Emancipatie

[0:00:00] Allemaal, hierbij open ik het commissiedebat emancipatie.

[0:00:03] Ik heet de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en Emancipatie.

[0:00:08] Mevrouw Tiele en haar ondersteuning van harte welkom.

[0:00:11] Ook verwelkom ik graag de aanwezige Kamerleden.

[0:00:14] Dit zijn de heer Klemmink van JA21, mevrouw Bekker van de VVD, de heer Hamstra van het CDA, mevrouw Moorman van Pro...

[0:00:24] De heer Ergin van Denk, mevrouw Dobbe, SP en mevrouw Pot van D66.

[0:00:31] Mevrouw Bekker van de VVD is geen lid van de commissie OCW.

[0:00:35] Maar ik neem aan dat er geen bezwaar is vanuit de andere leden dat mevrouw Bekker deelneemt aan dit debat.

[0:00:40] Ook hartelijk welkom aan iedereen die meekijkt en hier in de zaal het debat gaat volgen.

[0:00:46] Er geldt een spreektijd van vier minuten per fractie in de eerste termijn.

[0:00:50] We werken met interrupties.

[0:00:54] Onder de 30 seconden tellen ze niet.

[0:00:56] Boven de 30 seconden telt als twee interrupties en u krijgt er vier.

[0:01:01] Dus als u een interruptie doet boven de 30 seconden krijgt u daar twee van.

[0:01:06] En wanneer die interrupties op zijn dan krijgt u ook geen andere korte interrupties meer.

[0:01:12] Nou, dan gaan we beginnen met de inbreng van de heer Klemmink van Ja in de Twintig.

[0:01:18] Ja, dank u wel voorzitter.

[0:01:18] Mag ik vooraf zeggen dat ik om kwart over tien moet vertrekken in verband met een plenaire debat waar ik ook bij moet zijn.

[0:01:24] Maar ik probeer het debat wel te horen en wellicht later nog aan te sluiten in die mogelijk.

[0:01:28] Voorzitter, de LHBTI-gemeenschap in Nederland wil gewoon een normaal leven leiden zoals iedereen.

[0:01:34] Niks bijzonders, geen uitzondering, geen voorkeursbehandeling.

[0:01:37] En dat gaat op steeds meer plekken in Nederland, steeds vaker, steeds minder goed.

[0:01:41] Waar zou de dadende acceptatie vandaan komen?

[0:01:45] Links wij ze heel graag naar de manosfeer of naar rechtsconservatisme of naar conservatief religieuze gemeenschappen in het algemeen.

[0:01:52] De gemeenschap zelf weet heel goed waar het vandaan komt.

[0:01:54] De gemeenschap zelf weet dat je beter hand in hand moet lopen in Urk of Loosdrecht dan in Kanadeiland of Osdorp.

[0:02:00] En ik wil de staatssecretaris namens de gemeenschap één ding vragen vandaag.

[0:02:04] Onderzoek zonder politiek censuur, waar de negatieve attitude, afwijzing, discriminatie en geweld vandaan komt.

[0:02:10] Want alleen dan en alleen dan kunnen we werken aan acceptatie en veiligheid.

[0:02:14] Doe eindelijk onderzoek, kwalitatief en kwantitatief, naar de herkomst van deze negatieve attitudes, discriminatie en geweld, onder diverse religieuze en culturele gemeenschappen in Nederland.

[0:02:23] Is de staatssecretaris daar eindelijk toe bereid?

[0:02:25] In het buitenland doen ze dit wel, voorzitter.

[0:02:27] U krijgt een interruptie van mevrouw Pot van D66.

[0:02:32] Ja, voorzitter.

[0:02:34] Ik hoor dat er wordt gesproken namens de gemeenschap.

[0:02:38] Dus dan is het denk ik dat het wel belangrijk is dat dat dan ook gelijk goed gaat.

[0:02:42] En nou had ik een tabelletje met...

[0:02:44] Want we willen natuurlijk allemaal onderzoek en zo.

[0:02:46] Nou, we hebben volgens mij de afgelopen tijd ook veel gezeten bij onderzoek wat hierover ging.

[0:02:51] Daar kwam overigens totaal niet uit wat net werd beweerd.

[0:02:53] Maar ook de cijfer van het OM...

[0:02:55] Blijkt dat bij discriminatie gaat het in de gevallen die zij onder loep hebben genomen, in drie gevallen over een godsdienstige achtergrond, maar in zeven gevallen om extreem rechts en in twaalf gevallen om voetbalsupporters.

[0:03:07] Dus zullen we daar dan ook maar gewoon gelijk mee stoppen?

[0:03:10] Dat was meteen wel uw eerste interruptie van boven de dertig seconden.

[0:03:14] De heer Klemming, jij in de twintig.

[0:03:17] Ja, dank u wel voorzitter.

[0:03:18] Ik kom dadelijk in mijn betoog overigens wel op een aantal elementen die de collega nu al in de interruptie brengt.

[0:03:24] In de algemeenheid, ja, het is zo dat helaas...

[0:03:29] de acceptatie dalend is en dat dat van verschillende groepen komt.

[0:03:32] Dat is niet aan één groep alleen te wijzen.

[0:03:35] In die zin heeft mijn collega zeker gelijk.

[0:03:37] Tegelijkertijd zien we wel signalen, en daar kom ik dadelijk in mijn betoog wel bij terug, voorzitter, dat er wel groepen zijn die overrepresenteerd zijn in deze helaas dalende acceptatie.

[0:03:47] En daar wil ik zo dadelijk ook wat nadruk op leggen, voorzitter.

[0:03:50] Een vervolginterruptie.

[0:03:52] Voorzitter, dan zou het de collega wel sieren... als hij dan voortaan niet alleen de nadruk zou leggen op één groep... maar dan dus inderdaad ook op hooligans... en op extreemrechtse en conservatieve mensen.

[0:04:03] Want die zijn inderdaad oververtegenwoordigd.

[0:04:05] De heer Klemming.

[0:04:06] Dank u wel, voorzitter.

[0:04:08] Dat laatste klopt niet, maar dat zal ik dadelijk in mijn betoog wel verder voortvoedigd brengen, voorzitter.

[0:04:14] Voordat u verder gaat, ook nog een interruptie van mevrouw Moorman.

[0:04:17] Ja, voorzitter, ik wil toch mijn collega Pot bijvallen.

[0:04:20] Want we hebben laatst een goede presentatie hier gehad.

[0:04:23] Daar was de heer Klemmink ook bij.

[0:04:24] En daar bleek dat religie eigenlijk helemaal geen hoofdeffect heeft.

[0:04:27] Maar allerlei andere factoren, zoals bijvoorbeeld gender, of je een man of een vrouw bent, wel.

[0:04:32] Gaan we het dan ook over de mannen hebben?

[0:04:35] De heer Klemmink.

[0:04:37] Ja, voorzitter, dat was een interessante technische briefing die we naartoe gehad hebben.

[0:04:41] Goed dat die georganiseerd was.

[0:04:42] Volgens mij dank aan de collega die dat gedaan heeft.

[0:04:45] Daar kom ik eigenlijk ook nog wel op terug, omdat er best nog wel aan te merken is op de onderzoeken.

[0:04:50] En ja, ik kan het ook al uit mijn tekst halen, voorzitter, maar het komt vanzelf.

[0:04:54] Wellicht dat de heer Ergin erop door wil gaan, want hij heeft ook nog een interruptie.

[0:04:57] Ja, voorzitter, ik wil ook doorgaan, want ik ben gewoon benieuwd waar deze obsessie bij jaar 21 vandaan komt.

[0:05:03] Dus waarom moet er per se gewezen worden naar mensen met een migratieachtergrond?

[0:05:09] Wat lost dat op, zou ik aan de jaar 21 willen vragen?

[0:05:12] De heer Klemmink.

[0:05:13] Zeker, voorzitter.

[0:05:15] En daarom begon ik ook dat veel van mij in de gemeenschap heel goed weten waar het vandaan komt.

[0:05:20] Ik hoor er zelf toe tot die gemeenschap.

[0:05:21] En ik hoor die verhalen ook al jaren.

[0:05:23] En ik heb ook de eigen ervaringen erbij.

[0:05:25] En het is zo dat helaas, en dat heb ik net ook eerder gezegd, dat het vanuit verschillende groepen komt.

[0:05:30] Maar het is ook zo dat sommige groepen overgerepresenteerd zijn.

[0:05:33] En ik ben toch echt van mening dat als je een probleem wilt oplossen, dat je een goede analyse moet maken waar het vandaan komt.

[0:05:37] En zolang we dat niet doen, kun je ook niet tot een oplossing komen.

[0:05:40] Een vervolginterruptie van de heer Ergin.

[0:05:42] Voorzitter, een goede analyse is naar aanloop van dit debat gemaakt.

[0:05:46] En daarin zeggen onderzoekers dat migratieachtergrond geen verklarende rol speelt.

[0:05:51] Dus waarom nogmaals daarop blijven drukken, terwijl we ook gewoon hierin met elkaar een debat kunnen voeren.

[0:05:56] En we zeggen van, we hebben inderdaad een acceptatieprobleem in Nederland en we gaan mensen helpen.

[0:06:00] Maar waarom weer continu dat zonder boekpolitiek?

[0:06:03] De heer Klemmink.

[0:06:04] Ja, voorzitter, ik begrijp dat het voor sommige collega's een wat ongemakkelijke waarheid is.

[0:06:08] Maar dan toch even terugkomend op, want dan haal ik dat vast uit mijn spreektekst, voorzitter, op het recent onderzoek van de Universiteit van Amsterdam.

[0:06:15] En daar zit bijvoorbeeld methodologisch wel een probleem als het gaat om de repressiteit van de responsidenten, maar ook bijvoorbeeld in het feit dat zij de derde, vierde generatie migranten niet opnemen als migrant.

[0:06:26] Terwijl, en dat zal ik dadelijk verklaren in mijn bijdrage, voorzitter, uit andere onderzoeken blijkt, dat juist ook bij die derde en vierde generaties wel degelijk een overrepresentatie zit als het gaat om verminderende acceptatie van de LAPT-gemeenschap.

[0:06:38] Tot slot nog één vervolgens van de heer Ergin.

[0:06:43] Voorzitter.

[0:06:47] Volgens mij moeten we ook in dit debat uitleggen, en ik ga daar mijn interruptie voor gebruiken, dat correlatie geen causatie betekent.

[0:06:56] Het is nu zomer, er worden meer ijsjes verkocht en er zijn ook meer verdrinkingen.

[0:07:00] En die twee losstaande feiten kun je aan elkaar koppelen.

[0:07:03] Daar kun je een heel verhaal over maken.

[0:07:05] Maar de heer Clemmink moet toch begrijpen... dat we juist door te wijzen naar een groep... waar totaal geen onderbouwing voor is... dat kan de heer Clemmink zeker niet bieden.

[0:07:15] We hebben daar zelfs een technische briefing over gehad.

[0:07:17] Dat het eigenlijk niets anders is...

[0:07:19] Dan wijzen naar een zondebok.

[0:07:22] En daarmee ook het probleem niet oplossen.

[0:07:25] En daarmee ook niet ervoor zorgen dat meer mensen in Nederland zichzelf kunnen zijn.

[0:07:28] Dat zou de heer Klemming toch, omdat hij zich ook zo opwerpt als vertegenwoordiger van een gemeenschap.

[0:07:33] Dat zou de heer Klemming toch moeten begrijpen.

[0:07:35] U kondigde het zelf al aan inderdaad.

[0:07:37] Het was een interruptie van boven de 30 seconden.

[0:07:39] De heer Klemming.

[0:07:42] Ja, voorzitter.

[0:07:43] Het is misschien een ongemakkelijke waarheid... maar we laten wel de waarheid onder ogen zien.

[0:07:47] En ik doe een oproep om dat eens een keer op een goede manier te onderzoeken.

[0:07:49] Ik kom dadelijk met een aantal voorbeelden uit het buitenland... waarin duidelijk signalen zijn dat er een overepresentatie is... als het gaat om negatieve annitudes richting de LHT-gemeenschappen... bij de moslimgemeenschappen in Europa... ook bij de derde en de vierde generatie.

[0:08:00] En daarom is het ook belangrijk, en dat is mijn kritiekpunt... ook op het onderzoek van de Universiteit van Amsterdam...

[0:08:04] Dat ze die derde finigratie ook moeten meenemen als migrant in een onderzoek.

[0:08:08] En ik kom daar met een aantal goede voorbeelden die laten zien dat helaas daar een probleem zit in heel Europa.

[0:08:13] En dat lijkt mij toch echt als we met elkaar eens zijn dat wij iets willen doen om de acceptatie te vergroten in dit land.

[0:08:19] Dat we dan ook moeten weten waar het vandaar komt om het echt te kunnen oplossen met elkaar.

[0:08:24] Dan roept ook nog een vraag op bij mevrouw Moorman.

[0:08:28] Zeker, voorzitter.

[0:08:29] Tot welke generatie vindt jaar 21 dat mensen als migrant moeten worden bestempeld?

[0:08:35] De heer Klemmink.

[0:08:37] Zolang dat relevant en nodig is om een probleem goed te kunnen begrijpen vind ik dat nodig, ja.

[0:08:41] Mevrouw Moorman.

[0:08:42] Als ik het goed begrijp gaan we net zo ver door totdat jaar 21 kan zeggen, kijk er is wel een verband.

[0:08:48] Dus we gaan eigenlijk het onderzoek aanpassen om de gewenste resultaten eruit te krijgen.

[0:08:52] Is dat wat de heer Klemmink wil?

[0:08:53] Zo ver doorgaan dat wij allemaal migrant zijn in dit land.

[0:08:58] De heer Klemmink.

[0:08:59] Nee, voorzitter.

[0:09:00] Wat ik wil is dat wij onderzoek doen naar waar de daalende acceptatie, die schrikbarend overigens door de transgemeenschap nog het meest van de LHPT-gemeenschap, laatst bij in april, dat we daar een goed onderzoek naar doen en dat we ons niet laten leiden door een ongemakkelijke waarheid.

[0:09:12] En ja, dan zijn er duidelijk signalen uit andere onderzoeken in het buitenland, dat die derde federatie, waar degelijk een overeenprestatie gaat over negatieve additures richting de LHPT-gemeenschap, en is dat voor mij voldoende aanleiding om dat te vragen aan de staatssecretaris om dat ook in Nederland te gaan onderzoeken.

[0:09:25] Mevrouw Moorman.

[0:09:26] Ja, voorzitter.

[0:09:27] Ik constateer dat jaar 21 hier zelf een ongemakkelijke waarheid creëert.

[0:09:30] Dat op het moment dat de onderzoeksresultaten jaar 21 niet bevallen, zal het onderzoek zelf dan maar gaan aanvallen.

[0:09:36] Net zolang totdat daar precies de resultaten uitkomen die jaar 21 graag wil.

[0:09:41] Dat betekent dat je eigenlijk wetenschap niet serieus neemt.

[0:09:43] En ik vind dat een pijnlijk gegeven.

[0:09:45] De heer Klemmink.

[0:09:46] En ik stel voor dat u dan uw betoog vervolgt.

[0:09:49] Want u hebt nog drie minuten spreekt.

[0:09:51] U hebt dus één minuut gesproken.

[0:09:53] Ja, dankjewel, voorzitter.

[0:09:55] Nee, het is ook contraire aan wat de collega aangeeft.

[0:09:59] Dat betekent dat je helemaal geen schoon moet hebben om nou eens goed te onderzoeken wat er aan de hand is in dit land.

[0:10:07] En dat leven we te zijn.

[0:10:09] Het is een minachting lachje van mijn collega buiten de microfoon om.

[0:10:12] Maar als mijn collega van Pro serieus werk wil maken van de acceptatie in Nederland van de L2M gemeenschap, dan moet zij ook over haar eigen ideologische paradepaartjes heen stappen en tot een echt onderzoek gaan komen, tot waar het aankomt.

[0:10:25] En dat roep ik op aan de staatssecretaris.

[0:10:28] Ik zag uw hand.

[0:10:29] Ja, maar het is een persoonlijk feit.

[0:10:31] Een persoonlijk feit.

[0:10:31] Want ik vind dit ook een enorme persoonlijke aanval.

[0:10:34] Wat wij hier doen is wetenschap serieus nemen.

[0:10:37] We hebben hier een technische sessie gehad met wetenschappers.

[0:10:40] Die zijn gerenommeerde wetenschappers.

[0:10:42] Die zijn door de wetenschap ook beoordeeld als gerenommeerd.

[0:10:46] Ze zijn gepromoveerd.

[0:10:48] Hun analyses zijn gecheckt.

[0:10:50] Het is peer-reviewed.

[0:10:51] Precies op de manier waarop dat in de wetenschap hoort te gaan.

[0:10:54] En dan gaat jaar 21 hier, omdat de resultaten ze niet bevallen, zeggen dat we niet op een goede manier daarnaar kijken.

[0:11:00] Ik vind dat zeer pijnlijk en ik vind het ook pijnlijk dat de heer Klemming van jaar 21 nu mij als pro aanvalt omdat wij dat alleen maar duiden als ideologie.

[0:11:10] Wij kijken juist naar de wetenschap en wat de wetenschap zegt en juist niet op een ideologische basis zoals jaar 21.

[0:11:15] Het is niet helemaal een persoonlijk feit.

[0:11:17] Ik stel voor dat de heer Klemming er niet op reageert en dat hij zijn betoog vervolgt.

[0:11:25] U gaat over de orde voorzitter, dan ga ik me daar aan houden.

[0:11:30] Ik vervolg mijn betoog.

[0:11:31] Geeft u maar één seconde te kijken waar ik ben in mijn tekst.

[0:11:34] Ja, dank u wel.

[0:11:35] Ik had het over mijn oproep aan de staatssecretaris om dat in Nederland te onderzoeken.

[0:11:38] En in het buitenland, zo gaf ik al aan in een aantal interrupties, wordt dat wel gedaan.

[0:11:42] En er zijn alle signalen die wijzen dezelfde kant op.

[0:11:44] Een overrepresentatie van homofome gedachten en daden door de islamitische gemeenschap.

[0:11:49] Ook bij de derde en vierde generatie.

[0:11:51] En ik ga u een paar verwoorden van geven, voorzitter.

[0:11:54] Een onderzoek van het gemeerde Franse bureau IFOP van dit jaar.

[0:11:58] Ik vind dat maar liefst 49% van de jonge moslims in de leeftijdscategie 15 tot en met 17 jaar, dus ook die derde en vierde generatie, de relatie tussen personen van het gelijkgeslacht niet acceptabel.

[0:12:09] 49% van de Franse jongeren vindt een relatie van het gelijkgeslacht niet acceptabel.

[0:12:13] En als ik dat afzet tegenover bijvoorbeeld katholieke jongeren, want daar moet je ook naar kijken, dan is dat 13%.

[0:12:18] En bij jongeren in de algemeenheid in de leeftijdscategie is dat slechts 7%.

[0:12:23] Ook de Nederlandse sociale goedkomen als verzamelde daten... die laten zien dat homofobie onder Europese lols geen marginaal verschijnsel is... maar dat door een meerderheid wordt gedeeld.

[0:12:31] Zoals onderzoek laat zien dat gemiddels van 60 tot 70 procent... van ondervraagde moslims in West-Europa... homoseksuelen niet als vrienden te willen of homoseksualiteit af te keuren.

[0:12:41] Dit percentage ligt significant hoger dan andere christenen bijvoorbeeld... waar de afwijzing nog altijd hoger is naar mijn mening.

[0:12:47] Maar dat is 10 tot 20 procent.

[0:12:48] En nog veel lager bij niet-religieuze burgers.

[0:12:50] Dus 60 tot 70 procent...

[0:12:52] bij islamitische jongeren en ongeveer 20% bij andere religieuze groepen.

[0:12:56] Dat roept een vraag op bij de heer Ergin.

[0:12:59] Ja, voorzitter.

[0:13:00] Ja, 21 wijst opnieuw richting de islamitische gemeenschap en zegt... ja, we moeten internationaal onderzoeken, maar ik heb hier de motie voor me... waarin wordt gevraagd de NCTV jaarlijks apart te laten rapporteren... over vrouwenhaad en LHBT-haad, maar 21 heeft tegengestemd.

[0:13:17] Waarom?

[0:13:21] Dat was een goede motie, ik weet het niet, maar ik kan het ook niet helemaal goed verstaan.

[0:13:24] Dus als de heer Erkin misschien ook de hele motie, want volgens mij zit er ook wel alles onder de overwegende constaterende, dan helpt dat ook om beter te kunnen appreciëren wat daar in de motie staat.

[0:13:32] De heer Erkin.

[0:13:33] Voorzitter, de stekking van de motie is dus beter onderzoeken, beter rapporteren.

[0:13:37] En ja, 21 heeft tegengestemd.

[0:13:40] Waarom?

[0:13:41] De heer Klemmink.

[0:13:42] Ja, nogmaals, ik kan niet overzien wat er allemaal in de overwegen en in de constatering staat van de motie.

[0:13:46] Daar zitten soms dingen tussen waar je niet mee eens bent.

[0:13:48] Het kan ook zijn dat de appreciatie van het kabinet was dat het ontijdig was.

[0:13:52] Het kan ook zijn dat de appreciatie van het kabinet was dat het al bestaand beleid was.

[0:13:55] Er zijn tal van redenen waarom die motie destijds niet gesteund is.

[0:13:59] Het is de algemeenheid, maar dat weet mijn collega net zo goed als iedereen, heeft jij natuurlijk altijd steun gegeven voor eigenlijk alles wat nodig is om Nederland veiliger te maken.

[0:14:08] De heer Ergin tot slot.

[0:14:09] Voorzitter, de motie van mevrouw Pot en meneer Hamstra over het in het emancipatiebeleid expliciet aandacht hebben voor LHBTI+.

[0:14:16] Kinderen ja 21 tegen.

[0:14:19] Kunt u dat dan verklaren?

[0:14:21] De heer Klemmink.

[0:14:22] Zeker, omdat er voldoende aandacht is in het brede spectrum als het gaat om acceptatieversterking in Nederland.

[0:14:28] Dus specifiek voor deze motie was dat in ons opzicht niet nodig.

[0:14:32] En kun je de middelen ook beter gebruiken op andere plekken waar het echt verkeerd gaat.

[0:14:36] Tot slot.

[0:14:37] Voorzitter, ik constateer dat homo-emancipatie voor het jaar 21 een stok is om moslims mee te slaan.

[0:14:46] En als ze dingen kunnen veranderen, dan stemmen ze tegen.

[0:14:49] Dat wil ik graag geconstateerd hebben.

[0:14:50] Wensen u daarop te reageren?

[0:14:51] Anders heb ik namelijk een andere vraag van de heer Hamstra.

[0:14:54] Als u mij toestaat, voorzitter, heel kort.

[0:14:57] Ik heb een motie ingediend om eens goed te onderzoeken waar het vandaan komt.

[0:15:00] En dan hoop ik dat de vorige keer had ik geen steun van Denk.

[0:15:03] Dan ga ik er nu van uit met deze inbreng dat ik wel steun ga krijgen van Denk.

[0:15:06] Heel fijn.

[0:15:07] Dan gaan we naar de heer Hamstra.

[0:15:09] Voorzitter, dank.

[0:15:09] Vraag aan de heer Clemmink.

[0:15:11] Het onderzoek van de UvA staat bijvoorbeeld dat culturele achtergrond geen hoofdverband is, maar bij conservatisme is dat wel zo, genderidentiteit, et cetera.

[0:15:19] Eén, wat vindt u dan van dit onderzoek van de UvA en hoe kijkt u dan daarnaar in relatie tot het Franse onderzoek, wat u nu aanhaalt?

[0:15:27] De heer Clemmink.

[0:15:28] Jazeker, dank.

[0:15:29] Goeie vraag.

[0:15:29] Een van de problemen zit, maar daar ben ik net al op ingegaan, in de categorisering van migranten en niet het meenemen van die derde en vierde generatie.

[0:15:36] Nou zeggen onderzoeken zelf in dat rapport dat religieuze jongeren vanuit de islamitische achtergrond duidelijk significant conservatiever zijn dan andere religieuze groepen die zijn onderzoeken hebben meegenomen.

[0:15:46] En tegelijkertijd geven we de onderzoek zelf ook aan dat dit onderzoek prima is voor dit moment.

[0:15:51] Maar niet volledig is en niet op alle vragen antwoord geven die we wel hebben.

[0:15:54] Een aantal vragen heb ik vandaag gesteld en ik hoop dat de staatssecretaris een volle onderzoek wil agenderen.

[0:15:59] Een vervolgvraag van de heer Hamstra.

[0:16:01] Dank voorzitter.

[0:16:02] Bent u dan ook bereid om dieper in te duiken op bijvoorbeeld de rol van conservatisme daarin, omdat u hem nu specifiek op migratie en op godsdienst focust?

[0:16:09] De heer Klemming.

[0:16:10] Ja, zeker.

[0:16:11] En ik was ook blij met de opmerking bij de technische briefing van de onderzoek zelf die aangeven dat conservatisme, zoals wij dat in het onderzoek gebruiken, een andere waarde heeft, een andere definitie heeft dan wij in de politieke zin gebruiken.

[0:16:22] Dus als je gaat kijken naar de schalen, maar ook de vragen die daar worden gesteld, dat zijn niet per se de duidingen om mensen conservatief in te schatten.

[0:16:32] Bijvoorbeeld, wat vindt u van genderneutrale toiletten?

[0:16:35] Of wat heeft u wel of geen vlees?

[0:16:37] Dat soort type vragen leidt in het onderzoek.

[0:16:39] Dat is prima ook tot het label conservatisme.

[0:16:42] Het mogen wel duidelijk zijn dat dat wat anders is dan wij in de politiek zien verstaan van conservatisme.

[0:16:46] Dat hebben de onderzoeken zelf ook aangegeven.

[0:16:49] U vervolgt uw betoog.

[0:16:51] Dank u wel, voorzitter.

[0:16:53] Ik had nog een ander onderzoek in de aanbieding.

[0:16:55] Ze zijn populair.

[0:16:56] Ik heb er nog één.

[0:16:57] Pew Research, de Global Attitude Survey.

[0:17:00] Verschillende rapporten uit 2023, 2025 en recent maart 2026.

[0:17:05] Laat een enorme close zien in de acceptatie tussen de westerse landen en de islamitische landen.

[0:17:09] ...uitgebreid onderzoek onder moslims wereldwijd... ...laat zien dat in de meest onderzochte landen in het Midden-Oosten... ...Noord-Afrika en Islamitisch-Azië... ...grote meerderheden, en het gaat dan variërend van 80 tot over de 90 procent... ...van mening zijn dat homoseksualiteit niet door de maatschappij moet worden geaccepteerd.

[0:17:25] Dat is de houding, de cultuur van deze islamitische landen wereldwijd.

[0:17:29] Als we dat bijvoorbeeld vergelijken met onze verlichte Nederlandse cultuur... ...dan zien we dat homoseksualiteit wordt geaccepteerd door 91 procent van de bevolking...

[0:17:36] Nou, dat mag honderd zijn, maar 91 staat natuurlijk in positieve zin ten opzichte van die 80, 90 procent in islamitische landen die negatief zijn.

[0:17:44] Ik wil de staatssecretaris nog vragen of dat de staatssecretaris met jaar 21 eens is als je decennia lang massamigratie uit voornamelijk moslimlanden hebt die een negatief gevolg kan hebben voor de acceptatie en veiligheid van LHT-IRS in Nederland zelf.

[0:17:59] Voorzitter, in Nederland zijn de onderzoekers graag.

[0:18:01] En de methode en opzetten zijn niet altijd concluderend.

[0:18:03] Daar hebben we uitgebreiding over gehad.

[0:18:05] Want het gaat om de Universiteit van Amsterdam.

[0:18:07] Je kijkt streng, dus ik ga afronden.

[0:18:11] Voorzitter, de afgelopen dagen zit mijn e-mailbox vol uit met opmerkingen vanuit de gemeenschap als het gaat om waar het geweld en de vermindende acceptatie vandaan komt.

[0:18:19] En ik heb dus één duidelijke vraag aan de staartstextatie gesteld.

[0:18:23] Onderzoek zonder politieke censuur waar de negatieve audituur, afwijzingen, discriminatie en geweld vandaan komt.

[0:18:28] Want alleen dan en alleen dan kunnen we werken aan echte acceptatie in veiligheid.

[0:18:31] Ik dank u.

[0:18:32] Dank voor uw inbreng.

[0:18:33] Ik kijk nog rond of er een interruptie is.

[0:18:35] En ik zie dat mevrouw Dobben een vraag heeft.

[0:18:38] Mevrouw Dobben, SP.

[0:18:39] Ja, dank u wel.

[0:18:40] Ik zit met verbazing dit debat een beetje te volgen.

[0:18:44] Derde of vierde generatie migranten.

[0:18:46] Ik zat te denken, wat betekent dat dan?

[0:18:48] Mijn oma is zo ongeveer geboren in 1910.

[0:18:52] Dus dan zouden we terug moeten gaan naar de generatie van de vader van mijn oma... om daar nog eens te kijken hoe we dat kunnen terug laten komen in onderzoek.

[0:18:59] Nou, lijkt mij wel een beetje vergezocht analyse.

[0:19:02] Dus ik ga daar verder.

[0:19:03] Ik laat dat helemaal aan die kant.

[0:19:05] Ik heb een vraag aan JA21.

[0:19:06] Er is nog steeds een loonkloof tussen mannen en vrouwen.

[0:19:10] Vrouwen verdienen nog steeds minder voor hetzelfde werk als mannen.

[0:19:12] We zitten hier vandaag in een emancipatiedebat.

[0:19:15] Dus ik vroeg me af, heeft JA21 daar ook een mening over?

[0:19:19] JA21.

[0:19:20] Zeker, en ik put ook uit mijn eigen ervaring als directeur bij gemeente.

[0:19:25] Ja, dat is er.

[0:19:27] Het is eigenlijk heel simpel.

[0:19:28] Gelijkwaardig werk moet gelijkwaardig betaald worden.

[0:19:32] Dat is in de praktijk overigens niet altijd eenvoudig te noemen.

[0:19:35] Het gaat ook om kwaliteit van mensen.

[0:19:36] Daar zit altijd een subjectiviteit in de beoordeling van de mensen.

[0:19:40] Maar het principe moet heel erg duidelijk zijn.

[0:19:42] Gelijkwaardig werk met gelijkwaardige prestatie moet gelijkwaardig beoordeeld worden.

[0:19:46] Mevrouw Dobben?

[0:19:47] Nou, dan zijn we daar in ieder geval helemaal over eens.

[0:19:49] Maar dat vinden we al, denk ik, zo'n twee generaties, als we dan toch in generaties spreken, ongeveer zo.

[0:19:54] Want die wetgeving voor gelijke beloning bij gelijk werk, die bestaat al sinds de jaren zeventig.

[0:20:00] En het gebeurt maar niet.

[0:20:01] Dus wat vindt JA21 dan dat er moet gebeuren om te zorgen dat mannen en vrouwen gelijk beloond moeten worden?

[0:20:07] De heer Klemmink.

[0:20:09] Het is altijd ingewikkeld om dit soort mechanismes uit de samenleving te laten verdwijnen, want dat zou ik wel willen.

[0:20:15] Dat hebben we het denk ik met elkaar eens.

[0:20:17] Dat zal ook veel afhangen van de eigen beoordeling ter plekke in een bepaalde casus, maar dat heeft ook te maken met een stukje cultuur.

[0:20:23] Ik denk dat het goed is als er ook een diversiteit ontstaat in bijvoorbeeld de managementlagen.

[0:20:27] Ik denk dat het ook kan helpen.

[0:20:28] ...om gelijkwaardig te belonen.

[0:20:32] Ik ben benieuwd, ik heb daar twijfels over in alle eerlijkheid... ...maar ik ben benieuwd of we nu met de inzichten die we van medewerkers zelf kunnen hebben... ...in beloningen binnen dezelfde organisatie, dat dat misschien gaat helpen.

[0:20:44] Ik heb daar mijn thuis over, maar ik hoop het wel.

[0:20:46] Dus dat zijn manieren om te kijken of we inderdaad uiteindelijk... ...naar hetzelfde werk met dezelfde prestatie naar hetzelfde loon kunnen gaan.

[0:20:52] Ik geef het woord zo aan mevrouw Dobbe.

[0:20:54] Uw eerste vraag was een lange interruptie.

[0:20:56] Daar wil ik u even op bewijzen, want misschien kunt u dan spaars aan omgaan met uw volgende lange interruptie.

[0:21:01] Mevrouw Dobbe.

[0:21:04] Ik vroeg mij af welke voorstellen gaat het jaar 21 dan doen om te zorgen dat de beloning tussen mannen en vrouwen gelijk wordt.

[0:21:12] Want er zijn wel ideeën over, maar gaat u ook voorstellen doen?

[0:21:15] De heer Klemmink.

[0:21:16] Nou voorzitter, ik zal al een keer eerlijk zijn, ik heb niet een eigen voorstel op dit moment.

[0:21:20] Ik zie wel een aantal voorstellen inderdaad wie in de Kamer dan wel vanuit het kabinet komen.

[0:21:23] Ik zal met die bril kijken, inderdaad gaat dit echt effect hebben op gelijke prestaties, gelijke beloningen waar we net over hebben gehad.

[0:21:30] Ik maak me wel eens wat zorgen over of dit wat meer symboolpolitiek is, omdat het toch iets hardnekkigs is wat je niet alleen maar met wet en reageving kan laten verdijnen.

[0:21:37] Maar voorstellen daarvoor zullen wij zeker vanuit die perspectief, dat perspectief voorzitter, beoordelen.

[0:21:43] Dank, dan zie ik geen verdere intu... Oh, nog wel, van het lid Kostic.

[0:21:48] Ja, voorzitter, JAI in het 20 heeft nogal veel op te merken... richting andere groepen, maar ik was benieuwd of er een beetje zelfreflectie is.

[0:21:57] Want ik zie JAI in het 20 niet bepaald inclusief en accepterend optreden... als het gaat specifiek om trans- en non-binaire personen.

[0:22:04] Afgelopen maandag had ik hier ook een debat waarbij een Kamerlid begon over...

[0:22:08] Gender-inclusieve toiletten, aangevraagd eigenlijk gewoon door medewerkers in de Kamer.

[0:22:16] En dat eigenlijk als een gevaar wegzetten voor vrouwen.

[0:22:19] En Ja21 ging daarin mee.

[0:22:21] Is dat de openheid, de openhouding en de Nederlandse cultuur waar Ja21 voor staat?

[0:22:29] Dit was uw eerste lange interruptie.

[0:22:31] De heer Klemmink.

[0:22:32] Ja, voorzitter, volgens mij zaten we een paar weken geleden in hetzelfde debat bij een andere commissie.

[0:22:36] Dan heb ik ook gezegd, bijvoorbeeld als het specifiek gaat over transpersonen, dat ik me ernstig zorgen maak over de cijfers die we daar zien.

[0:22:42] Als het gaat om discriminatie en over geweld tegen deze specifieke groep.

[0:22:48] Ik heb dan ook aangegeven dat transgender zijn gewoon medeburgers van dit land.

[0:22:51] Met alle rechten en plichten tussen elke andere burger in dit land.

[0:22:54] En dat we die veiligheid moeten waarborgen.

[0:22:57] Dat wil niet zeggen, kijk voorzitter, dat standpunt, dat is wat 2021 heeft.

[0:23:01] Alle burgers zijn die te zien gelijk en zeker ook transpersonen die zo onder vuur liggen helaas.

[0:23:06] Dat wil niet zeggen dat wij elk praktisch voorstel wat langskomt ook zullen steunen.

[0:23:11] Dus we kijken naar bijvoorbeeld de wijziging in het paspoort waar een nieuw voorstel van het kabinet gaat komen.

[0:23:16] Of hetzelfde voorstel, dat is even afwachten.

[0:23:18] Ja, dan ga ik toetsen.

[0:23:19] Biedt dat voldoende toegankelijkheid?

[0:23:22] Voor de persoon en de burgers zelf.

[0:23:24] Maar ook een stukje zorgvuldigheid.

[0:23:26] Want er zit ook altijd een andere kant aan.

[0:23:27] Het is niet zomaar iets.

[0:23:28] Nou, en langs die twee criteria ga ik bijvoorbeeld zo'n voorstel beoordelen.

[0:23:31] Ik moet afwachten wat het voorstel wordt.

[0:23:32] Maar het kan zijn, in theorie, voorzitter.

[0:23:34] Als daar een negatief oordeel van mijn fractie komt.

[0:23:37] Ik wil helemaal niet zeggen dat wij tegen transgenders zijn.

[0:23:40] Of een anti-transgender agenda voeren.

[0:23:41] Helemaal niet.

[0:23:42] Wij toetsen elk voorstel op een aantal aspecten.

[0:23:45] Maar het maakt niet uit dat de principes voor mij altijd helder zijn.

[0:23:47] Emancipatie en gelijkheid.

[0:23:49] Ook van de LHT-gemeenschap.

[0:23:50] Dat kan het zo zijn, dat we in een specifiek geval toch een andere afweging maken.

[0:23:57] Het lid kostietje en uw antwoord mag dan op deze vraag iets korter.

[0:24:01] Nou, vooral gewoon een antwoord op mijn vraag.

[0:24:03] Want dit was geen antwoord op mijn vraag.

[0:24:05] In het debat.

[0:24:06] Zei JAI21 eigenlijk dat ze het maar onzin vonden dat we hier extra genderimpulsieve toiletten zouden instellen voor medewerkers in deze Kamer?

[0:24:16] En gingen ze eigenlijk mee in het verhaal van een Kamerlid dat het een gevaar zou zijn voor vrouwen in deze Kamer?

[0:24:22] Neem JAI21 daar afstand van?

[0:24:24] De heer Klemmink.

[0:24:26] Ik denk niet dat het woord onzin gebruikt is, maar er zit een afweging bij dit vraagstuk.

[0:24:31] En dat heeft toch ook te maken met het signaal die wij krijgen, mevrouw, dat zij zich inderdaad onprettig en onveilig voelen bij dit type toiletten.

[0:24:37] Daar hebben we ook rekening mee te houden.

[0:24:39] Nou, dan kan het zijn, nou kom ik tussen mijn punt en koud, kort voorzitter, dat als je op dit aspect een andere afweging maakt, er zijn soms gewoon verschillende mensen die in zo'n vraagstuk zitten, en dat je een andere afweging maakt uiteindelijk, wil niet zeggen dat je intolerant staat ten opzichte bijvoorbeeld van transgenders of vrouwen.

[0:24:54] Tot slot, lid Kostich.

[0:24:56] Ja, tot slot.

[0:24:56] Ja, nu komt toch de aap Ademau.

[0:24:59] Maar dit soort het gewoon meegaan in het wil dat trans en nominaire personen puur alleen maar omdat ze een inclusief toilet zouden willen waar iedereen welkom is.

[0:25:08] Een mogelijk gevaar zouden zijn met vage signalen van hier.

[0:25:11] Dat jaar 21 dat verspreidt.

[0:25:13] Ja, dat is echt een gebrek aan zelfreflectie.

[0:25:16] En ik geef ook richting jaar 21.

[0:25:17] Doe dat nou niet.

[0:25:19] Het helpt niet.

[0:25:20] En het zorgt juist voor haat in de samenleving.

[0:25:23] Afrondend, de heer Klemmink.

[0:25:24] Ja, ik vind het toch wel teleurstellend, omdat ik heel zuiver probeer te zijn in de redenering.

[0:25:29] En als jij als politieke partij in een belang afweegt, dan zitten altijd verschillende mensen aan een vraagstuk.

[0:25:36] En elk vraagstuk dat we hier in de Kamer hebben.

[0:25:38] Als je een andere afweging maakt, wil niet zeggen, en dat moet de collega ook echt niet doen, dat je daarmee principeel tegen een bepaalde groep bent.

[0:25:46] Helemaal niet.

[0:25:47] Ik heb gezegd wat ik gezegd een paar weken geleden, u was erbij.

[0:25:49] De collega was erbij, voorzitter.

[0:25:51] Als het gaat om transgenders, dat dat gewone burgers van dit land zijn met alle rechten en plichten die we hebben.

[0:25:56] Zoals elke ander burger.

[0:25:57] En dat het onacceptabel is dat de haatrichting transgenders op dit moment echt de spuigraad uitloopt.

[0:26:02] Dat heb ik gezegd, dat is mijn standpunt.

[0:26:03] En dat wil niet zeggen dat je bij een specifieke casus in de belangafweging misschien een andere afweging maakt.

[0:26:08] En dat maakt je natuurlijk niet meteen transgenderofoop of queerfoop.

[0:26:13] Dank.

[0:26:13] Ik zie geen verdere interrupties meer, dus dan gaan we door met mevrouw Becker van de VVD.

[0:26:18] Dank u wel, voorzitter.

[0:26:20] Je moet veilig jezelf kunnen zijn en mee kunnen doen in dit land.

[0:26:23] Ongeacht of je man of vrouw bent, homo of hetero, wat je gelooft, waar je vandaan komt.

[0:26:28] Maar de vanzelfsprekendheid daarvan staat onder druk.

[0:26:31] Uit het UvA-onderzoek blijkt dat 41% van de jongeren niet onderschrijft dat iedereen gelijk is, ongeacht seksuele gerichtheid.

[0:26:38] 35% van de jongeren vindt niet dat je zelf mag bepalen op wie je verliefd wordt.

[0:26:42] Het aantal aangifte van discriminatie en geweld tegen LHBT'ers is in drie jaar bijna verdubbeld, terwijl er jaarlijks maar vijf veroordelingen volgen met lage straffen zoals 400 euro boete.

[0:26:53] Dit mogen we niet accepteren.

[0:26:55] Kan het kabinet iets zeggen over de oorzaken van de afnemende acceptatie en het toenemend geweld?

[0:26:59] En is de stadsbereid daar alle facetten bij te blijven betrekken?

[0:27:04] Van de invloed van internet, vanuit het buitenland, vanuit migratie, vanuit extreem conservatieve hoek, vanuit religie.

[0:27:11] Hoe zorgt het kabinet dat vaker passend bestraft wordt?

[0:27:14] En wil de minister ook met wethouders overleggen die aangeven dat de handhaving van de wet op straatintimidatie lastig is, zodat we met eventuele aanpassing van die wet het intimideren op straat van vrouwen en LHBT'ers beter een halt kunnen toeroepen?

[0:27:26] Online worden jongeren ondertussen overspoeld met filmpjes van zogenaamd stoere mannen die elkaar aanpraten hoe je je vriendin onder de duim kan houden onder het motto mag jouw vriendin of mag jouw vrouw.

[0:27:37] Ook zien we invloed van een buitenlandse antirechtenstroming met negatieve verhalen over vrouwen en homo's.

[0:27:42] En ik diende eerder een motie in om tot een contra-strategie te komen hierop.

[0:27:46] Hoe staat het met de uitvoering?

[0:27:48] U hebt een vraag van mevrouw Van der Plas van de BBB.

[0:27:52] Ja, dank u wel.

[0:27:53] Ik deel de zorgen van mevrouw Bekker, maar VVD heeft natuurlijk jaren, decennia lang aan het roer gestaan hier.

[0:28:02] En wat heeft de VVD dan laten liggen de afgelopen decennia?

[0:28:06] Mevrouw Bekker.

[0:28:10] Voorzitter, het komt wel heel snel dat er meteen de vraag wordt gesteld als ik een probleem aankaart dat dat dan de schuld zou zijn van de VVD.

[0:28:19] Ik denk dat we met z'n allen verantwoordelijk zijn voor het bewaken van vrijheden in onze samenleving.

[0:28:24] Ik denk dat de VVD voorop heeft gelopen altijd als het gaat over het bewaken van die vrijheden.

[0:28:28] Bijvoorbeeld door ervoor te zorgen dat er aandacht voor is in het onderwijs.

[0:28:31] Dat het onderdeel is geworden van de kerndoelen.

[0:28:33] Daar heb ik zelf als onderwijswoordvoerder nog een rol in gespeeld.

[0:28:37] Dat straatintimidatie strafbaar is geworden.

[0:28:39] Dat er

[0:28:39] zedenwetgeving hebben aangepast.

[0:28:41] Ik heb twee weken geleden nog samen met een heel aantal andere partijen ervoor gezorgd... dat we homogenezingstherapie in dit land strafbaar kunnen stellen.

[0:28:48] Dus ik denk dat we juist voorop lopen in de strijd.

[0:28:51] Tegelijkertijd zien we ook invloeden in de samenleving.

[0:28:54] Of dat nou gaat over oerconservatieve buitenlandse beïnvloeding... vanuit Rusland, vanuit Amerika.

[0:29:01] Als het gaat over religieuze beïnvloeding, als het gaat over...

[0:29:05] de menno sfeer, waarbij onze vrijheden, die vanzelfsprekend leken, niet meer vanzelfsprekend zijn.

[0:29:11] En daar maak ik me zorgen over.

[0:29:12] En dan ben ik hier niet op zoek naar een schuldvraag.

[0:29:14] Dan ben ik hier niet op zoek naar een debat waar we geen vraag stellen aan deze staatssecretaris, maar alleen elkaar de maat nemen.

[0:29:20] Dan ben ik op zoek naar een debat waar we daadwerkelijk zorgen voor oplossingen voor de mensen waar het om gaat.

[0:29:26] Een vervolgvraag, mevrouw Van der Plas.

[0:29:29] Nou, ik neem niemand de maat.

[0:29:30] Ik vraag gewoon, de VVD is decennia hier aan het roer geweest.

[0:29:35] En toch is het allemaal erg geworden.

[0:29:37] En ik vraag gewoon een zelfreflectie van mevrouw Bekker op.

[0:29:40] Wat is er dan misgegaan in die afgelopen decennia dat de VVD hier aan het roer heeft gestaan?

[0:29:45] Mevrouw Bekker mag kort.

[0:29:47] Ja, voorzitter, ik zou mevrouw Van der Plas willen uitdagen om dezelfde reflectie die ze van mij vraagt ook dan als BBB aan de dag te leggen.

[0:29:56] Ik heb twee weken geleden nog in de Eerste Kamer een debat gehad met haar partijgenoot die daar gewoon hard op de vraag durfde te stellen.

[0:30:02] Wat is er eigenlijk mis mee als je als ouder, als je kind homo is, je kind zou willen veranderen?

[0:30:07] Kijk, en ik denk niet dat de VVD ervoor verantwoordelijk is, dat zo iemand als BBB-senator dat soort opvattingen heeft.

[0:30:13] Maar er gaat wel behoorlijk iets mis in de samenleving als mensen dit soort dingen hardop zeggen.

[0:30:17] En ik verzet me daartegen en wil ook concrete resultaten weer uit dit debat halen.

[0:30:22] Tot slot, mevrouw Van der Plas.

[0:30:24] Ja, dat is wel heel makkelijk, dat merk ik vaker in debatten.

[0:30:26] Dan ben je wat kritisch, vraag je zelfreflectie en dan wordt gelijk naar...

[0:30:30] ...iets anders gewezen.

[0:30:31] Ik zou tegen mevrouw Becker willen zeggen... ...kijk even op onze website www.boerburgerbeweging.nl... ...hoe wij tegenover dat standpunt staan als Tweede Kamervractie.

[0:30:43] Mevrouw Becker.

[0:30:44] Nou voorzitter, laat ik dan positief afsluiten dat ik dat dan goed vind... ...dat de BBB dat standpunt van de senator dan gecorrigeerd heeft.

[0:30:51] En laten we samen in dit debat kijken hoe we het eens kunnen worden... ...over oplossingen naar de toekomst toe.

[0:30:57] U vervolgt.

[0:30:59] Dank u wel, voorzitter.

[0:31:01] En wanneer kunnen wij de uitvoering verwachten van de regeerakkoordafspraak dat we buitenlandse beïnvloeding tegengaan via toezicht op weekendscholen uit onvrije landen?

[0:31:09] Hoe staat het met de toezegging om vrouwenhaat apart te laten rapporteren door de NCTV?

[0:31:13] Seksueel geweld neemt toe.

[0:31:15] In 2024 waren er 1,7 miljoen Nederlanders slachtoffer van seksueel grensoverschrijdend gedrag en geweld.

[0:31:21] En helaas wordt dit op te veel plekken in de samenleving nog niet goed opgevolgd.

[0:31:25] In religieuze gemeenschappen wordt seksueel misbruik te vaak met de mantel der liefde toegedekt.

[0:31:29] De islamitische gemeenschap wilde zelfs niet eens meewerken aan het WODC-onderzoek.

[0:31:34] Is het kabinet bereid de religieuze gemeenschappen aan te spreken op hun verantwoordelijkheid?

[0:31:39] Hoe wordt voorkomen dat zij voor eigen rechter spelen en slachtoffers van seksueel misbruik niet goed geholpen worden, geen toegang hebben tot de Nederlandse wetgeving die juist is aangescherpt?

[0:31:48] Kan de regeringscommissaris hier wellicht een rol in spelen?

[0:31:51] En hoe ziet überhaupt de borging van haar werk eruit?

[0:31:54] Voorzitter, emancipatie draait om meedoen.

[0:31:57] Te veel vrouwen zijn in Nederland echter financieel afhankelijk van hun partner.

[0:32:00] 30% is niet economisch zelfstandig.

[0:32:03] Onder stellen met kinderen werkt de vrouw bijna vier keer zoveel niet als de man.

[0:32:07] Vrouwen die wel werken, werken in 65% van de gevallen in deeltijd.

[0:32:11] En dat vraagt dus actief werken aan gelijke kansen via het onderwijs, maar ook via samenwerking met het bedrijfsleven.

[0:32:17] En ook zijn betaalbare kinderopvang, meer flexibele verlofregelingen belangrijk.

[0:32:21] Hoe staat het daarmee?

[0:32:22] Hoe pakt de staatssecretaris dit onderwerp op in haar nota?

[0:32:25] En hoe doet zij datzelfde voor vrouwengezondheid, waar ook te weinig oog voor is?

[0:32:29] U hebt een vraag van mevrouw Moorman.

[0:32:32] Ja, voorzitter.

[0:32:33] Inmiddels heb ik alweer een nieuwe vraag.

[0:32:34] Maar ik doe nog eventjes over dat stukje van de regeringscommissaris.

[0:32:38] Ik vond het namelijk wel goede vragen.

[0:32:40] En we hadden ook een ronde tafel daarover met haar.

[0:32:43] Daarin zei ze dat die aanjaagfunctie eigenlijk wel heel belangrijk blijft en dat dat niet bij de Nationaal Coördinator kan komen.

[0:32:49] En is mevrouw Becker het eens dat we dat wel zouden moeten houden?

[0:32:52] Mevrouw Becker.

[0:32:53] Ja, dank voor die vraag.

[0:32:54] Ik heb dat ook in een eerder debat aangegeven met minister Sterk, dat ik het een risico vind dat we deze twee functies eigenlijk gaan zien als hetzelfde.

[0:33:03] Terwijl de regeringscommissaris bezig is geweest met bewustwording, met bijvoorbeeld spreken met studentenverenigingen, met bedrijven, over hoe je met elkaar omgaat.

[0:33:11] En of het normaal is dat je bepaalde opmerkingen maakt tegen een vrouw over haar kleding, haar lichaam en dat soort zaken.

[0:33:17] Wat heel erg

[0:33:18] ...iets anders is dan een nationaal coördinator... ...die gewoon moet zorgen dat we psychisch geweld strafbaar gaan stellen... ...dat we Claire's Law krijgen... ...dat we al die dingen krijgen die belangrijk zijn voor vrouwenveiligheid.

[0:33:28] Dus met mevrouw Moorman zou ik eigenlijk ook de vraag willen stellen... ...aan staatssecretaris Thielen... ...hoe voorkomen we nu dat we zeggen... ...ja, er komt straks een nationaal coördinator en daarmee is dit geborgd.

[0:33:37] Want ik denk dat het echt twee verschillende dingen zijn.

[0:33:39] Mevrouw Moorman.

[0:33:41] Veel dank, helemaal eens.

[0:33:43] Dan nog een vraag over kinderopvang.

[0:33:45] Want ik denk dat we het er ook mee eens zijn dat het voor de emancipatie van vrouwen heel belangrijk is dat er een goede kinderopvangvoorziening is.

[0:33:51] Gelukkig wordt er ook gewerkt aan betaalbare kinderopvang.

[0:33:55] Maar nou hoor ik ook dat er misschien de investering daarop niet doorgaat, omdat die wordt ingezet voor andere dingen.

[0:34:00] Het is nog een signaal in de wandelgangen, maar ik ben toch benieuwd om daar een reflectie op te krijgen van de VVD dat we dat niet zouden moeten doen.

[0:34:08] Mevrouw Becker.

[0:34:09] Voorzitter, betaalbare kinderopvang is iets waar de VVD voor gestreden heeft.

[0:34:14] Wat u in ons verkiezingsprogramma heeft gestaan.

[0:34:15] Wat wij ontzettend belangrijk vinden.

[0:34:17] Ik ken dit signaal uit de wandelgang niet.

[0:34:20] Dus ik ga uit van wat er tot nu toe over is afgesproken.

[0:34:22] En niet voor niets stel ik daar ook een vraag over aan de staatssecretaris.

[0:34:26] Mevrouw Moorman.

[0:34:28] Ja, dan kan ik er dus vanuit gaan dat dit gewoon een rodde was.

[0:34:30] En dat de VVD gewoon blijft inzetten op deze betaalbare kinderopvang.

[0:34:34] En ook gewoon het tijdspad daarin blijft volgen.

[0:34:36] Die is afgesproken met de investeringen die erbij horen.

[0:34:39] Ik klop dat, mevrouw Becker.

[0:34:43] Ja, voorzitter, dit is altijd ingewikkeld, want mevrouw Moorman gooit hier een roddel op en zegt dan, dus mevrouw Becker neem daar nu afstand van, maar ik ken geen signalen.

[0:34:53] Dus ik wil het graag houden bij gewoon mijn vraag over hoe gaat dit kabinet zorgen voor die betaalbare kinderopvang.

[0:34:58] En wat kan de staatssecretaris daar vandaag over zeggen?

[0:35:02] U vervolgt uw betoog.

[0:35:03] Dank u wel, voorzitter.

[0:35:06] Niet alleen in Nederland, maar wereldwijd staan vrouwen en LABT'ers onder druk.

[0:35:10] En ik mocht onlangs in New York spreken bij de UN Women Conference.

[0:35:15] En heb daar ook aandacht gevraagd voor eergerelateerd geweld en huwelijkse gevangenschap.

[0:35:19] En ik weet dat ook de staatssecretaris daar was.

[0:35:21] En gezien hoe we als klein land veel kunnen betekenen.

[0:35:24] En al langere tijd blijkt Femps of Freedom voor een internationale dag tegen huwelijkse gevangenschap.

[0:35:29] Kan Nederland zich hier hard voor maken?

[0:35:31] Voorzitter, tot slot laat ik afsluiten met een hartekreet.

[0:35:34] Samen met D66, ik zei het net al, en een heel aantal andere partijen, hebben wij als VVD de wet tegen homogenezing verdedigd en aangenomen gekregen.

[0:35:42] Ik werk aan een initiatiefwet met mevrouw Dobbe tegen het goed praten van genitale verminking.

[0:35:47] Ik werk met mevrouw Etkin van het CDA op het beter aanpakken van genitale verminking.

[0:35:52] Opkomen voor vrijheden betekent samenwerken.

[0:35:55] En laten we dat in deze commissie doen in plaats van dit debat steeds te gebruiken als een cultuurstrijd over de ruggen van mensen die onze hulp het hardste nodig hebben.

[0:36:03] Laten we het kabinet aan het werk zetten.

[0:36:05] Dank voorzitter.

[0:36:06] Dank.

[0:36:07] Er gaan wat handen omhoog en ik zag die van de heer Ergin het eerst.

[0:36:09] De heer Ergin.

[0:36:10] Ja, voorzitter, dankjewel.

[0:36:12] Met name eens met de laatste woorden van mevrouw Becker.

[0:36:15] En daarbij valt mij op dat het vorige kabinet onder een VVD-staatssecretaris, bijvoorbeeld het dragen en het kiezen van vrouwen om een hoofddoek, de keuze om een hoofddoek te dragen, wilde wegzetten als belemmering voor emancipatie.

[0:36:27] Hoe kijkt de VVD daarnaar?

[0:36:29] Mevrouw Becker.

[0:36:30] Ik herken mij niet in het beeld dat dat weggezet zou zijn, voorzitter, door een VVD-staatssecretaris.

[0:36:37] De partners van de VVD die probeerden dat in de vorige regeerperiode... ...probeerden hoofddoek weg te zetten als belemmering voor emancipatie.

[0:36:47] En ik vraag wat het standpunt van de VVD daarop is.

[0:36:50] Mevrouw Beck.

[0:36:50] Nou voorzitter, wat wij gedaan hebben in het vorige kabinet... ...en daar sta ik nog steeds achter en dat is nog steeds mijn inzet... ...is dat wij moties hebben ingediend om overal waar vrouwen worden belemmerd... ...in hun vrijheid met een beroep op religie... ...om dan op te komen voor de vrijheid van vrouwen.

[0:37:06] En het kan soms een vrije keuze zijn van vrouwen om een hoofddoek te dragen.

[0:37:09] Maar waar wij ons zorgen over maken is als het overgaat tot gezichtsbedekkende kleding.

[0:37:13] Waardoor vrouwen niet kunnen deelnemen aan de samenleving.

[0:37:15] Maar ook als hele jonge meisjes al echt op basisschoolleeftijd gesluierd worden.

[0:37:22] Omdat het risico in zich heeft.

[0:37:25] Waarom zou een vrouw bedekt moeten worden om niet voor de ogen van de man haar en haar gezicht te tonen als ze vijf of zes is?

[0:37:33] Daar hebben wij ons over uitgesproken.

[0:37:35] En daar vinden wij ook dat we daar het debat over moeten kunnen voeren.

[0:37:37] Maar dat is een genuanceerd standpunt.

[0:37:41] Waarbij het zo kan zijn dat de emancipatie van de vrouw in de weg wordt gezeten.

[0:37:44] Omdat de man vindt, ik bepaal wat ze draagt en ik bepaal wat ze mag.

[0:37:49] En daar zal ik me altijd tegen verzetten.

[0:37:51] Tot slot de heer Ergin.

[0:37:52] Ja, voorzitter, het is vooral een selectief standpunt, omdat vrije keuze, eigenlijk zegt de VVD, iedereen moet een vrije keuze kunnen maken, maar als mensen dan een vrije keuze maken om bijvoorbeeld een hijab te dragen, dan zegt de VVD, ja, maar dan, dat hebben we liever niet, want dat is een vrijheid wat wij eigenlijk niet begrijpen.

[0:38:10] En ik hoop dat mevrouw Becker dat inziet, dat dat heel selectief is.

[0:38:14] Mevrouw Becker met een korter antwoord.

[0:38:15] Voorzitter, dat is niet selectief.

[0:38:17] Want we leven in Nederland in een vrij land.

[0:38:19] Daar hebben onze moeders, onze oma's lang geknokt voor dezelfde rechten voor vrouwen als voor mannen.

[0:38:24] En in een vrije samenleving past het dat je elkaar kunt aankijken.

[0:38:28] En dat je met elkaar een gesprek kan voeren.

[0:38:30] En wat mij betreft past daar niet bij dat een vrouw achter de voordeur wordt weggestopt.

[0:38:34] En mensen niet recht kan aankijken.

[0:38:36] Daarom dat wij dat ook verdedigen.

[0:38:39] En tegelijkertijd zijn er altijd vrije keuzes voor religie.

[0:38:42] En ook daar zullen we voor op.

[0:38:43] Zag ik dan nog een hand van mevrouw Dobben?

[0:38:47] Ja, dat heb ik goed gezien.

[0:38:48] Mevrouw Dobben.

[0:38:49] Klopt, dank u wel.

[0:38:50] Kijk, we zijn het heel vaak oneens met de VVD op heel veel punten, maar niet op het betoog van mevrouw Becker, wat zij zojuist hield met alle punten die zij noemde.

[0:38:59] En ik vroeg mij dus ook af, wij maken ons volgens mij allemaal zorgen over de verspreiding van schadelijke denkbeelden.

[0:39:04] We weten ook dat het veel via internet en social media gebeurt en via algoritmes.

[0:39:09] En ik worstel daar zelf een beetje mee.

[0:39:11] Is er een manier waarop we daar beter grip op kunnen krijgen?

[0:39:14] En ik vroeg mij af hoe de VVD daarnaar kijkt.

[0:39:19] Voorzitter, ik denk dat dat een hele terechte vraag is van mevrouw Dobben.

[0:39:23] Ik heb hier een aantal emancipatie debatten geleden ook het rapport van Justice for Prosperity aangekaart.

[0:39:28] Waarin heel erg inzichtelijk wordt gemaakt hoe via bepaalde online bubbels narratieven verspreid worden.

[0:39:34] Die eigenlijk rechtstreeks vanuit het Kremlin of vanuit het conservatief christelijke Amerikaanse hoek negatief spreken over homoseksualiteit of over vrouwen.

[0:39:42] En als dat ook nog eens gepusht wordt via algoritmes, dan wordt dat alleen maar versterkt.

[0:39:46] Die motie zou hopelijk worden opgepakt.

[0:39:48] En misschien kunnen we dan aan de staatssecretaris vragen... of zij daar ook de rol van algoritmes in wil meenemen.

[0:39:54] Mevrouw Dolpe.

[0:39:55] Lijkt me heel goed, want dit is echt een bovenpolitiek debat.

[0:39:59] Ik weet gewoon zelf niet zo goed hoe we die algoritme pakken aan... ...behalve dat we het wel zouden moeten doen.

[0:40:04] Dus bij deze vraag ook voor de staatssecretaris.

[0:40:07] Een tweede is als het gaat over emancipatie.

[0:40:10] Worden jongens en mannen wel genoeg meegenomen in het beleid wat wij voeren?

[0:40:13] Ook als je nu kijkt naar de invloed van de menno-sfeer.

[0:40:16] Ik was wel benieuwd hoe de VVD daarnaar kijkt.

[0:40:18] Mevrouw Becker.

[0:40:19] Ja, voorzitter, ik was er zelf niet bij, maar ik heb de stukken teruggelezen van het ronde tafelgesprek dat we ook over de mennesfeer hebben gehad en wat bijvoorbeeld de Movisie daarover zegt.

[0:40:28] En ja, dan moet je jonge mannen en mannen betrekken en dat zit hem ook gewoon in het onderwijs, daar genoeg aandacht voor hebben, er iets tegenover zetten.

[0:40:38] Dus burgerschap, maar ik vind bijvoorbeeld zelf ook dat we in de kerndoelen hebben opgenomen seksuele voorlichting en seksuele diversiteit.

[0:40:46] Er zijn partijen die zeggen nou stop daarmee, dat is aan ouders.

[0:40:49] Ik denk dat dit onderstreept dat dat niet alleen aan ouders kan zijn, maar dat dat ook aan scholen is.

[0:40:53] En ik denk dat je ook op een gegeven moment als er iets echt overgaat in vrouwenhaat, wat we ook in het VK hebben gezien met de incelbeweging, waar jonge mannen echt zeggen ik heb gewoon recht op haar lichaam en dat bijna aanzetten tot geweld is, dat we dan ook moeten ingrijpen.

[0:41:08] En vandaar mijn vraag ook, laat de NCTV hierover rapporteren, want anders gaat dat gewoon te ver.

[0:41:13] Mevrouw Dobe, tot slot.

[0:41:15] Met het tweede ben ik het ook zeker helemaal eens.

[0:41:17] Bij het eerste vraag ik mij toch af, als het gaat over bijvoorbeeld de mennesfeer en schadelijke denkbeelden vooral, en vrouwenhaat, hoe kunnen die zo makkelijk, ja nou makkelijk, hoe kunnen die wortels schieten in jongens en mannen in ons land?

[0:41:31] En of we daar niet wat meer inzicht in zouden moeten vragen en krijgen... zodat we dat ook kunnen bestrijden.

[0:41:36] Mevrouw Becker.

[0:41:38] Ik vind dat goed om dat ook aan de staatssecretaris te vragen.

[0:41:41] Ook omdat je in de rapporten over die afnemende acceptatie leest... dat jongeren die in een klas zitten waar het relatief aantal leerlingen dat afwijzend is... bijvoorbeeld tegenover homoseksualiteit of tegenover vrouwenrechten... zijn ook zelf sneller geneigd om afwijzend te worden.

[0:41:56] Dus op een gegeven moment kom je in een soort van conservatieve bubbels terecht die je ook als docent, denk ik, nog heel moeilijk doorbreekt.

[0:42:04] Ik heb deze staatssecretaris ook horen zeggen, docenten, geef bij mij aan wat je nodig hebt om toch die taboes te doorbreken.

[0:42:09] Dus laten we aan haar ook vragen, hoe gaat dat op dit moment?

[0:42:12] Krijgt ze al veel input binnen?

[0:42:14] En hoe gaat ze dit aanpakken op die scholen?

[0:42:17] Een vraag van lid Kostic.

[0:42:20] Ja voorzitter, over dat laatste kunnen we elkaar vinden.

[0:42:23] Maar ik was benieuwd naar de concrete maatregelen die de staatssecretaris bijvoorbeeld zou kunnen nemen.

[0:42:28] Want we zien bijvoorbeeld dat het Regenbogenmeenteprogramma afloopt.

[0:42:32] Het budget daarvoor dus ook.

[0:42:35] En we zien ook dat het budget voor emancipatie al jarenlang ongeveer hetzelfde is.

[0:42:39] En ondertussen wel is bezijnigd op de uitvoering.

[0:42:41] Ziet de VVD kansen om daar iets meer aan te doen.

[0:42:43] In ieder geval het programma waar ik net over had voor gemeenten te continueren.

[0:42:47] Mevrouw Becker.

[0:42:48] Ja, voorzitter, ik denk dat het NN is.

[0:42:53] En ik moet ook eerlijk zijn, we moeten ook kritisch kijken naar waar we geld voor hebben in deze tijd.

[0:42:57] En ik denk dat geld alleen ook niet altijd de oplossing is.

[0:43:00] Dus we moeten kijken naar hoe effectief zijn deze programma's.

[0:43:02] Maar als je er geld in steekt, maar je doet die andere dingen niet, dan heeft het geen zin.

[0:43:06] En vandaar bijvoorbeeld ook mijn vraag over de toezicht op die weekendscholen gefinancierd uit het buitenland.

[0:43:11] Ik geloof echt, we kunnen programma's doen over veilige steden, over regenboogallianties en dat er op scholen aandacht aan wordt besteed.

[0:43:19] Maar als kinderen in het weekend en thuis en online iets anders te horen krijgen, heeft dat geen zin.

[0:43:24] Dus we moeten juist die plekken van die onvrije beïnvloeding, die moeten we gaan aanpakken.

[0:43:28] En dat vergt ook wetgeving.

[0:43:30] En daar roep ik dit kabinet ook toe op.

[0:43:32] De VVD zei het is NN inderdaad.

[0:43:36] En ik vraag aan de andere kant.

[0:43:38] Zo'n programma is juist heel effectief.

[0:43:41] Dat zeggen de gemeenten ook.

[0:43:42] Die vragen ook het Rijk in de brief om het programma door te zetten.

[0:43:46] Is de VVD bereid om daar serieus naar te kijken?

[0:43:49] Mevrouw Becker.

[0:43:49] Voorzitter, ik ben altijd bereid om naar alles te kijken.

[0:43:52] Dan zal het ook afhangen van hoe ik de effectiviteit beoordeel... en wat dan de dekking is.

[0:43:57] Maar ik hoop dat mevrouw Kostic mij dan ook wil steunen... dat we tegelijkertijd met die gemeente het gesprek voeren... over het handhaven van de wetten tegen straatintimidatie.

[0:44:04] En al die andere zaken die we ook via de blauwe handhavingskant... gewoon moeten aanpakken.

[0:44:09] Want als we geen grenzen stellen, kunnen we aan preventie doen... en aan voorlichting doen.

[0:44:13] Maar dan is de norm uiteindelijk niet gesteld.

[0:44:15] En die moeten we harder gaan stellen wat mij betreft.

[0:44:19] Dan zijn we gekomen bij de inbreng van de heer Hamstra van het CDA.

[0:44:26] Mag jouw vrouw alleen boodschappen doen?

[0:44:28] Ik geef toe, ik zit te veel op mijn telefoon en zeker ook op sociale media.

[0:44:32] En ik zit op dit moment niet in het beste algoritme.

[0:44:34] De laatste maanden komen elke video's erbij met vragen van mannen over wat hun vrouw wel en niet mag.

[0:44:41] In het begin dacht ik dat het satire was.

[0:44:43] Dus ik denk ook dat ik daarom vast zit in het algoritme.

[0:44:45] Maar het blijkt dus serieus te zijn.

[0:44:47] Voorzitter, mannen die gesprekken voeren met elkaar over wat hun vrouw wel en niet zou mogen.

[0:44:53] En het woord dat we gebruiken waar we dit gedrag onder hangen, dat is dan de manosfeer.

[0:44:58] En deze contest speelt in op onzekerheid van veel jongens en mannen.

[0:45:01] En met het doel het nastreven van hypermannelijkheid en een traditionele rolverdeling.

[0:45:07] ...op zich niets mis met traditionele rolverdeling.

[0:45:09] Dat hoeft helemaal geen probleem te zijn, voorzitter.

[0:45:11] Maar wel wanneer het schadelijk is voor vrouwen.

[0:45:13] Voorzitter, het antwoord op de vraag hoe we de manosfeer het beste kunnen bestrijden... ...is wat ons betreft niet door in een kramp te schieten... ...of om door te slaan in identiteitspolitiek... ...maar wel door hier als samenleving een ander perspectief tegenover te zetten.

[0:45:26] Want wat kunnen wij jongens, mannen, vaders nou bieden?

[0:45:30] En daar liggen ook kansen.

[0:45:31] En een belangrijk onderdeel van de oplossing is volgens het CDA de aanwezigheid van positieve mannelijke rolmodellen.

[0:45:37] Zoals vaders, ooms, sportcoaches en leraren.

[0:45:42] En dit is geen one-size-fits-all, want niet iedereen kijkt tegen hetzelfde rolmodel op.

[0:45:47] Maar mijn vraag aan de staatssecretaris is welke rol ziet zij weggelegd voor positieve mannelijke rolmodellen bij het bestrijden van de manosfeer?

[0:45:54] Welke aanpak heeft zij voor ogen om deze rolmodellen nog breder in te zetten?

[0:45:58] En kunnen we maatschappelijke organisaties hier ook meer bij betrekken?

[0:46:02] Het emancipatiebeleid krijgt nu vooral vorm door subsidies voor projecten en maatschappelijke organisaties die zich richten op vrouwen en meisjes.

[0:46:11] Heel belangrijk, zeker.

[0:46:13] Kunnen we ook kijken naar de rol van die maatschappelijke organisaties die zich richten op de ontwikkeling van jongens?

[0:46:17] Graag een reactie van de staatssecretaris.

[0:46:20] Voorzitter, dan de acceptatie van LHBTQ plus personen.

[0:46:23] Die staat onder druk.

[0:46:24] Dit komt mede door de manosfeer, maar in het onderzoek van de UvA zien we ook dat de acceptatie onder een aantal andere doelgroepen lijkt te dalen.

[0:46:31] Daar kunnen we en mogen we ons niet bij neerleggen.

[0:46:33] En daarom is mijn vraag aan de staatssecretaris, hoe kijkt zij hier naar en welke oplossingsrichting heeft zij voor ogen?

[0:46:40] Voorzitter, de kern van emancipatie gaat om meedoen aan de samenleving op een gelijkwaardige manier vanuit een volwaardige positie.

[0:46:47] En voor mijn partij is dat zowel een beweging van onderop als een verantwoordelijkheid van bovenaf.

[0:46:52] Burgers bouwen gezamenlijk aan inclusieve gemeenschappen, terwijl de overheid obstakels wegneemt en rechtvaardige participatie garandeert.

[0:47:00] Bijvoorbeeld wanneer kerstverse ouders weer aan het werk willen.

[0:47:02] Voorzitter, als je net papa of mama bent geworden, is je leven niet meer hetzelfde.

[0:47:06] De zorg voor het kleine mensje zet alles in een ander perspectief.

[0:47:09] En dat gevoel kennen mijn vrouw en ik ook sinds twee jaar.

[0:47:12] Maar na vier maanden zwangerschapsverlof, vaak aangevuld met ouderschapsverlof, begint ook het werk en leven weer.

[0:47:17] In de staat van gezinnen 2026 lezen we dat slaaptekort een gebrek aan ondersteuning, maar ook het combineren van werk en gezin factoren zijn die voor stress zorgen.

[0:47:28] Om een gezonde privébalans te realiseren, moeten werkgevers structureel en proactief het gesprek aangaan over de combinatie van werk, gezin en zorg.

[0:47:37] Dat betekent niet alleen flexibiliteit, maar ook een cultuur waarin ouderschap en zorg als normaal worden gezien.

[0:47:43] Dit lezen we terug in het rapport.

[0:47:44] U hebt een vraag van mevrouw Moorman.

[0:47:47] Oké.

[0:47:47] Ja, en ik luister eigenlijk met heel veel plezier naar de heer Hamstra, want ik vind dat hij zeker vanuit CDA ook een hele progressieve visie heeft op combinatie zorg en werk en hoe mannen en vrouwen dat verdelen.

[0:47:59] Een vraag over ouderschapsverlof, want we zagen net nieuws dat niet iedereen dat opneemt en dat juist bij de lager betaalde beroepen dat tot ongelijkheid kan leiden.

[0:48:09] Hoe reflecteert het CDA erop?

[0:48:11] De heer Hamstra.

[0:48:12] Ja, voorzitter, dank ook voor de vraag en ook dan het compliment, zoals ik hem dan zie.

[0:48:18] Wij hebben ditzelfde bericht gelezen en we kennen die signalen, krijgen die ook al wel langer.

[0:48:21] Dat heeft met meerdere factoren te maken, dat lezen we ook.

[0:48:23] Want ik weet dat u dat gelezen heeft, ook in het rapport van mevrouw Moorman heeft gelezen in de staat van het gezin.

[0:48:30] Dat heeft ook mee te maken dat bij gezinnen niet altijd de ruimte wordt gevoeld bij de werkgever om het verlof daadwerkelijk op te nemen.

[0:48:36] Want het is toch zo druk op werk.

[0:48:38] En die loyaliteit naar je werkgever, er zijn meerdere factoren die eraan bijdragen.

[0:48:43] Ik kom daar ook straks nog terug in mijn inbreng, maar ik deel de zorg.

[0:48:47] En ik denk dat dat een van de oplossingsrichtingen is om die work-life balance beter te krijgen.

[0:48:51] Mevrouw Moorman.

[0:48:53] Ja, voorzitter.

[0:48:54] Dank aan de heer Hamstra.

[0:48:55] Want wij maken ons daar inderdaad als pro ook heel erg veel zorgen over.

[0:48:58] Omdat we zien dat juist bij de lager betaalde inkomens het dan niet wordt opgenomen.

[0:49:02] En dat het dan nog meer bij de vrouw komt te liggen.

[0:49:04] Dus is het CDA bereid om samen met Proop te kijken naar oplossingen daarvoor.

[0:49:08] Bijvoorbeeld door het gewoon 100% te vergoeden.

[0:49:12] De heer Hamstra.

[0:49:13] Ik ben altijd bereid tot samenwerking.

[0:49:15] En zeker omdat we dat verder met elkaar verdiepen.

[0:49:17] Dus laten we dat verder verkennen.

[0:49:19] Ja.

[0:49:23] Voorzitter, ik ga naar de oplossingsrichting, want ik heb nu een aantal dingen opgezond wat in het rapport staat.

[0:49:28] En als oplossingsrichting denkt het CDA bijvoorbeeld aan zo snel mogelijk moraliseren van het verlofstelsel.

[0:49:33] En dat gelijk te trekken tussen mannen en vrouwen.

[0:49:35] En op die manier geven we ook moderne vaderschappen ook echt de ruimte.

[0:49:39] Dat betekent ook dat we gezinnen structureel onderdeel moeten maken van beleid.

[0:49:42] Want wat we nu doen is te versnipperd en onsamenhangend.

[0:49:45] En daarom pleiten we voor een nationale gezinsstrategie.

[0:49:48] Hoe kijkt de staatssecretaris hier naar en is zij bereid om hier samen met haar collega's SZW, VWS en OCW naar te kijken?

[0:49:54] En daarmee rond ik af, voorzitter.

[0:49:55] Dank u wel.

[0:49:56] Dank voor uw inbreng.

[0:49:57] Dan zie ik nog een vraag van mevrouw Dobbe.

[0:50:01] Ja, dank u wel.

[0:50:02] En dank u wel ook voor de inbreng.

[0:50:04] Ik wil even terug naar het begin van de inbreng.

[0:50:06] Want daar haalt u het bijvoorbeeld ook over de schadelijke denkbeelden.

[0:50:08] Die mede vanwege de mannesfeer, maar over dit hier ook al vanwege een internationale antirechtencampagne bestaan.

[0:50:16] En worden verspreid.

[0:50:17] En mijn vraag is, met positieve rolmodellen is denk ik goed.

[0:50:21] En investeren in gezinnen is denk ik ook goed.

[0:50:24] Maar wat doen we aan die verdienmodellen?

[0:50:27] Van bijvoorbeeld influencers en bijvoorbeeld algoritmes die daar ook weer onder zitten.

[0:50:31] De heer Halmstra.

[0:50:33] Ja, voorzitter, terecht.

[0:50:34] En wat ik mevrouw Dobbor zeggen is dat ze daarmee ook pleit, ik probeer er geen woorden in de mond te leggen, maar ook voor een bredere aanpak.

[0:50:42] Omdat de voorbeelden die ik nu net genoemd heb, dat dat misschien wel niet voldoende is en dat onderstrepen wij ook.

[0:50:48] Om dat aan te pakken, dan hebben we het bijvoorbeeld over de rol die influencers spelen.

[0:50:53] U stelde net in de interruptiedebatje met mevrouw Becker ook het aanpakken van algoritme.

[0:50:58] Dat zien wij ook.

[0:50:59] Ik denk dat dat een hele belangrijke is.

[0:51:01] Dat is niet alleen maar in het kader van het bestrijden van algoritme, maar dat zou op heel veel vlakken heel erg helpen.

[0:51:06] Ook het mentale welzijn van bijvoorbeeld jongens en jonge mannen.

[0:51:11] Dus dat we daar breder naar kijken, daar kan mevrouw Dobben mij zeker aan haar zijde vinden.

[0:51:17] Dan zie ik geen verdere interrupties meer.

[0:51:19] En dan vervolgen we met de inbreng van mevrouw Moorman van Pro.

[0:51:24] Dank u wel, voorzitter.

[0:51:25] Voorzitter, de Gender Cap Index laat zien... dat Nederland dit jaar 15 plaatsen naar beneden is geduikeld... in de gelijkheid tussen mannen en vrouwen.

[0:51:36] We staan nu op de 43ste plek en bungelen daarmee helemaal onderaan.

[0:51:40] En als het zo doorgaat, dan hebben we pas in 2188...

[0:51:43] de ongelijkheid tussen mannen en vrouwen opgelost, waarbij overigens ook nog moet worden opgemerkt dat politieke representatie hier goed uitkomt, omdat we volgens de Gender Gap Index al 81 jaar een vrouwelijk staatshoofd hebben, wat natuurlijk een beetje een gekke manier is van rekenen.

[0:52:01] Maar goed, voorzitter, de ongelijkheid tussen mannen en vrouwen komt niet uit de lucht vallen.

[0:52:06] Het is het gevolg van politieke keuzes.

[0:52:08] Maatregelen die neutraal lijken kunnen heel ongelijk uitpakken.

[0:52:12] En een recent voorbeeld hebben we daarvan gezien, de bevalboete.

[0:52:16] Bij het verlagen van de uitkeringen van zieke en werkloze mensen, wat sowieso natuurlijk een heel slecht idee is, werd per ongeluk de uitkering tijdens zwangerschapsverlof ook verlaagd.

[0:52:27] Eigenlijk gewoon even de vrouwen vergeten door alle mannen die daar met elkaar zaten te onderhandelen.

[0:52:33] Nog een aantal andere voorbeelden.

[0:52:35] 435 miljoen euro bezuinigen op huishoudelijke hulp, 470 miljoen op oudere zorg en een gigabezuiniging op de WIA, waar ook juist veel vrouwen instromen.

[0:52:46] En ziet de staatssecretaris dat deze keuze de ongelijkheid tussen mannen en vrouwen alleen maar vergroten, zodat we misschien volgend jaar nog lager scoren op de Gender Gap Index?

[0:52:56] En wat vond de staatssecretaris van emancipatie van de genderanalyse van de FNV?

[0:53:02] De genderanalyse liet zien dat de maatregelen die het kabinet neemt... de ongelijkheid tussen mannen en vrouwen nog verder vergroot.

[0:53:09] Is de staatssecretaris het met mij eens... dat een standaard gelijkheidstoets waarbij gekeken wordt... hoe beleid uitpakt voor mannen en vrouwen, dat dat cruciaal is?

[0:53:17] En dat onderzoek van Elswee laat zien dat de bestaande gelijkheidstoets...

[0:53:21] eigenlijk gewoon simpelweg niet wordt uitgevoerd door de ministeries.

[0:53:25] Herkent zij het beeld dat de bestaande gendertoets op ministeries dus nauwelijks wordt uitgevoerd?

[0:53:30] En wat gaat zij doen om dat te verbeteren?

[0:53:34] En onderschrijft de staatssecretaris het belang van betaalbare kinderopvang?

[0:53:38] Ik heb daar net al op geïntrumpeerd omdat ik me zorgen maak of wij de trend wel voort gaan zetten waar we op in zijn geslagen.

[0:53:45] Kan zij toezeggen dat zij niet toestaat dat de gereserveerde middelen hiervoor gebruikt worden om gaten elders te dichten?

[0:53:51] Bijvoorbeeld toch weer een jaartje uitstel.

[0:53:54] En gaat de staatssecretaris in de herziening van de verlofregeling zorgen voor een ruimer mantelzorgverlof?

[0:54:01] Ik heb net in interruptie op het CDA ook wat al gezegd over het ouderschapsverlof.

[0:54:04] Want inderdaad, het staat van het gezin laat zien dat ook in de verdeling van zorg en werktaken er nog steeds grote ongelijkheid is.

[0:54:12] En zeker ook als we kijken naar de verschillende inkomenscategorieën.

[0:54:16] Dus ik ben benieuwd naar reflectie daarop van de staatssecretaris.

[0:54:19] En voorzitter, dan de manosfeer, want daar is al heel veel over gezegd, ook door mijn collega's.

[0:54:24] We hebben een ronde tafel daarover georganiseerd, waar gelukkig ook veel collega's aanwezig waren.

[0:54:30] Gehoord van deskundigen en we zien dat daar nog veel meer aan moet gebeuren.

[0:54:34] Zou, voorzitter, de staatssecretaris dit mee willen nemen in een rijksrede visie op...

[0:54:40] de gelijkheid tussen mannen en vrouwen, waarbij we ook kijken naar de combinatie van betaald werk en onbetaalde zorg, want juist ook die ideeën die daaraan te grondslag liggen, die zijn heel erg belangrijk.

[0:54:51] En dan inderdaad daarin ook de aanjagende functie van de regeringscommissaris, want die vervalt straks als haar functie niet doorgaat en kan niet worden belegd bij een nationaal coördinator, zoals we ook van haar hoorden.

[0:55:03] Voorzitter, tot slot.

[0:55:05] Over de LHBTIQ plus emancipatie is natuurlijk ook al heel veel gezegd en ben ik dankbaar voor het rapport dat we hebben gekregen van de UvA.

[0:55:13] Daarmee kunnen we verder op basis van feiten.

[0:55:16] Voorzitter, tot slot hebben wij nog een brief gekregen van de staatssecretaris van Justitie en Veiligheid over de transgenderwet en ik moet zeggen, ik ben daar zeer teleurgesteld over.

[0:55:25] We hebben met elkaar een motie aangenomen in de Kamer.

[0:55:28] Dat we vonden dat de transgenderwet zo snel mogelijk weer behandeld zou moeten worden.

[0:55:31] We hebben eigenlijk geen idee waarom dat zo lang duurt.

[0:55:34] En daar is ook helemaal geen toelichting op gekomen in de brief.

[0:55:37] Het is jammer dat zij niet aanwezig is vandaag.

[0:55:40] Dus toch nog graag een reactie daarop.

[0:55:42] Kunnen wij nu echt verwachten dat die transgenderwet zo snel mogelijk aan de Kamer wordt voorgelegd.

[0:55:46] Zoals wij ook met elkaar hebben gevraagd.

[0:55:49] Dank u wel.

[0:55:49] Dank voor uw inbreng.

[0:55:50] Dan gaan er wat handen omhoog.

[0:55:51] Maar ik begin bij mevrouw Van der Plas van de BBB.

[0:55:56] Dank u wel, voorzitter.

[0:55:58] Mevrouw Moorman had het over de global gender gap, waar Nederland behoorlijk op gedaald is.

[0:56:04] Wat is daar de oorzaak van?

[0:56:07] Vindt mevrouw Moorman?

[0:56:08] Of misschien kan ze daar wat op toelichten?

[0:56:10] Mevrouw Moorman.

[0:56:12] Ja, dank u wel mevrouw Van der Plas, want dat doe ik heel erg graag.

[0:56:15] Wat we eigenlijk zien is dat structuur vaak vooraf moet gaan aan cultuur.

[0:56:22] Dus op het moment dat de kinderopvang niet goed is geregeld voor alle...

[0:56:26] gezinnen in Nederland, dan leidt dat ertoe dat je ziet dat vrouwen 35% in salaris achteruit gaan op het moment dat er kinderen komen, terwijl veel mannen vooruit gaan.

[0:56:38] Dan zou je nog op kunnen lossen met een ouderschapsverlofsregeling, maar dan zien we dat die ouderschapsverlofsregeling juist ook niet werkt voor de lagere inkomens.

[0:56:46] Dus wij maken allemaal politieke keuzes die ertoe leiden dat de ongelijkheid tussen mannen en vrouwen eigenlijk toeneemt.

[0:56:53] We kunnen andere politieke keuzes maken.

[0:56:55] Door bijvoorbeeld gratis kinderopvang voor iedereen.

[0:56:58] Ruimere ouderschapsverlofregelingen ook voor iedereen.

[0:57:01] Juist ook voor de lagere inkomens, zodat ze er niet op achteruit gaan.

[0:57:06] Langer vaderschapsverlof.

[0:57:07] Dus er zijn allemaal dingen die wij politiek kunnen doen om die ongelijkheid tussen mannen en vrouwen op te lossen.

[0:57:13] Dan heb ik nog niet de loonkloof genoemd.

[0:57:15] Nog steeds meer dan 10%, wat natuurlijk eigenlijk heel pijnlijk is, dat je voor hetzelfde werk gewoon minder betaald krijgt.

[0:57:22] En ook daar zijn natuurlijk politieke keuzes in te maken.

[0:57:25] Mevrouw van der Plas.

[0:57:28] Ja, volgens mij is een grote oorzaak namelijk het lage aantal naar de arbeidsparticipatie van vrouwen in Nederland.

[0:57:35] Nederland is wereldkampioen deeltijdwerken en vrouwen die willen ook graag, die willen tijd voor de kinderen en die willen tijd voor dit en dat en dat.

[0:57:43] Die werken dan vaak part-time.

[0:57:45] En hebben we geen zin om fulltime te werken?

[0:57:47] Herkent mevrouw Moorman dat?

[0:57:49] Mevrouw Moorman, ik wil u wel vragen uw antwoord kort te houden.

[0:57:53] Het gaat goed met de korte interrupties, maar de antwoorden mogen ook wat korter.

[0:57:58] dat laatste dat ze daar geen zin in zouden hebben, zeker niet.

[0:58:02] Maar in een land waarbij nog steeds op woensdagmiddag de kinderen vrij zijn... en dan het nog niet zo is geregeld op school... dat er een goede combinatie gemaakt kan worden tussen buitenschoolse activiteiten en het onderwijs.

[0:58:15] Dat kinderopvang en onderwijs nog steeds niet geïntegreerd zijn.

[0:58:19] Dat we het ook kinderopvang noemen als een soort arbeidsmarktvoorziening... terwijl het eigenlijk moet gaan over de ontwikkeling van de kinderen.

[0:58:24] Dus we doen allerlei dingen die daartoe leiden...

[0:58:27] We hebben zelfs nog steeds de tussenschoolse opvang niet goed geregeld.

[0:58:31] Waarbij we er dus nog steeds van uitgaan dat moeders, vaak moeders, gewoon kinderen een boterham geven thuis.

[0:58:38] Nou ja, dat is natuurlijk niet meer van deze tijd.

[0:58:40] Dus er zijn heel veel dingen die wij met elkaar moeten oplossen.

[0:58:42] En vooral de structuur moeten aanpassen.

[0:58:45] Ik zal het proberen kort te houden.

[0:58:46] Ik wil hier heel veel over zeggen.

[0:58:47] Maar de structuur moeten aanpassen om daarin de cultuur te veranderen.

[0:58:51] Kijk naar de Scandinavische landen.

[0:58:53] Waarbij in de structuur heel veel is aangepast.

[0:58:56] Waardoor er veel meer gelijkheid is in de arbeidsparticipatie tussen mannen en vrouwen.

[0:58:59] Dank.

[0:59:00] Mevrouw Van der Plas, tot slot.

[0:59:04] Ja, vindt mevrouw Moorman ook dat ons hele loon- en toeslagstelsel eigenlijk op de kop moet?

[0:59:10] Omdat het loont helemaal niet om meer te gaan werken.

[0:59:15] Is dat niet een hele grote oorzaak waarom mensen part-time en waaronder heel veel vrouwen blijven werken?

[0:59:21] Mevrouw Moorman.

[0:59:23] Zeker.

[0:59:23] Ik vind de kinderopvangtoeslag echt een horror.

[0:59:26] Dat hebben we natuurlijk ook gezien met het kinderopvangtoeslag-schandaal.

[0:59:30] Maar het maakt het gewoon heel complex om te gaan werken.

[0:59:32] We hadden een mooie presentatie van het potentieel pakken, waarin ze laten zien van ja, het loont wel, maar het is zo complex.

[0:59:43] En bovendien zijn de kosten van de kinderopvang ook zo hoog, omdat het een commerciële sector is geworden.

[0:59:48] Ja, dat het daarmee heel moeilijk wordt gemaakt voor moeders om te gaan werken.

[0:59:53] Dus ik ben het heel erg eens met mevrouw Van der Plas.

[0:59:55] Dat we gewoon een gratis, ik weet niet of BBB dat vindt, maar in ieder geval toeslagenstelsel weg.

[1:00:01] En wat pro betreft een gratis kinderopvangvoorziening voor iedereen die vooral op de ontwikkeling van kinderen is gericht.

[1:00:08] Waardoor er ook meer gelijkheid kan komen in het gezin.

[1:00:10] Dank.

[1:00:10] Dan nog een vraag van mevrouw Becker.

[1:00:13] Dank u wel, voorzitter.

[1:00:14] Want ook de VVD vindt het natuurlijk niet kunnen als een vrouw voor precies hetzelfde werk minder verdient dan een man.

[1:00:21] Maar nou vind ik het wel een dilemma wat dan de manier is om dat aan te pakken.

[1:00:25] Het is een stuk bewustwording, denk ik, dat je weet vanuit mag niet en je kan naar de rechter stappen.

[1:00:31] Maar nu ligt er een richtlijn vanuit Europa en dan gaan we een wet maken en dan moeten alle werkgevers precies gaan rapporteren hoe hun loongebouw eruit ziet en allerlei categorieën gaan opgeven en noem het maar op.

[1:00:41] Dan las ik in die stukken dat dat qua regeldruk eenmalig 109 miljoen oplevert voor werkgevers en structureel 27 miljoen aan kosten voor 400.000 werkgevers.

[1:00:51] En ik zit gewoon met een dilemma, kan dat niet anders?

[1:00:53] Of moeten we er niet als Kamer ook op toezien dat we niet een moloch creëren die misschien ook helemaal niet de werkelijkheid reflecteert en die het probleem uiteindelijk niet oplost?

[1:01:03] Mevrouw Moorman.

[1:01:05] Ja, voorzitter, ik denk dat we het eens zijn over het probleem.

[1:01:08] Maar misschien zijn we het niet eens over voor wie het probleem het grootst is.

[1:01:13] Ik denk dat het probleem het grootste is voor de vrouwen die veel minder verdienen.

[1:01:18] Dus uiteindelijk kan je ergens in november stoppen met werken omdat je dan geen extra geld meer krijgt ten opzichte van je mannelijke collega's.

[1:01:25] Meer dan 10%.

[1:01:26] Dan moet je nagaan wat dat aan kosten met zich meeneemt.

[1:01:30] Dus ik denk dat we vooral moeten kijken naar hoe zorgen dat het voor vrouwen opgelost wordt.

[1:01:34] En dan blijkt dat in landen waarbij inderdaad die registratie er al is, vaak ook trouwens nog met een boete, zoals in België, als je je er niet aan houdt,

[1:01:43] Dat dat preventief werkt.

[1:01:45] Dus dat die registratie, daar gaat het niet om, maar dat daarmee de werkgevers zich veel bewuster zijn dat die gender gap er is.

[1:01:53] Want heel veel werkgevers zijn zich gewoon niet bewust dat het op die manier doorwerkt.

[1:01:57] Dus ik snap dat we registratiedruk, administratieve druk, moeten verlichten waar het kan.

[1:02:06] Maar als de impact daarvan zo groot is als in dit geval, vind ik toch dat we dat moeten doen.

[1:02:11] Sterker nog vind ik ook dat we verder moeten gaan, moeten boete daarop geven.

[1:02:14] Zodat niet de vrouw weer individueel zelf naar een rechter moet stappen op het moment dat die loonkloof er is.

[1:02:23] Dan zie ik verder geen interrupties meer en wil ik vervolgen met de inbreng van de heer Ergin.

[1:02:30] Voorzitter, dank u wel.

[1:02:31] Want emancipatie betekent dat iedereen vrij is om haar of zijn eigen keuzes te maken, om mee te doen, om zichtbaar te zijn en om veilig te zijn.

[1:02:39] En emancipatie gaat niet alleen over het voorkomen van dwang en drang, het gaat ook over de ruimte voor mensen om zichzelf te kunnen zijn.

[1:02:47] Zonder dat de politiek, samenleving of de omgeving bepaalt welke keuze wel of niet vrij genoeg is.

[1:02:53] En voorzitter, helaas zien we dat vrouwen in Nederland nog altijd niet veilig zijn.

[1:02:57] De helft van de vrouwen loopt wel eens om omdat ze zichzelf onveilig voelen.

[1:03:02] 86% van de vrouwen wordt ongewenst aangeraakt tijdens het uitgaan.

[1:03:06] En voorzitter, ik zou graag aan de staatssecretaris willen vragen wat er nou concreet gaat gebeuren om deze vrouwen te helpen.

[1:03:13] Voorzitter, tegelijkertijd wil ik ook wijzen op de selectieve blik... dat het emancipatie debat in dit huis, maar ook in de samenleving soms heeft.

[1:03:25] Want we zijn het volgens mij bijna allemaal over eens... dat we vrouwenveiligheid moeten aanpakken.

[1:03:30] Maar als we het dan bijvoorbeeld hebben en kijken naar onderzoeken... en zien dat onveiligheid bij vrouwen van kleur... dat het zich eigenlijk opstapelt...

[1:03:41] merken dat het debat opeens stiller wordt.

[1:03:44] Dan zien we eigenlijk hetzelfde patroon die we ook in het integratiedebat zien, namelijk de betutelende lezing waarin eigenlijk wordt beweerd dat bijvoorbeeld vrouwen die kiezen voor een hoofdhoek, dat ze zich moeten bevrijden van een hoofdhoek.

[1:03:58] Aan de andere kant zien we dan, ik noem het even de guurrechtse lezing, waarbij deze vrouwen die dan kiezen voor een hoofdhoek überhaupt niet deugen vanwege hun achtergrond of omdat ze een hoofdhoek dragen.

[1:04:10] In beide gevallen gaat het niet meer om de vrouw zelf en niet om de keuze die vrouwen maken, niet om de vrijheid van vrouwen, maar om het beeld wat anderen van hen hebben.

[1:04:20] En voorzitter, we zagen dat het eigenlijk een schandalig dieptepunt bereikte toen we zagen dat de vorige regering...

[1:04:27] Eigenlijk deze discussie wilde omvormen tot beleid.

[1:04:30] Waarbij de hoofdhoek neergezet wilde worden.

[1:04:33] Dat was namelijk het doel.

[1:04:34] Ik weet niet of dat precies ook onder de motorkap is gelukt.

[1:04:38] Dat de hoofdhoek neergezet wilde worden.

[1:04:41] Neergezet werd als een belemmering van emancipatie.

[1:04:45] En ik ben benieuwd hoe de huidige regering daarnaar kijkt.

[1:04:50] En voorzitter...

[1:04:53] Het gaat dan, want als we zien dat het debat zo wordt vernauwd, dan gaat het wat denkbetreft niet meer over keuzevrijheid, maar om een verdenking.

[1:05:02] Terwijl kiezen voor een hijab juist het toppunt van emancipatie kan zijn.

[1:05:07] En kiezen om geen hijab te dragen, dat ook toppunt van emancipatie en zelfbeschikking kan zijn.

[1:05:13] Want het gaat om wat vrouwen zelf in vrijheid gebruiken.

[1:05:18] Kiezen.

[1:05:19] En voorzitter, als vrouwen ondanks tegenwerking.

[1:05:21] Ondanks dat ze bijvoorbeeld zien, als ze kiezen om een hoofd op te dragen, dat ze worden weggezet in de samenleving.

[1:05:29] Dat ze minder kansen maken op een baan.

[1:05:32] Als je ondanks dat die keuze maakt, dan is het juist een heldendaad in plaats van een probleem.

[1:05:39] Voorzitter, het tweede punt gaat over emancipatie.

[1:05:43] En voorzitter...

[1:05:44] Denk staat paal achter artikel 1 van de grondwet.

[1:05:46] Iedereen mag haar of zijn eigen keuzes maken.

[1:05:50] Iedereen mag zelf kiezen op wie hij of zij verliefd wordt.

[1:05:55] En daar moeten we echt een rode lijn in trekken.

[1:05:57] Maar we moeten ook een rode lijn trekken...

[1:06:00] Bij het waanzin, en dat hebben we eigenlijk aan het begin van het debat gehad, waarbij we het niet hebben in het huis over hoe we mensen die gemarginaliseerd zijn, hoe mensen die criminaliseerd worden, weggezet worden, hoe we die mensen gaan helpen, maar op zoek gaan naar een zondebok.

[1:06:15] En voorzitter, daar zullen wij als denkzijnde ons altijd tegen verzetten.

[1:06:20] Komt u tot een afronding?

[1:06:21] Voorzitter, ik zou graag aan de staatssecretaris willen vragen.

[1:06:26] Hoe de staatssecretaris de blinde vlekken van haar emancipatiebeleid denkt te kunnen bedienen.

[1:06:31] Dank u wel voorzitter.

[1:06:33] Dank u wel.

[1:06:34] Mevrouw van der Plas van de BBB heeft een vraag.

[1:06:39] Ja, de heer Ergin die presenteert het een beetje.

[1:06:42] Alsof de hoofddoek altijd een keuzevrijheid is van de vrouw.

[1:06:46] Maar ik zie ook meisjes van zes met een hoofddoek.

[1:06:49] Dat is toch geen keuzevrijheid.

[1:06:51] Keuzevrijheid is toch als een vrouw er echt voor kiest.

[1:06:54] Helemaal prima, moet ze helemaal zelf weten.

[1:06:56] Maar kleine meisjes van zes of van twee heb ik ze zelfs in de buggy zien zitten in mijn hoofddoek.

[1:07:00] Dat is toch geen keuzevrijheid?

[1:07:02] De heer Ergin.

[1:07:03] Voorzitter, volgens mij hebben we het in onze rechtsstaat zo geregeld dat minderjarige kinderen, mensen, dat überhaupt een beperking hebben in de keuzevrijheid en dat de ouders daarin leidend zijn en dat zelfs ouders gezag hebben.

[1:07:15] Dus wat mij betreft is het geen keuzevrijheid van een kind, maar een verantwoordelijkheid die ouders hebben.

[1:07:21] En die verantwoordelijkheid die moeten ouders invullen.

[1:07:26] En als een ouder zegt, ik wil dat mijn dochter bijvoorbeeld op bepaalde feestdagen een hoofd opdraagt, dan is dat helemaal aan de ouder zelf.

[1:07:34] Mevrouw Van der Plas.

[1:07:36] Sorry, dit is een heel vaag antwoord.

[1:07:38] Er zijn kinderen, meisjes van twee.

[1:07:42] Ik heb ze in Deventer op de markt zien lopen, een gezin.

[1:07:46] Van twee jaar oud, in een buggy, die niet een hoofddoek op had, die was gewoon helemaal bedekt.

[1:07:52] Alleen het gezicht was te zien.

[1:07:57] Daar heeft dat niks met keuzevrijheid te maken.

[1:07:59] Zo'n meisje wordt toch opgevoed met het feit dat ze...

[1:08:02] Het is echt niet zo dat als ze zestien is, ze zouden zeggen van nou weet je, doe maar af.

[1:08:05] Nu mag je zelf kiezen.

[1:08:07] De heer Ergin.

[1:08:08] Ja, voorzitter, wat ik zie, en in eerste instantie heb ik jullie antwoord op gegeven.

[1:08:13] Wat mij opvalt, is als het gaat om de hoofddoek, wordt het debat heel snel vernauwd in excessen.

[1:08:21] En natuurlijk zullen er voorbeelden zijn waarbij vrouwen die onvrijwillig dragen.

[1:08:25] En natuurlijk neem ik daar zeker afstand van, stellig afstand van.

[1:08:29] Maar voorzitter, wat ik ook zie, is dat Nederland inmiddels...

[1:08:33] Een soort van hijab, van de hijab-fashion.

[1:08:37] Het is een Nederlands exportproduct geworden.

[1:08:42] De wereldwijde hijab-mode wordt in Nederland door Nederlandse vrouwen bepaald.

[1:08:48] En dat niet zien.

[1:08:49] En dat weigeren te zien.

[1:08:51] En continu wijzen.

[1:08:52] Ik zeg, ik heb daar helemaal geen zin in.

[1:08:54] Dus mevrouw Van der Plas mag het nog een keer proberen.

[1:08:56] Ik zie dat heel veel vrouwen uit eigen wil...

[1:08:59] En ondanks druk vanuit een omgeving ervoor kiezen om een hijab te dragen.

[1:09:05] En ik heb daar heel veel respect voor.

[1:09:07] Mevrouw Van der Plas, tot slot.

[1:09:10] Voorzitter, ik heb helemaal geen bezwaar tegen vrouwen die daar zelf voor kiezen.

[1:09:14] Die moeten dat helemaal zelf weten.

[1:09:17] Ik wil aan de heer Ergin vragen, wat vindt de heer Ergin van gezinnen waar een meisje een hoofddoek onder druk, als ze het over druk hebben, onder druk een hoofddoek moeten dragen?

[1:09:27] Want als dat meisje dan 16 is en die zegt, ja, ik wil het niet meer en ik doe hem af.

[1:09:31] En wat gebeurt er dan in een gezin?

[1:09:33] Ik zeg niet alle gezinnen, maar wat gebeurt er dan in zo'n gezin?

[1:09:36] Mag dat dan?

[1:09:38] Of mag die vrouw dan helemaal westerse kleding stijlen?

[1:09:41] Want dat is ook keuzevrijheid.

[1:09:43] Dat moet dan toch ook keuzevrijheid zijn?

[1:09:46] De heer Ergin.

[1:09:47] Voorzitter, de verhalen die ik hoor, de signalen die ik krijg van vrouwen die ervoor kiezen om een hijjaab te dragen, is dat ze zeggen, ik krijg juist adviezen van mijn directe omgeving, bijvoorbeeld van vader of van een broer.

[1:10:01] Weet je wel zeker dat je een hoofdtoek wil dragen in Nederland?

[1:10:04] Weet je wel zeker dat je deze keuze maakt?

[1:10:07] Want mensen gaan eerst naar je hoofdtoek kijken, vervolgens naar je vooroordelen en niet naar je talenten.

[1:10:12] Je kansen op een baan nemen enorm af met 60% als je een hoofddoek draagt.

[1:10:17] Dus ik zie juist heel veel vrouwen die vanuit een directe omgeving, als we het dan over druk hebben, juist de tips en adviezen meekrijgen van, weet je zeker wat je aan het doen bent?

[1:10:29] Weet je zeker wat je hierna gaat overkomen?

[1:10:30] En als vrouwen desondanks ervoor kiezen om een hijab te dragen, dan zijn het heldinnen en dan heb ik daar niks anders dan alleen maar diep respect voor.

[1:10:40] U hebt een vraag van mevrouw Becker.

[1:10:43] Dank u wel, voorzitter.

[1:10:45] De heer Ergin pleit in dit debat eigenlijk als facet van emancipatie... ook voor het zelf keuzes kunnen maken als het gaat over religie en de religievrijheid.

[1:10:55] En ik deel met hem dat religieuze vrijheid een heel belangrijk goed is van de liberale samenleving...

[1:11:00] tegelijkertijd zou ik hem willen vragen dan eens te reflecteren op ook toch de schaduwkanten wanneer er een beroep wordt gedaan op religie om emancipatie tegen te houden of vrouwen te onderdrukken en dat zijn het wat mij betreft twee concrete voorbeelden we hebben dat WODC onderzoek gezien waarin we zien dat in religieuze gemeenschappen seksueel misbruik

[1:11:18] met de mantel de liefde wordt toegedekt... dan zegt de islamitische gemeenschap... wij werken niet eens mee aan dat onderzoek.

[1:11:23] Is hij daar kritisch op en wil hij meehelpen... oproepen dat ze wel gaan meewerken?

[1:11:27] En wil hij zich aansluiten bij het initiatief... van mevrouw Dobben en mijzelf... om te gaan steunen dat in Nederlandse moskeeën... en in andere religieuze instellingen... gaat men niet alleen over moskeeën... maar als vrouwenbesnijdenis daar wordt goed gepraat of aanbevolen... dat we dat strafbaar gaan stellen.

[1:11:41] Kan hij zich daar dan ook bij aansluiten?

[1:11:43] Dank mevrouw Becker.

[1:11:44] U bent door uw interrupties heen bij deze.

[1:11:46] De heer Ergin graag een kort antwoord.

[1:11:49] Tegelijkertijd heb ik wel twee uitgebreide vragen gekregen.

[1:11:53] Als het gaat om specifieke maatregelen om vrouwenveiligheid te bevorderen... hoeft mevrouw Becker mij deze vraag niet te stellen.

[1:12:00] Kijk maar naar onze stemverhouding.

[1:12:03] Wij stemmen altijd voor maatregelen die mensen helpen.

[1:12:06] Maar waar ik me wel tegen wil verzetten... en mevrouw Becker doet dat eigenlijk al jarenlang... is dat...

[1:12:14] Het debat heel snel wordt vernauwd naar excessen.

[1:12:20] Het is wel een antwoord, voorzitter.

[1:12:21] Want wat ik zie is dat inmiddels, bijvoorbeeld als het gaat om de hoofdhoek, mevrouw Becker wilde net niet eigenlijk erkennen dat vrouwen uit eigen keuze een hoofdhoek kunnen dragen en dat dat ook een vorm van emancipatie is.

[1:12:36] Inmiddels, als we gewoon kijken naar de samenleving, even los van het politieke debat hier, als we kijken naar de samenleving, is de hijab inmiddels een Nederlands exportproduct geworden.

[1:12:47] In Nederland wordt de wereldwijde mode als het gaat om hijab bepaald.

[1:12:51] En dat is iets prachtigs om te zien.

[1:12:53] Maar telkens als ik dat in het debat noem... dan krijg ik of de vraag of ik voor artikel 1 ben... of ik krijg dit soort vragen terwijl we heel vaak voor dat soort voorstellen stemmen.

[1:13:04] Dank.

[1:13:04] We gaan verder met de inbreng van mevrouw Dobbel van de SP.

[1:13:09] Dank u wel, voorzitter.

[1:13:10] Dit is een belangrijk debat vandaag, denk ik.

[1:13:12] Genoeg te bespreken, dat blijkt wel weer.

[1:13:15] Maar ik zou graag willen beginnen met een loonkloof.

[1:13:17] Volgens de FNV verdienen vrouwen voor hetzelfde werk, ongeveer 14,5% minder dan mannen in het bedrijfsleven en 4,5% minder dan mannen als ze bij de overheid werken.

[1:13:25] En dit kost vrouwen elk jaar ongeveer 1,9 miljard euro.

[1:13:31] En werkgevers moeten volgens de Europese richtlijn loontransparantie uiterlijk 1 januari, en dat is toch, dat komt er snel aan, 1 januari 2027 voldoende aan deze richtlijn en de wet ligt er nu.

[1:13:41] Maar gaan we dat redden, vraag ik de staatssecretaris.

[1:13:43] Wat is daarvoor nodig?

[1:13:45] In het debat over de loonkloof twee maanden geleden heeft de minister van SZW ook toegezegd om te kijken naar de mogelijkheid om het ouderschapsverlof uit te breiden, naar het Zweeds model en in kaart te brengen wat daar allemaal voor nodig is.

[1:13:56] Dat is ontzettend belangrijk, ook voor de emancipatie van vrouwen en mannen.

[1:14:00] En hoe staat het daarmee?

[1:14:02] En ik vroeg mij ook af, ziet de staatssecretaris dat door het beleid van dit kabinet, door juist te bezuinigen op die banen en dat werk wat veel vrouwen doen, zoals in de zorg, dat dit ook echt wel iets betekent voor de economische zelfstandigheid van vrouwen, voor de zelfredzaamheid van vrouwen.

[1:14:20] Dat het juist ook gaat om banen die juist beter beloond zouden moeten worden en nu ook onderbetaald worden als je het...

[1:14:26] ...vergelijkt met andere banen, maar waar wel veel vrouwen werken.

[1:14:29] En dat is nu wel het geval in de zorg.

[1:14:31] Dus ik vraag me af hoe de staatssecretaris daarnaar kijkt... ...en wat de gevolgen zullen zijn van het beleid van dit kabinet.

[1:14:37] Een aantal weken geleden was een ronde tafelgesprek met experts, onderzoekers... ...vrouwenrechtenorganisaties over de mondiale antirechtenbeweging.

[1:14:43] En ik vond het schokkend om te horen hoe groot de financieringsstromen zijn... ...die worden gebruikt om rechten van vrouwen en de LGBTQI-personen af te breken... ...verdacht te maken, kapot te maken...

[1:14:53] Buitenlandse beïnvloeding in Nederland, met verschillende financieringsstromen, waaronder uit Rusland.

[1:15:00] Om ultraconservatieve denkbeelden te promoten, om de samenleving te ontregelen, om te ondermijnen, of om heel veel geld mee te verdienen.

[1:15:08] En hoe is de staatssecretaris hier nu mee bezig?

[1:15:10] Hoe wordt uitvoering gegeven ook aan de motie Becker, die zij eerder noemde, maar ook de motie Dobben van Kampen over het in kaart brengen van de anti-gender- en anti-LHBTQI-beïnvloeding in Nederland?

[1:15:20] Want daar wachten we al een tijd op.

[1:15:22] Dan, voorzitter, de menno-sfeer.

[1:15:24] Onderzoek wijst uit dat 78% van de docenten aangeeft... dat jongens op scholen beïnvloed worden door de menno-sfeer.

[1:15:31] En nee, dit gaat niet over of we voor of tegen sterke mannen zijn... of allerlei andere vrije interpretaties over de menno-sfeer... waardoor het allemaal wel mee zou vallen.

[1:15:40] Kijk, het schadelijke daarvan is natuurlijk het verspreiden... van vrouwen, vijandigen of echt vrouwenhaat.

[1:15:46] Wat gebeurt binnen die beweging?

[1:15:48] En over dat vrouwen hun man moeten verhoorzamen... dat vrouwen minder waard zijn dan mannen...

[1:15:52] Dat het oké zou zijn om een vrouw een klap te geven als ze niet luistert.

[1:15:56] Dat soort denkbeelden, die hebben gewoon invloed.

[1:15:59] En dat is schadelijk.

[1:16:00] We zien dit ook bijvoorbeeld in de homoacceptatie, dat die daalt bij jongeren.

[1:16:03] En we moeten dit niet bagatelliseren, maar we moeten dit aanpakken.

[1:16:06] En ik vraag me af hoe deze staatssecretaris daar heel concreet mee bezig is, om dat aan te pakken.

[1:16:11] En het laat ook zien volgens mij dat emancipatie niet ligt bij alleen meisjes en vrouwen, maar ook bij jongens en mannen.

[1:16:18] En dat weten we natuurlijk al langer.

[1:16:20] Als het bijvoorbeeld gaat over vrouwen moeten meer werken, maar mannen gaan niet meer zorgen, dan zie je dat probleem ook.

[1:16:25] Maar je ziet het nu ook omdat een groep jongens en jonge mannen, die voelt zich niet gezien.

[1:16:30] En in de menno-sfeer wordt dit antwoord gegeven en wordt een dader aangewezen, namelijk vrouwen of lhbtqi-personen...

[1:16:36] Maar omdat daar geen oorzaak ligt, is dat ook nergens een oplossing voor.

[1:16:40] En wel moeten jongens en mannen meer worden meegenomen, volgens mij, in het beleid dat we ook hierop maken.

[1:16:46] In het algemene emancipatiebeleid, maar ook het beleid dat we specifiek maken op de menosfeer.

[1:16:50] En ik vroeg mij af hoe de staatssecretaris daarnaar kijkt.

[1:16:53] Mag ik nog even afsluiten, voorzitter?

[1:16:55] Ja, u hebt nog twintig seconden.

[1:16:57] Ja, dank u wel.

[1:16:58] Heeft de staatssecretaris voldoende zicht op de verspreiding van schadelijke denkbeelden in Nederland... of is aanvullend onderzoek nodig?

[1:17:05] Gaat de staatssecretaris samenhangend breed beleid ontwikkelen... om schadelijke denkbeelden van de mennesfeer tegen te gaan?

[1:17:10] En hoe worden jongens en mannen betrokken bij dat beleid?

[1:17:13] En dan helemaal tot slot, we hebben het gehad vlak voor de vakantie ook over het verhoogde risico van genitale verminking van meisjes, omdat de vakantie voor de deur staat.

[1:17:23] Daar is gisteren een motie over ingediend, maar ik wil ook nog vragen aan de staatssecretaris dat sleutelpersonen in gemeenschappen waar genitale verminking veel voorkomt, dat het een hele succesvolle preventieve aanpak is, maar die dreigt verloren te gaan vanwege of incidentele of onzekere financiering.

[1:17:40] En kan de staatssecretaris daar ook iets over zeggen?

[1:17:42] Dank u wel, voorzitter.

[1:17:44] Dank u wel.

[1:17:44] Dan heeft u een vraag van mevrouw Van der Plas.

[1:17:46] Oh, sorry.

[1:17:48] Bleef maar ratelen, hè.

[1:17:52] Nou, ten eerste, als een man mij een klap zou geven, dan is hij nog niet jarig.

[1:17:56] Ik denk dat hij daar enorm veel spijt van zal krijgen.

[1:18:00] Dus dat zal ik nu maar alvast even zeggen voor de greden die denkt van, nou, die Van der Plas wil ik wel even op de gezicht timmeren.

[1:18:09] Even over de loonkloof.

[1:18:15] Dat vrouwen minder verdienen dan mannen.

[1:18:18] Maar dat heeft vaak ook met de kunst van het onderhandelen te maken.

[1:18:23] Is mevrouw Dobbert daarmee eens?

[1:18:25] Mevrouw Dobbert.

[1:18:27] Nou, ongetwijfeld ook, maar ook niet.

[1:18:29] Er is een deel van de... Op het moment dat je alles corrigeert met werkervaring, of je deeltijd werkt of niet, dan blijft er nog een onverklaarbare loonkloof over.

[1:18:41] En ik denk dat dat ook veel meer te maken heeft.

[1:18:43] Niet alleen dat vrouwen daar zelf de oorzaak van zijn, maar ook dat het werk van vrouwen minder wordt gewaardeerd dan het werk van mannen.

[1:18:52] En je ziet dat ook...

[1:18:53] Terug in bijvoorbeeld, als je ziet in beroepen of in sectoren waar meer vrouwen gaan werken, dan zie je daar ook een effect, en dat is al heel lang geleden onderzocht, en heeft ook een chique naam die ik ben vergeten van een of andere Fransman of vrouw, dat je dus ziet dat door dat werk wat veel vrouwen doen minder wordt gewaardeerd, dat ook de lonen dalen, of de loonstijging stagneert.

[1:19:14] En ik denk dat dat iets is waar wij wel grip ook op zouden moeten krijgen, ook als politiek, om daar wat aan te doen.

[1:19:23] Dat roept verder geen vervolgvragen meer op.

[1:19:26] En dan gaan we door met de inbreng van mevrouw Pot van D66.

[1:19:29] En dank, voorzitter.

[1:19:33] Voorzitter, de afgelopen week stond er in de Volkskrant een ingezonden brief die me nog wel even bijblijft.

[1:19:38] Een vrouw schreef dat zij haar vriendin ten huwelijk had gevraagd.

[1:19:42] Heel mooi moment.

[1:19:43] Maar naast blijdschap was er ook twijfel.

[1:19:46] Niet aan elkaar.

[1:19:47] Maar de vraag of het vandaag de dag nog wel verstandig is om als twee vrouwen officieel te trouwen.

[1:19:53] Om bij de overheid vast te leggen van wie je houdt in een tijd van opkomend fascisme.

[1:19:58] Voor het geval dat het ooit tegen je gebruikt kan worden.

[1:20:02] En dat raakte me, voorzitter, want mijn Nederland is een vrij land.

[1:20:06] Een land waar je mag zijn wie je bent.

[1:20:09] Waarin je mag houden van wie je houdt.

[1:20:10] Het land dat 25 jaar geleden als eerste land in de wereld het homohuwelijk legaliseerde.

[1:20:15] En een van de allereerste landen waar vrouwen mochten stemmen.

[1:20:18] Het land van Aletta Jacobs, van de Dolle Wiena's en van Bob Angelo.

[1:20:22] En daar mogen we trots op zijn.

[1:20:24] Maar die vrijheid is zeker niet vanzelfsprekend.

[1:20:26] Hoe zorgen we dat we deze vrijheid blijven vernieuwen, versterken

[1:20:30] en doorgeven aan de volgende generatie.

[1:20:33] Want we hadden het er al even over, voorzitter, online groeit de mannofeer steeds verder.

[1:20:38] Jongens en mannen krijgen een somber verhaal voorgeschoteld, waarin gelijkwaardigheid verlies betekent, respect zwakte is en LHBTI-personen een bedreiging vormen.

[1:20:48] En dat gebeurt niet vanzelf, maar wordt gevoed door verdienmodellen, buitenlandse inmenging en een georganiseerde ultraconservatieve agenda.

[1:20:56] En wat begint als een algoritme dat steeds extremere video's aanbeveelt, kan eindigen in opvattingen die haak staan op de vrijheid voor iedereen waar we in Nederland zo trots op zijn.

[1:21:07] Terwijl vrijheid niet kleiner wordt als je het met anderen deelt.

[1:21:11] Welke rol ziet de staatssecretaris voor scholen, jongerenwerk en online platforms... om jongens en meiden weerbaar te maken tegen deze boodschappen... en om uitwassen te monitoren en te bestrijden?

[1:21:21] En welke zaken kunnen we daarbij leren van landen als het Verenigd Koninkrijk en Australië?

[1:21:27] Aangezien dit onderwerp ook nog raakt aan ongeveer vier ministeries, stelde ik even snel... is de staatssecretaris bereid voorop te lopen in de coördinatie van dit onderwerp... en kan ze zorgen dat het onderwerp ook stevig op de agenda komt van de nieuwe nationaal coördinator...

[1:21:40] ...geweld tegen vrouwen.

[1:21:43] Voorzitter, soms...

[1:21:45] Ik hoorde een hele mooie punt en mevrouw Moorman heeft een vraag.

[1:21:49] Ik hoorde hem ook en ik had het natuurlijk ook al mevrouw Becker over.

[1:21:52] Die Nationaal Coördinator gaat het coördineren... ...maar we waren ook allebei bij het gesprek met de regeringscommissaris... ...die ervoor waarschuwden dat de aanjaagfunctie dan verdwijnt... ...terwijl die juist zo belangrijk is nu de manosfeer zo aan het toenemen is.

[1:22:05] Hoe kijkt mevrouw Potter naar?

[1:22:08] Ik kan daar een heel verhaal over houden, maar ik vond eigenlijk dat mevrouw Becker daar eigenlijk een heel prima verhaal over had.

[1:22:14] Ik had eigenlijk datzelfde.

[1:22:15] Ik denk dat het heel belangrijk is om, zoals de regeringscommissaris zelf ook zei, om gewoon een vorm te zoeken waarin die aanjaagfunctie behouden blijft.

[1:22:23] Dus zeker.

[1:22:25] En de reden dat ik dit vroeg is natuurlijk omdat we ook weten dat de mennesfeer natuurlijk ook bijdraagt aan dat geweld tegen vrouwen.

[1:22:31] Dus het lijkt me sowieso geen kwaadkunde dat het daar ook geborgd wordt.

[1:22:34] Een vervolgvraag van mevrouw Moorman.

[1:22:37] Ja, voorzitter, hoe kijkt mevrouw Potter daarnaar dat het naar justitie en veiligheid gaat, terwijl ze wees er zelf ook op dat het ook over al die andere ministeries gaat.

[1:22:44] Ik ben een beetje bevreesd dat we straks alleen nog maar kijken naar femiciden, extreem geweld naar vrouwen, terwijl juist alle oorzaken daarvan niet meer de aandacht krijgen die ze nodig hebben.

[1:22:55] Hoe gaan we daarmee om?

[1:22:57] Mevrouw Pot.

[1:22:58] Ja, voorzitter, ik vind dit soort discussies eigenlijk altijd een beetje ingewikkeld.

[1:23:01] Ik vind namelijk eigenlijk dat we soms vrij veel tijd besteden aan waar moet iets belegd worden.

[1:23:06] Terwijl ik eigenlijk gewoon denk, ja jongens, los het op.

[1:23:09] En volgens mij hebben we hier een staatssecretaris zitten die volgens mij een voortrekkersrol...

[1:23:14] ...heeft in de hele emancipatieagenda.

[1:23:17] Daar hoort dit volgens mij ook bij.

[1:23:18] Dus ik nodig haar van harte uit om die rol ook op te pakken.

[1:23:22] En waar het dan verder ligt, dat zal me eerlijk gezegd een worst wezen.

[1:23:25] Tot slot, mevrouw Moorman.

[1:23:27] Voorzitter, ik zeg ook heel graag jongens of meisjes, los het op.

[1:23:30] Maar waar het om gaat is dat wij natuurlijk ook wel weer verantwoordelijk zijn... ...voor hoe gaat het er dan uitzien.

[1:23:37] Waar wordt het belegd en waar wordt de aandacht aan gegeven?

[1:23:40] En een coördinatiefunctie is echt wat anders dan een aanjaagfunctie.

[1:23:43] Dus ik ben zo bang dat er heel veel verloren gaat.

[1:23:46] De kennis die we al met elkaar hebben opgebouwd.

[1:23:49] En dat we dan nu over de manosfeer praten.

[1:23:51] En dan straks weer dingen gaan optuigen die we nu aan het afbreken zijn.

[1:23:54] Mevrouw Pot.

[1:23:55] Nou, voorzitter, laat ik even heel helder zijn.

[1:23:58] Aanjaagfunctie en coördinatiefunctie zijn volgens mij allebei heel relevant.

[1:24:02] En moeten volgens mij allebei op een bepaalde manier terugkomen.

[1:24:05] En ook het feit, er is een reden dat ik natuurlijk die verschillende ministeries noem.

[1:24:10] Ik wil niet dat dit alleen maar bij JNV terechtkomt.

[1:24:13] Dus daar geef ik mevrouw Moorman gewoon 100% gelijk in.

[1:24:16] We moeten gewoon zorgen dat het overal belegt.

[1:24:18] Maar mijn indruk is niet dat als het dan bij JNV komt, dat dat dan per se niet meer kan.

[1:24:22] Dat is denk ik meer mijn punt.

[1:24:24] U vervolgt u me toch.

[1:24:27] Yes.

[1:24:28] Voorzitter, soms komt vrijheid stap voor stap.

[1:24:31] In Nederland is het nu al mogelijk om via de rechter een X in het paspoort te krijgen voor mensen die zich niet als vrouw of man identificeren.

[1:24:39] De eerste stap naar onze wet X in het paspoort waarbij dat ook zonder tussenkomst van de rechter kan.

[1:24:49] Voor de mensen die de X nu al hebben geldt dat ze in het dagelijks leven vaak vastlopen in systemen die nog steeds maar twee opties kennen.

[1:24:56] De M en de V. Bij de overheid, bij de huisarts, bij de verzekeraar, bij werkgevers en op allerlei andere plekken waar ze steeds opnieuw moeten uitleggen, corrigeren en bewijzen wie ze zijn.

[1:25:07] Wat kan de staatssecretaris doen om te zorgen dat overheidsinstanties zoals UFV en DUO, de zorgverzekeraars, banken en andere instanties hun systemen geschikt maken voor de X?

[1:25:18] U hebt een vraag daarover van mevrouw Moorman.

[1:25:21] Ja, voorzitter, want dit raakt natuurlijk aan de motie om de transgenderwet weer met elkaar te bespreken.

[1:25:27] En dan kregen wij best wel een kort briefje van de staatssecretaris van JNV, die er ook niet bij is, dat ze daaraan werkt.

[1:25:37] Wat natuurlijk heel teleurstellend is, omdat het lag er al.

[1:25:41] Toen is het teruggetrokken, toen hebben we bij de motie gezegd, we willen het weer op tafel hebben...

[1:25:46] Op de een of andere manier is de transgenderwet toen verdwenen en is er eigenlijk helemaal niks meer mee gebeurd.

[1:25:52] En nu krijgen we best wel een teleurstellend briefje van de staatssecretaris van ja, we werken eraan.

[1:25:57] Hoe beoordeelt D66 dit, want dit hele proces?

[1:26:02] Daar ben ik wel benieuwd naar.

[1:26:02] Ik realiseer me dat dit een interruptie was langer dan...

[1:26:05] Dat klopt inderdaad en ik wil ook nog even opmerken dat de staatssecretaris van JNV vanwege een ander commissiedebat zich hier netjes heeft afgemeld.

[1:26:12] Mevrouw Pot.

[1:26:13] Dank voorzitter.

[1:26:15] Even voor de helderheid.

[1:26:16] Dit gaat over een andere wet.

[1:26:17] Ik sprak over de wet X in het paspoort.

[1:26:20] U spreekt over de transweg volgens mij.

[1:26:21] Allebei belangrijke wetten, maar ze zijn wel verschillend.

[1:26:25] Ik snap en ik voel het ongeduld van mevrouw Moorman.

[1:26:28] Ik denk dat ik dat ongeduld ook deel.

[1:26:30] Ik sta over het algemeen niet echt bekend als een zeer geduldig mens.

[1:26:33] Dus ik kan me voorstellen dat zij zegt teleurstellend.

[1:26:37] Tegelijkertijd denk ik ook, we hebben natuurlijk in voorgaande periodes gezien... dat deze wet nog niet onmiddellijk op een meerderheid in de Tweede Kamer kon rekenen.

[1:26:47] Dus ik denk ook dat het verstandig is.

[1:26:49] En daar zou ik deze staatssecretaris, ondanks dat ze er niet is...

[1:26:53] Er is vast iemand die dat aan haar kan vertellen.

[1:26:57] Ook echt wel mee willen geven van... Ja, maak haast, maar laten we ook zorgen dat er straks iets ligt... waar we niet alleen een leuk debat over kunnen hebben... maar waar we ook daadwerkelijk iets gaan oplossen... voor de mensen die tegen de problemen die deze wet moet tackelen aanlopen.

[1:27:15] Dat roept geen verdere vragen op.

[1:27:18] Bij mevrouw Moorman, maar wel...

[1:27:20] Alleen nog maar hele lange vragen, voorzitter.

[1:27:23] En dat kan niet meer.

[1:27:24] Nee, dat kan niet meer.

[1:27:24] Lange vragen kunnen niet.

[1:27:28] Wel een vraag van het lid Kostic.

[1:27:31] Toch nog even over die transgenderwet.

[1:27:33] zou D60 de oproep kunnen delen... om wel uiterlijk volgend jaar met die wet te komen.

[1:27:37] Want we kunnen nog een debat voeren met elkaar.

[1:27:40] Ik zie wel een mogelijke meerderheid.

[1:27:41] Het kan wel.

[1:27:43] Misschien op details kunnen we nog zoebatten... maar daar is het debat voor kunnen.

[1:27:46] De amendementen worden ingediend.

[1:27:47] Maar laten we er volgend jaar gewoon mee beginnen.

[1:27:51] Mevrouw Pot.

[1:27:51] Nou, voorzitter, die oproep wil ik in ieder geval doen.

[1:27:54] Dan kan ik niet helemaal mijn hand ervoor in het vuur steken... dat dat ook allemaal haalbaar is.

[1:28:00] Maar laten we in ieder geval die oproep doen.

[1:28:02] Lijkt me prima.

[1:28:03] Mevrouw Moorman, ik stel voor dat het de laatste is, want ik wil ook graag mevrouw Pot de kans geven om haar betoog af te ronden.

[1:28:12] Ik hoop het, maar ik zat toen nog even te kauw op dat antwoord over die meerderheid.

[1:28:16] Want 66 plus 20 is 86.

[1:28:20] En ik ga me zo maar voorstellen dat de Partij voor de Dieren ook meedoet.

[1:28:22] Dus waar zit nou precies de zorg van mevrouw Pot?

[1:28:27] We hebben ook met de meerderheid gezegd, breng hem gewoon weer in stemming.

[1:28:30] Mevrouw Pot.

[1:28:31] Ja, voorzitter, maar het is wel even heel belangrijk, want ik ben daar vrij nauw bij betrokken geweest, ook de vorige periode toen het hierover ging.

[1:28:39] En toen was natuurlijk de reden dat veel mensen het steunden, was niet altijd allemaal dat ze zeiden, we willen ook per se dat deze wet er kwam.

[1:28:46] Het waren ook gewoon mensen die zeiden, wij vinden dat het parlementaire proces gewoon netjes moet lopen zoals het moet lopen.

[1:28:51] Dat zijn wel twee verschillende dingen.

[1:28:52] Wat ik een beetje lastig vind aan deze interruptie is dat ik dan misschien voor collega's moet gaan praten.

[1:28:58] Maar ik denk dat mevrouw Moorman nu een aanname doet over zetels waarbij bijvoorbeeld niet iedereen op alle vlakken het regenboogakkoord ook daadwerkelijk heeft ondertekend.

[1:29:10] En dat is denk ik belangrijk.

[1:29:11] Maar ik vind dat wat ongemakkelijk want ik wil niet iemand anders iets in de schoenen schuiven.

[1:29:16] Heel kort, mevrouw Moorman.

[1:29:18] Ik wil niet vervelend zijn, maar dat regenboogakkoord is nou juist wel door alle coalitiepartijen ondertekend.

[1:29:26] Dat was deze tot slot van mevrouw Moorman.

[1:29:29] Mevrouw Pot reageert kort en vervolgt vervolgens.

[1:29:31] Ja, maar daar is een uitzondering op gevraagd door sommige partijen.

[1:29:35] En dat is niet mijn partij geweest, maar daarom zeg ik, het is wat ongemakkelijk om daarover in de ronde te gaan wijzen.

[1:29:43] U vervolgt.

[1:29:46] Oké.

[1:29:46] Voorzitter, als gemeenteraadslid in Utrecht zag ik jaren geleden al hoe belangrijk juist ook laagdrempelige projecten dicht bij huis zijn die de acceptatie, veiligheid en zichtbaarheid van LHBTI plus personen in je wijk, je dorp of je stad vergroten.

[1:30:01] In Utrecht en in de 55 andere regenbooggemeenten betekent dat concreet dat mensen elkaar kunnen ontmoeten, dat er ondersteuning is waar nodig en op heel veel plekken, ook met veel plezier, een pride.

[1:30:12] En daarom is het zo belangrijk dat de regenbooggemeenten ook na dit jaar door kunnen.

[1:30:16] En ik wil de staatssecretaris vragen om hier dan ook zo snel mogelijk duidelijkheid over te geven.

[1:30:22] Tot slot, voorzitter.

[1:30:23] Ik zie Nederland als een land dat voorop durft te lopen.

[1:30:26] Ook als dat spannend is.

[1:30:28] Een land dat niet wacht tot vrijheid normaal is, maar het normaal maakt.

[1:30:33] Laten we zorgen dat de vrouw die haar vriendin ten huwelijk vroeg zonder twijfel durft te zeggen ja, ik wil.

[1:30:40] Dank u wel.

[1:30:42] Dank u wel.

[1:30:42] Er roept nog een vraag op bij mevrouw Dobben.

[1:30:45] Ja, dank u wel.

[1:30:48] Ik zal een zorg hier op tafel leggen.

[1:30:49] Want met dit soort onderwerpen, er zijn sommige onderwerpen en daar zijn we het best wel eens in de Kamer.

[1:30:53] En dan gaat het bijvoorbeeld in dit geval over de aanpak van de mennesfeer.

[1:30:57] En dat daar een aanpak op moet komen.

[1:30:59] En de schadelijke denkbeelden en de buitenlandse antirechtenagenda en zo.

[1:31:02] Maar op het moment dat het geld gaat kosten, dan wordt het ineens uiteenlopend.

[1:31:06] En ik vroeg mij af hoe D66 daar naar kijkt.

[1:31:08] U hoeft nu niet te zeggen van we hebben er zoveel geld voor over.

[1:31:10] Maar als nu blijkt dat daar wel extra financiering voor nodig is, staat D66 daar dan wel voor open?

[1:31:15] Dat was ook uw laatste lange interruptie.

[1:31:19] Mevrouw Pot.

[1:31:20] Ja, voorzitter.

[1:31:21] Ik wil altijd naar ieder voorstel kijken natuurlijk.

[1:31:23] Ja, dat lijkt me ook.

[1:31:24] Maar ja, weet je wel.

[1:31:26] Volgens mij hebben we ook heel veel dingen natuurlijk met elkaar besproken.

[1:31:29] Die deels natuurlijk ergens op verschillende ministeries misschien al gedaan worden.

[1:31:38] En misschien iets anders gedaan moeten worden.

[1:31:41] Maar ik kan me inderdaad ook voorstellen dat er misschien dingen zijn waar geld voor nodig is.

[1:31:44] Nou, laten we het daar dan over hebben.

[1:31:46] Dank u wel.

[1:31:47] Dat roept geen verdere vragen meer op.

[1:31:50] Dus dan vervolgen we met de inbreng van mevrouw Van der Plas van de BBB.

[1:31:55] Ja, dank u wel, voorzitter.

[1:31:58] Als we het vandaag hebben over emancipatie, dan wil ik beginnen met iets wat misschien heel simpel klinkt, maar waar het volgens mij echt om gaat.

[1:32:06] Mensen willen gewoon gezien worden.

[1:32:08] Niet als doelgroep, niet als statistiek, niet als onderdeel van een beleidsprogramma, maar als mens.

[1:32:13] Als buurvrouw, als collega, als boer, als ondernemer, als leraar, als zorgmedewerker of als student.

[1:32:20] De emancipatiebrief van het kabinet, veilig meedoen, benadrukt dat iedereen in Nederland vrij veilig en zelfstandig moet kunnen leven en dat vrouwen en de LHBTIQ-plus personen nog steeds te maken hebben met ongelijkheid en onveiligheid.

[1:32:35] En dat zijn zorgen die wij ook serieus nemen.

[1:32:37] Want iedereen moet zichzelf kunnen zijn en zonder angst kunnen deelnemen aan de samenleving.

[1:32:42] Dat staat wat mij betreft niet ter discussie.

[1:32:44] Maar de grote vraag is, waar ligt precies een probleem?

[1:32:49] Het is bijvoorbeeld uit diverse onderzoeken bekend dat onder migranten met een moslim achtergrond... ...of afkomstig uit moslim landen, een aanzienlijke intolerantie tegen homoseksuelen is... ...dan mensen zonder deze achtergrond.

[1:33:05] En herkent de staatssecretaris dit?

[1:33:07] En wat gaat zij en haar collega hier nu concreet aan doen?

[1:33:11] En is de staatssecretaris met me eens dat bijvoorbeeld regenboogvlaggen en regenboogzebrapaden, dat dat symboolpolitiek is, zolang er niet concreet een harde aanpak komt tegen geweld, tegen homoseksuele en andere LRBTI'ers?

[1:33:27] Voorzitter, de onderzoekers van de universiteit...

[1:33:30] Ik zie in mijn ooghoek een interruptie.

[1:33:32] Dat klopt inderdaad.

[1:33:33] Fijn dat u er rekening mee houdt.

[1:33:36] Mevrouw Pot.

[1:33:38] Ja, voorzitter.

[1:33:38] We hadden natuurlijk net ook al heel eventjes aan het begin een interruptiedebatje.

[1:33:42] Want ik ben dan toch wel benieuwd... als mevrouw Van der Plas dan die harde aanpak voorstaat... vindt ze dan puur dat dat gericht moet zijn op de islamitische gemeenschap... of ook op voetbalsupporters...

[1:33:55] Wat hadden nog meer?

[1:33:56] Conservatieve mensen, extreemrechtse mensen en mannen.

[1:33:58] Want die komen ook vaak voor in de dingen.

[1:34:02] Mevrouw Van der Plas.

[1:34:03] Natuurlijk zeg ik niet dat dat alleen tegen mensen met een moslimachtergrond of migrantenachtergrond aangepakt moet worden.

[1:34:12] Dat moet breed aangepakt worden.

[1:34:13] Geweld tegen mensen überhaupt.

[1:34:16] Behalve als ik een klap krijg en ik terug doe, dan mag het wel.

[1:34:20] Maar geweld tegen mensen en homoseksuelen...

[1:34:26] ...en transseksuele en andere LHBTI's, dat is gewoon onacceptabel.

[1:34:31] En wat mijn betoog een beetje in zit, is... ...je ziet in heel veel gemeenten regenboogzeeparapaden en regenboogvlaggen... ...en dat is allemaal hartstikke mooi.

[1:34:40] Maar, en dat horen wij ook vanuit de LHBTI gemeenschap... ...voor zover je weer over gemeenschap spreekt... ...want ik vind het altijd een beetje lastig, alsof het een aparte identiteit is...

[1:34:52] Dat mensen zeggen, ik vind het hartstikke leuk dat er een regenboogzebrapad is op een regenboogvlag.

[1:34:57] Maar ik kan nog steeds niet in het park lopen hand in hand met mijn vriend.

[1:35:01] En ik wil dat daar wat aan gebeurt.

[1:35:03] En als je dat doet en een regenbooguiting hebt, dan hebben ze er geen problemen mee.

[1:35:08] Maar nu is het, kijk we hebben een regenboogzebrapad, dat zijn we goed als gemeente.

[1:35:12] Ja, maar in diezelfde gemeente worden homers nog wel in elkaar geklagen.

[1:35:15] Een vervolgvraag van mevrouw Pot.

[1:35:17] Voorzitter, helemaal eens met het laatste deel van het betoog.

[1:35:20] Dat is ook helemaal prima.

[1:35:21] Maar daar ging mijn vraag natuurlijk niet over.

[1:35:24] Ik vind het toch wel teleurstellend als we met elkaar constateren... en ook de onderzoekers die hier vorige keer zaten om dat onderzoek toe te lichten... die natuurlijk zeggen, het is een hele brede groep van mensen... dus ga nou niet één groep daar uitlichten, want het heeft zo weinig zin.

[1:35:36] Daarom zeg ik ook, ik maak het een beetje belachelijk... door alle mannen en voetbalsupporters er ook bij te schuiven...

[1:35:42] Maar er zit natuurlijk wel iets onder.

[1:35:44] Het gaat er natuurlijk uiteindelijk om, laten we nou beleid maken wat echt ergens op slaat.

[1:35:49] En dan heeft het niet zoveel zin om de hele tijd over specifieke groepen te spreken.

[1:35:53] Bedankt.

[1:35:53] Dat was uw laatste interruptie, mevrouw Van der Plas.

[1:35:57] Net zo goed als dat mevrouw Pot extreemrechtse mensen of voetbalsupporters noemt, noem ik ook mensen met een migratieachtergrond.

[1:36:07] Die onderzoeken zijn er gewoon, dat de intolerantie of de angst, wat misschien leidt tot intolerantie, dat dat relatief vaak voorkomt onder jongeren en mensen met een migratieachtergrond.

[1:36:22] Dat heeft niks mee te maken dat ik daarop wil discrimineren... of dat ik zeg dat alle moslims slecht zijn.

[1:36:29] Helemaal niet.

[1:36:30] Maar ik vind wel dat als die onderzoeken er zijn... dat we daar ook naar moeten kijken.

[1:36:35] En ik proef altijd hier een soort angst om dat dan te benoemen... omdat je dan misschien als racist wordt neergezet.

[1:36:42] En ik ben geen racist.

[1:36:43] En een heleboel mensen in Nederland zijn geen racist.

[1:36:48] Ook niet iedereen in Nederland is tegen homoseksuele of LRBTI's.

[1:36:53] Maar als we nou benoemen net zo goed onder voetbalsupporters... dan moeten we die andere groepen toch ook gewoon onderzoeken.

[1:37:00] En dan moeten we dat toch ook gewoon aanpakken.

[1:37:03] Dat is het punt.

[1:37:05] Gaat u verder met uw inbreng?

[1:37:09] Oké.

[1:37:10] Nou, ik zeg gaat u verder met uw e-mail, maar gaat een hand omhoog.

[1:37:13] Dus dan gaan we toch ruimte laten voor een interruptie van lidkosten.

[1:37:16] Misschien toch nog een quote van het voorliggende onderzoek.

[1:37:19] In beide datasets wordt er geen betekenis voor verschillen waargenomen in HWTI plus opvattingen tussen jongeren met en zonder migratieachtgrond.

[1:37:26] Kan de BBB dat gewoon bevestigen?

[1:37:29] Mevrouw Van der Plas.

[1:37:31] Voorzitter, er zijn onderzoeken uitgekomen... waarin wel gewoon uitgebreid onderzoek is gedaan... naar de opvattingen van mensen met een migratieachtergrond... over homoseksualiteit.

[1:37:45] Kijk, en laten we nou alsjeblieft...

[1:37:48] Dus laten we er nou niet voor zorgen om te zeggen, ja, ik heb hier een onderzoek, dus we moeten dat doen.

[1:37:53] En lid Kossi zegt, ja, maar hier hebben we een onderzoek en dan moeten we dat doen.

[1:37:56] Laten we nou gewoon onderkennen in alle onderzoeken die uitkomen, waar groepen worden genoemd, waar die intolerantie is, en daar gaat het mij om, dat we een gerichte aanpak hebben daartegen.

[1:38:09] Zodat we daar iets tegen kunnen doen.

[1:38:11] In plaats van altijd maar een beetje te dimdammen wie er gelijk heeft.

[1:38:16] Al die onderzoeken waar uitkomt, waar intolerantie tegen de LHBTI is zijn.

[1:38:22] Dat moeten we gewoon gericht aanpakken.

[1:38:23] En dat is mijn vraag aan de staatssecretaris.

[1:38:28] Voorzitter, ik wijs gewoon BBB op het onderzoek dat nu op de agenda staat van de Universiteit van Amsterdam.

[1:38:32] Dat letterlijk zegt dat daar geen significant verschil in zit.

[1:38:36] En dan blijft BBB roepen dat we extra moeten kijken naar mensen met immigratieachtergrond.

[1:38:41] Ik vind dat heel kwalijk.

[1:38:44] Ik hoorde geen vraag meer.

[1:38:46] Mevrouw Van der Plas, als u wil mag u reageren.

[1:38:48] Maar ik stel ook voor dat u dan verder gaat met uw betoog.

[1:38:51] Ja, dat mag mevrouw Litkost iets kwalijk vinden.

[1:38:55] Prima.

[1:38:56] Ja, mevrouw Moorman.

[1:38:59] Ja, voorzitter.

[1:39:00] Want kijk, ik ben het eigenlijk heel erg eens dat we niks moeten bedekken.

[1:39:03] Omdat we gewoon een effectieve aanpak willen hebben.

[1:39:05] Maar dan moeten we ook wel de data die er zijn gewoon serieus nemen.

[1:39:09] En wat net werd door het lid Kostic werd voorgedragen, dat blijkt gewoon uit het onderzoek.

[1:39:15] Dus laten we dat dan niet steeds herhalen.

[1:39:17] En laten we ook niet steeds één groep eruit halen.

[1:39:19] Want dat kan juist ook weer...

[1:39:21] tot discriminatie van een groep leiden die er steeds weer extra wordt benoemd.

[1:39:24] Dus niemand wil hier iets bedekken en is mevrouw Van der Plas dat met mij één.

[1:39:29] Dat was ook uw laatste interruptie, mevrouw Van der Plas.

[1:39:33] Ja, ik heb denk ik gewoon antwoord gegeven op die vraag.

[1:39:40] Laten we gewoon alles benoemen, alles benoemen wat nodig is... om ervoor te zorgen dat het geweld tegen homoseksuele en andere LHBTI'ers...

[1:39:49] Maar ik proef wel hier een soort van... Ja, dat is zo, maar er zijn ook andere.

[1:39:58] Prima, maar dat moeten we gewoon allemaal aanpakken.

[1:40:00] En ik wil gewoon dit specifiek benoemen.

[1:40:03] En ik zeg er ook specifiek bij, ook in mijn tekst en ook in mijn antwoorden.

[1:40:07] Dat gaat niet over alle moslims of alle moslimjongeren.

[1:40:11] Maar laten we ook erkennen dat dat wel zo is.

[1:40:14] En ik zal het in mijn tekst ook zeggen, ik denk in Nunspeet kun je veiliger hand in hand lopen als mannen of als twee vrouwen dan in bepaalde delen van Den Haag en Amsterdam.

[1:40:27] Ja, dank.

[1:40:27] De heer Ergin.

[1:40:30] Voorzitter, mevrouw Van der Plas doet eigenlijk hetzelfde riedeltje die we eigenlijk de afgelopen jaren hebben gezien.

[1:40:35] Maar ik wil het debat over een andere boeg gooien kan.

[1:40:39] Ziet mevrouw Van der Plas ook overeenkomsten tussen de LHBTI gemeenschap en de moslimgemeenschap?

[1:40:46] Misschien kan de heer Ergin die vraag even wat verduidelijken.

[1:40:54] De heer Ergin.

[1:40:56] Wat we te maken hebben met beide groepen die worden gecriminaliseerd in het land...

[1:41:02] die letterlijk worden gepest in het land, die last hebben van opkomend extreemrechts... waarbij zowel de moslim, alsof de moslim zou bestaan... maar ook tegelijkertijd de LRBTI-gemeenschap of de LRBTI-er wordt weggezet... en eigenlijk wordt gebruikt om angst te creëren in de samenleving.

[1:41:24] Ziet mevrouw Van der Plas die overeenkomst over de ruggen van deze twee gemeenschappen?

[1:41:28] Dank.

[1:41:29] Dat was ook uw laatste interruptie.

[1:41:31] Dan gaan we naar mevrouw van der Plas, die vervolgens haar betoog afrondt.

[1:41:34] Nou, ik ga eerst de vraag even beantwoorden van de heer Ergin.

[1:41:39] Ja, kijk, ik vind dat al dit soort excessen gewoon onacceptabel zijn.

[1:41:44] Als moslims worden weggezet als...

[1:41:48] De hele groep of de hele moslimgemeenschap, dat ze gecriminaliseerd worden, dat vind ik onacceptabel.

[1:41:55] Dat vind ik net zo onacceptabel als dat gebeurt bij LHBTI'ers.

[1:41:59] Maar ik vind het ook net zo onacceptabel als dat gebeurt bij vrouwen.

[1:42:02] Al dat soort excessen, dat moet je gewoon aanpakken.

[1:42:09] Als ik voor ons spreek en voor mijzelf spreek, ik criminaliseer moslims niet.

[1:42:14] En ik criminaliseer LHBTI'ers ook niet.

[1:42:17] Dus ik voel me zelf niet aangesproken door die vraag, maar nogmaals, excessen hoor je aan te pakken.

[1:42:23] Dan vervolgt u nu uw betoog, ja.

[1:42:26] Ja, dan gaan we even naar het onderzoek van de Universiteit van Amsterdam.

[1:42:31] Ja, die maakt het wel een beetje bont, voorzitter.

[1:42:33] Zij analyseerde in de literatuurstudie opvattingen van jongeren over LRBTI.

[1:42:38] IQ plus personen, dat plattelandsjongeren maar een beetje achterlopen op de moderne opvattingen.

[1:42:44] De studie suggereerde, stedelijk is moderner, hoogopgeleid is progressiever, conservatief is een probleem.

[1:42:50] Religieus is een risico en platteland blijft achter.

[1:42:54] En hierdoor ontstaat een stereotype beeld van de plattelandsjongeren.

[1:42:58] En de praktijk is wezenlijk anders, want in Nunspeet kunnen homoseksuele hand in hand lopen zonder gemolesteerd te worden.

[1:43:05] En in Amsterdam is die kans vele malen groter dat ze in elkaar worden gemapt.

[1:43:09] Dus voorzitter, laten we problemen aanpakken waar problemen zijn.

[1:43:12] Is de staatssecretaris met me eens dat generiek beleid geen zoden aan de dijk zet, maar een effectieve en gerichte aanpak wel?

[1:43:20] Voorzitter, echte emancipatie betekent ook dat een vrouw die fulltime carrière wil maken, daarvoor alle ruimte krijgt.

[1:43:27] Maar het betekent net zo goed dat de vrouw die ervoor kiest om meer tijd aan haar gezin te besteden, niet wordt weggezet als iemand die onvoldoende geëmancipeerd zou zijn.

[1:43:36] Vrijheid werkt immers twee kanten op.

[1:43:38] Vrouwen krijgen in Nederland veel kansen om te zijn wie ze willen zijn... ...en kunnen doorgaans ook hun eigen keuzes maken.

[1:43:46] Maar geldt het ook voor alle vrouwen in Nederland?

[1:43:48] Want waarom worden christenen wel bekritiseerd als zij niet willen dat vrouwen fulltime gaan werken... ...en dat in niet-westerse culturen vaak vrouwen ook tegen worden gehouden om te werken?

[1:44:01] Of die moeten binnen blijven, die mogen niet zonder hun man naar buiten gaan...

[1:44:05] Er worden vrouwen besneden.

[1:44:06] Dat vinden we ook allemaal verschrikkelijk.

[1:44:09] En in sommige gevallen worden meisjes zelfs vermoord... als zij een westerse levensstijl willen.

[1:44:15] Kan de staatssecretaris daar een verklaring voor geven?

[1:44:18] En kan zij aangeven wat zij doet om vrouwen uit alle culturen te beschermen?

[1:44:23] Voorzitter, tot slot.

[1:44:24] De dure kosten en de subsidies om genderdiversiteit in de top te bevorderen... mag wat mij betreft allemaal weg...

[1:44:31] Als vrouw voel ik dat gewoon als een belediging.

[1:44:34] Alsof ik niet voor mezelf kan zorgen.

[1:44:36] Ik heb zelf keihard gewerkt, mijn hele leven lang, om te komen waar ik ben gekomen.

[1:44:41] En ik ben niet geholpen door welk project dan ook.

[1:44:43] En veel vrouwen kunnen dat zelf heel goed.

[1:44:46] Niet alle vrouwen, veel vrouwen kunnen dat zelf heel goed.

[1:44:49] En als ik kijk naar mijn eigen moeder...

[1:44:51] Die in 1961 in Nederland kwam en daarvoor stewardess was bij de Ierse vliegtuigmaatschappij Erlinges.

[1:44:57] In die tijd werden vrouwen ontslagen als ze gingen trouwen.

[1:45:01] Mijn moeder is de allereerste stewardess bij Erlinges geweest die als getrouwde vrouw mocht blijven werken.

[1:45:06] Dus elke stewardess die u nu ziet, vrouwelijke stewardess bij de Ierse vliegtuigmaatschappij,

[1:45:12] Die getrouwd is.

[1:45:13] Heeft haar te danken aan mijn moeder.

[1:45:14] En hoe komt dat?

[1:45:16] Omdat je ook gewoon voor je eigen zaken moet kunnen vechten.

[1:45:20] Zelfstandig zijn.

[1:45:21] Rugrecht houden.

[1:45:22] En laten we vrouwen alsjeblieft niet pemperen.

[1:45:25] Want voor veel vrouwen is dat echt beledigend.

[1:45:27] Dank u wel.

[1:45:28] U bedankt voor uw inbreng.

[1:45:30] U heeft nog wel een vraag van de heer Hamstra van het CDA.

[1:45:34] Ja, voorzitter, dank.

[1:45:36] Dank natuurlijk ook mevrouw van de Plas voor haar betogen.

[1:45:37] En ook het laatste deel dat is uit hart gegrepen, dat raakt mij ook, merk ik.

[1:45:42] Dus dat is mooi hoe u dat zegt.

[1:45:44] Mijn vraag gaat over dat u zegt van wanneer interventies zijn of programma's in het kader van gendergelijk, omdat gelijk te denken dat het eigenlijk als een belediging gezien wordt.

[1:45:52] U bent prima in staat om, mevrouw van de Plas, prima in staat om voor zichzelf op te komen.

[1:45:55] In het interruptiedebatje tussen mevrouw Van der Plas en mevrouw Dobbe over de loonkloof... gaf u aan van, nou, zou het er ook mee te maken kunnen hebben... dat vrouwen minder goed zijn in het onderhandelen van salarissen?

[1:46:09] Hoe rijmt dat met elkaar?

[1:46:10] Hoe ziet u dat?

[1:46:11] Mevrouw Van der Plas.

[1:46:12] Nou, daarom zei ik in mijn betoog zojuist ook... veel vrouwen zijn daar heel goed toe in staat.

[1:46:17] Niet alle vrouwen.

[1:46:19] Zeker is dat zo.

[1:46:20] Ik ben ook niet tegen...

[1:46:22] Alle projecten.

[1:46:24] Maar ik vind wel dat het soms een beetje doorslaat hoor.

[1:46:27] Weet je, allerlei subsidie, genderdiversiteit in de top, joh, weet je.

[1:46:32] Nogmaals, en niet alleen ik hoor.

[1:46:33] Ik bedoel, ook mijn vriendinnen.

[1:46:35] Misschien zijn we wel een beetje olde Tjuka's, zoals ze dat bij ons zeggen.

[1:46:41] Oude Wieve.

[1:46:43] Olde Tjuka.

[1:46:43] Ja, sorry, zo heet dat bij ons.

[1:46:50] Maar...

[1:46:51] Dat is best wel beledigend soms ook voor vrouwen.

[1:46:54] Dat ze ook zoiets hebben van ben ik hier nou gekomen omdat ik allerlei kruiwagens had.

[1:47:00] We moeten per se een vrouw dus dat hebben we maar zo gedaan.

[1:47:04] Of ben ik hier gekomen door mijn eigen kwaliteiten.

[1:47:07] En dat vind ik van al die projecten alsof vrouwen een soort van zwakkelingetjes zijn.

[1:47:12] Die moeten we echt gaan helpen want anders redden ze het niet.

[1:47:15] Zo wordt dat ook door veel vrouwen gezien.

[1:47:18] Dus dat was mijn betoog.

[1:47:19] Een vervolgvraag van de heer Halmstra.

[1:47:21] Korte vervolgvraag, want ik probeer het gewoon ook een beetje te begrijpen.

[1:47:24] Want u zegt aan de ene kant, nou ik ben ook niet tegen alles.

[1:47:27] En op het eind geeft u wel weer aan van de meeste van die projecten, et cetera.

[1:47:31] Dus kunt u dan mij iets meer inzicht geven in wat voor projecten voor u dan, voor mevrouw Van der Plas dan wel interessant zijn en helpend zijn.

[1:47:39] En welke dan meer gezien wordt als een belediging.

[1:47:42] Mevrouw Van der Plas.

[1:47:43] Als ik titels zie als subsidies voor genderdiversiteit in top... dan denk ik van, wat is dit?

[1:47:52] Een project bijvoorbeeld, en dat komt ook uit onderzoeken... dat vrouwen vaak moeite hebben om te onderhandelen.

[1:48:01] Die zijn vaak niet de zakenman.

[1:48:03] Daar zou je vrouwen wel bij kunnen helpen.

[1:48:06] Vaak ook omdat vrouwen in deeltijd werken, zodra ze kinderen krijgen...

[1:48:09] kiezen toch heel veel vrouwen om in deeltijd te werken.

[1:48:12] En als ze dan terugkeren op de arbeidsmarkt, dan hebben ze die aansluiting gemist.

[1:48:17] Dus op die manier om vrouwen te versterken daarin, dat vind ik prima.

[1:48:22] Maar om subsidies te verstrekken, om meer vrouwen in de top te krijgen omdat het vrouwen zijn, daar heb ik niet zoveel mee.

[1:48:31] Nee, er gaan wat handen omhoog van leden die door hun interruptie heen zijn en dus ook door de korte interrupties.

[1:48:37] En dan gaan we nu luisteren naar de inbreng van het lid Kostić.

[1:48:51] Oké, voorzitter.

[1:48:56] Ja, mag ik?

[1:48:57] Dan gaat u gang.

[1:48:58] Ja hoor.

[1:48:58] Ik wacht even tot rust aan deze kant.

[1:49:04] We gaan luisteren naar dit.

[1:49:07] Voorzitter, als queer persoon met een vluchtelingen- en migratieachtergrond... luister ik soms vol verbazing naar de inbreng van sommige partijen in het debat.

[1:49:15] Ik weet bijvoorbeeld dat de online haat die ik dagelijks krijg... echt niet komt uit de hoek van bijvoorbeeld moslims.

[1:49:22] Maar goed...

[1:49:22] Het aantal meldingen van geweld en discriminatie tegen LHBTI-personen is de afgelopen paar jaar bijna verdubbeld.

[1:49:29] Het aantal online haatuitingen is vervijfvoudigd.

[1:49:33] En als het gaat om transpersonen gaat het zelfs om een vertienvoudiging.

[1:49:37] Dit gaat om onze vrienden, familieleden en collega's.

[1:49:40] We hebben zelfs gezien dat trans- en non-binaire gemeenteraadskandidaten zijn overspoeld met online haat.

[1:49:47] Voorzitter, dat is pijnlijk.

[1:49:49] Ook pijnlijk omdat het wordt opgehitst vanuit de landelijke politiek... waarin te veel politici spreken over trans- en non-binaire personen alsof ze een gevaar voor de samenleving zijn.

[1:49:59] Ik heb net in het interruptiedebat geschetst hoe verschillende partijen dat valse beeld steeds bevestigen...

[1:50:05] Ik wil de staatssecretaris vragen of zij ook ziet dat de taal die hier in de Kamer over transpersonen wordt gebruikt... meer haat in de samenleving kan aanwakeren.

[1:50:13] Voorzitter, het gaat ook niet goed met de acceptatie van de queer mensen onder jongeren.

[1:50:18] Het is belangrijk om hier tegenwicht aan te bieden... en te zorgen dat LHBTI plus personen op scholen en in de maatschappij vrij en veilig zichzelf kunnen zijn.

[1:50:27] In het Regenbogenakkoord zijn daarover een aantal afspraken gemaakt...

[1:50:31] Aangezien het kabinet het regenboogakkoord zegt uit te voeren, welke extra maatregelen neemt deze staatssecretaris op dit gebied?

[1:50:39] Kan de staatssecretaris bevestigen dat ze ambitieus HBTI plus emancipatiebeleid gaat voeren, zoals dat staat geschetst in het regenboogakkoord?

[1:50:48] En daar horen natuurlijk ook middelen bij.

[1:50:50] OCW heeft bijvoorbeeld een succesvol regenboog gemeenteprogramma dat dit jaar afloopt.

[1:50:55] Gemeenten zijn er blij mee en vragen de staatssecretaris om het voor te zetten.

[1:51:00] Kan de staatssecretaris toezeggen dat ze van plan is om het programma inderdaad voor te zetten?

[1:51:04] En ondanks de groeiende haat tegen queerpersonen is het Nederlandse budget voor LHBTI plus beleid al jaren bijna gelijk.

[1:51:11] En het vorige kabinet bezuinigde fors op de uitvoering.

[1:51:15] Is de staatssecretaris bereid om hier voor de komende miljoenennota nog een keer goed naar te kijken?

[1:51:20] Daarna groeit het aantal scholen met identiteitsverklaringen waarin een LHBTI plus levenswijze wordt afgewezen.

[1:51:28] De Kamer heeft meermaals gevraagd om daar iets tegen te doen.

[1:51:31] Wanneer en hoe wordt het precies aangepakt?

[1:51:33] Voorzitter, in het regenboogakkoord is afgesproken dat op korte termijn wetgeving wordt ingediend om de mensenrechten van LHBTI-personen te verbeteren.

[1:51:41] Eén, kunnen de bewindspersonen toezeggen dat uiterlijk volgend jaar... de modernisering van de transgenderwend komt... zodat trans mensen zichzelf kunnen zijn... en niet langer meer in onnodige, extra, onveilige en stressvolle situaties worden geplaatst.

[1:51:56] Dit is iets wat door de politiek jarenlang wordt beloofd... door een meerderheid van de coalitiepartijen.

[1:52:01] En in het Regabogakkoord staat letterlijk dat ook het CDA en de VVD... een positieve en constructieve grondhouding tegenover het wetsvoorstel hebben.

[1:52:10] Doorpakken dus.

[1:52:11] Twee, nu krijgen zo'n duizend intersekte kinderen per jaar te maken met ongewezen snijden in hun lichaam.

[1:52:17] Wanneer komt er eindelijk een verbod op niet noodzakelijke medische behandelingen van intersekte kinderen in lijden met meerdere aangenomen moties?

[1:52:24] Waar blijft de richtlijn die door artsen in de tussentijd kan worden gebruikt?

[1:52:29] Ik sluit me aan bij het betogen van Kamerlid Pot over het oplossen van de praktische problemen waar mensen met een X tegenaan lopen.

[1:52:38] Zijn de bewindspersonen bereid om na het reces met een plan te komen om te bevorderen dat de systemen van de overheidsinstellingen en andere instanties op korte termijn zo worden aangepast dat ze ook werken voor mensen die met een X geregisseerd staan?

[1:52:51] En dit is een vraag aan zowel deze staatssecretaris als de staatssecretaris die niet aanwezig kon zijn.

[1:52:56] Maar ik...

[1:52:57] Neem aan dat de ambtenaren meekijken en dat hier straks een toezegging op komt komen.

[1:53:01] Dank u wel.

[1:53:03] U ook hartelijk dank voor uw inbreng allemaal.

[1:53:05] Want we zijn door de eerste termijn van de Kamer heen.

[1:53:08] Ik kijk even naar de staatssecretaris, maar ik stel voor twintig minuten te schorsen.

[1:53:12] En dan gaan we over tot de beantwoording.

[1:53:15] Ja, ik zie geknik.

[1:53:16] Dan schorsen we twintig minuten.

[1:53:18] Dus dat is tot twaalf, ja twaalf, twaalf, kwart over twaalf.

[1:53:23] Nou, gaan we er iets ruimer mee om.

[1:53:25] Kwart over twaalf komen we terug.

[2:17:53] Welkom terug.

[2:17:54] We gaan beginnen met de eerste termijn aan de kant van de staatssecretaris.

[2:17:58] En die gaat de beantwoording doen aan de hand van een aantal blokjes.

[2:18:02] Dus als de staatssecretaris die zo meteen zou willen aankondigen, dan is dat denk ik prettig.

[2:18:06] En dan stel ik voor dat de Kamer wacht met het stellen van de vragen tot aan het einde van elk blokje.

[2:18:15] Ja, dan gaan we het op die manier doen.

[2:18:17] Dan geef ik het woord aan de staatssecretaris.

[2:18:19] Dank u wel, voorzitter.

[2:18:21] Ik zal even kort een paar, omdat het ook mijn eerste emancipatie debat is, even een korte inleiding doen.

[2:18:27] Dan heb ik de volgende blokjes, de manosfeer, de veiligheid van vrouwen, de veiligheid van LHBTQI plus personen.

[2:18:36] Dan wat ik maar even noem vrijheid, daar valt werk en zorg en financiële onafhankelijkheid onder.

[2:18:42] En dan heb ik nog best wel een dik pakje overige vragen.

[2:18:46] Maar leuk om dit debat te hebben en ook te volgen wat uw leden in de eerste termijn inbrachten.

[2:18:54] Soms wat verschillende beelden en soms hetzelfde.

[2:18:58] Maar volgens mij wat ons allemaal bindt, wat in ieder geval mij heel erg drijft, is het enorme belang van vrijheid en gelijkwaardigheid voor iedereen in Nederland.

[2:19:07] En we weten dat dat voor vrouwen en mensen met een LHBTQI plus achtergrond, zou ik maar zeggen, minder aan de orde is.

[2:19:17] En daarom ben ik ook best wel trots op het feit dat ik de portefeuille emancipatie mag hebben, omdat daar dus veel te doen is.

[2:19:24] voor een heel belangrijk doel.

[2:19:27] En ik zie mezelf als de coördinerend bewindspersoon om maar zo te zeggen, want ik kan dan niet allemaal zelf al die vragen en problemen oplossen.

[2:19:35] Daar kom ik straks ook in een aantal antwoorden op vragen van uw Kamer ook wel op terug.

[2:19:40] Maar ik zie mezelf wel als een aanjager om te zorgen dat kabinetsbreed alles wat nodig is om de vrijheid en gelijkwaardigheid en veiligheid van vrouwen en NABTQI plus personen te borgen en te verbeteren.

[2:19:53] Om daar mijn collega's in het kabinet op te stimuleren en waar nodig stevig te stimuleren.

[2:20:00] En ik denk dat als we kijken naar Nederland dat we daar een mooie positie in hebben.

[2:20:05] Een van uw leden zei het al, dit jaar vieren we dat het 25 jaar geleden is dat wij als Nederland het eerste land waren die het huwelijk voor paren van hetzelfde geslacht hebben opengesteld.

[2:20:15] Als we iets verder teruggaan in de tijd, dan zijn leuzen als baas een eigen buik en de manier waarop we vrouwen zelf beschikking geven en recht op controle over hun eigen lichaam belangrijke ook Nederlandse initiatieven, maar ook recenter.

[2:20:30] Denk aan het Nationaal Actieprogramma tegen seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld en zo kunnen we er allemaal denk ik nog veel meer noemen.

[2:20:38] Het is niet iets wat ik alleen kan of wat ik met uw commissie alleen kan.

[2:20:42] Wat ik al zei, daar hebben we het hele kabinet bij nodig.

[2:20:44] Maar vooral ook de maatschappelijke organisaties en bewegingen in Nederland die daar ook een stem aan geven.

[2:20:53] Soms voelt het wel als vechten, moet ik zeggen.

[2:20:56] En samen met hun werk ik dan ook graag om te zorgen dat vrijheid en gelijkwaardigheid voor iedereen...

[2:21:03] geborgd kunnen worden.

[2:21:06] Maar helaas geven successen uit het verleden geen garantie voor de toekomst.

[2:21:10] Een aantal van uw leden gaf daar ook al een aantal vragen en problemen over.

[2:21:15] De arbeidsmarktpositie van vrouwen en daarmee hun zelfstandigheid en vrijheid blijven een punt van zorg.

[2:21:21] We zien dat uit onderzoek blijkt dat de acceptatie van LHBTQI plus personen stilstaat of in sommige delen zelfs afneemt.

[2:21:29] En de manosfeer, ik ga daar zo als eerste mee beginnen, heeft een enorm effect op beide groepen, zowel vrouwen als LHBTQI plus personen.

[2:21:38] Afgelopen maanden al leuke dingen gedaan.

[2:21:41] Denk aan Girls Day in techniek in april, waar meiden enthousiast worden gemaakt voor een mooie baan in de techniek in de toekomst.

[2:21:49] Ik was in Kopenhagen op het forum rondom de International Day Against Homo en Transphobia.

[2:21:57] Waarin ik met veel Europese collega's heb kunnen spreken over LHBTQI plus vrijheid en veiligheid.

[2:22:04] En de actie Aletta, geïnitieerd door de minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening.

[2:22:11] Is begonnen waarbij we jonge mensen, jonge mannen en vrouwen zien en ontmoeten.

[2:22:18] Om daar geweld tegen vrouwen aan te pakken.

[2:22:21] Ik werk nu hard aan een emancipatienota die in het najaar komt.

[2:22:26] Een aantal van de opmerkingen die gemaakt zijn neem ik ook mee in de verdere voorbereidingen van die nota, zodat we daar ook weer verder op kunnen voortbouwen.

[2:22:35] Maar daarom is dit eerste debat zo waardevol, omdat ik een aantal dingen ook mee kan nemen uit uw Kamer.

[2:22:41] Dan begin ik met het eerste blokje manosfeer.

[2:22:45] En mevrouw Moorman, die volgens mij ook de initiatiefnemer was van een rondetafelgesprek hier in de Kamer daarover, vroeg of ik als staatssecretaris een rijksbrede visie zou willen formuleren...

[2:22:58] Over de gelijkheid van mannen en vrouwen.

[2:23:00] En als we het over de manosfeer hebben.

[2:23:02] En dat is ook door een aantal van uw leden al genoemd.

[2:23:04] Hebben we het dan ook over de gelijkheid van LHBTQI plus personen daarbij.

[2:23:12] Ja, die rijksbrede visie gaat u krijgen.

[2:23:16] Want die zit ook in de emancipatienota.

[2:23:18] Er is al ook een apart deel in de emancipatienota.

[2:23:21] Juist omdat het zowel vrouwen als LGBTQI plus personen betreft aan worden gewijd.

[2:23:27] Omdat het, en dat hebben een aantal van uw leden ook al gezegd, echt wel zorgwekkend is.

[2:23:33] Als we zien wat daar voor effect van uitgaat op sommige groepen jonge, met name jonge mannen en het effect daar weer van op vrouwen en LHBTQI plus personen.

[2:23:47] Is niet iets wat ik in mijn eentje kan onderwerpen.

[2:23:48] oplossen, maar wel waar ik graag een coördinerende en aanjagende rol in speel, maar dat doen we samen met, ik geloof dat u Kamerleden dat ook al zeiden, samen met Justitie en Veiligheid, met het ministerie van VWS, met het ministerie van Economische Zaken, met name ook digitaal en sociale zaken en werkgelegenheid.

[2:24:10] Dus ik kom daar wat uitgebreider op terug.

[2:24:14] Mevrouw Moorman vroeg ook hoe kunnen we zorgen dat de regeringscommissaris daar een rol in speelt.

[2:24:22] De regeringscommissaris, maar daar heeft ze met uw Kamer ook al over gesproken.

[2:24:26] Een mandaat van de regeringscommissaris loopt eind van dit kalenderjaar af.

[2:24:30] En we gaan de werkzaamheden, kennis en projecten van de regeringscommissaris overdragen naar een nieuw nationaal actieplan en met een nationaal coördinator daarbij.

[2:24:40] En we hebben met haar afgesproken hoe we kunnen zorgen dat de overgang van de plannen en het beleid zo goed mogelijk ook weer over wordt gezet.

[2:24:52] Meneer Hamstra vroeg naar de mannelijke rolmodellen.

[2:24:57] Omdat we het niet alleen over vrouwen moeten hebben.

[2:24:59] En ook mevrouw Dobben refereerde daar ook al aan.

[2:25:02] En dat herken ik heel goed.

[2:25:04] Ik denk dat jongens en mannen en zeker ook de opvoeders een heel belangrijke...

[2:25:09] ...rol spelen... ...bij het bevorderen van gelijkwaardigheid... ...en het elkaar respectvol en serieus nemen.

[2:25:17] Daarom zijn we bezig om te kijken of we een mannenalliantie... ...of nou, we zijn bezig om te kijken... ...we gaan een mannenalliantie oprichten... ...waarbij we samen met maatschappelijke organisaties... ...kijken hoe we aan kunnen sluiten... ...op die rol van opvoeders en rolmodellen... ...ook bij het zoveel mogelijk tegengaan... ...van de boodschappen eigenlijk... ...die de manosfeer uitstraalt...

[2:25:38] Daarnaast zijn er ook al organisaties zoals Emancipator die daar nu al een rol in spelen.

[2:25:43] Maar we gaan dat dus breder zetten met de mannenalliantie.

[2:25:46] En over mannen gesproken.

[2:25:49] We hebben best wel succesvolle campagne gehad met de titel Man Zeg er wat van.

[2:25:55] Die zowel op televisie als online als ook in heel veel free publicity echt effect heeft gehad.

[2:26:02] Dat hebben we uitgebreid gezegd.

[2:26:04] Het effect gemeten heeft ook een prijs gewonnen, maar we gaan daar een vervolg op geven.

[2:26:13] Mevrouw Pot en mevrouw Dobben vroegen de rol van scholen als we het hebben over de manosfeer.

[2:26:21] Een hele belangrijke plek natuurlijk waar heel veel jonge mensen elke dag samenkomen.

[2:26:27] En waar ook ik inderdaad van docenten hoor dat berichten uit de manusfeer hun weg naar de klas vinden.

[2:26:34] En de ene docent vindt dat makkelijker om daarmee om te gaan dan de ander.

[2:26:38] We hebben daar natuurlijk een aantal wettelijke verantwoordelijkheden voor bij scholen en docenten gelegd.

[2:26:45] Onder andere met de wettelijke burgerschapsopdracht.

[2:26:47] Maar ook de kerndoelen rondom burgerschap.

[2:26:50] En ook de stevige pedagogische basis die rondom ook vrij en veilig onderwijs moet worden geborgd.

[2:27:00] En waar we hopelijk...

[2:27:01] nog wat steviger aan kunnen zetten met de wet Vrij en Veilig Onderwijs.

[2:27:05] De Stichting School en Veiligheid helpt daarbij om docenten daarbij te kunnen ondersteunen.

[2:27:13] En zoals ik zei, ben ik in gesprek met docenten om ook van hun te horen wat daar nog extra aan nodig is.

[2:27:18] En School en Veiligheid maakt daar ook mooie programma's op.

[2:27:23] Als je dan kijkt naar de platforms zelf waar ook naar gevraagd werd.

[2:27:27] De Digital Service Act verplicht de grote online platforms om te zorgen dat de privacy, veiligheid en bescherming van minderjarigen worden geborgd.

[2:27:37] En moeten ook zelf in kaart brengen wat eventuele negatieve effecten zijn.

[2:27:42] De Europese Commissie is toezichthouder op die online platforms en kan handhavend optreden.

[2:27:49] Wat we nu doen is om in het nieuwe nationaal actieplan Geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld ook aandacht te geven aan het bestrijden van schadelijke genderstereotyperingen.

[2:27:59] En samen met de minister van Jeugd, noem ik hem maar even, minister Sterk, ben ik coördinerend bewindspersoon op die aanpak om te voorkomen dat schadelijke genderstereotyperingen in die manosfeer worden verspreid.

[2:28:17] En dan vroeg mevrouw Dobbe ook of we voldoende zicht hebben.

[2:28:21] En dat vind ik altijd een moeilijke vraag, want ik denk dat je nooit alles kan zien, maar is het dan voldoende?

[2:28:27] Waar we mee bezig zijn is om onderzoek op te zetten om die impact en verspreiding van schadelijke, vrouwonvriendelijke en homofobe boodschappen die voortkomen uit de manosfeer, om die in beeld te brengen.

[2:28:42] Op basis van dat onderzoek kunnen we daar ook wel weer beter antwoord geven op de vraag van mevrouw Dobbel of we er voldoende zicht op hebben.

[2:28:51] Dat was mijn eerste blokje.

[2:28:54] Dank, dan hebben we met elkaar afgesproken dat wij de vragen aan het einde van elk blokje doen.

[2:28:58] Misschien wel goed voor de Kamer om te weten is dat we weer opnieuw beginnen met de interrupties.

[2:29:02] Dus nogmaals, interrupties onder de 30 seconden tellen niet.

[2:29:06] Interrupties boven de 30 seconden tellen als twee interrupties.

[2:29:09] En daar heeft u er dus twee van.

[2:29:10] En als die op zijn, dan zijn er geen interrupties meer mogelijk.

[2:29:14] Dan begin ik met mevrouw Moorman, want die stak als eerste haar hand op.

[2:29:17] Dank u wel, voorzitter.

[2:29:19] De regeringscommissaris begon voor de hele discussie over de manosfeer.

[2:29:23] En we zijn aan het zoeken naar allerlei oplossingen.

[2:29:26] Iets als zo'n mannenalliantie opgezet door de regeringscommissaris of interventies in het onderwijs.

[2:29:32] Dat zijn nou juist manieren die werken.

[2:29:34] Is het dan niet ontzettend zonde dat we daar nou juist mee stoppen?

[2:29:37] De staatssecretaris.

[2:29:38] We stoppen daar dus niet mee.

[2:29:39] Wat we doen is, we stellen een nationaal coördinator aan die over de departementen en ook in nauwe samenwerking met de minister van JNV, de minister van Jeugd en mijzelf aan de slag gaat om de dingen die werken, omdat we die voort kunnen zetten en ook alert te blijven op wat we aanvullende informatie en kennis opdoen.

[2:30:03] Mevrouw Moorman.

[2:30:04] Ja, maar voorzitter, in het gesprek wat wij hier ook al met elkaar over hebben gevoerd, is er heel duidelijk een knip gemaakt tussen een aanjaagfunctie en een coördinerende functie.

[2:30:12] Dat kan je niet combineren.

[2:30:13] Dus zouden we niet gewoon een aantal van dit soort projecten op een goede manier moeten borgen?

[2:30:18] Het gaat niet om functiebehoud, maar het gaat er juist om dat hetgene wat we hebben geleerd, dat we dat nu niet weggooien en straks weer met elkaar constateren, dat hebben we eigenlijk nodig.

[2:30:26] De staatssecretaris.

[2:30:27] Ja, en in mijn beleving hebben we volgens mij juist die projecten geborgd.

[2:30:31] Dus we hebben echt met de regeringscommissaris ook... Ja, u schudt...

[2:30:34] Nee, dat doet mij afleiden.

[2:30:37] De Nationaal Coördinator is een functie waarbij de projecten waarvan we weten dat ze effectief zijn.

[2:30:43] De mannenalliance noemde mevrouw Moorman.

[2:30:46] Nou, daar verwees ik net ook naar hoe we die nog weer meer handen en voeten gaan geven.

[2:30:51] In de verschillende actieplannen komt een een en ander terug.

[2:30:55] We zorgen dat die nationaal coördinator in nauw contact staat met drie bewindspersonen om ook de cross-departementale samenwerking te verbeteren.

[2:31:04] Dus op die manier volgens mij voldoen we aan wat mevrouw Moorman benoemd.

[2:31:11] En, nou dat...

[2:31:14] Dan zag ik daarna, was er nog een vervolgvraag van mevrouw Moorman?

[2:31:18] Noemen we die eerst, mevrouw Moorman.

[2:31:19] Nou, even op wat anders, want ik ben het gewoon niet eens.

[2:31:23] Een coördinerende functie is echt wat anders dan een aanjaagfunctie, maar daar komen we dan nog wel op terug.

[2:31:27] Over die rijksbrede visie, wanneer kunnen we die verwachten en valt die nou onder de emancipatiemonitor?

[2:31:32] Heb ik dat nou goed begrepen of komt het nog extra?

[2:31:36] De staatssecretaris.

[2:31:37] De emancipatienota krijgt u in het najaar van mei.

[2:31:40] En dat is eigenlijk een kabinetsbrede en daarmee rijksbrede visie op hoe we kijken naar emancipatie.

[2:31:47] De problematiek waar we nu tegenaan lopen en wat wij inzetten.

[2:31:52] Vanuit alle verschillende departementen waarbij ik degene ben die iedereen aanjaagt.

[2:31:57] Hoe we dat de komende vier jaar inzetten.

[2:32:02] Een verduidelijkende vraag nog van mevrouw Moorman.

[2:32:05] Ik kreeg niet echt een antwoord, want ik was blij dat hij komt.

[2:32:08] Maar wanneer komt hij nou precies?

[2:32:10] De staatssecretaris.

[2:32:11] Sorry, dan had ik dat deel van de vraag niet goed begrepen.

[2:32:13] 1 september komt hij.

[2:32:16] Goed, dan zag ik daarna mevrouw Dobbe van de SP.

[2:32:19] Ja, dank u wel.

[2:32:20] En mij gaat het over die aanpak van die online platforms.

[2:32:23] Want ik snap dat dat moeilijk is, maar ik hoor de staatssecretaris wel zeggen van ja, we vragen de platforms om er zelf naar te kijken en de Europese Commissie handhaaft.

[2:32:32] Maar dat is volgens mij niet genoeg.

[2:32:34] Wat zijn andere dingen die we zouden kunnen doen die eventueel zouden kunnen helpen?

[2:32:37] De staatssecretaris.

[2:32:38] Ja, en of dat genoeg is of niet, dan verschillen we dan van mening.

[2:32:43] Uiteindelijk, de Europese Commissie is degene die ook de handhaving doet naar aanleiding van de Digital Services Act, waar al een aantal elementen in zitten waar platforms verantwoordelijk voor zijn en waar de Europese Commissie dus op kan handhaven als het gaat over bijvoorbeeld het verspreiden van bepaalde type informatie.

[2:33:02] Mevrouw Dobben.

[2:33:03] Ik vraag me af wat er voor nodig is als wij hier in Nederland meer zouden willen doen.

[2:33:07] Als je bijvoorbeeld kijkt naar gokreclames, dan kunnen we ook platforms erop aanspreken.

[2:33:11] Maar we kunnen ook bijvoorbeeld boetes opleggen.

[2:33:13] Op het moment dat platforms gokreclames laten zien.

[2:33:16] En ik vroeg me af, kan dat niet ook met dit soort schadelijke content en desinformatie?

[2:33:20] De staatssecretaris.

[2:33:21] Daar kan ik nu niet zo ja of nee op antwoorden.

[2:33:24] Dat heb ik niet zo in de...

[2:33:27] Waarschijnlijk kan er heel veel, maar daar zul je van allerlei dingen ook moeten doen.

[2:33:29] Op dit moment niet.

[2:33:32] De toezichthoudende functie ligt echt bij de Europese Commissie.

[2:33:36] En wat ik al zei, we gaan nog aanvullend onderzoek doen... in wat nou de impact is van de type informatie dat de manosfeer verspreidt.

[2:33:45] En op basis van dat onderzoek kunnen we ook beter inschatten wat dan nodig is...

[2:33:49] inderdaad onvoldoende is of de Europese Commissie die toezichthoudende functie goed genoeg kan invullen.

[2:33:56] Mevrouw Lobba.

[2:33:57] Maar los van het onderzoek willen we toch allemaal niet dat desinformatie of schadelijke denkbeelden over vrouwenhaat of over de rol van vrouwen die schadelijk is, dat dat wordt verspreid.

[2:34:08] Dus lijkt mij dat wij moeten zoeken naar manieren of dat er nog meer...

[2:34:12] wettelijke bevoegdheden bijvoorbeeld nodig zijn.

[2:34:14] Daar ben ik een beetje naar op zoek van.

[2:34:15] Wat is er nodig als wij dat in Nederland ook zouden willen aanpakken?

[2:34:19] De staatssecretaris.

[2:34:23] Het onderzoek waar ik naar verwees, daar zal ook uitkomen.

[2:34:27] Wat is de impact?

[2:34:28] Wat is nodig?

[2:34:29] Want ik ben het eens met wat mevrouw Dobben zegt.

[2:34:31] Misinformatie, enorme hate speech, zeg maar, die we ook wel uit...

[2:34:38] Dat willen we sowieso niet, maar hoe pak je dat dan goed aan?

[2:34:42] En in hoeverre is extra nodig ten opzichte wat de Europese Commissie heeft?

[2:34:46] Daar doen we dus onderzoek naar en dat komt in het voorjaar van 2027.

[2:34:52] En op basis daarvan kan ik dan ook zeggen, we gaan dit doen of we gaan dat doen.

[2:34:56] Ik zou graag dat we dit of dat verder moeten doen.

[2:35:00] Tot slot op dit punt van mevrouw Dobben.

[2:35:02] Dank u wel.

[2:35:03] Is de staatssecretaris dan ook bereid om daarin mee te nemen wat Nederland alvast zou kunnen doen, zodat ze zich nu alvast op kan voorbereiden?

[2:35:10] Bijvoorbeeld andere voorbeelden als het gaat over gokreclames verbieden of schadelijke content aanpakken, dat er snel offline wordt gehaald, dat er boetes worden uitgedeeld, en flinke boetes ook als het moet.

[2:35:20] Om die mogelijkheden alvast te verkennen, zodat we dat ook in die brief kunnen zien terugkomen als we dat willen aanpakken.

[2:35:26] De staatssecretaris.

[2:35:28] Ik denk dat wat mevrouw Dobbegaag wil, en ik denk dat ik dat ook wil, is dat zodra we die uitkomsten van het onderzoek hebben, dat we dan ook wat handelingsperspectief hebben.

[2:35:40] Ik ga proberen dat te doen, maar daar hangt natuurlijk een beetje vanaf wat er precies uit het onderzoek naar voren komt.

[2:35:48] Maar ik denk dat we daar hetzelfde zoeken.

[2:35:51] Dus dat kan ik doen.

[2:35:54] Dan zag ik daarna mevrouw Pot van D66.

[2:35:57] Ja, dank.

[2:35:57] Ik ga nog even door waar mevrouw Dobbel was gebleven... maar dan over de EU.

[2:36:01] Want inderdaad, die Digital Service Act is prachtig... maar die bedrijven laten zich daar niet zo heel veel aan gelegen liggen.

[2:36:07] Dus kan de staatssecretaris misschien toezeggen... dat ze ook echt in Europees verband alles gaat doen... om de Europese Commissie aan te jagen... om hier gewoon heel strikt bovenop te zitten.

[2:36:16] Want ik kan me niet voorstellen dat wij de enige lidstaat zijn... die hier zich zorgen over maakt.

[2:36:21] De staatssecretaris.

[2:36:22] Dat laatste kan ik mij ook niet voorstellen.

[2:36:25] Ik ben nu wel een beetje buiten mijn comfortzone.

[2:36:28] Omdat dit meer in de portefeuille van de staatssecretaris van digitale zaken zit.

[2:36:34] Maar goed, ik heb mij ook gepresenteerd als aanjager.

[2:36:36] Dus ik zal met haar kijken hoe we de rollen verdelen.

[2:36:39] Aangezien zij wat dat betreft vanuit haar portefeuille natuurlijk meest op Europees niveau aanpakt.

[2:36:45] Als het gaat over digitale platforms waar we het nu over hebben.

[2:36:50] Dank.

[2:36:52] Ja, dan zijn er nog wat vragen.

[2:36:53] Mevrouw Bekker, VVD.

[2:36:55] Ja, even voor mijn eigen registratie van of mijn vragen van antwoord zijn.

[2:36:59] Komen de antwoorden nog over de ongewenste buitenlandse inmenging?

[2:37:03] Oké, dan laat ik die even zitten.

[2:37:06] Dan wil ik nog even doorgaan op waar mevrouw Moorman ook naar vroeg.

[2:37:09] Want ik ben toevallig ook woordvoerder aan de kant waar de nationaal coördinator gaat komen.

[2:37:14] En die komt op VWS en dat wordt echt een soort van aanjaagfunctie op beleid.

[2:37:19] Zorgen dat er door barrières van departementen heen gewoon een actieagenda wordt uitgevoerd.

[2:37:26] En het lijkt me echt ingewikkeld, dat deel ik met mevrouw Moorman... dat dan terwijl diegene daar het bord al vol mee heeft... ook nog eens gesprekken moet gaan voeren met religieuze gemeenschappen over seksueel misbruik...

[2:37:37] de menno sfeer op de agenda moet gaan zetten.

[2:37:40] Dus ik ben ook niet voor heel veel extra bureaucratie... en nog meer plekken.

[2:37:45] Dus als we dingen kunnen combineren, graag.

[2:37:47] Maar hier zie ik het echt niet.

[2:37:48] Dus kan de staatssecretaris anders misschien dus inventariseren... van wat zijn nou dan die programma's...

[2:37:55] Die de regeringscommissaris heeft opgeleverd.

[2:37:58] Waarvan zij dan zegt dat komt dan op het bord van die nationaal coördinator.

[2:38:01] Want dan kunnen wij ons daar ook een wat beter beeld bij vormen.

[2:38:03] Kan dat dan misschien een brief worden?

[2:38:05] Dat was uw eerste lange interruptie.

[2:38:07] Duurde namelijk een minuut de staatssecretaris.

[2:38:11] Wij zijn van plan en misschien is dat de toezegging waar mevrouw Becker naar vraagt.

[2:38:17] Wij zijn van plan om eind van dit kalenderjaar een overzicht te maken van wat de regeringscommissaris rondom het Nationaal Actieplan voor elkaar heeft gekregen.

[2:38:28] En hoe we dat in de volgende fase met de Nationaal Coördinator borgen en dat verder krijgen.

[2:38:40] Zag ik dan nog een vraag van de heer Hams.

[2:38:43] Eerst nog een vervolgvraag van mevrouw Becker.

[2:38:46] En kan er een poging worden gedaan dat we dat tegelijkertijd met de emancipatienota krijgen, zodat als we in het najaar dat inplannen, we dat hierbij kunnen betrekken?

[2:38:55] De staatssecretaris.

[2:38:56] De emancipatienota komt in september.

[2:38:58] Volgens mij hebben we eind november een debat staan.

[2:39:03] Ik ga mijn best doen om dat voor elkaar te krijgen.

[2:39:07] Dit is een voorzichtige toezegging.

[2:39:08] Hou een slag om de arm.

[2:39:10] Omdat we daar net wat meer tijd voor nodig dachten te hebben.

[2:39:13] Maar ik begrijp wel wat mevrouw Becker wil.

[2:39:14] Want die wil daarover met mij in gesprek.

[2:39:17] De heer Hamstra.

[2:39:19] Voorzitter, dank.

[2:39:20] Ik hoor de staatssecretaris naar de antwoording zeggen dat de campagne Man zegt er wat van positieve effecten sorteerd.

[2:39:25] Zouden die naar de Kamer gestuurd of met de Kamer gedeeld kunnen worden?

[2:39:28] Dat is de eerste vraag.

[2:39:29] En de tweede is, voor het vervolg, kan daar ook aandacht besteed worden aan de manosfeer?

[2:39:33] Of is dat wat de staatssecretaris bedoelde?

[2:39:35] De staatssecretaris.

[2:39:38] De tweede vraag van meneer Hamstra snap ik niet helemaal.

[2:39:41] Dus dan hoop ik dat u de gelegenheid geeft om die nog eventjes aan te scherpen.

[2:39:48] In de emancipatienota zal ik nog wat wijden aan de resultaten van de campagne.

[2:39:54] En hoe we dus ook op basis van die positieve effecten een vervolg plannen.

[2:39:59] De heer Hamstra.

[2:40:00] Voorzitter, dankzamerhand verduidelijken.

[2:40:02] De staatssecretaris gaf aan in haar beantwoording dat de campagne man zeggen was van positief effect sorteren, maar als vervolg op de antwoording van mijn vragen in het kader van de positieve rolmodellen, et cetera.

[2:40:13] Voor het vervolg van die campagne, is dat dan de bedoeling dat er ook ingezet wordt op het bestrijden van een manosfeer?

[2:40:17] Of waarom plaatst u dat in die context?

[2:40:20] De staatssecretaris.

[2:40:22] Dat zei ik vanuit de positieve rolmodellen.

[2:40:24] Ik denk dat voor de manosfeer meer nodig is.

[2:40:26] Dit zou er een element in kunnen zijn.

[2:40:29] Maar daarmee gaan we het niet helemaal bestrijden.

[2:40:35] Maar dat sluit ook aan bij de vragen die uit uw leden zijn gesteld.

[2:40:41] Dank u wel.

[2:40:42] Ik kijk even rond.

[2:40:43] Maar volgens mij kunnen we door naar het volgende blokje.

[2:40:45] En het volgende blokje was geloof ik de veiligheid van vrouwen.

[2:40:49] Ja.

[2:40:51] Dat is best wel een dik pakketje, dus ik probeer daar compact doorheen te gaan.

[2:40:57] In het begin ik met een vraag van mevrouw Bekker over het mogelijk overleg met wethouders over de handhaving van de wet op de straatintimidatie.

[2:41:07] Het mooie van die wet is dat we volgens mij daarmee ook een hele duidelijke norm stellen dat iedereen veilig over straat moet kunnen, op elke straat en op elk moment.

[2:41:15] Om dat maar even stevig in te zetten.

[2:41:18] Uiteindelijk gaat natuurlijk de minister van Justitie en Veiligheid over bijvoorbeeld de handhaving zelf en de strafbare stelling.

[2:41:27] En met hem heb ik er overleg over.

[2:41:29] Op dit moment zijn we aan het kijken wat het effect van handhaving is.

[2:41:34] En we verwachten...

[2:41:36] Als ik zeg voor de zomer, dan weet ik dat het binnen nu en een week moet zijn.

[2:41:41] Dus ergens de komende twee weken of kort na het zomerreces krijgt u de evaluatie rondom die handhaving.

[2:41:53] En dan kunnen we ook een breder beeld geven van hoe het nu gaat en wat er ook nodig is om die handhaving te kunnen versterken.

[2:42:02] Dus ik kan nu nog niet zeggen dat het niet werkt.

[2:42:05] Dus ik zou graag die evaluatie afwachten en dan kunnen we op basis daarvan kijken wat er inderdaad ook bijvoorbeeld voor wethouders nog nodig is om dat steviger te doen.

[2:42:17] Ik zag allerlei bewegingen.

[2:42:21] Meneer Ergin vroeg wat ik concreet ga doen om te zorgen dat vrouwen zich niet onveilig voelen.

[2:42:26] Onveiligheid vind ik natuurlijk op heel veel plekken voor.

[2:42:29] Op straat, maar ook soms achter de voordeur en op het werk en waar dan ook.

[2:42:35] De Nationaal Coördinator, waar we net al naar verwezen, heeft als opdracht om geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld ook aan te pakken en daarmee het Nationaal Actieplan uit te voeren.

[2:42:49] Daarmee proberen we vooral focus, samenhang en overzicht te krijgen.

[2:42:54] En ikzelf ben vooral bezig ook om te zorgen dat primaire preventie een rol heeft, namelijk gewoon de gelijkwaardigheid van vrouwen bevorderen.

[2:43:02] En we hebben daar ook geld voor om preventie als onderdeel van veiligheid te stimuleren.

[2:43:11] Onder andere samen met de Vereniging Nederlandse Gemeenten werken we ook aan een regionale aanpak voor primaire preventie van geweld tegen vrouwen.

[2:43:19] En ik noemde net ook al een mannenalliantie.

[2:43:22] Dus er zitten een aantal elementen die wat ons betreft als effect moeten hebben dat vrouwen zich veiliger voelen, maar ook vooral kunnen voelen.

[2:43:30] En in de emancipatienota zet ik die allemaal op een rijtje.

[2:43:35] Mevrouw Becker vroeg hoe we zorgen dat vaker passend gestraft wordt.

[2:43:43] Als we het hebben over onder andere discriminatie en geweld vanuit een discriminatoren insteek.

[2:43:51] Wat we afgesproken hebben is dat bij het Openbaar Ministerie en de politie discriminatiezaken prioriteiten krijgen.

[2:43:58] Dat de politie elke aangifte van discriminatie opneemt en ook een opsporingsonderzoek doet.

[2:44:06] Als een strafbaar feit wordt gepleegd met een discriminator aspect kan een hogere straf worden geëist.

[2:44:12] Uit mijn hoofd een derde hoger.

[2:44:15] Het is heel belangrijk dat we straffen en tegelijkertijd preventie ook.

[2:44:18] We proberen dat allebei te doen.

[2:44:20] Daarom werk ik daar ook samen met de minister van Justitie en Veiligheid op.

[2:44:23] En hoe dat gaat als het gaat over LHBTQI plus veiligheid.

[2:44:29] We hebben het nu over vrouwen, maar ook als we het hebben over straffen rondom discriminatie daar.

[2:44:37] Daar hebben we eind van het jaar komt er een voortgangsrapportage om te kijken wat dat voor effect heeft als je kijkt naar opsporing en opvolging.

[2:44:46] Mevrouw Bekker vroeg ook of ik bereid ben in gesprek te gaan met religieuze gemeenschappen over hun verantwoordelijkheid als het gaat over misbruik en seksueel geweld.

[2:44:58] Jazeker, we zijn ook met hen in gesprek.

[2:45:00] Ook daar hebben we een paar allianties.

[2:45:03] Onder andere de Alliantie Veilige Kerk.

[2:45:06] Maar ook de alliantie van binnenuit, die met name ook vanuit religieuze gemeenschappen met een migratieachtergrond zitten.

[2:45:15] Vanuit die allianties werken we en zijn we in gesprek om ook daar de verantwoordelijkheid op aan te spreken.

[2:45:22] Hoe we zorgen dat ook daar, binnen die religieuze gemeenschappen, mensen zich veilig kunnen voelen.

[2:45:28] En ook veilig zijn.

[2:45:30] Mevrouw Bekker vroeg ook naar de toezegging om vrouwenhaat apart te laten rapporteren door de NCTV.

[2:45:38] Afgelopen 22 mei is er een verzamelbrief moties en toezeggingen in zaken extremisme en terrorisme gestuurd door de minister van Justitie en Veiligheid.

[2:45:50] En daarin zegt de minister dat hij het verzoek heeft opgevolgd.

[2:45:54] Wat we zien is dat de Nationaal Coördinator over fenomenen en trends rapporteert.

[2:46:02] En daar is afgelopen december ook extra aandacht besteed aan de invloed van extremisten... onder andere op het gebied van vrouwenhaat.

[2:46:11] En NCTV kijkt daarmee voortdurend naar alle ontwikkelingen.

[2:46:15] En als zij zorgen hebben en die ook willen delen... dan nemen ze die op in de rapportages die ze publiceren.

[2:46:23] Mevrouw Dobben vroeg net als mevrouw Bekker naar de regeerakkoordafspraak als het gaat over buitenlandse beïnvloeding.

[2:46:33] Ik ben nu samen met Justitie en Veiligheid aan het kijken hoe we ongewenste buitenlandse beïnvloeding in het informeel onderwijs het beste kunnen aanpakken.

[2:46:42] Mevrouw Bekker noemde dat eigenlijk al vaak te maken heeft met financieringsstromen.

[2:46:48] De wet Transparantie Maatschappelijke Organisaties is gestrand in de Eerste Kamer.

[2:46:54] En dat betekent dat we gewoon goed moeten kijken welke aspecten er in die wet zaten die we kunnen gebruiken om dit toch wel een stap verder te pakken.

[2:47:05] In het najaar zullen de minister van Justitie en Veiligheid en ik daarop terugkomen.

[2:47:12] Omdat ik de zorgen van mevrouw Bekker en mevrouw Dobbe overigens ook goed begrijp.

[2:47:17] Mevrouw Bekker vroeg ook, kunnen we als Nederland die een stap vooruit zetten bij de Verenigde Naties aan te dringen op een internationale dag tegen huwelijkse gevangenschap?

[2:47:27] Net als mevrouw Bekker inderdaad, daar was ik ook in overleg met UN Women tijdens de conferentie van de Verenigde Naties.

[2:47:36] Ik wil er graag internationaal over in gesprek gaan.

[2:47:41] De Verenigde Naties hebben, in ieder geval als Europese Unie hebben we eigenlijk afgesproken dat we bij de Verenigde Naties niet nieuwe internationale dagen initiëren.

[2:47:52] Ook omdat de Verenigde Naties nu echt wel aan het worstelen is met de gebrek aan middelen en capaciteit.

[2:47:59] Zeker op het gebied van vrouwenemancipatie.

[2:48:03] Dat betekent niet dat we ons daar moeten door laten ontmoedigen.

[2:48:07] Dus we moeten kijken hoe we dat op een andere manier wellicht onder de aandacht kunnen brengen in internationaal perspectief.

[2:48:17] En daar steek ik graag energie in.

[2:48:20] En mevrouw Dobbe vroeg nog naar de sleutelpersonen in gemeenschappen waar genitale verminking voorkomt.

[2:48:28] We hebben dus, ik noemde net al die alliantieverandering van binnen uit.

[2:48:33] Daar hebben we voor de komende anderhalf jaar, zijn we daar echt in, nou hebben we het in ieder geval geregeld, wellicht daarna ook nog, maar zijn we in gesprek met sleutelfiguren in die gesloten gemeenschappen.

[2:48:45] En ook de minister van langdurige zorg, jeugd en sport heeft een aantal projecten die gaan rondom de inzet van sleutelpersonen als het gaat over genitale verminking.

[2:48:56] En als we bezig zijn met de ontwikkeling van het nieuwe nationaal actieplan geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld, kijken we in hoeverre we die effectiviteit door kunnen zetten en of daar dan eventueel aanvullende maatregelen voor nodig zijn.

[2:49:11] Dat was volgens mij het kopje veiligheid van vrouwen.

[2:49:14] Dank.

[2:49:15] Dan zijn we dus aan het einde van een blokje gekomen.

[2:49:18] En gaan we over tot de vragen.

[2:49:19] En ik heb het een beetje bijgehouden.

[2:49:21] Ik begin met mevrouw Becker.

[2:49:23] Dank u wel, voorzitter.

[2:49:26] Als er gekeken gaat worden naar het functioneren van die straatintimidatie, dan zou ik eigenlijk de concrete toezegging willen dat we daar wel alvast het signaal meenemen wat ook in het AD naar voren kwam, namelijk wethouders die zeggen het is nu een papieren tijger, maar het is te ingewikkeld om het te handhaven.

[2:49:42] Dus hun concrete signalen zou ik zonde vinden als we die missen, als we toch nog op dit moment aan het onderzoeken zijn.

[2:49:48] De staatssecretaris.

[2:49:49] Ja, en dat snap ik.

[2:49:52] En tegelijkertijd zei ik al, het zou kunnen zijn dat die brief al best wel ver is.

[2:49:56] Dus dan moet ik even kijken hoe we dat bij elkaar pakken.

[2:49:59] En mocht dat dan niet lukken omdat de evaluatie zelf er al is, dan moet ik even kijken in hoeverre het aanvullend is of in lijn met.

[2:50:08] Mevrouw Becker.

[2:50:09] Voorzitter, dank.

[2:50:10] Dan zegt de staatssecretaris, we zijn in gesprek met religieuze gemeenschappen.

[2:50:15] Maar soms ben ik bang dat dan de mensen in de gemeenschappen toch slechter bereikt worden en zich niet realiseren.

[2:50:20] Ik kan ook naar de politie stappen in plaats van dat het incident hier intern wordt afgehandeld.

[2:50:25] Kan zij eens kijken bijvoorbeeld dat de islamitische gemeenschap niet heeft willen meewerken aan dat WODC-onderzoek?

[2:50:31] Hoe zij alsnog deze doelgroepen beter kan bereiken.

[2:50:33] En kan dat misschien worden meegenomen in de kabinetsreactie op dit WODC onderzoek.

[2:50:38] En dan met name ook het gesprek hierover te voeren.

[2:50:40] Bijvoorbeeld met die moskee koepel.

[2:50:42] Kunnen we alsnog deze gemeenschap bereiken.

[2:50:46] Ja, dat was net binnen de 30 seconden.

[2:50:48] De staatssecretaris.

[2:50:50] Als mevrouw Becker het oké vindt.

[2:50:52] Neem ik dat even op met mijn collega van Justitie en Veiligheid.

[2:50:55] Om te kijken of we daarmee op een goede manier antwoord kunnen geven op die vraag.

[2:51:01] Dan zag ik vragen van de heer Ergin.

[2:51:06] Voorzitter, ik hoorde de staatssecretaris in de reactie op mevrouw Becker aangeven dat over het wetsvoorstel toezicht op informeel onderwijs.

[2:51:12] En ik zou graag van de staatssecretaris willen weten op hoeveel van die scholen raad, geweld en discriminatie wordt aangeleerd.

[2:51:19] De staatssecretaris.

[2:51:21] Voor een deel weten we dat natuurlijk gewoon niet.

[2:51:25] De heer Ergin.

[2:51:26] Dus de staatssecretaris deelt zorgen, maar weet niet hoe groot het probleem is.

[2:51:30] En we zien dat ook bijvoorbeeld het College voor de Rechten van de Mens heel duidelijk aangeven.

[2:51:35] Het wetsvoorstel is niet effectief.

[2:51:39] De onderbouwing is niet goed.

[2:51:42] De onderwijsinspectie zegt, we willen eigenlijk heel deze wet niet uitvullen.

[2:51:45] Dus waarom blijft de staatssecretaris nog steeds op die oude lijn van we moeten toezicht op invalende onderwijs organiseren?

[2:51:51] Waarom blijft de staatssecretaris op die lijn doorgaan?

[2:51:54] De staatssecretaris.

[2:51:55] Het is denk ik wel vaker.

[2:51:56] En dat gaat over alle onderwerpen.

[2:51:58] Als je ergens zorgen over hebt.

[2:52:00] Dat je dan nog niet precies weet hoe het wel of niet zit.

[2:52:02] Maar dat die zorgen in ieder geval wel een antwoord verdienen.

[2:52:06] En ik denk dat we daar een stap in moeten maken.

[2:52:11] Maar wel op een manier die aansluit bij de zorg en het eventuele probleem.

[2:52:15] En tegelijkertijd aansluit op alle andere wetten, rechten en regels die we in Nederland hebben.

[2:52:21] En dat is de zoektocht waar we nu mee bezig zijn.

[2:52:23] Tot slot de heer Ergin.

[2:52:25] Maar waarom is de staatssecretaris dan bezig met een wetsvoorstel in plaats van dat ze eerst, kennelijk weet de staatssecretaris niet hoe groot het probleem is, dat ze eerst het probleem in kaart brengt.

[2:52:34] Dat is toch een rare gang van zaken?

[2:52:36] De staatssecretaris.

[2:52:37] Dat mag meneer Ergin vinden, maar dat vind ik niet.

[2:52:40] Dan zag ik mevrouw Dobben met een vraag.

[2:52:44] Ja, dank u wel.

[2:52:45] Ik heb het antwoord gehoord op buitenlandse beïnvloedingen.

[2:52:47] Maar daarin focussen de staatssecretaris vooral op informeel onderwijs.

[2:52:51] Mijn vraag was wat breder.

[2:52:53] Ik refereerde ook naar de motie die is aangenomen voor het in kaart brengen van de anti-gender en anti-LHBTQI beïnvloeding in Nederland.

[2:53:00] Dus dat is wel breder dan informeel onderwijs.

[2:53:02] Het gaat ook over het verspreiden van desinformatie online, maar ook offline, op papier.

[2:53:06] Kan de staatssecretaris daar wat over zeggen?

[2:53:08] De staatssecretaris.

[2:53:10] En eigenlijk zijn dat twee vraagstukken die wel bij elkaar horen, maar ook weer niet.

[2:53:14] Dus daarom refereerde ik ook dat ik samen met justitie en veiligheid kijk naar die ongewenste beïnvloeding breder.

[2:53:22] Voor mij is het van toepassing omdat ik onder andere ook de portefeuille onderwijs heb, omdat op informeel onderwijs waar dat wel of niet zit.

[2:53:30] Maar breder snap ik wat mevrouw Dobben zegt.

[2:53:35] En dat gaat natuurlijk ook mee in de verkenning die ik met de minister van Justitie en Veiligheid doe.

[2:53:39] Maar waar ook de minister van Binnenlandse Zaken, sorry moet ik het wel goed zeggen, ook mee bezig is.

[2:53:45] Dus ook daar geldt weer dat we met elkaar ook de synergie moeten zoeken in wat we uitzoeken en hoe we daarmee terugkomen.

[2:53:52] Ik zie mevrouw Dobben kijken van ja hoor ik daar dan iets over terug.

[2:53:57] Maar ik weet niet zeker.

[2:53:58] Ja, ja, ja.

[2:53:59] En laat ik dat ook meenemen in het najaar.

[2:54:04] Als ik daar met de minister van Justitie en Veiligheid ook iets over kan zeggen.

[2:54:10] Laat ik mij even wat vaag houden.

[2:54:11] Want ik weet ook nog niet precies wat eruit komt.

[2:54:14] En dan zal ik dan meenemen wat ook de minister van Binnenlandse Zaken daarop al doet.

[2:54:18] Maar die gaat ook gewoon door met wat hij al doet.

[2:54:21] Dus wat dat betreft kan dat ook nog wel twee losse brieven komen.

[2:54:26] Mevrouw Dobben.

[2:54:28] Ja, dank u wel.

[2:54:28] En ik denk dat dat heel fijn is om daar in het najaar wat meer over te horen.

[2:54:32] En het is ook fijn, kijk, omdat het over meer gaat dan alleen informeel onderwijs... maar bijvoorbeeld ook beïnvloeding offline en online... maar ook bijvoorbeeld het onder druk zetten van maatschappelijke organisaties in Nederland... die opkomen voor rechten.

[2:54:46] Het zou gewoon heel fijn zijn als dat ook in een bredere zin meer wordt meegenomen... zodat we daar niet in het najaar nog een keer naar hoeven te vragen...

[2:54:53] Omdat ik denk dat die beïnvloeding ook wel op die gebieden plaatsvindt in Nederland.

[2:54:57] De staatssecretaris.

[2:54:58] En daar geldt natuurlijk ook, alle signalen die u heeft, die helpen ons ook om een beeld te hebben.

[2:55:05] Ik heb uw vraag gehoord.

[2:55:08] Ik kijk nog rond, maar volgens mij kunnen we verder naar het derde blokje.

[2:55:14] Voordat we doorgaan naar het derde blokje is toch nog een andere vraag van mevrouw Dobben.

[2:55:18] Ja, het gaat over een ander punt.

[2:55:20] Want we hadden het over de sleutelpersonen als het gaat over de preventie van genitale verminking.

[2:55:26] En de staatssecretaris refereerde daar naar het programma Verandering van Binnenuit.

[2:55:30] En daar komt een evaluatie of een onderzoek geloof ik van.

[2:55:33] Maar mijn vraag is wel, tot die tijd wil de staatssecretaris er dan wel voor zorgen dat er geen financiering stopt van projecten die inzetten op sleutelpersonen.

[2:55:41] Want dat zou wel zonde zijn.

[2:55:43] De staatssecretaris.

[2:55:47] De alliantie van binnenuit.

[2:55:49] Die zijn in ieder geval de komende anderhalf jaar gedekt.

[2:55:53] Om maar zo te zeggen.

[2:55:55] De sleutelpersonen specifiek voor genitale verminking.

[2:55:58] Dat zit bij VWS.

[2:55:59] Dus dat zou ik moeten checken bij VWS.

[2:56:00] Maar volgens mij moet ik checken bij VWS.

[2:56:04] Want dan gaat het bijvoorbeeld over organisaties als EFSA.

[2:56:07] Maar er zijn ook nog andere organisaties die ik hier niet uit mijn hoofd kan noemen.

[2:56:10] Maar er zijn een aantal organisaties die specifiek op dit gebied sleutelpersonen inzetten.

[2:56:15] Met positief gevolg ook.

[2:56:17] En volgens mij is het goed om dat wel te behouden voordat we een alternatief hebben.

[2:56:21] Als we dat niet zouden willen behouden.

[2:56:23] De staatssecretaris.

[2:56:24] Ja, maar ik kan er dus nu geen informatie over geven.

[2:56:27] Dat check ik bij mijn collega's op het Decartement van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.

[2:56:35] Ja, is het dan het voorstel om hierop terug te komen in de tweede termijn?

[2:56:41] Of kan dat op een later moment?

[2:56:46] Vandaag lukt niet, dus dat moet op een later moment.

[2:56:49] En het liefst zou ik de bewindspersoon van VWS dat later doen, want dan is het gerelateerd natuurlijk aan hun subsidieregelingen.

[2:56:57] En daar wil ik me ook niet al te veel mee bemoeien.

[2:56:59] Ik bedoel wel aanjagen.

[2:57:00] Ja.

[2:57:02] Ik stel voor dat we dan... Is het voor mevrouw Dobben op deze manier duidelijk?

[2:57:07] Is dit concreet genoeg voor een toezegging?

[2:57:09] Want als het geen toezegging is, dan vergeet ik het zelf ook en dat is ook zonde.

[2:57:13] Dan is de toezegging dus dat vanuit VWS er schriftelijk op terug zal worden gekomen.

[2:57:17] Dan is dat een duidelijke toezegging volgens mij.

[2:57:20] Dan gaan we door naar het derde blokje.

[2:57:24] Dat is mijn eerste debat.

[2:57:26] Veiligheid van LHBTQI plus personen, waarbij de heer Klemming vroeg of ik bereid ben om onderzoek te doen naar de herkomst van een negatieve houding ten opzichte van LHBTQI plus personen.

[2:57:41] We hebben elk jaar een monitor en ook dit jaar zal in het vierde kwartaal die monitor weer verschijnen, dus daar zit heel veel kennis in.

[2:57:50] Daarnaast is er een tweejaarlijkse monitor... naar de leefsituatie van LHBTQI plus personen.

[2:57:56] En daar horen natuurlijk ook de opvattingen en de acceptatie bij.

[2:58:00] En die monitor verschijnt volgens mij ook eind van dit jaar.

[2:58:10] Daarnaast zijn we bezig met de GGD gezondheidsmonitor... waar ik ook volgens mij in de brief naar verwees...

[2:58:15] En die geeft een landelijk beeld over de LHTQI plus acceptatie van jongeren in Nederland.

[2:58:21] Die verschijnt ongeveer over een jaar.

[2:58:25] En de Universiteit van Amsterdam heeft nog een aanvullende onderzoek... naar aanleiding van de vorige twee die gepubliceerd zijn.

[2:58:35] Dus daarmee ligt er volgens mij heel veel... waardoor ik nu geen extra onderzoek hoef te doen.

[2:58:41] Meneer Klemming vroeg ook definitief of aanvullend op specifiek onderzoek naar derde generatie migranten.

[2:58:49] Er was al een interruptiedebatje over in uw kamer.

[2:58:54] We gebruiken altijd de definities van onder andere het Centraal Bureau over Statistiek, Sociaal Cultureel Planbureau enzovoort.

[2:59:00] Dat is niet per se derde generatie.

[2:59:01] Dus we gebruiken gewoon de gehanteerde definities zodat dingen ook vergelijkbaar zijn.

[2:59:07] Mevrouw Bekker vroeg of ik iets kan zeggen over de oorzaak van afnemende acceptatie en toenemend geweld.

[2:59:14] Ja, de signalen over afnemende acceptatie, daar maak ik me zorgen over, zijn niet altijd even eenduidig.

[2:59:23] Dat maakt het ook wel ingewikkeld.

[2:59:24] Maar goed, de onderzoeken die ik net noemde gaan ons wel daar ook weer meer inzicht in geven.

[2:59:30] De emancipatienota die in september komt, daar laat ik ook zien hoe wij ons in gaan zetten om te zorgen dat die acceptatie weer verbeterd wordt met ook een versterkte aanpak LHBTQI plus veiligheid daarbij.

[2:59:46] Het is gewoon moeilijk te zeggen wat de ene factor is.

[2:59:49] Een aantal dingen zijn al genoemd door uw Kamer.

[2:59:54] Maar we zien dat met name bepaalde maten van godsdienst en geslacht, maar ook opleidingsniveau van invloed zijn.

[3:00:04] Maar dat is een complexe set van factoren.

[3:00:06] Je kan niet zeggen het komt of hierdoor of daardoor.

[3:00:09] Dat betekent ook dat de aanpak iets complexer is, maar het doel blijft hetzelfde.

[3:00:13] Namelijk zorgen dat de LHBTQI plus personen zich overal geaccepteerd en gelijkwaardig weten.

[3:00:22] Dat is de missie.

[3:00:23] En meneer Hamstra vroeg daar ook nog naar, dus daarmee heb ik volgens mij ook die antwoorden gegeven.

[3:00:29] Mevrouw van der Plas zei ja, regenboogvlaggen en regenboogzebrapaden zijn eigenlijk symboolpolitiek zolang mensen niet veilig over straat kunnen.

[3:00:39] Laat mij zeggen, symbolen zijn ook belangrijk.

[3:00:42] Maar niet genoeg alleen.

[3:00:44] Dus daarom is ook een versterkte aanpak LHBTQI plus veiligheid voor ons een heel belangrijk aanpak om te zorgen dat LHBTQI plus mensen zich overal veilig weten.

[3:00:56] in de publieke ruimte en in alle verschillende delen van het land, om maar even te refereren.

[3:01:03] En ook de minister van Justitie en Veiligheid heeft daarnaast ook nog voor de aanpak van racisme en discriminatie middelen vrijgemaakt.

[3:01:10] Dus op die manier proberen we op verschillende manieren, met symbolen, maar vooral ook met stevige aanpak, te zorgen dat veiligheid voor iedereen ook gegarandeerd kan worden.

[3:01:20] Nou, dat kan je nooit helemaal, maar in ieder geval bevorderd kan worden.

[3:01:25] Er waren wat debatinterrupties over en weer als het gaat over massa-immigratie, dan wel de islam als geloof en de acceptatie van LHBTQI plus personen.

[3:01:41] Wat ik net al zei, dat is complexer dan om dat zomaar te kunnen stellen.

[3:01:46] We zien wel dat in religieuze gemeenschappen de acceptatie van LHBTQI plus minder is dan in gemiddeld.

[3:01:54] En daarbij is het de islamitische geloof het minst tolerant dan het christelijke en dan de andere geloofsovertuigingen.

[3:02:07] Dat is het antwoord daarop.

[3:02:08] Uiteindelijk blijft het voor mij heel belangrijk dat overal in Nederland LHBTQI plus mensen zich vrij en gelijkwaardig weten.

[3:02:16] In welk deel dan ook.

[3:02:20] Het lid Kostic vroeg nog naar de regenboog stembusakkoord... als het gaat over veiligheid en dan met name in relatie tot het onderwijs.

[3:02:31] Sociale veiligheid is ontzettend belangrijk.

[3:02:34] Zeker voor leerlingen die zich ontwikkelen tot de LHBTQI plus persoon.

[3:02:43] Of daar vragen over hebben.

[3:02:44] Of in ieder geval vinden dat het belangrijk is dat iedereen daar gelijkwaardig in is.

[3:02:48] Ik verwees al even naar het wetsvoorstel vrij en veilig onderwijs.

[3:02:52] En daarnaast is gewoon het sociaal-pedagogische basis in scholen enorm belangrijk.

[3:02:57] Daar kan de Stichting School en Veiligheid aan bijdragen.

[3:03:00] Daar zijn ook de Gender and Sexuality Alliances op heel veel scholen heel positief voor.

[3:03:07] En we zijn ook bezig met kijken naar de projectsubsidie voor Paarse Vrijdag... ook in het primair onderwijs om te zorgen dat het eigenlijk in alle scholen...

[3:03:14] de veiligheid kunnen borgen en de acceptatie kunnen stimuleren.

[3:03:22] En dat was alweer het derde blokje.

[3:03:25] Het roept wel nog wat vragen op en ik begin bij mevrouw Van der Plas, BBB.

[3:03:31] Ja, dank u wel.

[3:03:33] De staatssecretatie noemt een aantal voorbeelden waardoor geweld tegen LNBTIQQ plus gemeenschap moet worden beteugeld.

[3:03:45] Eén vraag is wanneer gaan we daar wat van merken?

[3:03:48] En vraag twee is de aangiftebereidheid is heel erg laag.

[3:03:52] Mensen geen vertrouwen hebben in de juiste afhandeling daarvan.

[3:03:56] En hoe wordt dan die aangiftebereidheid ook bevorderd?

[3:04:00] De staatssecretaris.

[3:04:02] Ik verwees net al naar wat de minister van Justitie en Veiligheid daarover met OM en Politie heeft afgesproken.

[3:04:09] Insteek van om te gaan met geweld en andere aangiftes waarbij discriminatie een rol speelt.

[3:04:17] Dus de politie neemt al die aangiftes op en volgt ze ook op.

[3:04:22] En de strafmaat is ook hoger.

[3:04:24] Dus we hebben vanuit justitie en veiligheid wordt er opgevolging gegeven aan methoden om die aangiftebreidheid ook te verhogen.

[3:04:35] Door te weten dat de aangifte wordt opgenomen en er ook opsporingen aan voldoen.

[3:04:39] gevolgd is.

[3:04:41] Mevrouw van der Plas.

[3:04:42] Maar zo wordt dat niet ervaren.

[3:04:47] Homoseksuelen, andere mensen uit de LBTIQI plus gemeenschap ervaren juist een hele grote kloof tussen wat de overheid zegt te doen en hoe het in de praktijk werkt.

[3:04:58] Dus ik zou wel graag misschien een concreet voorstel willen hebben hoe die aangiftebreidheid echt omhoog gaan kan en zeker dan ook de afhandeling daarvan, dat mensen zich

[3:05:07] gezien en gehoord voelen en serieus genomen voelen.

[3:05:11] De staatssecretaris.

[3:05:12] Wat ik zeg vanuit het ministerie van Justitie en Veiligheid... is daar echt wel heel veel inzet op gezet.

[3:05:17] Wanneer merken we dat dan?

[3:05:19] Ik snap die vraag van mevrouw Van der Plas heel goed... want dat zou ik liefst zelf ook altijd vragen.

[3:05:24] Maar dingen hebben soms ook wel tijd nodig... zeker als het gaat over dingen als aangiftebereidheid... en vertrouwen in degene die aan de andere kant van de balie zit...

[3:05:34] De politie heeft ook specifiek antidiscriminatie rechercheurs ingezet, waarbij de insteek is, de inzet, dat ook daar de drempel lager is, omdat die specifiek ook voor dat soort aangiftes...

[3:05:50] aangesteld zijn en ook expertise hebben in hoe daarmee goed om te gaan als het gaat over LHBTQI plus discriminatie.

[3:06:00] Dus ik denk dat we heel veel in hebben gezet.

[3:06:02] Als mevrouw Van der Plas vraagt, wanneer merken we dat dan?

[3:06:05] Dat durf ik zo niet te zeggen.

[3:06:07] Maar er wordt wel met volle aandacht aan besteed in al die politiebureaus in Nederland.

[3:06:13] Tot slot op dit punt, mevrouw Van der Plas.

[3:06:16] Wat ook meespeelt is dat deze personen zoveel haat, agressie, uitsluiting ook via de sociale media over zich heen krijgen.

[3:06:29] En ook op straat.

[3:06:30] Het is niet alleen maar het molesteren, maar ook de haat.

[3:06:35] Dat ze eigenlijk een beetje murf geslagen zijn.

[3:06:37] En ik zou graag willen dat we daar iets concreets aan kunnen doen.

[3:06:40] Zoals we ook met een voorstel komen.

[3:06:42] Maar hoe ziet de staatssecretaris dit?

[3:06:44] De staatssecretaris.

[3:06:46] Ja, ik herken dat ook wel.

[3:06:52] En ik voel daar ook zeker wel in mee, dat gevoel van murgeslagen.

[3:06:56] En eigenlijk ook het gevoel dat je niet verder komt.

[3:06:58] En moet je nagaan hoe dat dan ook nog is als je daarbij letterlijk onveilig bent.

[3:07:04] Dus daarom hebben we daar ook extra aandacht voor.

[3:07:06] Daarom hebben we ook die rechercheurs met extra expertise op het gebied van LHBTQ.

[3:07:10] Of we, ja.

[3:07:11] Zijn er rechercheurs met LHBTQI plus expertise.

[3:07:16] De versterkte aanpak LHBTQI plus veiligheid gaat daar ook verder op in.

[3:07:20] Dus de minister van Justitie en Veiligheid zal daar ook nog meer woorden aan wijden.

[3:07:24] En die is in het eind van het jaar, staat het ook op papier.

[3:07:27] Dus kan de Kamer dat verwachten.

[3:07:29] Maar ik voel heel goed mee met wat mevrouw van der Plas zegt.

[3:07:32] Omdat ik dat herken.

[3:07:34] Dus daarom is het ook een belangrijk aandachtspunt.

[3:07:37] Goed, dan zag ik daarna de heer Hamstra van het CDA.

[3:07:41] Ja, voorzitter, dank.

[3:07:42] De staatssecretaris geeft aan in het kader van acceptatie van de doelgroep dat er verschillende monitoren zijn en GGD-monitoren, emancipatiemonitors.

[3:07:49] Aanvullend onderzoek van de UvA, dat is heel erg mooi.

[3:07:53] Ik weet nog dat de motie Klemming in Stemming werd gebracht en die zag zeer specifiek op cultuur en op geloof, zeg maar.

[3:07:59] Wat we in de UvA-onderzoek kunnen lezen is dat er meerdere factoren rol spelen, omdat ze wel interacteren.

[3:08:05] Wat is er nu nodig, vindt de staatssecretaris, om meer inzicht hierin te krijgen?

[3:08:13] De staatssecretaris.

[3:08:15] Ik denk dat er heel veel onderzoek ligt en er komen dus ook steeds actuele cijfers bij.

[3:08:20] Ik denk dat we er op een hele...

[3:08:23] bijna een nuchtere en rationele manier ook moeten kijken naar al die informatie.

[3:08:28] En ook moeten constateren dat het een complexe set aan factoren is.

[3:08:32] Wat dus ook een meer sporenaanpak vraagt.

[3:08:36] Dus je kan niet zeggen het komt hierdoor dus lossen we het zo op.

[3:08:39] Je hebt dus meerdere elementen nodig om die acceptatie op orde te krijgen.

[3:08:43] Dat gaat over hoe je in klassen omgaat aan de ene kant met...

[3:08:49] De kerndoelen rondom burgerschap, seksuele diversiteit, dat soort vraagstukken.

[3:08:54] Dus het basis leggen van kennis erover.

[3:08:57] En tegelijkertijd docenten ook handvatten geven om als er ingewikkelde discussies komen, om dat ook het gesprek te openen en dialoog te voeren.

[3:09:06] En dat kan bijvoorbeeld in het onderwijs.

[3:09:08] Daarnaast denk ik dat we...

[3:09:09] gewoon allemaal moeten laten zien in woord en daad hoe belangrijk vrijheid en gelijkwaardigheid zijn.

[3:09:15] En dat je van mening kan verschillen over dingen, maar dat de vrijheid en gelijkwaardigheid van onder andere LHBTQI plus personen gewoon nooit ter discussie mag staan.

[3:09:24] Dat we veiligheidsaanpak hebben.

[3:09:26] Dus het is echt op meerdere vlakken, denk ik, waar we de oplossing moeten zoeken.

[3:09:31] Een vervolgvraag van de heer Hamstra.

[3:09:34] Ja, voorzitter, dank.

[3:09:35] Zou het de staatssecretaris helpen wanneer er wel meer duidelijkheid komt welke rol geloof kan spelen, cultuur kan spelen, conservatisme kan spelen in de effectiviteit van de aanpak die we nog gaan kiezen?

[3:09:45] Ik kan me namelijk voorstellen dat dat zo is en dat je dan gerichter een interventie kan plegen, maar kan de staatssecretaris daarop reflecteren?

[3:09:51] De staatssecretaris.

[3:09:52] Als laatste zei meneer Hamstra conservatisme.

[3:09:55] Dat vond ik zelf ook altijd al een lastig begrip.

[3:09:58] Dus wat meneer Hamstra in zijn inbreng zei, dat herken ik wel.

[3:10:02] Dat vond ik zelf ook moeilijk.

[3:10:04] Maar ik denk dat het ons zeker helpt.

[3:10:05] Ook juist ook weer in contact met de verschillende religieuze gemeenschappen.

[3:10:10] Om daar ook het gesprek...

[3:10:11] Luchter.

[3:10:12] En te blijven voeren op basis van kennis en feiten.

[3:10:15] Maar wel echt nog steeds altijd met hetzelfde doel voor ogen.

[3:10:18] Gelijkwaardigheid en vrijheid van LHBTQI+.

[3:10:21] Maar ook vrouwen binnen de gemeenschappen.

[3:10:24] En die kennis helpt wel om dat gesprek ook op een goede manier en op basis van feiten te voeren.

[3:10:30] Dat denk ik wel.

[3:10:31] Dank.

[3:10:31] Dan een vraag van mevrouw Becker.

[3:10:33] Ja, want ik vind het een hele goede en terechte vraag van de heer Hamstra.

[3:10:36] En in vervolg daarop zou ik eigenlijk de staatssecretaris willen oproepen... om ook vanuit het departement heel duidelijk te blijven uitvragen... als er onderzoeken worden gedaan, wat je nou precies wil weten.

[3:10:47] Want de methodologie van deze rapporten... dan gaat het bijvoorbeeld over de acceptatie van genderneutrale toiletten en Paarse Vrijdag.

[3:10:54] En dat wordt dan gelijkgesteld aan...

[3:10:56] aan acceptatie.

[3:10:58] Dus hoe ziet de staatssecretaris haar sturing op de vervolgvragen die uiteindelijk natuurlijk onafhankelijk wetenschappelijk moeten worden opgepakt?

[3:11:06] De staatssecretaris.

[3:11:09] Dat was al een beetje in respons op wat meneer Hamstra vroeg over conservatisme.

[3:11:16] Volgens mij moeten we heel scherp en nuchter rationeel kijken naar waar zijn we naar op zoek en op welke manier kunnen we dat het beste vinden.

[3:11:24] Uiteindelijk ben ik geen onderzoeksexpert, dus dat ligt voor een heel groot deel bij onafhankelijke mensen.

[3:11:29] ...onderzoekers en wetenschappers.

[3:11:31] Maar ik denk wel dat het aan ons is om inderdaad gewoon de vraag... ...om de feiten boven tafel te hebben.

[3:11:38] Vooral om te kijken waar de oplossingen zitten.

[3:11:40] Daar zullen we voortdurend scherp en kritisch op moeten zijn.

[3:11:43] Waarbij het ook helpt inderdaad om definities...

[3:11:46] Ook helder te hebben.

[3:11:47] Zoals het woord conservatisme.

[3:11:50] Dat roept heel veel meer vragen op.

[3:11:51] Terwijl we juist antwoorden zoeken.

[3:11:54] Dus dat mag u van mij verwachten.

[3:11:55] Om op die manier ook na te zoeken.

[3:11:59] En uit te zoeken hoe experts en onderzoekers daar het beste mee om kunnen gaan.

[3:12:03] Ik kijk nog even rond of er vragen zijn voordat we naar het vierde blokje gaan.

[3:12:07] En dat is het geval van mevrouw Moorman.

[3:12:10] Voorzitter, het is, vind ik, in de indeling een beetje zoeken wanneer nou welk antwoord komt.

[3:12:15] Maar de transgenderwet, gaat u daar überhaupt helemaal niks over zeggen?

[3:12:19] Ja, die heb ik bij het kopje overig gezet.

[3:12:24] Dan stel ik voor dat we doorgaan naar het vierde blokje vrijheid, als ik het goed heb.

[3:12:31] Ja, en onder vrijheid is natuurlijk gewoon überhaupt een belangrijke drijfveer.

[3:12:34] Maar hier zit dan vooral de financiële onafhankelijkheid en de positie op de arbeidsmarkt en dergelijke in.

[3:12:41] En daarmee beginnend vroeg mevrouw Moorman naar de visie op ongelijkheid en verdeling werk en zorg en hoe we daar naar kijken als kabinet en wat we daarmee gaan doen.

[3:12:55] Ongelijkheid is sowieso waar we met de emancipatienota uiteraard tegen strijden.

[3:13:03] En er loopt al een hoop om te zorgen dat die gelijkwaardige positie van vrouwen op de arbeidsmarkt en als we het hebben over werk en inkomen te verbeteren.

[3:13:14] Ik zal daar in de emancipatienota, zal ik die ook op een rijtje zetten, maar nu toch ook al vast.

[3:13:20] De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid werkt dus aan de vereenvoudiging van het verlofstelsel.

[3:13:26] Dat komt eind van dit kalenderjaar naar de Tweede Kamer toe.

[3:13:30] Uw leden verwezen al naar de stelselherziening als het gaat over de kinderopvang.

[3:13:35] De verwachting is dat het wetsvoorstel voor de zomer naar de Raad van State gaat voor advies daarop.

[3:13:42] Als het gaat over loontransparantie, is het wetsvoorstel inmiddels aan de Kamer gestuurd.

[3:13:50] Dus daar kunt u over in debat.

[3:13:53] En de kabinetreactie als het gaat over het mandelzorgadvies van de Sociaal Economische Raad, staat dat gepland voor na de zomer.

[3:14:03] Dus op die vlakken zijn we bezig om concrete maatregelen om die ongelijkheidsverdeling werkzorg mee te nemen.

[3:14:11] Maar er zal vast nog meer nodig zijn en daar blijven we ook alert en actief op.

[3:14:17] Mevrouw Bekker vroeg ook naar de goede kinderopvang- en verlofstelsel.

[3:14:22] Daar heb ik net een aantal dingen over gezegd.

[3:14:26] Vervolgens ook specifiek vroeg mevrouw Bekker, of tenminste al denk ik dat ze vroeg, naar maatregelen voor meer werken, meer laten lonen.

[3:14:35] Daar loopt een aantal initiatieven op.

[3:14:38] Onder andere een groeifondsprogramma waar we hopen dat daar interessante aanknopingspunten uitkomen.

[3:14:47] Ook rondom docenten hebben we een programma lopen.

[3:14:50] Dus daar zit een aantal initiatieven.

[3:14:52] En daar kom ik ook graag ergens in de loop van het volgende politieke seizoen.

[3:14:56] Ik durf nu geen datumaan te hebben op terug wat daar voor handvatten ooit voortkomen.

[3:15:02] Mevrouw Dobben en mevrouw Moorman maken zich zorgen over de bezuiniging op de sociale zekerheid en de positie van vrouwen op de arbeidsmarkt.

[3:15:15] Waarbij ik toch graag ook inderdaad weer benadruk dat we...

[3:15:20] Wat ons betreft hard werken aan het verbeteren van de gendergelijkheid op de arbeidsmarkt.

[3:15:25] Met een aantal aan maatregelen waar ik al naar verwees.

[3:15:29] Om ook te zorgen dat vrouwen financieel onafhankelijker en daarmee vrijer kunnen worden.

[3:15:35] En het is dus van belang dat we die arbeidsmarktpositie niet laten verslechteren.

[3:15:40] Op dit moment is de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid aan het onderzoeken wat de mogelijkheden zijn als je het hebt over de uitzonderingen op de verlofregelingen bij de verlaging van het maximum dagloon.

[3:15:52] En dat laat ik dan ook even daar zeg maar om daarop te reageren.

[3:15:56] Mevrouw Moorman vroeg naar de gereserveerde middelen als het gaat over die kinderopvangverandering, die stelselherziening.

[3:16:06] Wij doen er alles aan om per 1 januari 1929 die stelselherziening in te laten gaan.

[3:16:15] Ik heb net genoemd wanneer het wetsvoorstel een volgende stap ingaat, maar we zijn op koers om dat ook voor elkaar te krijgen.

[3:16:27] Meneer Hamstra vroeg naar de gezinnen als structureel onderdeel van beleid.

[3:16:34] En ja, dat vind ik lastig, want bij gezinnen, zeg maar, waar mij met name om gaat in deze emancipatienota... ...is zorgen dat zowel vrouwen als LHBTQI plus personen zich vrij en onafhankelijk weten in hun eigen levensinvulling...

[3:16:52] En daarbij ook het voldoende inkomen en dergelijke hebben om die keuzes te kunnen maken.

[3:16:58] Gewoon werk-privé balansen hebben.

[3:17:00] En daar zitten natuurlijk gezinsaspecten aan, maar nog zoveel meer.

[3:17:05] Dus dan wordt het een hele grote vraag.

[3:17:08] Ik weet dat er kamervragen zijn gesteld over de staat van de gezinnen.

[3:17:11] En daar ontvangt u volgende week een antwoord op.

[3:17:14] Mevrouw Moorman vroeg naar een ruimer mantelzorgverlof.

[3:17:22] Wat ik al zei, het SER-advies wat daarover is gedaan, daar komt na de zomer een reactie op.

[3:17:28] En daar zal ook ingegaan worden op de vraag om uitbreiding van het mantelzorgverlof.

[3:17:35] De verlofregelingen gaan eenvoudiger worden, had ik al gezegd.

[3:17:39] En mevrouw Dobben vroeg, gaan we nou de invoering van de wet loontransparantie eigenlijk wel redden?

[3:17:45] U heeft het wetsvoorstel gezien.

[3:17:47] Dat is eind mei bij uw kamer ingediend.

[3:17:50] Ik heb begrepen dat de schriftelijke ronde inmiddels ook is gesloten.

[3:17:56] En dan zou alles moeten lukken om hem per 1 januari te halen.

[3:18:04] Dank.

[3:18:04] En daarbij zijn we aan het einde gekomen van het vierde blokje.

[3:18:07] En dan kijk ik naar de Kamer of er nog vragen liggen die onbeantwoord blijven.

[3:18:14] Dat was het blokje vrijheid.

[3:18:17] Hierna komt het blokje over.

[3:18:20] Volgens mij... Oh, ik zie mevrouw Moorman.

[3:18:22] Mevrouw Moorman.

[3:18:24] Ja, voorzitter, want in dit blokje werd heel veel antwoord gegeven op mijn vragen.

[3:18:28] Die gingen over de gelijkheid tussen...

[3:18:30] vrouwenbannen en in gezinnen.

[3:18:32] En de staatssecretaris zegt er loopt al een hoop en dan krijgen we vervolgens een heel scala aan dingen die inderdaad lopen.

[3:18:38] Tegelijkertijd zien we dat we het als Nederland gewoon helemaal niet goed doen.

[3:18:43] De staatssecretaris begon met dat we het heel goed doen, maar we doen het echt niet goed vergeleken met andere landen.

[3:18:47] Dus hoe zorgen we ervoor dat al deze maatregelen daadwerkelijk dat verschil gaan maken?

[3:18:53] De maatregelen die ik noemde waren vooral wetgevingsmaatregelen, maar er zijn er natuurlijk nog veel meer te noemen.

[3:19:01] Uiteindelijk geldt ook hiervoor dat je met één maatregel krijg je het verschil niet voor elkaar.

[3:19:07] Dus we zullen met het doel voor ogen namelijk ook daar gelijkwaardigheid van vrouwen en mannen en vrijheid...

[3:19:14] Voor ogen moeten we telkens kijken wat het totale pakket is.

[3:19:19] In de emancipatienota die je in september krijgt, zult u zien hoe het totale pakket er wat mij betreft de komende jaren uitziet.

[3:19:27] Dan ga ik ervan uit dat we daarmee een enorme stap zetten.

[3:19:30] Tegelijkertijd, wat mevrouw Moorman noemde, de achteruitgang op de internationale ranglijstjes, die herken ik ook.

[3:19:40] En daar word ik niet blij van.

[3:19:43] Dus als mevrouw Moorman vraagt, heeft de staatssecretaris de ambitie om weer te stijgen op de lijsten?

[3:19:48] Dan zeg ik ja.

[3:19:50] Mevrouw Moorman.

[3:19:52] Nou, goede ambitie.

[3:19:54] Maar we zien dat we gewoon soms met beste intenties echt verkeerde dingen doen.

[3:19:58] Nou, daar heb ik een aantal van genoemd.

[3:20:01] We kunnen er dus niet zomaar van uitgaan.

[3:20:03] Dat is het punt.

[3:20:04] En nou hebben wij gewoon een gelijkheidstoets, maar die wordt gewoon niet uitgevoerd.

[3:20:08] Dus is de staatssecretaris dan ook van plan dat ook gewoon beter te laten uitvoeren, zodat elk van onze beleidsmaatregelen daaraan ook wordt getoetst?

[3:20:15] De staatssecretaris.

[3:20:16] Ja, ik herinner me dat mevrouw Moorman die vraag specifiek had gesteld en dat ik die inderdaad nog niet specifiek heb beantwoord.

[3:20:25] Kijk, ik zal proberen waar we dat relevant achten om die toets te laten doen.

[3:20:32] Tegelijkertijd vind ik het ook altijd ingewikkeld, want ik geloof dat er in totaal 43 toetsen zijn die we elke wet kunnen laten doorlopen.

[3:20:41] En willen we ook weer niet te lang duren over wets.

[3:20:45] Dus dat zal ook een weging moeten zijn.

[3:20:48] Maar ik zal eens kijken op welke wetten die er nu in een schema zitten waar we nu niet gepland hebben.

[3:20:55] Om te kijken waar die dan wel zou moeten komen.

[3:20:57] Tot slot op dit punt, mevrouw Moorman.

[3:21:00] Het punt is nou juist dat het ongewenste effecten zijn die we vaak niet van tevoren voorzien.

[3:21:05] Dat is precies het probleem.

[3:21:06] En daarom is het zo belangrijk dat je het wel altijd ernaast legt.

[3:21:09] Zodat je dat in ieder geval een ogenschaal hebt.

[3:21:11] Want we hebben allemaal niet de intentie om de verschillen te doen groeien.

[3:21:14] En toch gebeurt dat in de praktijk wel.

[3:21:16] Kijk maar bijvoorbeeld naar zo'n verlofregeling.

[3:21:19] Dus toch mijn echt dwingende oproep om deze beter uit te voeren.

[3:21:24] De staatssecretaris.

[3:21:30] Ja, ga even kijken, want ik kan er iets specifieker over zijn dan ik net was, denk ik.

[3:21:36] Mag ik hem eventjes...

[3:21:44] Een ordevoorstel van mevrouw Moorman.

[3:21:46] Het is niet echt een orde van dit, maar een proces.

[3:21:48] Kijk, ik kan me voorstellen dat de staatssecretaris hier niet meteen een ondertwoord op heeft.

[3:21:52] En ik wil liever een heel uitgebreid goed antwoord dan een snel antwoord.

[3:21:57] Dus als we toch terugkomen in september met die monitor, zou de staatssecretaris het daar dan in mee kunnen nemen?

[3:22:05] Dan ben ik tevreden.

[3:22:06] De staatssecretaris.

[3:22:08] Welke monitor bedoelt mevrouw?

[3:22:12] Sorry, voorzitter.

[3:22:13] Ik bedoel de emancipatie-noten.

[3:22:15] Ja, lijkt me goed.

[3:22:16] Lijkt me goed om daar een paar woorden aan te rijden.

[3:22:18] Waren er dan nog verdere vragen van de leden?

[3:22:22] Nee.

[3:22:22] Dan gaan we door naar het laatste blokje overig.

[3:22:25] De staatssecretaris.

[3:22:27] Ja, en die ging onder andere ook over de Global Gender Gap Index van mevrouw Moorman.

[3:22:35] Volgens mij staat mevrouw Moorman ergens onderaan.

[3:22:40] Dat is natuurlijk niet zo.

[3:22:42] Maar het kan altijd beter.

[3:22:45] Ja...

[3:22:49] Ja, zo is het.

[3:22:52] Mevrouw Becker vroeg naar vrouwengezondheid.

[3:22:54] Dat zit natuurlijk met name op het gebied van de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.

[3:23:02] In de nota zult u terugzien dat ik zowel voor vrouwen als voor de LHBTQI plus personen veiligheid...

[3:23:09] gezondheid en vrijheid, zeg maar, als de drie thema's hebben om bij te dragen aan uiteindelijke gelijkwaardigheid voor iedereen.

[3:23:17] En dus dan kunt u daarin terugzien.

[3:23:20] Als het goed is, komt vandaag de Nationale Werkagenda Vrouwengezondheid uit vanuit VWS.

[3:23:25] En ik zelf ondersteun ook daarnaast nog de Alliantie Gezondheidszorg op maat.

[3:23:32] Waarbij ook gezondheid bij vrouwen een aandachtspunt is.

[3:23:36] En kijken hoe we dat zowel rondom klachten als kennis daaroverheen kunnen verbeteren.

[3:23:42] En we zoeken ook de synergie daar weer met VWS.

[3:23:46] Ja.

[3:23:47] Ja, meneer Ergin vroeg, wat vindt het kabinet van de hoofddoek?

[3:23:52] Wat natuurlijk een beetje een korte vraag is.

[3:23:55] Kijk, voor mij staat voorop dat vrouwen serieus worden genomen, gelijkwaardig en vrij zijn in Nederland en dat ze zelf hun keuzes kunnen maken.

[3:24:05] We hebben dus ook geen kabinetstandpunt over de hoofddoek, want we weten dat sommige vrouwen de vrije keuze hebben om die hoofddoek te dragen en andere niet.

[3:24:14] Maar uiteindelijk gaat het erom dat we zorgen dat vrouwen die keuzes kunnen maken.

[3:24:21] Op welke manier dan ook.

[3:24:23] En dat wij optreden tegen dwang en onveiligheid als het dat betreft.

[3:24:30] Mevrouw Moorman en ook het lid Kostic vroegen naar de transgenderwet.

[3:24:35] En verwezen ook naar de staatssecretaris van Justitie en Veiligheid.

[3:24:38] En ik moet ook deels daarnaar verwijzen.

[3:24:43] En ik begrijp heel goed dat we gewoon wat helderheid en voortgang willen op het dossier.

[3:24:48] Dus ik bespreek dit met de staatssecretaris van Justitie en Veiligheid.

[3:24:52] En kijk of we zo snel mogelijk iets van een tijdspad met uw Kamer kunnen delen.

[3:24:56] Dat was niet gelukt voor vandaag.

[3:24:57] En zoals uw voorzitter al zei.

[3:24:59] Er zit staatssecretaris Elders in het gebouw ook te debatteren.

[3:25:04] Maar we gaan daarmee aan de slag en komen daarbij bij u op terug.

[3:25:09] Mevrouw Pot vroeg naar het melding maken van X bij de systemen van onder andere UWV en Duo X als geslachtsaanduiding.

[3:25:20] En we zouden dat graag ook dat snel regelen.

[3:25:25] Het punt is alleen dat dat best wel ingewikkeld, het klinkt heel makkelijk, maar het is best wel ingewikkeld.

[3:25:29] Zeker omdat er ook een juridische grondslag onder moet zitten.

[3:25:35] En dat betekent, en volgens mij ligt er een initiatiefvoorstel uit de Kamer rondom geslachtsaanduiding X.

[3:25:43] En die is echt nodig om uiteindelijk voor overheidssystemen dat ook op een goede duurzame manier te regelen.

[3:25:49] Ook daar werk ik samen met de staatssecretaris van Justitie en Veiligheid en in de Kamerbrief van volgens mij vorige week heeft de staatssecretaris toegezegd om te kijken hoe we die juridische borging ook goed kunnen doen om te zorgen dat er in de praktijk zo min mogelijk belemmeringen zijn.

[3:26:10] Enkele leden vroegen naar de plan over de regenbooggemeentes.

[3:26:15] Ook daar heb ik vorige week een brief over ontvangen.

[3:26:19] Met de evaluatie van onder andere de regenbooggemeentes.

[3:26:23] En u zag dat dat best positief was.

[3:26:25] Tenminste dat heb ik wel zo ervaren.

[3:26:28] Hopelijk heb ik dat ook kunnen overbrengen.

[3:26:30] Maar in de emancipatienota maak ik even specifiek hoe en wat we doen met de regenbooggemeentes vanaf 2027.

[3:26:42] Mevrouw van der Plas vroeg of zaken rondom bijvoorbeeld genderdiversiteit in de top... of dat nou wel zo nodig is.

[3:26:52] Ik vind dat ook nodig.

[3:26:53] Het is niet als enige nodig, maar het is wel echt nodig.

[3:26:56] De Sociaal Economische Raad ontvangt subsidie voor de uitvoering... als het gaat over de wettelijke taak op grond van de topvrouwenwet...

[3:27:07] En daar zitten zeg maar rapportages bijvoorbeeld in, worden daarvoor betaald voor die diversiteitsportaal.

[3:27:15] En wat ik zeg, het is een wet, dus het is niet alleen een idee, maar ook een wet.

[3:27:21] Die wet wordt overigens in 2027 geëvolueerd en dan kijken wat er verder nog nodig is.

[3:27:28] Mevrouw van der Plas vroeg naar generiek of gericht beleid als het gaat over emancipatie.

[3:27:35] Ik denk dat beide nodig zijn.

[3:27:37] Dus aan de ene kant is het van belang om generiek beleid te hebben om ook gewoon maatschappelijke dialoog en debat goed op gang te houden.

[3:27:46] Ook aansluitend op bijvoorbeeld de leefwereld van jongeren.

[3:27:49] En als het gaat over andere aspecten als veiligheid enzovoort, zul je soms echt heel gerichte aanpak moeten hebben.

[3:27:57] En zo proberen we die twee manieren van beleid ook echt naast elkaar te laten bestaan en elkaar te laten versterken.

[3:28:06] Mevrouw van der Plas vroeg ook wat we doen om vrouwen uit niet-westerse culturen te beschermen.

[3:28:13] Veiligheid voor vrouwen is overal belangrijk en onveiligheid komt in de hele samenleving voor.

[3:28:22] Onze aanpak geweld tegen vrouwen richt zich op vrouwen van alle achtergronden...

[3:28:27] En we versterken die aanpak ook met de nationaal coördinator, heb ik al naar verwezen, een nieuw nationaal actieplan en aanpak geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld.

[3:28:39] En als we met die actieplan ook op basis van wat we inmiddels met het vorige actieplan hebben geleerd, kijken waar specifieke doelgroepen extra aandacht wellicht nodig hebben.

[3:28:49] Dus dat is onderdeel van die aanpak.

[3:28:52] Het lid Kostic vroeg naar het verbod op niet noodzakelijke medische behandelingen bij intersekspersonen.

[3:29:00] Daar wordt nu onderzoek naar gedaan om te kijken hoe we dat juridisch ook vooral goed kunnen regelen.

[3:29:08] Er is een verslag van een ronde tafel over dit thema aan de Kamer aangeboden.

[3:29:14] En daarin komt ook terug dat er meerdere scenario's zijn om die niet noodzakelijke medische behandelingen te voorkomen.

[3:29:21] Maar dat die ook uitgewerkt dienen te worden.

[3:29:23] En het WODC neemt het mee in het onderzoek wat ze nu doen over hoe we dat aan gaan pakken.

[3:29:28] Maar de wens om hier echt wel een stap te gaan zetten leeft in ieder geval bij mij.

[3:29:34] Dus zodra dat WODC onderzoek aan knooppunten geeft, zullen we daarop voortbouwen.

[3:29:44] Het lid Kostic vroeg ook naar identiteitsverklaringen bij scholen.

[3:29:50] Er werd gesteld dat het stijgt.

[3:29:53] Dat durf ik zo niet, dat kan ik niet bevestigen, nog ontkennen.

[3:29:57] Maar dat het belangrijk is dat we daartegen ingaan, is wel een ding.

[3:30:01] Tegelijkertijd, als we het hebben over onderwijs, komen er altijd andere vraagstukken achter weg.

[3:30:10] De motiekisteman heeft het kabinet gevraagd om gelijke behandeling uit artikel 1 van de grondwet in relatie te brengen tot het uitgangspunt van artikel 23...

[3:30:23] En in het coalitieakkoord heeft u kunnen lezen dat u eigenlijk heeft afgesproken en ons de opdracht geeft dat artikel 23 nooit misbruikt mag worden om de kernwaarde van onze democratie te ondermijnen.

[3:30:36] Dat is een mooie zin geworden.

[3:30:39] Wij zijn nu aan het kijken hoe we dat met elkaar in verband brengen.

[3:30:42] Daar kom ik na de zomer op terug.

[3:30:45] En daar zal ook het vraagstuk van de identiteitsverklaring in terugkomen.

[3:30:53] Nog twee volgens mij, voorzitter.

[3:30:55] Mevrouw van der Plas vroeg, kunnen vrouwen nou genoeg hun eigen keuzes maken in Nederland?

[3:31:02] Dat was eigenlijk hun stelling.

[3:31:03] Ik denk dat het zo is.

[3:31:05] En tegelijkertijd zien we gewoon dat er nog heel veel stereotype gendernormen zijn.

[3:31:09] En ook geweld tegen vrouwen in ons land.

[3:31:12] En dat het niet minder wordt.

[3:31:13] Dus dat het echt wel van belang is om dat emancipatiebeleid daarop te blijven richten.

[3:31:18] Om te zorgen dat mannen en vrouwen gelijkwaardig zijn.

[3:31:21] Overal.

[3:31:22] En het lid Kostic vroeg nog naar de taal die we daarbij gebruiken.

[3:31:28] En taal doet ertoe, woorden doen ertoe.

[3:31:32] En wat mij betreft is het belangrijk om elkaar serieus te nemen en zorgvuldig en respectvol te benaderen.

[3:31:38] Dus ik hoop ook dat we dat niet alleen in het debat hier doen, maar ook als voorbeeld voor overal in onze samenleving.

[3:31:45] Dat we op een respectvolle manier met elkaar het debat voeren.

[3:31:48] Soms met verschillen van mening, maar uiteindelijk met gelijkwaardigheid voor iedereen in ons land.

[3:31:52] Dank aan de staatssecretaris voor de beantwoording.

[3:31:56] Ik heb al wat handen gezien.

[3:31:58] Ik ga het gewoon op volgorde bij Langs.

[3:32:00] En ik begin dan bij mevrouw Moorman voor een vraag.

[3:32:05] Ja, voorzitter.

[3:32:06] Ik kan heel veel zeggen over die transgenderwet, maar ik slik maar even de teleurstelling in.

[3:32:11] Ik wil eigenlijk iets heel anders vragen.

[3:32:13] We zien vandaag berichtgevingen over de oprichting van forumscholen waar jongens en meisjes apart zitten op basis van biologische verschillen.

[3:32:19] En toch is het door de onderwijsinspectie aangegeven dat zij voldoen aan alle burgerschapseisen.

[3:32:26] Ik vraag me af hoe dat kan.

[3:32:28] De staatssecretaris.

[3:32:29] Dat is een goede vraag, want die vraag heb ik ook.

[3:32:31] Ik zag de berichtgeving ook.

[3:32:34] Terwijl we voor elke school die gestart wordt, maar goed, degene die de onderwijsportfeuille hebben, die weet dat ook wel een objectieve set aan criteria is waaraan van tevoren getoetst wordt.

[3:32:45] Dat heeft te maken met interesse, maar ook inderdaad de plannen rondom burgerschapsonderwijs.

[3:32:50] Voor deze casus heb ik het niet helemaal uitgesplitst, is ook echt wel aan de inspectie.

[3:32:56] Dus wat er gezegd wordt en wat er in de opdracht staat, ik weet niet wat daar wel of niet waar is, als u snapt wat ik bedoel.

[3:33:06] Maar voor elke school, nieuwe school, geldt ook dat binnen een jaar na de oprichting door de inspectie wordt bezocht en gekeken hoe die burgerschaps, onder andere, ook andere vormen van onderwijs, onder andere burgerschap wordt ingevuld.

[3:33:20] Mevrouw Moorman.

[3:33:22] Ik maak me er toch zorgen over, want we weten tegelijkertijd dat je ook met allerlei herstelopdrachten nog jaren open kan blijven, terwijl dingen gewoon misschien niet gaan volgens onze normen en waarden die we hebben in onze open democratische rechtsstaat.

[3:33:36] Dus ik vind dit eigenlijk onvoldoende.

[3:33:39] Wat is de staatssecretaris van plan om ook in het kader van emancipatie hier toezicht op te houden?

[3:33:44] De staatssecretaris.

[3:33:47] Nou, nogmaals, het ligt bij de inspectie.

[3:33:51] En de inspectie heeft daar ook een rol te vinden die ook klopt met een wettelijke toezicht.

[3:33:57] Daarbij is het zo dat we in de wet hebben vastgesteld dat gelijkwaardige voorzieningen voor jongens en meiden verplicht zijn...

[3:34:04] En is het aan mij om scherp te zijn dat we alles doen volgens wetten en regels.

[3:34:13] En dat scholen alles doen volgens wetten en regels.

[3:34:15] En daar ligt het nu.

[3:34:17] En de inspectie heeft daar een belangrijke toezichthoudende taak op.

[3:34:22] Maar ik denk dat we met z'n allen, maar dat geldt voor elke nieuwe school, dat we daar heel scherp op moeten zijn.

[3:34:28] Tot slot op dit punt en graag kort, want het is bijna twee uur en we moeten nog bij de tweede termijn.

[3:34:34] Die gaan we dan denk ik inkorten.

[3:34:36] Dus ik zou graag willen vragen om de vragen kort te houden en de antwoorden dus ook.

[3:34:40] Snap ik hoor, voorzitter, en u doet dat heel erg goed.

[3:34:44] Maar omdat dit zo actueel is, we zien dus de berichtgeving gewoon publiek en we zien tegelijkertijd dat de inspectie het goed heeft gekeurd en er zit gewoon een gat tussen.

[3:34:52] Dus ik vraag toch de staatssecretaris in gesprek met de inspectie aan de Kamer mee te geven van hoe kan het nou dat dit verschil, wat in ieder geval een perceptie er is, is ontstaan en ons daar zo snel mogelijk op terug te koppelen.

[3:35:04] De staatssecretaris.

[3:35:06] Dat geldt voor alles wat ik probeer te doen is nuchter, rationeel en gebaseerd op feiten.

[3:35:13] En zo zal ik ook de inspectie vragen om daar terugkoppeling op te geven.

[3:35:18] Dan was de volgende hand die ik zag van de heer Ergin.

[3:35:22] Ik kreeg een antwoord op een vraag die ik eigenlijk niet heb gesteld.

[3:35:26] Ik stelde namelijk de vraag op het departement.

[3:35:29] Er zijn laatst 600 documenten vrijgegeven.

[3:35:33] Er is veel ambtelijke capaciteit vrijgemaakt om de hoofddoek als belemmering voor emancipatie neer te zetten.

[3:35:38] En daar ging mijn vraag over.

[3:35:40] Wat is nou het standpunt van de regering?

[3:35:42] Want de vorige regering heeft heel veel energie gestoken om het weg te zetten als belemmering voor emancipatie.

[3:35:47] En hoe kijk ik deze regering daarna?

[3:35:49] Dat was mijn vraag.

[3:35:50] De staatssecretaris.

[3:35:51] Ik dacht dat ik daar antwoord op had gegeven.

[3:35:54] Die heer Ergin.

[3:35:56] Nee, voorzitter.

[3:35:57] Er was een antwoord op de vraag wat vindt de regering van de hoofd?

[3:35:59] Dat was niet mijn vraag.

[3:36:01] De vraag is, ziet de regering het als blokkering, als belemmering voor emancipatie?

[3:36:06] Als ik kijk naar al die documenten die zijn vrijgegeven, is er daar behoorlijk werk van gemaakt op het departement van deze staatssecretaris.

[3:36:12] De staatssecretaris.

[3:36:13] Volgens mij verwijst meneer Ergi naar documenten die voortkomen uit een periode waarin ik geen staatssecretaris was en waar ook een ander kabinet zat.

[3:36:22] Ik heb gezegd wat volgens mij het antwoord was op de vraag van meneer Ergi.

[3:36:28] Dan zag ik mevrouw Pot.

[3:36:30] Ja, voorzitter.

[3:36:30] Over de X in de systemen.

[3:36:32] Ik raakte toch een beetje de draad kwijt hiervan.

[3:36:35] Want er wordt gezegd dat er eerst een juridische grondslag nodig is.

[3:36:37] Terwijl deze mensen wel gewoon al op basis van een uitspraak van de rechter die X hebben.

[3:36:43] Dus hoe werkt dat dan?

[3:36:46] De staatssecretaris.

[3:36:48] Ja, dat weet ik niet zo fijnmazig als ik het zou willen kunnen zeggen.

[3:36:59] Wat ik meekrijg, laat ik het zo zeggen.

[3:37:05] Als je de overheidssystemen geschikt wil maken voor registratie met een X, kost dat punt 1 veel tijd.

[3:37:12] Maar goed, dat hoeft geen belemmering te zijn, tenminste niet in principe.

[3:37:17] En het betekent dat er onderliggend is, dat duidelijk is wat die X betekent in juridische zin.

[3:37:23] En daar zit iets onder waar we volgens mij nog niet zo eenduidig antwoord op hebben als we zouden willen.

[3:37:30] Dus we kunnen daar gewoon nog niet mee beginnen.

[3:37:33] Mevrouw Pot.

[3:37:34] Ja, voorzitter.

[3:37:35] Als dit zo ingewikkeld is, dan wil ik de staatssecretaris toch vragen om hier gewoon in een brief of een paar paragrafen op terug te komen.

[3:37:41] Want ik ben hier gewoon heel verbaasd over dat ik denk dat dit...

[3:37:44] We hebben een juridische werkelijkheid gecreëerd, maar die kunnen we op de een of andere manier weten we dan niet wat die betekent.

[3:37:49] Dat vind ik heel wonderlijk.

[3:37:51] De staatssecretaris.

[3:37:52] En wat mevrouw Pot zegt, dat is waarschijnlijk waar.

[3:37:55] Maar goed, ik wil daar best een paar linea's over opschrijven in een brief.

[3:38:00] Dat zullen we dan doen.

[3:38:01] Mevrouw Pot?

[3:38:04] Dat lijkt me goed, voorzitter.

[3:38:05] En dan had ik ook nog een vraag over de regenbooggemeenten.

[3:38:08] Want het is natuurlijk heel leuk dat dat wordt opgenomen in de emancipatienoten.

[3:38:11] Maar het probleem is, en dat weet deze staatssecretaris net zo goed als ik, al die gemeenten die regenbooggemeenten zijn, die gaan direct na de zomer hun begrotingen maken.

[3:38:21] En die gaan hun subsidies geven aan die organisaties die hierbij betrokken zijn.

[3:38:25] Dat clasht dan wel een beetje bij die banken.

[3:38:27] De staatssecretaris.

[3:38:29] Ik denk dat het op zich wel meevalt.

[3:38:31] Want de zomer eindigt in september.

[3:38:34] En mijn emancipatienota komt in september.

[3:38:36] Dus de gemeenten kunnen daarna uitzien.

[3:38:38] En dan kunnen ze ermee aan de slag.

[3:38:42] Dan zag ik een hand van mevrouw Van der Plas.

[3:38:46] Tot slot op dit punt dan eerst mevrouw Pot.

[3:38:48] Ja voorzitter, het probleem is een beetje als we het per blokje doen.

[3:38:51] Als we niet tussendoor kunnen vragen.

[3:38:52] Eigenlijk al mijn vragen zaten in dit blokje.

[3:38:54] U hebt weer een andere vraag op een ander punt.

[3:38:57] Andere vraag op een ander punt.

[3:38:59] Dat gaat over de niet noodzakelijke medische handelingen.

[3:39:01] Want ook daar werd dan gezegd, ja moeilijk is ingewikkeld, duurt lang, nog een onderzoek.

[3:39:07] Maar ondertussen gaan die medische handelingen wel door.

[3:39:09] En mijn indruk is wel dat dit allemaal echt heel, heel, heel erg lang duurt.

[3:39:13] Dus waar ligt dat nou aan?

[3:39:14] De staatssecretaris.

[3:39:16] Wij gaan niet over hoe medici omgaan met hun behandelingen.

[3:39:21] Dus dat is sowieso iets waar ik niet vanuit hier iets over kan zeggen.

[3:39:26] Wat we nodig hebben vanuit het WODC is inzicht in hoe we dat juridisch wel of niet richting aan kunnen geven.

[3:39:34] En dat hebben we weer nodig voor het vervolg daarvan.

[3:39:38] Dus dat is niet om het ingewikkeld te willen maken.

[3:39:40] Maar gewoon omdat we een aantal dingen afgesproken hebben.

[3:39:43] Maar wel dingen nodig hebben om daar een volgende stap in te kunnen zetten.

[3:39:47] En die hebben we nu nog niet.

[3:39:48] Mevrouw Pot.

[3:39:49] Ja, voorzitter.

[3:39:50] Maar dit vind ik wel een beetje zorgelijk wat de staatssecretaris zegt.

[3:39:53] Want ik denk dat we ook bij andere handelingen...

[3:39:56] ...wel zeker natuurlijk hier vanuit Den Haag bepalen... ...dat sommige dingen we gewoon niet willen.

[3:40:01] Dus als we tegen elkaar gaan zeggen... ...ja, wij gaan er niet over hoe medici omgaan met handelingen... ...vind ik wel problematisch eerlijk gezegd.

[3:40:08] En dan zou ik in dit geval ook echt zeggen... ...laten we hier echte sokken in zetten... ...want die handelingen gaan gewoon door.

[3:40:14] De staatssecretaris.

[3:40:18] Ja, maar juist om die juridische handvatten te kunnen creëren... ...hebben we dat WODC-onderzoek nodig.

[3:40:27] Dus uiteindelijk zullen we dingen vast moeten leggen in juridische regels.

[3:40:33] En daar heb ik dus meer informatie nodig.

[3:40:35] Daar is WODC mee bezig.

[3:40:37] Mevrouw Pot, tot slot op dit punt.

[3:40:40] Ik snap dat u misschien nog meer vragen oproept.

[3:40:43] U heeft nog een tweede termijn.

[3:40:44] En eventueel, u wilt niet aanmoedigen, kan er een twee minuten debat worden aangevraagd.

[3:40:48] De laatste vraag.

[3:40:49] Is het voor de staatssecretaris mogelijk om een tijdlijn te geven over, dan komt het onderzoek en dan gaan we daarmee aan de slag.

[3:40:57] En dan weten we dan en dan waar we aan toe zijn.

[3:41:00] De staatssecretaris.

[3:41:06] Volgend jaar zomer hebben we dat op papier.

[3:41:14] Dan is het onderzoek er helemaal uitgeschreven.

[3:41:18] Dan mevrouw Van der Plas.

[3:41:21] Ja, voorzitter.

[3:41:22] Ik had een vraag over...

[3:41:24] De staatssecretaris zei van de overheid zal altijd optreden tegen dwang.

[3:41:29] En dat was in de relatie tot mijn vraag over de hoofddoek.

[3:41:34] Hoe ziet de staatssecretaris dit dan voor zich?

[3:41:38] Want als ik zesjarige meisjes zie met een hoofddoek... dan is er volgens mij al sprake van dwang.

[3:41:44] De staatssecretaris.

[3:41:46] Dat was inderdaad een antwoord op mijn vraag over de hoofddoek, maar niet per se gericht op de hoofddoek.

[3:41:49] Het was meer over een algemeenheid als het gaat over vrijheid.

[3:41:58] Uiteindelijk zijn ouders verantwoordelijk voor de opvoeding van hun kinderen.

[3:42:02] En daar spreken we ouders ook op aan.

[3:42:06] Als het onveilig wordt of kinderen afgehouden worden van de samenleving.

[3:42:12] Maar dat is iets anders dan waar mevrouw Van der Plas naar vraagt.

[3:42:16] Mevrouw Van der Plas.

[3:42:19] Ik begrijp echt wel dat er heel veel vrouwen zijn die wel bewust kiezen voor een hoofddoek.

[3:42:25] En dat is dus ook niet de groep waarover ik het heb.

[3:42:28] Ik vind dat die vrouwen die keuzevrijheid moeten hebben en dat zij...

[3:42:31] Daar happy mee zijn en trots op zijn, helemaal prima.

[3:42:35] Maar ik vind het toch wel zorgelijk, hoor.

[3:42:37] Als je ook op basisscholen gewoon kleine meisjes ziet die gewoon...

[3:42:42] eigenlijk behalve hun gezicht eigenlijk helemaal gesluid zijn, vind ik dat wel een zorgelijke ontwikkeling.

[3:42:48] En mijn vraag is toch ook, en misschien kan de staatssecretaris dat ook opnemen met de minister van Onderwijs, om te kijken of we dat wenselijk vinden als gemeenschap in Nederland, maar ook of daar op de een of andere manier toch iets aan te doen valt, zonder het in de strafbare stelling te zetten.

[3:43:08] Maar is de staatssecretaris wel met mij eens dat dat wel zorgelijk is?

[3:43:12] Dat is een lange interruptie, de staatssecretaris.

[3:43:16] Ja, en ik vind het ook moeilijk om daar zomaar een 1-2 uitspraak op te doen.

[3:43:23] Dus dat, dat vind ik echt wel moeilijk om daar een 1-2 uitspraak op te doen.

[3:43:26] Omdat er heel veel veronderstellingen onder liggen waarvan ik nog niet weet of ik daar allemaal helemaal mee eens ben.

[3:43:33] En nogmaals, ik het aan ouders vind, en dat hebben we ook zo afgesproken, de ouders gaan over de opvoeding.

[3:43:39] En zolang dat niet onveilig is of niet helemaal afgewend van de maatschappij, is het aan ouders zelf.

[3:43:51] En de vraag is of de veronderstellingen die mevrouw van der Plas heeft, of die bij een van die twee dingen aansluit.

[3:43:58] Tot slot, mevrouw Van der Plas.

[3:44:00] Ja, dan heb ik ook nog even een korte vraag over de vrouwen in de top.

[3:44:06] Moeten we er niet gewoon voor zorgen dat er meer vrouwen gewoon aan het werk gaan, slash fulltime aan het werk gaan?

[3:44:15] De staatssecretaris.

[3:44:17] Mijn belangrijkste drijfveer als staatssecretaris emancipatie is dat vrouwen de vrijheid hebben om eigen keuzes te maken.

[3:44:24] En daar hoort bij financiële onafhankelijkheid.

[3:44:26] En ik geloof, ik weet niet meer wie van u, dat noemde ik denk mevrouw Becker, over toch een best wel groot percentage vrouwen die niet financieel onafhankelijk is.

[3:44:35] En daarmee afhankelijk is van een ander, dan wel de staat, dan wel allebei, om hun eigen keuzes te maken.

[3:44:42] Dus wat mevrouw Van der Plas zegt, willen we graag dat vrouwen...

[3:44:46] ...fulltijd werken.

[3:44:48] Nou, in ieder geval dat ze voldoende inkomen hebben... ...om hun eigen keuzes te kunnen maken.

[3:44:52] Dat staat voor mij voorop.

[3:44:54] En daarnaast hebben we gewoon heel veel vrouwen met heel veel talent nodig... ...in allerlei sectoren.

[3:44:58] En ik denk dat dat niet los staat van vrouwen aan de top.

[3:45:01] Maar inderdaad, als je in de managementlagen... ...ik geloof dat er tussen de 25 en 30 procent van alle managers... ...in alle sectoren enzovoort in Nederland...

[3:45:09] Is vrouw.

[3:45:12] Je moet ook de top kunnen voeden.

[3:45:14] Dus inderdaad.

[3:45:14] Het geldt voor alle vrouwen.

[3:45:15] Op alle posities.

[3:45:17] Dat we een kaart nodig hebben.

[3:45:18] En ik gun ze daar ook een financiële onafhankelijkheid.

[3:45:22] En daarmee vrijheid in.

[3:45:24] graag naar lid Kostic gaan tot slot.

[3:45:27] En ik verzoek daarna de leden om eventuele vragen in de tweede termijn mee te nemen.

[3:45:34] We moeten nu echt door.

[3:45:35] Ik wil ook rekening houden met uw agenda.

[3:45:38] Dus lid Kostic nu tot slot en dan gaan we naar de tweede termijn.

[3:45:42] Ja, voorzitter, ik wil nog benadrukken dat de VN het ingrijpen bij intersexkinderen als foltering heeft aangemerkt al heel lang geleden.

[3:45:49] En in de tussentijd voordat die wet er komt, kan de staatssecretaris in gesprek gaan met de artsorganisaties en patiëntenorganisaties om te bevorderen dat de medische richtlijn voor de tussentijd, voor de tussentijdperiode, er zo snel mogelijk komt.

[3:46:02] Want die was eigenlijk al toegezegd.

[3:46:04] De staatssecretaris.

[3:46:05] Ja, volgens mij lopen die gesprekken ook.

[3:46:07] Dus wil ik best toezeggen, volgens mij loopt dat al.

[3:46:11] Want het gevoel wat het lid Kostic en mevrouw Pot aangeven, dat deel ik ook wel echt.

[3:46:18] Dus het is geen vertragingstactiek of wat dan ook.

[3:46:22] Maar als we het goed regelen, willen we echt gewoon die juridische verkenning scherp op papier hebben.

[3:46:30] Ja, nog een vervolgvraag van het lid Kostic.

[3:46:33] Ja, fijn.

[3:46:34] Dank voor de toezegging.

[3:46:34] Het zou fijn zijn dat het direct na de zomerezes... bijvoorbeeld op terug kan worden gekomen... of ergens wanneer het dus lukt.

[3:46:40] Maar wel fijn in de tussentijds wel.

[3:46:42] En tot slot, ik had een aantal gemiste vragen... maar ik zal ze samenvatten tot de vragen... over het feit dat de regering heeft gezegd... we doen ambitieus LBTI-emancipatiebeleid... volgens het regenboogakkoord.

[3:46:55] We zien nog geen beleid daarin.

[3:46:57] We zien extra beleid daarin.

[3:46:59] En we zien nog geen bijbehorende middelen.

[3:47:00] Ik had een vraag gesteld over...

[3:47:02] En misschien kijken richting de miljoenennota daarna.

[3:47:05] Is de staatssecretaris daartoe bereid?

[3:47:08] Misschien dan inderdaad als ik kom met de emancipatienota.

[3:47:11] Om daar ook de middelen aan te koppelen.

[3:47:13] De staatssecretaris.

[3:47:14] In de emancipatienota zal ook een financiële paragraaf staan.

[3:47:17] Dus dan kunt u dat beoordelen.

[3:47:19] Dank.

[3:47:19] Dank voor de beantwoording.

[3:47:20] Dan gaan we nu verder met de tweede termijn.

[3:47:23] Mijn voorstel is om dat maximaal één minuut te laten duren.

[3:47:27] En ik wil best één verhelderende vraag toestaan.

[3:47:31] En dan denk ik dat we net op tijd klaar kunnen zijn.

[3:47:35] Daar gaan we in ieder geval ons best voor doen.

[3:47:37] We beginnen met mevrouw Becker van de VVD.

[3:47:40] Voorzitter, dank u wel.

[3:47:42] Ik zit hier vandaag ter vervanging van mijn collega Alicia Muller die dit onderwerp doet.

[3:47:46] Maar het deed me wel een beetje denken aan 2024 al toen ik ook een debat deed over de emancipatienota.

[3:47:52] En ik merk aan mezelf dat ik op sommige vragen, bijvoorbeeld de brede contra-strategie tegen ongewenste buitenlandse beïnvloeding, opnieuw dezelfde vraag stel.

[3:48:00] En dus twijfel ik een beetje.

[3:48:01] Ga ik een twee minuten debat aanvragen?

[3:48:03] Of moeten we even de toezeggingenregistratie afwachten?

[3:48:06] Want we hebben twintig twee minuten debatten al op de agenda.

[3:48:08] Volgens mij nog voor de zomer.

[3:48:10] We krijgen een emancipatienota.

[3:48:11] Maar dan hoop ik wel op een aantal hele stevige toezeggingen.

[3:48:14] Zodat we dat niet met moties hoeven af te dwingen.

[3:48:17] Voorzitter.

[3:48:18] Dus ik zou de staatssecretaris daartoe willen aansporen.

[3:48:21] Om de zaken die zij heeft toegezegd.

[3:48:22] Dan ook echt allemaal mee te gaan nemen in die emancipatienota.

[3:48:25] En dan dank ik haar verder ook voor haar bevlogen aanwezigheid hier vandaag.

[3:48:29] Dank, ik ga de toezegging er zo bij langs.

[3:48:31] De heer Halmstra.

[3:48:33] Voorzitter, ik heb zelf wel een beetje die twijfel ook wel ten aanzien van al twee minuten debat, omdat het wel het moment zou kunnen zijn richting die cultuurnota die in september komt om nog wat aanschrijven.

[3:48:43] Emancipatienota, je hebt helemaal gelijk.

[3:48:45] Om dat te doen, dus ik kijk ook even naar de collega's.

[3:48:50] Oké.

[3:48:50] Het eerste punt wat ik wilde vragen, dat gaat over die mannenalliantie die de staatssecretarissen benoemden in de eerste termijn.

[3:48:58] Daar zijn we ontzettend blij mee.

[3:48:59] Hoe breed is die scope?

[3:49:02] Op welke doelgroepen richt dit?

[3:49:03] Want mannen is best wel een brede doelgroep.

[3:49:05] En hoe gaan we dat monitoren?

[3:49:07] Dus dat is mijn eerste vraag.

[3:49:08] En ten aanzien van het gezin, dat is de tweede vraag.

[3:49:11] Ik snap dat de focus is op vrouwen en LHBQ+.

[3:49:14] Tegelijkertijd voor de emancipatie van vrouwen op de werkvloer.

[3:49:17] Binnen het gezin zien we dat dat juist heel erg lastig is wanneer vrouwen bijvoorbeeld net een kind hebben gekregen.

[3:49:22] En om in combinatie met de zorg voor het gezin dat voor elkaar te krijgen.

[3:49:25] Dus ziet de staatssecretaris ook dat verband.

[3:49:27] En dat het daarom misschien wel zinvol is om ook op gezinnen te richten.

[3:49:30] Dank.

[3:49:31] Dank.

[3:49:32] Dan gaan we naar mevrouw Moorman luisteren.

[3:49:35] Ja, voorzitter.

[3:49:36] Ik heb wel diezelfde twijfel als mevrouw Becker.

[3:49:40] Ik vind dat we hem toch moeten doen.

[3:49:42] Omdat we krijgen die emancipatienota in september.

[3:49:46] En ik merk gewoon dat best wel veel antwoorden.

[3:49:48] Ik snap ook, het is heel wijdlopig.

[3:49:50] Maar vaak krijgen we dan het antwoord van... ja, ik kom weer met een brief op een brief waar dan geen tijdspad in stond.

[3:49:56] En ik denk dat we gewoon geholpen zijn om toch wat dingen concreet te maken.

[3:49:58] Want anders zitten we straks in september met die emancipatienota... en er staat dan weer niet in wat we willen...

[3:50:04] En dan zijn we weer maanden verder.

[3:50:06] Want ik zie dat ook gewoon een beetje zo lopen rondom de Transgenderwet.

[3:50:09] Voorzitter, ik had nog één vraag gesteld waar ik geen antwoord op gekregen heb... en dat is de FNV genderanalyse.

[3:50:14] En om te voorkomen dat ik daar een motie over in moet dienen... kan die dan straks ook in de emancipatienota worden meegenomen.

[3:50:20] En tot slot was ik blij met de toezegging... dat de staatssecretaris bij de inspectie nagaat hoe het nou zit... met het feit dat het is toegestaan terwijl het toch lijkt te botsen...

[3:50:32] op onze grondwettelijke artikelen en onze burgerschapswetgeving.

[3:50:35] Dus zouden ze daar, wanneer, gewoon even heel concreet ook in de toezegging, wanneer kunnen we daar dan de terugkoppeling van verwachten.

[3:50:42] En ik ben ook blij met de toezegging op de gelijkheidstoetsen en de emancipatienoten.

[3:50:47] Dank u wel.

[3:50:48] De heer Erwin.

[3:50:48] Ja voorzitter dankjewel.

[3:50:49] Ik heb nog één vraag over en ik heb daar nog even mee gewacht omdat ik de letterlijke citaten van de staatssecretaris terug wilde krijgen.

[3:50:57] En de staatssecretaris zei vandaag in de beantwoording dat het islamitische geloof minst tolerant is in vergelijking met christelijke en andere geloofsovertuiging.

[3:51:06] Einde citaat.

[3:51:08] En deze constatering lees ik niet terug in het IVA-rapport, dus ik zou graag van de staatssecretaris heel concreet willen horen waar ze, op basis van welk onderzoek, de staatssecretaris op deze conclusie komt.

[3:51:21] Mag ook schriftelijk, maar kan ook in het tweede termijn.

[3:51:24] Dank.

[3:51:24] Mevrouw Pot.

[3:51:26] Ja, voorzitter.

[3:51:26] Hartelijk dank aan de staatssecretaris en haar ondersteuning.

[3:51:30] Niet slecht voor een eerste keer, zou ik zeggen.

[3:51:32] Het gaat alleen maar verder naar boven, denk ik.

[3:51:34] Dus hartstikke goed.

[3:51:35] Fijn.

[3:51:36] Drie dingen.

[3:51:38] De vraag is even of de staatssecretaris zich bereid is om even terug te komen op mijn vraag over de DSA.

[3:51:43] Want ik ben dan toch wel benieuwd...

[3:51:44] Hoe we dit in Europa gaan regelen.

[3:51:47] Want het zit overigens niet alleen op de managersfeer.

[3:51:49] Maar in brede zin.

[3:51:51] De houding van deze bedrijven zit mij echt helemaal niet lekker.

[3:51:55] Dan mijn tweede vraag.

[3:51:57] Ja, die x in de systemen.

[3:51:58] Ik zei al, kan de staatssecretaris daar wat voor over op papier zitten?

[3:52:01] En mijn vraag zou dan ook specifiek zijn.

[3:52:03] Wat is er nou nodig om dit wel te doen?

[3:52:05] En op welke termijn zou dat kunnen?

[3:52:06] Want ik vind het...

[3:52:08] Totaal onbegrijpelijk.

[3:52:09] En ten slotte wilde ik de staatssecretaris nog meegeven.

[3:52:12] Zij zegt, nou september is vroeg genoeg voor de gemeente.

[3:52:14] Ik weet niet of ze dat gevoel delen.

[3:52:16] Dus mocht de staatssecretaris doorgaan met de regelbouwgemeente, wat ik haar van harte zou aanbevelen, ben ik niet boos dat ze dat eerst tegen de gemeente vertelt en dan tegen de Kamer.

[3:52:27] Dan gaan we luisteren naar mevrouw Van der Plas.

[3:52:45] ...trukt.

[3:52:51] Ja.

[3:52:52] Hij doet het weer.

[3:52:56] Ik had u per ongeluk gemute, mevrouw Van der Plas.

[3:52:58] Excuus.

[3:52:59] Nou, daar hebben we het dan straks nog wel even over.

[3:53:02] Nee hoor, dat kan gebeuren.

[3:53:04] Ik heb geen vragen meer, maar ik wil nog wel even ingaan op wat de staatssecretaris zei van ja, moet kijken, meer managers en vrouwen in de top.

[3:53:12] Nou, laat ik vooropstellen, ik wil minder managers.

[3:53:15] Of het nou mannen of vrouwen zijn, maar laten we alsjeblieft geen baantjes creëren om vrouwen in de top te krijgen en nog meer managers, want

[3:53:21] Nederland gaat echt kapot aan heel veel managers.

[3:53:26] Met alle respect voor iedereen die dat werk doet.

[3:53:28] Maar wat we juist meer moeten hebben is meer laarzen op de grond.

[3:53:34] Boots on the ground, zoals ze zeggen.

[3:53:36] We moeten meer mensen hebben en vrouwen die aan de top zitten.

[3:53:39] Ik vind verpleegkundigen ook vrouwen aan de top.

[3:53:42] En ouderenverzorgenden vind ik ook vrouwen aan de top.

[3:53:44] En vrouwelijke buschauffeurs vind ik ook vrouwen aan de top.

[3:53:47] Lassers, heftruckchauffeurs.

[3:53:51] Ik zou graag zien dat we daar meer inzet op plegen.

[3:53:54] Zodat we vrouwen daar ook meer interesse voor laten krijgen.

[3:53:59] En aan de managers in Nederland, ik wil niemand beledigen...

[3:54:04] Maar ik denk dat we het er allemaal wel over eens zijn dat ook bij de politie en ook in heel veel organisaties wel wordt geklaagd over heel veel managementlagen waardoor het werk niet meer gedaan kan worden.

[3:54:14] Dat is wat ik ermee bedoel.

[3:54:17] En dank voor de toelichting en aan de staf natuurlijk ook.

[3:54:20] Dank, dan luisteren we tot slot nog naar lid Kostic.

[3:54:23] Ja, vooral een aantal verduidelijkende vragen, met name over de termijnen.

[3:54:26] Dank voor de toezegging over de brief om te komen over de aanpak van identiteitsverklaringen op scholen, waarin de LHBTI-wijze, levenswijze wordt afgewezen.

[3:54:37] Maar na de zomer is voor mij vrij breed, kan vooral zijn, in welke maand ongeveer.

[3:54:43] Ja, precies.

[3:54:44] En wanneer koppelt de staatssecretaris terug over gesprekken met patiënten en artsorganisaties over de richtlijn voor behandeling van intersekte kinderen?

[3:54:51] Want dat heeft nou juist haast en ik wil een motie hierover voorkomen.

[3:54:54] En wanneer komt een brief met een tijdbad over de transgenderwet?

[3:54:57] Want dat hebben we ook precies toegezegd.

[3:55:00] André, staatssecretaris in april, toen kregen we eigenlijk een lege brief waar we niks aan hadden.

[3:55:05] Ik wil daar in ieder geval in die brief graag ook een toezegging dat volgend jaar gewoon die transgenderwet naar de Kamer wordt gestuurd.

[3:55:11] Graag ook daarin duidelijkheid.

[3:55:13] En tot slot die X in de systemen verwerken.

[3:55:16] Fijn dat de staatssecretaris met de brief komt, maar ook daarin de vraag.

[3:55:19] Graag voor het twee minuten debat, want ik overweeg hierin wel echt een serieuze motie over.

[3:55:23] Ik vind het echt absurd dat mensen met een X gewoon bestaan.

[3:55:27] Dat het gewoon mag volgens wet en regelgeving.

[3:55:29] En dat het vervolgens moeilijk wordt gedaan omdat we werken in onze ICT-systemen.

[3:55:33] Dat was het.

[3:55:34] Dank.

[3:55:35] Ik kijk de staatssecretaris aan.

[3:55:36] Ik ben benieuwd of het...

[3:55:39] Kunnen we meteen door?

[3:55:41] Laten we het proberen, voorzitter.

[3:55:43] Dan hoort en stoot ik misschien af en toe, maar goed...

[3:55:49] Moet ik even kijken waar ik begin?

[3:55:52] Ik begin even bij lid Kostic.

[3:55:55] Ik wil heel graag toezeggingen doen en ik wil ook heel graag dingen doen.

[3:55:58] Maar ik kan hier niet zeggen zonder even te consulteren.

[3:56:04] Want de staatssecretaris van Justitie en Veiligheid of de minister van VWS.

[3:56:09] Dus ja, ik heb goed geluisterd.

[3:56:12] Maar daar kom ik gewoon op terug.

[3:56:13] Ik weet niet precies wanneer.

[3:56:14] Weet ik gewoon niet hoe lang dat duurt.

[3:56:17] En voorzitter, twee minuten er wat...

[3:56:19] Het is aan uw kamer, maar goed, in september komt mijn emancipatienota.

[3:56:23] Ik heb echt goed geluisterd, ik neem dingen mee.

[3:56:25] En dan in november hebben we sowieso een debat met elkaar.

[3:56:30] Dus dat geef ik maar eventjes mee.

[3:56:33] Mevrouw van der Plas had eigenlijk ook geen vraag, maar vroeg vooral meer vrouwelijke toppers.

[3:56:38] Dat vind ik sowieso een mooie oproep.

[3:56:44] Voor mevrouw Potts heb ik een beetje hetzelfde antwoord als voor lid Kostic.

[3:56:48] Als het gaat over wanneer krijgen we die brieven.

[3:56:50] Als het gaat over de DSA moet ik echt met de staatssecretaris van Digitale Zaken even kijken wat daarop zit.

[3:56:55] Nogmaals, geen vertraging, want ik ben ook echt wel van de snelheid en ambitie.

[3:57:00] We proberen dat zo snel mogelijk te doen, maar wel goed.

[3:57:03] Zodat er ook niet extra vragen reizen, maar vooral ook vragen worden beantwoord.

[3:57:07] De vraag van meneer Ergin over die volgorde van geloofsovertuigingen ten aanzien van LHBTQI plus acceptatie.

[3:57:20] Dat komt uit het onderzoek van de Universiteit van Amsterdam dat u heeft gekregen.

[3:57:25] En dat zijn geen hele grote verschillen, maar ze zijn er wel.

[3:57:28] En dat betekent in ieder geval, er was hem gevraagd, maar dat betekent in ieder geval dat we alert op moeten zijn.

[3:57:34] Mevrouw Moorman, als het gaat over de inspectie, volgens mij zitten we echt aan dezelfde kant te kijken.

[3:57:40] We moeten gewoon goed ophouden dat we dat volgens wet en regelgeving hebben.

[3:57:48] Ik weet eigenlijk niet of mevrouw Moorman daar een toezegging op vroeg.

[3:57:53] Ik vind prima om daar een heel korte brief over te schrijven.

[3:57:58] En de genderanalyse meenemen in de emancipatienota.

[3:58:02] Ik zal even kijken hoe dat op een manier komt dat dat ook daadwerkelijk bijdraagt aan een goede nota.

[3:58:09] En meneer Hamstra vroeg naar de doelgroep van de mannenalliantie.

[3:58:12] Nou, dat gaat voor een deel dus over rolmodellen.

[3:58:16] En wat mij betreft ook heel erg gericht op opvoeders in de brede zin van het woord.

[3:58:21] Omdat dat rolmodellen zijn, dus dan denk ik niet alleen aan vaders, maar ook...

[3:58:25] ...leraren, voetbaltrainers, noem maar op allemaal.

[3:58:30] Het is nog steeds best breed hoor, maar ik denk ook dat we breed aan moeten vliegen.

[3:58:35] Wel echt gericht op mannen hun rol ook in de emancipatie.

[3:58:42] En als het gaat om het gezin...

[3:58:45] Ja, het feit dat... Kijk, uiteindelijk gaat het om dat mensen keuzes kunnen maken die passen bij hun leefstijl in de leefomgeving waar ze in zitten.

[3:59:00] En dat kan een gezin zijn, dat kan ook een andere manier zijn.

[3:59:03] En zo wil ik er graag naar kijken, maar uiteindelijk wel weer gericht op vrijheid en gelijkwaardigheid van alle mensen in ons land.

[3:59:10] Dank.

[3:59:11] We zijn aan het einde gekomen van het commissiedebat.

[3:59:13] En de staatssecretaris heeft een hele hoop toezeggingen gedaan.

[3:59:16] En die ga ik even voorlezen.

[3:59:20] En ik ga bij sommigen even naar een termijn vragen.

[3:59:24] En als u dan uw eigen toezegging niet terughoort, laat het dan even weten.

[3:59:28] Zo gaan we het even doen.

[3:59:30] Ik moet helaas ervan door, omdat ik ook nu een commissiedebat kinderopvang heb.

[3:59:34] Best belangrijk.

[3:59:36] Maar ik heb een ordevoorstel, want er is een twee-minuten-debat aangevraagd.

[3:59:39] En ik ben het wel heel erg met mevrouw Becker eens dat het met al die twee-minuten-debatten die nog moeten worden ingeroosterd, dat het wel heel krap wordt.

[3:59:48] Nou, is mijn voorstel.

[3:59:50] Laten we dat twee-minuten-debat...

[3:59:52] inroosteren voor september, 1 september ergens, nadat we de emancipatienoten hebben ontvangen.

[4:00:00] En dan kunnen we kijken in hoeverre dat dan nog nodig is.

[4:00:04] Want ik zit gewoon een beetje met die tijdsdruk.

[4:00:06] Dank voor het meedenken.

[4:00:07] We hebben daar geen invloed op, maar we gaan het wel vragen.

[4:00:11] Dus we nemen dat mee.

[4:00:11] Dan ga ik nu de toezeggingen voorlezen.

[4:00:15] In de emancipatienota die de Kamer in september 2026 ontvangt wordt ook een rijkspredivisie op de menno sfeer opgenomen.

[4:00:22] Als ook de resultaten van de campagne man zeg er wat van en wordt ook ingegaan op verschillende verlofregelingen en de gelijkheidstoets.

[4:00:30] In het voorjaar van 2027 wordt het onderzoek over desinformatie met de Kamer gedeeld met ook aandacht voor de invloed van de menno sfeer.

[4:00:37] Voor het wetgevingsoverleg in november 2026, zo mogelijk... zal de Kamer een overzicht krijgen van de resultaten... die de regeringscommissaris voor seksueel grensoverschrijdend gedrag... en seksueel geweld heeft bereikt... en op welke wijze haar taken en aanjagende rol... wordt overgedragen aan de nieuwe nationaal coördinator...

[4:00:54] Rond het zomerreces ontvangt de Kamer de evaluatie van de wet straatintimidatie via de staatssecretaris JNV en wordt gekeken naar wat nodig is om het effect eventueel te vergroten.

[4:01:04] In het najaar 2026 komt de staatssecretaris samen met de staatssecretaris van JNV terug op het voorkomen van buitenlandse beïnvloeding bij het informeel onderwijs.

[4:01:13] Begin 2027 komt er een onderzoek naar aangiftebereidheid en discriminatiezaken en hoe deze te verhogen, WODC via JNV.

[4:01:22] Vanuit bewindspersoon VWS krijgt de Kamer informatie over financiering van sleutelfiguren rondom genitale verminking en de alliantieverandering van binnenuit.

[4:01:31] En daarbij wil ik graag vragen naar de termijn.

[4:01:37] De alliantie van binnenuit herken ik niet.

[4:01:41] En dat is dus de bewindsperson van VWS, dus dat vind ik lastig.

[4:01:45] Ik zou zeggen na de zomer, maar zoals iemand al zei, dat kan ook 2028 zijn.

[4:01:51] De staatssecretaris komt bij de Kamer terug over handvatten die voortkomen uit initiatieven rondom werk en lonen van bijvoorbeeld docenten en het groeifonds.

[4:02:00] En ook daar ben ik benieuwd naar de termijn.

[4:02:04] Ja, najaar.

[4:02:05] Dat zit eigenlijk ook meer bij onderwijs.

[4:02:07] Dus dan moet ik even die dingen aan elkaar verbinden.

[4:02:09] Maar dat is ergens eind van het jaar.

[4:02:11] In het najaar noteren we.

[4:02:13] Na de zomer ontvangt de Kamer een reactie op het advies over mantelzorgverlof.

[4:02:18] De staatssecretaris zal samen met haar collega van JNV zo snel mogelijk een tijdlijn aan de Kamer doen toekomen door over de invoering van de transgenderwet.

[4:02:26] De staatssecretaris komt na de zomer 2026 terug op de motie Kisteman over de verhouding tussen artikelen 1 en 23 van de grondwet.

[4:02:34] En hierin wordt ook ingegaan op het gebruik van identiteitsverklaringen op scholen.

[4:02:38] We zijn er bijna.

[4:02:39] De staatssecretaris stuurt de Kamer een brief over het al dan niet gebruiken van de aanduiding X door diverse instanties en zal uiteenzetten hoe het kabinet omgaat met de juridische grondslag en de termijn.

[4:02:50] Dat moet ik overleggen met de minister van Binnenlandse Zaken.

[4:02:54] Dus het veiligste is om dat ook te zeggen na het zomerreces.

[4:02:57] Na het zomerreces.

[4:02:58] Volgend jaar zomer 2027 ontvangt de Kamer het onderzoek van het WODC.

[4:03:03] Waar niet noodzakelijke medische behandelingen.

[4:03:05] En in de brief komt de staatssecretaris terug over de gesprekken die worden gevoerd.

[4:03:13] Over de medische richtleidingen voor behandeling van intersexe kinderen.

[4:03:17] En ook daar ben ik nog benieuwd naar de termijn.

[4:03:21] U bedoelt die gesprekken met de medische beroepsgroep?

[4:03:24] Ja, dat moet via VWS.

[4:03:26] Dus ook daar ben ik afhankelijk van collega's.

[4:03:30] Ja, dat wil je durven niet zeggen.

[4:03:33] Goed, ik dank de staatssecretaris hartelijk voor...

[4:03:37] Er klopt nog iets niet aan de toezeggingen?

[4:03:39] Nou ja, het is precies daar.

[4:03:41] Ik snap dat de staatssecretaris moet overleggen met andere bewindspersoen.

[4:03:43] Daar heb ik alle begrip voor.

[4:03:45] Maar nogmaals, ik had een aantal dingen gemarkeerd... waarvan ik het belangrijk vond dat het echt vlak na het zomerdeces gebeurt.

[4:03:50] Dat ik duidelijk ga over de X, de transgenderwet.

[4:03:56] Even kijken, wat had ik nog meer gezegd...

[4:04:00] De patiënten en de artsorganisaties.

[4:04:03] Omdat ik eventueel moties overweeg.

[4:04:04] Dus in ieder geval ergens vlak na het zomerdeces.

[4:04:07] Dat zou toch moeten lukken.

[4:04:09] Dat is mijn verzoek in ieder geval.

[4:04:10] Kijk de staatssecretaris aan.

[4:04:12] Ik moet het echt overleggen.

[4:04:13] Ik vind het gewoon echt vervelend.

[4:04:14] Als ik een afspraak maak met uw kamer.

[4:04:17] Voor iemand anders.

[4:04:18] En dat is natuurlijk ook een beetje de essentie van mijn rol.

[4:04:22] De eerste keer dat ik dit debat doe.

[4:04:23] Dus ook een beetje zoeken naar wat dan handig is.

[4:04:25] Want ik begrijp de vraag heel goed.

[4:04:27] Maar ik vind het ook vervelend om daar...

[4:04:29] Een valse belofte op te doen.

[4:04:31] Daar hou ik ook niet van.

[4:04:32] Dus ik doe mijn best.

[4:04:34] Ik heb echt goed gehoord.

[4:04:35] En volgens mij zitten we echt in dezelfde verwachting waar we naartoe willen.

[4:04:40] Dus ik doe mijn best.

[4:04:41] En ook hier geldt Anne Schoon terugkomen bij het twee minuten debat.

[4:04:47] Dat is aangevraagd.

[4:04:48] Mevrouw Becker.

[4:04:49] Ik had nog de toezegging gekregen dat de staatssecretaris zich ging inzetten bij de VN voor een internationale dag huwelijksgevangenschap.

[4:04:55] En misschien kan dat dan genoteerd worden dat daarbij...

[4:04:58] Wanneer een brief over kan ontvangen?

[4:05:01] De staatssecretaris.

[4:05:02] Niet zozeer voor een VN-dag internationaal enzovoort.

[4:05:05] Omdat dat echt bij de Verenigde Naties nu een probleem is.

[4:05:08] En ook in zou druisen tegen de EU-afspraken.

[4:05:10] Maar wel voor internationale aandacht.

[4:05:12] Dus dat wil ik even verfijnen.

[4:05:15] En wanneer kunnen we daarop terugkomen?

[4:05:21] Zullen we daar rond het wetgevingsoverleg dat ik dat doe?

[4:05:25] Goed, dan dank ik de staatssecretaris.

[4:05:29] Ja, oké.

[4:05:31] Maar is het een nieuw punt, Lidkosti?

[4:05:33] Ja, het is zeker een nieuw punt.

[4:05:35] Dus bedankt daarvoor.

[4:05:37] Ik had volgens mij een toezicht gekregen dat de staatssecretaris zou terugkomen in het emancipatiebeleid over de eventuele extra financiering en extra maatregelen in het LHBTI-emancipatiebeleid en tevens het regenboogprogramma van de gemeente.

[4:05:53] Dus dat zou fijn zijn.

[4:05:55] De staatssecretaris.

[4:05:56] Dat zit inderdaad in die emancipatienota.

[4:05:59] Dus dat komt daarin.

[4:06:02] Dan mevrouw Moorman.

[4:06:03] Dank u wel, voorzitter.

[4:06:05] En met ook meteen dank aan uw geweldige voorzitter deze hele dag.

[4:06:09] Ik had ook nog helemaal een staartje de toezegging gekregen dat de staatssecretaris zou terugkomen op de FNV genderanalyse in de emancipatienota.

[4:06:18] Dus dat vond ik een fijne toezegging.

[4:06:19] Dus die wil ik graag op de lijst.

[4:06:21] Ja, en die zit eigenlijk bij de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.

[4:06:25] En die zou eind januari, einde van het jaar daar een specifieke brief over sturen.

[4:06:32] Ik ga even bij hem posten welke dingen daaruit handige plekken hebben in de emancipatienota.

[4:06:39] En wat hij gewoon in zijn eigen brief heeft.

[4:06:40] Dus ik denk dat dat gedeeld terugkomt.

[4:06:45] Twee toezeggingen.

[4:06:46] Goed, dan dank ik nu echt de staatssecretaris hartelijk voor de beantwoording van de vragen tijdens het debat.

[4:06:52] Ik dank ook de aanwezige Kamerleden en alle geïnteresseerden die hebben meegekeken op de tribune en thuis.

[4:06:57] Tot slot wijs ik erop dat er een twee minuten debat is aangevraagd met als eerste spreker mevrouw Moorman.

[4:07:02] En het wordt doorgegeven aan Griffie Plenair en zo snel als mogelijk ingepland.

[4:07:06] En dat wordt waarschijnlijk na de zomer.

[4:07:15] ...wordt ingepland nadat de emancipatienota bij de Kamer ligt.

[4:07:20] Ik sluit hierbij het debat en ik wens u allen nog een fijne middag.