van hoe de mensen hier zijn binnengekomen. Dus we gaan beginnen met mevrouw Keijs, maar niet voordat ik ook de mensen thuis die online meekijken van harte welkom heb gegeten.

[0:01:24] Het woord van mevrouw Keijs.

[0:01:25] Ja, dank voorzitter.

[0:01:27] En voorzitter, soms moet je gewoon zeggen, hier schieten we door.

[0:01:32] In de drang om iedereen tegemoet te komen, verliezen we in het huis zo langzaam het vermogen om grens te stellen.

[0:01:38] Wat begint als een sympathiek gebaar, stapelt zich langzaam op tot een fundamentele verschuiving.

[0:01:43] En dan gaat het niet meer over praktische oplossing, maar over normeer.

[0:01:47] In de letterlijke zin van het woord, wat vinden wij normaal?

[0:01:51] Ik heb vandaag twee onderwerpen om te bespreken.

[0:01:54] Dat zijn de genderneutrale wc's, jawel voorzitter, en de iftar-schorsing of ramadanschorsing.

[0:02:03] Ja, voorzitter.

[0:02:05] Volgens mij lopen we in dit huis hopeloos achter.

[0:02:09] Overal in de wereld wordt langzamerhand toch wat teruggestapt... wat wegbewogen van de identiteitspolitiek, het woke gedachtegoed.

[0:02:20] Maar hier zetten we, terwijl overal in de wereld ook zo langzamerhand...

[0:02:26] Het toelaten van biologische mannen bij vrouwensport genormeerd, teruggedrongen wordt, zetten wij hier een stap extra.

[0:02:35] Dus dan ga je het hebben over wc's.

[0:02:38] Ja, ik had niet gedacht dat ik dat nog eens een keer zou bereiken in een debat, maar jawel.

[0:02:43] Dit gaat over hoe we onze voorzieningen inrichten, voor wie en op basis van welke uitgangspunten.

[0:02:52] Er ligt een voorstel, waar volgens mij ook al aan begonnen is aan de uitvoering, om maar liefst 20 bestaande dames en heren te letten om te bouwen naar genderneutrale voorzieningen.

[0:03:04] Een zichtbare en ingrijpende wijziging in onze basisvoorziening.

[0:03:08] En waar we dus ook allemaal, niets menselijk is ons allen vreemd, elke dag gebruik van maken.

[0:03:15] En dan is eigenlijk de hele simpele vraag aan de voorzitter, want die spreken wij hier vandaag aan.

[0:03:23] Voor wie is dit nou eigenlijk?

[0:03:25] Is er een onderzoek gedaan wie daar op welke verdieping behoefte aan heeft?

[0:03:31] Wie wint hier iets?

[0:03:33] Wie verliest hier iets?

[0:03:36] En om het ook een beetje luchtig te houden, voorzitter...

[0:03:39] Ik denk af en toe als je zo'n genderneutrale toilet binnenkomt... die dan toch vaker gebruikt wordt door mannen... dat dat ook een beetje te maken heeft met de vraag... of je in je jeugd hield van stampen in de plassen als het regende.

[0:03:57] Want dat is een beetje de praktijk van dit soort wc's.

[0:04:02] En wat doe je dan als vrouw?

[0:04:06] Zeker als je zo'n wijenbroek aan hebt die tegenwoordig in de mode zijn.

[0:04:11] Want dan word je een soort wijl.

[0:04:13] Dan ga je op zoek naar gewoon een dames toilet.

[0:04:17] Maar voorzitter, het is wel iets wat voor een kleine groep wordt toegevoegd.

[0:04:21] Daar wil ik helemaal niet van wegstappen.

[0:04:23] Dus daarom wil ik graag antwoorden op mijn vraag.

[0:04:26] Wie heeft hier nou eigenlijk aan behoefte aan?

[0:04:28] Is er onderzoek gedaan?

[0:04:30] Gewoon een enquête onder alle gebruikers, kamerbewoners zoals wij onszelf noemen.

[0:04:35] Wie hier daadwerkelijk behoefte aan heeft?

[0:04:39] Ik zie de noodzaak niet zo direct.

[0:04:42] Ik had de afgelopen weken wat afspraken in het Kamergebouw.

[0:04:46] En ik zie ook, en daar hou ik van, dat hier en daar al wat burgerlijke ongehoorzaamheid is.

[0:04:52] Want daar waar er twee naast elkaar zitten, hebben volgens mij de vrouwen op de afdeling... bij één van de twee gewoon het genderneutrale plakkaatje weggehaald.

[0:05:06] Dus dan is er nog eentje over en dan kunnen vrouwen gewoon lekker schoon naar hun eigen wc.

[0:05:13] Want daar gaat het natuurlijk over uiteindelijk.

[0:05:15] Hygiene, privacy, veiligheid voor vrouwen.

[0:05:20] Dus voorzitter, ik wil eigenlijk van de voorzitter weten hoe dit nou zo gekomen is.

[0:05:25] Waarom overal twee?

[0:05:27] Wie heeft daar nou ook echt daadwerkelijk behoefte aan?

[0:05:31] Alleen een medezeggenschap orgaan die dit naar voren heeft gebracht is voor mij onvoldoende.

[0:05:38] Omdat ik uiteindelijk zie dat vooral vrouwen hier de rekening voor betalen.

[0:05:42] Dan voor zit er de Iftar-schotsing van een aantal maanden geleden.

[0:05:47] En laat ik eerlijk zijn en open zijn.

[0:05:50] Iedereen is vrij in zijn geloof.

[0:05:52] Altijd.

[0:05:54] Maar het parlement is er niet voor om zich daaraan aan te passen.

[0:05:58] Wat een maand of twee geleden gebeurde was wat mij betreft een demonstratieve schorsing om de islam voelbaar aanwezig te laten zijn in dit huis.

[0:06:07] En dat terwijl de planning al vast lag en de dinerschorsing aanstaande was.

[0:06:12] Toch moest er per se eerder worden geschorst zodat iemand kon eten bij zonsondergang.

[0:06:17] Dat voelt voor veel mensen niet als redelijkheid, maar als een principiële verschuiving.

[0:06:22] Een parlement dat zich voegt naar religieuze gebruiken en praktijk.

[0:06:27] Dus waar ligt dan de grens?

[0:06:29] Er zijn talloze individuele religieuze momenten van allerlei geloofsovertuigingen... die we hier, wat mij betreft, niet afzonderlijk hoeven te faciliteren.

[0:06:39] Niet omdat ze minder belangrijk zijn, maar omdat we een duidelijke afspraak hebben.

[0:06:44] Religie is privé.

[0:06:46] En het parlement is daarin neutraal.

[0:06:50] Want op het moment dat je meebeweegt met de ene religieuze praktijk... moet je dat ook doen met de andere.

[0:06:56] En als je dat niet doet, dan gebeurt er wat mij betreft iets gevaarlijks.

[0:07:00] Namelijk het beeld dat de overheid... want wij zijn voor heel veel mensen een voorpost van de overheid...

[0:07:08] Dat wij selectief zijn.

[0:07:10] Dat wij één religie faciliteren en dominant behandelen naar de andere.

[0:07:15] En dat tast de neutraliteit aan.

[0:07:17] En zonder die neutraliteit verliezen we vertrouwen.

[0:07:20] Voorzitter, ik rond of af.

[0:07:22] Voordat u verder gaat, heeft u een interruptie van de heer Ergin.

[0:07:26] Voorzitter, ik zou toch wel aan mevrouw Keijzer willen vragen waarom het nou zo ernstig is en zo dramatisch is en zo slecht voor onze tradities en voor onze parlementaire omgangsvormen om een kwartier rekening te houden met een collega en met kamerpersoneel door te zeggen, weet je wat, we gaan een kwartier eerder schorsen.

[0:07:49] Wat is daar nou zo erg aan?

[0:07:51] Zou ik aan mevrouw Keijzer willen vragen.

[0:07:52] Mevrouw Keizer.

[0:07:53] Ja, voorzitter, dat is de verkeerde vraag.

[0:07:56] Dat is gewoon de verkeerde vraag.

[0:07:57] Het is niet erg om elkaar een beetje te helpen.

[0:08:01] Helemaal niet.

[0:08:02] Maar hier is wat anders aan de hand.

[0:08:04] Hier wordt vanuit één geloof opgelegd aan anderen... dat er vanwege de religieuze overtuiging van die persoon...

[0:08:15] Want je kan ook prima een kwartier later wat eten.

[0:08:20] Dat is helemaal niet voorgeschreven.

[0:08:21] Maar vanwege de interpretatie van één persoon... er een kwartier eerder geschorst moet worden.

[0:08:28] En dat is wat mij betreft gewoon een brug te ver.

[0:08:32] Er zijn allerlei religieuze gebruiken... op basis van waarvan we ook niet schorsen.

[0:08:36] En volgens mij moeten we gewoon daarvan zeggen... dit doen we hier niet...

[0:08:41] We hebben nationale vrije dagen, daar houden we ons aan.

[0:08:45] Maar we gaan niet schorsen vanwege één individu... die vindt dat zijn of haar interpretatie van het geloof moet leiden... dat er gewoon eerder geschorst wordt.

[0:09:00] Om te beginnen is het natuurlijk pertinente onzin dat er vanwege een religie is geschorst.

[0:09:05] Er was een bestaande schorsing die is vervloegd.

[0:09:07] Dat is even om de feiten op een rijtje te krijgen.

[0:09:11] Het tweede punt is dat mevrouw Keizer nooit een punt maakt als er bijvoorbeeld in dit huis een ganouka-vierding plaatsvindt.

[0:09:19] Als we in dit huis drie weken lang met reces gaan.

[0:09:23] Het kerserses.

[0:09:24] Gaan we drie weken lang, vergaderen we niet.

[0:09:26] En we noemen dat kerserses.

[0:09:28] En laatst nog bij paas.

[0:09:29] En ik vond het dan eigenlijk wel iets heel moois van het kamerpersoneel.

[0:09:33] Dat er bijvoorbeeld een paas special werd aangeboden hier in het Statenrestaurant hier beneden.

[0:09:40] En voorzitter, waarom is het dan bij die andere tradities nooit een punt...

[0:09:44] Waarom maakt niemand zich in dit huis zorgen?

[0:09:47] Maar als het gaat om een traditie wat voortkomt uit de islam of iets wat moslims leuk vinden, dan staat mevrouw Keizer, maar ook andere collega's, op hun achterste poot.

[0:09:57] Kan mevrouw Keizer nou uitleggen waar het ongemak vandaan komt?

[0:10:01] Het is geen ongemak, voorzitter.

[0:10:04] Ik ben zelf Rooms-Katholiek van huis uit.

[0:10:06] Ik heb helemaal geen enkel ongemak met religieuze gebruiken.

[0:10:10] Ik maak wel bezwaar als de orde van de vergadering vanwege een religieuze overtuiging van één persoon.

[0:10:18] en zijn of haar interpretatie daarvan.

[0:10:21] Iedereen dwingt om een kwartier eerder te schorsen.

[0:10:24] Daar maak ik gewoon bezwaar tegen.

[0:10:26] Wat je dan doet is de neutraliteit die gewoon belangrijk is... dat je de een niet boven de ander zet, dat je daar niet in meegaat.

[0:10:37] Dus dat is wat mij betreft vanzelfsprekend dat je niet doet.

[0:10:42] En eigenlijk zou de wedervraag moeten zijn... waarom doe Dink daar zo drammerig over?

[0:10:47] De heer Erkin, afrondende interruptie.

[0:10:50] Waar het hier om gaat, is dat de argumenten die mevrouw Keizer naar voren brengt, totaal geen stand houdt.

[0:10:55] Want als het gaat om neutraliteit, neutraliteit betekent niet dat je een religie letterlijk uit het parlement duwt.

[0:11:01] Neutraliteit betekent dat je juist alles omarmt en niemand voortrekt.

[0:11:05] En als je op het moment, en dat is echt een feitelijke constatering, een paasspecial hebt in de Tweede Kamer, drie weken lang een kerstreces, een ganoukaviering, dan is het toch volstrekt normaal.

[0:11:17] Volstuk normaal als dan iemand zegt, niet alleen om mij, het ging niet alleen om mij, maar ook vanwege om rekening te houden met het Kamerpersoneel.

[0:11:25] Laten we een bestaande schorsing een kwartier naar voor halen.

[0:11:28] Dan is dat toch juist uitvoering geven aan neutraliteit.

[0:11:31] En voorzitter, ik ga een punt maken, want vragen stellen aan mevrouw Keijzer.

[0:11:35] ...gaat waarschijnlijk niet helpen.

[0:11:37] Wat ik zie, is dat er in dit huis... ...door mevrouw Keijzer, maar ook een aantal andere fracties... ...er altijd een probleem wordt gemaakt... ...principeel verdacht wordt gemaakt... ...als het iemand is met bijvoorbeeld een moslim... ...of iemand die een islamitische traditie fijn vindt... ...dan wordt het altijd principeel verdacht gemaakt... ...terwijl we de hele dag door rekening houden met de agenda...

[0:11:58] De hele dag door zijn we praktisch.

[0:12:00] 164 dagen per jaar houden we rekening met elkaar.

[0:12:04] En als het aankomt op moslims, dan wordt er een punt gemaakt van neutraliteit.

[0:12:08] En voorzitter, ik rond echt af, dit gaat niet om neutraliteit.

[0:12:11] Dit gaat om het feit, voorzitter, dat er een enorm ongemak wordt gevoeld als een moslim hier iets om iets vraagt.

[0:12:18] Of als er wordt gevraagd om rekening te houden met de moslims.

[0:12:21] Dat is het punt, voorzitter.

[0:12:22] Mevrouw Keijzer, u kunt reageren, maar ik hoor geen vragen.

[0:12:25] Daarna kunt u uw betoog vervolgen.

[0:12:26] Ja, voorzitter.

[0:12:27] En dit is wat denken altijd doet.

[0:12:30] Dan wordt het neergezet alsof er een fundamenteel probleem zou zijn in dit huis met moslims.

[0:12:36] Tegenovergesteld is het geval in Nederland überhaupt.

[0:12:39] In Nederland mag elke moslim binnen de grenzen van de wet zijn geloof uiten.

[0:12:46] Sterker nog...

[0:12:47] De hoeveelheid moskeeën, de hoeveelheid vrouwen met hoofddoeken.

[0:12:52] Het is allemaal toegestaan in dit land.

[0:12:55] En dat is ook de vrijheid van godsdienst die we hebben.

[0:12:58] Dat wil niet zeggen dat je geen kritiek mag hebben op de islam.

[0:13:02] Dat is ook toegestaan in dit land.

[0:13:05] Hier hebben wij een vergaderorde.

[0:13:08] En hier zeg ik vandaag, en de grens ligt gewoon bij ramadamschorsingen of iftaskorsingen.

[0:13:16] Dat u in uw eigen kantoorruimte suikerfeesten doet of de ramadamschorsing doet... is volledig en compleet aan de fractie van Denk zelf.

[0:13:28] Maar wat mij betreft, en ik zal daar ook straks een motie over indienen...

[0:13:33] is het niet aan de orde dat er een ramadanschorsing is.

[0:13:37] Het is trouwens ook niet nodig.

[0:13:39] Als je dat wil, kun je dat prima doen, buiten vergaderingen om.

[0:13:48] Dit soort discussies heb ik hier staan lijken klein, voor denkies dat niet, voor heel veel mensen wel.

[0:13:55] Een toilet hier, een schorsing daar, maar ze staan niet op zichzelf.

[0:14:00] Ze horen bij een bredere ontwikkeling waarin we steeds verder gaan in faciliteren van particuliere eigen meningen.

[0:14:10] Waarbij uiteindelijk de orde van de inrichting van de openbare ruimtes of van vergaderingen stap voor stap opschuift.

[0:14:20] Mensen buiten deze zaal denken, mijn hemel, waar gaat dit over?

[0:14:25] Waar gaat dit over?

[0:14:26] Is dit waar jullie druk mee zijn?

[0:14:29] Is dit waar jullie druk mee zijn?

[0:14:32] Ja, ik zie de heer Eerdmans... Natuurlijk hoe de heer Eerdmans dit soort discussies naast zich neerzet.

[0:14:39] Maar voorzitter, dit is vrij fundamenteel.

[0:14:43] Want dit is namelijk...

[0:14:45] Wat vinden wij in Nederland normaal?

[0:14:47] Wat vinden wij in Nederland gebruikelijk?

[0:14:50] Terwijl de meeste Nederlanders vragen zich af... Wanneer krijg ik mijn eigen huis?

[0:14:55] Wanneer komen mijn kinderen van de zolder af?

[0:14:57] Ondernemers vragen zich af... wanneer wordt er nou echt eens iets gedaan aan de regeldruk?

[0:15:02] Want wij vluchten zo langzamerhand dit land uit.

[0:15:05] Migratie, wanneer gaat er echt iets gebeuren aan de instroom?

[0:15:09] Voorzitter, wat zien zij?

[0:15:12] Een overheid die steeds groter wordt... en steeds dwingender wordt in het leven van mensen.

[0:15:17] En dat is ook waarom het wat mij betreft zo belangrijk is om duidelijk te zijn.

[0:15:21] Om niet bij elke ogenschijnlijke kleine stap mee te bewegen... maar de vraag te stellen, past dit eigenlijk bij dit land...

[0:15:30] Past dit hoe wij hier met elkaar willen omgaan?

[0:15:33] Religie is vrij.

[0:15:35] Je eigen perceptie van je eigen identiteit is vrij.

[0:15:40] Maar het parlement is en blijft neutraal.

[0:15:43] Dank u wel.

[0:15:45] Dank u wel voor het inbreng.

[0:15:46] Voordat we naar de heer Erkin gaan, ik verzoek de leden niet om steeds buiten de microfoon om te reageren.

[0:15:50] Want het is niet te volgen voor de mensen die het online volgen, maar ook het maakt het debat niet beter.

[0:15:54] Als u iets vindt van de inbreng van iemand, kunt u een interruptie plegen, maar niet buiten de microfoon om.

[0:16:00] De heer Erkin.

[0:16:02] Voorzitter, dank u wel.

[0:16:03] De raming is altijd een mooi moment om stil te staan bij hoe het gaat in het huis.

[0:16:08] Traditioneel gezin beginnen we altijd met een dankwoord richting het kamerpersoneel.

[0:16:13] En tussen alle hectiekel en soms ook chaos zorgen zij voor orde en rust.

[0:16:17] Dan heb ik het over de griffie, de schoonmakers, beveiligers, de technische dienst en de boders.

[0:16:22] Dank voor al jullie inzet.

[0:16:25] Dit is natuurlijk ook de eerste raming van de nieuwe Kamervoorzitter.

[0:16:29] En stiekem is dat natuurlijk ook een moment voor een Kamerlid om ook terug te blikken op die eerste maanden van een Kamervoorzitter.

[0:16:36] En voorzitter, ik moet eerlijk zeggen, ik ben het niet altijd eens met hoe de Kamervoorzitter de besluiten die de Kamervoorzitter in de Kamer neemt.

[0:16:44] Zeker als het gaat om wanneer grijpt hij wel in en wanneer grijpt hij niet in, in de Tweede Kamer.

[0:16:50] Maar wil ik wel beginnen met een compliment, eigenlijk twee complimenten.

[0:16:54] In de richting van meneer Van Kampen.

[0:16:57] Eén, bedankt omdat we niet meer naar die saaie gedichten aan het begin van de vergadering moeten luisteren.

[0:17:03] Dat vind ik wel heel belangrijk.

[0:17:06] En het tweede compliment, voorzitter, gaat over de zaak Ariep.

[0:17:10] De kwestie Ariep wordt ook wel genoemd.

[0:17:12] Een langslepend conflict dat alleen maar verliezers kent.

[0:17:16] En volgens mij is er vorige week, laat ik zeggen, in goed overleg is er in ieder geval een einde gekomen.

[0:17:23] En ik wil graag de Kamervoorzitter daarvoor bedanken.

[0:17:27] Want dat zal zeker een lastige weg zijn geweest.

[0:17:29] En uiteraard ook mevrouw Moorman die natuurlijk ook daar een rol in heeft gespeeld.

[0:17:34] Het is goed dat we daar...

[0:17:35] Ik hoop vandaag voor het laatste over gaan hebben en dat het daarna gewoon klaar is.

[0:17:40] En nu ik toch ben begonnen over de eerste maanden van de Kamervoorzitter, hoe ervaart hij het zelf?

[0:17:45] Hoe ziet hij bijvoorbeeld de wisselwerking tussen het kabinet en de Kamer?

[0:17:49] En ik zou graag een reactie willen van de Kamervoorzitter.

[0:17:53] Het daarna vandaag hebben over diversiteit van de Kamerorganisatie, rekening houden met minderheid in dit land, het restaurant, de stilteruimtes, het beleid rondom bezoekers en tot slot over de veiligheid van Kamerleden.

[0:18:07] Want voorzitter, mijn eerste punt gaat over de vraag of minderheden zich in dit huis voldoende kunnen herkennen.

[0:18:14] Want vorig jaar zagen we bij Ketikotti dat er geen rekening werd gehouden met de nationale herdenking.

[0:18:20] De Kamervoorzitter was toen überhaupt niet welkom, maar we zagen dat de stemming eigenlijk op hetzelfde moment viel als de herdenking.

[0:18:28] En daardoor konden Kamerleden niet aanwezig zijn en...

[0:18:32] Voorzitter, het is denk ik belangrijk om te constateren dat ketikultie niet zomaar een bijeenkomst is.

[0:18:37] Het is echt een moment waarop we als land stilstaan bij ons slavernijverleden, bij het leed wat generaties is aangedaan, bij de strijd voor vrijheid en bij de opdracht om racisme en ongelijkheid te bestrijden.

[0:18:51] En dat moeten we waardig herdenken.

[0:18:53] En waardig herdenken vraagt om meer dan alleen mooier woorden... maar omdat we bijvoorbeeld rekening houden in het reilen en zeilen hier in de Kamer.

[0:19:00] Dus ik wil graag voorkomen dat we weer aankomen op dinsdag... omdat er bijvoorbeeld ook een herdenking is in Rotterdam.

[0:19:06] En Utrecht meen ik dat we weer Kamerleden nee moeten verkopen... om aanwezig te zijn bij deze belangrijke herdenking.

[0:19:13] En ik zou aan de Kamervoorzitter willen vragen hoe hij ervoor gaat zorgen... dat we komende dinsdag het juiste voorbeeld gaan geven...

[0:19:20] En ook rekening houden met de traditie van herdenking van Ketikoti.

[0:19:24] Namelijk op de 30ste staan we stil bij de geschiedenis.

[0:19:28] En pas op 1 juli gaan we feestvieren.

[0:19:31] Voorzitter, ik hoef daar wat mij betreft geen motie over in te dienen.

[0:19:35] Maar ik hoop dat de Kamervoorzitter daarin vandaag helderheid kan verschaffen.

[0:19:41] Voorzitter, mijn volgende punt...

[0:19:43] Het gaat over een beschamend dieptepunt in de Tweede Kamer.

[0:19:46] Eigenlijk heb ik net al een interruptiedebatje gehad met mevrouw Keijzer.

[0:19:49] En dat dieptepunt heet inmiddels de Iftar-schorsing.

[0:19:53] Want tijdens het commissiedebat stelde ik een simpele vraag aan de voorzitter van dienst.

[0:19:57] Ik vroeg, er bestaat al een schorsing.

[0:20:01] Kunnen we die een kwartier vervroegen zodat we rekening kunnen houden?

[0:20:04] Niet alleen met mij als persoon, maar ook met medewerkers van de Kamerorganisatie.

[0:20:09] En voorzitter, ik wil toch echt beginnen te zeggen dat niemand die aanwezig was, volgens mij was het zelfs deze zaal, dat niemand tegen dat voorstel heeft gestemd.

[0:20:19] Sterker nog, er werd niet eens gevraagd om een stemming.

[0:20:23] Ik hoef niet aan de Kamervoorzitter uit te leggen hoe dat gaat.

[0:20:25] Een Kamerlid doet een voorstel en vervolgens stemmen andere Kamerliden daarover.

[0:20:29] En als er een meerderheid is, dan wordt dat voorzoek wel gehonodeerd.

[0:20:33] En als er geen meerderheid is, dan niet.

[0:20:35] En op die ene avond was er niet eens de behoefte om te stemmen hier in deze zaal.

[0:20:39] Iedereen vond het prima, want we deden daar wat we normaal altijd doen.

[0:20:44] Wat we dagelijks doen, namelijk rekening houden met elkaar.

[0:20:46] Dat doen we de ene keer bij een minister.

[0:20:48] En de andere keer doen we dat als iemand even zijn handen wil wassen.

[0:20:51] En weer een andere keer houden we rekening met reistijden.

[0:20:55] Voorzitter, we hebben zelfs een hele kamerweek in dit huis omgegooid omdat president Zelensky langskwam.

[0:21:00] Dus we doen het al dagelijks.

[0:21:02] En daarom voelde niemand ook...

[0:21:05] de noodzaak om diezelfde avond daar een stemming over aan te vragen.

[0:21:09] En voorzitter, ik dacht van, dit is fijn.

[0:21:13] Eindelijk wordt er letterlijk met iedereen rekening gehouden.

[0:21:17] Maar voorzitter, wat er de volgende dag gebeurde, was zo lelijk.

[0:21:21] Was zo lelijk.

[0:21:23] De volgende dag, mevrouw Keizer, groepmakers over, jaar 21, zelfs de VVD, deden alsof Nederland was veranderd in een islamitisch land.

[0:21:33] Alsof Nederland was gekoloniseerd door de islam... ...omdat er in de Kamer een kwartier rekening werd gehouden met een schorsing.

[0:21:43] Voorzitter, de volgende dag ontwaakte het land in een anti-islamrail.

[0:21:47] En ik ga de citaat herhalen.

[0:21:49] Onrespectvol.

[0:21:51] Het was een bedrijfsangeval.

[0:21:53] Nederland zou islamiseren, haat zou terrein winnen.

[0:21:56] En er moest zo snel mogelijk een verbod komen voor een iftarschorsing.

[0:22:00] En voorzitter, wat er daarna gebeurde was eigenlijk...

[0:22:02] Nog raar.

[0:22:06] Het was echt, voorzitter, als ik terugredeneer... dat het presidium drie weken lang nog over de IFTA-schorsing heeft gesproken.

[0:22:17] Drie weken lang ging het in het hoogste orgaan in dit huis... ging het over een schorsing van een kwartier.

[0:22:22] Een besluit dat democratisch is genomen.

[0:22:24] En voorzitter, ik vind het echt...

[0:22:27] Persoonlijk kan ik er tegen.

[0:22:28] Ik kan tegen de antwoorden die de collega's hier geven.

[0:22:32] Ik zie het ongemak richting mensen met een islamitische achtergrond.

[0:22:36] Ik voel dat ongemak.

[0:22:38] Maar voorzitter, wat ik heel erg vind, en dat is eigenlijk mijn punt, dat heel veel mensen in het land de beschamende optreden van de collega's hier heeft gezien en eigenlijk de boodschap heeft meegekregen, jullie hebben geen ruimte in dit land.

[0:22:51] Jullie mogen jullie zelf niet laten zien.

[0:22:54] Eigenlijk is er tegen een grote groep mensen gezegd, jullie mogen wel in dit land zijn, maar wij bepalen de grens.

[0:23:00] En de grens is dat jullie lekker in de vergetenheid, in de hoek van de samenleving mogen bestaan, maar niet op de plek waar het hoort.

[0:23:07] En voorzitter, ik zou toch aan de Kamervoorzitter willen vragen hoe hij daarop terugkijkt.

[0:23:13] Voordat u verder gaat, de heer Erkin, is een vraag van de heer Ginnemis.

[0:23:17] Ja, voorzitter, ik heb nu twee bijdragers aangehoord.

[0:23:20] Een van mevrouw Kijs en een van de heer Ergin.

[0:23:23] Diametraal verschillend, dat mag natuurlijk.

[0:23:25] Maar ik snap heus dat de heer Ergin een punt maakt van in zijn ogen een heel overdreven reactie.

[0:23:32] Maar hij toont zelf 0,0 reflectie door te zeggen van... als wij gewoon als denkfractie op dat moment geen schorsing hadden aangevraagd... maar gewoon tien minuutjes hadden gewacht tot de reguliere schorsing was...

[0:23:46] die er al aanstaande was, dan had niemand ergens over gepraat.

[0:23:50] Waarom hoor ik deze reflectie vanuit Denk niet?

[0:23:54] Want nu wordt het van twee kanten opgeblazen, terwijl het was helemaal niet nodig geweest.

[0:24:00] Meneer Erkin.

[0:24:00] Ja, voorzitter, er is helemaal geen sprake van dat destijds iets door Denk is opgeblazen.

[0:24:05] Meneer Grimmis weet heel goed dat ordevoorstellen altijd aan het begin van een debat volgen.

[0:24:11] Dus het ordevoorstel vond drie uur of twee uur voor de schors in plaats.

[0:24:16] Dat doen we altijd aan het begin van een debat.

[0:24:19] En niemand had daar moeite mee.

[0:24:21] De collega's die daar zo tegen waren... hadden alleen een knopje in moeten drukken en moeten zeggen... voorzitter, we willen graag een stemming over het ordevoorstel.

[0:24:31] En wij stemmen tegen.

[0:24:32] En dan waren ze democratisch gehoord.

[0:24:34] Dat gebeurde hier niet.

[0:24:35] Wat hier gebeurde, was dat op diezelfde avond iedereen het normaal vond.

[0:24:39] Want dat doen we eigenlijk dagelijks.

[0:24:42] Als de regering weer straks met een verzoek komt, dan houden we daar gewoon rekening mee.

[0:24:46] Maar de volgende dag werd de kwestie zo opgeblazen dat het hele land, bij wijze van spreken, in brand stond.

[0:24:53] Omdat de Tweede Kamer een kwartier eerder had geschorst.

[0:24:55] En daar gaat mijn punt over.

[0:24:57] Voorzitter, ik constateer dat de heer Ergin wegdraait van het punt dat ik maak.

[0:25:03] Want ik ken deze praktijk van een zogenaamde schorsing aanvragen om het vast te verbreken.

[0:25:10] Ook uit de gemeenteraadspraktijk.

[0:25:12] Het is een manier om een schorsing te vragen.

[0:25:17] Die ik aan de meneer Ergin zou mee willen geven om dat niet op die manier te doen.

[0:25:21] We hebben hier om praktische redenen schorsingen, niet om religieuze redenen.

[0:25:24] En zo gaan we volgens mij met elkaar om.

[0:25:26] Dus je kunt wel alles zeggen over de reactie de dagen daarna.

[0:25:29] Het begint met dat de denkfractie of een collega van de denkfractie zo'n schorsing aanvraagt.

[0:25:35] En ik ken dit trucje vanuit de gemeenteraad.

[0:25:37] Dat hebben ze hier landelijk ook geprobeerd.

[0:25:39] Ik zou zeggen doe het niet meer.

[0:25:41] En iedereen gunt mijn collega als hij het vaste wil verbreken.

[0:25:47] Als de zon ondergaat.

[0:25:48] Prima die ruimte.

[0:25:49] Maar er hoeft niet op dat moment een schorsing voor worden aangevraagd.

[0:25:52] Meneer Ergen.

[0:25:53] Ja, voorzitter.

[0:25:54] Wat deze vraag eigenlijk een beetje opmerkelijk maakt, is we schorzen drie weken lang tijdens het kerstsers.

[0:26:01] Drie weken lang hebben we geen vergadering in het huis.

[0:26:04] Dus we schorzen zeker vanwege religieuze tradities.

[0:26:07] En voorzitter, ik ben daar niet op tegen.

[0:26:10] Ik vind dat mooi.

[0:26:11] Ik vind het mooi om te zien dat we in dit huis...

[0:26:14] Eigenlijk, als het gaat om... christelijke en joodse... religieuze en culturele tradities... dat we daar alle ruimte voor geven.

[0:26:22] Ik vind dat mooi.

[0:26:23] Ik zou het heel fijn vinden als we die ruimte... ook voor andere tradities... in dit huis bieden.

[0:26:30] Ik merk dat het zelfs bij de christeninie... die zelf...

[0:26:33] Nooit een punt maakt als we op kerstsjes gaan, als er een paasspecial is, als er een ganouka vierding plaatsvindt.

[0:26:40] Notabene in de ruimte waar bijvoorbeeld de formatie plaatsvindt, dat is best wel een belangrijke plek.

[0:26:45] Dus niet ergens in een hoek van de Tweede Kamer, maar in de zaal waar de formatiegesprekken hebben plaatsgevonden.

[0:26:53] Dat vind ik allemaal mooi.

[0:26:54] En dan zou het de heer Grimmers ook zien om te zeggen van, ik maak als christen...

[0:26:58] Of ik geniet als christen van deze ruimte en ik gun het anderen ook.

[0:27:02] En toch moet ik constateren dat die ruimte er kennelijk voor de moslim niet is in het huis.

[0:27:06] En dat vind ik jammer.

[0:27:07] Meneer Ginnemus, afrondend.

[0:27:08] Afrondend, voorzitter.

[0:27:10] Ik neem echt afstand van de suggesties die de heer Ergin neerlegt.

[0:27:15] Inderdaad, de ChristenUnie is een partij geïnspireerd in een christelijke traditie.

[0:27:20] Wij zijn ook een van oudsher christelijk land.

[0:27:23] In ieder geval een land wat gestempeld is door de christenen.

[0:27:25] Laat ik het wat juist te formuleren.

[0:27:27] Dat daar inderdaad bepaalde titels uit zijn overgebleven.

[0:27:32] Zoals kerstvakantie of kerstreces.

[0:27:34] Ik zou zeggen geniet ervan.

[0:27:35] Ik dring niemand op om naar de kerk te gaan.

[0:27:38] Ik beveel het wel aan.

[0:27:39] Ik dring niemand op om welke redenen wat dan ook te doen.

[0:27:43] En dat hier onder het mom van een soort religieuze schossing te realiseren.

[0:27:47] En dat geef ik de heer Erging mee.

[0:27:49] Eis je ruimte niet op.

[0:27:50] Maar neem op een subtiele manier gewoon de vrijheid die je hebt in dit huis.

[0:27:55] En die ruimte is er gewoon om tijdens een schorsing het vast te verbreken.

[0:27:58] Maar het hoeft niet omgedoopt te worden tot een de facto religieuze schorsing.

[0:28:06] Voorzitter, er is geen sprake van opdringing.

[0:28:09] Ik begrijp gewoon niet dat zelfs de heer Grimmens hier doet... alsof ik andere Kamerleden heb gedwongen... om een aparte schorsing voor de ramadan.

[0:28:19] Om met een aparte schorsing te gaan.

[0:28:20] Dat is helemaal niet aan de orde.

[0:28:22] Er was al een schorsing.

[0:28:23] En net zoals we dat dagelijks bij talloze andere dingen doen... heb ik gevraagd om rekening te houden... door die bestaande schorsing een kwartier te vervroegen.

[0:28:32] Dus laten we, als jullie het niet doen...

[0:28:33] Alsof hier sprake is van een speciale ramadanschorsing.

[0:28:36] De collega's hebben daar ramadanschorsing van gemaakt.

[0:28:40] Het was helemaal geen ramadanschorsing.

[0:28:42] Want dat was alleen een schorsing die we een kwartier naar voren hebben gehaald.

[0:28:45] Hebben we op een democratische wijze gedaan.

[0:28:47] Ik heb respect getoond voor de collega's.

[0:28:49] De collega's konden hier netjes een bezwaar optekenen.

[0:28:52] Hebben ze niet gedaan.

[0:28:53] En ik vind het jammer, nogmaals voorzitter, dat zelfs de ChristenUnie meegaat in het ongemak hier in dit huis tegen moslims.

[0:29:00] Dat vind ik gewoon heel jammer.

[0:29:02] Voordat u verder gaat, meneer Erkin, heeft toch een intrus van mevrouw Keijzer.

[0:29:05] Ja, voorzitter.

[0:29:06] Ik zag de heer Erkin net een slokje water nemen.

[0:29:08] Waarom heeft hij dat die avond niet gewoon gedaan?

[0:29:11] De heer Erkin.

[0:29:13] Voorzitter, omdat ik er nu op dit moment niet vast.

[0:29:17] En omdat er op dit moment ook geen sprake is van een schorsing waar we het met elkaar over moeten hebben.

[0:29:25] Voorzitter, waar het hier om gaat is, mevrouw Keizer doet het eigenlijk heel spitsvondig, probeert ze eigenlijk het punt wat hier aan de orde is, namelijk haar, maar ook die van andere collega's hier.

[0:29:39] Het is niet alleen iets waar mevrouw Keizer mee kan, maar het ongemak.

[0:29:42] over moslims.

[0:29:43] Daar moeten we het over hebben.

[0:29:45] En voorzitter, op dat moment voelde ik mij geroepen... om een heel simpel verzoek te doen.

[0:29:49] En gelukkig werd dat op dat moment gehonoreerd.

[0:29:52] De collega's vonden dat geen probleem.

[0:29:54] Maar de volgende dag, mede door het optreden van mevrouw Keijzer... is daar echt een ongekende anti-islamril van gemaakt.

[0:30:03] En dat is waar het om gaat.

[0:30:04] En misschien was het ook wel goed... dat ik dat slokje water niet heb genomen... en heb gevraagd aan de collega's om collegiaal te zijn.

[0:30:10] Misschien was dat het doel.

[0:30:12] Mevrouw Keijzer.

[0:30:13] Dat is dus het springende punt.

[0:30:15] Het doel was dus niet het nemen van een slokje water.

[0:30:17] Dat had u gewoon kunnen doen.

[0:30:19] Het doel was om een punt te maken.

[0:30:22] Precies wat de heer Grinwis zegt.

[0:30:25] En dat is het ongemak voor zover er al sprake van is die u blijkbaar voelt.

[0:30:30] Ik werk al decennia met collega's die moslim zijn.

[0:30:36] Nooit één probleem.

[0:30:37] Nooit één punt.

[0:30:39] Maar daar waar gebruiken opgelegd worden, dan wordt het ongemakkelijk.

[0:30:43] Dus waarom heeft u toen niet gewoon, maar laten we erover ophouden voorzitter.

[0:30:48] Want als je vasten breekt, neem je een slokje water.

[0:30:52] Daar hoef je niet een heel vergadering voor plat te leggen.

[0:30:56] Dus was het doel een andere, precies wat de heer Grinwit zegt, de facto een ramadamschorsing.

[0:31:02] Ja voorzitter, wat daar het doel was, was inderdaad om de ruimte die we voor iedereen bieden, om daar zelf ook een beroep op te doen.

[0:31:11] En kennelijk is een beroep doen op collegialiteit te veel gevraagd in dit huis.

[0:31:18] Volgens mij kunnen we die conclusie trekken.

[0:31:20] En voorzitter, mevrouw Keijzer heeft het over dat ene specifieke moment, maar inmiddels zijn we wekenlang rellen.

[0:31:27] We hebben letterlijk een media rel gehad hierover.

[0:31:30] We hebben letterlijk gezien hoe een simpel verzoek hier in dit huis... zo werd uitvergroot in de samenleving... dat ik inmiddels het gevoel heb... en dat ga ik gewoon maar zeggen zoals ik het voel en zoals het denk ik ook is... is dat er volgens mevrouw Keizer moslims... ze mogen er wel zijn, ze mogen wel je collega's zijn... ze mogen ook in de Tweede Kamer zitten... maar als ze te veel plek opeisen, als ze te zichtbaar zijn...

[0:31:59] Dan doet het kennelijk pijn aan de ogen van mevrouw Keijzer.

[0:32:03] En dan gaat ze doen wat ze vandaag heeft gedaan, wat ze al weken lang doet.

[0:32:07] Een moslimhaat bestaat niet.

[0:32:09] Er is sprake van islamisering, een bedrijfsongeval.

[0:32:12] En voorzitter, ik heb eigenlijk maar één boodschap in de richting van mevrouw Keijzer.

[0:32:17] Nederlanders met een islamitische achtergrond wonen al tientallen jaren in het land.

[0:32:22] En ze zullen ook de toekomst van Nederland mede vormgeven.

[0:32:26] Het enige advies wat ik aan mevrouw Keijzer wil geven is, wen er maar aan.

[0:32:30] Wen maar aan hun aanwezigheid.

[0:32:33] En dat ze gebruik maken van de ruimte die we in dit land hebben.

[0:32:36] En dat is maar goed ook.

[0:32:38] Mevrouw Keijzer, alsjeblieft vragen om iets korter te reageren op elkaar.

[0:32:42] Want anders gaan we echt de gewenste eindtijd van dit debat niet halen.

[0:32:46] Mevrouw Keijzer.

[0:32:47] Ja, voorzitter, dit is nou zo ongelooflijk jammer hè.

[0:32:49] De boel tegen elkaar opzetten.

[0:32:53] Terwijl volgens mij waar de heer Ergin aan moet wennen.

[0:32:56] Is dat er in Nederland weer woord komt.

[0:32:59] Dat wij in Nederland zeggen.

[0:33:02] Iedereen is hier welkom.

[0:33:03] Maar dit zijn wel de gebruiken waar langs wij het met elkaar doen.

[0:33:08] Dus wat mij betreft is het goed dat we deze discussie gehad hebben.

[0:33:11] Het is ook duidelijk geworden wat het doel van de heer Ergin was.

[0:33:14] Namelijk zich manifesteren.

[0:33:16] En zorgen dat er een ramadamschorsing is.

[0:33:20] En daarvan zeg ik nu op dit moment, nou en dat is niet wat past bij ons parlement.

[0:33:25] Dus tot hier en niet verder.

[0:33:28] Ja voorzitter, ik heb gezegd wat ik wilde zeggen.

[0:33:33] Ik ga door met mijn betoog.

[0:33:37] Want mijn tweede punt gaat over diversiteit in de Kamerorganisatie.

[0:33:41] Met name in de toplagen.

[0:33:43] Want we weten dat de vorige Kamervoorzitter weinig had met diversiteit.

[0:33:49] Daar gingen we eigenlijk al een beetje van uit.

[0:33:50] Dus daarom verbaast het me niet dat er vrij weinig is gebeurd in de afgelopen periode.

[0:33:54] Maar waar ik vooral benieuwd naar ben, is wat de nieuwe Kamervoorzitter gaat doen.

[0:33:59] Hoe gaat hij mooie woorden omzetten in daden?

[0:34:03] Voorzitter, dan het volgende punt wat heel populair is in Den Haag.

[0:34:07] Dat is het afschaffen, dat zal de voorzitter van dienst ook heel fijn vinden, het afschaffen van onnodige regels.

[0:34:14] Want ik krijg vaak brieven bij technische briefings, ook bij rondetafelgesprekken van een brief met de titel minister verleent persoon X toestemming om deel te mogen nemen aan een rondetafelgesprek of een technische briefing.

[0:34:30] En volgens mij wordt zo'n toestemming ook in alle gevallen gegeven.

[0:34:34] Maar waarom die brief?

[0:34:35] Waarom moet per se een brief geschreven worden door de minister... waarbij iemand toestemming krijgt om te praten met Kamerleden?

[0:34:43] En volgens mij gaan wij als Kamerleden überhaupt zelf over met wie wij praten.

[0:34:48] En eigenlijk mijn vraag aan de Kamervoorzitter... gaan we deze onnodige bureaucratische regel afschaffen?

[0:35:00] Mijn volgende punt, voorzitter, gaat over stilteruimtes.

[0:35:03] Want in de Tweede Kamer hebben we twee stilteruimtes, als ik me niet vergis.

[0:35:08] Ruimtes waar mensen tot rust kunnen komen, kunnen mediteren, vanwege hun neurodivergentie letterlijk stilte en rust kunnen pakken.

[0:35:16] En dat is zeker belangrijk in een hectische werkomgeving als de Tweede Kamer.

[0:35:25] Wat er nu aan de hand is, is dat we heel lang een stilteruimte hadden.

[0:35:29] Maar die werd gebruikt als opslagplek van een niet nader te noemen fractie.

[0:35:35] Dat is nu gelukkig rechtgezet.

[0:35:36] Het functioneert nu als een stilteruimte.

[0:35:40] Maar tegelijkertijd hoor ik van kamerbewoners dat die heel vaak vol zitten.

[0:35:45] Dat is kennelijk goed, want kennelijk is daar behoefte aan en wordt er vaak gebruik van gemaakt.

[0:35:50] En als de ruimte zo vaak gebruikt wordt, zou ik toch aan de Kamervoorzitter willen vragen, is er ruimte om meer van dit soort stilteruimtes te realiseren?

[0:36:00] Voorzitter, mijn volgende punt gaat over de veiligheid van Kamerleden.

[0:36:07] Want we zien gewoon uit alle hoeken dat bedreigingen richting Kamerleden toenemen.

[0:36:12] We zagen dat ook uit een onderzoek van de Volkskrant.

[0:36:15] We maken het allemaal mee, ik maak het zelf mee.

[0:36:19] En op een gegeven moment ontstaat er een situatie... waarbij je gaat wennen aan het feit dat er heel veel bedreigingen zijn.

[0:36:27] En volgens mij moeten we dat juist niet gaan doen.

[0:36:29] We moeten niet normaal maken wat normaal is.

[0:36:31] En gelukkig worden we ook allemaal bijgestaan bij de BVA.

[0:36:35] En ik zeg altijd, als ik mijn contactpersoon zie... ik hoop dat ik je nooit meer zie...

[0:36:41] Maar als ik haar dan weer zie, dan zeg ik altijd wat fijn dat jullie er voor ons zijn.

[0:36:47] Maar voorzitter, ik zie wel een knelpunt in die samenwerking.

[0:36:50] Want de medewerkers van BVA doen hun best.

[0:36:54] Die doen echt zijn stinkende best om op te komen voor de veiligheid van Kamerleden.

[0:36:59] Maar ze lopen wel tegen een beperking aan.

[0:37:01] En die beperking is dat bijvoorbeeld bij het doen van aangifte.

[0:37:04] Dat bijvoorbeeld incidenten die een paar weken oud zijn.

[0:37:09] Bijvoorbeeld bedreigingen op social media.

[0:37:11] En dan heb ik het niet over beledigingen.

[0:37:13] Dan heb ik het echt over regelrechte bedreigingen, doodsbedreigingen.

[0:37:16] dat daar dan niks meer wordt gedaan omdat het niet zou passen in het recente veiligheidsbeeld van een Kamerlid.

[0:37:24] Dat geldt ook voor andere strafbare incidenten, bijvoorbeeld opruiing, groepzaad.

[0:37:31] Dat creëert natuurlijk wel een hele rare situatie, want in hetzelfde interview zag ik de Kamervoorzitter zeggen van het is goed als Kamerleden melding maken, het is goed als Kamerleden aangifte gaan doen, maar aan de andere kant wordt het wel beperkt.

[0:37:45] Dus ik zou graag aan de Kamervoorzitter willen vragen, is het nou niet verstandig om...

[0:37:50] De BVA, de strikte definitie, de strikte werkduimte van BVA, om die te verruimen.

[0:37:57] Door ook bijvoorbeeld naar niet recente incidenten of incidenten die niet per se een doodsbedreiging in zich hebben, maar ook...

[0:38:10] te maken hebben met opruiing, zou ik graag van de voorzitter willen horen.

[0:38:14] Voorzitter, mijn laatste punt gaat over het restaurant.

[0:38:17] En voordat collega's mij weer gaan interruperen op van ja, waarom stelt u deze vraag?

[0:38:23] U kunt toch ook voor iets anders kiezen?

[0:38:26] In de Tweede Kamer wordt er al halal geserveerd.

[0:38:29] Dus dat is niet op mijn verzoek gegaan.

[0:38:31] Dat is gewoon omdat we hier in de thuis rekening houden met elkaar.

[0:38:34] En heel vaak ook opgesloten zitten in dit huis.

[0:38:37] Is er dus kennelijk destijds besloten om halal eten te serveren.

[0:38:43] Net zoals er ook vegan is voor mensen die daar behoefte aan hebben.

[0:38:46] Of een salade als bijvoorbeeld iemand op de lijn is.

[0:38:50] Maar voorzitter, wat er...

[0:38:53] Wat raar is, is dat het soms wel en soms niet halal is.

[0:39:00] Dus kamerbewoners moeten telkens aan het kamerpersoneel vragen of een gerecht halal is.

[0:39:07] Terwijl je volgens mij ook heel makkelijk zou kunnen zeggen, weet je wat, we doen één gerecht überhaupt halal.

[0:39:11] Dan kunnen mensen daar gebruik van maken.

[0:39:13] Want nu voelt het voor heel veel mensen alsof je met de energieleverancier moet bellen voordat je de lichtknop aanraakt.

[0:39:22] Ik zou aan de Kamervoorzitter willen vragen of we deze rare situatie, zeg maar de 50% halal en de 50% niet halal, of we die situatie zouden kunnen beëindigen.

[0:39:30] Door gewoon te doen wat kennelijk al mogelijk is.

[0:39:33] Wat kennelijk niet ervoor zorgt dat de Tweede Kamer verder islamiseert.

[0:39:38] Dat het Nederland verder verwijdert van onze parlementaire democratie.

[0:39:46] Dat is kennelijk al mogelijk.

[0:39:48] Kunnen we dat gewoon standaard toepassen?

[0:39:51] Dat was mijn laatste vraag, voorzitter.

[0:39:55] Dank u wel.

[0:39:59] Ja, voorzitter, ik wil wel benadrukken dat ik me aanstrijd bij het verhaal van Kamerlid Ergin als het gaat om een beetje respect voor elkaar, een beetje rekening houden met elkaar als het gaat om de IFTA en dat het echt niet goed is gaan daarna, de framing die eruit is ontstaan, echt heel veel haat is onwenselijk.

[0:40:16] Maar mijn vraag gaat over het halal.

[0:40:18] Bedoelt de heer Ergin met halal dieren die onverdoogd zijn gedood?

[0:40:24] De heer Ergin.

[0:40:25] Daarmee bedoel ik inderdaad, wat op dit moment overigens, er is een convenant waarin er rekening wordt gehouden met, zoveel mogelijk rekening wordt gehouden met dierenrechten.

[0:40:36] En daarmee bedoel ik dus halal in de zin van alles wat in dat convenant past.

[0:40:43] Ja, voorzitter, dan kan ik dat helaas niet steunen.

[0:40:46] Voor ons zijn er kaders waarbinnen de vrijheid van mensen om te kiezen wel ophouden.

[0:40:53] Dat is onder andere als je anderen pijn doet.

[0:40:56] Dat is in dit geval dieren.

[0:40:58] We weten uit wetenschappelijk onderzoek helaas dat onverdoosd slachten leidt tot extra pijn.

[0:41:03] Want alle slachten is verschrikkelijk en pijnlijk.

[0:41:05] Maar onverdoosd slachten is nog erger.

[0:41:08] Dat weten we uit wetenschappelijk onderzoek.

[0:41:09] We weten ook dat het al anders kan.

[0:41:11] Daar is discussie over binnen de islam, dat weet ik.

[0:41:15] Daarom vroeg ik het ook, maar de heer Ergen is van de lijn dat het onverdoofd moet worden geslacht.

[0:41:20] En dat kunnen we niet steunen.

[0:41:22] Voorzitter, volgens mij hebben we in dit huis en in Nederland de vrijheid van religie.

[0:41:29] En op basis daarvan zijn er bijvoorbeeld voor halal en kosher uitzonderingen.

[0:41:35] En die uitzonderingen zijn ingekaderd met een covenant... waarbij er alsnog zoveel mogelijk rekening wordt gehouden met religieuze rieten.

[0:41:43] En volgens mij is dat mooi en moeten we dat behouden.

[0:41:46] En ik zou aan het lid Kostic willen meegeven in dit huis...

[0:41:53] wordt er vlees geserveerd.

[0:41:55] En waar vlees wordt geserveerd... heb je gewoon te maken met een situatie waarbij een dier wordt geslacht.

[0:42:02] En dan alleen zeggen van ja, maar dan willen we Holland niet toestaan... vind ik eigenlijk wel een beetje tekort door de bocht.

[0:42:09] Tenzij mevrouw Kostic hier gaat pleiten... en dat heb je niet gehoord, het lid Kostic hier gaat pleiten... dat hier op geen enkele manier vlees wordt geserveerd.

[0:42:20] Dan zou ik dat een hele logische...

[0:42:22] route van haar vinden, maar dat hoor ik haar niet zeggen.

[0:42:24] Ik wou haar alleen zeggen wij zijn tegen halal en ik heb gehoord waarom het lid Kostic daar tegen is.

[0:42:32] Het lid kost iets afrondend.

[0:42:34] Voorzitter, dit is een persoonlijk feind.

[0:42:36] Het wordt tegen mij gezegd dat ik heb gezegd dat ik niets heb gezegd over het slachten in het algemeen.

[0:42:44] Maar ik heb volgens mij nadrukkelijk gezegd in mijn vorige interruptie en benadrukt dat het slachten in het algemeen verschrikkelijk is voor de dieren.

[0:42:50] Daar heb ik heel veel misstanden over bestaan.

[0:42:52] Daar hebben we ook een wet over ingediend.

[0:42:54] Dus dat wil ik vooral dier Ergin meegeven.

[0:42:57] En dus nogmaals benadrukken dat het ons niet gaat om de religie, maar om de welzijn van de dieren.

[0:43:02] En dat onverdoofd slachten nog erger is dan wat er op dit moment gebeurt.

[0:43:10] Dus dat verdoven echt het minimale is wat je kan doen voor de dieren.

[0:43:13] Dat geldt voor het gebruik in het jodendom als in de islam.

[0:43:17] Dus daar maken we ook geen uitzondering in.

[0:43:19] De heer Erken met een korte reactie.

[0:43:21] Ik weet dat de Partij voor de Dieren bezig is met een initiatiefvoorstel om halal en koshervlees onmogelijk te maken.

[0:43:27] Dat is denk ik een andere discussie.

[0:43:30] Het debat hier, denk ik, is dat we...

[0:43:34] We hebben nu een discussie over genderneutale toiletten.

[0:43:37] Dat gaan we vandaag voeren.

[0:43:39] Ik zelf zal daar geen gebruik van maken, van een genderneutale toilet.

[0:43:43] Maar ik zou het nooit voor anderen blokkeren.

[0:43:46] Ik zou het nooit voor anderen blokkeren.

[0:43:47] Dus ik begrijp ook niet waarom de Partij voor de Dieren hier heel specifiek ook echt...

[0:43:53] Tenzij je tegen vlees bent in het ledenrestaurant...

[0:43:59] Dan vind ik het prima.

[0:44:00] Dan is het een logische dood.

[0:44:01] Dan zeg je dan doen we helemaal geen vlees.

[0:44:03] Maar dat wil ik de partij voor de dieren niet zeggen.

[0:44:05] Ik hoor de partij voor de dieren alleen een punt maken.

[0:44:08] Als ik hier zeg van we moeten rekening houden.

[0:44:10] Ook met religieuze vrijheden in dit land.

[0:44:12] En daarmee dus ook halal en kosher.

[0:44:15] Die is al mogelijk.

[0:44:16] Om die structureel mogelijk te maken.

[0:44:18] Ik vind het wel jammer.

[0:44:19] Dat wil ik gewoon gezegd hebben.

[0:44:22] Dan zijn we aan het einde van de inbrenging gekomen van de heer Ergin en het woord aan de heer Bikkers.

[0:44:27] Ja, dank u wel voorzitter.

[0:44:28] Ook allereerst namens mij dank aan alle medewerkers.

[0:44:31] Van het restaurant tot de beveiliging, van de commissiestaf tot de schoonmakers.

[0:44:35] De grote glimlach, de gastvrijheid, behulpzaamheid, kunde, passie die zij in hun werk tentoonstrijden onbetaalbaar.

[0:44:42] Ze dragen allemaal dagelijks bij aan het functioneren van onze Tweede Kamer en hun inzet is onmisbaar.

[0:44:48] Voorzitter, ik wil beginnen met de werkwijze van onze Kamer.

[0:44:52] De effectiviteit van ons als Kamer hangt niet alleen af van de middelen, structuren, maar ook van onze eigen werkwijze en discipline.

[0:44:59] En dat doe ik met name op de huidige praktijk rondom debataanvragen op dinsdag, de regeling van werkzaamheden.

[0:45:05] En ik zeg het misschien wat gechargeerd, maar voor bijna elke krantenkop wordt inmiddels een debat aangevraagd.

[0:45:12] Terwijl veel van die onderwerpen inhoudelijk uitstekend kunnen worden behandeld in de vele commissiedebatten die we hebben.

[0:45:17] En dat brengt mij bij een belangrijk punt, voorzitter, en ook een oproep aan onszelf.

[0:45:21] We hebben allemaal de verantwoordelijkheid om dit parlement als geheel goed te laten functioneren.

[0:45:25] En dat betekent dat we niet alleen moeten kijken naar wat politiek aantrekkelijk is op dat moment, maar ook naar wat het parlement als instituut aankan en nodig heeft.

[0:45:34] Daar hoort bij dat we bewuster moeten kijken wat kan er in een commissiedebat.

[0:45:37] Welke onderwerpen kunnen we behandelen via andere instrumenten om onze kaderstende en controlerende taak goed te vervullen.

[0:45:44] En waar is een plenaire debat echt noodzakelijk.

[0:45:48] Als we daarin onvoldoende selectief zijn, ontstaat het probleem dat we nu al zien.

[0:45:51] De plenaire agenda raakt overbelast, debatten vervallen of wordt niet ingeblend en uiteindelijk blijft ook wetgeving liggen omdat de Kamer hier simpelweg niet meer aan toekomt.

[0:46:01] En voorzitter, dat is niet een probleem dat ons overkomt.

[0:46:03] Dat is een gevolg van onze eigen keuzes.

[0:46:06] Ik vraag de Kamervoorzitter dan ook hoe de balans bewaakt wordt tussen politieke actualiteit en de werkbaarheid van de agenda, zodat het systeem niet vastloopt op zijn eigen drukte.

[0:46:16] En tegelijkertijd doe ik dus ook een oproep aan mijn collega Kamerleden.

[0:46:19] Wees selectiever in het aanvragen van planaire debatten.

[0:46:24] Gebruik de bestaande instrumenten beter en houd oog voor het geheel van het parlementaire proces.

[0:46:29] Alleen zo houden we de Kamer effectief en voorkomen we dat juist de belangrijke wetgeving vertraging oploopt.

[0:46:41] Voorzitter, ik vind dit ergens een heel interessant punt.

[0:46:45] En dan ga ik toch even naar de realiteit.

[0:46:47] Ik heb dit jaar volgens mij twee debatten aangevraagd.

[0:46:50] Eén heb ik steun gekregen en de andere dertig leden.

[0:46:53] En bij dat dertig leden debat, dat ging over Groningen, werd gezegd dat kan in het commissiedebat.

[0:46:59] Logisch, dat is in lijn met wat u zegt.

[0:47:02] Maar wat gebeurt er nu?

[0:47:03] Het commissiedebat gaat niet door.

[0:47:06] Waarom niet?

[0:47:07] Omdat diezelfde bewindspersoon zo'n brede portefeuille heeft, vorige kabinet had iemand specifiek op Groningen, dat is nu niet het geval, zo'n brede portefeuille heeft dat plenair voorgaat.

[0:47:19] En dan hang je, want dan kan je dus niet meer debatteren.

[0:47:22] Je wordt verwezen naar het commissiedebat, dat wordt geschrapt.

[0:47:26] En dat plenaire debat, ik weet niet of het er komt.

[0:47:29] Ik ga morgen proberen om het op te plussen.

[0:47:32] Dus heeft de heer Bikkers ook over nagedacht hoe je dat dan praktisch vorm gaat geven?

[0:47:38] Want die commissiedebatten worden nogal wel eens geschrapt.

[0:47:42] En dan zijn er belangrijke onderwerpen voor een fractie die op die manier niet door kunnen gaan, niet besproken kunnen worden.

[0:47:49] De heer Bekkers.

[0:47:51] Ja, voorzitter.

[0:47:51] Kijk, ik begrijp heel goed dat er belangrijke onderwerpen zijn die ook plenair besproken moeten worden.

[0:47:56] Daar wil ik echt niet aan afdoen.

[0:47:57] Dus ik ga ook tegen niemand zeggen je mag geen debat meer aanvragen.

[0:48:02] Alleen wat ik wel heel vaak zie is dat er debatten plenair aangevraagd worden waar binnen drie, vier weken een commissiedebat plaatsvindt waar dat prima besproken kan worden.

[0:48:13] Mocht er daar dan een kink in de kabel komen, dan is er altijd nog een regeling van werkzaamheden in de commissie zelf om daar met elkaar te bespreken.

[0:48:20] Kunnen we dit niet naar voren halen?

[0:48:22] Kunnen we het hier toch niet eerder over hebben?

[0:48:24] En op het moment dat het echt nodig is, kan het dan natuurlijk altijd wel plenaar plaatsvinden.

[0:48:27] Alleen ik vind dat we met elkaar ook de reflectie moeten hebben en kijken van ja, wat zijn nu de dingen die we...

[0:48:34] echt moeten bespreken.

[0:48:35] We zien dat wetgeving soms gewoon maar achteruit gesteld wordt, omdat we met elkaar het over niet minder belangrijke dingen, maar wel dingen hebben die ook op andere plekken terecht kunnen komen.

[0:48:47] Dus dat is mijn oproep aan ons allen.

[0:48:49] En dus dat doe ik ook richting mijn eigen fractie, die oproep.

[0:48:52] Probeer heel selectief te zijn in dat wat we plenair bespreken.

[0:48:55] Kijk eerst of het in een commissiedebat kan.

[0:48:58] En anders kunnen we het altijd doldoen.

[0:49:00] Mevrouw Wekkeman.

[0:49:01] Ja, voorzitter.

[0:49:02] En toch probeer ik de heer Bikkers uitdagen om in te gaan op mijn voorbeeld.

[0:49:08] Over Groningen en de ellende daar is een parlementaire enquête geweest.

[0:49:12] Die heeft ons ook opgeroepen om als Kamer te zorgen dat het in de toekomst goed gaat.

[0:49:22] Dat gaat nu niet.

[0:49:23] We zijn vandaag weer gewaarschuwd door de ombudsman.

[0:49:25] Dit is gewoon...

[0:49:26] En toch kunnen we hier nu niet meer voor de zomer over debatteren.

[0:49:31] Ik heb maar twee debatten plenair aangevraagd.

[0:49:34] Eén daarvan ging over Groningen, werd naar commissie verwezen en die commissiedebat gaat niet door.

[0:49:39] Ik zou wel van de heer Wickers willen weten hoe hij dan wil dat dit vormgegeven gaat worden.

[0:49:44] Want dit is voor...

[0:49:46] Mij wel echt een probleem.

[0:49:48] Je kunt zeggen inderdaad we gaan minder aanvragen.

[0:49:50] Maar we kunnen toch hier niet over debatteren.

[0:49:53] Dat is mijn probleem hiermee.

[0:49:55] En er zijn ook kleine fracties die punten aanvragen die voor uw partij misschien minder van belang zijn.

[0:50:01] Maar wel voor een deel van Nederland heel erg pijnlijk als er niet over gesproken wordt.

[0:50:06] De heer Bekkers.

[0:50:08] Ja, voorzitter.

[0:50:09] Mevrouw Bekkerman daagt mij uit om het inhoudelijk te hebben over dit specifieke debat.

[0:50:14] En daar wil ik even van wegblijven.

[0:50:15] Kijk, wat ik van belang vind is dat we met elkaar de reflectie hebben... dat het heel vaak gebeurt dat er gewoon debatten aangevraagd worden... die op korte termijn ergens anders plaats kunnen vinden.

[0:50:25] En daar moeten we voor waken.

[0:50:26] Dat we niet dingen dubbel doen, dat we niet debatten in de plenaire zaal...

[0:50:31] onnodig daarmee de plenaire zaal belasten, wetgeving achteruit geschoven wordt.

[0:50:37] En we zullen morgen met elkaar misschien een debat hebben tijdens de regeling van werkzaamheden, als mevrouw Beckerman opnieuw dit verzoek doet, of we daar achter staan.

[0:50:44] Maar daar wil ik op dit moment echt van wegblijven.

[0:50:47] Ik doe een oproep aan ons allen, doe ik ook aan mezelf en aan mijn eigen fractie, om heel selectief te zijn, wat is er echt nodig in de plenaire zaal, zodat

[0:50:54] de belangrijke debatten voor een ieder ook door kunnen gaan, dat we wetgeving niet achteruit schrijven en de planerenzaal niet overbelasten.

[0:51:05] Ja, en dan ga ik toch aan de heer Bikkers de vraag stellen of het omgekeerde niet ook waar kan zijn.

[0:51:10] Dat we als Kamer een aantal keren een harde tik op de vingers hebben gekregen.

[0:51:16] Bijvoorbeeld bij de parlementaire enquête over toeslagenschandaal, ook bij de parlementaire enquête over Groningen, gezegd is de Kamer heeft onvoldoende het verschil gemaakt en dat je gezien

[0:51:27] ...in dat licht dus ook moet zorgen dat je daar als Kamer op acteert.

[0:51:33] En daar passen dus ook, wat mijn fractie betreft, plenaire...

[0:51:38] Of commissiedebat erbij.

[0:51:40] Maar kun je dus niet zorgen dat daar een tijd lang niet over gedebatteerd wordt.

[0:51:44] Zeker niet wanneer je weer dit soort signalen krijgt.

[0:51:48] Van bijvoorbeeld de ombudsman of de ACVG.

[0:51:51] Zou de heer Bix daar ook op kunnen reflecteren?

[0:51:53] Dat we als Kamer dus ook heel scherp moeten zijn.

[0:51:56] Dat we ook over moeilijke onderwerpen voor sommige partijen wel het debat moeten voeren.

[0:52:01] De heer Bekkers.

[0:52:02] Zeker voorzitter.

[0:52:03] Dat ben ik met mevrouw Bekkerman meer dan eens.

[0:52:06] Zeker.

[0:52:06] We moeten het over alle onderwerpen kunnen hebben.

[0:52:10] Maar nogmaals.

[0:52:11] We zien dat er een heleboel wetgeving achteruit geschoven wordt.

[0:52:14] In de vorige raming weet ik nog dat ik de Kamervoorzitter vroeg.

[0:52:19] Hoe kan het dat wetgeving niet op woensdag meer plaatsvindt.

[0:52:24] Toen werd er gezegd.

[0:52:24] Er komt zo weinig wetgeving uit het kabinet.

[0:52:26] Als ik nu de lijsten bekijk.

[0:52:28] Dan is dat gewoon simpelweg niet waar.

[0:52:30] Er zijn er gewoon een heleboel wetten die blijven liggen omdat er geen tijd is.

[0:52:33] En daar wil ik echt voor waken.

[0:52:35] Dus ook een oproep aan de Kamervoorzitter om die woensdag wetgevingsdag ook echt te handhaven.

[0:52:40] Om ervoor te zorgen dat we daar niet van afwijken.

[0:52:43] Zodat we gewoon de goede wetgeving kunnen blijven bespreken.

[0:52:45] En ja, natuurlijk zullen we het ook over moeilijke onderwerpen moeten hebben.

[0:52:49] Sterker nog, dat is onze taak als volksvertegenwoordiger om het juist ook over de problemen in het land te hebben.

[0:52:55] Zoals mevrouw Beckerman aangeeft.

[0:52:56] Dus dat deel ik volledig met haar.

[0:52:59] Voordat u verder gaat heeft u nog een interruptie van mevrouw Tsukai.

[0:53:01] En ik wil jullie eraan herinneren dat alle interrupties en reacties echt ruim langer dan een minuut zijn.

[0:53:05] En als we dit echt tot een goed einde willen brengen zal het echt korter moeten.

[0:53:08] Dus nog één keer het verzoek om het kort te houden.

[0:53:10] En als dat niet lukt dan gaan we gewoon bij 30 seconden straks afkappen.

[0:53:13] Mevrouw Tsukai.

[0:53:14] Ja, voorzitter, dank.

[0:53:16] En ik stoor me eerlijk gezegd een beetje aan het punt wat de VVD hier maakt.

[0:53:20] Want wat mij opvalt in mijn portefeuze is dat de VVD, op het moment dat het voor de VVD geen belangrijk onderwerp is, dan wordt er gezegd dat het kan in een commissiedebat.

[0:53:31] Maar op het moment dat het voor de VVD wel een belangrijk moment is, worden er ook door de VVD-fractie zelf plenaire debatten aangevroegd.

[0:53:38] En in mijn commissies is het zelfs zo dat er vanuit de VVD-fractie voortdurend verzoeken worden gedaan om commissiedebatten om te zetten in schriftelijk overleggen.

[0:53:50] Dus ik vraag me een beetje af, wat is de strategie wat de VVD probeert hier te doen?

[0:53:55] Want we kunnen ook alles per mail afhandelen, maar dat lijkt de zonde van onze parlementaire democratie.

[0:54:00] De heer Bekkers.

[0:54:02] Voorzitter, de zorg die ik uitspreek is dat we zien dat wetgeving blijft liggen.

[0:54:07] En een van onze belangrijke taken als volksvertegenwoordiger is dat we ook ons bezighouden met wetgeving.

[0:54:12] En op het moment dat wij de plenaire zaal, die hebben we er maar één van...

[0:54:16] volzetten met allerhande debatten die ook belangrijk zijn zeg ik er gelijk achteraan maar die ook op andere manieren met de middelen die we hebben behandeld kunnen worden dan blijft wetgeving liggen en daar stoor ik mij aan en dat is wat ik met elkaar zou willen kijken hoe kunnen we ervoor zorgen dat die plenaire zaal zo efficiënt mogelijk gebruikt wordt dat we het over de juiste dingen hebben maar dat zeker niet gebeurt zoals dat nu regelmatig gebeurt wetgeving achteruit geschoven wordt omdat er gewoon geen plek is

[0:54:44] Ja, ik ben het ook van harte met de VVD eens dat het goed is om die woensdag wetgevingsdag erin te houden.

[0:54:50] Al is het maar omdat het zo lekker allitereert.

[0:54:52] Maar kunnen we dan ook met elkaar afspreken dat de VVD-fractie wat minder vaak commissiedebatten gaat tegenhouden of zelfs afzeggen?

[0:55:00] Want dat is wat er in mijn commissies continu gebeurt.

[0:55:04] De heer Bekkers.

[0:55:05] Nou, voorzitter.

[0:55:06] Kijk, als het zo zou zijn dat de VVD... ...ergensstandig commissiedebatten zou kunnen afzeggen... ...of opnieuw zou kunnen agenderen... ...dan zou dat wel heel wonderlijk zijn in dit huis.

[0:55:14] Zoveel zetels hebben wij niet.

[0:55:16] Was het maar zo.

[0:55:19] Maar dat is niet aan de orde.

[0:55:20] Het kan best zijn, en dat zie ik niet alleen bij de VVD... ...maar ook bij collega's van andere partijen... ...dat een commissiedebat omgezet wordt naar schriftelijk overleg.

[0:55:28] Dat doet overigens niets af aan het belang van het overleg.

[0:55:31] Alleen vindt het schriftelijk plaats op dat moment...

[0:55:33] Om wat voor reden dan ook.

[0:55:35] Tegelijkertijd zeg ik op het moment dat we nogmaals die plenaire zaal belasten, kan dat ook anders.

[0:55:44] Mevrouw Tegai, afrondend.

[0:55:45] Ja, voorzitter, schriftelijk overleg doet wel degelijk af aan het belang van het onderwerp.

[0:55:50] Onze parlementaire democratie is gebaat bij debat en dat je elkaar in de ogen kunt kijken en dat je dingen tegen elkaar kunt zeggen, zoals we hier nu ook een leuk debatje hebben over wel of geen debatten.

[0:56:00] Het wordt heel semantisch.

[0:56:03] Ja, dus ik ben het er niet helemaal mee eens.

[0:56:05] Ik constateer dat de VVD-fractie disproportioneel vaak vraagt om schriftelijke overleggen.

[0:56:09] Ik zeg niet dat zij eigenstandig commissiedebatten tegenhouden of afzeggen, maar ik zie wel dat het initiatief vaak wordt genomen.

[0:56:17] Dus als u dan zegt, laten we die plenaire zaal een beetje vrijhouden, kan ik deels in meegaan.

[0:56:22] Maar laten we dan ook wat aardiger voor elkaar zijn als iemand wel een commissiedebat wil over een bepaald onderwerp.

[0:56:28] Voorzitter, dit is hoe democratie werkt.

[0:56:33] Uiteindelijk zijn we hier met 150 gekozen Kamerleden en bepaalt een meerderheid van het parlement wat er gebeurt.

[0:56:39] En het karikatuur dat er nu gemaakt wordt van het feit dat de VVD een initiatief neemt en de meerderheid van de Kamer zegt dat lijkt mij een heel goed plan en daarmee een stempel op de VVD drukt dat de VVD het altijd maar debat uit de weg gaat, dat is echt een frame waar ik niet in mee zou willen gaan.

[0:56:58] Voordat u verder gaat, de heer Ginwis.

[0:57:02] Ja, voorzitter, we weten allemaal dat democratie nou eenmaal geen doelmatige methode is.

[0:57:08] Dus als het om doelmatigheid gaat, dan kun je beter een andere methode kiezen.

[0:57:11] Maar ik koester onze parlementaire democratie.

[0:57:14] En tegelijkertijd snap ik heel goed wat de heer Bikkers hier zegt.

[0:57:17] Maar als hij hier alleen maar...

[0:57:18] oproep doet van beheershuur, dan is het een beetje gratuït.

[0:57:24] Zit er ook een voorstel bij, van bijvoorbeeld dat we plenaire debatten, en dat is niet in mijn eigen belang, maar als we plenaire debatten bijvoorbeeld alleen nog maar via de commissie zouden kunnen aanvragen.

[0:57:35] Want nu hebben onze commissies formeel een belangrijke rol, maar tegelijkertijd kunnen we er een parallel circuit naast organiseren.

[0:57:42] Waarmee je dus continu strijd krijgt.

[0:57:44] Het ene is belangrijker dan het andere.

[0:57:45] Terwijl als we gewoon zeggen we maken onze commissies echt belangrijk.

[0:57:48] En zij, in de commissie kun je een verzoek doen tot een plenaire debat.

[0:57:51] En dat komt tot de regeling.

[0:57:53] Of dat wordt ingepland.

[0:57:55] Of dat wordt afgezegend via de regeling.

[0:57:57] Dan krijg je natuurlijk een andere dynamiek dan zoals we nu georganiseerd hebben.

[0:58:02] En tegelijkertijd moet je natuurlijk wel ruimte houden als het niet lukt via de commissie voor een individueel lid.

[0:58:06] Om plenaire wel via de regeling een debat aan te vragen.

[0:58:08] Hoe wil de heer Bikkers met zijn oproep omgaan of blijft het gewoon een oproep en daarmee basta?

[0:58:15] De heer Bikkers.

[0:58:17] Nou voorzitter, kijk, het is voor nu een oproep.

[0:58:20] Ik zou nu die oproep willen doen.

[0:58:22] Het is een bewijs van een moreel appel aan ons allen om ervoor te zorgen dat we zuinig omgaan met de ruimte die we hebben.

[0:58:28] En ja, ik worstel ook uiteraard met de wijze hoe je daar verandering in zou kunnen brengen als die oproep niet gehoord wordt.

[0:58:37] Omdat ik ook niet voorbij wil gaan aan het recht van ieder individueel Kamerlid om iets te willen agenderen.

[0:58:42] Het zou wat gek zijn als ik daar een stomp op zou zetten.

[0:58:46] Het is absoluut niet aan de orde.

[0:58:48] Dus ik denk dat we met elkaar uiteindelijk het zelfreinigend vermogen van de Kamer zo sterk mogelijk moeten maken dat we het over de juiste dingen hebben.

[0:58:56] En dat kan soms betekenen dat we inderdaad een hele week wel over dingen praten die de kranten beheersen, omdat het op dat moment gewoon het allerbelangrijkste is en wetgeving eventjes moet wachten.

[0:59:06] Dat kan, maar laten we daar zorgvuldig mee omgaan.

[0:59:11] Dat is de oproep die ik doe voor nu.

[0:59:12] En ja, als de heer Gimwist zegt, ja, ik zie ook dat er dingen blijven liggen en dat het naar achter geschoven wordt.

[0:59:19] Ik wil graag met z'n tweetjes eens nadenken over hoe je daar mee om kan gaan.

[0:59:23] Maar, nogmaals, niet voorbij gaan aan het recht van elk Kamerlid om gewoon zijn werk te kunnen doen.

[0:59:33] Ja, dit kost niet.

[0:59:36] Stak ook uw hand net op of dat niet?

[0:59:37] Oké, dan was volgens mij eerst de heer Vermeer.

[0:59:39] En graag kort allemaal.

[0:59:42] Ja, dank u wel voorzitter.

[0:59:44] Maar ik wou ook gewoon een voorstel doen.

[0:59:45] En dat kost dan misschien net iets meer tijd, maar misschien bespaart dat straks heel veel.

[0:59:51] Want dit is gewoon niet te doen wat we met z'n allen aan het doen zijn.

[0:59:56] Wij praten vanuit de actualiteit vragen we debatten aan.

[1:00:01] En vervolgens tegen die tijd dat het debat gehouden is, moeten we alweer kijken wat de actualiteit ook alweer was vier weken geleden.

[1:00:07] is de hele urgentie weg.

[1:00:10] Mensen zeggen, ja, je hebt het toen gesteund, dus ga je er maar heen.

[1:00:13] En eigenlijk wil je er gewoon bij wegblijven.

[1:00:15] Kunnen we het niet heel andersom doen.

[1:00:17] Gewoon op woensdag alle wetgevingsdebatten inplannen en verder blokken maken, zodat op grootte van partijen, dat iedere partij gewoon altijd een debat aan kan vragen en zelf kan bepalen wat het onderwerp is.

[1:00:30] En dat we dat hele circus niet hoeven te doen en één actualiteitendebat per week of zo.

[1:00:35] En dan kunnen we het gewoon simpel houden en dan is de agenda overzichtelijk.

[1:00:39] En dan kan iedere partij ook iets doen, want dat is natuurlijk wel het punt.

[1:00:43] Uw vraag is volgens mij duidelijk, meneer Vermeer, denk ik.

[1:00:45] Dus ik zou het woord aan de heer Bikker zeggen.

[1:00:46] Maar moet dit niet bij de commissie werkwijze zijn en moeten we het hier over de raming hebben?

[1:00:52] De heer Bekkers.

[1:00:53] Ja, voorzitter.

[1:00:55] De heer Vermeer is zeer praktisch.

[1:00:56] Dus dank voor een praktisch aanbod.

[1:00:59] Ook hier zullen allemaal praktische bezwaren aan zitten.

[1:01:01] Dus ik wil graag met u doordenken over hoe we dit zo goed mogelijk kunnen oppakken.

[1:01:08] Volgens mij wilde mevrouw Van Dijk, Inge Van Dijk.

[1:01:11] Ja, heel kort, want mijn buurman en ik zitten al een tijdje in de commissie van de werkwijze inderdaad.

[1:01:16] En we hebben heel vaak van deze discussies.

[1:01:18] Maar ik zou in ieder geval de heer Bikkers graag willen uitnodigen om aan te haken.

[1:01:21] Want ik vind wel wel dat we over deze onderwerpen verder moeten doorpraten.

[1:01:24] Want ik heb niet de illusie dat een moreel appel de wereld gaat veranderen in deze kamer.

[1:01:29] De heer Bikkers, en volgens mij kunt u daarna uw betoog vervolgen.

[1:01:33] Zeker, voorzitter.

[1:01:34] Daar hak ik bij aan.

[1:01:36] Het volgende punt zal vast ook een heleboel discussie opwerpen en dat zijn de twee minuten debatten.

[1:01:42] Want het is inmiddels een goed gebruik en een traditie geworden dat elk twee minuten debat, elk schriftelijk overleg en elk commissie debat uiteindelijk ook leidt tot een twee minuten debat.

[1:01:55] Vroeger was dat niet zo.

[1:01:57] Ik ben ook benieuwd naar de reflectie van de heer Van Kampen daarop.

[1:02:00] Hoe hij daarnaar kijkt en wat we daar eventueel aan zouden kunnen doen.

[1:02:05] Ook daar weer natuurlijk zou ik zeker niet elk individueel lid het recht willen ontnemen om uiteindelijk moties in te dienen.

[1:02:11] Maar misschien kunnen we daar ook een efficiëntere werkwijze op verzinnen met elkaar.

[1:02:16] De commissie van de werkwijze gaan we daar vast mee aan de slag.

[1:02:20] Voorzitter, mevrouw Keijzer en de heer Ergin hebben al een vluchtig discussie gehad over de onwenselijkheid van ordevoorstellen zoals schorsingen en vergaderingen worden gebaseerd op regieuze overwegingen.

[1:02:35] En de Kamer is in mijn optiek een circulair instituut waarin neutraliteit voor op moet staan.

[1:02:41] Religie hoort bij de persoonlijke levensfeer, maar niet bij institutionele besluitvorming van dit parlement.

[1:02:46] Tegelijkertijd constateren we dat het reglement van orde hier geen expliciete beperking aan stelt.

[1:02:50] Ik ben heel benieuwd hoe de Kamervoorzitter en de rest van de collega's hier naar kijken.

[1:02:54] De inzet van de VVD is helder.

[1:02:56] Voordat u verder gaat, als eerste het lid kost iets.

[1:02:58] Ik denk nog op het vorige onderwerp, maar dat weet ik niet helemaal zeker.

[1:03:01] Ja, dank.

[1:03:02] Dat was voor het vorige onderwerp ook nog inderdaad.

[1:03:04] Ik wil er eigenlijk niet op interromperen... maar voor mij klinkt het dat de VVD vooral bezig is... om instrumenten die de Kamerleden hebben... met name ook aan de oppositiekant... om die toch wel te beperken... al zegt mijn collega dat het niet zo is.

[1:03:22] Eerder begon het bij de regeling van werkzaamheden... daar kunnen we over nadenken...

[1:03:26] Maar nu ook nog eens geen twee minuten debatten meer naar schriftelijke overleggen.

[1:03:30] Ik vraag de VVD ook echt daar van weg te blijven.

[1:03:34] Ook gezien inderdaad dat het vooral de VVD is die de schriftelijke overleggen steeds aanvraagt en commissie debatten schapt.

[1:03:41] Alsjeblieft blijf daar van weg en laten we ons bezighouden met nuttige zaak.

[1:03:45] Dat is mijn vraag aan de vriendin.

[1:04:02] En elk commissiedebat uiteindelijk altijd leiden tot een twee minuten debat.

[1:04:07] Dat is dus mijn constatering.

[1:04:08] En dat dat inmiddels wel zo is.

[1:04:10] En dat dat ook de agenda van de plenaire zaal belast.

[1:04:15] En ik mij afvraag of dat noodzakelijk is en of we daar op een goede andere manier mee om zouden kunnen gaan.

[1:04:21] Dat betekent niet dat ik daarmee mensen het mond wil snoeren.

[1:04:25] Of het vreemd dat de VVD uiteindelijk niet wil dat oppositie moties kan indienen.

[1:04:30] Alsjeblieft.

[1:04:31] Dat is het recht van elke individueel Kamerlid.

[1:04:33] En dat is wat mij betreft echt heilig.

[1:04:38] De heer Erkin.

[1:04:39] Voorzitter, de heer Bikker zei net.

[1:04:41] De VVD is helder als het gaat om.

[1:04:45] Ik noem het even de Ramelanschorsing.

[1:04:46] Maar eigenlijk was de VVD.

[1:04:48] De VVD was een van de weinige partijen die er een enorm nummer van hebben gemaakt, maar wel aanwezig waren bij het debat.

[1:04:55] Dus de VVD had dat kunnen zeggen, wij stemmen tegen dit voorstel.

[1:04:57] En waarom heeft de VVD dat niet gedaan, aangezien ze het zo belangrijk vinden?

[1:05:01] Hadden ze toch net zo makkelijk tegen kunnen stemmen?

[1:05:03] De heer Bikkers.

[1:05:04] Ja, zeker voorzitter.

[1:05:05] Ik denk dat dat in het vervolg ook zeker zal zo zijn.

[1:05:09] Maar laat ik het zo zeggen.

[1:05:10] Het was zo'n opvallend, nieuw, verrassend verzoek dat mijn collega op dat moment eigenlijk overvallen was door het verzoek.

[1:05:23] In het vervolg zal dat anders zijn.

[1:05:25] De heer Erkin.

[1:05:26] Voorzitter, wat ik dan niet begrijp...

[1:05:30] Als de VVD zegt dat het een seculier instituut is, volgens mij gebruikt het deze twee woorden.

[1:05:39] Hoe ruimt de VVD dat dan?

[1:05:46] Als het kennelijk zo principeel is dat er nul ruimte is voor religieuze invloeden, als ik het dan even goed samenvat, waarom is het dan voor de ene religie wel en voor de andere religie niet?

[1:05:58] Wat maakt het voor de VVD?

[1:06:01] Voorzitter, wat het verschil maakt is dat in de orde van de vergadering wij als instituut neutraal zullen moeten zijn.

[1:06:08] Dat is het uitgangspunt voor de VVD.

[1:06:10] En dat betekent dat op het moment dat wij met elkaar vergaderen het in onze ogen niet aan de orde kan zijn dat er om religieuze redenen geschorst zal moeten worden.

[1:06:19] De heer Erken, afrondend.

[1:06:21] Ja, maar dat gebeurt dus wel.

[1:06:23] Tijdens kerst is er drie weken lang.

[1:06:25] Ik heb al die voorbeelden meerdere keren aangehaald.

[1:06:27] En de heer Bikkers gaat daar niet op in.

[1:06:29] Dus als de heer Bikkers zegt, die kan niet.

[1:06:31] Het was overigens geen religieus reden.

[1:06:33] Het was een praktische reden waarom die schorsing is aangevraagd.

[1:06:36] Maar natuurlijk wel met een religieus sausje.

[1:06:40] Met een islamitisch sausje erbovenop.

[1:06:43] Dan beweeg ik ook richting de heer Bikkers.

[1:06:44] Maar waarom kan de heer Bikkers hier gewoon niet zeggen.

[1:06:47] We doen het voor iedereen of voor niemand.

[1:06:48] Dat is toch dan heel makkelijk als het zo principeel is voor de VVD.

[1:06:51] De heer Bekkers.

[1:06:53] Voorzitter, zoals ik al zei, in de orde van de vergadering, zoals we hier bij elkaar zitten, is het in mijn ogen de neutraliteit van het instituut echt heilig.

[1:07:01] En dat betekent dat op het moment dat we met elkaar een debat voeren en er om religieuze redenen verzocht wordt voor een schorsing, dat de VVD daar niet meer mee zal meewerken.

[1:07:10] U vervolgt uw betoog.

[1:07:12] Dank u wel, voorzitter.

[1:07:15] Voorzitter, dan kom ik bij zoals hij heet de envelop goed bestuur.

[1:07:18] En nu deze middelen beschikbaar zijn, rust op ons de verantwoordelijkheid om die zorgvuldig in te zetten om onze taak beter te kunnen vervullen.

[1:07:25] Ik wil de Kamervoorzitter vragen wat de consequenties zijn voor het huidige werkzaamheden van de Kamerorganisatie wanneer het amendement Bontebal en Van Dijk aangenomen wordt.

[1:07:34] Betekent dit iets voor de bestaande dienstverlening of leidt dit enkel, zoals mijn inschatting op dit moment is, tot het niet uitbereiden van deze dienstverlening?

[1:07:41] De kern van het parlementaire werk ligt in de fracties zelf.

[1:07:45] Daar wordt politieke afweging gemaakt, daar wordt het kabinet gecontroleerd, daar wordt de wetsgeving beoordeeld.

[1:07:50] Als we de kennis- en onderzoeksfunctie van onze Kamer willen versterken, moeten we erkennen dat die functie in de praktijk vooral via de fracties wordt ingevuld.

[1:07:57] De fracties vormen de plek waar de politieke weging en inhoudelijke beoordeling samenkomen.

[1:08:01] Voorzitter, dan de veiligheid van Kamerleden, medewerkers en ambtenaren, die wat steeds een urgente onderwerp is.

[1:08:08] Bedreigingen en verstoringen nemen niet af, sterker ze nemen toe en raken direct het functioneren van onze democratie.

[1:08:14] En ik wil dan ook een groot compliment geven aan al die mensen die dag in dag uit klaarstaan voor onze veiligheid.

[1:08:21] Het recente incident waarbij het Kamergebouw tijdelijk niet kon worden verlaten door een demonstratie buiten is daar een zorgwekkend voorbeeld van.

[1:08:27] En hoewel de beveiliging adequaat heeft gehandeld, laat het zien dat de druk op de veiligheidsstructuur toeneemt.

[1:08:33] Voor de VVD geldt, veiligheid is geen bijzaak, maar een basisvoorwaarde voor het functioneren van dit parlement.

[1:08:38] En dat roept ook de vraag op over de huidige inrichting van de beveiliging.

[1:08:42] Hoe beoordeelt u als Kamervoorzitter de robuustheid van de huidige veiligheidsniveau?

[1:08:46] En in hoeverre zijn scenario's waarin de toegankelijkheid of het verlaten van het gebouw wordt beperkt, voldoende uitgewerkt en getest?

[1:08:54] Voorzitter, de VVD is kritisch op het vergaderen in de regio.

[1:08:57] Er lopen nu experimenten, maar de kernvraag blijft wat deze precies toevoegen aan de kwaliteit van ons parlementaire werk.

[1:09:04] Daarover heb ik een aantal vragen.

[1:09:07] Hoe wordt vastgesteld of deze experimenten daadwerkelijk leiden tot betere besluitvorming of betere controle door de Kamer?

[1:09:13] Welke concrete criteria worden daarvoor gehanteerd en wanneer spreken we van een succes of juist van onvoldoende meerwaarde?

[1:09:20] Daarnaast de vraag hoe de kosten en de organisatorische belasting worden meegewogen.

[1:09:24] Ook als het per keer om enkele tienduizenden euro's gaat, blijft het publiek geld dat er zorgvuldig moet worden afgewogen.

[1:09:31] Deze Kamer is altijd kritisch op de volksverhuizing van het Europese parlement tussen Brussel en Straatsburg en organiseert soortgelijke verhuizingen voor zichzelf inmiddels bijna.

[1:09:40] Voorzitter, ik vraag de Kamervoorzitter hoe wordt voorkomen dat dit een verkeerd beeld versterkt?

[1:09:46] Namelijk dat de Kamer onvoldoende in de regio aanwezig zou zijn, Kamerleden juist structureel door het land werken, er vandaan komen en voortdurend in contact staan met inwoners, bedrijven en organisaties.

[1:09:56] Voorzitter, ik wil ook net als collega Ergin kort stilstaan bij het bericht van afgelopen week dat het slepende conflict rondom oud-Kamervoorzitter Ariep via mediation is afgerond.

[1:10:06] Het is goed dat op deze manier in onderlinge afstemming een einde is gekomen aan een langdurige belastende kwestie die het aanzien van de Kamer heeft geraakt.

[1:10:14] En zonder op de inhoud van de kwestie in te gaan spreekt de VVD de waardering uit voor alle betrokkenen die zich hebben ingezet om dit traject via mediation tot een afronding te brengen.

[1:10:22] Voorzitter, dit onderstreept ook het belang dat conflicten binnen onze eigen organisatie zoveel mogelijk zorgvuldig, tijdig en in onderlinge verbinding moet worden opgelost.

[1:10:32] Voorzitter, ik begon ermee en ik wil ermee afsluiten.

[1:10:34] Dank aan alle medewerkers die zich inzetten met alle toewijding en inzet.

[1:10:38] Dank u wel.

[1:10:45] Ja, dank u wel voorzitter.

[1:10:46] En we hebben al van alles hier de revue laten passeren van toiletten tot gedichten.

[1:10:52] En overigens merk ik wel op dat veel vrouwen vinden dat vrouwentoiletten veel viezer zijn dan herentoiletten.

[1:10:59] Waaronder ook toiletjuffrouwen die dat vinden.

[1:11:02] Dus ik weet het niet wie bang moet zijn voor welk toilet.

[1:11:06] Mij maakt het niet uit.

[1:11:08] Als de nood hoog is gaat het niet om het etiketje wat erop staat.

[1:11:14] Verder...

[1:11:16] Verder, de heer Ergin is blij dat de gedichten niet meer is.

[1:11:20] Ik betreur dat.

[1:11:22] Een gedicht is meer dan woorden.

[1:11:23] Er zit ook altijd, kan er een mooie boodschap in zitten.

[1:11:27] En gezien de paar polariserende interrupties die we hier vandaag gehaald hebben, kunnen we dat wel gebruiken.

[1:11:34] Een stukje verbinding.

[1:11:35] Voorzitter, maar nu tot de raming.

[1:11:38] Allereerst dank aan de Kamervoorzitter, aan het presidium en alle mensen die hebben gewerkt aan de stukken die vandaag voorliggen.

[1:11:45] En vooral ook dank aan de medewerkers van de Tweede Kamer.

[1:11:48] En dat kan niet vaak genoeg gezegd worden, want wij kunnen hier wel willen debatteren, moties indienen, amendementen schrijven, Kamervragen stellen, maar zonder de mensen achter de schermen komt er helemaal niets van de grond.

[1:12:00] De bodes, de Griffie, Beveiliging, mensen van ICT, dienstanalyse en onderzoek, schoonmakers, mensen van de catering, de ondersteuning in commissies, plenair en overal daaromheen, dit huis draait op hun inzet.

[1:12:13] En voorzitter, ik denk oprecht dat er in Nederland weinig organisaties zijn waar mensen zo dienstbaar zijn als hier.

[1:12:20] Soms lijkt alles mogelijk.

[1:12:21] Een zaal regelen, stukken vinden, spoedprocedure, technische ellende oplossen, bezoekers begeleiden, delegaties ontvangen, een Kamerlid dat op het laatste moment nog iets wil.

[1:12:31] Het gebeurt gewoon.

[1:12:33] Maar juist daarom moeten wij niet gaan denken dat dat normaal is.

[1:12:36] Dat is het niet en daar mogen we dankbaar voor zijn.

[1:12:39] Voorzitter, voor BBB is deze raming niet alleen een begrotingsvraagstuk, het gaat ook over de vraag wat voor kamer wij willen zijn.

[1:12:47] Een kamer voor Den Haag of een kamer voor heel Nederland?

[1:12:50] En wat BBB betreft is het antwoord helder, de Tweede Kamer is van heel Nederland en niet alleen van de mensen die makkelijk met de fiets of tram naar het kamergebouw kunnen komen.

[1:13:01] Ook van de visser in Zeeland, de boer in Groningen, de ondernemer in Limburg, de inwoner van de Achterhoek en de vrijwilliger in Friesland.

[1:13:08] En democratie moet niet alleen achter een marmeren gevel zitten.

[1:13:13] Democratie moet ook de klei in, de regio in, naar de mensen toe.

[1:13:17] Dat is ook waar het kunstwerk aan de muur in de plenairezaal ons aan herinnert.

[1:13:21] Of je nou een mooi kunstwerk vindt of niet.

[1:13:25] Daarom is BBB blij dat er nu echt stappen worden gezet om commissievergaderingen in de regio mogelijk te maken.

[1:13:31] Vorig jaar heeft BBB daar een motie over ingediend en die is gelukkig aangenomen.

[1:13:36] En nu ligt er een voorstel waarmee het ook echt mogelijk wordt.

[1:13:39] En dat lijkt misschien een klein gebaar.

[1:13:41] Een vergadering een keer niet in Den Haag, maar ergens anders.

[1:13:44] Maar voorzitter, dat is het niet.

[1:13:46] Voor veel mensen buiten Den Haag is het juist een groot gebaar.

[1:13:50] Het zegt wij zien u.

[1:13:52] Wij komen naar u toe.

[1:13:53] Uw zorgen horen ook thuis in het hart van onze democratie.

[1:13:57] En op dit moment wordt eraan gewerkt om dit jaar in ieder geval twee vergaderingen in de regio mogelijk te maken.

[1:14:04] En de Commissie Binnenlandse Zaken heeft verschillende plattelandsgemeenten en kleine kernen aangeschreven om mee te denken over de plek waar wij het debat over regio's kunnen organiseren.

[1:14:14] En ook de commissie Infrastructuur en Waterstaat is bezig met de voorbereiding van een ronde tafelgesprek in Zeeland over het Grevelingenmeer.

[1:14:22] En voorzitter, de reacties die wij daarop krijgen zijn hartverwarmend.

[1:14:26] Mensen zijn enthousiast.

[1:14:28] Gemeenten, provincies, organisaties en inwoners denken mee.

[1:14:32] Ze concurreren zelfs met elkaar van wat is de beste plek.

[1:14:35] En je merkt gewoon, dit leeft.

[1:14:37] En dat is precies de bedoeling.

[1:14:39] Democratie leeft pas als mensen het gevoel hebben dat ze ertoe doen.

[1:14:44] En het vervult ook behoeften die veel mensen buiten Den Haag met elkaar delen.

[1:14:49] Een kamer die niet alleen over de regio praat, maar ook naar de regio toekomt.

[1:14:54] En voorzitter, natuurlijk kost dit hele idee geld.

[1:14:57] En ik zag in de schriftelijke behandeling een fractie die daar vragen over had.

[1:15:00] Maar laten we het wel een beetje in verhouding blijven zien.

[1:15:03] Deze kamer reist wat af.

[1:15:05] Soms terecht.

[1:15:06] Er gaan Kamerleden, commissies naar de Caribische delen van het Koninkrijk.

[1:15:10] En terecht, want die horen bij ons Koninkrijk.

[1:15:13] Maar we gaan ook naar een conferentie in Bolivia over fossiele brandstoffen, al kerosine verstokend.

[1:15:19] Maar laten we dan ook niet vergeten dat Zeeland, Limburg, Groningen, Overijssel, Friesland en Drenthe ook bij het...

[1:15:25] En als wij het normaal vinden dat de Kamer over de oceaan vliegt om zich te laten informeren, dan moeten wij het ook normaal vinden dat de Kamer af en toe de trein, bus of auto pakt naar onze eigen regio's.

[1:15:38] Want voorzitter, je ziet sommige problemen pas echt als je er staat, als je de afstand voelt, als je de leegstand ziet en als je met mensen spreekt die niet elke week een lobbybrief naar Den Haag sturen, maar wel elke dag de gevolgen van beleid merken.

[1:15:53] Je hebt een interruptie van de heer Bikkers.

[1:15:55] Ja, voorzitter.

[1:15:57] Als ik het betoog van de heer Vermeer beluister, dan heb ik het idee dat de heer Vermeer en zijn fractie nooit meegaat op werkbezoeken die de Kamer pleegt in de regio.

[1:16:08] Volgens mij zijn we heel vaak in het land.

[1:16:10] Plegen we hele mooie werkbezoeken?

[1:16:12] Gaan we individueel door het hele land?

[1:16:13] Komen we uit het hele land?

[1:16:15] Wat is nu precies die meerwaarde om daar ook te vergaderen?

[1:16:19] Want volgens mij versterkt dat alleen maar het beeld dat onjuist is dat wij als Kamer geen binding zouden hebben met de rest van Nederland en alleen maar in onze Ivoren-toren hier het land aan het besturen zouden zijn.

[1:16:33] De heer Vermeer.

[1:16:35] Ja voorzitter, als iemand het idee heeft dat als je naar mensen toe gaat dat dat het idee versterkt dat je er niet voor die mensen bent, ja dan houdt voor mij elke discussie op.

[1:16:45] De heer Bikkers.

[1:16:47] Ja, ik moest even nadenken wat deze reactie nou precies was.

[1:16:50] Mijn opmerking was, wij gaan heel vaak op werk bezoeken.

[1:16:57] Ieder van ons.

[1:16:58] Ik kom ze overal tegen.

[1:17:00] Door het hele land.

[1:17:01] Ik zie op sociale media dat iedereen overal is.

[1:17:04] Op maandagen, op vrijdagen, in de weekenden zijn we door het hele land aanwezig om met mensen te spreken.

[1:17:09] Om te horen wat er speelt.

[1:17:11] Etcetera.

[1:17:12] En dan die volksverhuizing van ons als Kamer naar de regio om daar te gaan vergaderen.

[1:17:17] Wat heeft dat nou voor meerwaarde en wat verbetert dat nou het parlementaire proces ten opzichte van de werkbezoeken die we doen, de gesprekken die we overal voeren, dat we uit het hele land komen.

[1:17:29] Ik hoor daar graag een reactie op in plaats van dan is het voor mij klaar.

[1:17:33] De heer Vermeer.

[1:17:36] Ja, voorzitter.

[1:17:37] Ik ben eigenlijk gewoon perplex om net te doen alsof als je gaat vergaderen in de regio dat dat het beeld versterkt dat er meer afstand is tussen regio en Den Haag.

[1:17:48] Want dat was waar de heer Bikkers zijn vraag mee begon en zijn stelling die hij innaam.

[1:17:53] Nou ja, ik vind dat onbegrijpelijk.

[1:17:55] Ik vind dat mensen niet alleen voor een werkbezoek, als er een specifiek probleem is, alleen bezocht hoeven te worden.

[1:18:02] Maar ook dat wij kunnen laten zien, ook in het land, hoe de parlementaire democratie, hoe die functioneert.

[1:18:10] En dat wij ook eens naar de mensen toe gaan.

[1:18:12] En ja, als de VVD daar geen geld voor over heeft...

[1:18:16] Dan is dat prima.

[1:18:17] Dan is dat hun besluit.

[1:18:18] Wij zijn er heel blij mee.

[1:18:20] En wij zijn heel blij dat de Kamermeerderheid hierachter staat.

[1:18:24] En dat we geregeld in de regio gaan vergaderen.

[1:18:28] En het liefste zou je misschien nog meer andere democratische systemen hebben.

[1:18:32] Met echte regiovertegenwoordigers.

[1:18:35] Net zoals ze bijvoorbeeld in Engeland hebben.

[1:18:37] Volgens mij is uw punt duidelijk.

[1:18:40] Dat is fijn.

[1:18:41] Mevrouw Bekkeman met de interruptie.

[1:18:43] Ja, voorzitter, misschien ook meer ter ondersteuning.

[1:18:45] Een treinkaartje naar Groningen vanaf hier kost 66,60 euro.

[1:18:50] Dat is een retourtje voor één dag.

[1:18:53] Dat betekent dat mensen die uit, en dat geldt trouwens ook voor ver uit Limburg, dat die een debat...

[1:19:00] Bezoeken gewoon 66,60 euro kwijt zijn.

[1:19:04] Is dat niet ook een belangrijk punt?

[1:19:05] Want op werkbezoeken kan niet iedereen komen.

[1:19:08] En bij een debat zou ook iedereen welkom kunnen zijn om mee te luisteren op een publieke tribune.

[1:19:16] De heer Vermeer.

[1:19:17] Ja, voorzitter, dat is nog een extra argument.

[1:19:20] En een argument kan ook zijn als er besluiten genomen worden of gedemotteerd, moties ingediend worden over een bepaald onderwerp, wat gaat over een bepaalde regio, dat je dan ook in die regio vergadert, zodat je ook zelf kunt zien wat daar allemaal gebeurt.

[1:19:36] En ja, de afstand tussen Den Haag en Groningen is even lang als andersom.

[1:19:42] En misschien moeten mensen die in de Randstad wonen zich dat af en toe ook realiseren.

[1:19:47] U kunt uw betoog vervolgen.

[1:19:49] Voorzitter, een ander punt waar BBB blij mee is, en kijken hoe dat dan weer landt, is de gastvrijheid richting petitieaanbieders.

[1:19:57] Want dinsdag is het hier een dag van komen en gaan van mensen die een petitie aankomen bieden.

[1:20:02] Ik moet wel zeggen dat het wel steeds vaker ook grote lobby- en belangenbehartigingsclubs zijn, terwijl het oorspronkelijk bedoeld is voor kleine groepen inwoners van Nederland die niet op een andere manier gehoor kunnen vinden.

[1:20:16] Ja, ik vind het heel lastig om daar een goed onderscheid tussen te maken, want welke lobbyclub is dan te groot of wat dan ook.

[1:20:23] Maar ik zou hier toch graag de commissie voor de werkwijze mee willen geven om daar nou eens een keer kritisch naar te kijken.

[1:20:29] Want volgens mij ligt dat daar.

[1:20:32] Uhm...

[1:20:34] Mensen die soms van ver komen, mensen die vrij nemen van werk, die zenuwachtig hier binnen lopen en voor wie de Tweede Kamer best indrukwekkend is.

[1:20:43] En na het zomer de zes krijgen petitieaanbieders weer koffie of thee aangeboden.

[1:20:47] Ook dat lijkt klein, maar dat is de toon die wij als Kamer moeten willen uitstralen.

[1:20:52] U bent welkom, u doet ertoe.

[1:20:54] Fijn dat u de moeite neemt om naar de Kamer te komen.

[1:20:57] En een kop koffie lost de wereld niet op, maar kan wel het verschil maken tussen een kilinstituut en een warm huis van de democratie.

[1:21:04] BBB dankt het presidium dat dit naar aanleiding van onze vraag is opgepakt.

[1:21:10] Wel hebben we een praktische vraag.

[1:21:12] Het aanbieden van petities is soms behoorlijk chaotisch.

[1:21:15] Zeker in een grote drukke ruimte met veel mensen die ook dan nog zenuwachtig zijn en niet iedereen heeft een harde stem.

[1:21:23] Fotografen, Kamerleden, alles door elkaar.

[1:21:25] De akoestiek is niet altijd goed en mensen verstaan elkaar slecht.

[1:21:29] En voor aanbieders kan het best overweldigend zijn.

[1:21:31] Kan het presidium nog eens kijken naar de inrichting van deze momenten?

[1:21:36] Bijvoorbeeld door te werken met compartimenten in de Statenpassage, niet alles om een rij.

[1:21:40] En duidelijke plekken voor de petitie of eventueel commissiezalen gebruiken.

[1:21:45] Wat is hier de lijn van het presidium?

[1:21:47] En hoe zorgen we ervoor dat petitieaanbiedingen waardig, rustig en toegankelijk verlopen?

[1:21:53] Voorzitter, dan de beantwoording van schriftelijke vragen.

[1:21:56] Dat blijft een terugkerend probleem.

[1:21:58] Kamerleden stellen vragen niet voor de lol, althans de meeste niet.

[1:22:02] De vragen worden gesteld omdat er iets speelt in het land, omdat mensen een probleem ervaren of omdat beleid onduidelijk is.

[1:22:09] En ministeries hebben drie weken om te antwoorden en kunnen dan nog een keer verlengen.

[1:22:14] En dan zit je al op zes weken.

[1:22:16] Maar in de praktijk wachten Kamerleden regelmatig veel langer.

[1:22:19] Dat is niet alleen irritant, het raakt ook gewoon aan de informatiepositie van de Kamer.

[1:22:24] Want hoe kun je de regering controleren als de regering geen antwoord geeft?

[1:22:30] BBB vraagt de voorzitter daarom ook hier stevig op te blijven sturen en wat ons betreft scherper.

[1:22:37] Als schriftelijke vragen te lang blijven liggen, moet vaker worden gekeken of die vragen dan maar mondeling moeten worden gedaan.

[1:22:42] Dat werkt wel.

[1:22:44] Ik vraag de voorzitter om dan ook af en toe momenten in de agenda in te plannen buiten het vragenuur van dinsdag om niet beantwoorde schriftelijke vragen mondeling te behandelen.

[1:22:54] Juist omdat wij het vragenuur niet willen volstopen met technische punten, maar omdat er wel een prikkel moet zijn voor ministeries om de Kamer serieus te nemen.

[1:23:03] Ik kan de voorzitter toezeggen dat hij net als onder de vorige Kamervoorzitter op willekeurige momenten extra aandacht vraagt voor het niet tijdig beantwoorden van vragen en waar nodig druk zet richting kabinet.

[1:23:16] Voorzitter, dan de weerbaarheid en veiligheid van de Kamer.

[1:23:19] We hebben de afgelopen periode meerdere keren gezien dat demonstranten op de publieke tribune de vergadering verstoren.

[1:23:25] Laat helder zijn, demonstreren mag, kritiek leveren mag, boos zijn op de politiek mag ook, dat hoort bij een vrije samenleving.

[1:23:33] Maar het verstoren van de vergadering van de Tweede Kamer is geen ludieke actie, dat is het verstoren van ons democratisch proces.

[1:23:42] Kamerleden moeten kunnen spreken, vrij uitspreken, zonder dat ze druk voelen vanuit de tribune om bepaalde woorden in te slikken of juist zich uitgedaafd voelen om woorden uit te spreken die ze anders misschien helemaal niet gedaan hadden.

[1:23:57] Ministers moeten kunnen antwoorden en de publieke tribune is er om de democratie te volgen en niet om haar stil te leggen.

[1:24:04] En daar komt nog iets bij, als zo'n situatie ontstaat worden veel gevraagd van de medewerkers van de Tweede Kamer.

[1:24:09] Zij staan daar, zij moeten handelen, zij moeten mensen aanspreken of begeleiden, maar het zijn geen ME'ers.

[1:24:16] Het zijn geen mensen die standaard getraind zijn in aanhoudingstechnieken of fysieke verwijderingen.

[1:24:22] En dan moeten we ook maar niet zomaar van hen verwachten.

[1:24:24] BBB wil wel vragen of het Presidium bereid is, als dat nodig is, te kijken naar extra trainingen voor medewerkers die hiermee te maken kunnen krijgen.

[1:24:32] Uiteraard alleen als zij dat zelf willen, op een passende manier.

[1:24:37] Op het gebied van deescalatie, omgaan met verstoringen, zelfverdediging en veilig begeleiden van personen.

[1:24:43] Wij moeten onze democratie beschermen, maar ook de mensen die haar iedere dag draaiende houden.

[1:24:49] Voorzitter, ik had ook nog een heel punt over de budgetten voor DAO versus de fracties.

[1:24:54] Maar daar komt straks een amendement over en dan komt dat wel aan de orde.

[1:24:59] Voorzitter, dan nog een punt over de behandeling van wetgeving.

[1:25:02] BBB begrijpt dat de Kamer agenda bomvol zit.

[1:25:06] Met zoveel fracties, debatten en wetsvoorstellen is het passen en meten, maar wetgeving is geen lopende bandwerk.

[1:25:13] De Kamer is medewetgever en dat betekent dat wij wetsvoorstellen zorgvuldig moeten kunnen behandelen.

[1:25:19] En dan helpt het niet als interrupties op bewindspersonen steeds verder worden beperkt of pas aan het eind van een lang blokje mogen.

[1:25:27] Ik word helemaal gek van die blokjes trouwens.

[1:25:30] Maar toen maar, zo is dat nou eenmaal ingedeeld hier.

[1:25:33] Soms zitten er in zo'n blokje tien verschillende onderwerpen.

[1:25:37] En als je dan maar een paar interrupties hebt, kun je onmogelijk alles uitvragen wat nodig is.

[1:25:42] En dat komt de kwaliteit van de wetgeving niet ten goede.

[1:25:46] BBB vraagt daarom of we hierover betere afspraken kunnen maken.

[1:25:49] En kan de Kamervoorzitter hierop reflecteren.

[1:25:52] En past ook bij het interruptiedebatje wat we net gehad hebben met de heer Pikkers.

[1:25:56] Ja, wij moeten wel die tijd vrij gaan spelen, want dit is echt gewoon niet te doen.

[1:26:02] Af en toe zit je gewoon bij een debat dat je denkt, ja, ik ga de volgende keer wegblijven, want laat ze het maar via video toesturen wat ze te zeggen hebben, want we kunnen er toch niets mee.

[1:26:12] Het haalt de hele dynamiek eruit als je niet op het moment dat de minister een punt uitspreekt, op dat moment kunt interroperen.

[1:26:20] En dan gaat ook de hele energie uit een debat weg.

[1:26:22] En voor sommigen is dat de bedoeling.

[1:26:25] Maar voor de democratie is dat niet goed.

[1:26:27] Voorzitter, tot slot.

[1:26:29] Deze raming gaat over geld, gebouwen, diensten, systemen en ondersteuning.

[1:26:34] Maar uiteindelijk gaat het over iets groters.

[1:26:37] Het gaat om de vraag of de Tweede Kamer een huis is dat werkt.

[1:26:41] Voor Kamerleden, voor medewerkers, voor bezoekers en vooral voor de mensen in het land.

[1:26:46] En BBB wil een Kamer die luistert.

[1:26:48] Een Kamer die naar de regio durft te gaan.

[1:26:50] Een Kamer die gasvrij is voor burgers die een petitie komen aanbieden.

[1:26:54] Een Kamer die aan medewerkers waardeert en beschermt.

[1:26:57] En een Kamer die het kabinet stevig kan controleren.

[1:27:00] En ik kijk uit naar de beantwoording van de Kamervoorzitter.

[1:27:04] Vanwege andere afspraken zal ik zelf tot uiterlijk 13 uur aanwezig kunnen zijn.

[1:27:08] Maar ik ga sowieso de antwoorden naluisteren.

[1:27:11] Dank u wel.

[1:27:13] Ik dank u voor uw inbreng.

[1:27:14] En dan is het woord aan mevrouw Tegay.

[1:27:18] Dank u wel, voorzitter.

[1:27:20] Ook ik begin heel graag met een hartelijk woord van dank namens mijn fractie aan alle Kamerambtenaren en ook fractiemedewerkers die ons werk hier in de Kamer elke dag weer mogelijk maken.

[1:27:31] Want zonder jullie inzet, zeg ik maar even zo, in de leegte zouden we nergens zijn.

[1:27:37] De raming die voor ons ligt is de eerste van deze Kamer, maar ook van deze voorzitter.

[1:27:41] En wij vinden het goed dat de raming voortbord duurt op die van afgelopen jaar.

[1:27:46] Want ik denk dat het voor de Kamerorganisatie belangrijk is... dat we voorspelbaar beleid en ook voorspelbaar financieel beleid hebben.

[1:27:53] Op financieel vlak hebben wij één punt en dat betreft de 10 miljoen extra...

[1:27:58] die voortvloeit uit het vorige kabinet.

[1:28:01] Wij denken dat het goed is dat we ons parlementaire stelsel versterken... en onze controlerende en medewetgevende taak goed uit kunnen voeren.

[1:28:09] En in het recente verleden hebben we natuurlijk ook... bijvoorbeeld met toeslagenaffaire gezien hoe fout het kan gaan... als we dat niet goed kunnen doen.

[1:28:16] En in schriftelijke stukken geeft het presidium terecht aan... dat het ten principale aan de Kamer zelf is hoe zij haar eigen...

[1:28:23] Financiën inricht, dus met andere woorden, we gaan zelf over die 10 miljoen.

[1:28:27] En collega's Bontebal en Inge van Dijk hebben een amendement ingediend wat wij goed kunnen volgen, namelijk om 4,5 deel van die 10 miljoen aan de fractiekosten toe te voegen en de overige 1,5 aan de Kamerorganisatie, specifiek ICT, toe te voegen.

[1:28:44] En wij staan dan ook positief tegenover dit amendement.

[1:28:47] Voorzitter, naast dit financiële onderwerp heb ik nog een aantal andere punten die ik hier wil maken.

[1:28:52] Allereerst ook namens onze fractie complimenten hoe deze voorzitter en het presidium de zaak Ariep tot een goed einde heeft gebracht.

[1:29:02] En wij hopen dat dit boek nu voor alle betrokkenen goed afgesloten kan worden en dat iedereen weer vooruit kan kijken.

[1:29:09] Dus daar willen wij graag ons complimenten voor geven.

[1:29:12] Voorzitter, dan de polarisatie in de samenleving neemt steeds meer toe.

[1:29:16] En als Kamer hebben we denk ik niet alleen de opdracht om daar wat aan te doen, maar ook om het goede voorbeeld te geven.

[1:29:23] En ik denk dat dit zou moeten betekenen dat we elkaar actiever moeten gaan aanspreken als Kamerleden over de scheef zijn.

[1:29:30] Want dit kan een voorzitter niet alleen, dat moeten we met z'n allen doen.

[1:29:33] Dit ondermijnt namelijk het vertrouwen in de politiek en dus in ons allemaal.

[1:29:39] En voorzitter, het onderzoek van de Universiteit van Amsterdam... en de Staatscommissie tegen discriminatie en racisme heeft ook laten zien... dat wij als Kamerleden met onze uitspraken direct invloed hebben over online haat... of op, sorry, online haat... die vrouwen, joden, moslims, mensen uit de LGBT-gemeenschap... mensen van kleur over zich heen krijgen...

[1:30:00] Ik vond dat een heel pijnlijke conclusie en ik vind dat we ook als Kamerleden daar onze verantwoordelijkheid in moeten nemen.

[1:30:07] En ook de Veiligheidsdiensten waarschuwen ons als Kamer dat we moeten normeren op hitsend taalgebruik.

[1:30:15] En ik weet dat ook de Kamervoorzitter het belangrijk vindt dat we als Kamer het goede voorbeeld geven.

[1:30:20] En ik hoor graag van hem hoe hij hiernaar kijkt en hoe wij hem ook kunnen helpen als Kamer.

[1:30:25] Zou dat bijvoorbeeld kunnen zijn door het vaker benoemen van een persoonlijk feit of een punt van orde?

[1:30:32] Ja, ik ben benieuwd hoe de voorzitter naar kijkt.

[1:30:34] Voorzitter, mijn fractie wil ook graag grote waardering uitspreken voor de vorderingen die gemaakt zijn op het gebied van sociale veiligheid binnen de Tweede Kamer.

[1:30:45] Ik denk dat het belangrijk is dat er komende jaren nog goede aandacht blijft voor onderwerpen die nog uitgewerkt dienen te worden in dit traject.

[1:30:54] En we zijn in dat kader benieuwd hoe het staat met het opvolgen van de adviezen die zijn gegeven over...

[1:30:59] De sociale veiligheid tussen de ambtelijke organisatie en politieke ambtdragers.

[1:31:08] Zoals verwoord in de stukken die met de Kamer zijn gedeeld door de voorbereidende groep van de uitvoering motie Wij en Nals.

[1:31:15] Het verwijzen naar het rapport van de staatscommissie en naar adviezen van de diensten die feitelijk betekenen dat de vrijheid van meningsuiden van parlementariërs wordt beperkt.

[1:31:35] Het gaat mij wat te snel, te kort door de bocht en te gemakkelijk.

[1:31:39] Ziet mevrouw Tsegai ook dat dit uiteindelijk een afweging moet zijn... tussen aan de ene kant beschaafd met elkaar omgaan... maar aan de andere kant gewoon zeggen wat er gezegd moet worden.

[1:31:49] Ook als dat misschien wat rauw op de dak van een bepaalde groep in de samenleving valt.

[1:31:56] Mevrouw Tsegai.

[1:31:57] Voorzitter, ik zeg via u tegen mevrouw Keijzer, mevrouw Keijzer geniet parlementaire onschendbaarheid voor alles wat zij in het parlementaire debat zegt.

[1:32:09] En dat is ook heel terecht.

[1:32:10] Daar zou ik ook absoluut niet aan willen tornen.

[1:32:12] Dus als ik die indruk gewekt heb, dan wil ik me daar graag van distancieren.

[1:32:16] Wat denk ik wel belangrijk is, is niet alles wat mag, hoeft op die manier gezegd te worden.

[1:32:23] Om een voorbeeld te geven.

[1:32:25] Ik vond het jammer dat er laatst in een debat over discriminatie... door mevrouw Keijzer werd gezegd dat het bekladden van een moskee geen moslimhaat is.

[1:32:35] Is dat grensoverschrijdend?

[1:32:36] Nee, dat zeg ik niet.

[1:32:37] Maar is dat een uitspraak waar mensen in de samenleving last van kunnen hebben?

[1:32:40] Ja, zeker.

[1:32:40] En dan is het denk ik ook goed dat je elkaar daarop aanspreekt.

[1:32:44] Maar u mag, zeg ik via de voorzitter, alles zeggen in het kader van uw parlementaire...

[1:32:52] sta ik ook helemaal achter.

[1:32:54] Mevrouw Keijzer.

[1:32:55] Dit is dus precies het punt, voorzitter.

[1:32:58] Als op dat moment mevrouw Tsegai een punt van oude maakt of een persoonlijk feit, beperkt zij daarmee dus een uitspraak van een ander Kamerlid, wat gewoon gebaseerd is op overwegingen.

[1:33:11] Namelijk, je weet niet of iemand die een moskeebeklad moslim haat.

[1:33:19] Dat weet je helemaal niet.

[1:33:20] Misschien is het wel

[1:33:22] Een gestoord persoon die een hekel heeft aan het desbetreffende gebouw.

[1:33:28] Vind ik dat dat schandalig is?

[1:33:31] Jazeker weten.

[1:33:33] Maar het feit dat je iets zegt, schandalig is dat je moskee beklakt.

[1:33:37] Kunt u tot uw vraag komen?

[1:33:38] Maar als we met elkaar in een discussie terechtkomen dat je iets niet mag zeggen omdat iemand gekwetst is.

[1:33:44] Nou voorzitter, doe ik dan de democratie maar op.

[1:33:48] Dus ik zou toch van mevrouw Tsegai willen weten, wat weegt het zwaarst?

[1:33:52] Want ik weet dat ik parlementaire onschendbaarheid geniet.

[1:33:56] Dat ik alles mag zeggen.

[1:33:57] Ik zeg trouwens niet alles, want ik vind dat je beschaafd moet zijn.

[1:34:00] Maar, wat weegt het zwaarst?

[1:34:05] Mevrouw Tsegai.

[1:34:06] Ja, voorzitter, volgens mij is dit een schijntegenstelling.

[1:34:08] Want ik hoor tegenwoordig vaker mensen zeggen van... je mag ook niks meer zeggen.

[1:34:12] Jawel, je mag heel veel zeggen.

[1:34:14] Zeker in dit parlement mag je bijna alles zeggen.

[1:34:17] En dat lijkt me ook prima.

[1:34:18] En op het moment dat mevrouw Keijzer iets zegt... en ik maak daarna een punt van orde... dan beperk ik haar niet in hetgeen wat zij gezegd heeft.

[1:34:25] Ik zeg alleen dat ik dat een onprettig punt vind.

[1:34:28] En dat ik vind dat wij als Kamerleden de verantwoordelijkheid hebben... op het moment dat uit onderzoek blijkt dat mensen door onze schuld...

[1:34:35] meer te maken hebben met online haat, dat we daar onze verantwoordelijkheid voor moeten nemen.

[1:34:40] En dat beperkt zich niet tot partijen van bepaalde politieke kleuren.

[1:34:45] U kunt het onderzoek erop nalezen.

[1:34:47] Bijna alle partijen doen uitspraken die onbedoeld soms leiden tot meer haat richting een bepaalde bevolkingsgroep.

[1:34:55] En ik vind dat we daar onze verantwoordelijkheid in moeten nemen.

[1:34:57] Maar mevrouw Keijzer mag in dit huis bijna alles zeggen.

[1:35:01] Mevrouw Keijzer, kort afrondend.

[1:35:03] Ik zou bijna willen zeggen, u moest eens weten wat ik allemaal onprettig vind.

[1:35:07] Maar dat zal toch even lekker worden.

[1:35:09] Omdat ik iets onprettig vind... maak ik constant persoonlijke punten en punten van orde.

[1:35:16] Volgens mij moeten we dit pad niet op.

[1:35:18] En moeten wij het pad op... dat mensen een beetje weerstand of eeld op de ziel ontwikkelen.

[1:35:27] Namelijk dat je in een land woont... waar zo'n beetje alles gezegd mag worden.

[1:35:32] En tot slot, voorzitter...

[1:35:34] Datzelfde rapport van de staatscommissie, daar zit een grote fout in.

[1:35:37] Daar staat namelijk in dat het openbaar ministerie van mening is dat ik niet had mogen zeggen dat in de landen van herkomst van veel vluchtelingen jodenhaat bijna onderdeel is van de cultuur.

[1:35:49] Dat was een grote omissie van deze staatscommissie, want later heeft namelijk het gerechtshof gezegd dat ik het wel mag zeggen.

[1:35:55] Dus ik zou een beetje voorzichtig zijn met daaruit citeren.

[1:36:00] Mevrouw Tegai, ik hoor geen vragen.

[1:36:02] U mag hierop reageren, anders kunt u uw betoog vervolgen.

[1:36:05] Ja, voorzitter.

[1:36:08] Ik denk dat mensen in het land in deze tijd... veel meer geld op de ziel hebben dan mevrouw Keijzer nu denkt.

[1:36:14] Waar het om gaat, is dat je als politiek verantwoordelijkheid neemt... voor de gevolgen van uitspraken voor de samenleving.

[1:36:22] Dus niet van individuele personen, maar voorop de samenleving.

[1:36:26] Dat is het punt wat ik probeer te maken.

[1:36:28] En de kwalificatie over het rapport van de staatscommissie laat ik verder aan mevrouw Keijzer.

[1:36:35] Voorzitter, ik vervolg mijn betoog.

[1:36:37] Ik kom bij een aantal punten die raken aan het parlementair proces.

[1:36:40] En ik realiseer me dat deze onderwerpen ook besproken kunnen worden in de commissie voor de werkwijze.

[1:36:44] Maar ik ga ze toch even noemen.

[1:36:47] Mijn fractie is het de laatste tijd opnieuw opgevallen dat diverse bewindspersonen heel veel tijd van een debat gebruiken voor hun beantwoording.

[1:36:55] En dat regelmatig commissievergaderingen niet kunnen worden afgerond binnen de daarvoor geplande tijd.

[1:37:01] Ik zou de Kamervoorzitter willen vragen dit samen met de commissievoorzitter te bespreken.

[1:37:06] Want het ging net even over twee minuten debatten.

[1:37:09] Die worden ook vaak ingepland omdat er geen tijd meer is in een commissiedebat om een tweede termijn te doen.

[1:37:15] Een ander punt is dat niet in alle commissies en ook niet bij alle plenaire debatten er op eenzelfde manier met interrupties wordt omgegaan.

[1:37:23] De heer Vermeer had het net al over de vierkante ogen die hij kreeg van de blokken.

[1:37:27] En er zijn een aantal voorzitters die bijvoorbeeld ook de regel hanteren dat een interruptie maximaal 30 seconden mag duren en dan gratis is.

[1:37:36] Of dat interrupties langer dubbel tellen.

[1:37:38] Op zich zijn wij er niet zozeer tegen, maar we zouden het goed vinden als er gewoon één beleid zou zijn.

[1:37:44] Want ook plenair zie ik grote verschillen.

[1:37:47] Bij sommige begrotingen, bijvoorbeeld bij mijn eigen OCW-begroting, waren er maar vier interrupties mogelijk.

[1:37:51] En bij andere begrotingen waren die onbeperkt.

[1:37:55] En mijn fractie is zeker voorstander van korte en bondige onbeperkte interrupties.

[1:38:00] Zeker, zeg ik daarbij, richting bewindepersonen, want die moeten wij nou eenmaal controleren.

[1:38:06] Maar het is ook belangrijk dat het niet onvoorspelbaar wordt.

[1:38:09] Dus ook hierover graag een reflectie van de Kamervoorzitter.

[1:38:14] Voordat u verder gaat, heeft u een interruptie van mevrouw Van Dijk.

[1:38:16] Dank je wel, voorzitter.

[1:38:18] En eigenlijk dezelfde vraag die ik aan de collega van de VVD zou willen stellen.

[1:38:21] Wat zijn dan de concrete oplossingen vanuit Pro?

[1:38:23] Want het zijn onderwerpen die ons allemaal bezighouden.

[1:38:26] Maar we kunnen heel veel vragen stellen aan de voorzitter.

[1:38:28] Maar we zijn zelf natuurlijk ook mensen die kunnen denken en met voorstellen kunnen komen.

[1:38:32] Mevrouw Tsakai.

[1:38:33] Nou, bijvoorbeeld, ik vind het bij een begroting echt niet gepast om interrupties te beperken.

[1:38:41] Dat is echt zeer belangrijke wetgeving, waarbij ik het echt vreemd vind om dan te zeggen... je mag maximaal vier vragen stellen aan de minister, dus daar zou ik mee willen beginnen...

[1:38:51] Maar ik heb bijvoorbeeld, en ik weet niet of meneer Grimwist dit kan beamen, maar ik heb bijvoorbeeld in de Haagse gemeenteraad goede ervaringen met korte interrupties die dan gratis zijn.

[1:39:03] Dus ook dat lijkt mij goed om de interrupties, ik heb het gevoel dat meneer Grimwist dit nu ontkracht, maar ook dat lijkt mij goed om de interrupties korter te maken, maar dan wel gratis te houden.

[1:39:15] Ja, laten we het hier alvast oefenen om het binnen 30 seconden te houden.

[1:39:18] Mevrouw van Dijk nog een vervolgvraag of niet?

[1:39:21] Anders dan gaan we naar de heer Grinwis.

[1:39:23] De heer Grinwis.

[1:39:24] Nou, heel kort om mijn collega te ondersteunen dat het klopt.

[1:39:29] Sterker, we hebben dit gebruik overgenomen in de LVVN-commissie in dit huis.

[1:39:33] Waarbij inderdaad het mij nooit lukt om binnen de 30 seconden te blijven.

[1:39:41] Mevrouw Tsikai.

[1:39:44] Dank aan de heer Grimmens en ik oefen graag met hem in de wandelgang als het hem helpt.

[1:39:50] Voorzitter, tot slot zou ik aandacht willen vragen voor Caribisch Nederland en onze rol als Kamer.

[1:39:58] Ik vond het mooi dat de heer Vermeer het al even over had.

[1:40:02] Dat we er ook af en toe heen gaan en dat dat ook terecht is.

[1:40:04] Maar we zijn ook het Koninkrijksparlement voor ons hele Koninkrijk.

[1:40:08] En we hebben natuurlijk de commissie Koninkrijksrelaties.

[1:40:12] Maar het zou goed zijn als we ons als gehele Kamer hier wat meer bewust van zijn.

[1:40:17] En dit zit soms in kleine zaken.

[1:40:19] Bijvoorbeeld als je een debat hebt over Karimisch Nederland als commissie...

[1:40:23] Hoe laat begin je dan met dat debat?

[1:40:24] Want er is een tijdsverschil.

[1:40:26] Dus soms kunnen mensen dan niet heel makkelijk meekijken vanuit Caribisch Nederland.

[1:40:31] Maar ook verbaas ik mij er bijvoorbeeld over dat een werkbezoek aan Caribisch Nederland wordt behandeld als buitenlands werkbezoek.

[1:40:38] En ook de daaruit voortvloeiende budgetten vind ik interessant.

[1:40:43] Want bijvoorbeeld contactgroepen hebben meer budget dan de Commissie Koninkrijksrelaties.

[1:40:49] Ik kan de voorzitter eens reflecteren op hoe dit in elkaar zit.

[1:40:55] En daarbij ook rekening houdend dat het nou eenmaal duurder is om naar Caribisch Nederland te gaan dan naar bijvoorbeeld Limburg.

[1:41:04] Het zit hem denk ik soms ook gewoon in dat soort praktische zaken waardoor we iets beter ook Caribisch Nederland kunnen bedienen.

[1:41:11] Daarnaast kan ik me aansluiten bij het punt van de heer Ergin over Kitty Kotti.

[1:41:17] Ik vind het echt heel jammer hoe dat vorig jaar gegaan is.

[1:41:20] Het is een nationale herdenking waarvan we met z'n allen hebben besloten het is een nationale herdenkingsdag.

[1:41:26] En ik vind het jammer dat we vorig jaar daar geen rekening mee hebben gehouden wat betreft de stemmingen.

[1:41:32] Ik begrijp dat we niet alle debatten stil hoeven te leggen.

[1:41:35] Maar wat betreft de stemmingen zou ik het charmant vinden als we dat voortaan anders doen.

[1:41:40] Voorzitter, ik hou het hierbij.

[1:41:41] Dank u wel.

[1:41:42] Dank u voor uw inbreng.

[1:41:43] En dan is het woord aan de heer Eerdmans.

[1:41:45] Voorzitter, dank u wel.

[1:41:46] Ik sluit me graag aan in de rij van complimenten van de collega's... voor het rijlen en zeilen hier in de Kamer.

[1:41:52] Want we liggen onder een vergrootglas.

[1:41:56] Er worden veel eisen gesteld door Kamerleden.

[1:42:00] Veel verzoeken gedaan.

[1:42:01] Veiligheid speelt mee.

[1:42:03] Iedereen kijkt mee, er is veel hectiek en dan marcheert alles toch maar gewoon door.

[1:42:07] En ik wou ook, naast alle andere terechte clubs die genoemd zijn hier intern, is ook bureau wetgeving volgens mij eentje die echt wel ontzettend hard werkt en goede dingen doet voor ons als Kamer.

[1:42:18] En dat geeft dan die gastvrij en toegankelijke Tweede Kamer.

[1:42:21] Ik was van de week getuige van dat...

[1:42:24] De Stichting Ambulance een wens heeft vervuld van de oma van een medewerker van ons bij A21.

[1:42:32] Die had als laatste wens om in de Tweede Kamer te mogen komen.

[1:42:36] En die werd met Betten al op onze zevende verdieping gebracht.

[1:42:43] We hadden de dag van haar leven.

[1:42:44] Nou, dat vind ik mooi dat dat kan.

[1:42:45] En dat is ook goed.

[1:42:46] Maar ook echt prettig dat dat zo goed gaat met Bettenal.

[1:42:50] En door dit gebouw waarvan we weten hoe dat beveiligd wordt.

[1:42:54] Hoe dan ook, mooi.

[1:42:55] Dan even naar de begroting.

[1:42:57] De 10 miljoen uit de enveloppe goed bestuur.

[1:42:59] Ter versterking van kennis en onderzoek de omzicht gelden.

[1:43:02] Ja, wat ons betreft gaat die 10 miljoen gewoon terug naar binnenlandse zaken.

[1:43:05] Wij vinden dat niet juist om dat nog toe te voegen aan de onderzoeksfunctie.

[1:43:09] We vinden het ook overdreven om dat toe te voegen aan de fractieondersteuning.

[1:43:13] We hebben hier een budget van 50 miljoen ongeveer totaal voor fractieondersteuning.

[1:43:17] Motie Jette heeft daar toen in 2020 8,3 miljoen nog eens extra structureel bij geplust.

[1:43:25] Kijk, 2021 heeft 9 zetels.

[1:43:26] We hebben nu 26 medewerkers in dienst.

[1:43:28] En we houden begroot een zeer gewijm bedrag over op jaarbasis aan het einde van het jaar.

[1:43:36] Begrijp dus dat als je geld overhoudt, mag je dat stoppen in de pot, 5 miljoen reserve.

[1:43:40] Voor elke fractie is dat het maximum.

[1:43:42] Dan denk je, waarom hebben we dat eigenlijk, 5 miljoen reserve?

[1:43:45] Want ik begrijp dat als je van 30 naar 1 zetel gaat, dat er al een regeling is voor de uitloop, wat heel begrijpelijk is, want je kunt hier behoorlijk door verkiezingen van positie veranderen.

[1:43:57] Maar ik voel me zeer af waarom dat zo'n hoog bedrag is, inderdaad, 5 miljoen.

[1:44:02] Kortom, voorzitter, die vraag en de opmerking dat wij graag die 10 miljoen dus terugzien gaan naar de belastingbetaler.

[1:44:09] Voorzitter, dan over de werkwijze van de Kamer.

[1:44:11] We hebben vorig jaar hier duizenden amendementen, 2.000 schriftelijke vragen en 4.500 moties ingediend.

[1:44:17] Overigens waarvan de helft zijn aangenomen.

[1:44:19] Dat is best veel.

[1:44:20] Maar er zitten honderden, want ik heb zo'n aantal bekenden, honderden moties bij die vragen om...

[1:44:25] ...onderzoek om stand van zaken, evaluaties, verkenningen.

[1:44:29] En dan zeg ik heel vaak, en een collega van het VVD zei dat denk ik ook wel... ...als je het hebt over meer ambtenaren in bureaucratie, dat begint ook echt bij ons.

[1:44:36] Dat is gewoon een feit.

[1:44:39] Dus ja, dat is een oproep aan ons allen om daar te kijken van is dat echt nodig.

[1:44:43] Want een onderzoeksmotie, daar stem je heel vaak voor, want dat is toch vaak onschuldig.

[1:44:47] Maar dan moeten we ons gewoon beseffen dat het gewoon heel veel ambtenarij kost...

[1:44:51] Overigens vind ik nog steeds dat een motie pas kan worden gezien als uitgevoerd als de indiener het daarmee eens is.

[1:44:59] Dat is niet zo.

[1:45:00] Ik heb dat eerder ook plenair verzocht, daar werd toen op teruggegeven van nee.

[1:45:04] En die motie heeft ook niet gehaald, vond zelf een uitstekende motie.

[1:45:09] De motie is pas uitgevoerd als de indiener het mee eens is.

[1:45:12] Maar dat blijft dus altijd een beetje boven de markt hangen, wordt ergens weggepakt.

[1:45:17] verstopt soms in een brief of van... ja, we komen er nog eens een keer op terug in het land van ooit.

[1:45:21] Dat zit mij nog steeds wel dwars.

[1:45:25] Voorzitter...

[1:45:25] Voordat u verder gaat, meneer Eerdmans heeft een interesse van mevrouw Keijzer.

[1:45:28] Nou, voorzitter, gouden kans voor de heer Eerdmans.

[1:45:32] Dien hem in.

[1:45:33] Vaak is het zo dat coalitiepartijen daar niet mee eens zijn... om hun bewindspersonen uit de wind te houden.

[1:45:39] Nou, we hebben er nu maar 66.

[1:45:40] Er ligt een fantastische toekomst voor u.

[1:45:45] Gaat u dat doen?

[1:45:46] De heer Eerdmans.

[1:45:47] Nou, ik tel in ieder geval tien zetels dan al opgeteld.

[1:45:49] Dat scheelt, want het was echt niet veel wat ik binnenhaalde, kan ik u eerlijk zeggen.

[1:45:52] Maar ik ben het heel met u eens.

[1:45:54] Dat was een pre-minderheidskabinetfase.

[1:45:59] Dus wie weet heeft u daar gewoon gelijk.

[1:46:01] Dus dan zal ik dat eens even in ooggeschouwen houden.

[1:46:06] Want het lijkt me gewoon een heel logisch uitgangspunt over of je nou links of rechts bent in dit geval.

[1:46:10] En zelfs of je coalitie of oppositie bent.

[1:46:13] Het is handig om die toets erin te hebben.

[1:46:15] Voorzitter, ik ben eigenlijk alweer klaar met die afsluiting.

[1:46:19] Kijk, ik heb namelijk ook een aantal punten voor de werkwijze.

[1:46:22] Dat weet de voorzitter ook, want daar heb ik hem al over gesproken in de commissie.

[1:46:25] Werkwijze, waar ik dan ook af en toe mag zitten.

[1:46:27] Maar die komt geloof ik één keer per jaar bijeen.

[1:46:29] Nee, dat is een grapje.

[1:46:31] Maar die moeten we denk ik iets vaker even met elkaar trommelen.

[1:46:34] Maar kijk, halal en dingen.

[1:46:36] En overigens halal.

[1:46:38] Ik wou toch even een compliment geven, voorzitter, aan het Mexicaanse buffet.

[1:46:43] In dit geval van de vegan...

[1:46:45] Nee, maar even serieus van het restaurant.

[1:46:47] Want daar...

[1:46:48] Ik ben zelf niet vegetariër, maar ik vind dat echt zeer, zeer bijzonder goed.

[1:46:52] En de gevulde aubergines, om even iets te noemen.

[1:46:55] Echt een aanrader, maar daar ga ik eigenlijk dit soort kleine punten... waar ik eigenlijk van zeg, hallo, gedichten, wc's.

[1:47:01] Ik heb daar, denk ik, dat we dat beter bij de commissie werkwijze kunnen doen.

[1:47:05] Of ergens anders, dat vraag ik me dus af.

[1:47:07] Maar ik heb zelf een rijtje van, inderdaad, punten waar ik me over verbaas... na al die tijd nog in dit huis, waarvan ik denk dat kan beter, dat kan anders.

[1:47:14] Waarom doen we dat zo?

[1:47:15] Een stuk of tien puntjes.

[1:47:17] En die ga ik gewoon inbrengen in de commissie werkwijze.

[1:47:21] Dus in die zin wou ik dat niet hier doen.

[1:47:24] Maar desalniettemin ook terechte punten die genoemd zijn over het een en ander.

[1:47:28] Maar voorzitter, dan laatste punt.

[1:47:30] Dat is toch één uit dat rijtje.

[1:47:31] Die wil ik toch hier neerleggen.

[1:47:33] Dat gaat namelijk over de werkwijze rond.

[1:47:36] Is er niet een goed idee om een schrapsessie voorzitter.

[1:47:38] Zeg ik de voorzitter, vierde voorzitter.

[1:47:41] Voorzitter, voor alle...

[1:47:43] ...gehonoreerde debataanvragen die we allemaal hebben staan, plenair, de 30 ledendebatten... ...om daar eens met de indiener te overleggen van, joh, wil je dit nou nog steeds?

[1:47:51] Want die debatten lopen inmiddels, ik begreep, acht maanden.

[1:47:54] Dat we nog een 30 ledendebat hebben die acht maanden daarvoor was aangevraagd.

[1:47:57] Dan denk je van, joh, waar gaat het over?

[1:47:58] Soms is het heel bijzonder weer, acuut.

[1:48:00] actueel door een toeval van het lot.

[1:48:03] Maar vaak is het dat je denkt, waarom hebben we dit ooit afgesproken?

[1:48:07] Dus mijn vraag is eigenlijk, is dat niet verstandig om daar ook een schrapsessie voor te organiseren?

[1:48:10] Dat haalt weer die plenaire agenda leeg.

[1:48:14] Voorzitter, dat tot zover.

[1:48:16] Dankjewel.

[1:48:17] Dat roept nog een vraag op bij mevrouw Keijzer.

[1:48:19] Ja, één vraag, voorzitter.

[1:48:22] Zit de heer Eerdmans in de commissie van de werkwijze eigenlijk?

[1:48:24] O, kijk, dan kan hij dat mooi doen.

[1:48:27] Maar ik denk toch wel dat Nederland wil weten van de heer Eerdmans.

[1:48:31] Inmiddels 18 zetels in de peilingen.

[1:48:33] Gefeliciteerd.

[1:48:35] Wat hij vindt van de onderwerpen die ik aan de orde gesteld heb.

[1:48:39] Namelijk de iftar of de ramadanschorsing.

[1:48:43] En op elke verdieping twee genderneutrale wc's.

[1:48:46] Die er uiteindelijk in de praktijk betekent dat vrouwen...

[1:48:49] Een hoekje omgaan.

[1:48:52] De heer Eerdmans.

[1:48:53] Voorzitter, bij beide punten ben ik het met mevrouw Keijzer eens.

[1:48:55] Ben ik tegen.

[1:48:56] Tegen generale place.

[1:48:58] En ik ben tegen religieuze schorsingen.

[1:49:02] Dus als mevrouw Keijzer niet had opgebracht.

[1:49:03] Ik had zelfs al een motie gemaakt.

[1:49:05] Maar ik neem aan dat mevrouw Keijzer daarin gaat voorzien.

[1:49:08] Dus daar zijn we het absoluut mee eens.

[1:49:12] Dan zijn we aan het einde gekomen van de inbreking van de heer Eerdmans en dan is het woord aan de heer Oosterhuis.

[1:49:17] Dank voorzitter.

[1:49:18] En de Tweede Kamer is het huis van onze democratie en huis van ons allemaal.

[1:49:22] Van de mensen die ons hierheen sturen, van de generaties die eraan bouwden en van wie na ons komt.

[1:49:28] En ook het huis van iedereen die hier in ons werk ondersteunt.

[1:49:31] Van de bodes tot de griffiers en van de schoonmakers tot de mensen in het restaurant.

[1:49:34] Ik ben bepaald niet de eerste die daar de complimenten en de waardering voor uitspreekt.

[1:49:38] Ik ben elke dag opnieuw enorm onder de indruk van hun inzet en dat is inderdaad niet normaal.

[1:49:44] En ik hoop ook dat de voorzitter ergens nog voor het zomerreces een moment vindt om al die complimenten ook expliciet aan iedereen over te brengen.

[1:49:51] Want ja, er zitten er hier vier en er kijken er vast nog een paar mee.

[1:49:53] Maar natuurlijk ook heel veel mensen die nu druk zijn met andere belangrijke dingen en die mogen het ook allemaal horen.

[1:50:00] Wij zitten hier zelf maar tijdelijk.

[1:50:03] En dat maakt onze verantwoordelijkheid niet kleiner, maar groter.

[1:50:06] Mensen mogen verwachten dat wij zorgvuldig, integer en met volle inzet werken.

[1:50:10] En dan moet de Kamer zelf sterk genoeg zijn.

[1:50:12] Een sterke Kamer is geen luxe, maar voorwaarde voor democratie.

[1:50:17] Voorzitter, de afgelopen jaren is terecht extra geïnvesteerd in ondersteuning van de Kamer en fracties.

[1:50:23] En daar profiteren wij allemaal van.

[1:50:25] Want hoe verschillend onze opvattingen ook zijn, we hebben dezelfde taak om de regering kritisch te controleren, wetten zorgvuldig te beoordelen en mensen te vertegenwoordigen.

[1:50:35] In de raming is opnieuw een investering van 10 miljoen euro in de ondersteuning opgenomen.

[1:50:39] En D66 ziet daar kansen, bijvoorbeeld door digitalisering slimmer te benutten en door uitvoeringsorganisaties en mede-overheden eerder te betrekken.

[1:50:48] Tegelijkertijd zien we dat die 10 miljoen euro niet volledig wordt benut.

[1:50:51] En dat roept wel vragen op, want waarom wordt het niet volledig ingezet?

[1:50:55] Op basis waarvan is gekozen voor deze invulling?

[1:50:58] En hoe is en wordt de Kamer betrokken bij de keuzes hierover?

[1:51:02] Een aantal fracties merkte terecht op dat hierover weinig gesprek met de Kamer heeft plaatsgevonden.

[1:51:08] En juist bij versterking van onze democratische taak moeten we dat gesprek wel voeren.

[1:51:13] En de keuzes roepen nu ook wel wat inhoudelijke vragen op.

[1:51:15] En dan voelt het toch eerder als geld op zoek naar een plan dan als een plan dat financiering zoekt.

[1:51:21] En voorzitter, als we investeren in ondersteuning dan moeten Kamerleden die ook benutten.

[1:51:25] Want uit het onderzoek van de Universiteit Leiden blijkt dat circa twee derde van de Kamerleden informatie vanuit DAO of andere diensten vanuit de Kamer maar één keer per maand of minder raadpleegt.

[1:51:35] Hoe duidt de voorzitter dit en welke mogelijkheden ziet hij om die ondersteuning beter te laten landen zodat er nog meer mensen gebruik van maken?

[1:51:45] Voorzitter.

[1:51:47] Voordat u verder gaat een interruptie van de heer Ginnemis.

[1:51:50] Nou voorzitter, terecht de vragen van collega Oosterhuis.

[1:51:53] Alleen ik ben wel benieuwd waar staat deze zestig fractie in deze.

[1:51:56] Want ik denk dat het heel herkenbaar is dat er gewaardeerd werk plaatsvindt bij de AOM.

[1:52:01] Maar dat de Kamervracties daar nou niet heel erg gebruik van maken.

[1:52:05] Terwijl het aantal medewerkers scheidt te gaan groeien van 36 in 2020 naar 117 in 2031.

[1:52:11] Dat is enorm.

[1:52:13] De heer Eerdmanschap een ander geluid, maar voor fracties is beleidsondersteuning altijd een vraagstuk van hoe gaan we dat nou nog beter organiseren binnen onze fracties.

[1:52:26] Hoe zit het in de 60-fractie als het gaat om die verdeling van 10 miljoen?

[1:52:29] Of moet er een deel gewoon terug naar het Rijk als invulling van de taakstelling op ambtenaren?

[1:52:34] Moet er een deel naar de fracties?

[1:52:35] Of moet het blijven zoals het presidium nu voor zich ziet?

[1:52:38] De heer Oosterhuis.

[1:52:41] Ja, ik denk dat het lastig is dat we...

[1:52:44] We zijn eigenlijk aan de verkeerde kant begonnen.

[1:52:45] Die 10 miljoen is er gekomen vanuit het vorige kabinet.

[1:52:48] Zonder dat daarover naar eerst het gesprek heeft plaatsgevonden.

[1:52:51] Wat moet daarmee gebeuren?

[1:52:53] Ik denk dat dat nog steeds te weinig het geval is.

[1:52:55] En ik denk dus ook niet dat de huidige invulling nu... Ja, dat zie ik ook wel in het schriftel overleg op het beste draagvlak kan rekenen.

[1:53:02] En ik weet zelf ook niet of dit nu de beste invulling is.

[1:53:06] Tegelijkertijd denk ik wel dat het verstandig is om ook de ondersteuning van de Kamer breedst niet alleen van de fracties te organiseren.

[1:53:12] Ook om ons collectieve geheugen als Kamer te verbeteren.

[1:53:18] Ook om de commissies echt te versterken.

[1:53:19] Dus ik zie ook wel echt waarde in om niet alles via de fracties te laten lopen.

[1:53:24] Maar ik kan me wel indenken dat het verstandig is om deze discussie nog even een keer terug te nemen.

[1:53:27] En te kijken welke behoefte er echt vanuit de Kamer ook is.

[1:53:32] Ik ben even op zoek naar de achtergrond van waarom de heer Oosterhuis zegt om dit niet helemaal via de fracties te laten lopen.

[1:53:42] Ik bedoel, dit is een politiek huis.

[1:53:44] Het primaat ligt bij de politiek.

[1:53:46] Uiteindelijk gaat het niet alleen om techniek en technocratie, maar gaat het heel erg over vanuit welke wereldbeschouwing en ideologie.

[1:53:55] Ga je om met informatie?

[1:53:56] Stel je je vragen?

[1:53:58] Maak je je amendementen?

[1:53:59] Schrijf je initiatiefwetten?

[1:54:01] Daar is inderdaad ondersteuning vanuit de Kamerorganisatie zeker bij nodig.

[1:54:05] Maar het primaat ligt toch wel echt wel bij het werk wat bij de fracties gebeurt.

[1:54:09] Dus zegt de heer Oosterhuis niet iets te snel.

[1:54:12] En dus kijk ik iets minder naar de fracties.

[1:54:15] De heer Oosterhuis.

[1:54:17] Nee, de heer Grimmels heeft zeker gelijk niet, het was niet voor niets de motie Jetten die ooit een forse toevoeging aan de fractiebudgetten heeft gedaan.

[1:54:25] Tegelijkertijd blijft de capaciteit bij een fractie altijd beperkt en wordt die ook versnipperd als je alles via de fracties doet.

[1:54:31] Want er zijn natuurlijk wel degelijk onderwerpen waar we heel goed de krachten kunnen bundelen.

[1:54:36] Ik vind zelf de EU-signalering bijvoorbeeld echt altijd van grote toegevoegde waarde voor commissiedebatten.

[1:54:42] Dus als die wat breder en eerder zouden kunnen komen, vind ik dat echt een nuttige toevoeging.

[1:54:49] En zo kan ik me wel meer dingen voorstellen die we breder als commissie kunnen oppakken.

[1:54:53] Dat het efficiënter is en diepgravender dan wanneer we dat allemaal via de fracties organiseren.

[1:54:59] Kunt u uw betoog vervolgen?

[1:55:02] Toch niet het goed geval.

[1:55:03] Sorry, dit kost iets om te vragen.

[1:55:05] We worden het eerst inderdaad over die ondersteuning van fracties in de wetgevende en de controlerende taak.

[1:55:12] Wat wij zien is dat er heel veel druk ook ligt op bureau wetgeving waar we heel graag gebruik van maken.

[1:55:18] Maar dat we ook zien dat er echt te weinig capaciteit is.

[1:55:22] Dus als we te maken hebben met hele complexe juridische problemen, dat kunnen we daar ook in onze eigen wetgeving, dan is het lastig om daar...

[1:55:28] echt voldoende steun voor te vinden.

[1:55:31] Staat D60 ervoor open om daar ook samen met de rest van de fracties naar te kijken?

[1:55:37] De heer Oosterhuis.

[1:55:38] Nou, dat is zo'n punt waar ik zeker voor opensta.

[1:55:41] En dat is precies waarom ik zei, misschien was iets meer overleg aan de voorkant nuttig geweest.

[1:55:46] Ik kan me ook indenken, ik weet niet of dit meer capaciteit bij bureau wetgeving alles oplost, maar het is zeker een punt wat bespreekbaar is voor ons.

[1:55:56] Het lid kost iets.

[1:55:58] Tot slot een ander punt.

[1:56:01] Wij kunnen D60 altijd aan onze zijde vinden als het gaat om biologisch en de aankoop daarvan ook vergroten.

[1:56:09] Dat is ook het uitgangspunt van het kabinet in ieder geval biologisch stimuleren.

[1:56:13] We zien op dit moment dat het uitgangspunt 25% is biologisch inkoop.

[1:56:17] Dat is al heel lang zo.

[1:56:19] Kan D60 meedenken om te kijken of we dat gedurende tijd een beetje kunnen opkrikken?

[1:56:26] De heer Oosterhuis.

[1:56:28] Ja.

[1:56:30] Kijk, dat versnelt het debat weer.

[1:56:32] U mag uw betoog vervolgen.

[1:56:34] Precies, het kan soms wel kort antwoorden.

[1:56:37] Voorzitter, het is een grote eer om volksvertegenwoordiger te zijn.

[1:56:41] En iedere dag mogen wij hier het vertrouwen van kiezersvertegenwoordigen.

[1:56:44] En dat vertrouwen vraagt veel van ons.

[1:56:46] En daar hoort ook een hoge standaard van integriteit bij.

[1:56:49] En daarom wil ik één punt maken dat hier ook besproken moet worden.

[1:56:53] Want bij één fractie zien we een patroon waarbij het Kamerlidmaatschap bijna als een stoelendans wordt ingevuld.

[1:56:58] In de vorige zittingsperiode slaagt de Forum voor Democratie erin om met drie Kamerzetels zes mensen aan het werk te houden.

[1:57:04] Door tijdelijk zetels op te geven en door een ander te laten invullen.

[1:57:07] En meestal net lang genoeg voor aanspraak op wachtgeld.

[1:57:11] Voorzitter, het Kamerlidmaatschap is geen flexwerk.

[1:57:15] Tijdelijke vervanging is daarom geregeld in de grondwet en de kieswet en beperkt tot zwangerschap, bevalling of langdurige ziektes.

[1:57:23] En met deze constructies treedt Forum dus buiten de kaders die de wet daarvoor stelt.

[1:57:27] Hoe kijkt de voorzitter hiernaar en wat doet hij hieraan?

[1:57:30] En hoe verhoudt zich dit tot de ambtseed?

[1:57:34] Want kennelijk wordt beloofd dat de zetel na een bepaalde tijd wordt teruggegeven, terwijl in de ambtseed ieder Kamerlid zweert of verklaart dat hij rechtstreeks nogmiddellijk enig geschenk of enige belofte heeft aangenomen of zal aannemen.

[1:57:48] Maar formeel valt dit buiten de rij kwijt van het onderzoek door de commissie voor de geloofsbrieven.

[1:57:52] Maar omdat het raakt aan vertrouwen in het Kamerlidmaatschap, moeten we deze vraag niet ontwijken.

[1:57:58] En daarom vraag ik de voorzitter, ziet hij dat deze handelswijze op gespannen voet kan staan met de eet?

[1:58:02] En is hij bereid te verkennen hoe de Kamer hier zorgvuldiger mee kan omgaan?

[1:58:07] Voorzitter, dan kom ik op een paar praktische punten.

[1:58:10] Iedere dinsdag besteden wij veel tijd aan stemmingen.

[1:58:13] En dat hoort bij ons werk.

[1:58:14] Het mogen voor mij wel veel minder zijn, want ik vind dat we nog altijd onnodig veel moties indienen.

[1:58:18] Maar soms kunnen processen wel slimmer zonder iets af te doen aan zorgvuldigheid.

[1:58:22] Zo hebben we nu de gewoonte om automatisch hoofdelijk te stemmen als de stemmen staken.

[1:58:26] terwijl het reglement van orde de ruimte laat om dit fractiegewijs te doen.

[1:58:30] Dus zouden we die werkwijze niet kunnen hanteren dat we afspreken dat bij stakende stemmen een voorstel is verworpen, tenzij iemand expliciet om hun hoofdelijke stemming vraagt?

[1:58:39] Schriftelijk verwees de voorzitter dit naar de commissie voor de werkwijze, maar kunnen we dit niet gewoon met elkaar afspreken?

[1:58:45] En voorzitter, het zomerreces staat voor de deur en voor veel Kamerleden is het reces een periode van werkbezoeken, bezinning, wat meer tijd voor gezinnen en kinderen.

[1:58:54] En dat is menselijk en belangrijk, want Kamerleden zijn ook ouders, partners, mantelzorgers, mensen met een thuis.

[1:59:02] Het voorjaarsreces loopt vaak uit de pas met de schoolvakanties, zeker voor mensen uit het noorden, want die vieren geen carnaval.

[1:59:09] En dat is vervelend voor ouders en kinderen.

[1:59:12] Tegelijkertijd hebben we wel drie weken kerstreces waarvan de laatste weer niet overlapt met de schoolvakantie.

[1:59:19] Dus zou het niet werkbaarder zijn om die laatste week van het kerstreces over te hevelen naar het voorjaarsreces zodat dit altijd beter aansluit op schoolvakanties.

[1:59:28] Een praktische verbetering die het werk misschien wat menselijker maakt en beter behadbaar voor mensen met schoolgaande kinderen.

[1:59:35] Voorzitter, mevrouw Tsjagai vroeg al naar sociale veiligheid en de aanbeveling van de werkgroep Weijen-Nas.

[1:59:40] Dus daar sluit ik mij bij aan.

[1:59:42] Sluit ik af met een korte vraag over de verbouwing van het Binnenhof.

[1:59:46] Want ik kijk ernaar uit om daar weer terug te keren.

[1:59:49] Als voormalig fractiemedewerker heb ik daar buitengewoon goede herinneringen aan.

[1:59:52] Met al die verborgen hoekjes en ruimtes waar je de geschiedenis bijna voelt.

[1:59:57] En dat geldt zeker ook voor de grafelijke zalen.

[2:00:00] Prachtige zalen die eigenlijk wel te weinig werden gebruikt voor de renovatie.

[2:00:05] En ProDemos, die doet het praktische voorstel, zouden we daar niet een bezoekerscentrum kunnen realiseren?

[2:00:10] Zodat mensen van dichtbij ervaren hoe de democratie werkt en waarom die het waard is om ervoor te zorgen.

[2:00:16] Hoe kijkt de voorzitter daarnaar?

[2:00:18] Voorzitter, een sterke kamer vraagt om goede ondersteuning, integriteit, slimme werkwijze, menselijkheid en een huis dat open staat voor de samenleving.

[2:00:27] En daar moeten we samen aan blijven bouwen.

[2:00:29] Vooruitgang komt niet vanzelf, maar het kan wel.

[2:00:32] En daarom kijk ik uit naar de beantwoording.

[2:00:35] Ik dank u voor uw inbreng en dan is het woord aan mevrouw Beckerman.

[2:00:43] Ja, voorzitter, dank u wel.

[2:00:46] En ook namens mij natuurlijk dank aan al het kamerpersoneel.

[2:00:50] Maar ik ga wel een speciale shout-out doen naar iedereen die mij altijd van sloten koffie voorziet.

[2:00:56] Want zonder dat functioneer ik...

[2:00:59] Nou ja, ik weet niet of ik nu functioneer, dat laat ik aan anderen.

[2:01:02] Maar in ieder geval, ik heb zelf het gevoel dat die koffie mij heel erg helpt.

[2:01:08] Dus net als iedereen natuurlijk dank aan iedereen die ons ondersteunt.

[2:01:11] Maar hier ben ik bijzonder blij mee.

[2:01:15] Voorzitter, dit is mijn allereerste keer meedoen aan de raming.

[2:01:19] Het gaat hier echt over van alles.

[2:01:22] Gevulde aubergines waar je al dan niet graag naar de wc gaat en al dan niet saaie gedichten.

[2:01:30] Maar wat mij ook wel opvalt is dat de grootste bijstelling in de begroting die we vandaag bespreken, of de raming die we vandaag bespreken, nauwelijks ter sprake komt.

[2:01:40] En dat is dus niet de oude machines, de wc's of welke gedichten je als voorkeur hebt.

[2:01:47] Maar de grootste bijstelling op deze begroting is 14,6 miljoen voor de politieke artikelen.

[2:01:54] En binnen de politieke artikelen heeft dit 8,7 miljoen euro voor wachtgeld.

[2:02:00] Als gevolg van een grote beroep op de wachtgeldregeling door vertrekkende en niet herkozen Kamerleden.

[2:02:08] En volgens mij moeten we het ook echt over wachtgeld hebben.

[2:02:12] Politici dat voorop moeten kunnen stoppen.

[2:02:16] opstappen of in het geval van bewindspersonen weggestuurd worden.

[2:02:20] Dat is volkomen helder ook voor mijn fractie.

[2:02:23] Onze kritiek van de socialistische partij zit op de hoogte en de duur van het wachtgeld.

[2:02:29] De wachtgeldregeling voor Kamerleden is ruimer dan de WW die inwoners krijgen als ze hun baan verliezen.

[2:02:36] En dat is toch meten met twee maten, vragen wij.

[2:02:41] En vinden we dat nog uit te leggen, vragen we ook aan de voorzitter.

[2:02:46] En wordt het niet eens tijd om dit recht te trekken?

[2:02:49] Want dit zittende kabinet wil de WW-regeling voor werknemers versoberen.

[2:02:54] Onderdeel van een snoeiharde aanval op sociale zekerheid... waar vatbonden en vele anderen terecht tegen in verzet komen deze week.

[2:03:01] De WW dreigt verkortst te worden naar één jaar.

[2:03:04] Uitkeringen voor mensen die veel hebben verdiend gaan als het aan de regerende partijen ligt...

[2:03:09] Echt flink omlaag.

[2:03:11] En voor de hoogste inkomens gaat het om 926 euro per maand bruto.

[2:03:16] En dan zijn er nog vele andere asociale plannen.

[2:03:19] En die versobering lijkt mijn fractie echt onnodig.

[2:03:22] De WWF-fondsen kunnen goed worden betaald uit de premies.

[2:03:26] Maar is het ook onnodig voor politici?

[2:03:29] Want hoe zit het bij politici en bestuurders?

[2:03:32] De uitgaven aan wachtgeld voor politici zijn de afgelopen tien jaar vervijfvoudigd.

[2:03:38] Wachtgeld voor politici duurt maximaal drie jaar en twee maanden.

[2:03:42] Het eerste jaar 80% en daarna 70%.

[2:03:44] En dit tikt snel aan.

[2:03:48] Nu dus een, ik herhaal het nog maar even, een vervijfvoudiging in tien jaar.

[2:03:53] En als het om gewone werknemers zou gaan, dan stonden vele partijen vooraan om om versobering te roepen.

[2:03:58] Maar nu het over politici gaat, vraagteken, mijn belangrijkste vraag is dus vandaag, wordt het niet eens tijd om de duur en de hoogte van de wachtgeldregeling aan te passen en in lijn te brengen met wat we voor inwoners doen?

[2:04:12] De SP heeft er vaak een punt van gemaakt dat het wrang is dat we voor politici ruimere regels maken dan voor mensen in het land.

[2:04:19] En wij willen al langere tijd een eerlijkere wachtgeldregeling.

[2:04:22] Maar in februari zei ook minister Veilbrief, ik citeer, korte wachtgeld voor politici kunnen we over nadenken.

[2:04:30] En in antwoord op schriftelijke vragen van de SP zei het kabinet toe erover in gesprek te gaan.

[2:04:35] En ik vraag vandaag aan de voorzitter, via de voorzitter, zijn er ook gesprekken met hem, met het presidium geweest?

[2:04:44] En wat is daar uitgekomen?

[2:04:45] Gaan we het wachtgeld inderdaad solidair maken met de regeling voor andere Nederlanders die hun baan verliezen?

[2:04:51] We overwegen een motie op dit punt, omdat we ten principale ook vinden dat het goed is als politici geen regels maken voor anderen die ze niet ook voor zichzelf willen.

[2:05:02] Voordat u verder gaat, een interruptie van de heer Genwis.

[2:05:05] Voorzitter, ik begrijp helemaal het playboy van collega Bekkerman.

[2:05:11] Maar de grondoorzaak voordat er steeds meer wachtgeld wordt uitgekeerd... is natuurlijk dat wij een mandaat krijgen van de kiezer als Kamer voor vier jaar...

[2:05:21] En dat een of andere persoon besluit voortijdig de stekker eruit te trekken, waardoor we weer naar de kiezer moeten.

[2:05:27] En in dit volatiele landschap dan geconfronteerd worden na die verkiezingen met een totaal andere kamer.

[2:05:33] En je ziet inderdaad de begrotingspost voor wachtgeld, zie je de spuigaten uitlopen.

[2:05:38] Als je dat ook vergelijkt met de afgelopen decennia, het is extreem.

[2:05:41] Maar moeten we dan niet naar de grondoorzaak kijken door te zeggen van we moeten als Kamer gewoon de regel gaan hanteren dat we hier vier jaar zitten.

[2:05:48] En dat we ook in ons reglement van orde er alles aan doen om als iemand meent het kabinet op te moeten blazen.

[2:05:55] Dat we daarna gewoon dan overgaan weer tot een formatie in plaats van tot verkiezingen.

[2:06:00] Mevrouw Beckerman.

[2:06:01] Dat zou in lijn zijn met hoe dat in gemeenteraden en provinciale staten gaat.

[2:06:05] Die kunnen niet binnen die via herkozen worden.

[2:06:09] Ik denk dat dit een interessant debat is.

[2:06:13] Het is natuurlijk wel net iets ander debat.

[2:06:14] Je hebt niet altijd de mogelijkheid om opnieuw te formeren.

[2:06:20] Dat is in sommige samenstellingen moeilijk gebleken, dus dan is het misschien verstandig om tussentijds verkiezingen te hebben.

[2:06:28] Ik denk dat dat interessant is om dat mee te wegen in ook een onderzoek hiernaar.

[2:06:32] Maar ik wilde ook opwijzen dat het niet alleen gaat over het wachtgeld wat...

[2:06:39] ...komt door die tussentijdse verkiezingen... ...maar dat ook de hoogte en de duur... ...niet meer in lijn zijn met wat werknemers krijgen.

[2:06:49] Daar spreekt het kabinet.

[2:06:51] En nogmaals, de Socialiste Partij is daar erg tegenstander van.

[2:06:54] Die wil het versoberen na één jaar.

[2:06:57] Voor Kamerleden gaat het nog steeds om een ruime drie jaar.

[2:07:01] Dus je zegt tegen inwoners in het land, u moet het met één jaar doen.

[2:07:05] En voor politici zelf gaat het over een drie keer zo'n lange periode.

[2:07:11] En dan is het ook nog hoger.

[2:07:13] Eerste jaar 80%, tweede en derde jaar 70%.

[2:07:17] 80% Kamerleden verdienen ongeveer 10.000 euro per maand.

[2:07:22] Ja, dat is niet in lijn meer met wat van werknemers gevraagd wordt.

[2:07:29] Ik denk dat er een gezond debat is over tussentijds.

[2:07:31] Volgens mij hoorde ik een punt bij uw antwoord komen.

[2:07:33] Zullen we dat doen?

[2:07:34] Heeft u nog een vervolgvraag?

[2:07:37] Nou ja, voorzitter, ik ben het helemaal eens met de analyse die collega Bekkerman geeft.

[2:07:42] En dat het inderdaad het verschil wat we nu al hebben, drie jaar en twee maanden versus twee jaar, is al heel groot.

[2:07:49] En dat het nog groter draagt te worden als de kabinetsplannen door te gaan.

[2:07:52] Dus ik deel de analyse.

[2:07:54] Alleen de grondoorzaak is niet alleen dat er een verschil is in wachtgeldperiode, maar dat wij tussentijds hier de boel opdoeken.

[2:08:01] Absoluut.

[2:08:01] En dus de toename tussen 2025 en 2026 van ruim 8 miljoen euro aan wachtgeld... ...heeft alles te maken met het voortijdig deze Kamer opnieuw te laten verkiezen.

[2:08:13] En dat is even het punt wat ik wilde inbrengen in de discussie.

[2:08:15] Dat het niet alleen een wachtgelddiscussie is vanwege afwijkingen ten opzichte van de rest van de Nederlanders... ...waar we onszelf inderdaad bepaalde privileges toe kennen.

[2:08:24] Maar ook dat we dit huis voortijdig...

[2:08:28] Mevrouw Berkwonen, als het kan, iets korter dan de vorige.

[2:08:31] Ja, alleen de interruptie zit natuurlijk op twee punten.

[2:08:33] Laat ik beginnen met het eerste punt.

[2:08:35] Dank voor de steun van de ChristenUnie ook om echt na te gaan denken over die hele ruime wachtgeldregeling die er nu is voor politici.

[2:08:46] Dat is bijna...

[2:08:47] In de optiek van de Socialistenpartij is dit gewoon niet uit te leggen.

[2:08:52] Zeker niet wanneer die kosten zo oplopen.

[2:08:55] Je zegt...

[2:08:56] In het land, bij de WW, terwijl dat prima te betalen is, wil het kabinet de versobering.

[2:09:01] Wij gaan daar tegen in actie komen deze week.

[2:09:06] Maar voor politici zie je juist een ruime regeling, terwijl die pot alleen maar duurder, duurder, duurder, duurder wordt.

[2:09:13] Het tweede punt gaat over een kabinet dat valt en of je dan verkiezingen moet hebben.

[2:09:18] Ik denk dat dat een interessant debat is om ook de komende tijd met elkaar te gaan voeren.

[2:09:23] Want...

[2:09:25] Dat komt nu heel veel voor.

[2:09:27] Tegelijkertijd zegt dat ook iets over de huidige politiek.

[2:09:30] Ik denk dat het belangrijk is om daarbij ook een afweging te maken over wat vinden mensen in het hele land daarin van belang.

[2:09:38] Wil je opnieuw verkiezingen of wil je dat niet?

[2:09:41] Ik denk dat dat een breed debat zou moeten zijn.

[2:09:45] Of je dat in lijn zou willen brengen met raden en staten.

[2:09:49] Dat is interessant.

[2:09:50] En wij zullen straks met een, waarschijnlijk, maar het ligt natuurlijk ook aan de antwoorden, met een voorstel komen over...

[2:09:55] versobering van de wachtgeldregeling, maar ook dat andere debat, zouden best goed kunnen voeren, denk ik.

[2:10:02] Ja, ik mag mijn betoog vervolgen.

[2:10:05] Voorzitter, er zijn heel veel interessante punten gemaakt door collega's.

[2:10:09] Complimenten inderdaad over de afronding van, ik wil niet de zaak zeggen, dat vind ik heel pijnlijk, van, nou ja...

[2:10:19] De mediation met mevrouw Ariep, de vorige Kamervoorzitter.

[2:10:25] Ik denk dat het prettig is dat daar voor beide partijen een goede uitkomst is.

[2:10:29] Althans zo hebben wij dat begrepen.

[2:10:32] Dus daar sluit ik me aan bij voorgesprekers.

[2:10:35] Ik sluit me ook aan bij voorgesprekers die vragen hebben gesteld over de veiligheid.

[2:10:39] En zou je niet extra moeten investeren in het bureau BVA?

[2:10:44] Ik denk dat dat een waardevolle vraag is en ik zou daar graag ook de reactie op horen.

[2:10:54] Voorzitter, en dan heb ik een laatste, want het is toch een beetje het debat van de wensenlijstjes.

[2:10:58] En het is een heel raar punt, maar ik dacht, nou, als dit dan het debat is van de wensenlijstjes, ga ik die maken.

[2:11:03] We hebben iets heel geks en dat is als je bezoekers uitnodigt, dan word je gewogen in de poortjes.

[2:11:11] En de poortjes blokkeren als je een bezoeker hebt die meer dan 120 kilo weegt.

[2:11:16] En ik heb soms groepen die je wat vaker moet uitnodigen.

[2:11:22] En dan moet je mensen uitleggen, dit komt door uw gewicht.

[2:11:25] Dat we nu de beveiliging moeten bellen en dit door moeten laten.

[2:11:28] Ik vind dat niet meer van deze tijd, want het komt bij toch wel veel mensen voor.

[2:11:32] Zeker met een extra tas.

[2:11:35] En zou dat nou niet anders kunnen?

[2:11:37] Nou, dank u wel voorzitter.

[2:11:39] Ik dank u voor uw inbreng.

[2:11:40] Het is het woord aan de heer Genemis.

[2:11:49] Voorzitter, dank u wel.

[2:11:50] En ik sluit me allereerst aan bij alle dankwoorden in de richting van alle medewerkers van de Tweede Kamer die het mogelijk maken om hier überhaupt te zitten en ons werk te kunnen doen.

[2:12:02] Zeer grote dank en veel waardering.

[2:12:06] Ik sluit me ook aan bij collega's die wat hebben gezegd over het afhechten van die hele vervelende situatie.

[2:12:11] De affaire de afgelopen jaren in de zaak Ariep.

[2:12:16] Dank ook aan collega Moorman en de voorzitter om dit op deze manier tot een einde te brengen en een streep eronder te zetten.

[2:12:26] En ik sluit me ook wel aan bij de vraag die is gesteld aan de voorzitter.

[2:12:29] Hoe vindt u zelf dat het gaat?

[2:12:32] Daar ben ik natuurlijk wel benieuwd naar.

[2:12:34] Voorzitter, voor al deze mensen die ik net heb bedankt... is de Tweede Kamer een werkplek.

[2:12:39] En niet zelden voor tientallen jaren.

[2:12:42] De trouw aan de Kamer is heel groot.

[2:12:45] De zilveren koetsjes worden menigmaal uitgereikt.

[2:12:48] En dat is mooi.

[2:12:49] En dit hoorde dus een werkplek te zijn die allereerst fijn en veilig is.

[2:12:54] En vorig jaar diende ik een motie in voor een kamerbrede gedragscode...

[2:12:58] Goed te lezen dat daar opvolging aan wordt gegeven.

[2:13:01] Daarvoor mijn dank.

[2:13:02] Maar het lijkt me ook wel belangrijk dat we zo snel mogelijk een zorgvuldig opgestelde gedragscode krijgen.

[2:13:08] Een vraag daarover.

[2:13:09] Ik lees dat het presidium de voorkeur heeft uitgesproken om een gedragscode uit te werken die beschrijft wat wordt beschouwd als ongewenste omgangsvormen.

[2:13:17] Voor de normen wordt aangesloten bij geldende wet en regelgeving.

[2:13:21] Ik merk op dat mijn motie niet enkel is ingestoken op wanneer iemand over de schreef gaat.

[2:13:25] Maar ook gewoon gaat over correct en respect voor gedrag.

[2:13:29] De Britse gedragscode is daarvan een prachtig voorbeeld.

[2:13:32] En roep bijvoorbeeld op om na te denken over hoe je gedrag...

[2:13:36] anderen beïnvloed en om hun perspectief proberen te begrijpen.

[2:13:39] En dat is toch een iets andere insteek dan als je met je gedragscode wilt aansluiten bij de Arbo-wet.

[2:13:48] Onze voorzitter heeft nog niet voor niets zijn licht opgestoken in het Engelse parlement.

[2:13:52] Dat vandaag ook op een andere manier het nieuws is.

[2:13:55] Begrijp ik het goed dat het presidium geen gedragscode naar Brits voorbeeld wil formuleren?

[2:13:59] Mijn vraag is dan waarom niet?

[2:14:01] Is het niet beter om in de gedragskoos niet alleen aan ongewenste gedragsvormen aandacht te besteden, maar vooral ook aan gewenste?

[2:14:08] Voorzitter, in dat kader wil ik ook refereren aan de rapportage van de voorbereidende groep naar aanleiding van de motie WNAS-CS.

[2:14:15] Met veel dank aan ieder die aan de rapportage heeft gewerkt.

[2:14:19] De rapportage bevat zeven concrete aanbevelingen voor de sociale veiligheid binnen het samenspel tussen de ambtelijke organisatie en politieke ambtsdragers.

[2:14:28] Is er al begonnen met de implementatie van deze aanbevelingen?

[2:14:31] En kan de voorzitter mij verzekeren dat dat wordt voorzien in een centrale aanjaagrol... door de programma manager Sociale Veiligheid voor de volledige duur van het programma... zoals de voorbereidende groep in de rapportage ook onderstreept?

[2:14:43] Wanneer kunnen we van het presidium een terugkoppeling over de implementatie verwachten?

[2:14:48] Voorzitter, ik zei het al, voor veel mensen... O nee, dat heb ik al gezegd in mijn inleiding...

[2:14:55] Voorzitter, ik vind het een mooi gebruik dat veel van de Kamerbewoners plenair worden herdacht als ze overlijden in de tijd dat ze in dit huis hun werk hadden.

[2:15:04] Mits de nabestaanden dit natuurlijk op prijs stellen.

[2:15:07] In hoeverre speelt de arbeidsverhouding van de overleden persoon in kwestie tot de Tweede Kamer een rol in de vraag of een plenaire herdenking mogelijk zou zijn?

[2:15:16] Is de voorzitter het met mij eens dat het geen rol zou moeten spelen wie nu juridisch gezien de werkgever was en dat in principe ieder die hier zijn of haar dagelijkse werkplek had tot op de dag van overlijden plenaire herdacht zou kunnen worden?

[2:15:29] En de voorzitter begrijpt denk ik wat ik bedoel.

[2:15:34] Voorzitter, dan iets heel anders.

[2:15:36] Jaarlijks wordt in Nederland de Prokkelweek georganiseerd.

[2:15:39] Het doel van die week is om ontmoetingen te organiseren tussen mensen met en zonder een beperking en dat is een prachtig initiatief.

[2:15:46] Mijn fractie had tijdens die week begin deze maand een aantal mensen te gast en we hebben onder meer een rondleiding gegeven in dit huis.

[2:15:53] Nogmaals dank aan onze gewaardeerde voorzitter dat ook hij tijd wilde vrijmaken om onze gasten te ontvangen.

[2:16:00] Kan de voorzitter toezeggen dat de Kamer hier voortaan weer jaarlijks aan meedoet?

[2:16:05] In dat kader vraag ik ook naar de uitvoering van de motie Bikker over de toegankelijkheid van de Tweede Kamer.

[2:16:09] Is het door het presidium gevraagde overzicht van de mogelijkheden om toegankelijkheid te verbeteren al beschikbaar?

[2:16:15] En welke keuzes maakt het presidium?

[2:16:19] Voorzitter, vorig jaar diende ik een motie in om de aanbevelingen over te nemen van het rapport voor een Kamer die werkt.

[2:16:24] Daar onder andere collega Inge van Dijk en ik zelf aan bij mochten dragen.

[2:16:29] Dus dat nog even ter toelichting.

[2:16:32] Dank dat het presidium alweer in september een brief stuurde hoe ze opvolging gaat geven aan de aanbevelingen.

[2:16:37] Terecht verwees het presidium ook naar de commissies die zelf werkafspraken maken met bewindslieden.

[2:16:43] Hebben voorzitter en presidium zicht op in hoeverre de verschillende commissies opvolging hebben gegeven aan de aanbevelingen?

[2:16:49] Overigens vind ik het belangrijk en goed, en daar heb ik net al mijn collega Bekkerman op geïnterrompeerd, dat de Kamer de volledige vier jaar na verkiezingen zou doorwerken.

[2:16:59] Dat is immers het mandaat dat de kiezer ons heeft gegeven.

[2:17:02] Ik heb hier eerder de vinger bijgelegd en mijn collega Bikker heeft hier al eerder ook een motie over ingediend.

[2:17:08] ...die toen nog geen meerderheid kreeg.

[2:17:10] Maar wie weet.

[2:17:11] We blijven natuurlijk gewoon proberen.

[2:17:13] De aanhouder wint.

[2:17:15] Goed om te lezen dat de scheidend vicevoorzitter van de Raad van State... ...deze mening ook is toegedaan.

[2:17:20] Zegt het voort, zou ik willen zeggen.

[2:17:22] Een Kamer die vier jaar zit...

[2:17:24] Is niet alleen belangrijk voor de grote opgave in ons land dat die worden aangepakt, maar is ook voor de belastingbetaler goed nieuws.

[2:17:31] Een blik op de raming en de realisaties van afgelopen jaren leert mij dat vervroegde Kamerverkiezingen dankzij het wachtgeld voor de vertrekkers klauwen met geld kosten.

[2:17:40] En dat heeft niet alleen met de duur van de regeling te maken, maar met name ook met de grondoorzaak dat wij voortijdig met een kabinetsval te maken krijgen.

[2:17:48] En dat een kabinetsval blijkbaar in dit land steeds meer een soort ticket naar verkiezingen is.

[2:17:53] Terwijl wij zijn gekozen als 150 mensen met een mandaat voor vier jaar en met die 150 mensen moeten rooien.

[2:18:00] En als het ene kabinet valt, hebben we dus een ander kabinet in elkaar te timmeren.

[2:18:06] Nou, dat heb ik gezegd.

[2:18:10] En ik ben eigenlijk wel benieuwd of...

[2:18:14] Even kijken hoor, ik kijk wat van mijn tekst af, zie ik altijd als ik ga freewheelen.

[2:18:19] Maar in ieder geval herkent het presidium deze conclusie over de meerkosten van tussentijdse verkiezingen in zaken wachtgeld.

[2:18:26] En is het de reden om ook vanuit dit perspectief ook nog eens een keer naar het reglement van orde te kijken.

[2:18:32] Van dat we niet alleen inhoudelijke redenen hebben van grote vraagstukken in ons land blijven liggen en we komen maar niet tot doorbraken.

[2:18:40] Maar ook gewoon vanuit de kosten van dit huis, dat die gewoon toenemen als we iedere keer tussentijds de tent hier opnieuw laten beginnen.

[2:18:51] En moeten we in het belang van de kiezer, die dus ook belastingbetaler is, artikel 11.1.6 niet gewoon aanpassen.

[2:18:58] Zodat we na een tussentijdse kabinetval eerst gewoon weer een kabinetformatie gaan opstarten.

[2:19:03] Dus niet een kanbepaling zoals het er nu staat, maar gewoon praktisch dezelfde gang van zaken als na verkiezingen.

[2:19:09] Zoals in de eerste leden van artikel 11.1 is geregeld in het reglement van orde van ons huis.

[2:19:14] Voorzitter, in het verslag vroeg onder meer mijn fractie, maar dat was niet alleen mijn fractie, heel veel collega's ook, naar de grote uitbreiding van de dienstanalyse en onderzoek.

[2:19:24] Waar in 2020 de formatie van DAO nog een omvang had van 36 FTE, is het de bedoeling dat deze doorgroeit naar 117 FTE in 2031.

[2:19:33] En als ik het goed begrijp, is dat nog zonder doorwerking naar de ondersteunende diensten.

[2:19:39] Let wel, dat is meer dan een verdrievoudiging.

[2:19:42] Deze uitbreiding wordt betaald uit een deel van de 10 miljoen euro die was aangekondigd door de toenmalige minister van Binnenlandse Zaken en komt niet voort uit een door de Kamer geuit de behoefte.

[2:19:52] En daar vind ik wel wat van.

[2:19:53] Sterker, daar heb ik wat moeite mee.

[2:19:55] Voor mijn fractie is het zeer de vraag of die volledige 10 miljoen euro echt nodig is.

[2:19:59] Uiteindelijk gebeurt het meeste werk, ten behoeve van debatvoorbereiding, initiatiefwet en wat iets meer zijn, bij de fractie zelf.

[2:20:05] Het is bovendien een politiek bedrijf waar hoe je tegen de wereld aankijkt, de zaken waar het in dit huis om gaat, behoorlijk inkleurt.

[2:20:13] Het doet ertoe vanuit welke wereldbeschouwing, vanuit welke ideologie het werk wordt gedaan.

[2:20:18] had daar dus niet een deel van het geld naar de fracties voor beleidsondersteuning... niet een deel van het geld naartoe moeten gaan.

[2:20:28] En hebben we die hele 10 miljoen wel eigenlijk nodig nu het aantal ambtenaren bij het Rijk juist willen terugdringen?

[2:20:36] Is het dan niet een beetje inconsistent dat de Kamer dan zo in omvang groeit?

[2:20:41] Voorzitter, tenslotte nog een punt over de grafelijke zalen.

[2:20:44] Die moeten worden gerenoveerd.

[2:20:45] En gelukkig hebben we die als Kamer inmiddels weer terug de scoop van de...

[2:20:49] ...van de herziening ingebracht, van de renovatie ingebracht.

[2:20:53] Dat is goed nieuws, want het was natuurlijk een beetje bizar... ...om alles rondom de ridderzaal op te knappen, maar de ridderzaal zelf niet.

[2:21:01] Voor de renovatie werden die zalen niet veel gebruikt.

[2:21:04] Dat moet wel gezegd zijn.

[2:21:06] En daarom mijn vraag, is het niet goed om dat stuk erfgoed ook een publieke functie te geven... ...en beter toegankelijk te maken voor bezoekers, bijvoorbeeld via een bezoekerscentrum...

[2:21:13] En dat is inderdaad een idee vanuit ProDemos, wat collega Oosterhuis ook al noemde.

[2:21:18] Ik ben heel benieuwd naar haar reactie op dat punt.

[2:21:21] Ja, en verder sluit ik me wel bij een aantal punten aan van collega's, zoals over de genderneutrale onzin die collega Keizer heeft benoemd.

[2:21:28] Ik sluit me ook aan bij het pleidooi van collega Vermeer over elders vergaderen.

[2:21:33] En verder is er heel vaak verwezen naar de commissie van de werkwijze.

[2:21:38] En mijn oproep is om daar dan ook naartoe te komen.

[2:21:42] Want dat wordt nog wel eens overgelaten naar een paar mensen.

[2:21:45] En daar zijn alle fracties voor verantwoordelijk.

[2:21:47] Tot zover, voorzitter.

[2:21:49] Nou, al vrijwillend bent u gewoon precies op tien minuten uitgekomen.

[2:21:52] Dus mijn complimenten daarvoor.

[2:21:53] We hebben toch een interruptie van dat dit kost iets.

[2:21:55] Voorzitter, ik wil er eigenlijk helemaal niet op ingaan, maar ik schrik toch een beetje van de opmerking van mijn gewaardeerde collega Grimwis over, en ik herhaal, genderneutrale onzin.

[2:22:04] Misschien kan hij dat verduidelijken wat hij daarbij bedoelt.

[2:22:08] De heer Grimwis.

[2:22:09] Voorzitter, ik slok me aan bij de opmerking van collega Keizer over de genderneutrale toiletten.

[2:22:14] Dus het ging sec over de toiletten.

[2:22:16] En wat ik daarmee bedoel is dat de norm die wij thuis hebben van genderneutrale toiletten, dat ik die hier niet wil opleggen aan deze Kamer.

[2:22:24] Het lid kost iets.

[2:22:25] Voorzitter, daar was ik wel een beetje bang voor, want ten eerste hoe collega Keizer dit bracht was vol met desinformatie.

[2:22:32] Het is een verbond eigenlijk veiligheid van mensen die hier werken met het installeren van gewoon genderinclusieve toiletten waar alle mensen welkom zijn.

[2:22:41] En ten tweede, het schept toch ook wel een raar indruk richting mensen thuis.

[2:22:47] Je kan ook zeggen dat iedereen wordt opgedrongen om te kiezen tussen een man- of vrouwentoilet.

[2:22:52] Ik ben bijvoorbeeld non-binair en ik wil het eigenlijk niet naar voren brengen.

[2:22:55] Maar blijkbaar moet het toch, richting mijn collega's.

[2:22:58] Ik kan het op mijn eigen verdieping niet kiezen om een genderinclusieve toilet te bezoeken.

[2:23:04] Dan moet ik kiezen.

[2:23:05] En ik vraag gewoon ook aan Christine om hier echt een beetje rekening te houden.

[2:23:08] Niet om mijzelf, maar om al die mensen in Nederland die echt behoefte hebben aan zich overal goed te voelen.

[2:23:16] En echt, lieve mensen, het vergt echt niet zoveel aanpassingvermogen.

[2:23:20] Iedereen heeft uiteindelijk dan een keuze.

[2:23:22] In plaats van dat je nu wordt gedwongen om te kiezen tussen twee hokjes.

[2:23:26] De heer Ginnwes.

[2:23:27] Ja, voorzitter, nu wordt de norm omgedraaid.

[2:23:29] Ik zou zeggen, als collega Kost iets op de eigen gang... iets georganiseerd wil hebben, prima.

[2:23:36] Maar waarom moet het dan door dit hele gebouw heen?

[2:23:40] En nogmaals, ik ga niet mee in het omdraaien van de norm... dat dus overal een genderneutraal aanbod zou moeten zijn.

[2:23:49] Dus ik ben het wel eens in de woordkeuzes van collega Keizer...

[2:23:52] Maar ik ben het wel eens met haar pleidooi dat wij als Kamerwoners in één keer worden overvallen door een aanpassing waarvan ik denk van, hoezo nou eigenlijk?

[2:24:02] Dus dat is mijn punt.

[2:24:04] Dus ik zou zeggen tegen de Kamervoorzitter, ga niet door met deze operatie.

[2:24:09] Als er het aanbod is voor een aantal mensen die dat heel belangrijk vinden, prima.

[2:24:13] Maar ga niet dit hele huis vullen met zijn een neutrale toilet.

[2:24:19] Het lid kost iets kort afrondend.

[2:24:20] Ja, afrondend.

[2:24:24] Mijn pleidooi was dat juist iedereen die keuze zou moeten hebben.

[2:24:28] En ik ben één van die mensen.

[2:24:30] Er zijn meer van deze mensen die ook niet Kamerlid zijn, maar hier werken in het gebouw, die dat ook fijn vinden.

[2:24:37] Maar ik ben wel blij dat Christian in ieder geval afstand heeft genomen van de bewoordingen van Kamerlid Keijzer.

[2:24:45] Dan was de heer Gimmels aan het einde van zijn betoog gekomen, dus het woord aan Inge Verleijker.

[2:24:49] Dank je wel, voorzitter.

[2:24:51] En ik wil ook beginnen met een woord van waardering en dank aan de collega's die werken in de ondersteuning van de Tweede Kamer.

[2:24:55] En dat doen we vandaag breed bij de ramingen.

[2:24:58] Maar ik denk ook dat het belangrijk is om dit regulier, regelmatig te doen.

[2:25:02] Want het voorkomt namelijk vanzelfsprekendheid.

[2:25:04] En voorzitter, wij worden in de Tweede Kamer heel goed en met veel toewijding ondersteund.

[2:25:08] En daar is Hedia dankbaar voor.

[2:25:11] Dan voorzitter naar de inhoud van dit debat.

[2:25:14] Ik begin met de reflectie op de slagkracht van de Kamer als instituut.

[2:25:17] Want, en dat weet u hopelijk van de CDA-fractie, wij vinden dat we als Tweede Kamer zorgvuldig om moeten gaan met de instrumenten die wij hebben.

[2:25:25] We hebben de tweede regering op rij die een taakstelling op Rijksoverheid heeft ingeboekt en de huidige regering zet daarnaast in op een slagvaardige overheid.

[2:25:33] En de Tweede Kamer kan hier ook een steentje aan bijdragen door te minderen.

[2:25:37] Elke motie, elke set schriftelijke vragen, elke ingediende mondelingenvraag kosten ambtenaren veel tijd.

[2:25:43] En daar moeten we behoedzaam mee omgaan.

[2:25:45] En tegelijkertijd is dat ingewikkeld.

[2:25:47] Want hoe verminder je het aantal moties bijvoorbeeld zonder de indruk te wekken dat je als Kamerlid minder actief of minder betrokken zou zijn.

[2:25:54] Het presidium schrijft in beantwoording op onze vraag hierover dat de oplossing niet gezocht moet worden in het aanpas van procedures en reglementen, maar in de omgang daarmee.

[2:26:03] Vraag aan de voorzitter, wat kan hij doen om hier aan bij te dragen?

[2:26:06] En dan bedoel ik bijdragen aan het matige.

[2:26:09] Hoe verklaart de voorzitter bijvoorbeeld dat toezeggingen vaak alsnog emoties omgezet worden?

[2:26:13] Wat kunnen we doen om dat tegen te gaan?

[2:26:16] En kunnen we het proces van mondelingenvragen zo inrichten dat voorbereiding minder tijd kost?

[2:26:20] Alle vragen worden nu voorbereid, maar zouden ze bijvoorbeeld gewoon eerder uitgekozen kunnen worden, waardoor er maar drie voorbereid hoeven te worden.

[2:26:28] En dan, voorzitter, wil ik toch ook ingaan op een gemene deler die ik in veel schriftelijke inbrengen van fracties heb teruggezien, namelijk over de uitbreiding van DAO.

[2:26:36] Want naast oprechte waardering voor hun werk, hebben veel fracties vragen gesteld over de uitbreiding van de capaciteit ervan.

[2:26:43] DAO is gegroeid en zal nog meer groeien als de goed bestuurgelden ook daarin besteed gaan worden.

[2:26:48] En als ik de gestelde vragen goed interpreteer, is het voor fracties onduidelijk wat dit oplevert.

[2:26:54] En inderdaad, in de beantwoording is daar uitgebreid op ingegaan.

[2:26:57] Maar wat ik daarin miste, was een reflectie op het feit dat zoveel fracties hier vragen over stelden.

[2:27:02] Dat zegt namelijk ook wat.

[2:27:04] En daarom wil ik graag een reflectie hebben van de voorzitter hierop.

[2:27:07] Hoe interpreteert het presidium het signaal dat zoveel verschillende fracties hier in meer of mindere mate kritiek op hebben?

[2:27:14] En dat brengt mij misschien wel bij het meest gevoelige punt voor vandaag, de besteding van de middelen van goed bestuur.

[2:27:19] Want de kernvraag is wat ons betreft hoe deze middelen het beste kunnen worden ingezet om de Tweede Kamer beter in staat te stellen haar werk te doen.

[2:27:26] Daarover hebben wij binnen onze fractie in ieder geval uitgebreid gesproken over de vraag waar extra ondersteuning het meest effect heeft.

[2:27:32] En de discussie die wij hadden was, leidt meer ondersteuning tot inhoudelijk betere controle?

[2:27:37] Gaat extra capaciteit bijdragen aan een verschuiving van zichtbaarheid naar kwaliteit?

[2:27:42] Heeft de Kamer vooral een capaciteitsprobleem of vooral een prikkelprobleem waarbij zichtbaarheid soms meer wordt beloond dan verdieping?

[2:27:50] En dat zijn geen eenvoudige vragen.

[2:27:52] Onze fractie leunt in ieder geval qua inhoudelijke ondersteuning sterk op de samenwerking met onze fractiemedewerkers.

[2:27:57] Van hen vragen wij heel veel en tegelijkertijd zien wij dat de werkdruk hoog is en dat dossiers steeds complexer worden.

[2:28:04] Het CDA hecht dus aan de inhoudelijke verdieping en een krachtige parlementaire controle en daarom zijn wij tot de conclusie gekomen dat onze fractie meer behoefte heeft aan extra ondersteuning voor het directe kamerwerk binnen de fracties dan aan verdere uitbreiding van de dienstanalyse en onderzoek.

[2:28:19] En om die reden hebben Henry en ik hiervoor een amendement ingediend.

[2:28:23] We hebben er natuurlijk wel uitvoerig over getwijfeld, want wij realiseren ons heel goed dat het frame dat politici vooral meer geld voor zichzelf willen gemakkelijk gemaakt is.

[2:28:32] Maar voor ons gaat het niet om meer middelen voor politici, het gaat om betere ondersteuning van het parlementaire werk.

[2:28:38] Uiteindelijk moet iedere euro die wij hier besteden ten dienste zijn van een Kamer die beter kan controleren, betere wetgeving kan maken en haar volksvertegenwoordiger de taag beter kan uitvoeren.

[2:28:48] Voorzitter, dan nog een aantal losse opmerkingen en vragen.

[2:28:52] Ten aanzien van de evaluatie van de dienstauto van de G4.

[2:28:55] Want als het contract afloopt in 28, dan lijkt het onszinnig om een jaar eerder al te evalueren en niet het jaar zelf.

[2:29:01] Graag een toezegging van de voorzitter hierop.

[2:29:03] Juist vandaag spreken wij over hoe schaarse middelen het parlementaire werk kunnen versterken.

[2:29:08] Dan moeten we onszelf ook steeds de vraag stellen waar extra uitgaven werkelijk aan bijdragen.

[2:29:12] En tegen die achtergrond vinden wij een dienstauto voor de griffen geen logische prioriteit.

[2:29:16] Maar we wachten de evaluatie met belangstelling af.

[2:29:19] Voorzitter, mijn oog viel ook op de vraag van de BBB-fractie.

[2:29:22] Ze zijn er niet meer, maar zij benoemde dat gastvrijheid van hun een kernbewaarde is.

[2:29:27] Tja, en dan komt het CDA aanzetten met gespreide verantwoordelijkheid.

[2:29:31] Maar zij stelde erbij wel de terechte en ook hele mooie vraag het petitiemuntje terug te laten keren.

[2:29:36] En mooi dat het presidium dat heeft toegezegd en dat dit er na het zomerreces weer is.

[2:29:40] Tot slot, mijn collega Grimwis, die hint er ook al op, de commissie van de werkwijze.

[2:29:44] Ik hoor ook vandaag weer veel vragen gesteld worden die vervolgens verwezen worden naar de commissie van de werkwijze.

[2:29:51] Ik zou zeggen, join us, sluit aan en doe mee.

[2:29:54] Echt goed om daar inhoudelijke debatten te voeren over hoe doen we dit nou eigenlijk met elkaar.

[2:29:58] En dan heb ik toch ook nog wel weer een kritiekpuntje, want we hebben inmiddels een aantal rapporten opgeleverd.

[2:30:03] En het opvolgen van de aanbevelingen mag in onze ogen wel iets beter en ook dat is elkaar serieus nemen.

[2:30:09] Dankjewel voorzitter.

[2:30:12] Dank u voor uw inbreng.

[2:30:13] Kost u toch een interruptie?

[2:30:15] Ja, voorzitter.

[2:30:17] Ja, ook even uitvragen bij het CDA.

[2:30:19] Wat ik net ook bij D66 vroeg.

[2:30:21] Waar wij ook tegenaan lopen in meer fracties.

[2:30:25] Als het gaat om ondersteunende taak in eigen wetgevende rol als Kamerleden.

[2:30:30] Dat we er tegenaan lopen dat er een capaciteitstekort is bij bureau wetgeving.

[2:30:34] Of het CDA daarin wil meedenken.

[2:30:37] Mevrouw Van Dijk.

[2:30:38] Ja, uiteraard.

[2:30:38] We willen er altijd over meedenken.

[2:30:39] Ik heb die signalen vanuit mijn fractie eerlijk gezegd wat minder.

[2:30:42] Behalve met betrekking tot belastingplan.

[2:30:44] Omdat we dan gewoon een hele korte tijd ontzettend veel wetsgeving in één keer met elkaar proberen te vertimmeren.

[2:30:50] Dat we onszelf ook de vraag kunnen stellen of dat misschien heel verstandig is.

[2:30:52] Maar dat is weer een ander debat.

[2:30:54] Maar meedenken altijd.

[2:30:56] Dit kost iets.

[2:30:58] Ja, superfijn.

[2:30:58] En ik zou het CDA ook mee willen geven dat het feit dat het CDA misschien daarover weinig signaal ontvangt, nog niet betekent dat het er niet is.

[2:31:06] Omdat juist kleinere fracties natuurlijk de grote kansen lopen dat ze er tegenaan lopen, omdat zij geen geld hebben om zelf juridische expertise voor te winnen.

[2:31:17] Mevrouw Van Dijk.

[2:31:17] Ja, ik wil absoluut niet denigrerend doen richting kleine fracties, want ik kom zelf uit een kleine fractie.

[2:31:22] En ik weet dat het echt anders werken is dan in een grote fractie.

[2:31:26] Dus nogmaals, we willen graag meedenken.

[2:31:28] Dan dank ik mevrouw Van Dijk voor haar inbreng en is het woord aan het lid Kostic als laatste spreker van de commissie.

[2:31:33] Dank u wel, wat een eer.

[2:31:35] Vooraf wil de Partij voor Dieren iedereen bedanken die ons ondersteunt op allerlei vlakken.

[2:31:39] En ook het presidium voor de stappen om deze Kamer voor iedereen een fijne plek te maken.

[2:31:43] Ik zou zeggen laat je daar niet vanaf leiden door ophittende woorden vanuit sommige fracties.

[2:31:49] Moedig voorwaarts.

[2:31:51] Voorzitter, de Tweede Kamer is het hart van de democratie en bij de Kamerleden ligt een belangrijke taak om kaders te stellen voor goed beleid en regering daarin te controleren.

[2:32:00] De Tweede Kamer bestaat sinds de jaren 50 uit de 150 zetels.

[2:32:04] Toen had Nederland ongeveer 11 miljoen inwoners.

[2:32:08] Per Kamerlid vertegenwoordigde zij toen 73.000 inwoners.

[2:32:11] Dat is nu ongeveer 120.000.

[2:32:13] De bevolking groeide dus met ruim 60% terwijl het aantal Kamerleden gelijk bleef.

[2:32:18] Wetenschappers zijn het met elkaar eens dat we vergeleken met veel andere Europese landen een veel te klein parlement hebben.

[2:32:24] Er ligt een extreem hoge werklast bij Kamerleden.

[2:32:26] Zolang dat zo is, is er extra aandacht nodig voor de omstandigheden waarin we ons werk moeten doen en de ondersteuning die daarbij hoort.

[2:32:33] Ik zal zo drie onderwerpen bespreken.

[2:32:35] Eén, de veiligheid en bescherming van Kamerleden tegen online haat en bedreigingen.

[2:32:39] Twee, capaciteit van ondersteuning van Kamerleden in een wetgevende taak.

[2:32:43] En drie, gezonde werkomgeving, waaronder beschikbaar ruimtes voor fracties, voedselaanbod en het groenbeleid.

[2:32:50] Eerst over de bescherming van Kamerleden.

[2:32:51] Helaas heeft bijna elk Kamerlid in het gebouw geregeld te maken met haat en bedreigingen.

[2:32:56] Steeds meer daarvan vindt online plaats.

[2:32:58] Onze fractie krijgt er ook dagelijks mee te maken.

[2:33:01] Uit recent onderzoek blijkt bovendien dat online manipulatie, haatcampagnes en door AI gegenereerde aanvallen snel toenemen.

[2:33:08] Uit onderzoeken van Poyter en de Volkskrant kunnen we zien dat de politie op grote schaal daar doelwit van zijn.

[2:33:14] Naast dat het een chilling effect kan hebben op Kamerleden, ongehaald of het strafbaar is of niet, kan het uiteindelijk mensen ophetsen tot strafbaar gedrag.

[2:33:24] We zien ook in het jaarrapport van het OM dat het aantal meldingen van bedreigingen tegen landelijke politici in het afgelopen jaar is toegenomen.

[2:33:31] Op dit moment ligt een belangrijk deel van het signaleren en melden van die bedreigingen en andere strafbare uitingen bij de fractie zelf.

[2:33:38] Fractiemedewerkers moeten social media monitoren, verzamelen, meldingen doen...

[2:33:42] En dit dan weer volgens protocolmelden bij de BVA, de Beveiligingsdienst van de Tweede Kamer.

[2:33:47] En dat kost veel tijd en capaciteit van de fracties.

[2:33:50] Voor grote organisaties is dat al een uitdaging, maar voor kleine fracties is dat vaak nauwelijks op te brengen.

[2:33:55] Tegelijkertijd zijn politie en ctv en het stelsel bewaken en beveiligen voor een deel afhankelijk van de signalen die vanuit fracties worden aangeleverd.

[2:34:03] Nu ligt de last op Kamerleden, onze beleidsmedewerkers en communicatiemedewerkers, die al heel veel moeten doen in hun reguliere taken, om ook nog eens haat en bedreigingen te melden.

[2:34:12] En dat kan eigenlijk echt niet.

[2:34:14] Mijn vraag aan het presidium is daarom, voorzitter, kunnen we op korte termijn opnieuw kijken naar deze werkwijze?

[2:34:20] Is het mogelijk om fracties beter te ondersteunen bij het monitoren en melden van online bedreigingen?

[2:34:25] En er zijn meer punten ingebracht.

[2:34:28] Ook door andere fracties tijdens dit debat over ondersteuning en alles wat te maken heeft met veiligheid, bedreiging en aangiftes, kan het presidium op korte termijn dit inventariseren.

[2:34:38] En verkennen of het mogelijk is om meer middelen vrij te maken, ofwel voor fracties om hiervoor aanvullende ondersteuning voor in dienst te nemen, ofwel voor meer capaciteit bij BVA.

[2:34:47] Want voor ons is het zo niet op te brengen met alle gevolgen van dien.

[2:34:51] Ten tweede, de ondersteuning van Kamerleden bij hun wetgevende taak.

[2:34:55] Allereerst wil ik benadrukken dat wij de ondersteuning van bureau wetgeving als zeer waardevol ervaren.

[2:35:00] Met name bij amendementen worden Kamerleden deskundig en zorgvuldig ondersteund.

[2:35:03] Tegelijkertijd willen wij aandacht vragen voor de ondersteuning van initiatiefwetgeving.

[2:35:07] De Tweede Kamer is niet alleen controleur van de regering, maar ook medewetgever.

[2:35:11] En het recht op initiatief is een belangrijk grondwettelijk instrument waarmee volksvertegenwoordigers, ongeacht de grootte van de fractie, zelf wetsvoorstellen kunnen indienen.

[2:35:20] Juist daarbij komt veel kijken.

[2:35:21] De initiatiefwetgeving vraagt om specialistische juridische kennis, uitgebreide voorbereiding en langdurige begeleiding.

[2:35:27] Zeker bij kleinere fracties kan dit knellen en is juist voldoende capaciteit voor bijvoorbeeld specialistische juridische ondersteuning heel belangrijk.

[2:35:34] Is het presidium bereid om specifiek naar kleinere partijen te kijken en te verkennen of capaciteit kan worden vrijgemaakt voor bureauwetgeving, om de Kamer beter in staat te stellen haar wetgeving en taak uit te voeren?

[2:35:45] Is er bereidheid om te kijken of er meer capaciteit kan komen voor specialistische juridische ondersteuning?

[2:35:50] Ik zag ook het amendement van het CDA over middelen naar fracties verschuiven hierover.

[2:35:55] En ik heb het net ook richting het CDA gevraagd of we juist ook moeten kijken naar meer middelen voor bureau wetgeving gezien wat ik net ook heb gezegd.

[2:36:04] Ik hoop dat we daarin samen kunnen optrekken.

[2:36:06] Voorzitter, tot slot een gezonde werkomgeving.

[2:36:09] op verschillende aspecten.

[2:36:11] We weten uit onder andere recente adviezen van de gezondheidsraad dat door de klimaatcrisis het belangrijk is dat er voldoende groen in de buurt is.

[2:36:18] Het beschermt ons tegen hitte en het zorgt als bonus, als je het goed doet, voor versterking van biodiversiteit en dus de bestrijding van de biodiversiteitscrisis.

[2:36:26] Dat zou ook in lijn zijn met kabinetsambities en uitspraken van de Kamer.

[2:36:30] En we weten ook dat we te maken krijgen met steeds meer en langerdurende hitte en hittegolven.

[2:36:35] Wat een bedreiging vormt voor onder andere de mensen die in de Kamer werken.

[2:36:39] Meer groen in de buurt bespaart ook energieverbruik voor airco's.

[2:36:42] Afgelopen week zagen we bij het vergaderen op de derde verdieping... plotseling iemand die al het groen van het dak aan het wegmaaien was.

[2:36:50] Die persoon doet natuurlijk gewoon dienstwerk.

[2:36:52] Maar we hebben wel de volgende vraag voor het presidium.

[2:36:56] Onderschrijft het presidium de wetenschappelijke aanbevelingen... dat het voor de gezondheid belangrijk is dat er voldoende groen is bij de werkplek?

[2:37:01] Onder andere in strijd tegen de hitte.

[2:37:03] Wat is het huidige groenbeleid van de Kamer, onder andere als het gaat om vergroening van de Kamer en het meibeleid aan de buitenkant?

[2:37:09] Ziet het presidium mogelijkheden tot verbetering?

[2:37:12] En tot slot, welke plannen heeft het presidium om de buitenkant van de Tweede Kamer groener en biodiverser te maken?

[2:37:18] Voorzitter, het andere aspect van gezonde werkomgeving gaat over het gebouw waarbinnen wij als volksvertegenwoordigers en medewerkers onze taak uitvoeren.

[2:37:26] De ruimte zijn bij ons te klein om onze medewerkers op een verantwoorde manier te kunnen laten werken... en onze kamerleenden delen al kamers met medewerkers.

[2:37:33] Er is geen ruimte om rustig te kunnen bellen.

[2:37:35] De flexruimtes en de achtste verdieping, maar ook de verguidenruimtes op de derde, zijn regelmatig bezet.

[2:37:41] We willen hierbij graag het signaal afgeven dat het op deze manier moeilijk werkbaar is.

[2:37:46] Bij de inrichting van het huidige tijdelijke gebouw waar we nu zitten... werd bepaald dat het sober en doelmatig ingericht zou worden... omdat de Tweede Kamer hier slechts tijdelijk zit...

[2:37:55] Daardoor staan de negende en de tiende verdieping op dit moment compleet leeg.

[2:37:59] Het is erg lastig uit te leggen aan onze medewerkers dat de kantoorruimte voor fracties beperkt is, omdat er twee verdiepingen leeg staan, terwijl we hier nog tot minimaal 2031 moeten zitten en waarschijnlijk dus nog veel langer.

[2:38:13] Kan het presidium verkennen of de negende en tiende verdieping alsnog ingericht kunnen worden, aangezien het aannemelijk is dat we hier nog jaren zullen zitten?

[2:38:20] Kan het presidium tevens kijken naar andere mogelijkheden om medewerkers te faciliteren

[2:38:24] in het rustig kunnen werken, bijvoorbeeld te kijken waar meer kantoorkubes kunnen worden neergezet.

[2:38:30] Voorzitter, dan het volgende aspect over gezonde werkomgeving, de inkoop van de Tweede Kamer.

[2:38:34] Op twee punten, over voldoende gezonde aanbod in lijn met wetenschappelijke richtlijnen en over inkoop van biologisch.

[2:38:40] We willen eerst onze waardering uitspreken voor alle mensen in het restaurant en de catering die hier dagelijks keihard en met een glimlach werken om dat voor elkaar te krijgen.

[2:38:50] Maar werken in de Tweede Kamer vraagt veel van kamerleden en medewerkers.

[2:38:53] Gezond en voedzaam eten zorgt ervoor dat mensen dit werk volhouden.

[2:38:56] Veel kamerleden en medewerkers eten elke dag in de Tweede Kamer en zijn dus afhankelijk van wat de Kamer aanbiedt voor gezond eten volgens de wetenschappelijke richtlijnen van het Voedingscentrum.

[2:39:05] We vragen ons af wat er wordt gedaan om het aanbod meer in lijn te brengen met de meest recente adviezen van de Gezondheidsraad en het Voedingscentrum, die onder andere aanraden om veel meer peulvruchten te eten.

[2:39:15] Kan het presidium kijken naar kansen op verbetering?

[2:39:18] Natuurlijk moet er af en toe een ongezonde snack kunnen, die neem ik ook, maar we zien nu veel verduur, veel oliegebruik en weinig peulvruchten.

[2:39:26] Mensen die dat willen, moeten in ieder geval in staat worden gesteld om via het aanbod van de Kamer te voldoen aan het advies van het Voedingscentrum.

[2:39:33] En staat het presidium achter de ambitie uit het coalitieakkoord dat de gezonde optie de makkelijke optie zou moeten zijn?

[2:39:39] Hoe wordt gezorgd dat het lekkere en gezonde aanbod ook een makkelijke optie is?

[2:39:43] Bijvoorbeeld door het aantrekkelijk te presenteren en dat er voldoende opties aangeboden worden.

[2:39:47] Het valt ons op dat een gevarieerd aanbod van plantaardige opties nog beperkt is en regelmatig, met name bij lunch, dingen op zijn.

[2:39:54] Kan het presidium verkennen of experimenteren met meer plantaardige aanbod in de kantine en het restaurant van de Tweede Kamer?

[2:40:01] En hoe wordt voldaan aan het aanbestedingsadvies van het voedingscentrum voor gezonde duurzame catering?

[2:40:07] Zoals ook het kabinet zegt de omarmen.

[2:40:09] Voorzitter, tot slot over biologisch inkopen.

[2:40:11] Voordat u verder gaat, dit kost niet eens een interruptie van de heer Grimmis.

[2:40:18] Maar die geeft nu aan dat u door mag gaan.

[2:40:19] Dus als u het afrondt, dan doen we daarna een interruptie van de heer Grimmis.

[2:40:23] Zeer vriendelijk.

[2:40:25] Steeds meer mensen zouden meer betaalbare voeding willen zonder chemische bestrijdingsmiddelen.

[2:40:29] Zeker voor zwangere mensen en kinderen is dat belangrijk.

[2:40:31] Biologische boeren kunnen daarin voorzien, maar hebben te maken met een lastige markt.

[2:40:35] Juist de Tweede Kamer heeft bij de inkoop van producten en diensten een voorbeeldfunctie op het gebied van gezondheid en goede omgang met onze leefomgeving en zou een flinke positieve prikkel kunnen geven.

[2:40:44] Eigenlijk vreemd dat we anno 2026 niet in staat zijn om alles of bijna alles biologisch aan te bieden.

[2:40:50] We hebben begrepen dat op dit moment 25% van de inkom biologisch is, volgens de inkomregels van het Rijk.

[2:40:56] Kan het presidium aangeven hoe dit percentage tot ontstand is gekomen?

[2:40:59] Waarom is het percentage bijvoorbeeld niet 30 of 40?

[2:41:03] En welke ambities heeft het presidium om meer biologisch in te kopen?

[2:41:05] Is daarvoor een groeipad of een routekaart uitgedacht?

[2:41:09] Ook eventueel in afstemming met de biologische sector.

[2:41:12] Want het nieuwe coalitieakkoord zegt meer biologisch te willen stimuleren.

[2:41:16] Daar zijn ook aangenomen moties over.

[2:41:18] Onder andere het lid Bromet, gesteund door onder andere het CDA.

[2:41:22] Dus sluit het presidium daarop aan.

[2:41:23] Dank u wel.

[2:41:28] Voorzitter, collega Kostiets weet wel de brug te slaan naar de Lundschorsingen om tien over half twee.

[2:41:33] Ik kan niet anders zeggen.

[2:41:35] Maar ik heb toch nog een vraag over een stukje terug in de bijdrage.

[2:41:39] Namelijk het punt over de ruimte per Kamerlid.

[2:41:44] Volgens mij is er een norm van dat we grofweg 52 vierkante meter aan kantoorruimte hebben.

[2:41:50] Nou kunnen we natuurlijk pragmatisch meebewegen van die 9e of 10e verdieping hebben we hier.

[2:41:54] Dus laten we het ook benutten.

[2:41:55] En wie weet zitten we hier nog tot 2100, dus tijdelijk is ook maar relatief.

[2:42:02] Maar tegelijkertijd, we weten dat we uiteindelijk hier in ballingschap zitten en terug willen naar het Binnenhof, waar er niet zo heel veel ruimte is.

[2:42:09] Dus hoeveel ruimte, hoeveel wil je de teugels hier laten vieren, terwijl we weten dat we straks allemaal op het Binnenhof toch weer...

[2:42:16] in te kleine hokken worden gestopt.

[2:42:19] Dat is toch een beetje wat er dreigt.

[2:42:21] Dus hoe weegt collega Kostiets deze afweging?

[2:42:26] Of zegt mijn collega... nee, je moet gewoon nu roeien met de riemen die we hebben... en de riemen zijn nu wat ruimer dan in de toekomst?

[2:42:35] Dit kost iets.

[2:42:36] Voorzitter, ik denk dat mijn collega van ChristenUnie het met mij eens is dat we onze medewerkers zo fijn mogelijk moeten maken om te kunnen werken in deze Kamer als we kunnen.

[2:42:48] En dit gebouw biedt in principe wel de mogelijkheden om dat ook te doen.

[2:42:52] Want wat er nu gebeurt is eigenlijk echt onverantwoord.

[2:42:56] Dus die ruimte wil ik ook echt pakken... en ik wil daar ook graag met fracties over nadenken... en ik vraag het presidium daar echt expliciet naar te kijken.

[2:43:04] Ik heb zelf ook een voorstel gedaan om... zelfs als je gaat beginnen aan de negende en tiende verdieping... dat dat ook wel eventjes kan duren.

[2:43:11] Daar kan het presidium ook in meedenken... maar je zou in de tussentijd ook kunnen kijken van... kunnen we die kantoorkubes daar meer van neerzetten?

[2:43:18] Want dan creëer je in ieder geval wat meer ruimte... om even rustig te kunnen bellen of je even te rustig kunnen uitzonderen...

[2:43:22] ...binnen de beschikbare ruimte die er is.

[2:43:24] Als we het hebben over de toekomst of we terugverhuizen naar onze oorspronkelijke ruimte... ...ja kijk, gezien de tijd die we daarvoor nu krijgen... ...lijkt het me ook verstandig om na te denken hoe we dat dan vervolgens goed kunnen inrichten... ...en welke mogelijkheden daar zijn binnen de kaders die we hebben... ...om te kijken waar we mensen echt daar moeten huisvesten... ...en waar er nog eventueel uitwijk mogelijk in zijn.

[2:43:48] Ik zie geen vervolgvraag meer van de heer Gimmels.

[2:43:49] Dan dankt het lid Kostliet voor haar inbreng.

[2:43:51] Dan zijn we aan het einde gekomen van het eerste termijn van de Kamer.

[2:43:54] De Kamervoorzitter heeft aangegeven om drie kwartier te schorsen, inclusief de lunchpauze.

[2:43:59] Dus we gaan om half drie, 14 uur 30, verder met de eerste termijn van de Kamervoorzitter.

[2:44:04] Dus ik schors hierbij de vergadering.

[3:29:32] Welkom terug bij de vaste commissie voor Binnen en Zakenvoort dat raming voor de Tweede Kamer tussen 27 benodigd uitgaat als mede aanwijzing raming van de ontvangsten.

[3:29:42] We hebben de eerste termijn van de Kamer gehad.

[3:29:45] We zijn bij de eerste termijn van de Kamervoorzitter.

[3:29:48] We willen gewoon rond vier uur klaar zijn.

[3:29:51] De Kamer wil ook nog een tweede termijn hebben om motie te kunnen dienen.

[3:29:54] Dus ik stel voor om aan de kant van de Kamer maximaal drie interrupties.

[3:29:59] Dus drie interrupties in zijn totaal en het is aan de Kamerleden zelf om dit een keer in drie te doen of losse interrupties.

[3:30:07] Maar maximaal drie en ik vermoed dat ik dat gezien de opkomst van de Kamerleden die er nu zitten straks nog een keer zal moeten herhalen.

[3:30:13] Het woord is aan de Kamer voorzitter voor zijn eerste termijn.

[3:30:17] Dank u wel meneer de voorzitter.

[3:30:19] En wat je vraagt van bewindspersonen tijdens debatten als ze bij ons te gast zijn, dat moet je dan natuurlijk op een gegeven moment zelf als voorzitter ook doen.

[3:30:27] Dus ik zal u meenemen langs welke lijnen ik de beantwoording heb gestructureerd.

[3:30:31] De welbekende blokjes waar de heer Vermeer al naar verwees.

[3:30:36] Ik zal beginnen met de beantwoording van de vragen gesteld over de envelopgroep bestuur.

[3:30:43] Vervolgens fysieke veiligheid.

[3:30:46] Dan beantwoording van de vraag gesteld over sociale veiligheid, huisvesting en renovatie, werkwijze van de Kamer en tot slot het onvermijdelijke blokje diverse.

[3:31:00] Maar voorzitter, niet voordat ik de leden heel hartelijk dank voor de geleverde inbreng.

[3:31:07] Terwijl de mussen buiten van het dak vallen, heeft u het allen met elkaar kunnen opbrengen om vandaag te spreken over de raming.

[3:31:15] En dat toont ook de betrokkenheid bij het parlementaire werk dat u heeft.

[3:31:19] En ieder van u...

[3:31:22] Hoewel er natuurlijk verschillen zijn tussen fracties en inbrengen... ...maar waar in ieder geval eenduidig het geluid overklonk... ...dat is de grote waardering die u allen heeft... ...die de leden hebben uitgesproken voor de ambtelijke organisatie.

[3:31:36] En daar kan ik mij alleen maar hardgrondig bij aansluiten.

[3:31:39] Ik mag voorzitter zijn sinds afgelopen november... ...en ik wist het natuurlijk ook al dat de ambtelijke organisatie ons het werk...

[3:31:51] ...ondersteund en mogelijk maakt.

[3:31:54] Maar het warme bad waar ik in terecht ben gekomen... ...is niet te overschatten.

[3:32:00] Dus ik kan me daar alleen maar bij aansluiten.

[3:32:02] En ik wil ook mijn dank uitspreken in de richting van die bijna 800 mensen... ...die ervoor zorgen dat ons huis van de democratie draait.

[3:32:10] Dat is indrukwekkend en dat mag iedere keer weer benoemd worden.

[3:32:17] Voorzitter, veel fracties hebben vragen gesteld over de middelen uit de envelop goed bestuur.

[3:32:21] Er is een amendement ook ingediend van mevrouw Inge van Dijk en de heer Bontebal.

[3:32:27] En dat was ook al zo in de schriftelijke voorbereiding.

[3:32:30] En daarom heeft het presidium daarin ook wat meer achtergrond gegeven in de schriftelijke beantwoording bij deze 10 miljoen.

[3:32:36] Die bedoeld is, in principe bedoeld was, voor het versterken van de kennis- en onderzoeksfunctie van de Kamer.

[3:32:42] Ik hecht eraan te benadrukken dat de Kamer zelf niet heeft gevraagd om die 10 miljoen.

[3:32:46] En de heer Ginwits sprak daar zijn ongemak over uit.

[3:32:50] En dat ongemak dat deel ik eerlijk gezegd wel.

[3:32:52] Want het is aan de Kamer zelf hoe wij onze begroting inrichten.

[3:32:57] Deze 10 miljoen was een voornemen uit het regeerakkoord van het kabinet Schoof...

[3:33:00] En zoals verzocht heeft het presidium vervolgens een plan voor de middelen laten uitwerken door de Kamerorganisatie.

[3:33:06] En dan ligt daar vervolgens, als ons wordt verzocht om een plan uit te werken, ligt daar in dit geval de nadruk op meer ondersteuning van commissies en Kamerleden door de dienstanalyse en onderzoek DAO.

[3:33:20] en verbetering van de digitale informatievoorziening.

[3:33:24] En de keuze om die 10 miljoen in te zetten voor de ambtelijke organisatie is dus ook niet door het presidium gemaakt.

[3:33:29] Het was vanuit het ministerie van Binnenlandse Zaken onder het vorige kabinet aangegeven dat deze middelen bedoeld waren voor versterking van het instituut Tweede Kamer en dus nadrukkelijk niet voor de fractiekostenregeling.

[3:33:42] En ik heb dus ook moeite met dat kader en het moet dus wat mij betreft altijd aan de Kamer zelf zijn om in te schatten hoe zij de ondersteuning wil vormgeven en dat is absoluut niet aan het kabinet.

[3:33:54] En zowel de ambtelijke organisatie als de fractieondersteuning zijn allebei onmisbaar voor een goed geïnformeerde en functionerende Tweede Kamer.

[3:34:02] En als de extra middelen worden uitgetrokken voor de kennispositie van de Kamer... is het goed om daarin een balans te zoeken.

[3:34:07] Want beide vormen van ondersteuning vullen elkaar aan.

[3:34:12] En dat heb ik ook van verschillende fracties gehoord.

[3:34:14] Het debat van de heer Oosterhuis met mevrouw Inge van Dijk is daar, denk ik, exemplarisch voor.

[3:34:22] En als de Kamer een andere verdeling wil... en bijvoorbeeld de helft van die 10 miljoen toch voor de fractie ondersteuning wil inzetten... of conform het voorstel van het amendement 80%, dan kan dit worden aangepast.

[3:34:32] Daarvoor wil ik dan inderdaad wel een uitspraak van de Kamer hebben, want draagvlak voor de besteding van die 10 miljoen euro vind ik belangrijk en ik krijg er aan te benadrukken.

[3:34:43] Die 10 miljoen euro is een ingroeipad tot in 2032, dus het is niet zo dat dat volgend jaar beschikbaar is.

[3:34:49] Het is een ingroeipad en daar hebben de leden Inge van Dijk en Bontebal ook rekening mee gehouden, zag ik, bij de vormgeving van hun amendement.

[3:34:57] Ook heb ik hierover recent gesproken met de minister van BZK, omdat hier dus door de vorige minister van BZK nadrukkelijk andere opvattingen overleefde.

[3:35:06] En ook hij onderschrijft dat het aan de Kamer zelf is om hierover te besluiten, maar betekent wel dat er kritisch vanuit BZK zal worden gekeken als er in de toekomst extra claims worden gedaan die nu verwerkt zijn in plannen voor de ambtelijke organisatie.

[3:35:21] Er zijn nog geen onomkeerbare besluiten genomen, maar ik zal zo dadelijk op de inhoudelijke vragen nog wel wat richtingen meegeven waarom ik toch denk dat

[3:35:27] ook investering in de ambtelijke organisatie ten goede komt aan het functioneren van het parlementaire werk vanuit de fracties zelf.

[3:35:39] Ik heb jaar 21 meneer Eerdmans horen pleiten voor het teruggeven van het gehele bedrag.

[3:35:44] Er zijn verschillende smaken en ik hoor graag welke richting de Kamer uiteindelijk zal kiezen en ik zal daar als uw voorzitter dan vervolgens uitvoering aan geven.

[3:35:53] Ook heeft het CDA gevraagd naar mijn reflectie op de vele vragen die hierover zijn gesteld in de schriftelijke ronde.

[3:35:59] En ik vind het van groot belang dat we met elkaar deze discussie op een goede manier voeren.

[3:36:04] Fracties denken gewoon verschillend over de inzet van ondersteuning en hoe dat het best tot zijn recht komt.

[3:36:11] Ik vind het ook zeker niet voor herhaling vatbaar dat er zonder behoefte vanuit de Kamer een bedrag voor onze ondersteuning beschikbaar wordt gesteld vanuit het kabinet.

[3:36:22] Want als wij iets aan onze ondersteuning willen veranderen, dan moet dat gebeuren op initiatief van de Kamer.

[3:36:26] Daar ligt het primaat.

[3:36:28] En daar hoort dus ook bij dat we daar met elkaar zoals vandaag het gesprek over voeren als fracties.

[3:36:34] Vragen zijn gesteld over de consequenties voor de Kamerorganisatie als het amendement Bontebal van Dijk wordt aangenomen.

[3:36:40] Dat betekent dat er nog 2 miljoen euro voor de Kamerorganisatie overblijft en die dan ten goede zal komen aan de verbetering van de ICT van de Kamer.

[3:36:49] Hiermee zal nog een deel van de plannen kunnen worden uitgevoerd, maar niet alles.

[3:36:52] En daarmee komt dus de dienstverlening niet direct in het geding, want het gaat inderdaad om middelen die voor versterking zouden worden ingezet en niet om acute behoeften of tekorten.

[3:37:02] Zoals ik al aangaf, betekent het wel dat in de toekomst extra claims van de Kamerorganisatie kritischer zullen worden beoordeeld door het ministerie van BZK.

[3:37:12] Dus voor toekomstige behoeften voor de ontwikkeling en vernieuwing van de organisatie kan het dus heel moeilijk zijn om nog een goed onderbouwde claim in te dienen.

[3:37:19] Dat gaan we natuurlijk naar ering geweten goed doen.

[3:37:22] Maar ja, dit is dan wel een besluit dat zal worden meegewonen in het verkeer met BZK.

[3:37:29] En ik denk dat het goed is, voorzitter, dat de Kamer zich die context ook realiseert bij de afweging over het amendement.

[3:37:36] De D66-fractie heeft mij gevraagd waarom de 10 miljoen die beschikbaar is voor ondersteuning niet volledig wordt ingezet.

[3:37:42] En op basis waarvan is gekozen voor deze invulling en hoe wordt de Kamer betrokken.

[3:37:47] Er is bewust gekozen voor een meerjarig ingroeimodel.

[3:37:50] 10 miljoen is een groot bedrag.

[3:37:51] Dat heb je niet van het een op het andere jaar uitgevoerd.

[3:37:55] En het bestedingsplan is eind vorig jaar voorgelegd aan de ambtelijk secretarissen van alle fracties en aan het presidium.

[3:38:02] En deze raming is een uitstekend gesprek om daarover met elkaar nu het net op te halen.

[3:38:07] Tussentijds worden resultaten steeds gemeten en inzichtelijk gemaakt en ook dat wordt aan het presidium voorgelegd, zodat er op basis van effecten van de investeringen ook tussentijds kan worden bijgestuurd.

[3:38:19] En keuzes die zijn gemaakt voor de besteding langs de sporen zijn gebaseerd op eerdere rapporten en aanbevelingen van de Kamer, zoals de werkgroep Van der Staaij en de werkgroep Kamminga.

[3:38:29] En er is aangesloten bij de aanbeveling die de universiteit Leiden in 2025 op basis van gesprekken met een groot aantal Kamerleden heeft gedaan.

[3:38:37] D66 vroeg mij ook dat twee derde van de Kamer informatie vanuit diensten van de Kamer, vanuit DAO, één keer per maand of minder raad pleegt.

[3:38:51] Twee derde van de Kamer en hoe ik dit duid.

[3:38:54] Het is natuurlijk aan leden zelf om gebruik te maken van beschikbare data en informatie.

[3:39:00] Ik heb zelf, toen ik nog het woord mocht voeren namens een factie op een inhoudelijke portefeuille, veel gehad als rapporteur aan de diensten van DAO en ook ter voorbereiding van debatten.

[3:39:12] Meneer Oosterhuis verwees al naar de signalering voor Europese debatten bijvoorbeeld.

[3:39:17] We kennen allemaal die producten.

[3:39:19] Ik heb daar zelf altijd heel veel aan gehad.

[3:39:21] Tegelijkertijd kan het zijn dat bij andere leden een andere informatiebehoefte ligt.

[3:39:28] En dat is natuurlijk aan ieder Kamerlid zelf.

[3:39:33] Moeten we de hele 10 miljoen wel willen uitgeven, vraagt meneer Ginwis van de ChristenUnie, nu we het aantal ambtenaren willen terugdringen.

[3:39:40] Is het dan niet inconsistent om de Kamer zo te laten groeien?

[3:39:43] Nou, op zich kan dat een onderdeel zijn van de afweging die de Kamer maakt.

[3:39:49] Het is aan de Kamer hoe de middelen besteed moeten worden.

[3:39:52] De heer Eerdmans heeft een andere doel geformuleerd in zijn termijn.

[3:39:58] U kunt daar als Kamer uiteindelijk een afweging in maken.

[3:40:03] Het is wel zo.

[3:40:04] Ja, 21 vraagt wat er dan gebeurt met die 10 miljoen.

[3:40:08] Die gaat dan terug naar BZK als de Kamer zou besluiten zoals de heer Eerdmans heeft bepleit.

[3:40:16] En de heer Eerdmans heeft ook gevraagd waarom de reserves zo hoog zijn bij de verschillende fracties.

[3:40:22] Er is een reservecapaciteit van 5 miljoen wat fracties mogen overhouden en hoe komt dat nou?

[3:40:27] Dat stond uit een eerdere regeling uit 2014.

[3:40:31] Toen is er bewust gekozen om fractiestichtingen meer eigen financiële vrijheid te geven in opsparen van positieve resultaten in de jaarrekening.

[3:40:40] Daar waar ze in de toekomst dan weer een beroep op kunnen doen bij tekorten of grote uitgaven.

[3:40:45] En dat maximum bedrag van 5 miljoen aan reserves, dat zou voldoende ruimte moeten bieden aan de verschillende fractiestichtingen en de wijze waarop zij hun bedrijfsvoering willen organiseren en tegen een stootje kunnen in de toekomst.

[3:40:59] Het CDA stelt dus in het amendement een verdeling van de middelen voor 80% aan de fracties voor en 20% voor de Kamer.

[3:41:06] Waar is dan dat spoor 2 voor bedoeld?

[3:41:08] Een deel wat dan naar de Tweede Kamerorganisatie zou gaan.

[3:41:12] Nou voorzitter, dan moeten de leden denken aan initiatieven die bedoeld zijn voor de hele Kamer.

[3:41:17] Dus zowel de ambtelijke organisatie als de fracties.

[3:41:19] Dan gaat het dus om informatievoorziening, om technologie, licenties, awareness trajecten op het terrein van innovatie, data en AI, opleiding voor data en AI professionals, opleiding voor alle kamerambtenaren, bestendige inzet van data en AI.

[3:41:34] Dus kortom, dat zijn allemaal uitgaven waar uiteindelijk de Kamer vervolgens het parlementaire werk goed door kan doen.

[3:41:45] Het gaat om expertise, ook opbouwen in de organisatie waar die middelen aan zouden worden besteed.

[3:41:53] Twee miljoen resterend is dan heel krap, zeg ik erbij.

[3:41:58] Maar goed, de Kamer besluit zelf over die afweging.

[3:42:03] Voorzitter, tot zover de enveloppoepenstuur.

[3:42:07] Dank u wel.

[3:42:07] Voorzitter, vraag eens even.

[3:42:09] Er ligt een amendement.

[3:42:09] Gaat u daar dan een appreciatie op geven?

[3:42:11] Nu of niet?

[3:42:12] Of voordat we die vraag krijgen?

[3:42:15] Ja, voorzitter.

[3:42:15] Ik had mij ontzettend verheugd op appreciaties van amendementen en van moties.

[3:42:19] Maar mij is versteld dat de voorzitter van de Tweede Kamer dat niet doet.

[3:42:23] Omdat het aan de Kamer zelf is om te besluiten.

[3:42:26] Dus ik heb gezegd over het amendement wat ik heb gezegd.

[3:42:30] Er ligt een voorstel van de CDA-fractie om het te doen zoals is voorgesteld.

[3:42:34] In principe valt daarmee te leven.

[3:42:36] Er zijn geen onomkeerbare keuzes nog gemaakt.

[3:42:39] Dus de Kamer zou kunnen besluiten om het zo te doen.

[3:42:42] Wat ik alleen wel heb gezegd is voor het...

[3:42:45] 2 miljoendeel wat dan over zou blijven voor de Tweede Kamerorganisatie zelf, dan zou het voorstel zijn om daad te investeren in de verbetering van de informatievoorziening voor de Tweede Kamer.

[3:42:57] En dat ziet dan voornamelijk toe op die opzomming die ik zojuist benoemde.

[3:43:02] Oké, dus dan komt er op amendement nummer 7 verder geen appreciatie voor alle later aangesloten leden.

[3:43:08] We hebben zes blokjes waarvan we de eerste hebben gehad goed bestuur.

[3:43:10] De tweede is fysieke veiligheid, derde sociale veiligheid, huisvesting, werkwijze en diverse.

[3:43:15] Als we niet even kunnen meeschrijven, dan adviseer ik u volgende keer in het komen.

[3:43:18] En we hebben afgesproken om maximaal drie interrupties te doen, omdat we ook graag nog een tweede termijn willen hebben.

[3:43:25] En dan is er nu een interruptie aan de heer Oosterhuis, want die stak als eerste zijn hand op.

[3:43:29] Ja, dank voorzitter.

[3:43:31] En ik moet zeggen dat ik toch wel een beetje een ongemakkelijk gevoel heb hoe we nu het beste die 10 miljoen gaan besteden.

[3:43:37] Of we besteden als het aan de heer Eermans ligt.

[3:43:39] Want ja, die 10 miljoen is dan gekomen blijkbaar met een vrij strak kader vanuit BZK.

[3:43:43] Daar is een bestedingsplot gekomen zonder het presidium daarbij betrokken.

[3:43:48] Ook zonder al te veel draagvlak.

[3:43:49] Presidium staat er ook niet achter.

[3:43:50] Dan ligt er nu een voorstel van de CDA-fractie om 80% naar de fractiekosten.

[3:43:55] Maar ja, waarom 20-80?

[3:43:56] Waarom niet 50-50?

[3:43:58] Dus...

[3:43:59] Ik ben wel een beetje bang dat we hier nu niet al te goed geïnformeerd keuzes maken die wel structureel gevolg gaan hebben.

[3:44:05] Dus zou het nou niet wijs zijn?

[3:44:07] Het budget groeit toch langzaam in.

[3:44:09] Om nu even een stap terug te doen en even te kijken, nu we dit allemaal zo wegen en er toch niet echt draagvlak lijkt.

[3:44:18] Om even met wat meer betrokkenheid van de fracties te kijken wat nu een goede verdeling en een goede besteding voor dit geld zou zijn.

[3:44:28] Voorzitter, het is niet om de vraag terug te leggen, maar de Kamer gaat over haar eigen proces.

[3:44:33] En ik kan mij heel wel voorstellen wat de heer Oosterhuis zegt.

[3:44:36] Tegelijkertijd constateer ik ook dat er een fractie is die in een amendement de geesten rijp heeft gemaakt en een voorstel op tafel heeft gelegd.

[3:44:44] Wat ik vanuit mijn rol ook kan begrijpen.

[3:44:48] Dus ja, voorzitter, ik begrijp wat de heer Oosterhuis zegt.

[3:44:53] En als zij dat zo wensen, dan stel ik wel voor dat in tweede termijn misschien ook andere leden zich uitspreken over de wenselijkheid daarvan.

[3:45:00] Alleen eigenstandig acht ik mijzelf nu niet in de positie om dat te stellen.

[3:45:05] Omdat er ook een fractie is die een amendement op tafel heeft gelegd.

[3:45:08] En dat is nou eenmaal hoe de kaarten nu liggen.

[3:45:14] Volgens mij was mevrouw Inge van Dijk een vervolgvraag.

[3:45:17] Sorry, de heer Oosterhuis.

[3:45:19] Ja, want hiermee legt de Kamervoorzitter de bal heel makkelijk bij de Kamer.

[3:45:22] Want er ligt natuurlijk wel gewoon een voorstel vanuit het presidium.

[3:45:25] In eerste instantie dat bestedingsplan en vervolgens is het presidium daarop teruggekomen.

[3:45:30] En nu inderdaad een voorstel vanuit een fractie.

[3:45:36] En eigenlijk voor het eerste voorstel was geen draagvlak.

[3:45:38] Voor het tweede voorstel, ja, mogelijk wel.

[3:45:42] Maar dat is eigenlijk een vrij lukraak geprikte verdeling.

[3:45:49] Dus hebben we toch niet iets meer overleg nodig om dit bedrag dan goed te besteden.

[3:45:56] De Kamervoorzitter.

[3:45:58] Ik hecht het toch nogmaals aan om te benadrukken dat het bedrag van die 10 miljoen voor goed bestuur niet een bedrag was wat is verzocht vanuit de Kamer.

[3:46:08] Dus het presidium heeft geen claim gedaan bij het ministerie van BZK voor een envelop van 10 miljoen goed bestuur middelen voor verbetering van de informatiepositie of de ondersteuning van de Kamer.

[3:46:22] Daar zijn we denk ik op dit moment ook met de beraming zoals die ligt zeer wel toe in staat.

[3:46:28] Natuurlijk is het zo dat als dan vervolgens de ruimte wordt gelaten om te spreken over die 10 miljoen en een nieuw kabinet schetst andere voorwaarden dan misschien een vorig kabinet, voorwaarden

[3:46:38] Die denk ik beter zijn omdat hierbij de Kamer zelf alle ruimte heeft om over te gaan tot besteding van de middelen.

[3:46:46] De situatie anders ligt.

[3:46:48] Maar de leden zien denk ik in de beantwoording van de schriftelijke vragen ook het ongemak wel terug.

[3:46:55] Waarmee het presidium kijkt naar de inzet van deze middelen.

[3:46:58] Ik kan de leden inhoudelijk...

[3:47:00] best wat context geven wat er gebeurt.

[3:47:03] Het is zo dat grotere fracties... aan het einde van het jaar... over het algemeen middelen overhouden.

[3:47:09] Dat terugboeken... en vervolgens... de Tweede Kamer die middelen weer terugboekt... naar de begroting van het ministerie van BZK...

[3:47:18] Dus zou de Kamer ervoor kiezen om 80% van de envelop uit te geven aan fractiekosten, dan denk ik dat het bedrag wat jaarlijks voor terug is gestoord naar BZK, dat dat aanzienlijk groter zal zijn.

[3:47:29] Dat zijn dan middelen die vervolgens niet worden besteed voor de inzet van de Kamer.

[3:47:34] Geluisterhebbende naar de beantwoording van de heer Oosterhuis kan ik me voorstellen dat hij dat weer onwenselijk vindt.

[3:47:40] Maar dat zijn allemaal gevolgen van de keuzes die hier worden gemaakt over de besteding van die middelen.

[3:47:48] Mevrouw van Dijk, daarna de heer Grinwis en daarna het lid kost iets.

[3:47:52] Mevrouw van Dijk.

[3:47:53] Ja, ik sloeg eigenlijk even aan op wat de voorzitter aangaf van het is krap met betrekking tot het geld dat dan overblijft voor IT-ondersteuning, etc.

[3:48:03] Kan de voorzitter een indicatie geven wat goed werkbaar zou zijn in dit geval?

[3:48:09] In het oorspronkelijke voorstel voor informatievoorziening, dus dat is niet DAO, dat zijn niet de DAO-middelen, maar voor informatievoorziening had het presidium zich voorgesteld om een bedrag van 4 miljoen oplopend in de komende jaren te besteden voor verbetering van de informatievoorziening van de Kamer.

[3:48:27] En om nog maar even te herhalen, dan maar even voor de volledigheid.

[3:48:31] dan moeten de leden, voorzitter, denken aan investeringen... op het gebied van vergrote expertise, data en AI.

[3:48:38] Expertise in huis opbouwen, dus in de Kamerorganisatie.

[3:48:42] Uitbreiding van formatie met relevante functies... om dus goed toegerust te zijn op die nieuwe vormen van informatievoorziening.

[3:48:52] Want ik hecht er ook aan, voorzitter, om te benadrukken dat we denken...

[3:48:57] Dat dit competenties zijn die de Kamer sowieso de komende jaren nodig gaat hebben.

[3:49:01] En als we de investering nu niet zouden doen vanuit de envelop goed bestuur.

[3:49:06] Dat er dan dus mogelijke wijze komende jaren claims bij het ministerie van BZK vanuit de Kamerorganisatie worden gedaan.

[3:49:12] Omdat we er nu niet in kunnen investeren.

[3:49:15] Omdat de Kamer, middels het amendement Inge van Dijk, Bontebal, mogelijk een andere afweging maakt voor die 80-20 afweging.

[3:49:24] Maar nogmaals, het is aan de Kamer zelf om te besluiten over hoe zij haar middelen besteedt en ondersteuning voor zich ziet.

[3:49:33] Voorzitter, stel je voor dat je respect hebt voor deze redenering en kom je dus uit op 60-40 in plaats van 80-20 in het amendement van collega's Bontebal en Van Dijk.

[3:49:42] Maar ik heb nog een vraag vanuit een ander perspectief, namelijk van we kunnen de aanwending van deze middelen wijzigen als er een Kamermeerderheid zich achter dat voorstel stelt.

[3:49:53] Maar je wil ook wel rekening houden met de verplichtingen die de Kamerorganisatie reeds is aangegaan.

[3:49:58] En als ik dan kijk naar de nood en aandacht van het verslag naar de reeks, dan zie ik dat er in 2026 al 648.000 is verplicht bij DAO spoor 1 en 2417, dus 2,4 miljoen bij de spoor informatievoorziening.

[3:50:13] En dan kom je dus ongeveer op 30%.

[3:50:15] waar dan potentieel al verplichtingen voor zijn aangegaan, of hoe zit dat precies?

[3:50:19] Dus met andere woorden, de voorzitter gaf net vanuit het perspectief van informatievoorziening de wenselijkheid aan voor, nou ja, in ieder geval 4 van de 10 miljoen.

[3:50:30] Dat heeft een besteding waar vroeg of laat, als we het niet nu regelen, een claim voor zou kunnen worden ingediend.

[3:50:37] Maar een andere perspectief is, wat is nu al verplicht en wat niet?

[3:50:40] De Kamer, voorzitter.

[3:50:41] Ik kan voorzitter de heer Ginwis verzekeren dat dit een vraag is die ik enkele keren ook heb gesteld al voor het versturen van de nood aan de aanleiding van het verslag.

[3:50:51] Want daarin geven we de Kamer natuurlijk in de beantwoording ook wel de ruimte om zelf af te wegen.

[3:50:56] Dat kun je alleen doen op het moment dat je nog geen verplichtingen voor de toekomst bent aangegaan.

[3:51:01] En mij is verzekerd, dus ik kan de Kamer hier zeggen dat er geen verplichtingen ten aanzien van dit bedrag zijn.

[3:51:07] ...voor de toekomst op dit moment zijn aangegaan.

[3:51:10] Neemt niet weg dat de richting op het gebied van spoor 2 bijvoorbeeld... ...het zich de komende jaren vanwege de modernisering van de informatievoorziening... ...zich zou kunnen voordoen dat dit een behoefte is waarvoor we in de komende jaren wel een voorziening zouden moeten treffen.

[3:51:26] Dan komt zo'n envelopgroep bestuur goed uit...

[3:51:30] Dus vandaar de uitwerking van spoor 2.

[3:51:34] Ik zeg er ook bij dat ik niet in de glazen bol tot 2032... de exacte formatieplek kan aanwijzen waar dat dan terecht zou moeten komen.

[3:51:44] Maar dat dit wel een richting is waarvan in ieder geval wij hebben gedacht... en de organisatie heeft gedacht dat de Kamer op een goede manier kan worden ondersteund... als het gaat om modernisering van de informatievoorziening... bijvoorbeeld rondom kennis en competentie met AI...

[3:51:59] De heer Ginwis.

[3:52:24] Dan had er een andere nood aan de aanleiding van het verslag gelegen en dan had ik hier met een andere boodschap gezeten, denk ik, voorzitter.

[3:52:34] Het lid kost iets en daarna de heer Eerdmans.

[3:52:37] Misschien is het, nu ik de voorzitter van de Kamer zo hoor, meer iets van punt van orde voor straks.

[3:52:44] Want ik had wat vragen over de ondersteuning wat betreft de bureau wetgeving.

[3:52:49] Die voelen wij dat dat nodig is.

[3:52:50] Alleen, de Kamervoorzitter heeft net gezegd, nou ja, dat is eigenlijk aan de Kamer.

[3:52:54] En dat heeft ook een beetje verband met het amendement van CDA.

[3:52:57] Kunnen wij straks na deze beantwoording kort schorsen om even met elkaar te overleggen, ook met D66 en andere partijen, hoe we dit de beste invulling kunnen geven.

[3:53:05] Volgens mij kunnen we dit het beste samen oplossen.

[3:53:09] Ik zal niet zeggen wat er buiten de microfoon om nu gebeurt, maar het verzoek van het lid kost iets om na dit termijn heel kort te kunnen schorsen.

[3:53:18] Ik wijs wel op dat in principe het geplande eitijd van dit debat is vier uur.

[3:53:21] Dus uiteindelijk is het ook aan de lengte van jullie interrupties of wij die vier uur gaan halen of niet.

[3:53:26] Ik heb ze al gemaximiseerd op drie.

[3:53:29] Ik kijk heel even naar de leden of we na dit termijn heel kort kunnen schorsen of...

[3:53:35] Ik zie daar de Kamervoorzitter ook met een... Misschien een procesvoorstel, want het is natuurlijk zo dat in principe amendementen kunnen worden gewijzigd tot het moment van stemming.

[3:53:44] Dus die tijd is er nog.

[3:53:45] Het lijkt mij meer dan logisch dat we na mijn termijn kort schorsen, zodat de leden eventuele moties kunnen voorbereiden, et cetera.

[3:53:54] Dus het is de orde van uw vergadering.

[3:53:56] Maar ik denk dat daar de ruimte toch ook nog wel voor is om het debat af te kunnen ronden.

[3:54:03] Maar goed, het is aan u hoe u de vergadering inricht.

[3:54:09] Ik stel voor nu voor om gewoon het debat te vervolgen en dan kijken we even uit hoe we in de tijd komen.

[3:54:15] Ik zie maar één of twee mensen in stem het knikken op uw verzoek net.

[3:54:21] Ik kijk nog één keer dan, want we gaan het verzoek van het lid kost iets om naar dit termijn van de Kamervoorzitter kort te schorsen en dan kijk ik naar de leden of die behoefte er is.

[3:54:29] De heer Grinwis.

[3:54:30] Nou, voorzitter, vijf minuten schorsen tussen het eerste en tweede termijn is toch prima?

[3:54:37] De moties worden gerangschikt en even dit punt over bureau wetgeving wel of niet worden opgehelderd.

[3:54:43] Ik kijk even voordat we iedereen aan het woord laten en nog meer tijd komen.

[3:54:45] Is er iemand tegen het verzoek van het lid kost iets?

[3:54:49] Er is niemand tegen, dan gaan we daarom.

[3:54:53] We gaan gewoon heel kort schorsen naar het termijn van de Kamer, voorzitter.

[3:54:58] Meneer Eerdmans, had u nog een interruptie?

[3:55:00] Ja, op zich wel.

[3:55:01] Ik heb toch met die 10 miljoen het gevoel dat het een budget op zoek is naar een bestemming.

[3:55:06] En dat heb ik al heel lang.

[3:55:09] Ik laat het zo vragen aan de voorzitter, meneer de voorzitter.

[3:55:11] Als we nou niet die 10 miljoen hadden van Omtzigt, laat ik het zomaar zeggen.

[3:55:14] Zouden we dan zeggen, jongens, er moet geld bij, want we hebben te weinig mensen voor onderzoek, te weinig mensen voor informatisering, we komen te kort.

[3:55:23] Ik heb helemaal dat gevoel niet in deze Tweede Kamer, voordat we deze gelden nu over hebben.

[3:55:28] Dus ja, die vraag eigenlijk eerst, voorzitter.

[3:55:30] De Kamervoorzitter.

[3:55:33] Voorzitter, ik heb aangegeven dat de 10 miljoen een envelop is, groep bestuur, die is gekomen vanuit de zijde van het vorige kabinet en niet op verzoek van de Kamer of de Kamerorganisatie.

[3:55:49] U vervolgt uw... Oh, nog een vervolgvak, sorry.

[3:55:52] Dat is duidelijk natuurlijk.

[3:55:55] Maar de vraag is gewoon, kijk, als we dat geld niet hadden, waar dat geld ook vandaan komt, als we dat geld niet op ons bord hadden gekregen, dus geen bestemming voor hadden hoe we zoeken, was er dan urgent reden geweest om extra miljoenen bij de onderzoeksfunctie van de Kamer te claimen?

[3:56:12] De Kamer, voorzitter.

[3:56:13] Voorzitter, de antwoord daarop is nee.

[3:56:15] Wat ik alleen wel constateer, ook net in de richting van de heer Ginwis aangegeven dat op het gebied van informatievoorziening wij verwachten dat er in de komende jaren een aanvullend verzoek gedaan gaat worden voor competentie en het opbouwen van expertise om de Kamer goed te kunnen bedienen vanwege een veranderende...

[3:56:34] competentie op het gebied van informatievoorziening, doordat we veel meer gebruik maken van AI, doordat we met elkaar op zoek zijn naar tools om in grote sets documenten te kunnen zoeken.

[3:56:48] Dus ik voorzie wel, wij voorzien wel dat daar de komende jaren een behoefte ontstaat.

[3:56:53] En dan is daar die envelop van 10 miljoen groepen stuur.

[3:56:57] En dan was het aanvankelijke voorstel vanuit het presidium om de besteding zodanig te doen om daar alvast aan tegemoet te komen.

[3:57:05] Maar nogmaals, het is aan de Kamer zelf hoe de Kamer goed ondersteund wenst te worden.

[3:57:11] En ik hoor daarover ook verschillende geluiden in uw Kamer.

[3:57:15] Vanuit fracties die zeggen, nee, bij ons zit dat echt in de fractie zelf.

[3:57:20] Ik heb daar de heer Ginwis duidelijke woorden over horen spreken.

[3:57:24] Maar lid Kostic heeft aangegeven dat er bijvoorbeeld op een aantal punten wel degelijk ondersteuning vanuit Kamerorganisaties hier op prijs wordt gesteld.

[3:57:31] Het is uiteindelijk aan de Kamer zelf om daar dus een besluit over te nemen.

[3:57:37] Dan zijn we aan het einde gekomen van het eerste blokje en kunt u verder met het tweede blokje.

[3:57:42] En wellicht kan ik dan meteen de vraag van lid Kostiets meenemen als het gaat om bureau wetgeving.

[3:57:47] Ik heb dat nagevraagd, maar zoals in een eerder aangegeven notitie is door het jaar genomen echt bij bureau wetgeving voldoende capaciteit.

[3:57:57] Ik durf echt wel te stellen dat het nog altijd in bijna alle gevallen zo is dat nog veel fracties, en ik weet hoe het werkt als je woordvoerder bent, maar toch kort voor de plenaire behandeling van voorstellen een beroep doen op bureau wetgeving.

[3:58:12] En dan kan het zijn dat de capaciteit net eventjes moet worden gezocht.

[3:58:16] Maar als we met elkaar de spiegel voorhoudend, misschien ook net wat eerder, die amendementsondersteuning met elkaar kunnen zoeken, dan is er in principe voldoende capaciteit bij bureau wetgeving om Kamerleden goed te kunnen bedienen.

[3:58:32] Het lid kost iets.

[3:58:33] Ja, voorzitter.

[3:58:34] Kort daarop dank aan de voorzitter van de Kamer hierover.

[3:58:38] En daarbij wil ik meegeven... het is natuurlijk niet aan het bureau wetgeving... om daar zelf direct een signaal over te geven richting het presidium.

[3:58:45] Dat kan natuurlijk ook.

[3:58:46] Maar het is ook een beetje een ongemakkelijke positie... voor het bureau wetgeving om dat te doen...

[3:58:50] Het is in principe aan de fracties om aan te geven richting het presidium als we daartegen aanlopen.

[3:58:55] Want als Kamerlinder doen we het niet zo snel richting het bureau wetgeving, omdat het dat ongemakkelijk voelt.

[3:59:01] Dus dan kiezen we voor deze gelegenheden en bij deze doen we dat als fractie van de Partij voor de Dieren.

[3:59:07] Dus ik kan me voorstellen dat het bureau wetgeving dat zegt...

[3:59:10] Juist omdat de Kamerleden niet zo snel naar het bureau wetgeving stappen om te zeggen van goh, misschien moet er wat meer capaciteit bij, we lopen er tegen aan, dat we wat missen.

[3:59:20] Dus dat wil ik gewoon even zeggen.

[3:59:22] En het lijkt me goed om daar samen naar te kijken als een fractie dat aangeeft.

[3:59:27] De Kamervoorzitter.

[3:59:29] Voorzitter, het bureau wetgeving ervaart het zelf niet als ongemakkelijk.

[3:59:34] Dus dat meedenken laat ik dat hier in ieder geval uitspreken.

[3:59:38] En ik weet ook hoe het werkt.

[3:59:39] Ons werk valt of staat met pieken en dalen in tijd.

[3:59:43] Bij grote wetgevingstrajecten hebben we allemaal behoefte aan de capaciteit.

[3:59:47] Maar ik zou het ook zonde vinden dat we op rustigere momenten heel veel mensen aan het werk hebben die op dat moment niets te doen zouden hebben.

[3:59:54] En als we met elkaar efficiënt willen omgaan met gemeenschapsgeld...

[3:59:59] Dan vraagt dat denk ik wat van ons allemaal.

[4:00:01] Maar ik kan in ieder geval aangeven dat de betrokkenheid van de Partij voor de Dieren bij bureau wetgeving zeer wordt gewaardeerd.

[4:00:08] En dat zaken niet als ongemakkelijk worden ervaren.

[4:00:11] Dus hebben we dat in ieder geval maar even geklaard.

[4:00:15] Voorzitter, ik wil voorstellen om verder te gaan met mijn beantwoording die toeziet op het onderwerp sociale veiligheid.

[4:00:22] Want als presidium hebben we de afgelopen periode veel tijd gestoken in de vraag hoe en op welke manier een kamerbrede gedragscode vorm kan krijgen.

[4:00:30] En wat de precieze rijkwijde van zo'n code zou kunnen zijn.

[4:00:34] Ik vind het persoonlijk een heel belangrijk onderwerp.

[4:00:36] Ik vind dat iedereen die onder dit dak werkt, of je nou Kamerlid bent of stagiair bij een fractie of bij de Kamerorganisatie, zich veilig moet weten in zijn werk, met plezier naar zijn werk moet kunnen gaan.

[4:00:49] En daar hoort bij dat er een plek is waar we elkaar kunnen houden aan de goede omgangsvormen, vind ik voorzitter.

[4:00:58] En dat mag ik vinden omdat de breed aangenomen Kamermotie Ginwis mij die opdracht en het presidium die opdracht geeft.

[4:01:08] We werken op dit moment dus aan een kamerbrede gedragscode ongewenste omgangsvormen met een meld- en klachtregeling.

[4:01:15] En daarbij sluiten we aan bij bestaande wet- en regelgeving zoals de arbeidsomstandighedenwet.

[4:01:21] Ik hoorde de heer Ginwis spreken dat hij eigenlijk een verbreding daarvan nog wel op zijn plaats zou vinden.

[4:01:28] Ik hecht er ook aan om te benadrukken dat als ik naar zijn motie kijk, hij eigenlijk het voorbeeld stelt van de gedragscode in de Eerste Kamer.

[4:01:35] En het is ook in die richting dat we deze gedragscode vormgeven.

[4:01:40] Ik hoop dat u mij er niet aan vastbunt, maar ik hoop ergens in de loop van het jaar een voorstel in het presidium te kunnen bespreken, zodat ik hopelijk begin volgend jaar een concept gedragscode met de Kamer kan delen.

[4:01:53] En ook dat zal dan vervolgens in deze Kamer moeten leiden tot de besluitvorming daarover.

[4:01:59] Dus ook dan staat het de leden vrij om aanvullingen, dan wel wijzigingen voor te stellen van een dergelijke gedragscode.

[4:02:05] Ik heb altijd goed en vaak contact met mijn collega, de voorzitter van de Eerste Kamer.

[4:02:10] En daar is dat traject zojuist net afgerond.

[4:02:14] Ook daar heeft een enkele wijziging vanuit de Kamer per amendering plaatsgevonden.

[4:02:18] Omdat ik het belangrijk vind dat een gedragscode ook echt van ons allemaal wordt.

[4:02:23] Het doet me ook goed om te kunnen benadrukken dat de arbeidsinspectie heeft geconcludeerd dat de Tweede Kamer in de afgelopen jaren belangrijke stappen heeft gezegd.

[4:02:31] In 2024 en in 2026 is de inspectie langs geweest.

[4:02:36] Ze hebben gekeken hoe de organisatie risico's op sociaal onveilige situaties en werkdruk in kaart heeft gebracht.

[4:02:42] En zij zien de vooruitgang die is geboekt.

[4:02:44] Dus volgens mij zijn we met elkaar op het goede pad.

[4:02:50] Ik wil voor dat u verder gaat.

[4:02:52] We hebben drie interrupties maximaal.

[4:02:55] Dus u mag nu de laatste gebruiken.

[4:02:57] Maar dan is het ook vanuit de kant van u.

[4:02:59] De rest van het kamervoorzitter stil.

[4:03:02] Dus aan de heer Ginwis.

[4:03:03] Of hij deze interruptie hiervoor wil gebruiken.

[4:03:06] De rest doe ik dan emoties.

[4:03:08] Even een korte vraag voorzitter.

[4:03:13] Ik snap dat de kamervoorzitter terugverwijst.

[4:03:16] Naar de motie die is aangenomen.

[4:03:17] En daar heeft hij gewoon gelijk in.

[4:03:18] Daarin wordt vooral gewezen naar het.

[4:03:20] Eerste Kamervoorbeeld en zich daardoor te laten inspireren.

[4:03:26] Maar de Kamervoorzitter is onder andere voor dit onderwerp op zoek geweest... bij zijn Britse ambtsgenoot.

[4:03:32] En in het Britse lagerhuis hebben ze het iets breder opgezet.

[4:03:37] Niet alleen op ongewenst gedrag, maar op gewenst gedrag ook.

[4:03:40] En mijn vraag aan de Kamervoorzitter is... heeft hij zich daar niet door laten inspireren?

[4:03:46] En wat neemt hij daar dan in ieder geval wel van mee...

[4:03:49] Naar onze gedragscode die dus wordt opgesteld.

[4:03:51] En ik snap heus wel de verschillende smaken.

[4:03:54] Maar ik ben wel benieuwd wat hij daarmee doet.

[4:03:56] Dus het gaat er mij niet om dat hij het Britse lagerhuis helemaal als voorbeeld stelt.

[4:04:00] Maar de lessen die daaruit zijn meegenomen.

[4:04:03] Om niet echt te laten landen in de gedragscode.

[4:04:08] Meneer de voorzitter, het is niet alleen Adley the Cat, de voorzitter van speaker Lindsay Hoyle, waardoor ik naar Londen ging in december.

[4:04:16] Het was expliciet dit onderwerp waarom ik graag naar het lagerhuis wilde.

[4:04:20] Omdat het Britse parlement, toch de moeder der parlementen, zou ik willen zeggen, als liefhebber van het Britse debat, de Britse parlementaire gang van zaken...

[4:04:34] Omdat zij daar juist heel ver zijn met het invoeren van het dergelijke gedragscode voor sociale veiligheid en veiligheid op de werkvloer.

[4:04:42] Ik zou alleen wel het stap voor stap willen doen.

[4:04:45] En ik moet het doen met de ruimte die de Kamer mij geeft.

[4:04:49] Zeg ik maar even in de richting van de heer Ginwis.

[4:04:53] Vandaar dat ik ook verwijs naar de kans die de Kamer straks heeft om zelf...

[4:04:59] ...te kijken naar die gedragscode, te beoordelen of het te ver gaat of dat het te weinig is.

[4:05:05] En ik zie gewoon ook heel erg uit naar het debat daarover in de Kamer.

[4:05:09] En als we met elkaar een gedragscode hebben vastgesteld waarin we vaststellen wat ongewenste...

[4:05:16] omgangsvormen zijn, dan kunnen we daarna met elkaar de stap zetten of het, zoals de heer Ginwis zegt, wenselijk is om te kijken naar wat dan gewenste omgangsvormen zijn.

[4:05:25] Dus ik zie het stap voor stap en eerst maar eens die eerste stap zetten en ik hoop op de betrokkenheid van de Kamer daarbij.

[4:05:37] Voorzitter, de fractie van Pro, mevrouw Tsegai, heeft mij gevraagd hoe het staat met het opvolgen van de adviezen met betrekking tot de verhouding tussen kamerleden en ambtenaren, ook in relatie tot de motie Wij en Nas.

[4:05:47] Ik heb er net al wat over gezegd.

[4:05:49] De aanbevelingen worden opgepakt in het kader van het programma Sociale Veiligheid.

[4:05:55] En ten aanzien van de politiek-ambtelijke omgangsvormen wordt dus nu die gedragscode voorbereid.

[4:06:00] En een deel van de aanbevelingen in het rapport gaat ook over wat na verkiezingen aan nieuwe Kamerleden wordt meegegeven.

[4:06:06] Bijvoorbeeld verschillen in arbeidsrechtelijke posities tussen Kamerleden en ambtenaren.

[4:06:11] En dat zullen we meenemen in het inwerkprogramma van nieuwe Kamerleden.

[4:06:14] En hopelijk is dat pas in 2030.

[4:06:18] De D66-fractie heeft mij gevraagd hoe sociale veiligheid hoog op de agenda staat en of wordt gevolgd of maatregelen effect hebben.

[4:06:27] Het presidium krijgt drie keer per jaar een rapportage over de stand van zaken rond de begroting van de Kamer.

[4:06:32] En daarin wordt ook een update gegeven rondom sociale veiligheid.

[4:06:37] En de GIVIER en de directie rapporteren hierover aan het presidium, zoals eigenlijk ook in het rapport van de commissie Weijen-NAS staat.

[4:06:44] En ik kan echt bevestigen, benadrukken, dat sociale veiligheid de afgelopen maanden vaak op de agenda van het presidium heeft gestaan, omdat we bezig zijn met de uitwerking van die gedragscode.

[4:06:56] En dit jaar wordt er een werkbelevingsonderzoek gedaan opnieuw, en dat is ook weer een goed meetinstrument om te weten hoe we er met elkaar in zitten en hoe het gaat.

[4:07:07] De ChristenUnie-fractie heeft gevraagd of al is begonnen met de implementatie van de aanbevelingen en of wordt voorzien in een centrale aanjaagrol door de programma-manager sociale veiligheid voor de volledige duur van het programma en wanneer we van het presidium terugkoppeling verwachten.

[4:07:22] Er zijn die afgelopen jaren grote stappen gezet met de implementatie.

[4:07:25] Er is een organisatievisie uitgewerkt voor de ambtelijke organisatie.

[4:07:30] Vertrouwenspersonen zijn uitgebreid en geprofessionaliseerd.

[4:07:34] Meldpunten voor sociale veiligheid zijn vereenvoudigd.

[4:07:37] Er zijn protocollen uitgewerkt.

[4:07:38] Er wordt een leiderschapstraject voor alle ambtelijke leidinggevenden gestart onder leiding van Digi 4.

[4:07:43] En de Kamerbrede Gedragscode wordt dus op dit moment voorbereid.

[4:07:47] Er is al veel gebeurd en ik vind het ook mooi dat we hier vandaag bij de raming weer bij kunnen stilstaan.

[4:07:52] Ik verwees al naar de ervaringen van de arbeidsinspectie die positief oordelen.

[4:07:57] En ik hecht er ook aan te benadrukken dat het iets moet zijn straks van alle afdelingen zelf.

[4:08:03] Dus dat in iedere afdeling zelf, dat afdelingshoofden zelf zich eigenaar moeten worden van sociale veiligheid op de werkvloer.

[4:08:09] Zodat het ook in die hele ambtelijke organisatie gaat zitten.

[4:08:16] Wrat Segay van Pro vraagt mij naar het normeren van polariserende en discriminerende uitlatingen van Kamerleden en hoe de Kamer mij daarbij kan helpen.

[4:08:25] Ik heb het in ieder geval ervaren als een rijkende hand.

[4:08:28] En ik kan het niet anders dan met haar eens zijn dat een fatsoenlijk debat, waarbij we heel hard met elkaar op de inhoud en zacht op de relatie het werk moeten kunnen doen, dat dat cruciaal is, maar dat we daar alle 150 voor verantwoordelijk zijn.

[4:08:45] En ik probeer op verschillende manieren daar bij het voorzitterschap ruimte aan te geven.

[4:08:50] Ik probeer waar dat kan en waar de agenda dat toelaat het aantal interrupties niet te maximeren.

[4:08:55] Zodat leden zich ook vrij voelen om naar voren te lopen en opmerkingen te maken.

[4:09:00] En ik volgde in het debat tussen mevrouw Keijzer en mevrouw Tsegai hierover.

[4:09:04] En volgens mij was u het er beide in ieder geval over eens dat we ons in het debat...

[4:09:08] Dat we een voorbeeldrol hebben voor het land.

[4:09:11] En wat ik mooi vond aan het voorstel van mevrouw Tsegai is dat zij aangaf dat we daar dus allemaal een eigen verantwoordelijkheid bij hebben.

[4:09:19] En dat zij ook niet zal schromen om naar voren te lopen om collega's aan te spreken.

[4:09:23] Want ik vind zelf dat wij met elkaar in de plenaire zaal of in de commissiezalen waar wij het debat voeren.

[4:09:29] dat wij de samenleving weerspiegelen en afspiegelen.

[4:09:33] En daar spreek je elkaar ook aan.

[4:09:34] Dus ik zou de leden ook echt willen oproepen... om gebruik te maken van die mogelijkheid in het reglement van orde.

[4:09:43] Er is de mogelijkheid om met een persoonlijk feit elkaar te wijzen... op de eed die we allemaal hebben afgelegd.

[4:09:49] En voel ook die ruimte om dat kort en bondig te doen.

[4:09:53] Daar moet wat mij betreft ruimte voor zijn.

[4:09:55] Voorzitter, dat was mijn onderdeel sociale veiligheid.

[4:10:00] kom ik bij het onderdeel fysieke veiligheid en weerbaarheid.

[4:10:06] Allemaal merken we binnen de Kamer dat gevolgen van het veranderende veiligheidsbeeld in Nederland ook zien we dat op ons afkomen.

[4:10:13] Of dat nou is met ervaringen op de publieke tribune of in onze mailbox of op sociale media.

[4:10:20] Er zijn veel veiligheidsmaatregelen nodig in ons gebouw.

[4:10:24] En voor sommige Kamerleden ook persoonlijk.

[4:10:27] En u ziet in de raming terug dat daar dus de afgelopen jaren ook fors in wordt geïnvesteerd.

[4:10:33] Meneer Ergin vraagt of het niet verstandig is om de werkruimte van de BVA, de beveiligingsautoriteit, te verruimen.

[4:10:41] Zoals haat en verouderde berichten in verband met aangifte.

[4:10:45] Bureau BVA pakt alle meldingen van Kamerleden over strafbare uitingen op richting de veiligheidspartners, ongeacht het moment dat uitingen zijn gedaan.

[4:10:53] Dus ik kan niet vaak genoeg benadrukken.

[4:10:55] Doe melding op het moment dat je alleen al het gevoel hebt dat het over de scheef gaat.

[4:11:02] Beter...

[4:11:02] Dat we het zeker met elkaar weten dan dat we er te laconiek in zijn.

[4:11:09] BVA is gemachtigd om aangifte te doen van artikel 131, dat is opruiming, en van artikel 285, bedreiging.

[4:11:17] En hiervoor kunnen zij terecht bij een speciaal team bij de politie.

[4:11:20] En bij aangifte van bijvoorbeeld belediging kunnen kamerleden worden ondersteund in het zelfdoen van aangifte bij de lokale politie.

[4:11:27] En ik zie dus nu geen noodzaak en ook geen verzoek om de bevoegdheden van BVH uit te breiden.

[4:11:33] En de heer Erklin had het over een mogelijke verouderde melding.

[4:11:36] Ja, er is soms inderdaad waar dat als er een melding wordt gedaan dat er bewijsmateriaal nodig is om een oordeel te vormen.

[4:11:43] Maar het komt ook met regelmaat voor, horen we, dat bedreigers hun uitingen verwijderen of dat de platform dit zelf doet na klachten.

[4:11:49] En als bewijsmateriaal ontbreekt of onvoldoende teruggevonden kan worden, dan geeft dat de politie onvoldoende grond voor een strafrechtelijke aanpak.

[4:11:57] Bureau BVA zorgt er dan wel voor dat belanghebbende veiligheidspartners geïnformeerd worden ten behoeve van het beeld rondom Kamerleden, partijen en het instituut.

[4:12:06] Voordat u verder gaat heeft u een interruptie van de heer Erkin.

[4:12:10] De Kamervoorzitter heeft gelijk en ongelijk tegelijkertijd.

[4:12:14] Want gelijk heeft de Kamervoorzitter als hij zegt dat het wordt opgepakt.

[4:12:17] Dus daar schort het niet aan.

[4:12:19] Het is niet zo dat het BVA er niets mee doet of er niets serieus mee omgaat.

[4:12:23] Maar dat even los van wat er daarna gebeurt.

[4:12:27] Want wat er daarna gebeurt is dat je dan heel veel Kamerleden te horen krijgt van ja hier kunnen we weinig mee.

[4:12:32] Het is in strikte zin van het woord is het strafbaar.

[4:12:35] Valt het ook binnen de artikelen die de Kamervoorzitter net citeerde.

[4:12:40] Alleen volgt er dan een maar.

[4:12:41] En die maar, die werd beperkend.

[4:12:44] Dus als de Kamervoorzitter zegt dat het niet beperkend werkt, dan stoot het echt niet met de realiteit.

[4:12:49] Dus we zouden toch aan de Kamervoorzitter willen vragen om dat even scherp na te gaan.

[4:12:54] En dat hoeven we niet nu al te regelen.

[4:12:56] Maar het is echt wel een belangrijk verzoek die ik ook in de richting van de Kamervoorzitter wil doen.

[4:13:01] De Kamervoorzitter.

[4:13:04] Ja, voorzitter, laten we sowieso goed om hierover in contact te blijven doorlopend, niet alleen afhankelijk van deze raming, want dit is iets wat altijd op orde moet zijn.

[4:13:13] Waar het hier alleen, we denk ik, een beetje langs elkaar heen praten, en ik heb me daar misschien onvoldoende volledig in op uitgedrukt, is dat het de competentie en de...

[4:13:21] De verantwoordelijkheid van de BVA in deze niet is om deze stappen te zetten.

[4:13:26] Ze doen de meldingen, maar het is vervolgens, neemt de BVA contact op met de NCTV om vervolgens stappen te bespreken.

[4:13:34] En de politie, de AIVD en andere bevoegde diensten hebben dan een belangrijke rol bij social media monitoring en de beoordeling van online bedreigingen.

[4:13:43] En BVA ondersteunt Kamerleden bij veiligheidsvraagstukken, maar heeft zelf geen opsporingsbevoegdheden.

[4:13:49] Omdat opsporing- en inlichtingenwerk valt onder de verantwoordelijkheid van de nationale politie en inlichtingen- en veiligheidsdiensten.

[4:13:56] Dus die competentie is niet belegd bij de BVA, maar bij de betrokken diensten.

[4:14:01] Als de heer Ergin aanleiding heeft dat daar toch zaken tussen wal en schip vallen, dan wil ik dat heel graag horen.

[4:14:06] Dan kijken we daarnaar en kijken we hoe we kunnen verbeteren.

[4:14:10] Want daar mag wat mij betreft geen sprake van zijn.

[4:14:13] Volgens mij kunt u verder gaan met uw beantwoording.

[4:14:19] Dank u voorzitter.

[4:14:20] Meneer Vermeer vroeg mij naar verstoringen vanaf de publieke tribune.

[4:14:23] En ik heb dat zelf al één keer meegemaakt, dat ik helaas genoodzaakt was na twee waarschuwingen om de publieke tribune te ontruimen.

[4:14:30] En dat is iets wat je nooit wil doen.

[4:14:33] Het is ook gewoon een strafbaar feit, het onderbreken van de vergadering van de Kamer.

[4:14:40] Daar kan geen sprake van zijn.

[4:14:41] Hier ben je toeschouwer als je op de publieke tribune zit.

[4:14:44] Gast en toeschouwer en geen deelnemer aan het debat.

[4:14:49] Beveiligingsmedewerkers worden getraind, onze collega's.

[4:14:52] En ik heb zelf gezien hoe adequaat en hoe doortassend ze optreden.

[4:14:57] Ik was daar zeer van onder de indruk om te zien hoe dat ging.

[4:15:00] We hebben vijf minuten moeten schorsen en konden het debat daarna weer met elkaar voeren.

[4:15:06] Dus onze mensen worden daarvoor getraind.

[4:15:08] En aanvullend hierop wordt momenteel onderzoek gedaan naar de mogelijkheid om een pilot te houden betreffende de BOA-status voor een aantal medewerkers van de beveiligingsdienst.

[4:15:18] Zo'n onderzoek wordt uitgevoerd in afstemming met de NCTV-politie en het Openbaar Ministerie.

[4:15:25] De heer Bikkers verwees naar een incident waarbij leden en kamerbewoners opgesloten zaten naar aanleiding van een dreiging van buiten.

[4:15:39] Dat is vervelend en dat willen we natuurlijk eigenlijk niet dat dat plaatsvindt.

[4:15:43] Alleen soms is het zo dat het juist in het belang van de kamerbewoners binnen op zo'n moment is om het pand even te verzegelen.

[4:15:50] Omdat het buiten onrust is.

[4:15:51] Buiten is de gemeente verantwoordelijk.

[4:15:54] De burgemeester van Den Haag verantwoordelijk voor de veiligheid.

[4:15:58] Binnen is dat Givier en de voorzitter.

[4:16:00] En in dit geval was het in het belang van de veiligheidssituatie van kamerbewoners om het pand even dicht te zetten.

[4:16:07] Dat is heel vervelend.

[4:16:08] En ik hoop dat het tot het minimale beperkt blijft en niet nog een keer gebeurt.

[4:16:14] Maar soms vereist de veiligheid van kamerbewoners zo'n maatregel.

[4:16:20] Mevrouw Beckerman heeft gevraagd of we extra zouden willen investeren in bureau BVA.

[4:16:25] In de raming staat dat we daar de afgelopen jaren ook al fors in hebben geïnvesteerd.

[4:16:30] Flink uitgebreid.

[4:16:31] En continu wordt bezien of capaciteit nog past bij de toebedeelde taken.

[4:16:36] Recent zijn de verschillende uitbreidingen goedgekeurd.

[4:16:39] Er staan nu vacatures open, dus er wordt proportioneel geïnvesteerd naar de behoeften.

[4:16:45] De BVA is niet als enige verantwoordelijk voor de beveiliging van de Tweede Kamer.

[4:16:49] Veel interne en externe veiligheidspartners zijn betrokken.

[4:16:52] Ook bij interne en externe veiligheidspartners wordt continu geïnvesteerd in capaciteit.

[4:16:59] Mevrouw Beckerman heeft ook gevraagd naar een voorbeeld voor het vereenvoudigen van het gemak voor bezoekers met een pontje meer, noem ik het maar even, in de kamer.

[4:17:10] Want het is inderdaad waar dat boven een bepaald gewicht de deuren, de poortjes niet open gaan.

[4:17:17] En ook dat heeft wel een veiligheidsreden.

[4:17:21] De Tweede Kamer kent persoonsdoorgangen in verband met veiligheid, waarbij voorkomen moet worden dat meerdere personen door zo'n veilig persoonsdoorgang daardoor passeren.

[4:17:36] Dus er zit een gewichtslimiet op om het bij individuen te houden, steeds één per keer door zo'n persoonsdoorgang.

[4:17:43] Als we daar op persoonlijk toezicht zouden willen doen, dan vraagt dat wel heel erg veel capaciteit.

[4:17:48] Maar we zouden natuurlijk kunnen kijken dat als er vooraf het vermoeden is dat iemand daarbij begeleiding zou kunnen hebben, omdat het zich zou kunnen voordoen dat iemand vastzit vanwege zijn gebicht, dat we vooraf in overleg met de beveiligingsdienst kijken of daar individueel gevalbegeleiding bij gedaan kan worden.

[4:18:08] En ik weet zeker dat de veiligheidsorganisatie de beveiliging daar graag bij...

[4:18:13] Als het gaat om de BVA is er, ook in reactie op de vraag van lid Kostic... is er een tijdelijke functie belegd op dit moment bij het BVA... als het gaat om het aanleveren van ondersteuning rond bedreigingen... en verhoogd risicomomenten.

[4:18:38] Deze optie is na akkoord van de GIVier in gang gezet...

[4:18:41] En het bureau BVA neemt daarmee een deel van de praktische ondersteuning rond het aanleveren van bedreigingen en verhoogd risicomomenten over.

[4:18:51] En die functie wordt strikt begrensd tot veiligheid en niet tot bredere persoonlijke of inhoudelijke ondersteuning.

[4:18:56] En omdat de taakontwikkeling nog onzeker is, wordt gekozen voor de tijdelijke constructie met evaluatie na één jaar.

[4:19:03] De pilot start naar verwachting in september 2026.

[4:19:06] Maar er is dus een formatieplek bij de BVA om Kamerleden te ondersteunen.

[4:19:11] bij het aanleveren van informatie wanneer er sprake is van bedreigingen of verhoogd risicomomenten.

[4:19:18] Dat was het onderdeel fysieke veiligheid, voorzitter.

[4:19:22] Voordat u verder gaat, een interruptie van het lid kost u.

[4:19:24] Ja voorzitter, wij hebben natuurlijk ook uitgebreid met BVA gesproken hierover en de voorzitter heeft mij volgens mij dan verkeerd begrepen.

[4:19:32] Want wat ik heb geschetst is dat BVA nog steeds ook met de nieuwe planning hangt aan wat wij als fractie en andere fracties, eigenlijk dus onze medewerkers, die al heel veel andere taken moeten doen.

[4:19:43] Wat zij kunnen opleveren aan monitoring, aan melding, aan screenshots en alle formulieren die daarbij horen, daar zijn ze van afhankelijk.

[4:19:53] En wat ik richting de voorzitter van de Kamer wil zeggen, die richting het presidier me eigenlijk specifiek, is dat het echt een probleem is voor fracties, zeker voor kleinere fracties.

[4:20:02] Dit kunnen wij eigenlijk gewoon niet dragen.

[4:20:05] En dat leidt uiteindelijk tot gevaar op termijn ook voor onze eigen veiligheid.

[4:20:10] Dus ik had een aantal vragen specifiek daarover gesteld... waar eigenlijk dan niet goed is op ingegaan.

[4:20:16] Misschien kan de voorzitter daar in de tweede termijn op terugkomen.

[4:20:20] De Kamer, voorzitter.

[4:20:23] Voorzitter, bureau BVA tracht waar mogelijk de Kamerleden te ondersteunen... bij het doen van aangifte en meldingen.

[4:20:33] In contact met de NCTV, in contact met het Openbaar Ministerie...

[4:20:38] Maar ik kan, hoe moeilijk en hoe vervelend ik dat ook vind, ik denk niet dat het helemaal voorkomen kan worden dat bij de overmaat aan meldingen, beledigingen en bedreigingen soms via sociale media, ik heb er zelf ook wel eens mee te maken,

[4:20:54] er toch ook een verantwoordelijkheid bij melder zelf blijft om daarvan melding te doen... zodat er hopelijk vervolgens overgegaan kan worden tot actie.

[4:21:04] En dat is niet waarvoor je Kamerlid bent.

[4:21:06] Dat is niet waarvoor je volksvertegenwoordiger bent geworden, zeg ik ook tegen lid Kostisch.

[4:21:10] Dat ben ik helemaal met haar eens.

[4:21:12] Ik heb in het debat ook gehoord dat een oplossingsrichting kan zijn, misschien formatie bij de eigen fractie, om mensen iemand daarvoor te verwerven, of te werven die daar misschien mee zou kunnen worden belast.

[4:21:25] Nou ja, dan verwijs ik maar weer even naar het amendement Inge van Dijk-Bontebal, wat op tafel ligt.

[4:21:29] Dat zou een richting kunnen zijn waarin de fractie van de Partij van de Dieren bijvoorbeeld de afweging maakt om daarvoor iemand in dienst te nemen.

[4:21:38] Nogmaals, het zou niet moeten kunnen, want bedreigingen zijn natuurlijk überhaupt onacceptabel.

[4:21:46] Maar laten we op die manier kijken of meldingen toch op die manier goed kunnen worden gedaan, zodat er ook overgegaan kan worden tot actie als er sprake is van strafbare feiten.

[4:21:58] U kunt naar het volgende blokje, Kamervoorzitter.

[4:22:02] Huisvesting en renovatie, voorzitter.

[4:22:04] Want net als de heer Oosterhuis... kan ik niet wachten om terug te gaan naar het Binnenhof.

[4:22:09] En ik denk dat de heer Oosterhuis en ik daar niet de enigen... die hier aanwezig zijn, die daar naar terug verlangen.

[4:22:16] We weten dat het een lang en kostbaar traject is.

[4:22:19] En ik vind het echt belangrijk dat de Kamer... als gebruiker van het Binnenhof goed betrokken is... en blijft bij alles wat er rond het Binnenhof gebeurt.

[4:22:26] De renovatie is in volle gang...

[4:22:30] En daarna speelt de huisvestingsbehoefte van de Tweede Kamer buiten het Binnenhof.

[4:22:34] En dat is niet nieuw.

[4:22:35] Al in 2020 is door het Rijksvastgoedbedrijf voldoende huisvesting toegezet.

[4:22:39] Het staalbankierscomplex is aangekocht in 2023.

[4:22:43] En voor de Kamer is het van groot belang dat dit complex beschikbaar komt.

[4:22:49] En ik wijs de leden er hier op deze plek bij de behandeling van de raming ook expliciet op, omdat het raakt aan de begroting van de Kamer.

[4:22:57] Ik weet dat er inmiddels weer een bouwbegeleidingscommissie is die op volle stoom is en vol enthousiasme klaarstaat om haar werk goed te doen.

[4:23:04] Zodat we hopelijk zomer 2031 met elkaar weer in goede orde over kunnen gaan naar het Binnenhof.

[4:23:12] Ik zie de heer Ergin nee schudden.

[4:23:15] Ik houd nog steeds de moed erin.

[4:23:18] Want we moeten het toch met elkaar allemaal wel meemaken dat we terugkeren naar onze oude stek.

[4:23:23] Meneer Oosterhuis vroeg mij en ook de heer Ginwis wat de voorgenomen bestemming is van de grafelijke zalen na de renovatie.

[4:23:29] Zou dat een mooie plek zijn voor een bezoekerscentrum naar het voorstel van ProDemos?

[4:23:35] Ik ben allereerst heel blij dat middelen beschikbaar zijn gesteld voor de grafelijke zalen.

[4:23:40] Iemand noemde het wel eens dat we straks met de hele verbouwing en renovatie van het Binnenhof een prachtig gereviseerd gebied hebben waarbij alleen de twee voortanden nog niet zijn aangepakt.

[4:23:50] Nou, die zijn met de bestemming voor de gaafelijke zalen inmiddels ook onderdeel van het project.

[4:23:57] Omdat ook daar de renovatie echt wel hard nodig is.

[4:24:02] Helaas moet ik er wel op wijzen dat de gaaflijke zalen niet alleen van de Tweede Kamer zijn, maar ook van de andere hoge colleges van staat.

[4:24:10] Het Rijksvastgoedbedrijf is eigenaar van de gaaflijke zalen.

[4:24:13] Podemos zorgt als huis voor democratie en rechtsstaat op dit moment voor de rondleidingen in de Tweede Kamer en straks ook weer op het Binnenhof.

[4:24:22] En bezoekersbeleving wordt ook meegenomen bij de renovatie van de Tweede Kamer en de nieuwe publieksentree op de Hofplaats.

[4:24:28] Maar specifiek de grafelijke zalen moeten we delen met andere hoge colleges van staat.

[4:24:32] Waardoor dit een echt ontvangcentrum, bezoekerscentrum van de Tweede Kamer, helaas geen optie is.

[4:24:41] Meneer Ginwis heeft gevraagd of het door het presidium gevraagde overzicht van mogelijkheden voor de uitvoering van de motie Bikker beschikbaar is, als het gaat om rolstoelplekken in commissiezalen.

[4:24:52] Er zijn inmiddels drie pilots geweest, waaronder vandaag, waarbij beoordeeld wordt welke vergaderlocatie het meest geschikt is voor het faciliteren van deelnemers, publiek en ondersteunende voorzieningen.

[4:25:04] De evaluatie heeft plaatsgevonden en zal na het zomerreces ter besluitvorming worden voorgelegd

[4:25:10] ...aan het presidium en vervolgens kunnen gewenste verbeteringen worden doorgevoerd.

[4:25:14] Dus we zitten er bovenop.

[4:25:15] Het is een hele terechte motie.

[4:25:17] Ik meen dat het na aanleiding van het nota-overleg gehandicaptenbeleid was.

[4:25:22] Mensen die hier komen en minder valide zijn... ...moeten zeker bij zo'n onderwerp wat aan hen raakt... ...gewoon hier de gastvrijheid voelen en het parlementaire debat kunnen volgen.

[4:25:31] Dus daar wordt hard aan gewerkt.

[4:25:33] Met positief resultaat, kan ik dus alvast zeggen tegen de heer Ginwis.

[4:25:37] Lid Kostic heeft verwezen naar de omvang van de ruimtes hier.

[4:25:41] En ik zal inderdaad meteen maar toegeven.

[4:25:43] Het is behelpen hier in B67.

[4:25:46] Creatief idee om de negende en de tiende verdieping open te stellen.

[4:25:51] Tegelijkertijd...

[4:25:53] Op dit moment in de huidige staat zijn het echt bouwplaatsen.

[4:25:58] Dus zouden we die echt in ontwikkeling willen nemen... de negende en de tiende verdieping... dan kost dat minimaal twee jaar doorlooptijd... voor het bouwkundige schikmaken van de etage.

[4:26:09] Rijksvastgoedbedrijf is verantwoordelijk... voor het beschikbaar stellen van de financiële middelen...

[4:26:13] Als je die verdiepingen open zal stellen, dan komen daar direct weer verplichtingen rond om het beschikbaar stellen voor bijvoorbeeld fiets- en parkeerfaciliteit, omdat je formatieplekken vergroot.

[4:26:28] Dus ik vind het idee creatief.

[4:26:29] Ik denk dat het in de uitvoering alleen lang duurt en heel kostbaar is.

[4:26:32] Dus laten we met elkaar ook een beetje de druk erop houden om in 2031 weer terug te gaan naar het Binnenhof.

[4:26:39] Wel kunnen we onderzoek doen naar kantoorkubes en belpots.

[4:26:44] Dus dat wil ik toezeggen waarbij mogelijkheden wel beperkt zijn.

[4:26:48] Want we moeten natuurlijk ook ruimte houden met brandveiligheid en veilige vluchten door de gangen.

[4:26:53] Maar die cubes kunnen we in ieder geval kijken of we daar iets in kunnen betekenen.

[4:26:57] Voorzitter, dat was huisvesting en renovatie.

[4:27:01] Ik stel voor dat u doorgaat naar het volgende blokje.

[4:27:03] Ja, en dat is het leukste.

[4:27:06] Namelijk de werkwijze van de Kamer.

[4:27:08] En vele leden hebben daar wat over gezegd.

[4:27:12] En meneer Ergin en de heer Ginwis, die vroegen mij eigenlijk, hoe vindt de voorzitter dat het zelf gaat?

[4:27:20] Nou, heb ik altijd geleerd dat je dat vooral zelf niet moet beoordelen.

[4:27:24] En ik hoop dat u mij dat na dit debat, na de tweede termijn van de zijde van uw kamer, nog een keer vraagt.

[4:27:30] Maar in algemene zin vind ik het als voorzitter een hele grote eer om namens u allen voorzitter te mogen zijn...

[4:27:36] Van het volgen en het begeleiden van de debatten in de plenaire zaal.

[4:27:41] Tot en met het zorgdragen voor onze ambtelijke organisatie.

[4:27:44] Zodat de leden het parlementaire werk kunnen doen.

[4:27:47] Tot de enkele protocollaire aangelegenheid.

[4:27:50] Het is een voorrecht om namens 149 leden het Kamervoorzitterschap te mogen vervullen.

[4:27:59] Meneer Bikkers heeft gevraagd hoe we de balans bewaken tussen politieke actualiteit en het dagelijkse kamerwerk in de discussie rondom wetgeving.

[4:28:12] Het voeren van debatten op het gebied van wetgeving.

[4:28:15] En ik deel de observatie dat de plenaire agenda overvol is.

[4:28:19] Ter informatie, er zijn tijden geweest in deze Kamer, begin 2000, dat er overdag helemaal geen plenaire debatten waren, want er waren geen onderwerpen.

[4:28:28] Er stonden geen onderwerpen op de agenda, dus de zaal stond leeg.

[4:28:33] Een twee-minuten-debat, toen heette dat nog een VAO, een verslag van een algemeen overleg, een voortzetting van een commissiedebat, een verslag, een VAO, dat was eerder een uitzondering dan een regel.

[4:28:45] En als u de weekschema's van deze week, vorige week, en ik voorspel vast voor volgende week, bekijkt, dan ziet u hoeveel er wordt gepland.

[4:28:53] Dus ik erken, we moeten wat doen.

[4:28:55] Er moet wat gebeuren.

[4:28:57] Ik zeg er alleen ook bij, daar heb ik de hulp van uw kamer wel bij nodig.

[4:29:00] Want we kennen allemaal de behoefte om nog net even die toezegging in een commissiedebat om te zetten in een motie.

[4:29:08] Maar als ik de stemmingslijst van morgen zie, dan zitten we morgen op 20 pagina's aan stemmingen.

[4:29:13] En dan hebben we nog niet eens de laatste vergadering voor het zomerreces.

[4:29:17] Dus ik kan u op alle individuele voorstellen ingaan.

[4:29:23] Dat doe ik met genoegen, maar ik zie ook hoe snel u graag door de agenda wil.

[4:29:30] Ik stel voor dat ik met een voorstel kom in de commissie voor de werkwijze een notitie.

[4:29:34] om eens met u om de tafel te gaan met de leden om de tafel te gaan om te beluisteren welke ideeën er zijn meneer Ginwist deed een voorstel over het kijken of je agendering voor de plenaire zaal via de commissievergaderingen zou kunnen laten plaatsvinden en natuurlijk kun je daar gelijk weer vijf bezwaren tegen bedenken maar ik vind dat dit type voorstellen gewoon is moeten worden afgebroken meneer Vermeer

[4:29:56] deed het voorstel om te zeggen we houden die hele woensdag gewoon leeg voor wetgeving en we voegen blokken in voor fracties om naar believen in te vullen.

[4:30:06] Ongetwijfeld ook weer tien bezwaren tegen te bedenken maar het is in ieder geval een voorstel.

[4:30:11] Ik ben op zoek naar dit type voorstellen om met u te kijken hoe we onze werkwijze kunnen verbeteren omdat iedere Kamer

[4:30:16] Ook weer een andere werkwijze behoeft.

[4:30:19] Dus staat uw leden mij toe om met een voorstel te komen richting de commissie voor de werkwijze.

[4:30:26] Om dat debat op gang te brengen.

[4:30:27] De heer Eerdmans had er ook nog negen, begreep ik, in de pen.

[4:30:32] Ik wil ze graag met u verkennen.

[4:30:38] Zodat we maximaal ons werk in de Kamer goed kunnen doen.

[4:30:41] Waarbij ruimte is voor wetgeving en het goede debat.

[4:30:45] Meneer Vermeer en mevrouw Tsegai vroegen aandacht voor interrupties om dat te harmoniseren, te algemeeniseren.

[4:30:55] Ik snap de vraag.

[4:30:57] Ik zeg het tegelijkertijd ook bij dat niet ieder debat...

[4:31:00] de ruimte laat om onbeperkte interrupties toe te staan.

[4:31:04] Soms zitten we met twee minuten debatten... ik verwees er al naar in het weekschema... met een hele strakke tijdsplanning.

[4:31:10] Maar soms, dat ben ik ook met mevrouw Zegai eens... heb je een lange wetsbehandeling op de agenda staan... en moet daar wel weer ruimte voor zijn.

[4:31:17] Dus we proberen bij het plannen van de debatten in de plenaire zaal... echt rekening te houden met voldoende ruimte bij wetgeving... zodat ook het debat goed kan plaatsvinden...

[4:31:28] Maar soms ben ik of een van de ondervoorzitters gewoon echt genoodzaakt om wat strakker te zijn in het toestaan van interrupties.

[4:31:35] Omdat de tijd gewoon niet anders toestaat.

[4:31:40] Ja, voorzitter, dank.

[4:31:41] En ook dank aan de voorzitter van de Tweede Kamer voor het antwoord op deze vragen.

[4:31:49] Ik denk wel, zouden we niet met elkaar af kunnen spreken dat we bij wetgeving bijvoorbeeld het aantal interrupties niet beperken?

[4:31:55] Omdat ik denk dat je daar toch ook graag wil doorvragen en ook soms controlerende vragen wil stellen aan de minister.

[4:32:04] Ik kan me voorstellen dat bij een twee minuten debat er geen behoefte is om een commissiedebat over te doen.

[4:32:09] De Kamer, voorzitter.

[4:32:11] Op dit moment is het zo geformuleerd in het reglement van orde dat het aan de voorzitter is om interrupties toe te staan.

[4:32:19] Soms ervaren we het wel eens, weet ik ook toen ik zelf nog woordvoerder was, als een recht.

[4:32:24] In zekere zin is dat parlementair natuurlijk ook zo.

[4:32:26] Maar strikt gezien volgens het reglement van orde is het eerder een gunst.

[4:32:30] En dat is omdat je gewoon soms maatwerk moet bieden.

[4:32:33] En ik ben het honderd procent met mevrouw Tsagai eens... dat je eigenlijk wetgeving alle ruimte wil bieden om door te vragen en door te kunnen gaan.

[4:32:41] Alleen soms laat de ruimte op de agenda het gewoon niet toe.

[4:32:45] Dus ik zou me dan veel eerder kunnen voorstellen dat leden als leden merken...

[4:32:50] Dat er onvoldoende ruimte is ingepland voor het voeren van het debat.

[4:32:53] Dat je toch met elkaar gaat kijken om op een ander moment door te gaan.

[4:32:58] Als daar gewoon inhoudelijke politieke behoefte is om het debat nog langer met elkaar te voeren.

[4:33:04] Maar het vooraf clausuleren en afspraken maken in het reglement van orde over hoe bij welk scenario om te gaan met aantal interrupties.

[4:33:12] Ik denk dat we ons dan onnodig inperken.

[4:33:14] En ik denk dat het goed is dat daar enige ruimte zit en blijft zitten om maatwerk toe te kunnen passen.

[4:33:22] Mevrouw Tsukar, ik begrijp net dat ik u de gunst geef voor nog een interruptie.

[4:33:26] Dank u.

[4:33:26] Zeer veel dank, voorzitter.

[4:33:28] Dit had de Kamervoorzitter natuurlijk nooit meer te zeggen, want nu worden er een aantal interrupties heel snel ingeperkt.

[4:33:34] Nee hoor.

[4:33:35] Maar ik denk dat ik de Kamervoorzitter begrijp.

[4:33:39] Ik heb ook wel eens een tegenovergestelde ervaring gehad, meerdere keren, dat interrupties heel erg werden ingeperkt en een debat dan een uur voor de ingeplande tijd afliep.

[4:33:49] En dat ik dan achteraf dacht, hadden we dit debat niet iets meer de ruimte kunnen geven.

[4:33:54] Dus mijn enige verzoek is eigenlijk of de voorzitter dit gewoon eens zou kunnen bespreken met commissievoorzitters en ondervoorzitters.

[4:34:01] En dan ben ik helemaal tevreden.

[4:34:03] De Kamer, voorzitter.

[4:34:04] Dat zeg ik toe.

[4:34:05] Ik denk dat het goed is om ervaringen op te halen.

[4:34:08] En sowieso vind ik het belangrijk.

[4:34:10] En ik denk dat mijn vervangers of in commissies dat ook wel doen.

[4:34:16] Vooraf mag je verwachten dat de spelregels worden vastgesteld over hoe het debat gaat verlopen.

[4:34:23] En natuurlijk...

[4:34:24] Kun je altijd vervolgens met een punt van orde kijken of je het weer anders doet tijdens een debat als daar behoefte aan is.

[4:34:30] Want ik ben het helemaal met mevrouw Tsegai eens.

[4:34:32] Het debat moet wel ruimte krijgen.

[4:34:35] Ik heb ook wel eens een debat voor gezeten waarvan ik dacht, nou dit gaat heel lang duren.

[4:34:40] En vervolgens waren we heel snel klaar.

[4:34:42] Dus je kunt het ook niet altijd vooraf inschatten.

[4:34:44] Soms moet je dus ook tijdens het debat met elkaar weer even stilstaan.

[4:34:49] Zijn we nog tevreden over de spelregels?

[4:34:51] En ik ga gewoon ervaringen ophalen bij mijn collega's in de commissies en bij de ondervoorzitters over hoe hier op een goede manier mee om te gaan.

[4:35:02] Meneer Vermeer heeft gevraagd of ik bereid ben om een extra vragenuur te organiseren voor te laat beantwoorde schriftelijke vragen.

[4:35:09] Zeker, daar ben ik toe bereid.

[4:35:11] Een goed instrument, destijds volgens mij ingevoerd door Gerdy Verbeet, mevrouw Verbeet.

[4:35:17] Je moet het vooraf ook niet plannen, want dan wordt daarop geanticipeerd vanuit de zijde van de departementen.

[4:35:24] En dat hoorde ik de heer Vermeer ook zeggen, meen ik, in zijn inbreng op willekeurige momenten.

[4:35:29] Dus daar ben ik toe bereid.

[4:35:32] Even de stand van vandaag, 22 juni.

[4:35:35] 45 sets schriftelijke vragen staan nog open.

[4:35:38] Dat is redelijk verdeeld over de departementen.

[4:35:40] Het aantal is relatief laag.

[4:35:43] Soms zijn er goede redenen om vragen niet te beantwoorden, maar in algemene zin hebben we termijnen niet voor niets met elkaar afgesproken en moeten de departementen daar wat mij betreft ook gewoon op leveren.

[4:35:54] Mevrouw Inge van Dijk verwijst naar de taakstelling op de Rijksoverheid.

[4:35:58] Wat kan ik als voorzitter doen om bij te dragen aan vermindering van vragen en moties, zodat de omgang daarmee beter verloopt?

[4:36:05] Ik weet dat haar fractie, als het gaat om moties, daar een heldhaftige en goede pogingen voor doet.

[4:36:15] Ik zie alleen ook dat we morgen nog steeds stemmen over twintig pagina's aan moties.

[4:36:21] Dus ik zeg hier ook maar weer, ik ben echt wel bereid en nieuwsgierig om te kijken naar wat we kunnen doen om dit te verminderen.

[4:36:29] Maar ik heb daar, voorzitter, ook wel de hulp van uw leden bij nodig.

[4:36:33] Omdat we er met elkaar allemaal bij staan bij het indienen van die moties.

[4:36:38] Mevrouw Inge van Dijk.

[4:36:39] Ja dank wel voorzitter.

[4:36:40] En ik benoemde ook iets heel concreets wat we in de werkwijze ooit hebben bedacht.

[4:36:45] Namelijk toezeggingen bij twee minuten debat leerleggen.

[4:36:49] Met de veronderstelling dat de voorzitter op het moment dat er een motie wordt ingediend die eigenlijk al een toezegging is.

[4:36:54] Zou zeggen van ja maar hallo overbodige motie hier heb je al een toezegging voor liggen.

[4:36:57] Alleen volgens mij gebeurt dat in de praktijk.

[4:36:59] Niet of nauwelijks.

[4:37:00] En ik denk ja volgens mij is dat gewoon een heel simpel disciplinerend iets.

[4:37:03] ...wat wellicht zou kunnen helpen.

[4:37:05] En mijn vraag is dan eigenlijk... ...waarom leggen we wel een lijstje neer... ...maar doen we er vervolgens niks mee?

[4:37:10] De Kamer, voorzitter.

[4:37:13] Voorzitter, ik kan me er best wat bij voorstellen... ...maar ik probeer ook de praktijk voor me te zien... ...van hoe dat dan gaat.

[4:37:21] Nou ja, de komende dagen, de komende twee weken... ...zijn er dagen bij waarop twintig twee-minuten-debatten... ...achter elkaar gepland zijn.

[4:37:28] Als ik dan in de stoel zit... ...ben ik niet bij alle commissievergaderingen aanwezig geweest...

[4:37:33] Die vooraf gingen aan het betreffende twee minuten debat.

[4:37:38] En het is dan voor de voorzitter heel ingewikkeld om te bepalen of er al een toezegging is gedaan.

[4:37:43] Dus ik zie dat in de praktijk niet werken.

[4:37:46] Tenzij ik mevrouw Inge van Dijk niet goed begrijp.

[4:37:50] Want dan hoor ik heel graag hoe zij het wel bedoelt.

[4:37:55] Mevrouw Van Dijk.

[4:37:56] Sorry met mij geïrriteerd, maar je hebt het heel vaak over gehad.

[4:37:59] De afspraak was, er komt bij het debat, twee minuten debat, een lijst van toezeggingen te liggen, zodat de voorzitter precies weet wat er is toegezegd.

[4:38:07] En er wordt nu gerefereerd naar de komende week, ik snap het, dat dat echt gekke huis is en dat het dan veel moeilijker is om daar gedisciplineerd mee om te gaan.

[4:38:14] Maar gewoon in de reguliere vergaderstructuur moet het toch mogelijk zijn en op basis van dat lijstje dit beter met elkaar te doen.

[4:38:21] De Kamervoorzitter.

[4:38:23] Voorzitter, ik wil het op zich best eens proberen, maar ik zie het in de praktijk echt ingewikkeld zijn.

[4:38:28] Want ik zie mij nu al een debat voeren met een betreffende indiener.

[4:38:32] Die zegt nee, maar de minister zei dit en dit en dit.

[4:38:34] En de minister zegt het toe voor de zomer te antwoorden.

[4:38:38] Maar mijn motie wil het volgende maand.

[4:38:41] Ja, dan verklaar ik een motie buiten de orde van de vergadering.

[4:38:45] Dat kan de voorzitter.

[4:38:46] Zie ik leden naar voren lopen die het terecht opnemen voor de betreffende indiener van de motie.

[4:38:52] En zijn we denk ik langer bezig met het debat over een motie wel of niet binnen de orde van de vergadering is geval.

[4:38:58] Naar aanleiding van een toezegging of niet.

[4:39:00] Ik hoop dat de oproep van mevrouw Inge van Dijk er vooral bij ons opkomt.

[4:39:04] allen toe leidt dat als er toezeggingen zijn gedaan en ik zie ook de irritatie bij bewindspersonen die zeggen ja, maar ik had hier al toezeggingen voor gedaan en nu komt er alsnog een motie.

[4:39:13] Ik hoop dat we allemaal naar onszelf kijken en denken nou, het kan ook wel een tandje minder met het aantal moties.

[4:39:22] U vervolgt uw beantwoording.

[4:39:26] De heer Ergin vroeg mij waarom in de strijd om deregulering, waar ik in algemene zin een voorstander van ben, waarom er een toestemmingsbrief van ambtenaren moet komen voor deelname aan technische briefings.

[4:39:41] Dat komt omdat ambtenaren op dat moment vallen onder de ministeriële verantwoordelijkheid van de minister.

[4:39:47] Dus het is niet een toestemming van Kamerleden om met ambtenaren te mogen praten.

[4:39:52] Het is een toestemmingsbrief die ambtenaren in staat stelt om met ministeriële verantwoordelijkheid het gesprek te voeren met de Kamer tijdens technische briefings.

[4:40:02] De minister van Binnenlandse Zaken is verantwoordelijk voor de aanwijzingen die betrekken hebben op deze manier van werken.

[4:40:10] Meneer Zegai gaf aan dat bewindspersonen veel tijd nodig hebben voor de beantwoording...

[4:40:16] Voorzitter, ik kan dit bespreken in het toegezegde overleg met de commissievoorzitters.

[4:40:24] Dan pakken we deze meteen mee van hoe de ervaringen zijn.

[4:40:30] U ziet mijn vermanende hand geregeld bij leden van het kabinet.

[4:40:33] Ik was van plan daarmee door te gaan.

[4:40:36] Een schrapsessie, vraagt meneer Eerdmans, omdat plenaire debatten allang niet meer actueel zijn.

[4:40:40] Ik vind dat een heel goed voorstel.

[4:40:42] Het is alleen wel zo dat de ervaring leert dat veel leden, als er wordt gevraagd, moet dit debat nog blijven staan, antwoorden ja.

[4:40:52] Want dit wordt nog wel een keer actueel.

[4:40:54] Of ja, ik ben de eerste aanvrager, dus ook de eerste spreker bij het debat.

[4:40:59] Dus ook in de praktijk vinden we het als leden ook wel ingewikkeld om in eigen vlees te snijden als het gaat om zelf aangevraagde debatten.

[4:41:10] Maar iedere fractie staat natuurlijk vrij om het goede voorbeeld te geven, zou ik willen zeggen.

[4:41:16] Meneer Oosterhuis doet een interessant voorstel.

[4:41:18] Of we bij stakende stemmen de werkwijze kunnen hanteren dat het voorstel is verworpen, tenzij iemand expliciet om een hoofdelijke stemming vraagt.

[4:41:26] Ik vind dat best een interessant voorstel.

[4:41:28] Ik zeg er alleen wel bij dat ik, als we dat zo gaan doen, dat ook graag zal horen in een uitspraak van de Kamer.

[4:41:34] Dus wellicht...

[4:41:38] Kunnen we dit meenemen bij de inventarisatie sessie met de commissie voor de werkwijze?

[4:41:45] Mijn grondhouding is in ieder geval zeer positief, zou ik tegen de heer Oosterhuis willen zeggen.

[4:41:54] Ketty Kotti, de heer Ergin heeft mij gevraagd en ook mevrouw Tsegai of ik ervoor kan zorgen dat we rekening houden op 30 juni met Ketty Kotti, zodat Kamerleden daar naartoe kunnen gaan.

[4:42:06] Ketty Kotti is voor heel veel mensen een belangrijk moment en ik ben blij dat het dit jaar op woensdag valt en dus de komende jaren in ieder geval niet meer op dinsdag.

[4:42:15] Dat maakt het in ieder geval voor de voorzitter makkelijk om er naartoe te gaan.

[4:42:21] Maar ook hier is het niet aan mij om eenzijdig te besluiten over stemmingen en het momentum daarbij.

[4:42:27] Dus als ik de heer Ergin goed heb beluisterd, kan ik me voorstellen dat het een idee zou kunnen zijn dat we op deze dagen in ieder geval geen hoofdelijke stemmingen houden.

[4:42:36] En aangezien de afspraak is dat we op dinsdag meteen hoofdelijk stemmen, moet hierover ook een afwijkende afspraak worden gemaakt.

[4:42:42] En dan zeg ik maar ook even in de richting van de heer Ergin, wat ik ook tegen de heer Oosterhuis heb gezegd,

[4:42:47] dan vind ik wel dat de Kamer daar een besluit over zou moeten nemen.

[4:42:51] Ik kan het me in ieder geval individueel als lid wel goed voorstellen.

[4:42:58] Meneer Bikkers heeft zich kritisch geuit op het vergaderen in de regio, wat het toevoegt.

[4:43:06] Ja, ook hier zeg ik, dit was een nadrukkelijke wens van de Kamer, een Kameruitspraak zelf.

[4:43:13] Zelf komend uit de regio kan ik niet vaak genoeg buiten de Randstad verkeren.

[4:43:20] Maar ik denk dat het helemaal geen kwaad kan dat we zo twee keer per jaar met een bepaald onderwerp ons gezicht in het land met een vergadering laten zien...

[4:43:28] Ik zeg nadrukkelijk met een vergadering, want de heer Bikkers heeft er natuurlijk helemaal gelijk in dat alle leden hun verantwoordelijkheid als volksvertegenwoordiger heel goed verstaan.

[4:43:36] En ook buiten vergaderingen hun oor te luisteren leggen in het land.

[4:43:41] En niet alleen in Europees Nederland, maar ook in Caribisch Nederland.

[4:43:46] En daar heeft mevrouw Tsegai heel terecht naar verwezen.

[4:43:49] Meneer Vermeer heeft zich kritisch geuit over het aanbieden van petities, hoe dat gaat.

[4:43:56] Het is chaotisch.

[4:43:58] Of het presidium kan kijken naar de inrichting van deze momenten.

[4:44:02] In de praktijk zien we eigenlijk beperkt mogelijkheden, want de commissiezalen zijn al volledig bezet, waardoor het gebruik van de commissiezalen niet mogelijk is.

[4:44:10] En de statenpassage is semi-openbaar gebied.

[4:44:13] En in verband met het openbare karakter in combinatie met veiligheid is een andere locatie niet mogelijk.

[4:44:19] En het afzetten met schotten is niet mogelijk in verband met veiligheid en het zicht van camera's.

[4:44:23] Wel zou ik ook willen meenemen naar de commissie voor de werkwijze zijn opmerking over de afzenders van de petities.

[4:44:32] Ooit is het bedacht voor burgers om petities in te kunnen dienen.

[4:44:36] Het gebeurt nu geregeld.

[4:44:37] Dat ik een gemeenschappelijke regio of een wethouder met een mooie petitie zie op een organisatie.

[4:44:44] Ik vraag me af of Torbek het ooit zo heeft bedoeld.

[4:44:47] Maar ik weet dat daar in de commissie van de werkwijze ook het debat over wordt gevoerd en een voorstel voor in de maak is.

[4:44:55] Mevrouw Tsegai heeft aandacht voor Caribisch Nederland gevraagd.

[4:45:00] In september is het presidium voornemens om de budgetten voor de buitenlandse werkbezoeken van commissies opnieuw te bezien.

[4:45:07] Ten aanzien van de commissie Koninkrijksrelatie specifiek geldt de stand van zaken dat recent de commissie aan het presidium heeft gevraagd om eenmalig in te stemmen met verhoging van het reisbudget voor een komend werkbezoek.

[4:45:19] En het rekening houden, dus meestal wordt dat ook wel vervolgens gehonoreerd als er een verzoek is.

[4:45:26] En bij het rekening houden met aanvangstijden van commissie, debatten die raken aan Caribisch Nederland, wordt daardoor giviers nagekeken om dat op de juiste momenten te prikken, zodat daar ook vanaf Caribisch Nederland, met het tijdsverschil wat er is, goed rekening gehouden kan worden.

[4:45:44] Mevrouw Tegaai met uw laatste interruptie.

[4:45:45] Oh ja, laatste.

[4:45:47] Nou, heel fijn dat de voorzitter en de griffie hier al zo voortvarend mee aan de slag gaan.

[4:45:53] Eigenlijk zitten mijn belangrijkste punten wat betreft die reizen.

[4:45:57] Ten eerste dat ik het gek vind dat het wordt beschouwd als buitenlandse reis, want het is binnen het Koninkrijk.

[4:46:02] En ten tweede dat budgetten voor contactgroepen en commissies heel erg, eigenlijk heel erg, in ieder geval een beetje uit verhouding zijn.

[4:46:10] Dus mijn verzoek is of de voorzitter daar nog eens kritisch naar wil kijken.

[4:46:14] De Kamervoorzitter.

[4:46:15] Mevrouw Tsikhaai heeft gewoon gelijk, want het zijn geen buitenlandse bezoeken.

[4:46:19] Het valt binnen het Koninkrijk.

[4:46:20] En waar het gaat om de openbare lichamen is het Nederland.

[4:46:24] Dus ik ga daar naar kijken hoe we dat op een andere manier kunnen doen.

[4:46:28] Ik vind het een terechte vraag.

[4:46:31] Meneer Oosterhuis heeft gevraagd naar de constructie van een van de fracties Forum voor Democratie, noemde hij daar expliciet bij, dat daarvooraf wordt beloofd dat een zetel na een bepaalde tijd wordt teruggegeven terwijl een Kamerlid tijdens de ambtseed verklaart dat hij rechtstreeks nog middellijk enige schenk of enige belofte heeft aangenomen of zal aannemen.

[4:46:50] En of deze handelswijze, hoe die zich verhoudt tot de ambtseed.

[4:46:55] Kamerleden mogen te alle tijden ontslag nemen om welke reden dan ook.

[4:46:59] De wet heeft wel een speciale regeling getroffen voor tijdelijk verlof vanwege zwangerschap en ziekte.

[4:47:04] Leden zijn na 16 weken weer van rechts wegen lid en de vervanger heeft slechts een mandaat van 16 weken.

[4:47:09] De Kamer beoordeelt de toelating van op de volgende criteria, nationaliteit, de leeftijd van 18 jaar hebben bereikt en niet uit het kiesrecht zijn ontzet.

[4:47:19] En mogelijke strijdigheid met een nog af te leggen zuiverings-eet is geen criterium om niet tot toelating over te gaan.

[4:47:27] De Amts-eet is een zuiverings-eet en strijdigheid met de eet kan pas blijken nadat deze is afgelegd.

[4:47:33] Een door de Kamer toegelaten en beedigd Kamerlid kan op geen enkele manier en door geen enkele instantie, ook niet door de Kamer zelf, het Kamerlidmaatschap worden afgenomen.

[4:47:41] En ook in 2024 is hierover discussie ontstaan.

[4:47:45] De situatie was destijds voorspeld.

[4:47:49] Hebben we dit eerder mee gemaakt?

[4:47:53] Een Kamerlid zou vertrekken en uiteindelijk gebeurde dat ook niet.

[4:47:57] En eventueel, als daar behoefte aan is, kunnen we daarover een verduidelijkende notitie voorleggen aan de Commissie voor de Werkwijze.

[4:48:06] De heer Oosterhuis.

[4:48:08] De Kamervoorzitter gaat nu in op de verhouding tot de ambtseed.

[4:48:10] Ik had natuurlijk ook gevraagd naar de verhouding met de kieswet waarin de vervanging is geregeld, de tijdelijke vervanging.

[4:48:17] Die is natuurlijk heel strikt gelimiteerd tot een aantal gevallen.

[4:48:20] Daar moet ook een goedkeuring van een arts en een goedkeuring van de Kamervoorzitter voor zijn.

[4:48:24] We zien nu dat er bij een fractie ook op andere fronten tijdelijke vervanging is, wat dus eigenlijk geen tijdelijke vervanging is, die wel ook door de Tweede Kamer als zodanig via social media wordt gecommuniceerd via het officiële account.

[4:48:40] Ik vind dat toch een gekke figuur, want er wordt toch een beetje een loopje met de kieswet genomen.

[4:48:45] Dus misschien is zo'n notitie inderdaad wel verstandig om op die manier uiteen te zetten hoe dit nu geregeld is en hoe deze gedragingen zich tot de wet verhouden.

[4:48:55] De Kamervoorzitter.

[4:48:58] Dat zeg ik dan toe aan de commissie voor de werkwijze om dat te verduidelijken.

[4:49:03] En het gaat in dit geval niet om tijdelijke vervanging bij deze betreffende fractie, maar in principe om het gebruik maken van de ruimte om te stoppen.

[4:49:13] En dat dat tijdelijk is, horen we in communicatie zoals de heer Oosterhuis dat hier communiceert.

[4:49:19] En hoe daarnaar wordt gehandeld, ik beschik verder niet over een instrumentarium... om daar wat van te vinden of naar te acteren.

[4:49:29] Het is ook officieel niet zo gecommuniceerd, begrijp ik.

[4:49:33] In algemene zin zeg ik wel, heb ik ook bij een recent afscheid gezegd... dat ik vind dat als je je kandidaat staat als volksvertegenwoordiger... dat je dat doet voor een periode van een volledig mandaat.

[4:49:45] Maar dat zeg ik even in algemene zin...

[4:49:49] Ik beschik niet over instrumentaria om anders te oordelen als het gaat om benoemingen of opvolgingen, zeg ik tegen de heer Oosterhuis.

[4:49:56] Maar die notitie, die laten we zijn kant op komen.

[4:50:01] Dan, voorzitter, sta ik stil bij de iftar-schorsing, de ramadanschorsing.

[4:50:08] Er zijn verschillende kwalificaties aan gegeven.

[4:50:12] En laat ik daar het volgende over zeggen.

[4:50:15] Persoonlijk vind ik, en het staat de voorzitter conform artikel 8.4 vrij, om de vergadering te schorsen of te sluiten indien hij dit met het oog op het verloop van de werkzaamheden of voor het handhaven van de orde wenselijk acht.

[4:50:30] En voorzitter, ik denk dat alles daar wel mee is gezegd.

[4:50:36] Persoonlijk kent de Kamer mij denk ik als een voorzitter die graag een beetje tempo in de debatten houdt.

[4:50:43] Schorsingen tot minimale beperken, omdat de agenda vaak vol is.

[4:50:48] En zal het in mijn persoonlijke situatie niet snel voorkomen, denk ik, niet voorkomen, dat ik een vergadering schors op andere dan een praktische grond.

[4:50:58] ...omdat we een instituut zijn wat debatteert over onderwerpen.

[4:51:05] En persoonlijk ben ik het heel erg eens met de leden... ...die pleiten voor de vrijheid om religieus zelf afwegingen te maken... ...zelf even weglopen...

[4:51:13] Om het vaste te breken.

[4:51:19] Of zoals we in het verleden ook wel hebben gezien.

[4:51:21] Het niet komen naar kamerdagen.

[4:51:25] Vanwege religieuze feestdagen.

[4:51:29] De biddag.

[4:51:30] voor gewas en arbeid is een voorbeeld waarbij fracties in het verleden ervoor kozen om rust te nemen.

[4:51:36] Ik vind dat het aan ieder individueel Kamerlid goed recht is om daar een eigen afweging op te maken.

[4:51:41] Maar waar het gaat om de orde van de vergadering zou ik eigenlijk als voorzitter geen andere redenen dan hele praktische, even gouden handen wassen, even de voorbereiding van de beantwoording van de zijde van de minister, een lunch of een dinerschorsing willen hanteren voor het schorsen van debatten.

[4:51:58] En daar zou ik het eigenlijk

[4:52:00] ...zelf vanuit mijn rol bij willen laten.

[4:52:07] Hoe kijkt de voorzitter ernaar, vraagt meneer Oosterhuis... ...om de laatste week van het kerstreces over te hevelen naar het voorjaarsreces... ...zodat dit beter aansluit op schoolvakantie.

[4:52:15] Dit is een bekende vraag vanuit de fractie van D66 en ook meerdere fracties.

[4:52:22] Het presidium stelt jaarlijks 15 recesweken vast...

[4:52:25] En daarbij is het sinds jaar en dag gebruikelijk drie weken uit te trekken voor het kerstreces.

[4:52:29] Ik sta daar zelf neutraal in.

[4:52:31] Er zijn ook leden en fracties die juist de derde week van het kerstreces heel erg waarderen.

[4:52:36] En ook hierbij zeg ik, als de Kamer hier anders wenst, verzoek ik de Kamer hiertoe een uitspraak te doen.

[4:52:43] En zoals de Kamer zich uitspreekt, zo zullen wij handelen.

[4:52:49] De heer Ginwis heeft gevraagd hoe het staat met de aanbeveling voor een Kamer die werkt... of voorzitter en presidium zicht hebben op commissies... hoe commissies opvolging geven aan de aanbevelingen.

[4:53:00] In de brief waarin het presidium uiteenzet hoe de verdere implementatie... van de aanbevelingen van de commissie coming up form zal krijgen... is aangegeven dat het presidium in de geleidende brief bij de ramingstuk... het aanvullend aandacht zal besteden aan de werkwijze van de Kamer.

[4:53:13] In de eerstvolgende ramingbrief, ik heb de eerste concepten al gezien, zal worden toegelicht...

[4:53:18] Op welke wijze de commissies opvolging hebben gegeven aan de aanbevelingen uit het rapport voor een Kamer die werkt.

[4:53:24] Bijvoorbeeld door de commissies te vragen naar de best practices, knelpunten en andere ervaringen te delen.

[4:53:29] En dan tot slot in dit blokje.

[4:53:30] En dan heb ik alleen nog wat overige vragen.

[4:53:33] We vragen de heer Ginwis of we artikel 11.1.6 niet moeten aanpassen.

[4:53:38] Niet als kan-bepaling.

[4:53:40] Dat zag erop toe dat wij in principe als Kamer voor een periode van vier jaar worden gekozen.

[4:53:46] En op persoonlijke titel, en nogmaals, u weet hoeveel dat waard is.

[4:53:50] Het is pas wat waard als de voorzitter het zegt als de meerderheid van de Kamer het ook vindt.

[4:53:54] Maar op persoonlijke titel ben ik het heel erg met hem eens.

[4:53:57] Wij worden voor een periode van vier jaar gekozen.

[4:54:00] En het feit dat een coalitie besluit om niet met elkaar verder te gaan.

[4:54:04] Dat hoeft natuurlijk niet per se te betekenen dat daardoor een kamer zou worden ontbonden en dat de verkiezingen worden aangeschreven.

[4:54:10] En de heer Ginwis heeft er gelijk in dat de formulering in het huidige reglement van orde een kanbepaling is.

[4:54:20] Nou, wellicht zou de Kamer zich daar eens over kunnen buigen... om dat op een andere manier te doen... nu we zien dat we mogelijkerwijs in een tijd terechtkomen... waarbij minderheidscoalities misschien wel meer voor de hand liggen... dan in het verleden ooit misschien denkbaar was.

[4:54:35] Het is een voorbeeld dat we in het buitenland ook kennen.

[4:54:37] In Noorwegen werkt men met minderheidsregeringen en coalities.

[4:54:43] En daar zijn tussentijdse verkiezingen eigenlijk niet denkbaar.

[4:54:46] Mevrouw Beckerman verwees al naar de ervaring bij gemeenteprovincies...

[4:54:49] Werkt dat ook zo?

[4:54:51] Het lijkt me helemaal niet raar dat de Kamer zich daarin zoveel uitspreekt.

[4:54:54] Voorzitter, tot zover de werkwijze van de Kamer.

[4:54:57] Dan kunt u door naar het laatste blokje, het diverse.

[4:55:03] Mevrouw Keijzer heeft mij gevraagd naar de genderneutrale toiletten.

[4:55:07] Voor wie is dit?

[4:55:08] Is er een onderzoek gedaan voor wie er op welke verdieping behoefte aan heeft?

[4:55:13] Dit is een expliciet verzoek ook vanuit de directie... ...omdat wij behoefte hebben, ook vanuit de ambtelijke organisatie... ...geluiden hebben dat er behoefte is vanuit de ambtelijke organisatie... ...om hier aan te voldoen.

[4:55:24] En de Kamer staat voor goed werkgeverschap... ...en een inclusieve werkomgeving.

[4:55:28] En voorzieningen zijn mede gerealiseerd op basis van de signalen van kamerbewoners.

[4:55:32] En de neutralen zijn bedoeld voor iedereen... ...de toiletten zijn bedoeld voor iedereen die daar behoefte aan heeft.

[4:55:38] De toiletten zijn afsluitbaar met een eigen deur voor privacy en veiligheid...

[4:55:43] Even de feiten.

[4:55:43] Op iedere etage zijn twee genderneutrale toiletten beschikbaar.

[4:55:47] In totaal 16 stuks van de 228 beschikbare toiletten in B67.

[4:55:54] Ik zou me kunnen voorstellen, maar ook even horen hoe de Kamer daarnaar kijkt, dat we een inventarisatiebehoefte doen waar er bij fracties wel of geen behoefte aan is, dat we daar vervolgens opvolging aan geven.

[4:56:06] Maar ik vind het vanuit de verantwoordelijkheid voor de Kamerorganisatie, omdat daar wel behoefte bestaat, in ieder geval wel goed om voor deel van de Kamerorganisatie daarin te voorzien.

[4:56:15] Maar ik hoor ook graag hoe de Kamer zich daarin positioneert.

[4:56:20] Mevrouw Keijs, ik wil even opwijzen dat er maximaal drie interrupties heeft.

[4:56:23] Nou, dat ga ik redden, voorzitter.

[4:56:25] Ja, dank.

[4:56:26] Wie had dat gedacht of we nog eens in een openbare vergadering zouden spreken over wc's?

[4:56:33] Ik was net op een afdeling waar die was.

[4:56:38] En wat je dan doet als vrouw is dat je doorloopt naar de volgende dames toilet.

[4:56:44] En dat is hier het ingewikkelde aan.

[4:56:47] Hoe heet die emeritus hoogleraar?

[4:56:50] Paul Frissen zei het een keer heel erg mooi.

[4:56:53] Namelijk de regenboogband.

[4:56:57] Als je die niet om wil doen als aanvoerder van een team, dat is diversiteit.

[4:57:03] Maar een wel omdoen is inclusie.

[4:57:06] En zo zie je dat die twee tegenover elkaar kunnen komen te staan.

[4:57:09] Je wil inclusief zijn voor mensen die gebruik maken van zo'n wc.

[4:57:14] Maar vrouwen die dat dan vervolgens niet willen, dat is eigenlijk diversiteit.

[4:57:20] Ga ik de voorzitter nou goed dat hij de ruimte geeft... dat fracties die zeggen, ja, maar wij hebben er dan eentje genoeg... zodat vrouwen gewoon naar een lekkere, schone wc kunnen... dat daar dan de ruimte voor is.

[4:57:33] De Kamervoorzitter.

[4:57:35] Nog even een keer de feiten.

[4:57:36] Van de 228 toiletten gaat het om 16 toiletten.

[4:57:41] En we kunnen best kijken waar die 16 toiletten nu zijn gepositioneerd.

[4:57:45] Waarbij ik wel zeg dat ik het voor de Kamerorganisatie wel belangrijk vind dat we daarvoor zorgen.

[4:57:50] Omdat het te maken heeft met een directie die verantwoordelijk is voor de Kamerorganisatie.

[4:57:54] En daar zijn behoeften bij mensen om wel zo'n toilet te kunnen gebruiken.

[4:58:01] En dat we voor de overige plekken kijken waar er bij fracties in de buurt van zo'n toilet behoefte is...

[4:58:08] Of misschien geen behoefte aan is.

[4:58:11] Ik zou ook niet te snel voorbij willen gaan... aan het feit dat er misschien hele kleine minderheden zijn... die hierin wel behoefte hebben aan erkenning en comfort.

[4:58:21] Dat is overigens ook hoe we het straks gaan doen als we terugverhuizen...

[4:58:24] richting het Binnenhof, daar is al in voorzien.

[4:58:29] Dus laten we er op die manier vooral praktisch naar kijken.

[4:58:33] 16 van de 228 toiletten, nou laten we nog eens kijken waar die gepositioneerd zijn.

[4:58:39] En waar er behoefte aan is, zou mijn voorstel zijn om er wel in te voorzien, omdat er ook voldoende alternatieven nog beschikbaar zijn.

[4:58:47] En waar er misschien in een hele omgeving geen behoefte is, kunnen we misschien praktisch tot de conclusie komen dat het blijft zoals het is.

[4:58:54] Mevrouw Keijzer, dat kan kort.

[4:58:55] Ja, zeker voorzitter.

[4:58:56] Nou, dank hiervoor.

[4:58:57] Want ik liep van de week op een andere afdeling.

[4:59:01] En daar was gewoon van de twee wc's was er al eentje de aanduiding weggehaald.

[4:59:06] Omdat er blijkbaar geen behoefte is aan twee van die wc's naar elkaar.

[4:59:10] Omdat stel ik mij zo voor de vrouwen in kwestie bedanken voor de eer.

[4:59:14] Dus met deze toezegging ben ik in ieder geval heel tevreden.

[4:59:19] Dank u.

[4:59:21] Mevrouw Beckerman.

[4:59:24] Ja, voorzitter.

[4:59:25] 16 van de 228...

[4:59:29] Dat lijkt mij allemaal prima.

[4:59:32] Maar ik hoorde net, tegelijkertijd met dit debat is er een debat in een andere zaal.

[4:59:35] En dat gaat over het VN-verdrag over gehandicapten.

[4:59:39] Dat is een initiatiefnota van mevrouw Westerveld.

[4:59:42] En daar zijn een aantal mensen die met een rolstoel zijn gekomen vandaag.

[4:59:46] En die gaven aan dat ze hier dus uren hebben gezeten, maar moeilijk of bijna niet naar een toilet konden.

[4:59:54] Is dat niet een veel reëller probleem waar we een oplossing voor moeten vinden?

[4:59:59] Via de voorzitter aan de voorzitter.

[5:00:02] De Kamervoorzitter.

[5:00:04] Voorzitter, we zijn een inclusief huis waarvan ik vind dat iedereen ongeacht zijn geslacht, zijn identiteit, zijn beperking ruimte moet hebben om hier goed te komen.

[5:00:19] Dus als mevrouw Beckerman dit voorbeeld nu aandraagt, dan gaan we daar serieus naar kijken of daar knelpunten zijn, of we dingen ook...

[5:00:27] voor rolstoelgebruikers kunnen verbeteren... net als we dat hebben gedaan na aanleiding van de motie Bikker... als het gaat om het bieden van rolstoelplekken in commissiezalen.

[5:00:36] Zo blijven we leren.

[5:00:38] Maar volgens mij is de kern en de essentie hiervan... dat we ook een beetje rekening houden met misschien... hele kleine groepen die wel een behoefte...

[5:00:47] En daar komen we in praktische zin best met elkaar uit.

[5:00:51] Ik zal in tweede termijn even vragen of ik iets concreter kan zeggen over de vraag van mevrouw Perkerman.

[5:01:00] Maar we gaan daar in ieder geval naar kijken.

[5:01:02] Meneer Ergin heeft mij gevraagd naar stilteruimtes.

[5:01:07] Op dit moment is ons beeld dat de stilteruimtes niet altijd vol zitten.

[5:01:12] Ze zijn op de vierde en vijfde etage te vinden.

[5:01:16] Het zijn ook wettelijk verplichte speciale ruimten en met twee plekken voldoet de Tweede Kamer op dit moment aan het aantal stilteruimtes.

[5:01:25] Er zijn op dit moment, het is behelpen, geen ruimtes beschikbaar die omgebouwd kunnen worden, omdat alle ruimte op dit moment vol zijn.

[5:01:37] Dus dat is ten aanzien van de stilte ruimtes.

[5:01:40] Meneer Ergin heeft aandacht gevraagd voor diversiteit in de Kamerorganisatie, met name in toplagen.

[5:01:44] Wat gaat de voorzitter doen en hoe gaat hij zijn mooie woorden omzetten in daden?

[5:01:50] Door inzet van sociale media en beelden wordt duidelijk gemaakt dat binnen onze Kamerorganisatie ruimte is voor diversiteit en het is de bedoeling dat het een grotere groep aanspreekt.

[5:02:01] Leidinggevenden zullen verplicht worden gesteld trainingen te volgen die hen helpen objectief te werven en selecteren op basis van competenties.

[5:02:09] Door inzet van opleiding en training wordt zittend personeel de mogelijkheid geboden zich te ontwikkelen en hiermee intern door te groeien in functie.

[5:02:16] Meneer Ergin heeft aangegeven dat er soms wel en soms geen halal eten is in het restaurantbedrijf en kan er niet standaard gekozen worden voor één gerecht.

[5:02:26] Het restaurantbedrijf is zich hiervan bewust.

[5:02:28] De invulling van het assortiment is vastgelegd in een overeenkomst... die na Europese aanbesteding is gesloten... en daarbij is gekozen voor een breed en gevarieerd aanbod... met ook inbegrip van halalproducten.

[5:02:40] Dat aansluit bij uiteenlopende wensen en behoeften van het gebouw.

[5:02:43] Op deze manier streven we naar het bedienen van alle gebruikers van het gebouw... en niet onbewust richting een specifieke groep.

[5:02:49] Ik vond het debat tussen lid Kostic en meneer Ergin hierover ook interessant...

[5:02:54] En zo zie je maar weer dat alles onder dit dak uiteindelijk toch politiek is.

[5:02:58] En op deze manier proberen we aan alle geluiden afdoende recht te doen.

[5:03:05] Mevrouw Beckerman heeft gevraagd of het nog uit te leggen is dat de wachtgeldregeling ruimer is dan de WW.

[5:03:10] En of het tijd zou moeten zijn om dat recht te trekken.

[5:03:13] Het huidige wettelijke regeling voor wachtgelden voorziet niet in mogelijkheden om dit nader te reguleren.

[5:03:18] En voor eventuele aanpassing is wijziging van wet en regelgeving nodig vanuit de verantwoordelijke minister van BZK.

[5:03:24] En daarmee is het een politieke keuze van de wetgever.

[5:03:29] Meneer Ginwis heeft gevraagd naar de Prokkelweek.

[5:03:31] Ik vond het heel leuk dat de fractie van de ChristenUnie weer meedeed.

[5:03:34] En dat ik een aantal van de deelnemers mocht ontmoeten.

[5:03:37] En of ik kan toezeggen dat de Kamer hier jaarlijks aan meedoet.

[5:03:40] Vanuit de Tweede Kamer hebben we hier jaren met genoegen aan deelgenomen.

[5:03:45] Alleen merkten we dat het vanuit fracties steeds ingewikkelder is om met fracties een en ander rond te krijgen.

[5:03:52] En daardoor is het accent verlegd naar begeleiding van mensen met een arbeidsbeperking binnen de ambtelijke organisatie zelf.

[5:03:58] Wel is het voornemen om in 2027 weer deel te nemen als ambtelijke organisatie, als kamer.

[5:04:06] En dan zal dit gericht zijn op een stage bij de afdelingen binnen de ambtelijke organisatie.

[5:04:11] Ook heeft de heer Ginwis gevraagd in hoeverre de arbeidsverhouding een rol speelt bij de vraag of een plenaire herdenking kan plaatsvinden.

[5:04:17] En in het bestaande protocol is alleen opgenomen dat medewerkers die in dienst van de Tweede Kamer zijn, indien door de familie gewenst, plenaire herdacht worden.

[5:04:25] En uiteraard kunnen we daar opnieuw naar kijken als daar de wens voor bestaat.

[5:04:29] En ik dacht uit de vraag om te merken van de heer Ginwis dat die wens er is, dus dan zullen we dat ook doen.

[5:04:35] Het CDA heeft gevraagd naar het vervroegen van de evaluatie naar de dienstauto van de G4.

[5:04:41] Graag een toezegging om een jaar eerder dan dat het contract afloopt te evalueren.

[5:04:46] Dat kan en dat zeg ik hier bij deze toe.

[5:04:49] Lid Kostic heeft aandacht gevraagd voor een gezonde werkomgeving.

[5:04:52] Belangrijk dat er voldoende groen in de buurt is, ook bij hitte.

[5:04:55] En of het presidium onderschrijft dat het belangrijk is dat voldoende groen in de buurt is en welke mogelijkheden zijn er om daarvoor te zorgen.

[5:05:03] De omgeving van de tijdelijke huisvesting is een verantwoordelijkheid van de gemeente Den Haag.

[5:05:08] Het Rijksvastgoedbedrijf heeft in 2025 de groene daken opgeleverd.

[5:05:11] En daarnaast is op het dak bij het ledenrestaurant een bijenkolonie aanwezig.

[5:05:15] Ik was er bij in 2021 toen die definitief ook is terugverhuisd.

[5:05:22] Dus op die manier proberen we biodiversiteit te stimuleren.

[5:05:26] Wat toch best een opgave is in dit brutalistische gebouw.

[5:05:30] Proberen we op die manier toch bij te dragen aan een groene leefomgeving en biodiversiteit.

[5:05:36] Ook vroeg lid Kostic naar de toepassing en de beschikbaarheid van pulvruchten.

[5:05:42] Is er voldoende gezond en biologisch aanbod in de Kamer?

[5:05:46] En wat wordt er gedaan om het aanbod meer in lijn te brengen met recente aanbevelingen van het voedingscentrum?

[5:05:50] We proberen onze gasten dagelijks te voorzien van een gevarieerd assortiment.

[5:05:55] We voldoen aan de categorievisie van het rijk met betrekking tot inkoop van biologische ingrediënten in grondstoffen.

[5:06:01] En dat is nu de norm, is dat 25% van het totaal aantal ingrediënten.

[5:06:07] En indien gewenst kunnen we het gebruik van pulvruchten in onze maaltijden verhogen.

[5:06:13] Lid Kostic vroeg naar dat percentage van die 25%.

[5:06:17] Nou, dat percentage wordt door het Rijk als ambitieus en uitdagend gezien.

[5:06:22] Iedere vier jaar wordt dat percentage opnieuw bekeken.

[5:06:24] En het wordt telkens iets verhoogd om het ook realistisch te houden.

[5:06:27] Want we kunnen wel een percentage vaststellen.

[5:06:30] We moeten er uiteindelijk dan natuurlijk ook aan gaan voldoen.

[5:06:33] Momenteel wordt gewerkt door de mensen achter die visie aan het beter meetbaar maken van dit percentage.

[5:06:42] Want er zijn nu te veel variabelen die een objectieve meting moeilijk maken.

[5:06:46] En we meten nu de ingekochte kilo's ingrediënten.

[5:06:50] Voorzitter, daarmee kom ik aan het einde van mijn beantwoording.

[5:06:53] Nogmaals, ben ik de leden zeer erkentelijk voor de gestelde vragen, het goede debat.

[5:06:57] En als ik iets heb laten liggen, dan is dat abusieflijk en hoor ik dat graag in tweede termijn.

[5:07:05] Daarmee zijn we aan het einde gekomen van het eerste termijn van de Kamer, voorzitter.

[5:07:09] Ik schors voor drie minuten tot tien over.

[5:07:12] Daarna gaan we door met het tweede termijn van de commissie.

[5:07:15] Het lid kost iets als het echt nodig is.

[5:07:20] Ik heb in de laatste categorie wat gemiste vragen, maar misschien kan ik het samenvatten tot nog verduidelijking van de voorzitter van de Kamer over zijn semi-toezeggingen.

[5:07:31] Mijn vragen over biologisch en het gezonde aanbod in het restaurant gingen juist over...

[5:07:41] Met name dat eerste ging het juist over in lijn met het voedingscentrum.

[5:07:44] Dat dat beschikbaar is.

[5:07:45] Ik was benieuwd of het presidium daar ook op de hoogte van is.

[5:07:48] En of daar inderdaad ook rekening mee wordt gehaald.

[5:07:50] Dat het meer in lijn wordt gebracht.

[5:07:52] Of dat toegezegd kan worden.

[5:07:53] Of daar naar gekeken kan worden.

[5:07:57] Ik kan altijd kijken.

[5:08:02] Voorzitter.

[5:08:02] Maar ik temper wel de verwachtingen.

[5:08:05] Omdat ik denk.

[5:08:06] Dat als wij aansluiten met die 25% bij het Rijk.

[5:08:10] Dat daar heel veel slimme mensen goed naar hebben gekeken.

[5:08:13] Zodat het ook haalbaar is.

[5:08:14] En ik constateer dat dat om de zoveel tijd.

[5:08:17] Het percentage wordt verhoogd.

[5:08:18] Zodat we niet alleen een percentage stellen.

[5:08:20] Maar het ook in de uitvoering mogelijk is.

[5:08:22] Om dan ook daadwerkelijk aan de percentages te voldoen.

[5:08:25] Dus ik kan kijken.

[5:08:26] Maar ik stel wel voor.

[5:08:27] We zijn een uitvoeringsorganisatie als Tweede Kamer.

[5:08:30] Dat we ook wel daarbij maximaal ook kijken hoe het Rijk daarmee omgaat.

[5:08:34] En dat we die lijn volgen.

[5:08:35] En vanzelfsprekend staat het lidkost iets vrij.

[5:08:38] Om de minister van Binnenlandse Zaken is dat dan denk ik.

[5:08:41] Die werkt met die percentages om andere keuzes te maken.

[5:08:44] En als via die weg percentages worden verhoogd, dan volgen wij daar natuurlijk ook op.

[5:08:50] Nee, ik ben door de interrupties van drie heen.

[5:08:54] Daarmee zijn we het einde gekomen van het eerste termijn van de Kamer.

[5:08:56] Er is verzocht voor een hele korte schorsing.

[5:08:58] Dat gaan we nu ook doen, maar die doet echt niet langer dan twee minuten.

[5:09:01] Dus we gaan om twaalf over verder met het tweede termijn van de Kamer.

[5:09:06] Ik schors hier bij de vraag.

[5:12:21] Ik verzoek de leden om weer te gaan zitten, want dan gaan we beginnen met de tweede termijn van de Kamer.

[5:12:30] En ik wil jullie graag erop attenderen dat we eigenlijk al aan de gehoopte eindtijd zijn gekomen van dit debat.

[5:12:37] En vele van jullie hebben geweest op hoe groot of heel wat motie erin zijn gediend.

[5:12:41] En toch wil ik jullie alleen verzoeken om in de tweede termijn hoogste vraag te stellen.

[5:12:44] Of de motie in te dienen, maar niet weer een heel termijn te gaan voeren.

[5:12:48] Vanwege de efficiëntie dus.

[5:12:50] Of een hele specifieke vraag of de motie niet mag.

[5:12:53] Uiteraard ook is het woord aan mevrouw Keijzer voor haar inbreng in de tweede termijn.

[5:12:57] Ja, dank voorzitter.

[5:12:58] En dank aan de voorzitter van de Kamer.

[5:13:03] Dank aan de voorzitter van de Kamer voor de beantwoording in eerste termijn.

[5:13:08] Dank ook aan alle mensen in dit gebouw die ons werk mogelijk maken.

[5:13:13] Heel veel mensen die hier niet dag en dagelijks rondlopen weten dat wij elkaar aanduiden als kamerbewoners.

[5:13:21] Omdat dit niet alleen een baan is, maar ook bijna een way of life.

[5:13:25] En de enige manier dat wij dat voor elkaar krijgen, met al onze ondersteuning van de fractie, zijn al die mensen die bij de Kamer ook werken om dat proces mogelijk te maken.

[5:13:35] Ik heb één motie.

[5:13:36] De Kamer hoort de beraadslaging constateren dat zich recent een incident heeft voorgedaan.

[5:13:40] met betrekking tot een verzoek om schorsing van een vergadering... met het oog op deelname aan de Iftar.

[5:13:45] Overwegen dat de Kamer de overtuiging van alle leden respecteert... maar dat de individuele overtuiging geen maatstaf kan zijn... voor de vergaderkalender en de vergaderorde.

[5:13:53] Spreekt uit dat de Tweede Kamer in de vergaderkalender en de vergaderorde... uitgaat van nationaal erkende feestdagen... en dat leden die aandacht willen besteden... aan voor hen bijzondere vieringen en rituelen... daaraan op eigen wijze en in eigen tijd invullend dienen te geven...

[5:14:08] En verzoekt voorzitters dien overeenkomstig te handelen.

[5:14:11] Gaat over tot de orde van de dag.

[5:14:12] Deze motie is mede ondertekend door Eerdmans, Grinwis, Markersouwen en Bikkers.

[5:14:26] Voorzitter, dankjewel.

[5:14:27] Ik heb vier moties hier.

[5:14:28] De eerste motie, de Kamer gehoord op Raadsdagen en constatering dat Kamerleden steeds vaker te maken krijgen met bedreiging en intimidatie overwegen dat ondersteuning bij aangifte laagdrempelig moet zijn en er niet alleen mag afhangen van de juridische kansrijkheid en of recente veiligheidswild.

[5:14:44] Verzoekt het presidium om de ondersteuning door de BVA bij de bedreigingen en aangiftes te verruimen.

[5:14:48] Het gaat over de orde van de dag.

[5:14:50] De tweede motie.

[5:14:51] De Kamer gehoord op Raad zagen en constateer dat Ketikoti een belangrijk nationaal moment van herdenking en viering is.

[5:14:56] Overwegen dat Ketikoti herdenkingen soms conflicteerden met de stemming in de Tweede Kamer, waardoor waardig herdenken onmogelijk wordt.

[5:15:03] Voorzoekt het presidium om bij de Kamerplanning rekening te houden met Ketikoti herdenkingen op 30 juni en de viering op 1 juli.

[5:15:10] En gaat over tot de orde van de dag, mede ingediend door collega Tsegai.

[5:15:15] De derde motie.

[5:15:17] De Kamer gehoord hebben raadzagen en constateren dat orde voorstellen waaronder schorsingsverzoeken al door de Kamer en commissie kunnen worden beoordeeld.

[5:15:24] Overwegen dat het reglement van orde daarvoor voldoende waarborgen gebied spreekt uit dat er geen specifiek bijvoorbeeld dient te komen op schorsingsverzoeken in verband met ramadan of andere religieuze tradities.

[5:15:33] En gaat over tot de orde van Bach.

[5:15:35] De Kamer gehoort de braadsdaging overwegen dat de Kamerorganisatie een betere afspiegeling van Nederland moet zijn, verzoekt het presidium om met een concreet plan te komen om de diversiteit binnen de Kamerorganisatie in het bijzonder in leidinggevende functies te vergroten.

[5:15:54] Dan is het woord aan de heer Bikkers.

[5:15:56] Dank u wel, voorzitter.

[5:15:57] Omwille van de tijd bedank ik de Kamervoorzitter voor zijn beantwoording.

[5:16:00] En ik kijk uit naar de gesprekken die we in de commissie van werkwijs zullen voeren over allerhande zaken die we hier besproken hebben.

[5:16:06] Dank u wel.

[5:16:07] Mevrouw Tsakai.

[5:16:07] Voorzitter, van mijn kant één motie over de onderlinge omgangsvormen en hoe we met elkaar omgaan in dit huis.

[5:16:15] De Kamer gehoort de beraadslaging overwegende dat de essentie van het politieke debat is dat er onderlinge inhoudelijke verschillen zijn.

[5:16:22] Overwegende dat het van groot belang is dat de Kamer tijdens het debat het goede voorbeeld geeft ten aanzien van omgangsvormen.

[5:16:28] Overwegende dat de Kamer in haar eigen reglement heeft vastgelegd dat onderling respect en het

[5:16:33] nalaten van het afbreukdoen aan de waardigheid van de Kamer essentiële uitgangspunten zijn voor het debat, spreekt uit dat de Kamer nadrukkelijk het belang van het naleven van artikel 8.10 en 8.14 van het reglement van orde onderstreept en gaat over tot de orde van de dag, mede ingediend door de heer Erwin.

[5:16:52] De heer, dat is mevrouw Tsakai, dan moet ik ervan uit te zetten.

[5:16:55] En mevrouw Keijzer, niet het debat opnieuw, maar graag een korte inhoudelijke vraag.

[5:16:59] Een korte inhoudelijke vraag, want dit is gewoon een reglement van orde waar deze in staan.

[5:17:03] Wat betekent dit in de praktijk?

[5:17:07] Mag je sommige dingen wel zeggen, niet zeggen?

[5:17:10] Of betekent dit in de praktijk dat als je voor deze motie stemt, wat bijna vanzelfsprekend is, want het is het reglement van orde...

[5:17:18] En je zegt iets en dan zegt mevrouw Tsakai, voorzitter, met verwijzing naar deze motie, verzoek het de voorzitter om tegenspreker te zeggen dat het niet gepast is om dit te zeggen.

[5:17:30] Hoe moet ik deze motie begrijpen?

[5:17:33] Mevrouw Tsakai.

[5:17:34] Mevrouw Keijzer, zeg ik via de voorzitter, mag alles zeggen, bijna alles zeggen wat ze wil.

[5:17:41] Onder de paraplu van parlementaire onschendbaarheid sta ik ook 100% voor.

[5:17:46] Deze motie is vooral bedoeld om met elkaar uit te spreken dat we het goede voorbeeld willen geven.

[5:17:50] En dat gaat ook over hoe je...

[5:17:51] ...met elkaar omgaat, maar ook over hoe je over elkaar spreekt.

[5:17:55] En ik hoop dat als we op straat dat zien... ...dat mensen elkaar op een hele nare manier toespreken online... ...maar ook in de Kamer, dat we elkaar daar dan ook op kunnen aanspreken... ...en dat we met elkaar het goede voorbeeld geven.

[5:18:09] Ik ga niet met deze motie in de hand naar de voorzitter stappen... ...om te zeggen, mevrouw Keijzer mag dit niet zeggen.

[5:18:14] Want daar ga ik helemaal niet over.

[5:18:16] Ik denk dat het erom gaat dat we met elkaar uitspreken... ...dat we graag het goede voorbeeld willen geven.

[5:18:22] Echt heel kort, mevrouw Keijzer.

[5:18:25] Betekent het dat Jesse Klaver niet mag zeggen dat jaar 21, wat was het nou, extreem rechts is?

[5:18:32] Valt dat hieronder of niet?

[5:18:34] Mevrouw Tsakai.

[5:18:36] Voorzitter, daar gaan wij met elkaar over als Kamer.

[5:18:39] Dat is precies mijn punt.

[5:18:40] Wij gaan met elkaar over hoe we hier met elkaar omgaan en wat wij vinden dat je hier wel en niet kunt zeggen.

[5:18:46] Maar ik ga niet met deze motie in de hand naar de voorzitter stappen om te verwijzen naar deze motie en dan te zeggen mevrouw Keijzer mag A of B niet zeggen of de heer Klaver mag X of Y niet zeggen.

[5:18:59] Maar ik vind het goed, zeker naar aanleiding van het rapport wat ik noemde.

[5:19:03] En ik weet dat mevrouw Keijs daar haar bedenkingen bij heeft.

[5:19:06] Maar om te zeggen, we willen graag met elkaar het goede voorbeeld geven.

[5:19:09] En we nemen verantwoordelijkheid voor wat we hier uitstralen met elkaar.

[5:19:15] De heer Gerwis, ook heel kort alsjeblieft.

[5:19:17] Voorzitter, we hebben vorig jaar een motie met elkaar ingediend en aangenomen over het opstellen van een gedragscode.

[5:19:25] Dank u wel.

[5:19:25] Daar is goede reden voor, want heel veel organisaties hebben dat, wij hadden dat niet.

[5:19:30] Maar waarom moet er nou dit uitgelicht worden uit het reglement van orde?

[5:19:34] Ik kan zometeen ook een motie indienen van spreekt uit dat de politiek niet alleen niet is voor bange mensen, maar ook niet voor tere zielen.

[5:19:42] Dat is ook waar, maar dat heeft niet zoveel toegevoegde waarde.

[5:19:46] Dus wat is nou de toegevoegde waarde?

[5:19:47] Het onderstrepen van deze twee leden uit ons reglement van orde.

[5:19:50] Daar zit ik wel een beetje over te twijfelen.

[5:19:52] Want iedereen is hiervoor.

[5:19:54] Dus het is heel makkelijk om voor te stemmen.

[5:19:55] Maar je kunt ook denken, het is mega overbodig.

[5:19:58] Dus ik stem tegen.

[5:19:59] Mevrouw Tsukai.

[5:20:00] Ja, voorzitter.

[5:20:01] Ik denk dat het goed is om dit uit te lichten.

[5:20:03] Omdat er nogal een heftig rapport over ons als Kamer is verschenen afgelopen jaar.

[5:20:08] Wat laat zien dat wij soms ook onbedoeld, zeg ik er nogmaals bij, kunnen bijdragen aan...

[5:20:15] online haat.

[5:20:16] En dat beperkt zich niet tot bepaalde partijen op het politieke spectrum.

[5:20:20] Dat rapport ging over ons als gehele Kamer.

[5:20:23] En daarom vind ik het goed om hier vandaag bij de ramingen, want we hebben het vandaag over onszelf, over hoe we debatten voeren, hoe we werken en ook over hoe we met elkaar omgaan, uit te spreken.

[5:20:32] Dat we dat allemaal...

[5:20:33] vind ik ook een signaal naar buiten dat je verantwoordelijkheid neemt voor wat er bijvoorbeeld in dat rapport staat, maar ook wat we wel eens terugkrijgen van mensen thuis van het lijkt net een kleuterklas of wat maken jullie veel ruzie met elkaar.

[5:20:47] En dat is waarom ik dit als de heer Grimmies andere moties in wil dienen, dan kan dat natuurlijk.

[5:20:53] Maar ik hoop hier vooral een signaal ook mee af te geven.

[5:20:57] Volgens mij was u klaar met uw termijn.

[5:20:59] Dan is het woord aan de heer Eerdmans.

[5:21:01] Voorzitter, dank.

[5:21:02] Ik heb twee moties.

[5:21:03] De Kamer gehoord de beraadslagen en constateren dat 10 miljoen euro vanuit de enveloppe goed bestuur wordt gereserveerd voor de versterking van de kennis- en onderzoeksfunctie van de Tweede Kamer.

[5:21:12] Overwegen dat er afgelopen jaar reeds is geïnvesteerd in onderzoek en ondersteuning van de Kamer.

[5:21:16] Overwegen dat meermaals de wens is uitgesproken tot een kleinere overheid en wij daarin als Tweede Kamer zelf het goede voorbeeld moeten geven.

[5:21:24] Verzoek de kabinet het 10 miljoen euro voor goed bestuur niet uit te geven en terug te laten vloeien naar de begroting binnenlandse zaken.

[5:21:29] Het gaat over tot orde vandaag.

[5:21:32] Kamer gehoord op raadslaging van oordeel dat een motie pas is uitgevoerd als de indiener het daarmee eens is.

[5:21:38] Verzoekt het kabinet een motie pas als afgedaan te beschouwen wanneer de indiener daarmee akkoord is.

[5:21:43] Het gaat over tot de orde van DAF.

[5:21:46] Dankjewel.

[5:21:46] Dit is het woord aan de heer Oosterhuis.

[5:21:49] Dank voorzitter en dank aan de Kamervoorzitter voor zijn beantwoording.

[5:21:53] Ik hou het ook kort.

[5:21:54] Ik heb één motie omdat de voorzitter eigenlijk ook expliciet om een Kameruitspraak vroeg.

[5:21:59] De Kamer gehoort de beraadslaging constaterende dat bij stakende stemmen bij een fractiegewijze stemming standaard wordt gekozen voor een hoofdelijke stemming die wel veel tijd kost, maar niet tot een andere uitkomst leidt.

[5:22:08] Spreekt uit dat bij stakende stemmen een voorstel als verworpen wordt beschouwd, tenzij een lid om hoofdelijke stemming verzoekt en gaat over tot de orde van de dag.

[5:22:16] De voorzitter geweest dit naar de commissie voor de werkwijze.

[5:22:18] Mocht hij het raadzaam vinden daar eerst te bespreken, dan ben ik bereid om aan te houden.

[5:22:22] Maar anders hebben we er misschien al voor het zomerreces nog baat bij.

[5:22:25] We moeten nog wel heel wat stemmen.

[5:22:27] Ik heb nog één slotommerking over de tijdelijke vervanging van Kamerleden.

[5:22:33] Want daarvan zei de Kamervoorzitter dat daarover niet via door de Tweede Kamer wordt gecommuniceerd.

[5:22:38] Maar op dinsdag 19 mei werd toch echt vanaf het LinkedIn account van de Tweede Kamer gecommuniceerd dat de heer Schenk de tijdelijke vervanger van Kamerlid Frederik Jansen is.

[5:22:46] Dat is volgens mij niet correct.

[5:22:49] Ik zie uit naar de notitie sowieso.

[5:22:51] Maar ik denk dat het goed is om hier vanuit de Kamer zuiver over te communiceren.

[5:22:55] Mevrouw Beckerman.

[5:22:56] Ja, voorzitter.

[5:22:57] Als politici stoppen, niet herkozen worden of bewindspersonen weggestuurd worden, dan krijgen ze wachtgeld.

[5:23:03] Die regeling is veel ruimer dan de WW voor inwoners.

[5:23:07] Voor de SP is dat niet uit te leggen.

[5:23:09] Het wachtgeld is drie jaar en twee maanden.

[5:23:12] Het eerste jaar 80 procent, daarna 70 procent.

[5:23:14] En de kosten van die regeling zijn...

[5:23:16] ...in tien jaar tijd vervijfvoudigd.

[5:23:20] De WW is prima betaalbaar en het kabinet wil die regeling versoberen.

[5:23:25] Het wachtgeld is niet goed betaalbaar, maar daar wordt niks aan gedaan.

[5:23:29] Omgekeerde wereld volgens de SP.

[5:23:31] Laten de WW intact, versober het wachtgeld en daarom de volgende motie.

[5:23:36] De Kamer goort de beraadslaging overwegen dat de uitgaven aan wachtgeld voor politici de afgelopen tien jaar zijn vervijfvoudigd, constateren dat de wachtgeldregeling ruimer is qua hoogte en duur dan de WW die inwoners krijgen als ze hun baan verliezen, verzoekt het presidium te onderzoeken hoe de wachtgeldregeling gemoderniseerd kan worden en in lijn kan worden gebracht met de duur en de hoogte van de WW en gaat over tot de orde van de dag, bekkerman Jimmy Dijk.

[5:24:02] En ik had wat problemen met de printer, excuus.

[5:24:06] Het woord aan de heer Ginnemis.

[5:24:24] misschien wel hun hele leven lang, maar in ieder geval jaar en dag werken, bijvoorbeeld in de dienst van het Rijksschoonmaakbedrijf of van het Rijksvastgoedbedrijf, maar wel hun domiciliën hier bij ons op de gangen hebben, dan verdienen zij een zelfde behandeling.

[5:24:39] En natuurlijk is het

[5:24:40] Hopelijk niet nodig, maar als het zover komt, dan vind ik dat we deze medewerkers ook op die manier recht dienen te doen.

[5:24:46] Dus de voorzitter heeft de hint goed begrepen en gaat hem goed opvolgen.

[5:24:50] Dank daarvoor.

[5:24:52] Ik dank ook voor zijn uitspraak over dat het reglement van orde op het punt van artikel 11.1.6...

[5:25:02] aanscherping verdient, dat hij uitkijkt natuurlijk naar een uitspraak van ons.

[5:25:06] Die heb ik nu niet meegebracht, want ik denk dat dit wel iets is wat je niet op een achternamiddag hier eventjes moet organiseren.

[5:25:12] Maar ik denk dat het inderdaad heel goed zou zijn als de Kamer afscheid zou nemen van de kantbepaling als het gaat om een tussentijdse kabinetsval en formatie.

[5:25:23] Dus daar gaan we zeker nog op terugkomen, maar niet nu even op maandagmiddag om half vijf.

[5:25:29] Dan heb ik één motie wel meegebracht en dat was naar aanleiding van een antwoord dat de voorzitter gaf en waar nog wel iets ruimte zit.

[5:25:36] En die ruimte die wil ik graag nemen.

[5:25:38] En de motie laat als volgt de Kamer grote beraadslaging overwegen dat de renovatie van de graafelijke zaden die voorheen nauwelijks voor het publiek toegankelijk waren.

[5:25:45] Gelegenheid biedt dit historische deel van het binnenhof een publieksfunctie te geven.

[5:25:49] Bijvoorbeeld via een parlementair bezoekerscentrum.

[5:25:52] Verzoekt het presidium de mogelijkheid te verkennen om de graafelijke zaden een publieksfunctie te geven?

[5:25:56] Bijvoorbeeld via een parlementair bezoekerscentrum.

[5:25:59] En de Kamer hierover nog dit jaar te informeren.

[5:26:01] Gaat over tot orde van de dag.

[5:26:02] Samen met collega Oosterhuis van D60.

[5:26:05] En ik geef de Kamervoorzitter mee...

[5:26:07] De hoofdopproep is, bekijk eens of een meer publieksvriendelijk karakter of een publieksfunctie mogelijk is.

[5:26:15] En een bezoekerscentrum is slechts de illustratie erbij.

[5:26:18] Dus het verzoek is breder dan alleen maar het moet en zal een bezoekerscentrum zijn.

[5:26:24] Want ik heb goed gehoord wat de Kamervoorzitter daarover zei.

[5:26:28] Maar collega Oosterhuis en ik willen wel graag meegeven van...

[5:26:31] Er is iets meer te doen met onze grafelijke zaden dan we voor de restauratie deden.

[5:26:36] Kijk daar eens serieus naar.

[5:26:37] En volgens mij zijn de andere hoge colleges van staat ook daar best wel willend in om daar eens naar te kijken.

[5:26:42] Dus dat is even nog mijn toelichting bij het dictum.

[5:26:45] En dat geeft volgens mij ook voldoende ruimte aan de Kamer, voorzitter.

[5:26:48] Voorzitter, tot zover mijn bijdrage.

[5:26:51] Dan is het woord aan het lid Kostic.

[5:26:54] Ja, dank voorzitter.

[5:26:56] Ik had specifieke vragen over de lijn van een presidium als het gaat over de adviezen van het voedingscentrum.

[5:27:01] Hoe die worden meegenomen in het aanbod van de Kamer en het ademstedingsadvies van het voedingscentrum.

[5:27:06] Ook enkele vragen over het aanbod van plantaardig.

[5:27:09] En over in lijn met het coalitieakkoord een ambitie is om gezonde opties, makkelijke opties te maken.

[5:27:15] Allemaal vragen die ik heel graag duidelijke beantwoord zou willen hebben en mijn verzoek is om daar later op terug te komen.

[5:27:21] Daarnaast heb ik drie moties.

[5:27:24] De eerste twee sluiten eigenlijk aan op het amendement van het CDA.

[5:27:27] Daar proberen we net in over te leggen of we daarin wat kunnen schuiven.

[5:27:32] Ten eerste de motie, de Kamer gehoorde beraadsdagen.

[5:27:34] Ik constateerde dat er een bedrag van 10 miljoen euro beschikbaar is voor de versterking.

[5:27:38] ...van onder andere de kennis- en onderzoeksfunctie van de Tweede Kamer... ...of wegen dat het opstellen van initiatiefwetgeving hoge eisen stelt... ...aan juridische kwaliteit, uitvoerbaarheid en wetstechniek... ...en dat de bureau wetgeving een belangrijke rol speelt... ...in de ondersteuning van Kamerleden hierin... ...dat zeker kleinere fracties die geen eigen juristen in dienst kunnen nemen... ...hier erg op leunen, verzoekt het presidium in het kader van de raming 2027... ...en daarna te verkennen op welke wijze een deel van het bedrag van 10 miljoen euro... ...kan worden aangewend voor extra capaciteit voor bureau wetgeving... ...zodat Kamerleden adequaat worden ondersteund... ...met de uitoefening van hun rechten van initiatief... ...en hierover zo snel mogelijk...

[5:28:08] Dit jaar terug te koppelen aan de Kamer.

[5:28:10] Volgende motie.

[5:28:12] Ja, ik hoor een...

[5:28:13] De heer Genewees, echt heel kort.

[5:28:15] Ja, even een ophelderingsvraag, want ik begrijp het verzoek van collega Kostiets heel goed.

[5:28:22] En ik voel er erg in mee.

[5:28:25] Tegelijkertijd even voor mijn helderheid.

[5:28:26] Als collega Van Dijk met een aangepast amendement komt waarin de toelichting voldoende ruimte zit, houdt collega Kostiets dan deze motie aan?

[5:28:35] Ja.

[5:28:35] Het kost iets.

[5:28:36] En de bestiging was het ja.

[5:28:38] U kunt doorgaan met uw tweede motie.

[5:28:41] De Kamer gehoren plaatsen.

[5:28:42] Ik constateer dat er een bedrag van 10 miljoen euro beschikbaar is voor de versterking van de ondersteuning van de Tweede Kamer.

[5:28:46] Ik constateer dat het signaleren en melden van online bedreigingen en intimidatie richting Kamerleden momenteel grotendeels afhankelijk is van de capaciteit van individuele fracties.

[5:28:53] Overwege dat dit werkzaamheid bedreven die essentieel zijn voor de veiligheid van volksvertegenwoordigers.

[5:28:58] Maar die voor met name kleinere fracties moeilijk uitvoerbaar zijn binnen de bestaande middelen.

[5:29:03] Verzoekt het presidium bij de raming 2027 verkennen op welke wijze meer extra capaciteit kan komen om tussen haakjes kleinere fracties te ondersteunen bij het monitoren, registreren en melden van online bedreigingen en intimidatie.

[5:29:15] Eventueel uit het bedrag van 10 miljoen, maar niet per se.

[5:29:17] En de Kamer hierover voor de behandeling van de volgende raming te informeren.

[5:29:25] Ten slotte, de Kamer gore beraadslanging... overwege dat de Tweede Kamer bij de inkoop en productie van diensten... een voorbeeldfunctie heeft op het gebied van gezondheid... en goede omgang met onze leefomgeving... constateren dat er momenteel wordt ingezet... op een aandeel van 25% biologische producten bij de inkoop... overwege dat de vergroot van het aandeel biologische producten... kan bijdragen aan een gezondere werkomgeving... duurzame landbouw, biodiversiteit en een lagere milieubelasting... verzoekt het presidium om in het kader van 2027 te verkennen... op welke wijze het aandeel biologische producten... bij de inkoop van de Tweede Kamer verhoogd kan worden... en zoveel mogelijk af te nemen bij de Nederlandse boeren...

[5:29:55] Hierover aan de Kamer terug te koppelen.

[5:29:57] Voorzitter, over dat laatste.

[5:29:58] Misschien heeft de voorzitter net daar een toezegging over gedaan.

[5:30:01] Maar om misverhaal te voorkomen.

[5:30:03] Is dit eigenlijk ons verzoek.

[5:30:05] Dus als de voorzitter zegt.

[5:30:06] Nou, dat zeg ik eigenlijk gewoon toe.

[5:30:08] Dan trek ik die motie in.

[5:30:09] Dank u wel.

[5:30:11] Daarmee zijn we aan het einde gekomen van de tweede termijn van de Kamer.

[5:30:14] We wachten heel even tot de moties allemaal uitgedeeld zijn.

[5:30:16] En daarna gaan we door naar de tweede termijn van de Kamer.

[5:30:19] Dus ik schors voor een heel kort moment.

[5:30:21] Dat we alle moties hebben ontvangen.

[5:30:22] En daarna gaan we verder.

[5:31:45] Ik heropen de vergadering voor de tweede termijn van de voorzitter van de Kamer.

[5:31:50] Tweede termijn van de Kamervoorzitter.

[5:31:51] Hij heeft inmiddels alle moties ontvangen.

[5:31:55] Ik stel voor, als er echt nodig is om nog één vraag te stellen, maximaal per lid.

[5:31:59] Maar als het niet nodig is, dan zou ik zeker adviseren om het niet te doen.

[5:32:02] Het woord van de Kamervoorzitter.

[5:32:04] Ja, waarbij ik helaas mijzelf moet beperken tot het beantwoorden van een enkele vraag, aangezien Kamervoorzitters geen moties appreciëren.

[5:32:13] Het laatste woord is aan de Kamer.

[5:32:15] Dus ik hou het bij de beantwoording op enkele vragen, een tweetal in de richting van mevrouw Beckerman.

[5:32:22] Als het gaat om de aandacht die zij vroeg voor toiletten, sanitaire voorzieningen voor rolstoelgebruikers...

[5:32:30] Er zit een toilet voor rolstoelen tegenover de Utterwaal van Soetwegenzaal.

[5:32:35] En dat is er één.

[5:32:36] Dus het kan bij drukte zo zijn dat er wachttijd is.

[5:32:40] Wel zijn in de praktijk die piekmomenten erg beperkt.

[5:32:43] We kunnen eventueel onderzoeken of we nog een tweede toilet realiseren.

[5:32:48] Ik zeg er wel bij, dat is niet zomaar gedaan.

[5:32:50] Maar ik zeg toe dat we gaan kijken of dat kan.

[5:32:53] En het is overigens goed om te weten dat voor kamerbewoners met een rolstoel we vier toiletten hebben.

[5:32:59] En op die manier proberen we aan de behoeften te voldoen.

[5:33:03] Ik zeg toen dat we een tweede voorziening voor publiek onderzoeken in de richting van lid Kostic.

[5:33:10] Aandacht voor twee punten, 25% biologisch voedsel, ingrediënten en grondstoffen bij de inkoop van de Kamer.

[5:33:20] Dat is een percentage wat voortkomt uit de categorievisie van het Rijk.

[5:33:24] En ik zou toch willen voorstellen om daar wel aan vast te blijven houden, omdat daar ook een afweging is gemaakt op beschikbaarheid, uitvoerbaarheid.

[5:33:34] Want we kunnen wel een percentage vaststellen, maar als we vervolgens het doel niet halen, dan hebben we er nog niets aan.

[5:33:41] En er is dus een periodieke voortgangsmonitoring van die 25 procent, begrijp ik, en dat die ook om de zoveel jaar weer wordt verhoogd vanuit het Rijk.

[5:33:51] Ik kan voorstellen dat op het moment dat het kabinet die categorievisie verhoogt, dat wij dat ook volgen.

[5:34:00] Maar ik zou het initiatief wel daarvoor willen laten bij het Rijk.

[5:34:07] En ten aanzien van de pulvruchten in onze maaltijden verhogen, gaan wij kijken of het restaurantbedrijf daarin kan voorzien.

[5:34:18] Dank u wel.

[5:34:19] Dank ook aan de Kamervoorzitter voor de toezegging over het minder valide toilet.

[5:34:26] Het is denk ik verstandig om niet naar mij te luisteren, want ik heb het van horen zeggen, maar naar de mensen zelf.

[5:34:31] En ik begreep ook dat, omdat er nu net een debat hierover was, het niet alleen het probleem is dat er maar één is, maar ook de inrichting van dat ene toilet.

[5:34:41] Dus misschien is het bij die toezegging ook goed, maar ik ga er ook van uit dat de Kamervoorzitter dit zelf ook doet.

[5:34:46] om hierover in gesprek te gaan... met de mensen die hier gebruik van moeten maken.

[5:34:53] Het lid Kostits.

[5:34:54] Ja, ik zie de voorzitter in stemmen te knikken... dus ik ga meteen door naar het lid Kostits.

[5:34:59] Ja, over dat laatste, over die pulverruchten... mijn vragen waren dus breder dan dat.

[5:35:03] Ik heb ze net proberen te herhalen... maar dat bleek dus nogmaals het verzoek... om hier dan later op terug te komen.

[5:35:09] Schriftelijk wellicht.

[5:35:10] En dan over biologisch, want dat is relevant... voor mijn motie daarover...

[5:35:17] Ondanks de meerdere evaluaties is dat percentage al jarenlang niet verhoogd.

[5:35:22] Mijn enige vraag is om dat verder te verkennen.

[5:35:25] Maar als de voorzitter zegt dat het aan de Kamer is, dan breng ik de motie in stemming.

[5:35:27] Dank u wel.

[5:35:31] Ja, voorzitter.

[5:35:32] En ook denk ik vooral een debat wat lid Kostic met het kabinet zou kunnen voeren.

[5:35:36] Omdat daar het in principe primaat ligt voor die categorievisie.

[5:35:40] We zijn ook een uitvoeringsorganisatie als Kamer.

[5:35:45] En ik zou daar ook wel aan willen vasthouden.

[5:35:48] Tot slot abusievelijk nog één vraag van meneer Oosthuis.

[5:35:51] Die merkte op toen het ging over de communicatie rondom de...

[5:35:56] Rondom een van onze collega leden.

[5:35:59] Hij citeerde een LinkedIn passage van het account van de Tweede Kamer.

[5:36:04] Daar heeft hij gelijk in.

[5:36:05] Dat is verkeerd door ons overgenomen.

[5:36:08] En daarom op verkeerde wijze op LinkedIn terecht gekomen.

[5:36:12] Inmiddels is dat hersteld.

[5:36:16] En staat dat niet meer...

[5:36:18] Het wordt hersteld.

[5:36:18] Het wordt hersteld.

[5:36:20] Dus zo houdt de heer Oosterhuis ons ook bij deze raming tot op de sociale media aan toe.

[5:36:24] Houdt hij ons scherp.

[5:36:26] Daarmee was het u aan het einde gekomen van uw termijn.

[5:36:30] Dan sluit ik hierbij dit wetgevingsoverleg over de raming van de Tweede Kamer in 2027 benodigd uitgehaven als mede aanwijzing van ontvangst.

[5:36:38] Ik dank de leden voor jullie inbreng en jullie aanwezigheid hier.

[5:36:42] Ik dank de voorzitter en de gevier.

[5:36:44] Voor jullie aanwezigheid en voor uw eerste keer bij de raming.

[5:36:47] En iedereen die online heeft meegekeken.

[5:36:49] We gaan op tot 30 juni stemmen over zowel het amendement als de moties.

[5:36:54] Dat is dus volgende week, dinsdag, de week voor het reces.

[5:36:58] Hierbij stuit ik de vergadering.