Water

[0:00:00] En hierbij open ik deze vergadering van de vaste commissie voor infrastructuur en waterstaat.

[0:00:06] En we zijn vandaag bijeen voor het commissiedebat water.

[0:00:10] Heel welkom op dit moment.

[0:00:12] Ik heet de aanwezige leden, de mensen op de tribune en de minister, de heer Karlemans.

[0:00:18] En ook de mensen die meekijken, van harte welkom.

[0:00:21] Het debat duurt tot uiterlijk half drie.

[0:00:24] En we zullen tussendoor schorsen voor een lunchpauze.

[0:00:28] Iedere fractie heeft vijf minuten spreektijd.

[0:00:32] En er zijn veel Kamerleden, dus ik wil ook graag de leden benadrukken.

[0:00:37] We blijven ook in de interruptie straks een beetje kort en bondig.

[0:00:41] Dat helpt mee.

[0:00:42] En ik wil graag afspreken dat we vier interrupties hanteren.

[0:00:47] En dat u zich daar ook aan houdt.

[0:00:50] Want we moeten het met elkaar organiseren hier.

[0:00:52] Dus ik probeer het alleen in goede banen te leiden.

[0:00:58] Dan wil ik nu graag voor de eerste termijn het woord geven aan lid Kostic.

[0:01:03] Gaat uw gang.

[0:01:07] Ja, voorzitter.

[0:01:08] Het is al dagen code oranje.

[0:01:10] Mijn vrouw stuurde filmpjes van mijn dochter van twee... die verkoeling zocht in Iberenplas in Drenthe.

[0:01:15] Beschermd door prachtige bossen.

[0:01:17] Maar dat alles staat nu onder druk.

[0:01:19] Vandaag zult u waarschijnlijk veel horen over normen en doelen.

[0:01:23] Maar uiteindelijk gaat dit debat over hele simpele vragen...

[0:01:27] Kunnen onze kinderen straks nog zwemmen in schoon water?

[0:01:30] Kunnen zij rekenen op voldoende drinkwater?

[0:01:33] En blijft er genoeg water over voor de dieren en onze natuur waar we zo afhankelijk van zijn?

[0:01:38] De klimaatcrisis bedreigt ons steeds duidelijker.

[0:01:41] Het wordt letterlijk heter onder onze voeten.

[0:01:44] In Frankrijk zijn door de hitte deze week al honderdduizenden kippen in ellende gestorven.

[0:01:49] En de gevolgen voor ons water zijn ook zichtbaar.

[0:01:52] Drinkwaterbedrijven waarschuwen voor mogelijke drinkwatertekorten als hitte aanhoudt.

[0:01:57] Tegelijkertijd zijn we als Nederland het slechtste jongetje van de klas als het gaat om waterkwaliteit in Europa.

[0:02:03] Wetenschappers, waterschappen en waterbedrijven slaan alarm en vragen het kabinet om nu in te grijpen.

[0:02:10] Hoe langer we wachten, hoe duurder en moeilijker herstel wordt.

[0:02:14] Maar wat zien we veel politici in deze crisis doen?

[0:02:16] In plaats van inzet op handhaving van regels die ons water en de gezondheids van onze kinderen beschermen, zijn zij twijfel over methoden en doelen.

[0:02:24] Zie het voorbeeld van kaderrichter in water.

[0:02:27] Afspraken die we al 25 jaar geleden in Europa hebben gemaakt om water te beschermen.

[0:02:31] Geen strenge afspraken, maar een minimale bescherming van ons water.

[0:02:34] Nederland heeft onder andere onder leiding van de VVD een kwart uur de tijd gehad om die afspraken te halen.

[0:02:40] En toch lijkt het niet te lukken.

[0:02:42] Als anderen beginnen over onhaalbare doelen, lieve mensen, denk dan daaraan.

[0:02:46] We hebben gewoon een watercrisis, bovenop een klimaatcrisis.

[0:02:50] Nu is het tijd om alles op alles te zetten om erger te voorkomen.

[0:02:54] Is de minister daarmee eens?

[0:02:56] Want ik zie hem vooral prioriteit geven aan wegen en het openen van een nieuw vliegveld midden in een klimaatcrisis.

[0:03:01] Kan hij ook die passie en urgentie laten zien als het gaat om de basis van ons bestaan, water.

[0:03:07] Maandag riep de voorzitter van de drinkwaterbedrijf en nota bene een voormalig VVD-politicus... de minister op om met spoedmaatregelen te nemen en water zijn prio nummer 1 te maken.

[0:03:18] Zoals zij dat nu ook doet met onderhoud van wegen.

[0:03:20] Voorzitter, als een voormalig VVD-politicus het belang van water benadert boven wegen... dan zegt dat heel veel over hoe diep we in de problemen zitten.

[0:03:29] En ik zeg tegen deze minister, volg zijn voorbeeld...

[0:03:33] Welke extra verplichtende maatregelen gaat de minister nemen om de waterkwaliteit daadwerkelijk te verbeteren, aangezien wetenschappers duidelijk stellen dat vrijwillige maatregelen onvoldoende werken?

[0:03:41] Kan de minister toezeggen advies van RLI op te volgen om de KRW-doelen te laten doorwerken in de wetgeving voor onder andere beleid over bestrijdingsmiddelen en lozingen?

[0:03:51] Voorzitter, een ander probleem volgens wetenschappers is de toezicht en handhaving.

[0:03:55] Het kabinet heeft eigenlijk nog steeds geen idee welke ziekmakende stoffen bedrijven allemaal in ons milieu dumpen.

[0:04:00] Afgelopen week is gelukkig een motie van de Partij voor de Rieren aangenomen om meetgegevens van Rijkswaterstaat openbaar te maken.

[0:04:06] Kan de minister toezeggen dat hij als invulling van die motie gaat werken aan openbare databases... waarin de lozingsvergunningen van bedrijven te vinden zijn, inclusief wat er werkelijk geloosd is... en op welk water, wat de concentratieschadelijke stoffen is en hoe dit zich verhoudt tot de kaderricht aan water.

[0:04:20] Ik heb een interruptie van de heer Goudswaard.

[0:04:24] Ja, voorzitter.

[0:04:25] Ik zou lid Kostits ook wel een beetje wat positiviteit mee willen geven.

[0:04:32] Want wij hebben volgens mij het schoonste water van de wereld.

[0:04:36] Wij hebben bijvoorbeeld het minste weglekpercentage van heel Europa.

[0:04:42] Ik ben ook al weken bezig met deze voorbereiding.

[0:04:44] En wij verbruiken ook bijzonder weinig water per persoon.

[0:04:49] Dus kan lid Kostits daarop reflecteren?

[0:04:53] Is het echt allemaal code rood?

[0:04:55] Lid Kostisch.

[0:04:57] Ja, voorzitter.

[0:04:58] We hebben de slechtste waterkwaliteit van Europa.

[0:05:01] En dan gaat het over oppervlaktewater.

[0:05:03] We scoren onder gemiddelde Europees als het gaat om zwemwater.

[0:05:07] Daar waar in ieder geval ook mijn kind mogelijk zou kunnen zwemmen.

[0:05:11] Of als u kinderen heeft, uw kind.

[0:05:13] We scoren gewoon heel slecht.

[0:05:14] En jij in de twintig kijkt daarvan weg.

[0:05:16] Dat vind ik jammer.

[0:05:17] En dat is niet een negatief verhaal.

[0:05:19] Dat is herkennen.

[0:05:20] Als er problemen zijn, en die zijn dus heel groot.

[0:05:22] We hebben gewoon een watercrisis.

[0:05:23] Als onze eigen waterbedrijven, nota bene, waterschappen, mede-overheden alarm slaan.

[0:05:28] En ook wetenschappers, die heeft u als u goed is ook afgelopen weken gehoord.

[0:05:31] Dan moet dat toch genoeg zeggen.

[0:05:33] En dat is niet iets negatiefs.

[0:05:35] Het is een probleem, een crisis die we constateren.

[0:05:37] En vervolgens moeten we het samen, schouders eronder en aanpakken.

[0:05:41] Maar daarvan wegkijken gaat niet helpen.

[0:05:43] Een beetje doen alsof alles door een roze bril bekijken en volgens niks doen.

[0:05:47] Dat gaat niemand helpen.

[0:05:49] En het gaat de kiezers van 2021 opzadelen met de hoge belasting.

[0:05:54] Want die moeten we hiervoor betalen.

[0:05:57] Ja, voorzitter.

[0:05:58] Ik heb toch echt een poging gedaan om een beetje de andere kant te belichten.

[0:06:03] Lid Kostits kiest er bewust voor om die drie punten waarin Nederland echt exceleert... ...totaal buiten de scoop te laten.

[0:06:15] Ik vind dat heel erg jammer, want volgens mij is het ook echt een heel...

[0:06:18] Ander verhaal.

[0:06:19] En u weet net zoals ik dat in Nederland hebben volgens mij meer dan 100.000 waterdoelen wat we meten.

[0:06:25] We zijn een laaggelegen delta.

[0:06:27] We krijgen allerlei verontreiniging vanuit de buurlanden.

[0:06:31] Er zijn zat landen die die doelstellingen qua PFAS niet halen.

[0:06:37] U heeft gelijk, voorzitter.

[0:06:39] Ik had echt gehoopt dat lid Kostits ook de andere kant van het verhaal zou willen belichten in plaats van alleen maar paniek te saaien.

[0:06:46] Verblijkelijk kiest lid Kostits voor om dat niet te doen.

[0:06:49] Nou, jammer, dat is haar keuze.

[0:06:53] Ja, voorzitter.

[0:06:54] Ik heb net gewaarschuwd voor dit soort politici... die twijfel proberen te zijen.

[0:06:59] Nogmaals, ik herhaal het maar even.

[0:07:01] Alle wetenschappers die er verstand van hebben... die hier in de Kamer zijn geweest... die zeggen het is eigenlijk code rood voor ons water.

[0:07:07] We moeten nu ingrijpen... al die vrijwillige maatregelencommandantjes die we hebben geprobeerd... dat werkt gewoon niet.

[0:07:13] Je moet ingrijpen.

[0:07:14] Nederland scoort heel slecht in Europa... als het gaat om waterkwaliteit...

[0:07:17] En ja, we zijn heel goed in het zuiveren van ons water, dank aan alle waterbedrijven en iedereen die eraan meedoet.

[0:07:22] Maar dat kost steeds meer, omdat we zo ontzettend veel aan het vervuilen zijn.

[0:07:26] En daar te weinig in ingrijpen.

[0:07:29] En dat komt nu op de rekening van onze kiezers terecht, van de burgers thuis, van de mensen die in de zaal zitten.

[0:07:37] Die moeten dat betalen.

[0:07:38] En jij, 21, vindt het goed, omdat ze heel graag de industrie spekken.

[0:07:43] En ja, ik sta voor het algemeen belang in geval namens de Partij voor de Dieren.

[0:07:48] Gaat u verder.

[0:07:50] Is de minister bereid een tussentijds integrationsrecht voor vergunningen mogelijk te maken wanneer er sprake is van acute risico's voor mens, dieren of milieu?

[0:07:56] Want voorzitter, voor gewone mensen geldt, wie te snel rijdt, krijgt een boete.

[0:08:00] Wie echt veel te hard rijdt, raakt zijn rijbewijs kwijt.

[0:08:03] Direct geen herkansing.

[0:08:04] Maar bedrijven kunnen jarenlang schadelijke stoffen lozen, regels overtreden, informatie achterhouden en er gewoon mee wegkomen.

[0:08:11] Kijk naar het voorbeeld van geen moer.

[0:08:14] Voorzitter, ondertussen wordt in Brussel hard gewerkt.

[0:08:16] Aan het afzwakken van bestaande regels die onze gezondheid, water en milieu beschermen.

[0:08:20] Dit wordt Nederlandse burgers met extreme snelheid zonder een zorgvuldig proces door de neus geboord.

[0:08:25] Wij zijn blij dat de minister zich tenminste uitspreekt tegen versoepeling van regels voor de mijnbouw.

[0:08:30] Maar is hij bereid om daar actief coalities op te zoeken met landen zoals Denemarken, zodat die versoepelingen daadwerkelijk worden tegengehouden?

[0:08:38] Voorzitter, dan de rekening.

[0:08:39] Nederlands betalen nu al voor het feit dat bedrijven hun kankerverwekkende troep in onze omgeving dumpen.

[0:08:44] Maar drinkwaterbedrijven waarschuwen dat nog miljarden investeringen nodig zijn om vervuiling uit het water te halen.

[0:08:50] De burger dreigt weer de rekening te betalen.

[0:08:53] Terwijl een derde van de Nederlanders nu al niet goed rondkomt.

[0:08:56] Kan de minister de Kamer vlak na het recess informeren welke extra stappen hij zet om ervoor te zorgen dat de rekening niet bij huishoudens terecht komt, maar zoveel mogelijk bij de producenten en losers van schadelijke stoffen.

[0:09:06] Ook in lijn met motie Kostic Soeboer.

[0:09:10] Voorzitter, dan over het programma Noordzee 2028 is de minister bereid het behalen van bestaande natuurafspraken waaraan gecommenteerd in het coalitieakkoord als apart doel en voornemen mee te nemen in het opstellen van het ontwerpprogramma Noordzee.

[0:09:24] En dit als een apart voornemen toe te voegen aan de notitie Rijkwijde detailniveau programma Noordzee.

[0:09:29] Zoals onlangs door het Europees Hof voor de Rechten van de Mens is bevestigd dienen alle klimatenvechten voor nieuwe gasprojecten worden beoordeeld voordat zij goedgekeurd worden.

[0:09:37] Dat horen dus ook bij alle broeikassenmissies die indirect voorkomen uit nieuwe mijnbouwactiviteiten.

[0:09:42] Neemt de minister dit mee in de Rijkwijd voor de milieureffectrapportage.

[0:09:46] Tot slot, voorzitter, we hadden hier een mooie ronde tafel waarbij een deel van de boeren, maar ook een deel van het bedrijfsleven zei, die regels die ons water beschermen, die zijn juist nodig.

[0:09:57] Daar hebben we heel veel aan en wij laten zien dat we in lijn met die regels ook kunnen werken.

[0:10:01] Dat gezond water belangrijk is voor de economie.

[0:10:04] Ik zou zeggen tegen de minister, voer die gesprekken met die mensen, zorg ervoor dat je die een podium geeft, zodat zij anderen kunnen inspireren en de minister kunnen helpen om ons water te beschermen.

[0:10:14] Dank u wel.

[0:10:16] Dank u wel.

[0:10:17] Dan ga ik naar mevrouw Vellinga bij Eemsterhoer.

[0:10:21] Ja, dank u wel voorzitter.

[0:10:23] Nederland en water zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden.

[0:10:27] Al eeuwenlang leven we ermee, bouwen we ermee en beschermen we ons ertegen.

[0:10:32] En water heeft ons land gevormd.

[0:10:35] En voorzitter, als de tropische temperaturen van deze week ons één ding bevestigt, is dat het klimaat ook verandert.

[0:10:40] We krijgen langere periodes van droogte, maar ook steeds vaker extreme regenval.

[0:10:45] En tegelijkertijd raakt ons water steeds verder vervuild door industrie, bestrijdingsmiddelen, meststoffen en medicijnresten.

[0:10:52] En dat maakt de uitdaging elke dag groter.

[0:10:55] Afgelopen vrijdag was ik op bezoek bij het historische gemaal Lely in Medemlik en het was daar prachtig.

[0:11:01] Maar ook zij legde ons een duidelijk serieus dilemma voor.

[0:11:05] Hoe zorgen we ervoor dat ook volgende generaties altijd kunnen rekenen op goed waterbeheer?

[0:11:11] Of wachten we te lang en lopen we straks achter de feiten aan?

[0:11:14] Voor D66 is het helder.

[0:11:15] Wij kiezen ervoor om vooruit te kijken.

[0:11:18] Om nu slimme dingen te doen, zodat Nederland ook over 100 jaar zeker is van iets dat van levensbelang is.

[0:11:23] Schoon, voldoende en veilig water.

[0:11:26] Want goed waterbeleid gaat niet alleen over vandaag.

[0:11:28] Het gaat over de toekomst van ons land.

[0:11:31] En die toekomst vraagt om keuzes.

[0:11:33] De Raad voor de Leefomgeving liet in april zien waar de knelpunten zitten.

[0:11:36] En ik licht er vandaag graag drie uit.

[0:11:39] Maar één ding staat als een paal over water.

[0:11:42] Het is aan deze minister om de regie op zich te nemen.

[0:11:45] Zodat Nederlanders erop kunnen rekenen dat Nederland kampioen water blijft.

[0:11:50] En voorzitter, het is hier al vaker gezegd en het blijft waar... wat er niet ingaat, hoeft er ook niet uit.

[0:11:56] En voor ons Nederlandse water is dat belangrijker dan ooit.

[0:11:59] Elke stof die in het water terechtkomt, is er steeds moeilijker uit te halen.

[0:12:03] Daarom willen we hier niet alleen zelf zorgvuldig in zijn... maar ook onze buurlanden aanspreken.

[0:12:08] Want via de rivieren komt al dat water uiteindelijk bij ons terecht.

[0:12:12] Gelukkig staan we daar niet alleen in.

[0:12:13] De kaderrichtlijn Water zorgt ervoor dat we dit samen aanpakken... in plaats van als enige ons best te doen.

[0:12:19] Een belangrijke stap is om werkende regels te hebben... in plaats van regels op bestrijdingsmiddelen, mest en water... die allemaal wat anders vragen.

[0:12:26] En de minister zegt hier wat over in de brief... maar hoe staat het met het harmoniseren van deze normen... op de verschillende beleidsterreinen?

[0:12:33] En kan hij toezeggen een overzicht op papier te zitten... hoe en wanneer deze regels worden geharmoniseerd... nationaal en Europees?

[0:12:41] Dan PFAS.

[0:12:44] Eenmaal in het water...

[0:12:45] Interruptie van de heer Jansen.

[0:12:48] Dank u wel, voorzitter.

[0:12:49] Waar ik eigenlijk wel benieuwd naar ben, is of mijn collega van D66... kan aangeven hoe ze aankijkt tegen het one-out-all-out-principe.

[0:12:56] Wat volgens mij Nederland op heel veel plekken enorm partner speelt.

[0:12:59] We hebben gisteren ook gehoord in de ronde tafel van verschillende sprekers.

[0:13:02] Ik krijg daar een reactie op.

[0:13:06] Ja, dank u wel.

[0:13:07] Een hele mooie vraag.

[0:13:08] Want het one-out-all-out-principe, dat komt hier ook vaker op tafel.

[0:13:14] En daar is natuurlijk het afgelopen half jaar, bij de vorige wijziging, is daar ook al wat in gewijzigd.

[0:13:19] Want in de basis, dat hebben we gisteren ook gehoord, is dat natuurlijk frustrerend dat je hard werkt, maar dat bolletjes rood blijven.

[0:13:27] Dus ik vind het heel fijn dat met de nieuwe wijziging je ook beter de voortgang kan laten zien.

[0:13:33] Het one-out-all-out principe is tegelijkertijd wel heel belangrijk, want de basis blijft gewoon dat als er vervuilende stoffen in het water zitten die gevaarlijk voor ons zijn, dat het water pas schoon is als ze allemaal op goed niveau zijn.

[0:13:48] Dus niet dat je zegt, we laten de helft zitten.

[0:13:52] Als ik mijn huis schoonmaak, dan maak ik ook niet de helft schoon en denk, nou zo is het ook wel goed.

[0:13:57] Dus het one-out-all-out-principe blijft belangrijk.

[0:13:59] Maar ik ben ook heel erg blij met dat we nu beter voortgang kunnen laten zien.

[0:14:02] En dat moeten we ook goed gaan inzetten.

[0:14:04] Want wat we gisteren ook hoorden, is dat bedrijven, ondernemers, agrariërs... ook behoefte hebben aan meer exacte informatie over... wat kan ik dan bijdragen op basis van welke stoffen.

[0:14:15] En ik denk dat die nieuwe opening en de nieuwe manier van vooruitgang laten zien... ons daarmee ook gaat helpen.

[0:14:24] Deel Janssen.

[0:14:26] Ja, dank voorzitter.

[0:14:26] Heel lang antwoord, maar eigenlijk zegt het helemaal niets.

[0:14:29] Want het blijft gewoon een feit dat zolang er maar één verkeerde stof in het water zit, dat iedereen, die het goed doet of slecht doet, maar iedereen is gewoon de dupe.

[0:14:40] En D66 blijft gewoon veel harder, want er goede aspecten aan zitten.

[0:14:43] Nou, volgens mij en volgens mijn partij is dat gewoon klinklare nonsens.

[0:14:47] Maar goed, D66 gelopen we vaker in sprookjes, dat gaan we vast in de toekomst nog vaker zien.

[0:14:53] Uw reactie, mevrouw Vellinga Beemsburg.

[0:14:55] Ja, voorzitter, dank u wel.

[0:14:56] Jammer te horen dat meneer Jansen totaal niet naar mijn antwoord heeft geluisterd, maar zijn ingestudeerde antwoord wel even oplepelt.

[0:15:03] Ik hoorde verder een statement, geen vraag, maar ik blijf zeggen, we gaan die voortgang nu zien en die gaat ons ook heel erg helpen.

[0:15:09] Dank u wel.

[0:15:11] Gaat u verder?

[0:15:13] Ja, dank u wel.

[0:15:14] Dan PFAS.

[0:15:15] Ik zei het al, dat is ontzettend moeilijk uit het water te halen.

[0:15:19] En daarom is een lozingsverbod zo belangrijk, zodat PFAS niet meer uit onze kraan komt.

[0:15:25] En het mooie is, voorzitter, deze bescherming van onze gezondheid en ons milieu... hoeft niet ten koste te gaan van onze ambities.

[0:15:31] En met collega's uit deze commissie waren we bij de Water Campus in Leeuwarden... waar we een machine zagen die zo uit een science fiction film leek te komen.

[0:15:41] Ik ben hier heel enthousiast over en ik zie mijn meerders knikken.

[0:15:45] De hyperbolische vortex-plasma-reactor.

[0:15:48] En met de nieuwste wetenschap is daar een filter ontwikkeld die PFAS volledig afbreekt.

[0:15:53] En dit is precies het soort doorbraken waar Nederland goed in is.

[0:15:57] En ik weet dat veel bedrijven graag willen helpen om de PFAS-problematiek aan te pakken.

[0:16:02] Maar zoals net ook gezegd in het interruptiedebatjes, vragen wel om duidelijkheid en hulp bij uitvoering.

[0:16:07] Daarom mijn vraag aan de minister.

[0:16:08] Welke afspraken maakt hij met de sector om dit soort innovaties en andere innovaties zo snel mogelijk af te brengen?

[0:16:14] op te schalen.

[0:16:16] En ter inspiratie, want ik snap dat de minister nu ook geïntrigeerd is, wil ik hem graag mijn flyer over de plasma vortex reactor ook even aanbieden.

[0:16:28] Voorzitter, deze week kwam de monitoring van het actieplan drinkwaterplannen naar buiten.

[0:16:34] En wat blijkt, van de 38 projecten wordt er al bij 13 vertraging verwacht.

[0:16:40] Niet doordat drinkwaterbedrijven hun handen niet uit de mouwen steken, die werken zich juist het vuur uit de sloffen, maar doordat vergunningverlening vastloopt, ruimte voor nieuwe locaties schaars blijft en net congestie in de weg zit.

[0:16:51] En dat is precies waarom ik zo geloof in regie.

[0:16:54] Deze knelpunten zijn op te lossen als we ze samen aanpakken.

[0:16:57] Wat doet de minister samen met VRO, KGG en LVVN, de andere ministeries, om te zorgen dat we genoeg drinkwaterbronnen beschikbaar houden, ook in de toekomst?

[0:17:07] En ook waterschappen, provincies en gemeentes werken nog te veel naast elkaar in plaats van met elkaar.

[0:17:13] En daarom sluiten maatregelen niet altijd aan op de praktijk van waterproductie.

[0:17:17] En zit water bij grote beslissingen nog niet altijd op het juiste moment en met de juiste mensen om tafel.

[0:17:23] Maar voorzitter, in alle werkbezoek van de afgelopen maanden... ben ik nog niemand tegengekomen die zijn verantwoordelijkheid niet wil pakken.

[0:17:31] Iedereen wil werken aan een watersysteem... dat ook over 100 jaar nog schoon en overvloedig is.

[0:17:36] Wat nodig is, is iemand die het samenbrengt.

[0:17:39] En die rol verwacht ik van de minister.

[0:17:41] De komende jaren zal hij de regie moeten pakken... om onze nationale wateraanpak echt van de grond te krijgen.

[0:17:47] Hoe gaat de minister ervoor zorgen dat alle partijen in de waterketen...

[0:17:50] inclusief mede-overheden, de nationale waterstrategie centraal stellen.

[0:17:55] En is de minister het met mij eens dat dit een strategie voor de lange termijn moet zijn... die vooruitkijkt naar tenminste 2100, liefst nog verder?

[0:18:02] Ik sluit af.

[0:18:03] Voorzitter, het kan.

[0:18:05] Voldoende en schoon water op de goede plekken voor nu en voor later.

[0:18:09] Maar dan moeten we wel vandaag in actie komen.

[0:18:13] Dank u wel.

[0:18:14] Dank u wel.

[0:18:14] Dan ga ik naar de volgende.

[0:18:16] Ik zie nog een interruptie.

[0:18:17] Lid Kostic.

[0:18:19] Ja, voorzitter.

[0:18:20] Mooi betoog van D60.

[0:18:21] Even ter verduidelijk.

[0:18:22] Want we hebben volgens mij naar dezelfde wetenschappers geluisterd de afgelopen weken.

[0:18:27] En zij zeggen ja, je moet nu afgaan van die vrijwillige maatregelen.

[0:18:33] Het is allemaal natuurlijk goed als bovenop.

[0:18:35] Maar je moet nu ook normerend gaan optreden.

[0:18:38] En meer verplichtende maatregelen gaan treffen.

[0:18:41] De normen aanscherpen.

[0:18:42] Strengere regels voor gevaarlijke stoffen op bepaalde locaties.

[0:18:45] Vergunningen aanscherpen.

[0:18:47] Ziet D60 daar...

[0:18:48] Ook de urgentie van nu.

[0:18:51] Mevrouw Vellinga-Beemsdor.

[0:18:52] Ja, dank u wel, voorzitter.

[0:18:54] Die zie ik zeker.

[0:18:54] En dat is ook precies de reden dat ik de minister vraag om die regie.

[0:18:57] Want wat ik al zei, die bereidwilligheid is er bij iedereen.

[0:19:00] Iedereen wil stappen zetten.

[0:19:02] Maar ik zie ook heel veel handelingsverlegenheid.

[0:19:07] Oude systemen die ons dwars zitten.

[0:19:10] Dus dat is precies de reden dat ik de minister vraag.

[0:19:12] Ga er nou eens goed naar kijken.

[0:19:13] Pak het samen en zorg dat we weer vooruit kunnen hiermee.

[0:19:21] Dan ga ik nu wel naar de volgende spreker.

[0:19:22] Dan ga ik naar mevrouw Boelsma Hoekstra van CDA.

[0:19:26] Ja, dankjewel.

[0:19:28] Het waterdebat.

[0:19:30] Vooraf wil ik even nog een compliment geven over de dijknormering Schiermonnikoog en de procesbegeleider die erop is gezet.

[0:19:36] Ik denk, voordat ik het hele verhaal begin, mag dat ook gezegd worden.

[0:19:40] Voorzitter, dit debat leent zich voor tal van onderwerpen die te maken hebben met water.

[0:19:45] Ik hoorde net al dat ik in de kleur van water was gekleed.

[0:19:48] Nou, dat klopt ook wel een beetje.

[0:19:50] Mijn insteek is, hoe houden we voldoende schoon zoet water vast?

[0:19:53] Voor ons drinkwater, de landbouw, de natuur en voor de broodnodige verkoeling deze dagen.

[0:19:59] En de hamvraag is, ik heb het net ook al gehoord, wie heeft de regie?

[0:20:02] Ik heb ontzettend veel gesprekken gevoerd met waterschapsbestuurders en gedeputeerden over dit vraagstuk.

[0:20:08] En het volgende valt mij op.

[0:20:09] En dat is, iedereen heeft in zijn of haar regio goed voor de bril wat de opgave is, maar de oplossing voor de ene regio kan vestrekkende gevolgen voor de andere regio hebben.

[0:20:20] Er zijn veel overlegtafels, maar wie overziet het geheel?

[0:20:24] Een ander klein voorbeeld.

[0:20:25] In mijn gesprek met de Great Bubble Barrier viel me op dat dit systeem een uitkomst is voor zwerfafval op de bodem van binnenwater.

[0:20:32] We willen geen plastic vervuiling.

[0:20:33] Ik denk dat we het daar wel over eens zijn.

[0:20:35] Maar wie is er verantwoordelijk voor het opruimen?

[0:20:38] De gemeente is verantwoordelijk voor het zwerfafval, maar het waterschap voor de waterkwaliteit.

[0:20:42] En hoe voert de minister hier de regie op?

[0:20:45] En als we het over schoon water hebben, pak ik de PFAS en de KRW ook even bij de kop.

[0:20:50] Of ook even, daar kunnen we ook een dag over praten.

[0:20:52] We hebben gisteren ook al gedaan.

[0:20:54] Wat is de inzet van de minister op deze vraagstukken?

[0:20:56] Hoe maakt hij deze problematiek aanhanger in Europa?

[0:20:59] Zet hij zich in voor het Europese PFAS-verbod of verminderen en werkt hij aan de bewustwording bij consumenten en zet hij in op innovaties?

[0:21:08] Mevrouw Vellinga-Beemseboer heeft dat net al geschetst en ik mocht op dat knopje drukken om dat PFASje te verwijderen en dat vergeet ik nooit weer.

[0:21:16] Ik heb een interruptie van mevrouw Bromet van Pro.

[0:21:20] Ja, voorzitter, want het CDA heeft gesproken met de waterschappen en de woordvoedsel komt uit Friesland.

[0:21:29] En het wetterskip heeft gezegd overal in Friesland zit PFAS en er moet zo snel mogelijk een verbod komen.

[0:21:37] En een deel van de PFAS komt uit blusmiddelen, maar een ander deel komt ook gewoon uit bestrijdingsmiddelen.

[0:21:44] Is het CDA ook voornemens om het kabinet aan te spreken op de nogal trage verbod op die bestrijdingsmiddelen met PFAS?

[0:21:54] Want in Denemarken is het al verboden, maar Nederland neemt nog even twee jaar rustig de tijd.

[0:21:58] Mijn volgende zin zou trouwens zijn dat over de PFAS in Friesland dat dat gevonden is.

[0:22:06] En mijn oproep aan de minister is hoe hij zich dus gaat inzetten bij betrekking tot Europa over het terugdringen van de PFAS.

[0:22:15] Dus volgens mij was mijn oproep vrij helder richting de minister.

[0:22:19] Mevrouw Bromet.

[0:22:20] Ja, voorzitter.

[0:22:21] Maar Kamerleden hebben ook een eigen verantwoordelijkheid.

[0:22:23] Dus je kunt altijd een oproep doen aan de minister.

[0:22:25] Je kunt ook zeggen, wij willen in Nederland een PFAS-verbod.

[0:22:28] Net als in Denemarken.

[0:22:29] We hoeven niet te wachten op Europa.

[0:22:31] Hoe zit het CDA daarin?

[0:22:33] Mevrouw Boelsma Hoekstra.

[0:22:35] Het CDA zit erin dat we dat via Europa moeten regelen, omdat ook andere landen, dan doe je het gezamenlijk zeg maar, dus een pakje in een grote geheel bij de kop.

[0:22:44] We weten ook dat in Nederland de rivier vanuit andere landen ons land binnenstroomt, dus het lijkt ons veel beter om dat via Europa te regelen.

[0:22:55] Dank u wel.

[0:22:56] Gaat u verder.

[0:22:59] Met betrekking tot de KRW heb ik ook nog een vraag.

[0:23:02] Zet de minister zich in Europa in voor realistische doen aan.

[0:23:05] Pak het KRW vraagstuk samen op met het bedrijfsleven.

[0:23:08] Hebben ze gisteren gehoord en rapporteer hierover naar de Kamer.

[0:23:11] En maak het concreet.

[0:23:13] Kijk naar sectoren, stoffen en gebieden.

[0:23:16] Met andere woorden, ga gericht aan de slag, zodat je bedrijven ook kunt aanspreken op wat ze redelijkerwijs kunnen doen.

[0:23:22] De sectoren kunnen daarnaast ook input geven op de vraag of maatregelen proportioneel of uitvoerbaar zijn en maak het praktischer.

[0:23:30] Ik heb ook wel een aantal voorbeelden, dus die kan hij als hij dat wil nog van mij krijgen.

[0:23:34] En kan de minister hier een reflectie opgeven?

[0:23:37] Dan de hoeveelheid water.

[0:23:39] We zijn kort geleden als commissie bij de watercampus in Leeuwarden geweest.

[0:23:43] En ik heb contact met verschillende regio's die innovatieve maatregelen treffen om zoetwatergebruik te verminderen of te recyclen.

[0:23:50] Maar voorzitter, hier loopt men tegen de knellende wet en regelgeving aan.

[0:23:55] We willen naar een gebruik van 100 liter per persoon per dag en een daling van het watergebruik bij het bedrijfsleven.

[0:24:01] En natuurlijk voldoende water voor de voetindustrie.

[0:24:05] De wetenschap staat in de goede stand.

[0:24:07] Het bedrijfsleven staat in de goede stand en nu het Rijk nog.

[0:24:11] Vraag aan de minister.

[0:24:13] Hoe zorgt hij ervoor dat de minister van Vrouw borgt in het besluit bouwwerking leeuwomgeving dat gebruik van grijs water mogelijk is voor de grote watervreet tussen de douche en de wc?

[0:24:24] In het vorige debat werd er wat lacherig gedaan om een oproep op waterbesparing.

[0:24:29] Nou één ding voorzitter, je zult er maar zonder komen te zitten.

[0:24:32] Dus neem de regie op het waterzuinig bouwen en graag een reflectie van de minister.

[0:24:37] En als tweede, we zijn dus bij de watercampus geweest en gezien wat voor mooie dingen daar gedaan worden om ons verder te helpen in de zoetwaterproblematiek.

[0:24:46] Hoe borgt de minister dat een academisch innovatieonderzoeksinstituut als wetsers onderdeel wordt van de onderzoeksstructuur van Nederland?

[0:24:54] want het is nog niet zo, met borging van structurele middelen... kan de minister toezeggen om dit te onderzoeken.

[0:25:00] En dan mijn laatste oproep.

[0:25:02] Neem de regie op de zoetwaterbeschikbaarheid in Nederland.

[0:25:06] De Delta-commissaris komt dit jaar met een herijking van het Delta-programma.

[0:25:10] Dit gaat over de veiligheid, maar ook over de verdroging en de versilting.

[0:25:15] Neem aan de hand hiervan de regie op de beschikbaarheid van zoetwater... en doe dit samen met landbouw en natuur.

[0:25:20] Kijk ook breder naar de nota ruimte.

[0:25:23] Waar kunnen we echt bouwen?

[0:25:24] Omarm daarnaast technologieën zoals het hergebruik van influent in bijvoorbeeld Weert en de waterbank in de Dommel.

[0:25:32] Nederland hergebruikt momenteel minder dan 1% van het gezuiverde afvalwater.

[0:25:37] Van lineair naar circulair watergebruik.

[0:25:39] Hoe mooi is dat?

[0:25:41] Maar hoe lastig zijn de regels?

[0:25:42] Is de minister bereid te verkennen hoe meer landelijke standaardisatie kan worden toegepast in de beoordeling van waterhergebruik, zodat veilige toepassingen sneller opgeschaald kunnen worden?

[0:25:53] Het kan toch niet zo zijn dat een boer wel water uit de sloot mag halen na zuivering bijvoorbeeld 200 meter verderop, maar rechtstreeks van de bron van hetzelfde water aan allerlei regels gebonden is.

[0:26:05] Tot zover.

[0:26:10] De Partij voor Dieren deelt het belang van waterbesparing.

[0:26:13] Daar hadden wij ook heel lang op.

[0:26:15] En daar is natuurlijk heel veel te doen als het gaat om huishoudens.

[0:26:17] Maar ook heel veel doen we vooral ook in de industrie en landbouw.

[0:26:22] We weten van de Raad van de Leefomgeving dat die zeggen dat het belang van drinkwater vaak het onderspit delft in concurrentie met belangen van industrie en intensieve landbouw.

[0:26:30] Dat de minister daar ook op zou moeten ingrijpen.

[0:26:33] Ziet het CDA ook dat daar iets nodig is als ze ons drinkwater willen beschermen?

[0:26:38] Ik heb ook in mijn bijdrage genoemd dat er overal waterbesparing gevraagd wordt.

[0:26:51] Dus huishoudens en bedrijven.

[0:26:53] En ik denk dat als je het over bedrijven hebt, dat je daar moet kijken van welke...

[0:26:57] Is het watergebruik cruciaal?

[0:26:59] En dat noemde ik ook de foodindustrie.

[0:27:02] Maar dat gezamenlijk moet met de consumenten, dat is duidelijk.

[0:27:07] En ik denk ook dat die opgave die geschetst is, dat er hard aan gewerkt moet worden.

[0:27:12] Omdat we anders in een situatie komen dat de beschikbaarheid onvoldoende zal zijn.

[0:27:16] Maar dat er wel een differentiatie zit tussen de bedrijven.

[0:27:23] Oké, en is het CDA dan met ons eens dat er nu eindelijk ook meer dwingend ingegrepen moet worden als het gaat om waterbesparing?

[0:27:31] Want we praten al heel lang dat bedrijven moeten gaan besparen, zeker de grote verbruikers.

[0:27:37] Maar nu nog steeds is de situatie zo dat die grote verbruikers ook nog eens niet eerlijk betalen.

[0:27:42] Dus eigenlijk veel te weinig naar verbruik.

[0:27:44] En de situatie dat ze eigenlijk onvoldoende besparen.

[0:27:49] Dus is het CDA met ons eens dat daar ook iets moet gebeuren via de minister?

[0:27:54] Ik denk dat mijn bijdrage heel erg in doorsijpelde dat ik het heel erg over de technologieën heb gehad en de bewustwording.

[0:28:06] Als ik terugdenk aan mijn eerste waterdebat, toen heb ik dit benoemd.

[0:28:10] En toen zaten we nog niet op de vraag die u stelt over het dwingende.

[0:28:14] Maar toen werd er eigenlijk een beetje lacherig gedaan.

[0:28:17] U was er getuige van waterbesparing.

[0:28:20] En tussen het vorige debat en nu zien we dat daar gewoon een hele andere focus op komt.

[0:28:25] We hebben het in de media gezien, maar we weten het gewoon ook.

[0:28:30] Dwang, wat u voorstelt.

[0:28:33] Dat er andere maatregelen zijn die er ook voor kunnen zorgen dat dat waterverbruik vermindert.

[0:28:39] Ik heb een voorbeeld voor de consument in dat bouwbesluit genoemd.

[0:28:43] En zo zullen er bij bedrijven ook andere mogelijkheden zijn.

[0:28:47] Maar ik denk dat we stapsgewijs wel toe moeten werken aan minder watergebruik.

[0:28:51] Want nieuwe waterwinning, dat wordt ook lastig.

[0:28:55] Omdat ons grondwater op termijn ook onvoldoende aanwezig zal zijn.

[0:28:59] En dan moet het van het oppervlakte worden.

[0:29:00] Nog een vervolginterruptielid Kostic en dan kom ik daarna bij mevrouw Bromheid.

[0:29:07] Volgens mij delen we het doel, maar ik probeer te voorkomen dat we een herhaling krijgen van zetten die we afgelopen jaar hebben gehad.

[0:29:14] Namelijk, er moet wel iets gebeuren, er moet wel iets gebeuren.

[0:29:17] En vervolgens zien we het telkens dat het onvoldoende gebeurt.

[0:29:19] Ik hoor het voorbeeld van een bouwbesluit, dat is een voorbeeld van iets dwingends, iets verplichten eigenlijk.

[0:29:26] En dat is dan aan de kant van huishoudens vooral.

[0:29:28] En ik hoor het CDA zeggen, nou zoiets zou je kunnen bekijken bij bedrijven.

[0:29:32] Kan het CDA meer voorbeelden noemen van hoe je dat bij bedrijven concreet zou kunnen waarmaken.

[0:29:37] Zodat we niet steeds blijven praten over dat het beter moet.

[0:29:41] En er meer technologie en ondertussen er veel te weinig gebeurt.

[0:29:44] Bosma Hoekstra.

[0:29:46] Kleine correctie.

[0:29:47] Ik denk dat het bouwbesluit iets is wat gewoon nu nog niet kan.

[0:29:50] En dus dat is eigenlijk van de zotte dat we willen wel.

[0:29:53] We willen eigenlijk die grote waterverbruikers binnen consumenten.

[0:29:57] Dat is natuurlijk niet het hele waterverbruik.

[0:30:01] Zou je willen scheiden, daar zou je gewoon iets ander water voor willen gebruiken.

[0:30:05] En dat kan op dit moment.

[0:30:06] Dus dat is dat voorbeeld.

[0:30:08] Maar ik zie ook gewoon hele goede voorbeelden in de praktijk.

[0:30:10] En mijn bijdrage is daar ook op geënt.

[0:30:14] De zijwaterschappen, die hebben heel goed in beeld.

[0:30:17] En ik denk dat er steeds meer zijn wat de onttrekkingen bijvoorbeeld zijn van grondwater.

[0:30:21] En die gaan in gesprek met bedrijven van wat kunnen we doen om dat waterverbruik te verminderen.

[0:30:27] Die weten ook precies wat er toegevoegd wordt en wat eruit gaat.

[0:30:31] Dus eigenlijk per saldo wat het tekort is.

[0:30:33] Want dat is in sommige gebieden niet in elk gebied.

[0:30:35] Maar in enkele gebieden is dat het geval.

[0:30:38] En ik denk, langs die weg kun je hele goede dingen doen.

[0:30:43] En je kunt direct wel zeggen, we moeten dit, we moeten dat.

[0:30:45] Maar je moet ook realistisch toewerken naar iets waar we nu de focus... Ja, ik noem het woord realistisch en u schudt nee.

[0:30:51] Maar ik denk dat als u het debat aan gaat, dan kan het via de microfoon.

[0:30:55] Maar dat is wel hoe het CDA erin staat.

[0:30:57] En dan kunt u het mee eens zijn of niet.

[0:30:58] Maar dat is wel onze inzet...

[0:30:59] En om alleen al in dit debat de focus er eens wat meer op te zetten, denk ik dat we al goede stappen doen.

[0:31:05] Ook richting de minister om dit aanhangig te maken.

[0:31:08] Al een hele andere stap dan het voorgewaterdebat.

[0:31:10] Dus ik denk dat we daar de winst nu al uit kunnen halen.

[0:31:17] Ja, voorzitter, ik vind het nog een vrij wollig verhaal, want het gaat heel erg over wat anderen moeten doen, terwijl wij natuurlijk hier als hoogste orgaan zelf ook iets kunnen doen.

[0:31:25] En mijn vraag gaat daarover.

[0:31:28] In het bouwbesluit staat nu geen verplichting voor bij de bouw van nieuwe woningen om een gescheiden watercircuit aan te leggen, bijvoorbeeld om geen drinkwater door de wc te hoeven spoelen.

[0:31:39] Is het CDA bereikt om dit bouwbesluit daarop aan te passen?

[0:31:43] Want als dat aangepast wordt, dat is in België ook gebeurd, dan kan het gewoon geregeld worden.

[0:31:47] Mevrouw Boelsmooster.

[0:31:48] Volgens mij heb ik net gevraagd aan de minister om daar naar te kijken.

[0:31:51] Want die vraag is gesteld door heel veel sectoren die hier ook bij ons aanwezig zijn geweest.

[0:31:58] En dan kun je mooi stappen zetten.

[0:32:00] Kijk, als je het in bestaande huizen moet doen is dat veel lastiger.

[0:32:03] Dus laten we daar nou eens naar kijken wat de mogelijkheden zijn.

[0:32:06] En ik voel hier een beetje in deze commissie van het CDA draagt allerlei dingen aan...

[0:32:12] Maar dat moet vanuit andere partijen direct met dwang en direct.

[0:32:15] Maar laten we die stappen nu op de goede manier zetten... zodat we samen over het dichtjaar kunnen zeggen... ja, dankzij deze commissie, want die verantwoordelijkheid voel ik wel... werken we samen aan een betere beschikbaarheid van ons drinkwater... water voor natuur en water voor landbouw.

[0:32:31] En dan kunnen we elkaar hier bevragen op...

[0:32:33] Langs welke weg en met welke stappen.

[0:32:36] Maar laten we in eerste instantie de focus hebben dat we het met z'n allen moeten doen.

[0:32:40] Op de juiste manier.

[0:32:41] En realistisch.

[0:32:43] Misschien vinden jullie dat woord niet goed.

[0:32:45] Maar ik denk dat dat wel heel belangrijk is om deze goede stappen te kunnen nemen.

[0:32:51] Mevrouw Bromet.

[0:32:52] Voorzitter, ik blijf maar horen dat de minister een vraag krijgt of dat we stappen moeten zetten met z'n allen.

[0:32:59] Ik vind het te vaag.

[0:33:00] Ik zou zeggen, laten we dan gewoon welverantwoordelijkheid nemen en gewoon besluiten dat wij als Nederland willen dat er een grijs watercircuit komt in nieuwe woningen.

[0:33:09] En daar heeft het CDA zetels voor te bieden en gewoon te zeggen, ja, wij willen dat wel.

[0:33:14] Dus ik hoor heel graag, wil het CDA dat nou wel of wil het CDA het nou niet?

[0:33:20] Mevrouw Boelsman.

[0:33:21] Er wordt mij net ook al even ingefluisterd dat die motie al is aangenomen.

[0:33:25] Maar u focust het nu alleen op dat grijs water circuit.

[0:33:29] En ik denk dat we dat met z'n allen willen.

[0:33:30] Dat heb ik net ook gezegd.

[0:33:31] Dus zo spannend is dat niet.

[0:33:33] Alleen de spanning zit erop.

[0:33:36] dat er net gezegd werd van... ja, je moet allerlei maatregelen... moet ik als CDA of als Kamer inbouwen.

[0:33:43] Maar volgens mij moeten we met onze commissie... de juiste stappen doen om die water... hoe noem je dat?

[0:33:49] Het watergebruik te verminderen.

[0:33:51] Een van die stappen is het grijswatercircuit...

[0:33:53] Er wordt gevraagd aan de andere kant hoe zit het met bedrijven.

[0:33:57] Ik heb voorbeelden genoemd hoe je dat in overleg met bedrijven zou kunnen verminderen.

[0:34:01] Dat er stappen gezet moeten worden.

[0:34:02] Ze heeft het volgens mij allemaal over eens.

[0:34:05] En er is een grote oproep gedaan vanuit sectoren.

[0:34:09] Ga aan de slag met dat grijswatercircuit.

[0:34:11] De mogelijkheden ligt ook niet in handen van deze minister.

[0:34:14] Maar wel in zijn collega van VRO.

[0:34:16] Dus ga in gesprek of dat geborgd zou kunnen worden.

[0:34:20] Volgens mij heeft u dan het antwoord op de vragen die u heeft gesteld.

[0:34:23] Dank u wel.

[0:34:48] En toen we onze grote steden moesten beschermen in het verleden legden we de Hollandse waterlinie aan.

[0:34:52] Water als kracht, water als bron van leven.

[0:34:55] Maar ik maak me ook zorgen, want op steeds meer plekken verdwijnt water als onze bron van leven.

[0:34:58] Met een veranderend klimaat erbij, met erbij steeds grotere pieken in buien en droogte wordt water en het tekort eraan weer een bedreiging.

[0:35:05] Voor onze drinkwatervoorziening, voor onze boeren en voor de natuur.

[0:35:08] En vervuiling van het oppervlaktewater zet daar nog meer druk op.

[0:35:11] Met name bij langdurige droogte als concentraties toenemen.

[0:35:14] En laten we onze reputatie als waterland blijven waarmaken door slim in te grijpen.

[0:35:19] Ik lees in de Nationale Adaptatiestrategie over intensiveren versus transformeren.

[0:35:23] Maar, voorzitter, ik mis een derde optie.

[0:35:25] Ontwikkelen.

[0:35:26] Niet behouden, niet afschalen, maar netto verbeteren.

[0:35:29] Dan denk ik bijvoorbeeld aan IJstad.

[0:35:30] Ik heb daar met de minister van Vrouw al veel woorden over gewisseld.

[0:35:33] Er liggen daar enorme kansen voor het verbeteren van wonen, natuur en verkeer.

[0:35:37] Of ik denk aan een project als Delta 21, waar waterveiligheid, natuur, recreatie en duurzame energieopslag samen kunnen gaan.

[0:35:44] Mijn oproep aan deze minister, doe actief mee met de MKBA die vanuit KGG als een toeverging aan mij wordt opgestart.

[0:35:51] Of ik denk aan nadenken over een mogelijke bypass bij Werkendam door het land van Altenaar.

[0:35:56] Waarmee we de Waal deels weg kunnen trekken van de zuidvleugel rond Rotterdam en het rechtstede.

[0:36:00] Vergelijkbaar met de Merwedekering waar ik eerder voor pleitte.

[0:36:03] Zo'n maatregel kan bijdragen aan waterveiligheid en tegelijk kansen bieden voor natuur en recreatie.

[0:36:08] Precies het soort netto verbeteringen waar we naar moeten blijven zoeken.

[0:36:12] Is het idee eigenlijk al in beeld binnen ruimte voor de rivier?

[0:36:14] Hiermee samenhangend, fijn dat het eindrapport uit ligt van het kennisprogramma Zeespiegelstijging.

[0:36:19] Bij mij rest de vraag, hoe gaan we nu verder?

[0:36:21] En welke systeemmaatregelen wil de minister gaan oppakken om de waterveiligheid te vergroten en de HBWP-opgave te verkleinen?

[0:36:28] Laat ik een concreet voorbeeld geven.

[0:36:30] Voor de dijkversterking tussen Gorkum, de Drechtstede en Streefkerk is nu een voorverkenning gestart.

[0:36:35] En dat gaat al snel om 1 à 2 miljard euro.

[0:36:38] Tegelijkertijd zien we dat systeemmaatregelen in het hoofdwatersysteem juist op meerdere plekken effect kunnen hebben.

[0:36:43] Ik noemde ze al, ik denk een initiatief als Delta 21, de Merwedekering of de Bypass bij Werkendam.

[0:36:48] Die kosten op zichzelf natuurlijk veel geld om aan te leggen, maar hebben wel een veel breder en structureler effect.

[0:36:53] Wil de minister deze wisselwerking tussen lokale dijkversterking en systeemmaatregelen uitdrukkelijker in beeld brengen in het vervolg op dat kennisprogramma Zeespiegelstijging, mede in het licht ook van de aangenomen motie Grimwisten Groot onder Kamerstuk 2726, nummer 678.

[0:37:09] Als we het hebben over zeespiegelstijging moeten we ook kijken naar de verder weggelegen gebieden in ons Koninkrijk.

[0:37:15] Kijk naar Bonaire waar nog steeds wordt gebouwd in laaggelegen delen waar ze kwetsbaar zijn voor overstromingen.

[0:37:20] Het meest zorgelijk vind ik dat zelfs de nieuwe brandweerkazerne in een overstromingsgevoelig gebied is gebouwd.

[0:37:26] Hoe hebben we dat kunnen laten gebeuren?

[0:37:28] Is de minister het met mij eens dat we daar ook infrastructureel 30, 40 jaar, ja misschien wel 100 jaar vooruit moeten denken?

[0:37:33] Wat is zijn inzet om de waterveiligheid daar beter te borgen?

[0:37:38] Vorige week, voorzitter, kwamen er wederom zorgelijke signalen.

[0:37:40] Dit keer vanuit het mooie wetterskip Friesland.

[0:37:43] Het werd al genoemd.

[0:37:44] Die had een kaart gebracht waar PFAS voorkomt in het water.

[0:37:47] Nou, vrijwel overal.

[0:37:49] worden de normen overschreden en ook in het grondwater zijn de stoffen doorgedrongen.

[0:37:53] Hun oproep is duidelijk, draai die kraan nou dicht.

[0:37:55] Hoe gaat het nou eigenlijk, voorzitter, met de strijd in Brussel om een totaalverbod op de productie te realiseren?

[0:38:01] En in de tussentijd, hoe staat het met het komen tot een lozingsverbod voor PFAS-houdende stoffen hier in Nederland?

[0:38:06] Welke drempels liggen er nog in de weg om dat te implementeren?

[0:38:10] Hoe lopen de gesprekken ook met de collega's op VWS, LVVN en LVVN?

[0:38:15] Voorzitter, als we ons willen aanpassen aan een veranderend klimaat, moet de sponswerking van onze bodem worden verbeterd.

[0:38:20] Want te lang hebben we water zo snel mogelijk afgevoerd, terwijl we het juist nu moeten vasthouden en beter benutten.

[0:38:26] Dat vraagt om een andere manier van denken en werken.

[0:38:28] Minder sturen op afvoer, meer op opname.

[0:38:30] Is de minister bereid om sponswerking structureel te verankeren in de uitvoering van het waterbeleid?

[0:38:35] En voorzitter, hiermee samenhangend, de beschikbaarheid van drinkwater in Nederland staat onder druk.

[0:38:39] Steeds meer bedrijven of bedrijventerreinen kunnen niet uitbreiden omdat ze geen drinkwateraansluiting kunnen krijgen.

[0:38:44] Ze overwegen nu eigen waterfabrieken te gaan bouwen.

[0:38:47] Is dat wel efficiënt?

[0:38:48] Hoe kijkt hij naar de leveringsplicht volgend uit de drinkwaterwet?

[0:38:52] Geldt die ook voor zakelijke afnemers?

[0:38:55] Zo ja, is hij bereid een wijziging van de drinkwaterwet voor te bereiden om dat te verduidelijken.

[0:38:59] Om drinkwater toegankelijk te houden zijn de komende jaren forse investeringen nodig.

[0:39:03] Juist daarom is goed financieel toezicht cruciaal.

[0:39:06] Op dit moment is dat toezicht versnipperd en dat helpt niemand.

[0:39:08] De ACM.

[0:39:09] Wijst het terecht op dat we dit toezicht beter kunnen beleggen bij één onafhankelijke toezichthouder.

[0:39:13] Dat gebeurt bijvoorbeeld ook bij netbeheerders.

[0:39:15] Is de minister, en dat is mijn slotvraag voorzitter, is de minister bereid die toezicht op drinkwaterbedrijven te bundelen bij één onafhankelijke toezichthouder.

[0:39:23] En tot zover in eerste termijn.

[0:39:24] En voorzitter, ik moet het hierbij laten qua aanwezigheid, want ik moet naar de plenaire zaal.

[0:39:28] Helaas.

[0:39:29] Dus ik moet de grote liefde water verlaten.

[0:39:32] Dan heeft u gelukt dat u geen interrupties heeft...

[0:39:36] U zult gemist worden.

[0:39:38] Succes in de plenaire zaal.

[0:39:39] Dan ga ik door naar de volgende spreker.

[0:39:41] En dat is mevrouw Wiersma van de BBB.

[0:39:44] En dit kost iets verlaat ons ook.

[0:39:46] Dus ook succes daar.

[0:39:48] Mevrouw Wiersma van de BBB.

[0:39:50] Gaat u gang.

[0:39:51] Ja, dank voorzitter.

[0:39:53] Nou, dat hebben de heer Grimwis en ik dan toch gemeen, denk ik.

[0:39:57] Want, voorzitter, schoon en voldoende water is van levensbelang voor mensen, voor de natuur, voor de economie en ook voor de voedselproductie.

[0:40:06] BBB hecht daarom grote waarden aan goed waterbeleid, maar dat beleid moet wel eerlijk, uitvoerbaar en proportioneel zijn.

[0:40:13] Waterbeleid moet leiden tot daadwerkelijke verbetering van de waterkwaliteit en zorgen voor voldoende beschikbaar water, maar wel zonder dat onze economie natuurlijk afbreken of waarbij boeren en het landelijk gebied de rekening vooral krijgen gepresenteerd.

[0:41:25] Oké.

[0:41:25] Gaat u verder, mevrouw Wiersma.

[0:41:27] Ja, voorzitter.

[0:41:29] We moeten daarbij ook eerlijk zijn over de werkelijkheid.

[0:41:31] Niet alle problemen die we vandaag meten, kunnen we vandaag oplossen.

[0:41:35] Dat hoorden we gisteren ook in het rondetafelgesprek hierover.

[0:41:39] Want een deel van de belasting van ons watersysteem is bijvoorbeeld het gevolg van historische vervuiling, kwelstromen en ook natuurlijke processen.

[0:41:47] En dat is geen vervuiling die de huidige generatie heeft veroorzaakt en ook geen probleem dat uitsluitend met extra handhaving of nu nog extra maatregelen kan worden opgelost.

[0:41:58] Daar hoort dus ook een realistische beoordeling bij en die ontbreekt nog te vaak met als gevolg dat boeren en ook ondernemers ineens in een probleemgebied terechtkomen terwijl de oorzaak soms ergens anders ligt.

[0:42:09] Tegelijkertijd zijn er ook bronnen van vervuiling die we wel direct kunnen aanpakken.

[0:42:14] En juist daar laten we kansen liggen.

[0:42:16] In de praktijk worden nog dagelijks foutieve rioolaansluitingen ontdekt, zelfs in nieuwbouwwijken.

[0:42:21] Dat hoorden we gisteren ook in dat rondetafelgesprek met experts.

[0:42:24] Ook worden nog steeds illegale lozingen van vervuild afvalwater aangetroffen.

[0:42:29] En dat zijn geen incidenten, maar problemen die regelmatig voorkomen.

[0:42:33] Toch wordt er onvoldoende tegen opgetreden.

[0:42:35] Niet omdat de kennis ontbreekt, maar omdat gemeenten, provincies en omgevingsdiensten vaak onvoldoende capaciteit hebben voor vergunning, verlening, toezicht en handhaving.

[0:42:45] Voor BBB is de oplossing helder.

[0:42:47] Verbeter de waterkwaliteit door de daadwerkelijke bronnen van vervuiling op te sporen en die bij de bron ook aan te pakken.

[0:42:53] Voorzitter, wat BBB mist is een veel meer brongerichte aanpak.

[0:42:58] Gebruik de enorme hoeveelheid meetgegevens die we al hebben om terug te redeneren naar de oorzaak van de problemen.

[0:43:04] Waarom ontwikkelt de waterkwaliteit zich op de een locatie anders dan op de andere?

[0:43:09] Waar komt een bepaalde belasting precies vandaan?

[0:43:11] En welke maatregelen zijn daar daadwerkelijk effectief?

[0:43:15] Er zijn waterschappen die al laten zien dat zo'n aanpak werkt.

[0:43:18] En zij sporen bronnen actief op en lossen concrete problemen daadwerkelijk op.

[0:43:22] En BBB vindt dat deze werkwijze veel breder navolging verdient.

[0:43:26] En juist daarom maken we ons zorgen over de huidige koers.

[0:43:29] Want waterkwaliteit dreigt steeds vaker onderdeel te worden van een stapeling van regelgeving.

[0:43:34] Bovenop stikstof, natuur en klimaatbeleid.

[0:43:37] En die opeenstapeling dreigt voor veel ondernemers en ook voor het landelijk gebied onwerkbaar te worden.

[0:43:43] BBB wil voorkomen dat waterbeleid verwoordt tot een generiek afrekeningsinstrument waarbij vooral de landbouwautomatische als hoofdverantwoordelijke wordt aangewezen.

[0:43:52] Terwijl andere bronnen en de internationale invloed buitenlandse belasting soms onvoldoende wordt meegewogen.

[0:43:59] Voorzitter, uit verschillende rapportages blijkt dat de waterkwaliteit op onderdelen daadwerkelijk verbetert.

[0:44:05] Sterker nog, er is een enorme prestatie reeds geleverd, ondanks het negatieve sentiment dat we hierover veel vaker horen.

[0:44:13] En natuurlijk liggen er nog opgaven en dat ontkent BBB niet.

[0:44:17] Maar het beleid blijft nog tevreden.

[0:44:18] te eenzijdig gericht op nutriënten uit de landbouw... terwijl andere aantoonbare bronnen van vervuiling... veel minder maatschappelijke aandacht krijgen.

[0:44:26] Denk aan de riooloverstorten tijdens hevige regenval... verouderde rioolwaterzuiveringsinstallaties... industriële lozingen... historische verontreiniging van bodem en waterbodem... medicijnrechten, maar ook PFAS, werd net al genoemd.

[0:44:40] Al deze bronnen leveren aantoonbaar een enorme bijdrage... aan de belasting van ons oppervlaktewater... en verdienen daarom een volwaardige plaats in de aanpak...

[0:44:48] Juist daarom vindt BBB het teleurstellend dat de Kamer de actualisatie van de met nutriënten verontreinigde gebieden heeft tegengehouden of in ieder geval niet heeft geholpen om die per dit jaar te implementeren.

[0:45:00] Want daardoor blijven maatregelen gericht op aannames en verouderde cijfers, terwijl inmiddels bekend is dat die niet het juiste beeld geven.

[0:45:08] En dat is niet eerlijk ten opzichte van de boeren die daar wel op worden afgerekend.

[0:45:13] Voorzitter, ik rondaf.

[0:45:14] BBB mist een echt brongerichte wateraanpak.

[0:45:17] Want niet alles wat we in het water aantreffen, komt van het land.

[0:45:21] En niet alles wat van het land afkomstig is, komt uit landbouw.

[0:45:24] En niet alles wat we in Nederland meten, is in Nederland veroorzaakt.

[0:45:28] Laten we daarom het waterbeleid baseren op feiten, actuele data en een eerlijke analyse van alle bronnen.

[0:45:34] Alleen zo verbeteren we daadwerkelijk de waterkwaliteit en houden we het beleid uitvoerbaar voor de mensen die elke dag in ons buitengebied werken en wonen.

[0:45:49] Ja, dank u wel, voorzitter.

[0:45:51] Voorzitter, als ik als kind wilde zwemmen in de Purmeringvaart bij mijn huis, dan mocht het alleen voor het dorp van mijn moeder, want na het dorp was later te vies.

[0:45:59] Er was geen riolering en gisteravond sprong ik weer in diezelfde Purmeringvaart en kon gewoon anderhalve kilometer zwemmen.

[0:46:06] Ik kwam overal zwemmende mensen tegen en dat is hartstikke positief, want er is nu wel riool in het dorp.

[0:46:12] Maar toch, voorzitter, heeft PRO grote zorgen.

[0:46:17] Schoon water is niet belangrijk omdat het van Brussel moet, maar omdat schoon water van belang is voor een fijne leefomgeving en voor onze gezondheid.

[0:46:25] En de kwaliteit van ons water staat onder druk door schadelijke stoffen uit met name de landbouw en de industrie.

[0:46:31] En ondanks dat de doelen van de kaderrichtlijn Water eerder al uitgesteld zijn, zien we nu, een jaar voor de nieuwe deadline, dat een deel van de politiek vooral bezig is om de normen af te zwakken vanwege de korte termijnbelangen.

[0:46:44] Maar met alle potentiële gevolgen van dien.

[0:46:46] En mijn eerste vraag is hoe de minister zelf vindt dat het gaat.

[0:46:51] En omdat de mijnbouwlobby graag minder strenge regels wenst, komt er vanuit de Europese Commissie een voorstel om de kaderrichtlijn water te herzien en mogelijk af te zwakken.

[0:47:01] En vrijwel alle deskundigen die we gisteren spraken, van de waterschappen tot de provincies tot de wetenschap, zeggen die herziening van de kaderrichtlijn water is helemaal niet nodig.

[0:47:10] Sterker nog, die is onverstandig.

[0:47:14] Als de Europese regels worden versoepeld, dan zal er vanuit andere landen juist meer vervuiling in ons water terechtkomen als land onderaan in de delta.

[0:47:23] En ziet de minister dit levensgrote risico ook?

[0:47:26] En is de minister het met pro eens dat een herziening niet zou mogen leiden tot een lagere ambitie, een lagere normen?

[0:47:33] En vindt hij dat de normen voor de bovenstroomse landen juist zouden moeten worden aangescherpt?

[0:47:38] Voorzitter, vervuiling moet inderdaad bij de bron worden aangepakt en er wordt al tijden gevraagd om een lozingsverbod voor PFAS in te stellen.

[0:47:45] In Friesland blijkt uit onderzoek dat overal in het water PFAS zit.

[0:47:49] Ik vraag me af hoe dat in de rest van Nederland zit.

[0:47:51] Ik vrees dat dat overal in Nederland zo is.

[0:47:54] Heel schadelijk voor de gezondheid en het kost de belastingbetaler veel geld om het water te zuiveren.

[0:47:59] Wanneer gaat het kabinet dit regelen?

[0:48:01] Voorzitter en dan kom ik bij ons drinkwater.

[0:48:04] Een van de zekerheden in Nederland is dat er altijd en overal schoon en betaalbaar drinkwater uit de kraan komt.

[0:48:10] Maar uit een recent advies van de Raad voor de Leefomgeving en Infrastructuur komt naar voren wat drinkwaterbedrijven ook al heel lang zeggen.

[0:48:17] Er moeten ingrijpende maatregelen worden genomen om voldoende en betaalbaar drinkwater voor iedereen zeker te stellen.

[0:48:23] En ik maak me hier hele grote zorgen over omdat we signalen krijgen dat de landelijke regie ontbreekt.

[0:48:29] Wat gaat de minister doen met deze adviezen?

[0:48:31] En kan de minister toezeggen dat het kabinet ervoor gaat zorgen dat het belang van drinkwater voldoende zwaar gaat wegen in ruimtelijke afwegingen?

[0:48:39] Want dat is soms ook een probleem.

[0:48:42] En wat gaat het kabinet concreet doen om meer drinkwater te besparen en het hergebruik van hemelwater te stimuleren?

[0:48:49] Ook bij bedrijven die veel water gebruiken.

[0:48:52] Kan de minister met een nationale drinkwaterstrategie komen?

[0:48:56] Voorzitter, en dan de waterveiligheid.

[0:48:58] Zonder goede dijk en stuur wordt onze hele delta bedreigd.

[0:49:01] En door de klimaatverandering wordt dit steeds urgenter.

[0:49:04] Mijn fractie maakt zich grote zorgen over de gevolgen van het niet tijdig aanpakken van het gemaal bij IJmuiden.

[0:49:10] Deze situatie vergroot risico's voor waterveiligheid in een groot deel van Midden-Nederland.

[0:49:15] Hetzelfde geldt voor het hoogwaterbeschermingsprogramma.

[0:49:18] De waterschappen hebben hun extra deel van het geld beschikbaar gesteld.

[0:49:22] Wanneer volgt het Rijk?

[0:49:24] En wat ik ook nog mis is een goede aanpak van waterbewustzijn.

[0:49:27] Wat moet je doen als burger bij een overstroming?

[0:49:30] Weten mensen dat eigenlijk?

[0:49:32] Voorzitter, tot slot de nationale adaptatiestrategie.

[0:49:36] De analyses zijn goed, maar nu het hieruit voortvloeiende beleid.

[0:49:41] Wanneer kunnen we dat concreet verwachten?

[0:49:43] En specifiek voor Caribisch Nederland ontbreken nog de financiële middelen.

[0:49:47] Is het niet een idee om het Delta Fonds open te stellen voor Caribisch Nederland?

[0:49:51] Vraag ik aan de minister.

[0:49:55] Dank u wel.

[0:49:56] Ik zie geen interrupties.

[0:49:57] Ga ik naar mevrouw Van Breng van 50PLUS.

[0:49:59] Gaat u gaan.

[0:50:01] Dank voorzitter.

[0:50:02] We kijken niet meer van op.

[0:50:04] In delen van het land moet het water gekookt worden als er een bacterie in drinkwater voorkomt.

[0:50:09] Ik mocht dat in Utrecht een paar maanden geleden zelf ervaren.

[0:50:12] Geen ramp, maar wel een signaal.

[0:50:14] Ziet de minister dit signaal?

[0:50:16] De sector waarschuwt dat we juist meer zuiveringsinspanningen nodig hebben in plaats van minder.

[0:50:22] Door chemische belasting.

[0:50:23] Stof als medicijnresten en hardnekkige chemische verbindingen stapelen zich op in ons drinkwater.

[0:50:30] Ook resten uit diclofinac en ibuprofen gels zijn hardnekkig.

[0:50:34] We hebben daar recent een petitie over ontvangen.

[0:50:37] En daarom vraag ik de minister om een toezegging dat de bescherming van drinkwaterbronnen expliciet leidend wordt gemaakt, inclusief bronaanpak en handhaving oplozingen.

[0:50:46] Is de minister hiertoe bereid?

[0:50:48] En dan voorzitter, de leveringsplicht van drinkwater.

[0:50:51] Is de minister bereid om de drinkwaterwet te verduidelijken, zodat de leveringsplicht ook richting zakelijke afnemers helder blijft en de openbare drinkwatervoorziening als zwaarwegend belang wordt geborgd?

[0:51:03] Ik heb een interruptie van mevrouw Wiersma.

[0:51:07] Ja, voorzitter.

[0:51:08] Want ik heb een vraag.

[0:51:10] Want ik ben het hartgrondig eens met dit lid over de medicijnresten die in water gevonden worden.

[0:51:16] Toch is het ook de doelgroep die zij vertegenwoordigt, waar met name het medicijngebruik heel hoog is...

[0:51:25] Welke mogelijkheden ziet zij om ervoor te zorgen dat die residuen van medicijnresten verminderd worden, zodat er ook minder in het water terecht komt?

[0:51:39] Ja voorzitter, de opmerking is terecht.

[0:51:43] Ik zal niet zeggen dat alleen ouderen, ik bedoel iedereen die chronisch ziek is heeft dat natuurlijk.

[0:51:49] Maar het gaat erom dat wij de opmerking die gemaakt werd door D66, wat er niet in komt hoef je er ook niet uit te halen, die is van cruciaal belang.

[0:51:58] En we zien dat in ieder geval in ziekenhuizen en dergelijke al gewerkt wordt dat dat gezuiverd wordt voordat het in het rioop komt.

[0:52:11] Nou ja, de vraag van bijvoorbeeld die petitie was, die gels, mensen hebben onvoldoende door dat 90% in het water komt en maar 10% blijft hangen.

[0:52:21] Dus waarom zouden we dat dan willen verkopen?

[0:52:25] Ik denk dat dat ook een punt is waar deze minister over in gesprek zou kunnen gaan met de minister van VWS.

[0:52:33] Om te zorgen dat dat soort middelen niet verkocht worden.

[0:52:40] Gaat u verder.

[0:52:42] Dank u wel.

[0:52:43] Het is logisch dat we zuiniger omgaan met drinkwater en regenwater beter benutten.

[0:52:48] Dat mag nooit ten koste gaan van volksgezondheid en veiligheid.

[0:52:52] Kan de minister toezeggen dat hij het vervolgtraject met RIVM-ILT actief en versneld uitwerkt en dat daarna pas verruiming van regelgeving kan plaatsvinden?

[0:53:03] Want voorzitter, drinkwater is een basisvoorziening.

[0:53:06] En de Raad voor Leefomgeving en Infrastructuur heeft recent gewezen op de noodzaak van een nationale strategie en een sterke regie van het Rijk op de drinkwatervoorziening.

[0:53:16] En ook de sector vraagt daarom.

[0:53:18] Neemt de minister die systeemverantwoordelijkheid ook op zich?

[0:53:22] En niet alleen op papier, maar ook daadwerkelijk.

[0:53:25] En tegelijkertijd moeten richting 2030 nog een forse capaciteitsuitbreidingen worden gerealiseerd om leveringszekerheid te garanderen.

[0:53:33] Kan de minister toezeggen dat hij versnelling van procedures...

[0:53:37] voor drinkwaterproductie expliciet gaat borgen... en het drinkwaterbelang zwaarder laat wegen in ruimtelijke afwegingen.

[0:53:44] En dan, voorzitter, is er regelmatig teruggekomen net de kaderrichtlijn Water.

[0:53:49] Nederland dreigt zijn doelen niet te halen.

[0:53:51] Maar tegelijkertijd blijkt uit de technische briefing... dat vrijwillige maatregelen onvoldoende effect hebben gehad... en dat de aandacht te vaak is uitgegaan naar uitzonderingen in plaats van uitvoering.

[0:54:02] En daarom vraagt de minister opnieuw om niet te vervallen in bestuurlijke vertraging...

[0:54:06] Maar om drie dingen expliciet toe te zeggen.

[0:54:09] Een integraal overzicht per waterschap met voortgang, knelpunt en resterende opgave.

[0:54:14] Versterkingsplan voor monitoring, handhaving en toezicht.

[0:54:18] en een analyse van de juridische en bestuurlijke risico's als Nederland die doelen niet haalt.

[0:54:23] En kan de minister ons een update geven over de discussie in de EU over het one-out, all-out principe?

[0:54:29] Gaat de EU nou ook anders rapporteren?

[0:54:33] En waarom wil de minister de monitoring op legionella schrappen?

[0:54:38] Dat zou ik wel heel graag willen weten.

[0:54:40] We hebben de reactie van de minister gelezen op het advies van adviescollegetoetsing-regeldruk... over de gegevensaanlevering en de belasting voor bedrijven.

[0:54:50] Wanneer is voor de minister later dit jaar?

[0:54:52] Kunnen wij zijn brief zeker verwachten met stand van zaken?

[0:54:57] En dan nog de verantwoordelijkheid voor de bestrijding van de uitheemse rivierkreeft.

[0:55:01] Die ligt bij landbouw, maar de gevolgen komen terecht bij ons, bij infra- en water.

[0:55:06] Hoe vindt de minister nou dat dat gaat?

[0:55:10] Kan de minister toezeggen dat de nationale aanpak wateroverlast op schema ligt en komt die brief ook echt dit jaar?

[0:55:17] En wat is de stand van zaken van de klimaatstresstesten?

[0:55:21] En als laatste, voorzitter, wat is de status van artikel 19 van de Herzine-richtlijn Stedelijk Afwalwater?

[0:55:30] En kent de minister het voorbeeld van die nette toiletten uit Duitsland?

[0:55:35] Is de minister bereid om te kijken of zo'n aanpak ook in Nederland kan helpen?

[0:55:40] Dank u wel.

[0:55:43] Dank u wel, mevrouw Van Brenk.

[0:55:45] Dan ga ik naar de heer Schutz van de VVD.

[0:55:48] Dank u wel, voorzitter.

[0:55:50] Water is een basisvoorwaarde voor onze gezondheid, onze economie en onze voedselvoorziening.

[0:55:55] De uitdagingen rond drinkwaterbeschikbaarheid en waterkwaliteit worden groter.

[0:56:00] Maar voor de VVD staat één uitgangspunt centraal.

[0:56:02] Zorg voor schoon en voldoende water zonder de concurrentiekracht van Nederland onnodig te schaden.

[0:56:08] Dat vraagt om realistische keuzes, mogelijk een ander stelsel, ruimte voor innovatie en vooral geen nationale koppen die onze bedrijven op achterstand zetten.

[0:56:16] Over drinkwater.

[0:56:18] Op 30 april heeft de Raad voor de Leefomgeving en Infrastructuur een advies uitgebracht over de toekomst van ons drinkwater als gezamenlijke opgave.

[0:56:25] De conclusie is helder.

[0:56:27] De druk op onze drinkwatervoorziening neemt toe.

[0:56:30] Een kabinetsreactie op het RLI-advies volgt dit najaar.

[0:56:33] Toch ziet de VVD aanleiding om drinkwater nu al te agenderen.

[0:56:37] Tijdens de recente technische briefing hoorden wij dat de financieringsregels benodigde investeringen beperken en dat een eerlijke verdeling van kosten bij stijgende drinkwatertarieven nodig is.

[0:56:47] Wat mij toen onbekend was dat Brabant Water, vooruitlopend op een eventuele stelselwijziging, al flink hogere beprijzing toepast.

[0:56:55] Volgens haar website is voor zakelijke grootgebruikers boven de 100.000 kubieke meter een tariefopslag van 25% van toepassing.

[0:57:03] Die opslag geldt niet alleen voor het verbruik boven deze grens, maar voor het volledige verbruik zodra het quota wordt overschreden.

[0:57:10] Het drinkwaterbedrijf geeft aan hiermee vanwege de code rood situatie voor de drinkwatervoorziening in het werkgebied,

[0:57:16] waterbesparing en innovatie te willen stimuleren.

[0:57:20] Voorzitter, geen twijfel.

[0:57:21] We hebben grote uitdagingen.

[0:57:23] Besparingen van drinkwater zijn deel van de oplossing.

[0:57:26] Maar doen we de dingen wel in de goede volgorde?

[0:57:28] Zouden we niet eerst een alternatieve waterbron moeten willen faciliteren als we willen dat zakelijk grootgebruikers minder drinkwater gebruiken?

[0:57:38] Bijvoorbeeld door hergebruik van effluent, waar waterschap AMA's meedoende is.

[0:57:42] Wat vindt de minister daarvan?

[0:57:44] Je kunt in het productieproces niet opeens minder water gebruiken.

[0:57:47] Behalve natuurlijk als je minder zou gaan produceren.

[0:57:49] Maar is dat wat we willen?

[0:57:50] Drinkwaterbedrijven die de facto bepalen wat je produceert of wat je moet doorberekenen om je brutomarsje niet te laten verdampen?

[0:57:58] Voorzitter, kan de minister duiden of drinkwaterbedrijven op basis van de huidige drinkwaterwet de bevoegdheid hebben om grootsakelijke afnemers feitelijk buiten het beschermingsregime van de wet te plaatsen,

[0:58:09] en via tariefdifferentiatie gedrag te sturen voordat de Kamer zich het uitgesproken over een eventuele stelselwijziging.

[0:58:16] Zo ja, op welke juridische grondslag gebeurt dat?

[0:58:19] Mag een monopolistisch drinkwaterbedrijf een tariefopslag van 25% hanteren over het geheel om waterbesparing af te dwingen?

[0:58:28] Hoe verhoudt zich dat tot de wettelijke taken van drinkwaterbedrijven als nutsbedrijf en het toezicht van de IOT en de ACM?

[0:58:36] Achterminister het wenselijk dat grootsakelijke afnemers

[0:58:39] als afnemers van een nutsvoorziening... buiten het beschermingsregime van de drinkwaterwet vallen.

[0:58:43] Hoe ziet de minister dit?

[0:58:45] Als zakelijke drinkwatergebruikers nog geen reëel alternatief hebben... en hogere kosten zullen doorwerken in productprijzen en concurrentiekracht.

[0:58:52] Moet de oplossing niet worden gezocht in samenwerking met drinkwaterbedrijven... en om het actieprogramma beschikbaarheid drinkwaterbronnen 2023-2030 te versnellen?

[0:59:02] Hoe staat het trouwens met het mei bij het WGO Begrotingstaten toegezegd...

[0:59:06] Ik heb een interruptie van mevrouw Wiersma...

[0:59:09] Mag ik de zin even afmaken?

[0:59:11] Onderzoeksrapport drinkwaterafhankelijkheid van bedrijf.

[0:59:17] Ja, voorzitter, dank.

[0:59:18] Ja, ik heb een vraag aan de heer Schuts, want een grote uitdaging is natuurlijk, want het is drinkwater en niet bedrijfswater.

[0:59:27] En tegelijkertijd hebben we gisteren gehoord, kijk, ik ben ook, BBB is ook geen voorstander van het allemaal opleggen van normeringen, die uiteindelijk onze economische activiteit bemoeilijk, dat heb ik in mijn bijdrage ook genoemd.

[0:59:38] Maar wat ziet de heer Schuts dan als oplossing?

[0:59:40] Omdat we gisteren juist ook gehoord hebben... dat juist de financiële component het afremt... om deze bedrijven die innovaties te laten toepassen... die wereldwijd wel bekend zijn.

[0:59:51] We hebben gisteren bijvoorbeeld ook gehoord... over hoe dat zelfs in de woestijn circulair kan plaatsvinden.

[0:59:56] Maar dan is het wel puur een financiële afweging... waarom dat hier niet gebeurt.

[1:00:00] Wat voor oplossingen ziet de heer Schuts daarvoor?

[1:00:03] Beprijzing kan deel van de oplossing zijn, maar daar moeten we het wel eerst over hebben.

[1:00:10] En waar het mij om gaat is dat we vooral als we willen dat zakelijke grootgebruikers die niet per se drinkwaterkwaliteit nodig hebben, en die zijn er, dat er dan wel een andere waterbron is, zodat het niet ten koste gaat van het drinkwater wat we nodig hebben voor diegenen die nou juist drinkwater nodig hebben, huishoudens en bepaalde bedrijven die het wel hebben.

[1:00:28] Dus het gaat ervoor om dat die bedrijven nu geen andere bron hebben... dan de kraan openzetten welke aansluiting ze nu hebben.

[1:00:36] Dus de oplossing die ik zie is vooral zorgen dat er andere waterkwaliteiten beschikbaar komen.

[1:00:41] En die zijn er, alleen ze moeten van A naar B.

[1:00:44] Dat is nou juist een voorbeeld waar het waterschap AMA's meedoende is.

[1:00:48] Die doen dat met effluent.

[1:00:51] Maar er moet wel eerst die andere situatie voorhanden zijn...

[1:00:54] voordat je, bij wijze van spreken, aan het eind van alle maatregelen zit, van nou, dan gooi je er maar 25% bovenop, dan zullen ze wel minder gebruiken.

[1:01:02] En dat is niet de samenwerking die ik zoek.

[1:01:04] Ik zoek het meer in het eerst beschikbaar maken en dan met elkaar inderdaad goed kijken welke kwaliteit heb je nodig.

[1:01:10] En als dat geen drinkwaterkwaliteit is, dan mag dat met een lagere waterkwaliteit, bijvoorbeeld ander water zoals dat wettelijk is.

[1:01:23] Ja, zoet.

[1:01:24] Gaat u verder.

[1:01:25] Dank.

[1:01:25] Ik ga over op waterkwaliteit en de KRW.

[1:01:28] Met 2027 in zicht neemt de druk op het KRW-dossier duidelijk toe.

[1:01:32] Voorzitter, de minister schrijft te verwachten dat we in 2027 nagenoeg geheel zullen voldoen aan de voorwaarden van de KRW.

[1:01:40] Maar hoe ziet hij dit ten aanzien van de chemische samenstelling van het water in waterlichamen... waarover de Algemene Rekenkamer eerder dit jaar zeer kritisch was over monitoring en perspectief?

[1:01:50] Voor de VVD is het van belang dat we naast verbetering van de waterkwaliteit...

[1:01:54] ook het vergunningsrisico voor bedrijven voor 2027 in beeld brengen en deze mitigeren.

[1:01:59] Uitzonderingsgronden zijn onderdeel van de KRW en die dienen te worden benut als dat nodig is.

[1:02:04] We moeten immers breder kijken naar de nationale impact, dus ook naar hoe we onze economieën, industrieën, bedrijven en landbouw voorbij 2027 brengen.

[1:02:14] De VVD ontvangt signalen dat specialistische kennis over complexe onttrekkingen en lozingsvergunningen niet overal in voldoende mate aanwezig is.

[1:02:22] is de minister bereid te bezien hoe provincies en omgevingsdiensten hierbij met aanvullende expertise kunnen worden ondersteund.

[1:02:28] Het is ook van belang dat de duidelijkheid en de ruimte die de Europese guidance biedt, zoals onder meer de toepasselijkheidstoetsen en de inzet op werkbaarheid, zo snel mogelijk in de vergunningspraktijk wordt ingebed.

[1:02:38] Ruimte wordt pas bruikbaar als helder is hoe die kan worden toegepast.

[1:02:42] En dan het laatste punt.

[1:02:43] De VVD blijft kritisch op nationale koppen.

[1:02:46] Bijvoorbeeld het zonder aanleiding eventueel tijdelijk maken van vergunningen.

[1:02:50] Periodiek be- of herzien van vergunningen is natuurlijk logisch.

[1:02:53] Maar tijdelijkheid creëert extra onzekerheid en regeldruk zonder aantoonbare meerwaarde voor de waterkwaliteiten.

[1:02:59] Hetzelfde geldt voor koelwaternormen.

[1:03:01] AUB geen nationale kop en dus geen generieke verlaging van de norm van 28 naar 25 graden Celsius.

[1:03:09] Waterkwaliteitsverbetering bereik je met elkaar.

[1:03:11] Het bedrijfsleven is net als andere sectoren onderdeel van de oplossing.

[1:03:16] Zo hebben we dat gisteren gehoord.

[1:03:17] Dank u wel.

[1:03:18] Dank u wel.

[1:03:19] Ik heb nog een interruptie van de heer Jansen.

[1:03:21] Dank voorzitter.

[1:03:22] Mijn collega zegt namens de VVD...

[1:03:25] Wij zijn kritisch op nationale koppen.

[1:03:27] Dat klopt, zijn wij ook.

[1:03:29] Alleen kan dan de VVD uitleggen waarom als ik moties daarover indien... er toch regelmatig tegen wordt gestemd.

[1:03:36] Meneer Schut.

[1:03:38] Dat is een hele algemene vraag.

[1:03:40] Dat hangt wel een beetje af van welke motie hij bedoelt.

[1:03:44] Daar kan ik niet in zijn algemeenheid zo'n antwoord op geven, mevrouw de voorzitter.

[1:03:47] Kijk, voorzitter.

[1:03:49] Ik heb moties ingediend rondom landbouw en rondom milieu.

[1:03:52] En rondom water.

[1:03:54] En zeker in meer dan de helft van de gevallen stemt de VVD gewoon niet voor.

[1:03:59] En dan kun je hier wel heel stoer gaan zeggen, wij zijn tegen nationale koppen.

[1:04:02] Maar als ik dan kijk hoe het Europees gaat met de fractie van de VVD.

[1:04:05] En als ik kijk hoe het hier in de Kamer gaat, dan zijn het hele mooie holle woorden.

[1:04:08] Maar in de praktijk is het gewoon tegenovergesteld.

[1:04:11] Ja, voorzitter.

[1:04:14] Dank voor deze recensie.

[1:04:15] Maar het zal misschien in de tekst van de motie liggen.

[1:04:18] Ik veronderstel dat daar misschien dan iets in heeft gestaan wat toch niet helemaal de lading dekte.

[1:04:23] Dus het een kan naast het ander bestaan.

[1:04:25] Je kunt tegen nationale koppen zijn en toch niet meegaan in moties van de PVV.

[1:04:31] Dank u wel.

[1:04:31] Interruptie van mevrouw Wiersma.

[1:04:34] Ja, ik heb daaraan hakend ook nog levende vragen over.

[1:04:37] Want de heer Schuets zegt dat bedrijven onderdeel zijn van de oplossing.

[1:04:42] En geldt dat ook voor landbouwbedrijven?

[1:04:47] De heer Schuets.

[1:04:47] Jazeker.

[1:04:48] Mevrouw Wiersma zegt dat terecht.

[1:04:53] Het is ook niet voor niks dat ik daarom in de slotzin zeg.

[1:04:55] Het bedrijfsleven is, net als andere sectoren, onderdeel van de oplossing.

[1:05:01] Ja, voorzitter.

[1:05:02] Dan heb ik een vervolgvraag.

[1:05:03] Oh, excuses.

[1:05:04] Mag dat?

[1:05:06] Ja, dan heb ik een vervolgvraag.

[1:05:09] Want vindt de heer Schut dan ook dat op het moment dat er is aangetoond in gebieden dat de waterkwaliteitsnormen niet worden overschreden, dat de landbouw daar dan ook geen korting zou moeten krijgen op basis van waterkwaliteitsnormen?

[1:05:30] Voorzitter, als mevrouw Wiersmaar daarbij verwijst naar de discussie die we eind vorig jaar hebben gehad, dan zit ik daar in zoverre anders in dat ik vind dat daar waar ruimte ontstaat, niet meteen weer benut moet worden als het grotere geheel in een gebied nog steeds kritisch is.

[1:05:45] Dus niet te snel alsjeblieft.

[1:05:52] Mevrouw Wiersma, u bent door uw interrupties heen.

[1:05:54] Excuses.

[1:05:55] Onder een half minuut.

[1:05:58] Nee, helaas.

[1:05:59] We hadden vier afgesproken en we zijn er doorheen.

[1:06:02] Dus jammer.

[1:06:05] Wilt u de microfoon dan ook uitdoen?

[1:06:07] En dan gaan we naar de volgende spreker, net de heer Jansen.

[1:06:11] Gaat u gang.

[1:06:12] Ja, dank u wel, voorzitter.

[1:06:14] Voorzitter, we steven na de stikstofcrisis nu rechthaf op een watercrisis of een waterslot.

[1:06:20] De Europese deadline van de kaderrichtlijn water in 2027 nadert en het dreigt de vergunningverlening voor onze boeren en bedrijven volledig plat te leggen.

[1:06:28] Terwijl linkse actiegroepen en organisaties zoals Caring Farmers de kaderrichtlijn water willen misbruiken,

[1:06:33] om de veestapel te laten krimpen en innovaties zoals mesvergisters, denk aan Renault, om mogelijk te maken, blijkt uit recente Brusselse documenten dat de EU zelf meer flexibiliteit biedt dan Nederland nu toepast.

[1:06:46] De PVV eist dat de minister stopt met het naïefste braafste jongetje van de Europese klas te spelen, flexibiliteit maximaal benut en stopt met het onterecht straffen van boeren en ondernemers voor vervuiling van buitenaf.

[1:06:57] Grote vervuilers zitten toch ook echt vaak in landen om ons heen.

[1:07:01] Eind mei 26 heeft de Europese Commissie een guidance gepubliceerd waaruit blijkt dat er binnen de huidige kaderrichtlijn water veel meer flexibiliteit mogelijk is.

[1:07:11] Het document noemt uitstel van termijnen, vermindert doelbereik, tijdelijke uitzonderingen en het instellen van mengzones.

[1:07:17] Ook VNO-NCW waarschuwt terecht voor zogenaamde nationale kop op Europees beleid.

[1:07:22] De vraag is dan ook, is de minister bereid om alle flexibiliteiten die de Europese Commissie in haar recente guidance noemt,

[1:07:28] zoals doelverlaging, uitstel van termijnen, maximaal en per direct in te zetten om de Nederlandse boeren en ondernemers te beschermen tegen een vergunningslot.

[1:07:38] Tweede vraag.

[1:07:38] Kan de minister snoeihard garanderen dat er bij de naderende KRW-deadline geen nationale koppen op de Europese regels worden geplaatst waardoor onze boeren en andere ondernemers een grotere last dragen dan in de rest van Europa?

[1:07:52] Dan, even kijken hoor, dat is ook al net volgens mij door mevrouw Wiersma aangegeven.

[1:07:57] Onze boeren krijgen vaak ook de schuld van slechte waterkwaliteit, terwijl de vervuiling komt door het buitenland, historische belasting en natuurlijke achtergrondwaarden.

[1:08:06] Een schokkend praktijkvoorbeeld is dat de NVWA dreigt om boetes op te leggen aan boeren, omdat zij sproeivater hebben gebruikt.

[1:08:12] dat buiten hun schuld om door anderen is vervuild.

[1:08:15] Wat gaat de minister, in samenwerking eventueel met de minister van LVVN, doen om te voorkomen dat de NVWA onze boeren straft en beboet voor het gebruik van oppervlaktewater, dat stroom opwaarts, door anderen of vanuit het buitenland is vervuild?

[1:08:28] Even kijken hoor.

[1:08:29] Daarnaast stelt de EU guidance ook dat bij de nalevering rekening kan worden gehouden met natuurlijke achtergrondconcentraties.

[1:08:36] Hoe gaat de minister ervoor zorgen dat boeren niet langer worden afgerekend op stoffen die van natuur al in de bodem en in het water zitten?

[1:08:43] De bouw- en infrasector slaat alarm omdat kleine projecten stuk lopen op de torenhoge kosten van KRW-onderzoekslasten.

[1:08:49] Ruim 160 parameters, zoals gisteren ook in de ronde tafel werd verteld.

[1:08:54] Zij stellen vorm in lijn met de EU-rejustipendentie, artikel 4 lid 7 van de KRW, een toepasselijkheidstoets of een quickscan in te voeren om projecten met weinig impact snel uit te saven.

[1:09:05] Volgens mij is het exact wat onze boeren en ondernemers nodig hebben.

[1:09:08] is de minister bereid om ook voor de agrarische sector zo'n snelle praktische toepassingstoets in te voeren, zodat ondernemers die bijvoorbeeld een stal willen aanpassen of een sloot willen dempen, niet opdraaien voor tienduizenden euro zijn overbodige ecologische onderzoeken.

[1:09:22] Tijdens het ronde tafelgesprek gisteren noemde ik net al Care Informers... die openlijk pleit voor het inkrimpen van de veestapel... verbieden van reguliere gewasbeschermingsmiddelen... en het financieel onantrekkelijk maken van boereninnovaties... zoals mesvergisters en renoer.

[1:09:36] Deelt de minister de opvatting van de PVV dat de kaderrichtlijn water... primair over water moet gaan.

[1:09:41] En niet via de achterdeur door linkse activistische lobbygroepen... mag worden misbruikt om de krimp van de veestapel af te wingen... of broodrolige innovaties zoals renoer de nek om te draaien.

[1:09:51] Concluderend, de Kamer is tijdens de technische briefing gewaarschuwd dat niemand met zekerheid kan zeggen of er een vergunningenslot dreigt.

[1:09:58] Dat heeft wat ons betreft rustig gelet te spelen met de toekomst van de Nederlandse landbouw en onze economie.

[1:10:03] We hoeven de wet niet eens aan te passen.

[1:10:05] Brussel zelf zegt dat we de regels veel soepeler mogen interpreteren.

[1:10:09] VWIN bevestigt dat de wet meer dan genoeg mogelijkheden biedt.

[1:10:12] Laten we die ruimte dan ook gewoon pakken.

[1:10:14] In plaats van de Nederlandse boeren en ondernemers weer het vel over de orde te trekken.

[1:10:17] En daarnaast, je kunt een boer niet afrekenen op rotzooi die via de rivier uit het buitenland komt... of die al honderden jaren in de grond zit.

[1:10:24] Dan is het bevoegde gezag en de NVA hier toch boetes voor willen uitdelen... is volgens mij de wereld op z'n kop.

[1:10:29] Dan als laatste voorzitter PFAS...

[1:10:32] Ja, ik denk dat het heel goed is om in de gaten te houden een Europees verband gezamenlijk en gelijktijdig dezelfde stappen te zetten met elkaar.

[1:10:40] Alleen ik denk ook dat we wel moeten stoppen, en dat gebeurt regelmatig ook hier in de Kamer, het mensen angst aanpraten.

[1:10:47] Een paar weken geleden hebben een aantal mensen, ik ook, een prik laten...

[1:10:51] nemen in Nieuwspoort.

[1:10:53] Ik heb net om negen uur vanmorgen de uitslag gezien.

[1:10:55] Er zijn een aantal gradaties.

[1:10:57] Vijf, tien of twintig.

[1:10:59] Als ik kijk terwijl ik helemaal niks doe aan het voorkomen van PVD-blootstelling op welke waarde ik ben uitgekomen, dan moeten we wel daar realistisch in zijn.

[1:11:07] Ja, het is gevaarlijk.

[1:11:09] Maar B, je moet ook zorgen dat je mensen niet onnodig angst aanjaagt.

[1:11:14] Dank u wel.

[1:11:15] Ik zie een interruptie van mevrouw Vellinga, Beemsterboer.

[1:11:19] Uit de gang.

[1:11:20] Dank u wel, voorzitter.

[1:11:21] Even een checkvraag aan de heer Jansen.

[1:11:24] Gezien zijn pleit ook voor gebruik van de richtlijnen van de guidance en zijn terecht de constatering dat er ook heel veel vervuiling buiten ons land wordt toegevoegd.

[1:11:37] Is de PVV dan hier ook tegen de door de EU aangekondigde herziening van de KRW?

[1:11:42] Meneer Jansen.

[1:11:45] Nou voorzitter, volgens mij hebben wij gisteren in zes blokken heel veel mensen gehoord daarover.

[1:11:49] Niemand was, en dat zei mevrouw Bromet, ook positief over de versoepeling.

[1:11:54] Juist omdat je te maken hebt met andere landen om ons heen die daardoor nog meer ruimte krijgen waardoor bijvoorbeeld lithium nog meer in het water in Nederland rest zou kunnen komen.

[1:12:04] Tegelijkertijd waren er ook een paar speakers die zeiden, als je het dan toch doet, waak dan voor een aantal zaken.

[1:12:09] Dat je een gelijk speelveld houdt, dat je landen stroomopwaarts misschien zwaardere regels oplegt, juist om te voorkomen dat Nederland de dupe is.

[1:12:16] En dat is ook natuurlijk niet voor niks, zeg ik richting mijn collega, voorzitter.

[1:12:19] Volgens mij een week of twee, drie geleden heb ik een motie ingediend, en die is ook volgens mij vrijwel unaniem aangenomen, om in ieder geval met Duitsland te praten,

[1:12:28] En met de deelstaat, waar leverkoersen onder andere ondervalt, omdat van daaruit heel veel vervuiling deze kant op kwam, om het gesprek aan te gaan door op te attenderen wat dat betekent voor het Nederlandse oppervlaktewater en te kijken hoe we daar dan op een goede manier mee omgaan, omdat de kosten op dit moment volledig voor Nederland en de Nederlandse belastingbetalers zijn.

[1:12:51] Ja, dank u wel.

[1:12:52] Bedankt ook voor het mooie antwoord.

[1:12:54] En dan zou ik eigenlijk alleen tegen de heer Jans willen zeggen, toch wel handig, die Europese Unie.

[1:13:01] Voorzitter, dat vind ik inderdaad een hele interessante.

[1:13:03] Zolang wij meer geld afdragen dan wij krijgen en er meer last van hebben dan dat het oplevert, ben ik zeker geen voorstel van de Europese Unie.

[1:13:10] Op het gebied van economie hadden we vroeger de EEG.

[1:13:13] De schitterende constructie had van mij betreft gewoon door mogen gaan.

[1:13:18] Dank u wel.

[1:13:19] Het was wel een beetje buiten dit onderwerp, maar ik zie nog een interruptie van de heer Stoffer.

[1:13:24] Gaat de gang.

[1:13:25] Ja, voorzitter.

[1:13:26] Eigenlijk naar aanleiding van de laatste interruptie waarin werd gezegd dat de EU toch wel handig is.

[1:13:33] Nu denk ik dat ik minder negatief ben over de EU in algemene zin dan de heer Jansen.

[1:13:37] Maar wat hij net zei, dacht ik, volgens mij komen we redelijk bij elkaar in de buurt.

[1:13:41] Terug naar de kern waar het ooit vandaan kwam.

[1:13:43] Maar terug naar het punt waar ik eigenlijk de vraag over wilde stellen.

[1:13:47] Is de heer Jansen met mijn eensheid, oud-staatssecretaris, daar denk ik veel zicht op.

[1:13:50] Dat de EU helemaal niet per se nodig is voor alles wat te doen rondom de rivieren en het water wat binnenkomt.

[1:13:55] Want daar zijn allerlei verdragen die veel ouder zijn.

[1:13:58] Dan de EU, waar we al samenwerken met al die landen die stroomopwaarts met ons verbonden zijn, met onze rivieren.

[1:14:05] Dus dat kunnen we volgens mij ook prima buiten de EU met elkaar regel organiseren en bespreken.

[1:14:11] De heer Jansen.

[1:14:12] Ja, dank voorzitter en dank ook voor deze vraag.

[1:14:14] Want ik heb het zelf in het verleden al een paar keer geoperd.

[1:14:17] Het verdrag van Rijnlanden is nog steeds gewoon actief.

[1:14:21] Is nooit opgezegd.

[1:14:22] Dus alle landen waar de Rijn doorheen stroomt, kunnen wij gewoon apart afspraken mee maken.

[1:14:26] Hetzelfde geld, dat gaat wel een beetje buiten dit om, maar het verdrag van Noord-Zeelanden kun je ook met elkaar, dat is ook nog steeds actueel, kun je gewoon met elkaar, zelfs met de Verenigd Koninkrijk, kun je afspraken maken buiten EU-verband om.

[1:14:42] Dank u wel, dan ga ik naar de heer Goudswaard van jaar 21.

[1:14:45] Dank u wel, voorzitter.

[1:14:47] Voorzitter, schouwt drinkwater dat lijkt, zelfsprekend, maar achter iedere druppel schuilt een complexe keten van winning, zuivering en distributie.

[1:14:57] Je kunt echter vraagtekens plaatsen of iedereen water op waarde kan inschatten, want in Londen bijvoorbeeld vloeit ruim 25% van het drinkwater weg.

[1:15:09] En dat resulteert in een verspilling van ruim 200 miljard liter per jaar.

[1:15:16] En dan hebben we het nog maar over één stad.

[1:15:18] En wereldwijd gaat ongeveer 30% van het geproduceerde drinkwater verloren.

[1:15:23] Nederland mag zichzelf op de borst kloppen.

[1:15:26] Wij registreren een gemiddeld verlies van 5 tot 6 procent.

[1:15:30] En daarmee behoort ons land tot de Europese top.

[1:15:35] Daar mag toch een glaasje water op gedronken worden, zou ik zeggen.

[1:15:39] Of toch niet?

[1:15:40] Kan het beter?

[1:15:41] Wat zijn de ambities van onze minister hierin?

[1:15:46] Want voorzitter, twee weken terug, ja dan kom ik weer, net zoals de vorige gesprekers zeiden.

[1:15:51] Twee weken terug was ik op werkbezoek in Leeuwarden bij Wetses, een instituut waar Nederland trots op mag zijn.

[1:15:59] En daar leerde ik dat Hulo, een Nederlands bedrijf met behulp van AI waterlekkages in kaart kan brengen.

[1:16:05] Is de minister bereid om te onderzoeken of bij nieuwbouwprojecten... ...sensoren in leidingwerk kunnen worden aangebracht... ...om toekomstig drinkwaterverlies met AI terug te dringen?

[1:16:14] Of zegt u van, we doen het al goed genoeg, ik laat het hierbij?

[1:16:19] Dan gedragsverandering.

[1:16:22] Gedragsverandering en het gebruik van... Interruptie van de heer Schutz.

[1:16:26] Ja, op dat laatste punt, voorzitter...

[1:16:29] Voor de notulen, ik was ook in Leeuwarden.

[1:16:33] En we hebben samen naar dat verhaal geluisterd.

[1:16:36] En u past het nu toe op nieuwbouwen en dergelijke.

[1:16:40] Maar volgens mij ging het in de bedrijfspresentatie over dat bedrijf... met name ook over het feit dat het een toepassing is... waarbij lekkages voorspeld kunnen worden in de infrastructuur van drinkwaterbedrijven.

[1:16:54] We hadden het net over lekkages voorkomen...

[1:16:56] En volgens mij was er maar één bedrijf die daar ook gebruik van maakte.

[1:17:00] Vindt de heer Goudswaard dat dat eigenlijk niet een onderwerp zou moeten zijn... waarbij ieder drinkwaterbedrijf dat soort methoden implementeert... als drinkwater schaars is om in ieder geval... zodanig het drinkwatersysteem op orde te hebben... dat er geen grootschalige lekkage is.

[1:17:19] En dat dus toepast in zijn bedrijfsvoering.

[1:17:23] De heer Goudswaard.

[1:17:25] Ja, dank voor de vraag van de heer Schutz.

[1:17:27] En inderdaad, hij heeft die moeite genomen om helemaal naar het verre noord af te reizen.

[1:17:34] Ik heb inderdaad die CEO gesproken en die gaf aan van, nou, misschien laten we inderdaad heel wat liggen.

[1:17:40] En wat de heer Schutz oppert, ja, dat zou best wel iets kunnen zijn wat het onderzoeken waard is.

[1:17:46] Ook al doen wij heel erg ons...

[1:17:49] We zijn al het beste jongetje van de klas, maar het is maar net hoe hoog je die lat ligt.

[1:17:55] En verspilling is nu eenmaal gewoon dood en doodzonde.

[1:17:59] Dus ik denk dat dat zeker de moeite waard is om de suggestie die de heer Sjoets oppert, om die te onderzoeken.

[1:18:07] Meneer Sjoets.

[1:18:08] Meneer Goudswaard, moeten we daar eigenlijk niet een toezegging op vragen van de minister?

[1:18:13] Meneer Goudswaard.

[1:18:16] Ik vind dat een hele constructieve suggestie van de heer Schuetz.

[1:18:21] Ik zou mij daar wel graag willen aansluiten en dat neerleggen dan bij onze minister.

[1:18:30] Dank u wel.

[1:18:30] Gaat u verder met uw betoog?

[1:18:31] Ja, even kijken.

[1:18:32] Voorzitter, ik zei gedragsverandering en het gebruik van grijs water.

[1:18:35] Ik hoorde meerdere mensen hier al iets over zeggen.

[1:18:39] Die kunnen zeker bijdragen aan zuinige watergebruik.

[1:18:41] Maar we moeten ook realistisch zijn over de omvang van de effecten.

[1:18:44] Gelukkig kunnen alle klein beetje's op een gegeven moment wel flink gaan optellen.

[1:18:49] En voorzitter, er is één vorm van schaamte die ik wel volledig steun.

[1:18:54] Namelijk tegelschaamte.

[1:18:56] Een voortuin die volledig uit tegels bestaat is niet alleen bijzonder smakeloos en een esthetisch dieptepunt, maar ook slecht voor de waterhuishouding.

[1:19:05] Ja, sorry, dit zit me hoog.

[1:19:07] Zoals bij meerdere dossiers zijn grote stappen te maken door de overheid een stapje terug te laten doen.

[1:19:13] Om tot een nieuwe drinkwaterlocatie te komen heb je niet alleen één vergunning nodig, je hebt echt een hele trits nodig.

[1:19:19] Watervergunning, een omgevingsvergunning voor de bouw van je pompstation, een omgevingsvergunning voor de zuivering en afvalwater.

[1:19:24] Allemaal met hun eigen bezwaarprocedures, want Nederland is gek op bezwaarprocedures.

[1:19:28] En dan hebben we het niet gehad over eventuele problematiek met bestemmingsplannen en milieueffectrapportages.

[1:19:34] En mocht je pech hebben dat het project impact heeft over meerdere gemeentes, provincies, waterschappen... dan mag je alles nog eens een keer lekker dubbel overdoen.

[1:19:42] Daarom vraag ik de minister, die zich volgens mij graag profileert als een regelschrapper...

[1:19:47] Het volgende, is de minister het met jaar 21 eens dat de huidige vergunningsstelsel de ontwikkeling van nieuwe drinkwaterwinning onnodig vertraagt?

[1:19:56] En welke concrete versnellingsmaatregelen gaat hij nemen?

[1:19:59] Wij hebben alvast enkele suggesties.

[1:20:01] Is de minister bijvoorbeeld bereid bij KRW-doelen prioriteit te geven aan maatregelen die de drinkwaterwinning versterken?

[1:20:07] En is de minister bereid geen maximumtermijnen te stellen aan nieuwe onttrekkingsvergunning voor drinkwaterwinning?

[1:20:13] En is de minister bereid bij herziening van onttrekkingsvergunningen de openbare drinkwatervoorziening aan te merken als een hoger belang?

[1:20:21] En tot slot de laatste.

[1:20:22] Is de minister bereid bij de herziening van de onttrekkingsvergunning het belang van de openbare drinkwatervoorziening in het beginsel aan te merken als een zwaarwegend openbaar belang, waaraan de voorwaarden van artikel 4.7 kaderrichtlijn Waterwoord wordt voldaan, dat dan ook als openbaar belang te kwalificeren?

[1:20:40] Dan voorzitter, ik heb het hier ook al net gehoord van andere sprekers, ook bedrijven moeten gegarandeerd zijn van een drinkwateraansluiting indien nodig.

[1:20:48] Niet alleen omdat dit duidelijkheid brengt voor ondernemers, maar ook omdat het eigenlijk volstrekt logisch is dat bedrijven een beroep kunnen doen op schoon drinkwater wanneer dat nodig acht is.

[1:20:57] En in 2024 zegt de meneer Harbers toe samen met drinkwaterbedrijven in kaart te brengen welke bedrijven een zakelijke drinkwateraansluiting voor meer dan alleen facilitaire functies gebruiken en de leverings- en zorgplicht daarin te verduidelijken.

[1:21:12] Heeft een dergelijk gesprek inmiddels precies?

[1:21:14] plaatsgevonden en welke opvolging heeft dat nou precies gekregen?

[1:21:18] Graag een flexie hierop.

[1:21:19] En tot slot, voorzitter, dit kabinet wil lozingen van koelwater en gezuiverd afvalwater begrenzen door maximale temperatuur terug te brengen van 28 naar 25 graden Celsius.

[1:21:30] Dan bestaat er een kans, ik hoorde het hier net ook al naast mij, dat elektriciteitsbedrijven op hete dagen een koelwater niet kwijt kunnen.

[1:21:36] Hoe voorkomt de minister dat deze norm leidt tot productiebeperking bij elektriciteitscentrales en energie tijdens warme periodes?

[1:21:43] Deelt de minister dat voor Nederlandse bedrijven tenminste een gelijk speelveld met onze buurlanden dan het uitgangspunt moet zijn?

[1:21:50] Dank u wel, voorzitter.

[1:21:51] Tot zover.

[1:21:53] Dank u wel, de heer Goudsvaart.

[1:21:54] En dan ga ik naar de... Oh, u heeft nog een interruptie.

[1:21:57] Eerst nog een interruptie van de heer Stoffer.

[1:22:00] Dank voorzitter.

[1:22:01] Ja, ik ben toch wel echt verrast en ik ben er wel blij mee dat er toch iets is waar jaar 21 zich voor schaamt.

[1:22:08] Valt mij hoor, ik vind jullie een keurige partij, dus wat dat betreft.

[1:22:11] Maar die tegelschapten, dat triggerde mij toch wel even.

[1:22:14] Ergens zit er ook wel wat liberaal gedachtegoed, denk ik, in jaar 21.

[1:22:19] Vindt u dat mensen, ik vind het ook lelijk trouwens, ik heb nagenoeg geen tegel in mijn voortuin, maar best een grote voortuin.

[1:22:25] Ook bewust gedaan vanwege dat het water weg kan en zo.

[1:22:29] Maar de vraag is, zijn mensen daar vrij in om te doen wat ze zelf willen?

[1:22:33] Of vind jij 2021 dat je mensen moet dwingen om die tegels er niet meer te hebben liggen?

[1:22:41] Ik zou ten eerste graag de voortuin willen aanschouwen van mijn collega.

[1:22:48] Ik ben heel benieuwd, volgens mij ziet dat prachtig uit.

[1:22:51] Maar wij zijn niet van dwang, nog drang.

[1:22:56] Deze opmerking die ik plaatste in mijn betoog... moet vooral geïnterpreteerd worden als een frivole aanmoediging richting de burger...

[1:23:08] Dat laatste ben ik blij om, voorzitter.

[1:23:10] En het eerste, ik zal een foto opzoeken.

[1:23:12] Maar je mag ook komen koffie drinken natuurlijk.

[1:23:15] Dat mag ook.

[1:23:18] Dank u wel.

[1:23:18] Het wordt heel gezellig hier in de commissie.

[1:23:20] Wat ik toejuich.

[1:23:23] Dan ga ik nu naar laatste spreken.

[1:23:25] De heer Stoffer voor uw bijdrage.

[1:23:26] Gaat u gang.

[1:23:31] Water is een bijzondere gave van onze schepper en het maakt op een bijzondere manier leven mogelijk.

[1:23:37] En op deze hete zomerdag, het is hier wel lekker, maar daarbuiten is het toch best warm, al hou ik er ook nog wel van, ik hou van die temperatuur.

[1:23:44] Maar we ervaren aan de lijve dat dat water echt heel belangrijk is.

[1:23:48] Ja, voorzitter, het is al vaak genoeg gezegd door collega's, maar het is alle hens aan dek voor genoeg drinkwater.

[1:23:54] Als we het daarover hebben, moeten we wel scherp blijven op de feiten.

[1:23:57] En ik ben blij dat een heel aantal collega's, ik zal het niet allemaal noemen, ook hebben benoemd dat er veel te snel een vinger naar onze boeren wijst.

[1:24:04] Want de Raad voor Leefomgeving en Infrastructuur verwees naar twee voorbeelden waarbij oppervlaktewaterinname stop werd gezet vanwege de hoge concentraties gewasbeschermingsmiddelen.

[1:24:13] Maar dat in beide gevallen uiteindelijk bleek dat dat gewoon uit omliggende landen kwam.

[1:24:18] Voorzitter, het actieprogramma Drinkwaterbronnen loopt achter.

[1:24:21] En mijn vraag is, wordt dit onder de noemer dwingende reden van groot openbaar belang doorgezet?

[1:24:27] Infiltratie en ondergrondse wateropslag kan de landbouw helpen om haar zoetwatervoorziening op orde te houden.

[1:24:33] Maar dit zit in een bestuurlijke impasse door risicomijdend gedrag.

[1:24:36] En mijn vraag aan de minister is hoe hij deze impasse gaat doorbreken.

[1:24:40] Voorzitter, we moeten blijven inzetten op waterbesparing.

[1:24:43] Ook dat is al een paar keer langsgekomen.

[1:24:45] Maar mijn vraag is, ziet de minister mogelijkheden om drinkwaterbesparing in de industrie beter te ondersteunen via onder meer de milieuinvesteringsaftrek en een regeling vergelijkbaar met de regeling voor CO2-besparing?

[1:24:56] En worden projecten voor waterbewuste wijken beter ondersteund?

[1:24:59] Nederland werkt aan een natuurplan voor de natuurherstelverordening.

[1:25:03] Het is van belang dat goede zoetwatervoorziening daarin aan de voorkant meegenomen wordt.

[1:25:08] Maar we moeten voorkomen dat plannen voor verbrakking opgenomen worden die de zoetwatervoorziening doorkruisen.

[1:25:13] Denk aan het Volkeraxomeer of het Zuiderdiep.

[1:25:16] En mijn vraag is aan de minister of hij zorgt dat de waterschappen proactief betrokken worden.

[1:25:21] Dan het hoogwaterbeschermingsprogramma.

[1:25:23] Vanuit het Rijk is 1,25 miljard nodig.

[1:25:26] 1 miljard staat klaar, dus we zijn echt een heel eind.

[1:25:28] Maar de resterende 250 miljoen euro wacht nog.

[1:25:31] En mijn vraag is, komt hier snel duidelijkheid over?

[1:25:34] Want hoe we het ook wenden of keren, waterveiligheid blijft onverminderd belangrijk.

[1:25:40] De KW is ook al meerdere keer langsgekomen en deze laatste etappe voor de KW is integrale informatievoorziening en goede prioritering cruciaal voor effectieve inzet, motivering van uitzonderingen op doelbereik en het voorkomen van een stikstofslot 2.0, maar dan op het gebied van waterkwaliteit.

[1:25:57] En de vraag is waar zitten bijvoorbeeld de grootste vergunningen risico's en moet actualisering voorrang krijgen?

[1:26:02] En waar komen de normoverschrijdingen, vooral door buitenland, historische en natuurlijke achtergrondbelasting?

[1:26:07] Want daar moeten we geen kruid op verschieten en is een gemotiveerde uitzondering nodig wat de SGP betreft.

[1:26:13] Waar doen rivierkreeften de inzet van boeren teniet, is ook een vraag van mij.

[1:26:17] En welke riool overstorten zorgen voor de meeste problemen?

[1:26:20] En zien we de gevolgen van drugsgebruik voor de waterkwaliteit misschien over het hoofd.

[1:26:25] Mijn indruk is dat deze slag nog niet goed gemaakt is.

[1:26:29] En mijn vraag aan de minister is hoe hij zorgt voor een goed antwoord op de vragen die ik zojuist ook voorleg.

[1:26:34] Maar misschien zijn er in dit kader ook nog wel veel meer vragen te bedenken.

[1:26:37] En komt er centraal inzicht in waterkwaliteitsdata, normen, lozingsvergunningen en bronnenanalyses?

[1:26:44] Onder andere de heer Jansen, die haalde al de guidance vanuit Brussel aan de orde, of stelde die aan de orde.

[1:26:51] En daar werd onder andere ook een toepasselijkheidstoets gesuggereerd.

[1:26:54] Dan kun je bij veel projecten aan de voorkant verslechtering uitsluiten.

[1:26:57] En mijn vraag is, hoe gaan we daar gebruik van maken?

[1:27:00] Want dan kunnen vaarwegers en havens zonder veel gedoe gebaggerd en bouwputten drooggehouden worden.

[1:27:06] Een specifiek knelpunt bij de toerbemaling voor bouwputten is dat onttrekking en lozing als aparte activiteiten worden gezien.

[1:27:12] Beoordeeld door twee autoriteiten, doordat een activiteit met hetzelfde water is.

[1:27:18] En u voelt het al aankomen, dat loopt nog eens een keer spaak.

[1:27:20] En mijn vraag is hoe de minister de omgevingswert zo wil aanpassen dat dit als één geheel wordt beoordeeld.

[1:27:27] Bij de landbouw moet het niet langer generieke maatregelen als bufferstroken gestapeld worden, maar gebiedsgericht problemen aangepakt worden.

[1:27:33] En mijn vraag is, wordt dat de kern van het nieuwe actieprogramma Nitraatrichtlijn?

[1:27:37] In kleigebieden zonder kwaliteitsproblemen zijn fosfaatnormen zo aangescherpt dat de bodemvruchtbaarheid achteruit gaat en dat geeft zelfs negatieve gevolgen voor het waterbergend vermogen.

[1:27:48] Ofwel, zo moet het dus niet.

[1:27:51] De energiesector maakt zich terecht grote zorgen.

[1:27:53] Deltaarers zien dat de aanscherping van de temperatuurnorm voor koelwaterlozingen de ruimte hiervoor fors inperkt.

[1:27:58] En hoe moet dat in de zomer als de watertemperatuur boven de norm komt en centrales stilgelegd worden?

[1:28:04] Tennet heeft nog los van de KRW aangegeven dat we binnen enkele jaren al problemen krijgen met de leveringszekerheid van stroom.

[1:28:10] En dat komt dit er bovenop.

[1:28:12] Mijn vraag is, hoe gaat de minister dit probleem, deze problemen voorkomen?

[1:28:16] Ik heb al eerder schriftelijke vragen gesteld over de gevolgen van de actualiseringsplicht voor lozings- en onttrekkingsvergunningen van warmteprojecten.

[1:28:23] Dat geeft veel onzekerheid en er is nog relatief weinig kennis van de effecten van warmtepompen.

[1:28:29] En mijn vraag is, gaat de minister deze projecten die we hard nodig hebben voor verduurzaming van de energievoorziening aanmerken als groot openbaar belang en stuurt hij aan op zekerheid voor tenminste 30 jaar?

[1:28:39] En als allerlaatste voorzitter, de SGP wil een betere aanpak van indirecte lozingen.

[1:28:44] Dit loopt achter.

[1:28:44] Mijn vraag is hoe de aanpak wordt versneld.

[1:28:46] Want voor de meeste vergunningen zijn gemeentebevoegd gezag, maar die missen de grip erop.

[1:28:50] En de minister doet weinig met de SGP-promotie.

[1:28:53] Ja, toen heette jullie nog anders, maar ik gebruik gewoon graag de nieuwe naam.

[1:28:57] Om waterbeheerders in stelling te brengen.

[1:28:58] En de vraag is, hoe krijgen we zo'n grip op indirecte lozingen?

[1:29:02] Dank u wel.

[1:29:04] Dank u wel, de heer Stoffer.

[1:29:05] Ik heb een interruptie van mevrouw Van Brenk.

[1:29:07] Gaat u gang.

[1:29:08] Ja, voorzitter.

[1:29:10] Misschien weet niet iedereen dat, maar in de vorige periode waren de heer Stoffer en ik partners.

[1:29:19] Ja, ja, ja.

[1:29:21] Op het terrein van...

[1:29:23] Wij komen er openlijk vooruit.

[1:29:29] En we hadden het gezellig hoor.

[1:29:31] Dat was zeer aangenaam voor de SDG 6.

[1:29:36] En mijn vraag is, deze periode hebben we het daar niet meer over.

[1:29:40] Maar ik zou eigenlijk wel van de heer Stoffer willen weten, hoe vindt hij nou dat dat gaat met de SDG 6?

[1:29:46] De heer Stoffer.

[1:29:48] Voorzitter, met die SDG 6, we hebben het er inderdaad niet meer over.

[1:29:52] Maar volgens mij blijft het onderwerp onmiskenbaar van belang.

[1:29:56] Zowel in Nederland als ook daarbuiten.

[1:29:58] Want even voor uw beeld, dat ging over schoon en voldoende water.

[1:30:02] In Nederland doen we het nog best behoorlijk goed.

[1:30:04] Daar ben ik ook wel trots op.

[1:30:05] Al zijn er allerlei dingen die we allemaal nog benoemd, die veel beter kunnen.

[1:30:08] Maar we hebben in ieder geval oog voor.

[1:30:10] Als we wereldwijd kijken, is dit gewoon een van de dingen...

[1:30:14] Helemaal niet om te doen denken, maar af en toe denk je wel eens van... ...als er in de wereld nog hele grote conflicten zijn of ontstaan... ...komt het toch ook vaak door waterschaarste of onvoldoende schoon water.

[1:30:23] Dus echt iets essentieels dat we in Nederland er oog voor hebben.

[1:30:27] Dat we er vooral mee doen en al die kennis die we hier hebben... ...ook gewoon wereldwijd inzetten.

[1:30:31] Ook een beetje vermarkten zeg ik erbij.

[1:30:32] Dan kijk ik met de knibbel van jaar 21.

[1:30:34] We mogen er ook best iets aan verdienen.

[1:30:36] Maar ook zorgen dat de wereld er een beetje beter van wordt.

[1:30:39] Dus het kan beter.

[1:30:42] Interruptie van jaar 21.

[1:30:45] Ja, korte vraag aan de heer Stoffer.

[1:30:49] In de stukken die wij hebben gelezen is mijn vraag aan hem.

[1:30:53] Vindt hij ook niet dat er bijzonder weinig wordt stilgestaan bij welke stappen wij nog kunnen zetten als het gaat over de waterberging?

[1:30:59] Want als ik kijk naar de trend van de afgelopen jaren, dan zie je echt een toename van neerslag.

[1:31:08] Maar een tekort van drinkwater.

[1:31:10] Dus daar hebben wij nog wel wat uitdagingen te gaan.

[1:31:14] En laten we daar niet gewoon...

[1:31:17] Heel erg veel liegen op dat geval.

[1:31:19] Heeft u daar ook nog ideeën over?

[1:31:22] Of vindt u dat onderbelicht?

[1:31:23] Of kan de heer Stoffer daar even op reageren?

[1:31:27] De heer Stoffer.

[1:31:29] Soms overvraag je mensen bijna.

[1:31:31] Maar in dit geval, ik ben vroeger waterschapbestuurder geweest.

[1:31:34] Dat is al heel wat jaren teruggehoord, waterschap Veluwe.

[1:31:37] Daar waren we toen al volop mee bezig.

[1:31:38] Je ziet eigenlijk inderdaad, en daar heeft gewoon...

[1:31:41] Daar heeft JA21 echt gelijk naar.

[1:31:42] Je ziet die pieken, dat er heel veel water komt.

[1:31:46] En dan die enorme gevolgen van droogte.

[1:31:48] Ik heb me in de aanloop naar dit debat... niet ongelooflijk voorbereid op precies dit vraagstuk.

[1:31:55] Maar in algemene zin ben ik het er helemaal mee eens... dat dit gewoon meer moet...

[1:31:58] En er zijn natuurlijk allerlei opties voor, maar ik zou vooral ook wel zeggen, laten we de waterschappen ondersteun en in stelling brengen.

[1:32:04] Maar misschien ook s'avonds even de vraag neerleggen bij de minister, bij deze.

[1:32:08] Om te kijken of hij hier ook datzelfde gevoel wat wij denk ik hebben ook ziet.

[1:32:13] En welke mogelijkheden hij ziet om de waterschappen wat dat betreft ook misschien nog meer in positie te brengen.

[1:32:19] En als er vanuit de politiek in het land iets gedaan kan worden, ja dan moeten we dat denk ik oppakken.

[1:32:23] Dus ik zal me er de komende weken eens even wat meer in verdiepen, dat beloof ik.

[1:32:27] En u mag ook langskomen mijn voortuin te bekijken.

[1:32:30] We moeten er nog samen over hebben natuurlijk.

[1:32:32] Maar mooi punt.

[1:32:33] Belangrijk punt.

[1:32:34] En er moet aan werken.

[1:32:37] De heer Goudzout.

[1:32:37] Ja voorzitter.

[1:32:38] Ik weet van de achtergrond van de heer Stoffer.

[1:32:41] Ook bij de waterschappen.

[1:32:42] Daarom stelde ik ook deze vraag.

[1:32:43] En ik ben er heel erg content mee.

[1:32:45] Dat hij die ook deels wil doorgeleiden naar de minister.

[1:32:48] Dus nogmaals dank.

[1:32:52] Dank u wel.

[1:32:52] Dan hebben we de eerste ronde aan de kant van de Kamer gehad.

[1:32:57] Ik ben er heel blij mee als oud-waterschapper wat er allemaal gevraagd wordt.

[1:33:01] Heel veel technische vragen ook.

[1:33:03] Dus ik check even bij de minister hoeveel tijd u nodig heeft.

[1:33:07] 45 minuten.

[1:33:08] Dus dat is een beetje lastig in combinatie met de lunch, denk ik.

[1:33:12] Maar als u het nodig heeft, dan...

[1:33:16] Anderhalf is misschien een beetje veel.

[1:33:18] Dus ja, 45 minuten.

[1:33:20] Het is nu vijf over elf.

[1:33:23] Dus dan komen we om tien voor twaalf terug.

[1:33:27] En dan denk ik dat de lunch daarna gewoon wat korter wordt.

[1:33:30] Want anders komen we in de knel met het einde.

[1:33:33] Dus tien voor twaalf beginnen we weer.

[1:33:37] Dank u wel.

[2:22:22] Goedemorgen nog net.

[2:22:24] We gaan beginnen met de beantwoording van de eerste termijn van de minister.

[2:22:29] We kijken even hoe ver we komen, hoe snel dat gaat.

[2:22:34] Dat ligt ook aan hoeveel interrupties er aan en hoe kort en bondig iedereen is.

[2:22:40] En mocht het nou toch langer duren, dan gaan we toch nog wel even schorzen voor de lunch.

[2:22:45] Want dat is ook wel de vraag van Kamerleden.

[2:22:48] Dus ja, het is eigenlijk aan u gezamenlijk van hout compact.

[2:22:54] Dan kunnen we er vlot doorheen.

[2:22:57] Dus dat.

[2:22:58] Dus minister, gaat de gang.

[2:23:02] Dank u wel voorzitter.

[2:23:03] Nederland heeft een haat-liefde relatie met het water.

[2:23:08] Aan de ene kant voeren we al even een strijd met het water.

[2:23:12] Een strijd die overigens steeds meer verandert door klimaatverandering.

[2:23:15] Maar aan de andere kant hebben we natuurlijk ook een groot deel van onze welvaart te danken aan het water.

[2:23:18] Denk bijvoorbeeld aan de Rotterdamse haven waarmee Nederland en heel Europa economisch verbonden is met de rest van de wereld.

[2:23:26] Maar ook bijvoorbeeld aan Nederlandse innovaties op het gebied van waterveiligheid.

[2:23:29] Zoals de Dutch Float Dike.

[2:23:31] En innovaties dus op het gebied van waterkwaliteit.

[2:23:34] Waar mevrouw Velliga al iets over zei.

[2:23:37] Namelijk de plasma vortex reactor geloof ik.

[2:23:39] Dus dat is echt fantastisch.

[2:23:44] En daar wordt ook veel geld mee verdiend voor de Nederlandse economie.

[2:23:47] Water is echter niet alleen een drijfveer van ons vernieuwvermogen, het is natuurlijk ook de bron van leven.

[2:23:52] En dat werd al gezegd in het debat.

[2:23:53] Het is niet voor niets dat als we kijken naar nieuwe planeten, als we die ontdekken, dan wordt er altijd als eerste gekeken, is er sprake van water, sprake van stromend water.

[2:24:02] Want dat is een teken dat er mogelijk sprake zou zijn van leven.

[2:24:07] En dat brengt me bij het badje dat zoveel Nederlanders hebben opgezet de laatste dagen met deze hitte voor hun kinderen of kleinkinderen.

[2:24:14] Waarvan ik er overigens zelf ook één ben.

[2:24:17] Het drinkwater wat Nederlanders elke dag drinken in de drinkbekers doen van hun kinderen als ze naar de basisschool gaan.

[2:24:24] Wat we nu voor ons hebben in kannen en in glazen en waarmee Nederlanders ook gewoon elke dag koken.

[2:24:30] Maar ook bijvoorbeeld voor de levensmiddelenindustrie.

[2:24:33] De levensmiddelenindustrie heeft natuurlijk ook gewoon schoon water nodig... om te kunnen leveren en te produceren.

[2:24:40] En dat brengt mij bij de KRW, voorzitter.

[2:24:42] De kaderrichtlijn water.

[2:24:43] Het doel van de KRW, namelijk schoon grond- en oppervlaktewater...

[2:24:47] is ontzettend belangrijk.

[2:24:48] En het is voor Nederland als land waar de Rijn, Maas, Gelde en Eems uit andere Europese landen ons land binnenstromen van ontzettend groot belang dat we dit Europees regelen.

[2:25:00] Daar hebben we ontzettend veel baat bij.

[2:25:03] Maar daar moeten we natuurlijk zelf ook aan de slag.

[2:25:06] We kunnen niet van andere landen vragen iets te doen als we dat vervolgens zelf niet doen.

[2:25:10] Dat is het hele idee van Europese samenwerking.

[2:25:12] En daarom zijn we heel druk bezig nu met een eindsprint.

[2:25:15] De laatste monitor die met de Kamer is gedeeld vorig jaar, die toonde al aan dat wij 83 procent van alle doelen hadden verwezenlijkt.

[2:25:25] Inmiddels kan ik met de Kamer delen dat we op 88 procent zitten.

[2:25:30] Dus je ziet echt dat wij heel stug maar zeker voortgang maken.

[2:25:37] We zitten dus echt op de goede weg en dat is hartstikke goed nieuws.

[2:25:40] Maar tegelijkertijd zijn er ook zorgen over de implementatie van regelgeving.

[2:25:44] Die hebben wij natuurlijk ook bereikt en daar zijn door een aantal Kamerleden natuurlijk ook vragen over gesteld.

[2:25:47] En die zorgen neem ik vanzelfsprekend heel erg serieus.

[2:25:50] Bijvoorbeeld de heer Stoffer die zei van voorkom het stikstof slot 2.0.

[2:25:53] Ik denk dat dat een hele belangrijke...

[2:25:56] oproep is, want we willen natuurlijk niet weer nog in zo'n situatie komen, morgen komt het kabinet met het stikstofpakket, maar we moeten niet voorkomen dat over een aantal jaar het kabinet op een dergelijke wijze moet komen met het KRW-pakket om Nederland op die manier van het slot te krijgen.

[2:26:11] Dus daar doe ik ook alles aan om te voorkomen dat dat al het geval is, maar dat betekent wel dat we nu ook keuzes moeten maken.

[2:26:16] Tegelijkertijd willen we niet alleen een schone delta, we willen ook een economisch sterke delta.

[2:26:20] Sterker nog, we zijn de sterkste, we leven in de economisch sterkste delta van de wereld.

[2:26:26] Dat is ook best iets goeds om te beseffen met elkaar.

[2:26:29] Sterker nog dan Shanghai of elke andere delta in de wereld, leven wij hier in de economisch sterkste delta van de wereld.

[2:26:38] En we willen die schoner maken, maar we willen tegelijkertijd ook die positie in de wereld behouden, want dat is voor onze samenleving, maatschappij,

[2:26:45] En voor alle Nederlanders ontzettend veel waard.

[2:26:48] Met die introductie wil ik overgaan tot het beantwoorden van de vragen.

[2:26:52] Dat doe ik aan de hand van blokjes.

[2:26:56] Ik begin omdat daar gewoon by far de meeste vragen over zijn gesteld met waterkwaliteit, CQ, de KRW.

[2:27:04] Deze doe ik later.

[2:27:06] Klimaatadaptatie, drinkwater, waterveiligheid, PFAS en overig.

[2:27:13] Dat is de volgorde.

[2:27:16] En dan begin ik allereerst bij waterkwaliteit en de KRW.

[2:27:22] En eigenlijk wil ik met de mooiste vraag beginnen die gesteld is.

[2:27:25] Namelijk dat is de vraag van mevrouw Bomet.

[2:27:27] Hoe vindt de minister zelf dat het gaat?

[2:27:29] Dan weet je altijd een beetje wat je kan verwachten.

[2:27:34] En ik heb net al gezegd dat we echt nog wel een opgave met elkaar te doen hebben.

[2:27:38] Maar dat we nu wel in een jaar tijd van 83 naar 87 procent zijn gegaan.

[2:27:41] En ik vind dat goed nieuws.

[2:27:43] Dus we moeten verder gaan om dat te doen.

[2:27:46] Maar we zijn echt een end op weg.

[2:27:49] Ja, ik zie een interruptie.

[2:27:51] Misschien helpt het mee dat we aan het eind van het blokje even alle vragen doen.

[2:27:55] Dus dat is het voorstel.

[2:27:56] Voorzitter, mijn vraag gaat ook over de inleiding nog.

[2:27:59] Dus misschien kan het dan nu wel.

[2:28:01] Oké, dan kunt u hem nu gelijk doen.

[2:28:02] Gaat we gaan.

[2:28:03] Ja, want zowel in de inleiding als ook in dit nieuwe blokje zegt de minister... ...we zijn hartstikke goed op weg, want we hebben 87% van de doelen nu bereikt...

[2:28:14] Maar tegelijkertijd is 100% van de wateren nog niet in goede conditie.

[2:28:18] Kan de minister wat meer uitleggen over hoe je dit eigenlijk verkoopt?

[2:28:26] Nou, is dat het één een enorme opgave is.

[2:28:29] Dus daar moeten we realistisch in zijn.

[2:28:31] Het is echt een enorme opgave om aan die 100% te voldoen.

[2:28:36] Tegelijkertijd zijn er ook heel veel uitzonderingsgronden mogelijk.

[2:28:38] Zeker omdat wij beneden een stroom zijn...

[2:28:40] Ik zei net al even, vier rivieren die uit andere landen, die vaak ook door meerdere landen heen gaan, bij ons uitkomen.

[2:28:47] Er zijn ook gewoon uitzonderingsgronden die je kan gebruiken als je met goede reden kan zeggen.

[2:28:53] En daar kijken we nu ook naar en daar hebben we het ook met buurlanden over.

[2:28:56] Van ja, die vervuiling komt niet vanuit in die wateren, want die kijkt natuurlijk gewoon naar wat is de waterkwaliteit in bepaalde wateren.

[2:29:02] Die zit niet in Nederland, die bron van die vervuiling, maar die zit bijvoorbeeld in buurlanden.

[2:29:07] Daar hebben we het met buurlanden over.

[2:29:09] Maar dat zorgt er nog steeds wel voor dat wij blijven steken op een bepaald percentage natuurlijk.

[2:29:15] Dus we zijn op allerlei fronten, maar Rijkswaterstaat staat op heel veel punten bezig.

[2:29:19] Waterschappen zijn op heel veel punten bezig.

[2:29:21] Ze zijn bezig met die stroomgebiedbeheersplannen.

[2:29:23] Dus we zijn op allerlei fronten bezig om dat nog steeds te doen.

[2:29:25] Maar ik vind het absoluut positief dat wij ook in een jaar tijd weer zo'n stap hebben gezet.

[2:29:30] Ik ben er ook eerlijk over dat we er nog niet zijn.

[2:29:33] En ik ben ook gecommitteerd om dit weer verder te brengen.

[2:29:36] Het is niet dat we nu op onze lauren gaan rusten.

[2:29:42] Mevrouw Wiersma.

[2:29:44] Ja, dank u voorzitter.

[2:29:45] Ik heb eigenlijk ook een hele specifieke vraag voor deze minister.

[2:29:49] Want hij heeft het over Europees en de buurlanden.

[2:29:52] Je moet natuurlijk als je iets vraagt van anderen zelf ook laten zien dat je het goed doet.

[2:29:57] Maar deze vraag heb ik eigenlijk gisteren ook aan mevrouw Manfredi van de Europese Commissie gesteld.

[2:30:03] Want een van de belangrijke biologische parameters bijvoorbeeld... om de KRW-lichamen te beoordelen, is de parameter vis.

[2:30:13] En we zien dat, en dat is op alle parameters het geval... dat er binnen lidstaten een enorme diversiteit is... aan hoe die parameters in beeld gebracht worden.

[2:30:23] Ik noem maar een voorbeeld, in Nederland brengen we dat in bijna 95% van de wateren in beeld...

[2:30:27] Maar er zijn lidstaten die dat echt veel minder doen.

[2:30:31] Dat 30% of minder.

[2:30:34] Ik ben het rijtje wel eens afgegaan.

[2:30:37] Maar waarin dat onvergelijkbaar is.

[2:30:39] Dus als het gaat om level playing field.

[2:30:41] Want we zitten natuurlijk wel in een Europese markt ook.

[2:30:45] Hoe ziet deze minister dat?

[2:30:46] Ziet hij dat ook als een kwetsbaarheid?

[2:30:49] En hoe gaat hij zich daarvoor inzetten?

[2:30:51] Deze minister.

[2:30:53] Nee, en dat ben ik met mevrouw Weersma eens.

[2:30:55] Want precies mijn punt is van we willen een gelijk speelveld hebben.

[2:31:00] En daar heeft Nederland als benedenstroomland veel baat bij.

[2:31:04] Dan wil je dat andere landen natuurlijk ook presteren als wij ook leveren.

[2:31:08] En dat zit natuurlijk een beetje achter de vraag die mevrouw Wiersma stelt.

[2:31:12] En hoe kan het dan zo zijn dat andere landen minder meten dan wij?

[2:31:16] Dit raakt ook heel erg aan het punt wat het lid Kostic maakte aan het begin.

[2:31:19] Namelijk dat wij in de onderregio zouden zitten...

[2:31:23] Dat is niet helemaal het geval, want als je kijkt naar die subdoelen, dan zie je echt dat wij het goed doen.

[2:31:28] En echt boven het gemiddelde scoren.

[2:31:31] Maar het verschil zit ook heel groot omdat wij heel veel meten.

[2:31:35] En als je iets meet, dan kan je er natuurlijk ook niet aan voldoen.

[2:31:37] Terwijl als je het niet meet, dan kan je er ook niet aan voldoen.

[2:31:39] En daar zit natuurlijk een deel van het antwoord.

[2:31:41] Dus het gesprek in Europa gaat er ook heel erg over hoe zorgen we dat dat nou geharmoniseerd wordt.

[2:31:46] Want over koelwater is ook een vraag gesteld.

[2:31:49] Het moet allemaal gelijk speelveld zijn.

[2:31:51] Dat is mijn hele insteek.

[2:31:52] Het kan niet zo zijn dat wij het op een manier implementeren, anders dan bijvoorbeeld omringende landen, zodat onze industrie daarboven redig bijvoorbeeld of onze boeren of onze vissers of bedenk het maar, of Nederland in brede zin, daar meer nadeel van heeft dan bijvoorbeeld vergelijkbare groepen.

[2:32:11] Voor industrieën in het buitenland.

[2:32:12] Dus daar is mijn hele inzet op gericht.

[2:32:16] Interruptie, de heer Suits.

[2:32:19] Ja, felicitatie aan de minister voor de winst van 4% op het doelbereik.

[2:32:26] Tegelijkertijd hebben we in de achterliggende periode ook wel aandacht gehad voor de resultaten die we laten zien ten aanzien van de chemische samenstellingen van water.

[2:32:35] We hebben daar een rekenkamer rapport over gehad daarin.

[2:32:38] had men het toen over 3 procent.

[2:32:40] En we hebben toen de vraag gesteld... hoe kan dat nou naast elkaar bestaan?

[2:32:43] Nou, gelukkig kregen we twee weken geleden... tijdens een technische brief in de bevestiging... beide is waar.

[2:32:49] Dus de Kamer wordt goed geïnformeerd.

[2:32:51] Dat is mooi.

[2:32:52] Maar toch vraag aan de minister.

[2:32:54] Hoe kan dat zo uit elkaar liggen?

[2:32:56] En die vraag is niet zonder belang... omdat we begrepen van de Rekenkamer... dat met name die chemische samenstelling van wateren... dat dat de bovenliggende toets is...

[2:33:05] de commissie toepast.

[2:33:07] Dus mooi dat we 87% halen.

[2:33:09] Nogmaals, felicitaties.

[2:33:10] Maar hoe verhoudt zich dat tot elkaar?

[2:33:15] Ja, minister.

[2:33:17] Ja, dat zit in de systematiek van de KNW.

[2:33:19] Maar volgens mij is die vraag door de heer Schutz ook gesteld in de eerste termijn.

[2:33:22] Daar kom ik nog op terug.

[2:33:23] Ja, dit is natuurlijk het voorstel van de voorzitter om even zoveel mogelijk vragen te beantwoorden.

[2:33:27] Ik stel voor dat, als de Kamer het goed vindt, want dan kunnen we voorkomen dat natuurlijk...

[2:33:32] En het idee wordt gecreëerd dat ik bepaalde vragen zou willen ontwijken.

[2:33:37] Dat is niet het geval.

[2:33:40] Ik ga ze allemaal beantwoorden.

[2:33:40] Gaat u verder, minister?

[2:33:42] En dan de vraag in de Kamer om heel even geduld te hebben.

[2:33:45] En dan kunnen ze daarna beantwoord worden.

[2:33:48] Gaat u gang.

[2:33:50] Ja, dank voorzitter.

[2:33:51] Dit kost iets vroeg ook, kunnen onze kinderen straks nog zwemmen in een schoon water?

[2:33:54] En dat vind ik een hele terechte vraag.

[2:33:56] En mevrouw Bromet had daar een mooi voorbeeld over.

[2:33:59] Ik heb ook dat soort verhalen, ik zal het omwille van de tijd niet allemaal uitweiden, maar ik ben wethouder geweest in Rotterdam, waar ik dit, zeker in Rotterdam, waar je te maken hebt met het urban heat island effect, zeker op Rotterdam-Zuid, waar enorm veel behoefte is aan verkoeling.

[2:34:12] Maar waardoor ook bijvoorbeeld door heel lang niet in de Rijnhaven daar gezwommen komt worden, omdat het gewoon te vies was.

[2:34:16] En dat hebben we met veel investeringen, ook bij de Briedenoord hebben we een dergelijke situatie gehad.

[2:34:23] Met veel investeringen zorgt dat daar wel zwemwater kan worden gecreëerd.

[2:34:26] Dan moet je natuurlijk ook aan allerlei veiligheidsmaatregelen nemen.

[2:34:30] Maar dan kan er verkoeling plaatsvinden.

[2:34:32] En het ziet er gewoon geweldig uit als mensen daar in het water kunnen springen met heet water.

[2:34:35] Kinderen, ouders, opa's, oma's die met elkaar daar ontzettend veel plezier hebben.

[2:34:40] Sterker nog in de Rijnhaven wordt een strand gecreëerd.

[2:34:42] Dus het is ook echt wel iets wat we willen bevorderen, zeker met gewoon steeds heter worden in de zomers.

[2:34:49] Absoluut in steden is dat gewoon een enorme behoefte van mensen.

[2:34:53] Maar niet alleen in steden, ook in heel veel dorpen natuurlijk.

[2:34:56] Daar refereerde mevrouw Bobbent ook aan.

[2:34:57] Nou, er zijn op dit moment al 750 zwemlocaties en we proberen dat ook echt uit te breiden.

[2:35:01] Want je ziet dat in steden en in dorpen daar gewoon heel veel behoefte aan is.

[2:35:06] Dus het is wel zo'n mooi voorbeeld waar die KRW natuurlijk ook weer aan gaat bijdragen.

[2:35:10] Dan de vraag van mevrouw Wiersma, zijn de bronnen wel goed in beeld en geven de boeren niet onterecht de schuld van de problemen?

[2:35:17] Nou, dat denk ik niet.

[2:35:18] Volgens mij geven de boeren ook helemaal niet de schuld van de problemen.

[2:35:21] In geen enkele situatie, in geen enkel dossier.

[2:35:24] Maar het kan natuurlijk zo zijn dat boeren natuurlijk wel...

[2:35:31] ...onttrekken, net zoals de industrie bijvoorbeeld.

[2:35:34] En als er bijvoorbeeld onttrekkingsverboden zijn... ...dan wordt er natuurlijk opgehandhaafd, omgeacht wie dat doet.

[2:35:39] En waterbeheerders hebben op dit moment een goed beeld van alle bronnen.

[2:35:42] En dat gaat zowel over riooloverstorten, industrie, landbouw... ...en zelfs vogelpoep.

[2:35:47] Ja, ik wist het ook niet, maar daar hebben ze zelf dus ook een goed beeld bij.

[2:35:55] Mevrouw Wiersman.

[2:35:56] Ja, dank.

[2:35:57] Over de waterscheiters, zoals ik ze gisteren noemde, hebben we het gisteren ook uitgebreid gehad.

[2:36:02] Ganzen, eenden.

[2:36:03] Maar goed, daar gaat mijn vraag niet over, voorzitter.

[2:36:06] Ja, over de bronnen in beeld.

[2:36:08] Gisteren hoorden we door een van de onderzoekers die hier was, die al zich lang ook met dit thema bezighoudt.

[2:36:13] dat er ook heel veel illegale lozingen plaatsvinden en dat ze dat in de praktijk wel heel veel tegenkomen.

[2:36:23] Is dat ook goed in beeld, vraag ik aan de minister.

[2:36:26] Dat zijn dus bedrijven die daar geen vergunning voor hebben, maar wel verf, maar ook allerlei andere stoffen toch lozen in het milieu.

[2:36:36] Dat komen zij in de praktijk tegen.

[2:36:37] Is dat ook echt goed in beeld, zodat de handhaving daar ook op kan worden ingezet?

[2:36:43] De minister.

[2:36:44] Het lastige natuurlijk van illegale lozingen is dat ze niet worden gemeld.

[2:36:48] Dat is het vaak altijd, ook een ander dossier, fatbikes, dat is ook een hele illegale stroom op het probleem.

[2:36:54] Daar probeer je wel meer zicht op te krijgen, dus dat kan ook wel.

[2:36:57] Alleen het lastige is dat het, omdat het illegaal juist niet in beeld is, maar ook door een aantal Kamerleden is het natuurlijk terecht, aandacht vraagt voor handhaving en zicht op lozingen.

[2:37:06] Dus dat is ook een vraagstuk naar de toekomst toe.

[2:37:08] Om niet alleen vergunningen actueel te houden, dus dat we precies weten wat er geloosd wordt en dat we daar toezicht op kunnen uitvoeren.

[2:37:17] Maar dat we ook natuurlijk gewoon in brede zin de handhaving hebben, niet alleen op bedrijven die het melden, maar juist ook natuurlijk op de illegale lozingen.

[2:37:24] Maar het is een vraagstuk wat niet makkelijk is, maar wel waar inzet op wordt gepleegd.

[2:37:30] Dan, mevrouw Van Brenk heeft de vraag gesteld of ik het als een signaal zie dat mensen regelmatig hun drinkwater moeten koken.

[2:37:39] We zien inderdaad de afgelopen tijd kookadviezen van drinkwaterbedrijven langskomen.

[2:37:44] En het laat ook zien dat het systeem om tijdig te identificeren dat er microbiële risico's zijn dat het goed werkt.

[2:37:50] Vorig jaar was ik nog staatssecretaris van VWS, Volksgezondheid.

[2:37:56] Daar hebben we het een keer met blauwe bessen gehad in de Albert Heijn.

[2:38:00] En dan zie je ook dat binnen 24 uur de bron kan worden opgespoord en kunnen er gelijk adviezen worden gegeven.

[2:38:05] Het is natuurlijk heel vervelend dat zoiets ontstaat, want het is voor mensen vervelend, het is voor zo'n bedrijf ook vervelend.

[2:38:10] Maar uiteindelijk zien we dat we echte systemen zo goed hebben ingericht dat we dan ook vervolgens kunnen handelen.

[2:38:14] Het maakt het natuurlijk heel vervelend als je dat moet koken, maar we zien ook niet dat we nu een enorme stijging zien in dat dat soort adviezen worden gegeven, maar het is belangrijk dat die adviezen wel worden gegeven als het nodig is.

[2:38:25] Het lid Kostic vroeg nog, er is een watercrisis bovenop de klimaatcrisis.

[2:38:30] En ben ik het er mee eens dat Nederland alles op, alles moet zetten voor waterkwaliteit.

[2:38:35] Nou, ik heb net al in mijn inleiding over iets gezegd over het belang van de KRW, juist ook in Europees verband.

[2:38:40] Dus ik denk ook absoluut dat het zo is.

[2:38:44] Rekening houden met alle belangen die er zijn.

[2:38:46] Maar ik gaf ook aan, ook juist voor de industrie, want soms wordt het wel eens tegenover elkaar gezegd, levensmiddelenindustrie, is schoon water gewoon ontzettend groot belang.

[2:38:53] Dus het is ook iets wat echt handen dan met elkaar kan gaan.

[2:38:57] Dan mevrouw Vellenga Beemsterboer die vroeg... hoe ik ervoor ga zorgen dat alle partijen in de waterketen... inclusief de mede-overheden... de nationale waterstrategie centraal stellen.

[2:39:09] Nou, we zijn bezig om het Nationaal Waterprogramma... 2028 en 2033 op te stellen voor de gehele waterketen... met ook een doorkijk naar 2050 en verder.

[2:39:18] En dit doen we met mede-overheden...

[2:39:20] En dat doen we natuurlijk bewust op lange termijn.

[2:39:23] Heel veel dossiers waar mijn ministerie aan werkt, dat zijn niet dossiers die vaak heel erg van korte termijn zijn.

[2:39:31] We kijken zowel op infrastructuur, op waterkwaliteit, op alles wat met dat soort onderwerpen samenhangt, kijken we natuurlijk echt naar de lange termijn.

[2:39:39] En dat is belangrijk om daar alle partners in de keten in mee te nemen.

[2:39:45] En in het Nationaal Waterprogramma beschrijven we tot 233 wat we concreet doen.

[2:39:50] En adresseren we ook de strategie voor de lange termijn.

[2:39:56] Dan de vraag van de heer Stoffer.

[2:39:57] Waar komen de normaarschrijdingen vooral door?

[2:40:00] Komen die door het buitenland, historische of achtergrondbelastingen?

[2:40:05] Of komen die daarvan aan, van historische belastingen of achtergrondbelastingen?

[2:40:08] Nou, de KRW houdt hier rekening mee, zodat we hier ook dus niet onterecht op worden afgerekend.

[2:40:13] Ik noemde net al even de uitzonderingsgronden als het gaat om vervuiling uit bronnen die boven strooms liggen.

[2:40:19] Dan zijn er ook uitzonderingen mogelijk.

[2:40:21] En natuurlijke achtergrondconcentraties wegen niet mee in de KRW-oordelen.

[2:40:27] Dan wordt gebiedsgerichte aanpak de kern van het achtste actieprogramma Nitraatrichtlijn.

[2:40:33] Ook een vraag van de heer Stoffer.

[2:40:35] Ja, daar kan ik nog niet op vooruit lopen, want de minister van LVN heeft ook op 22 mei een brief naar de Kamer gestuurd dat wij de voorbereidingen nu treffen om per 1 juli 27 met een achtste actieprogramma te doen.

[2:40:48] En daar werken we nu ook aan samen op de inhoud.

[2:40:52] Maar daar kan ik nog niet op vooruitlopen.

[2:40:55] Dan de vraag van de lid Kostic is welke extra verplichten en maatregelen gaat de minister nemen om de waterkwaliteit daadwerkelijk te verbeteren.

[2:41:03] En of ik kan toezeggen het advies van RLI op te volgen om een KRW-doelen te laten doorwerken in de wetgeving voor onder andere beleid over bestrijdingsmiddelen en lozingen.

[2:41:11] Dat is natuurlijk vaak zo met Europese richtlijnen of het is altijd zo.

[2:41:16] Dat moet natuurlijk worden doorvertaald in de Nederlandse wetgeving.

[2:41:18] Dat is ook het geval.

[2:41:19] Dus we kijken nu ook naar

[2:41:20] Na de inbreukprocedure die door de commissie is gestart, naar welke verdere doelen moeten we daarin opnemen.

[2:41:27] En daar wordt dus nu aan gewerkt en dan zal de Kamer ook binnenkort over worden geïnformeerd.

[2:41:32] Dan of ik de mening deels van de heer Goudsvaart dat bedrijven in Nederland een gelijk speelveld met andere landen moet hebben.

[2:41:38] Volgens mij heb ik dat net ook positief beantwoord.

[2:41:42] Ja, voorzitter, de minister doet het knap.

[2:41:43] Eigenlijk één deel van de vraag beantwoordde.

[2:41:46] De eerste vraag, welke extra maatregelen gaat de minister nemen?

[2:41:48] Aangezien hij ook constateert dat het nog niet goed gaat met de kwaliteit van ons waterroom het zachtjes uit te drukken.

[2:41:54] Dus welke extra maatregelen gaat hij nemen?

[2:41:56] En hij zegt net toe dat hij met een brief komt als het gaat om de doorvertaling van de kaderrichting waterrichting andere wettenregeving.

[2:42:04] Wanneer komt dat ongeveer?

[2:42:06] Minister.

[2:42:09] Kijk, wat ik gezegd heb, is dat wij nu bezig, ik ben letterlijk nu bijna elke dag op mijn ministerie bezig, om te kijken van wat we moeten doen, wat is dan wetgeving, wat zijn de voor- en nadelen.

[2:42:16] Kijk je bijvoorbeeld naar, nou, er werd al gevraagd over, wat doe je met vergunningen?

[2:42:19] Hoe zorg je dat die actueel blijven?

[2:42:21] Nou, daar zullen ook, daar zal wetgeving op komen.

[2:42:24] Dus dat, we verwachten dat dat in september, dacht ik, geloof ik.

[2:42:29] Ja, die aanschrijving is.

[2:42:32] Ja, in september?

[2:42:33] Eind 27.

[2:42:33] Eind 27, oh, dat komt eind 27, hoor ik nu.

[2:42:34] Eind 27.

[2:42:36] Dus dat is het antwoord op die vraag.

[2:42:47] Nog een interruptie van mevrouw Wiersma.

[2:42:52] Ja, dank voorzitter.

[2:42:53] Ja, want ik vind het wel interessant omdat de minister stelt dat er dan gebruik maakt van uitzonderingsgronden, ook als het gaat om achtergrondconcentraties.

[2:43:01] Maar als we kijken naar de opgave voor de landbouw, dan wordt kwel daar bijvoorbeeld in meegerekend in de opgave voor de landbouw.

[2:43:07] Terwijl kwel vanuit de historische, ja al historisch is opgebouwd en je daar op dit moment dus in die zin niet iets mee kunt doen.

[2:43:15] Hetzelfde geldt voor de waterscheiters, kom ik weer, de ganzen.

[2:43:19] Die worden opgeteld bij, als ik het goed herinner, bij de RWZI's.

[2:43:24] De opgave daarvoor.

[2:43:26] Dus ziet de minister daar ook mogelijkheden om dat nog eens goed onder de loep te nemen?

[2:43:30] Omdat...

[2:43:31] Als je daar eigenlijk via degene die de doelstelling krijgt niet zoveel aan kunt doen, dan zou je daar eigenlijk voor moeten corrigeren in de opgave.

[2:43:44] En dat is natuurlijk het lastige.

[2:43:46] Aan de ene kant zijn er uitzonderingen mogelijk.

[2:43:48] Als je dat goed kan onderbouwen, dan zijn er uitzonderingen mogelijk.

[2:43:52] Maar wat de KRW doet, die kijkt natuurlijk naar wat is de waterkwaliteit van een waterlichaam op enig moment.

[2:44:03] En dit heeft natuurlijk ook te maken met het one-out-all-out principe.

[2:44:10] En wat natuurlijk...

[2:44:11] Waar ik me ook van kan voorstellen dat het natuurlijk ook voor heel veel mensen gek klinkt.

[2:44:15] En dat had ik aanvankelijk ook.

[2:44:17] Op 100% van de doelen moet je groen scoren om uiteindelijk de boel groen te houden.

[2:44:22] Maar de gedachte die erachter zit is natuurlijk op zichzelf wel te begrijpen.

[2:44:26] Als je er even iets verder induikt.

[2:44:27] Namelijk dat je hoeft maar... Al die concentraties zijn belang voor de waterkwaliteit.

[2:44:34] Dus een beetje grof gezegd of een vis nou doodgaat aan lood of aan een andere stof, dat maakt voor het effect niet uit.

[2:44:42] Maar uiteindelijk moet je zorgen dat die concentraties natuurlijk allemaal onder bepaalde grenswaarden zitten.

[2:44:46] En zo zal er natuurlijk ook worden gekeken naar vergunningen in zowel negatieve zin als in positieve zinnen.

[2:44:51] Dus als het bijvoorbeeld een waterlichaam rood is, maar als vooral een lozing plaatsvindt op een andere stof die bijvoorbeeld zwaar in het groen zit, dan zijn er wel degelijk dingen mogelijk.

[2:45:00] Als we maar met z'n allen in brede zin onder die grenswaarden blijven.

[2:45:04] Dus je kijkt natuurlijk altijd, je kijkt dus in die zin veel minder naar, zoals we bijvoorbeeld bij stikstof doen, naar uitstoot in de bron.

[2:45:12] En je kijkt gewoon puur naar wat is het effect van een bepaalde emissie op een waterlichaam.

[2:45:16] Dus ja, aan de ene kant kunnen er, als er goede redenen toe zijn, uitzonderingen worden gegeven.

[2:45:21] Aan de andere kant is dit hoe de systematiek werkt.

[2:45:24] En die is vanuit optiek van waterkwaliteit natuurlijk ook niet geheel onlogisch.

[2:45:30] Dank u wel.

[2:45:30] Gaat u verder met het afronden van dit blokje?

[2:45:32] Dan willen de leden beklemmen dat we even de vraag aan het einde doen.

[2:45:39] Dat houdt mee.

[2:45:40] Gaat u verder.

[2:45:42] Yes, dan is het dat de gelijke speelveld had ik beantwoord.

[2:45:46] Dat heb ik ook in mijn introductie gezegd op de antwoord van de vraag van de heer Goudswaard.

[2:45:49] Dat het belangrijkste is dat bedrijven een gelijke speelveld hebben met vergelijking met andere bedrijven in Europa.

[2:45:54] Dan of ik me inzet voor realistische KRW-doelen.

[2:45:58] De vraag van mevrouw Vellinga Beefsboord.

[2:46:00] Dat is inderdaad het geval.

[2:46:00] Dat is ook in het coalitieakkoord afgesproken.

[2:46:03] Het was zoveel mogelijk realistisch en voor de simplificatie, maar wel ambitieus.

[2:46:08] Dus dat is belangrijk omdat... Oh, ik had hier mevrouw Vellinga bij de vloer staan.

[2:46:13] Dat is mevrouw Boelsma-Hoekstra.

[2:46:14] Ja, ja, ja, ja, ja.

[2:46:17] Dan de vraag van mevrouw Bromet... over de KRW niet afzwakken om doelen en ambities... want dat gaat juist extra nationale regels met zich meebrengen... als bovenstroomse landen ook minder of doen.

[2:46:30] Volgens mij zijn we het al met elkaar eens.

[2:46:31] Dus dat heb ik net ook gezegd.

[2:46:32] We hebben echt als Nederland echt een belang... om dit Europees op te pakken en met elkaar te doen... omdat juist heel veel water Nederland binnen stroomt via andere landen.

[2:46:42] Dan de vraag van het lid Kostic... dat er nu hard wordt gewerkt aan het afzwakken van bestaande regels...

[2:46:47] Die onze gezondheid, water en milieu beschermen.

[2:46:49] Of ik bereid ben daar actief coalities op te zoeken met landen zoals Denemarken.

[2:46:54] Om die verzoepeling daadwerkelijk tegen te houden.

[2:46:56] Ik zei net al even wat onze inzet is.

[2:46:57] Dus ik vind het belangrijk dat er echt Europese afspraken worden gemaakt.

[2:47:00] Over waterkwaliteit hebben wij bij uitstek als Nederland een belang bij.

[2:47:05] En waar dat opportun is en waar we reden zien om bepaalde coalities te vormen, zullen we dat zeker doen.

[2:47:11] Dan de vraag of ik een update kan geven over discussie in de EU over het one-out, all-out-principe.

[2:47:20] Vraag van mevrouw Van Brenk, ik heb er net al wat over gezegd dat het niet geheel gek is om het op die manier te benaderen vanuit waterkwaliteit.

[2:47:27] Tegelijkertijd is het natuurlijk wel dat je aan heel veel doelen kan voldoen.

[2:47:33] En alsnog, je kan technisch gezien aan 99% van alle stoffen voldoen in alle wateren, maar alsnog 0% scoren.

[2:47:40] En dat is natuurlijk gek.

[2:47:42] Dat kan ik me voorstellen voor heel veel mensen.

[2:47:45] En daarom hebben we ook gezegd dat die indicator beter moet weergeven wat die waterkwaliteit is.

[2:47:49] Dus ook naar die individuele doelen te kijken.

[2:47:51] En dat is met inzet van Nederland is er nu ook een indicator naast gezet.

[2:47:54] Juist om dat veel beter te monitoren.

[2:47:57] Dan de vraag van de heer Jansen of ik bereid ben om alle flexibiliteit die de commissie in haar recente guidance noemt als doelverlaging uitstof van termijnen maximaal per direct in te zetten om Nederlandse boeren en ondernemers te beschermen tegen een vergunningsslot.

[2:48:10] Nou, dat laatste wil natuurlijk sowieso voorkomen, vergunningsslot.

[2:48:12] Maar het kan wel zijn dat bepaalde vergunningen inderdaad niet meer verleend kunnen worden.

[2:48:16] Op het moment dat natuurlijk daar een emissie plaatsvindt of een lozing plaatsvindt van stoffen in een waterlichaam.

[2:48:22] waarbij al tegen de grenswaarde aan zit.

[2:48:25] Dus kijk, waar sprake is bijvoorbeeld van waterlichaams zoals rivieren, waar enorm veel verdunning plaatsvindt, zal dat een minder groot risico zijn als bijvoorbeeld een zinkfabriek loost op een beekje in Brabant.

[2:48:38] Dus ja, dat ligt gewoon helemaal natuurlijk aan de situatie.

[2:48:43] Maar Nederland heeft diverse handreikingen gemaakt om waterbeheerders te helpen om de uitzonderingen toe te passen.

[2:48:49] Want die uitzonderingen zijn wel belangrijk om het werkbaar te houden voor de Nederlandse economie.

[2:48:53] Het is dus door heel generiek, want die KRW is natuurlijk generiek opgezet.

[2:48:59] Als je dat doet, dan loop je natuurlijk wel gevaar dat sommige bedrijven echt in de knel komen.

[2:49:03] Dat willen we voorkomen, maar we willen wel zorgen dat die waterkwaliteit natuurlijk goed is.

[2:49:07] En daarvoor zijn uitzonderingen mogelijk, maar het moet wel passen binnen de uitzonderingsmogelijkheden die er zijn.

[2:49:12] Dan vraagt mevrouw Van Brink om drie dingen expliciet toe te zeggen.

[2:49:17] Integraal overzicht per waterschap met voortgang, knelpunt resterende opgave, versterkingsplan, dat is nummer twee, voor monitoring, handhaving en toezicht.

[2:49:24] En drie, een analyse van de juridische en bestuurlijke risico's.

[2:49:29] Als Nederland die doelen niet haalt, nou één, er zijn ontzettend veel centrale overzichten.

[2:49:33] Denk bijvoorbeeld aan het informatiehuis Water met alle KRW-info van alle waterbeheerders.

[2:49:38] Of het landelijk dashboard over KRW-maatregelen dat jaarlijks met de Kamer wordt gedeeld.

[2:49:42] Het verbeteren van monitoring, toezicht en handhaving is een belangrijk onderdeel van het KMW Impulsprogramma wat we hebben ingezet.

[2:49:48] Hierover verwijs ik ook naar mijn brief van 19 juli die ik naar de Kamer heb gestuurd.

[2:49:53] En juni was dat niet juli.

[2:49:56] En voor de juridische analyse naar risico's verwijs ik naar het advies van de landsadvocaat dat vertrouwelijk met de Kamer is gedeeld.

[2:50:02] Dan is de vraag van de VVD of ik bereid ben te bezien hoe provincies en omgevingsdiensten aanvullende expertise kunnen krijgen ten aanzien van de KRW.

[2:50:15] Ja, daar zijn we nu mee bezig.

[2:50:17] En het inventariseren wat bestaande kennis en kunde is en waar er nog behoefte is en waar er.

[2:50:23] zo nodig nog iets op toegerust kan worden.

[2:50:27] Want het is in dit geval, daar ben ik helemaal met de heer Sjoets eens, is dat het gewoon soms best wel complex kan zijn.

[2:50:32] En dan wil je natuurlijk gewoon dat die kennis en kunde er is.

[2:50:35] Dan de vraag van de heer Stoffer over indirecte lozingen, hoe de aanpak wordt versneld.

[2:50:41] Want voor de meeste vergunningen zijn gemeenten bevoekt gezag, maar die missen de grip erop, raakt een beetje misschien aan het volgende punt.

[2:50:46] Hoe krijgen we grip op die indirecte lozingen?

[2:50:49] De omgevingsdiensten zijn samen met de waterschappen vol of bezig om nu meer grip te krijgen op indirecte lozingen.

[2:50:54] Deze samenwerking loopt goed en daarmee krijgen de waterschappen automatisch dus ook een grotere rol.

[2:51:00] Dan de vraag van het lid Kostic of ik kan toezeggen dat ik als invulling van de motie ga werken aan een openbare database waarin de vergunningen van bedrijven te vinden zijn.

[2:51:08] Inclusief wat er werkelijk geloosd is en op welk water wat de concentratieschadelijke stoffen is en hoe dit zich verhoudt tot de KRW.

[2:51:16] Het belang van transparantie over milieuinformatie, dat deel ik volkomen, dat is belangrijk.

[2:51:20] Rijkswaterstaat maakt de meetgevings over de kwaliteit van het oppervlaktewater nu al openbaar.

[2:51:26] En daarnaast zijn er databases zoals het EMJV en bijbehorende zeer zorgweggende stoffendatabase.

[2:51:32] Waar bedrijven verplicht hun emissies moeten rapporteren.

[2:51:35] En we kijken nu ook naar aanleiding van de motie naar een systeem waar vergunningen openbaar zijn te raadsleggen.

[2:51:39] Volgens mij vroeg de motie om zoveel mogelijk openbaar.

[2:51:42] Dat was precies de dictum.

[2:51:44] Dus dat gaan we op een zo goed mogelijke manier invulling aan geven.

[2:51:49] Dan de vraag van de heer Jansen is wat ga ik doen in samenwerking eventueel met de minister van LVN om te voorkomen dat de NVWA onze boeren straft en beboet voor het gebruik van oppervlaktewater.

[2:51:59] Dat stroom opwaarts door anderen vanuit het buitenland is vervuild.

[2:52:05] Ja, daar heb ik natuurlijk ook wat over gezegd over water wat komt uit andere delen van Europa.

[2:52:11] En daar zijn ook uitzonderingen voor mogelijk.

[2:52:14] En daar hebben we overigens nu ook gesprekken over met buurlanden, want het liefst willen natuurlijk dat dat water schoner wordt.

[2:52:18] Dan dat er uitzonderingen moeten worden afgegeven.

[2:52:21] Dan hoe ik ervoor ga zorgen dat boeren niet worden afgekregen... door natuurlijke achtergrondconcentraties.

[2:52:27] Dat is eigenlijk ook de vraag van mevrouw Wiersma.

[2:52:30] Dus die heb ik al beantwoord.

[2:52:31] Dan of ik bereid ben om in lijn met de EU-jurisprudentie... een quickscan in te voeren om projecten met weinig impact... snel uit te zeven van KRW-onderzoekslasten.

[2:52:42] Ja, dat is al de staande praktijk in onze toetsingsgaders.

[2:52:44] Daar hebben we de KRW-toets in verschillende stappen opgedeeld... waarbij de makkelijkste altijd eerst komen...

[2:52:49] Want het moet vermeden worden dat onnodig tijdroven of complexe toetsen moeten plaatsvinden.

[2:52:53] Bijvoorbeeld als je een steiger wil plaatsen, dat je dan een hele KRW-toetsen door moet.

[2:52:57] Dat wil je natuurlijk voorkomen.

[2:52:58] Dan de heer Schutz die vraagt of ik kan toezeggen dat gebruik van water met andere waterkwaliteiten mogelijk wordt gemaakt voor bedrijven.

[2:53:06] Bijvoorbeeld effluent.

[2:53:08] Er zijn al mogelijkheden om andere bronnen te gebruiken van verschillend kwaliteitsniveau afhankelijk van de eigen kwaliteitseisen.

[2:53:14] Maar daar willen we ons vast houden aan Europese en nationale regelgeving rond het hergebruik van effluent.

[2:53:21] En voor de rest is het ook aan een bedrijf zelf of ze effluent willen gebruiken.

[2:53:24] Daar kunnen we als IAW natuurlijk moeilijke regels voor stellen.

[2:53:28] Ik heb een verzoek of hij iets langzamer kan praten.

[2:53:32] Dus een beetje ademhalen en dan...

[2:53:35] Ik dacht dat ik het nog wel langzaam deed, maar voor mijn doen was dit vrij langzaam.

[2:53:41] Maar ik zal mijn best doen.

[2:53:43] Even kijken, dan ben ik bij de vraag van de heer Goudswaard.

[2:53:46] Of ik bereid ben bij de KRW-doelen prioriteit te geven aan maatregelen die de drinkwatervoorziening of winning versterken.

[2:53:56] En of ik bereid ben bij herziening van onttrekkingsvergunningen de openbare drinkwatervoorziening aan te merken als hoger belang.

[2:54:02] Ja, dat heeft het nu al.

[2:54:04] Dus de KRW heeft mede als doel dat de zuiveringsinspanning om drinkwater te maken niet mag toenemen.

[2:54:10] De drinkwatervoorziening is namelijk als openbaar belang aangewezen via artikel 2 van de Drinkwaterwet.

[2:54:15] De drinkwatervoorziening waarborgen in Nederland is een hele lastige puzzel.

[2:54:20] Waar we aan werken met de provincies, de gemeenten, waterschappen en drinkwaterbedrijven.

[2:54:25] Dus daar wordt hard aan gewerkt en die prioriteit die krijgt het.

[2:54:31] Overigens ook in andere wetgevingen.

[2:54:34] Dan de vraag inderdaad van de heer Schutz over hoe zit het met de chemische samenstelling van het water van waterlichaam.

[2:54:39] Eigenlijk was dat de vraag die hij net ook stelde.

[2:54:41] Nou het gaat steeds beter dus.

[2:54:43] Dus we zien dat het steeds beter gaat.

[2:54:46] Van de 100.000 doelen dus nu inmiddels...

[2:54:49] 87% gehaald.

[2:54:51] En voor de doelen die we niet halen zetten we ons in om de legitieme uitzondering van de KRW maximaal te benutten.

[2:54:58] De Algemene Rekenkamer, die hier na het kritisch op was, die wijst vooral op stoffen die alomtegenwoordig zijn.

[2:55:03] Juist voor deze stoffen kunnen we namelijk wel een uitzondering inzetten.

[2:55:08] En dan doen we alsnog aan de KRW.

[2:55:11] Dan de heer Stoffer, die vroeg of de actualiseringsplicht voor lozingen en trekkingsvergunningen...

[2:55:17] Dat hij eerder schriftelijke vragen heeft gesteld voor de gevolgen voor warmtebedrijven.

[2:55:21] En het blijft onzeker hierover of we dit kunnen aanmerken als project van groot nationaal belang.

[2:55:27] En waar moeten we volgens het ministerie prioriteit worden gelegd in de vergunningsverlening.

[2:55:32] Nou, warmteprojecten zijn belangrijk natuurlijk voor de energie- en warmtetransitie en kunnen indien ze voldoen aan de regels die hiervoor zijn gesteld, gezien worden als projecten van hoger openbaar belang.

[2:55:45] En die actualiseringsplucht heeft naar verwachting geen betekenisvolle negatieve gevolgen voor bestaande of nieuwe warmteprojecten.

[2:55:52] Een algemene uitzonderingspositie voor warmteprojecten is binnen de kaderrichtlijn water op zichzelf niet mogelijk, maar prioritering binnen de vergunningsverlening wordt bepaald door het bezoekde gezag.

[2:56:02] Dan de vraag over de nationale kop voor koelwaternormen van de heer Schutz, die vroeg dat ook.

[2:56:13] Er komt geen nationale kop.

[2:56:14] We hebben in 2009 namelijk al doelen gesteld voor waterlichamen met een watertemperatuur van 25 graden.

[2:56:19] Dus blijkbaar is dit al dus de regelgeving.

[2:56:23] Natuurlijk moeten we daar rekening mee houden, maar dit is waar ik nu precies mee bezig ben.

[2:56:26] Zo zorgen we ervoor dat

[2:56:27] Ook voor de industrie geldt dit natuurlijk, hoe we dit op een goede manier kunnen doen.

[2:56:33] En hiermee is wel zo, want ik merk wel dat er heel veel ruis over is, is dat we bijvoorbeeld, als je kijkt naar de Rotterdamse haven, waar natuurlijk veel ook geloosd wordt, daar heb je natuurlijk ook gewoon rekening te houden met een, dat het aan het einde van de delta is en twee, dat er heel veel verdunning plaatsvindt.

[2:56:49] Dus daar kijken we op die manier naar om alles gewoon uiteindelijk ook goed mogelijk te maken.

[2:56:54] Dus daar zijn we op de ministerie nu mee bezig.

[2:56:58] Eigenlijk is dat ook de vraag die de heer Goudsward en de heer Stoffer hadden gesteld over het koelwater.

[2:57:04] Dan de vraag van de heer Janssen of ik kan garanderen dat er bij de naderende deadline geen nationale kop op Europese regels wordt geplaatst, waardoor onze buren of ondernemers grotere last dragen dan in de rest van Europa.

[2:57:16] Nee, dat is niet de intentie die we hebben.

[2:57:19] Sterker nog, we zijn al heel erg gebaat als heel Europa voldoet aan de KRW, want dan hebben wij er als Nederland gewoon ontzettend veel baat bij als benedenstrooms land.

[2:57:27] Dan de vraag van de heer Jansen was ook of ik de opvatting deel van de PVV dat de kaderrichtlijn water primair over water moet gaan en niet mag gebruikt worden om de krimp van de veestapel af te dwingen.

[2:57:38] De KRW heeft niet als doel om een krimp van de veestapel af te dwingen, kan ik tegen de heer Jansen zeggen.

[2:57:45] Dan de vraag qua vergunningverlening van de heer Stoffer.

[2:57:53] Waar zitten de grootste risico's voor het behalen van de KRW-doelen?

[2:57:57] Nou, we moeten de vergunningen in Nederland actueel hebben en houden.

[2:57:59] Dat is heel belangrijk.

[2:58:01] En daarnaast moet er natuurlijk voldoende kennis en capaciteit zijn bij de bevoegd gezagen om het systeem ook zo te laten functioneren.

[2:58:07] Daar zijn ook al door de heer Schertz aan het vragen over gesteld, waar we dus nu mee bezig zijn.

[2:58:12] Dan de heer Stoffer die vraagt, zien we de gevolgen van drugsgebruik voor waterkwaliteit misschien over het hoofd?

[2:58:19] Er zijn natuurlijk al vragen gesteld over medicijnen, in het Engels is het hetzelfde woord.

[2:58:23] Dus medicijnen en drugs.

[2:58:24] Het is allemaal drugs.

[2:58:27] Maar met de kende aanpak medicijnresten uit het water en het soort zuiveringen die daarvoor gebruikt worden, vang je dus ook de microfondreinigingen die gerelateerd aan drugs, gebruik en productie af.

[2:58:39] Dan de vraag van de heer Stoffer over infiltratie en ondergrondse wateropslag.

[2:58:46] Kan de landbouw helpen om haar zoetwatervoorziening op orde te houden?

[2:58:48] Dit zit in een bestuurlijke impasse door risicomijnend gedrag.

[2:58:51] Hoe gaan we deze impasse doorbreken?

[2:58:53] Die herken ik.

[2:58:54] Voor het Nationaal Waterprogramma werken we daarom nu met regionale waterbeheerders aan een kader voor infiltratieactiviteiten.

[2:59:00] Dit kader schetst de randvoorwaarden voor ondergrondse wateropslag voor de landbouw, maar ook voor andere sectoren.

[2:59:07] Het kader neemt bestaande onduidelijkheden weg en verkleint daarmee de risico's, zodat de zoetwatervoorraad met zorg voor de waterkwaliteit vergroot kan worden.

[2:59:17] Mevrouw Van Breng vraagt wat de status van artikel 19 van de herziende richtlijn stedelijk afvalwater is.

[2:59:25] En of ik het voorbeeld ken uit Duitsland, die van de nette toiletten, is of ik bereid ben te kijken naar zo'n aanpak ook in Nederland.

[2:59:35] Nou, momenteel wordt gewerkt aan de implementatie van de herziene richtlijn stedelijk afvalwater.

[2:59:39] Die moet in 2030 gereed zijn in artikel 19.

[2:59:42] Uit de richtlijn stedelijk afvalwater vraagt de toegankelijkheid van openbare toiletten voor iedereen te waarborgen.

[2:59:49] Ligt de invulling hiervan bij mijn collega's van VWS en BZK.

[2:59:53] En die zijn op dit moment met gemeente in overleg over de invulling hiervan.

[2:59:58] Dan de heer Stoffer, die vraagt of ik ervoor gezorgd dat waterschappen proactief betrokken worden bij de natuurplan, zodat geen plannen voor verbrakking worden opgenomen die de zoetwatervoorziening door kruisen, bijvoorbeeld zoals bij Volkerak, Zolmeer of het Zuiderdiep.

[3:00:15] Ja, de antwoord is dat die waterschappen actief worden betrokken bij het opstellen van de natuurplan.

[3:00:19] Dan mevrouw van Breng die vraagt over de verantwoordelijkheid voor de bestrijding van de inheemse rivierkreeg.

[3:00:27] Die ligt bij landbouw, maar de gevolgen komen terecht bij ons.

[3:00:30] Bij ons als commissie en bij mij als minister.

[3:00:34] En hoe vind ik dat dat nou gaat?

[3:00:37] Nou, dat is natuurlijk helemaal zo.

[3:00:39] Dus die gevolgen die zitten voor een heel groot deel hier op dit dossier.

[3:00:44] En we leggen nu de laatste hand aan een kamerbrief hierover.

[3:00:49] En die zal de kamer nog voor de zomer ontvangen.

[3:00:52] Dus daar wordt hard nog aan gewerkt.

[3:00:55] Dan, dat is eigenlijk ook het punt van de heer Stoffer over de KRW.

[3:01:00] Waar Donkie Rivier krijgt in de inzetten van...

[3:01:02] Boeren teniet.

[3:01:05] Nou ja, ik denk dat we allemaal weten wat de negatieve gevolgen van die rivierkrachten zijn.

[3:01:10] En dat zal ook worden geadresseerd in de Kamerbrief dus nog voor de zomer naar de Kamer komt.

[3:01:16] Dan, even kijken, het specifieke knelpunt voor bouwputten is dat onttrekking en lozing als aparte activiteiten worden gezien.

[3:01:22] beoordeeld wordt door twee autoriteiten.

[3:01:25] De vraag is hoe ik de omgeving zet zo aanpassen dat het als één geheel wordt beoordeeld.

[3:01:31] Die problemen herkennen we ook.

[3:01:33] We gaan nu met bevoegdige zagen voor grondwater in gesprek om gezamenlijk te zien wat de beste oplossing is voor de bevoegdheidsverdeling voor retourbemaling.

[3:01:40] Hiermee houden we rekening met de herziening van de grondwaterrichtlijn.

[3:01:46] En tot slot de laatste vraag in dit blokje.

[3:01:48] Welke riool overstorten zorgen voor de meeste problemen bij de KRW?

[3:01:51] De gemeenten en waterschappen hebben zicht op de overstort en zijn verantwoordelijk voor het beheer daarvan.

[3:01:55] En daarnaast werk ik als invulling op een toezegging aan de Eerste Kamer aan een quickscan om meer inzicht te krijgen in de risico's van overstorten.

[3:02:02] En ik kan de Kamer toezeggen dat deze voor het eind van het jaar naar de Kamer wordt gestuurd.

[3:02:09] Dank u wel.

[3:02:10] Dan kijk ik naar de interrupties.

[3:02:11] Want ik had al een heel rijtje inderdaad.

[3:02:14] Dus ik begin bij de heer Goudswaard.

[3:02:16] Die was volgens mij als eerste.

[3:02:17] Gaat uw gang.

[3:02:20] Dank u wel, voorzitter.

[3:02:21] Ik hoorde de minister zeggen, gelijk speelveld, enorm belangrijk.

[3:02:28] Fijn om te horen, want Nederland heeft het feitelijk ook gewoon zwaar.

[3:02:32] Als je kijkt naar dat wij vanuit de omrigende landen natuurlijk ook het een en ander via de rivieren toegespeeld krijgen.

[3:02:39] Dan zegt u, als het gaat over die lozingen van drinkwater, die 28 graden naar 25 graden...

[3:02:49] Kan ik dan ook, hoe moet ik dat dan concreet zien?

[3:02:53] Daar gaat dan niet actief op gehandhaald worden.

[3:02:57] Is dat wat de minister zegt, kan hij dan die toezegging doen?

[3:03:01] Want dan hoeven dus die bedrijven dan vooralsnog niet direct aan de slag te gaan met die investeringen.

[3:03:06] Want er moet eerst volgens mij dan gekeken worden naar het Europese gelijke speelveld.

[3:03:12] Ja, ik ben daar nu mee bezig en ik wil daar het bedrijfsleven ook snel duidelijkheid over geven.

[3:03:17] Maar ik moet wel alle mitsen, maren en juridische mogelijkheden en onmogelijkheden, ook binnen de KRW, die moet ik wel in kaart brengen.

[3:03:25] Dus dat ben ik nu mee bezig.

[3:03:26] De intentie is echt om het op een goede manier te doen.

[3:03:30] Want ik hoor natuurlijk ook de oproep uit het bedrijfsleven en dat men zich hier heel erg zorgen over maakt.

[3:03:35] Zeker ook in Rotterdam, maar ook bij andere chemische clusters.

[3:03:38] Dus hier zijn we nu druk mee bezig en daar komen we snel op terug.

[3:03:44] Dan ga ik naar de heer Jansen en daarna komt bij mevrouw Wiersma.

[3:03:49] Ja, dank voorzitter.

[3:03:50] Ik heb één vraag ter verduidelijking, maar ik heb ook twee vragen die nog niet zijn beantwoord.

[3:03:54] Hoe gaan we dat doen?

[3:03:55] Er komen nog heel veel blokjes aan.

[3:03:57] Er komen nog meer blokjes aan, maar het gaat dan even over specifiek dit blokje van de KRW.

[3:04:01] Dus als hij daarmee begint...

[3:04:03] Alleen ik had het idee dat ze allebei KRW gerelateerd waren.

[3:04:05] Vandaar dat ik de vraag stel.

[3:04:08] Stelt u dan... Nou kijk, de verduidelijkingsvraag die we in ieder geval hebben was...

[3:04:13] De samenwerking met het minister van LVVN vanwege de boetes van de NVWA.

[3:04:18] Mijn vraag is, ik snap heel goed wat de minister zegt.

[3:04:21] Ik snap ook dat hij dat samen met andere landen probeert op te lossen.

[3:04:26] De boetemachine loopt gewoon door.

[3:04:28] En mijn vraag is dan, wilt u dan in overleg te reden met de minister van LVVN... om in elk geval de boetes op te schorten, zolang dit niet het geval is... en wij last hebben van landen om ons heen?

[3:04:39] Dat is de verduidelijkingsvraag op het antwoord.

[3:04:41] En de vragen die ik open heb staan, dat ging over de EU-guidance en de natuurlijke achtergrondconcentraties in het water.

[3:04:48] En hoe gaat de minister dan zorgen dat boeren niet langer worden afgerekend op stoffen die van natuur al in de bodem zitten en in het water.

[3:04:56] En de tweede vraag die open staat is over die toepasselijkheidtoets.

[3:05:00] En volgens mij zijn dat allebei KRW-gerelateerde vragen.

[3:05:04] De minister.

[3:05:07] Ik weet niet welke boetes de heer Janssen het over heeft.

[3:05:09] Die kan ik even moeilijk plaatsen.

[3:05:11] En voor het tweede punt over die achtergrondconcentratie.

[3:05:13] Ja, dat heb ik al gezegd.

[3:05:14] Dat is een uitzonderingsgrond op basis van de KRW.

[3:05:18] De heer Janssen.

[3:05:19] De boetes waar ik het over heb, voorzitter.

[3:05:21] Dat heeft te maken met het feit dat ze boeren bijvoorbeeld sproeir laten gebruiken.

[3:05:25] Wat vervuild is.

[3:05:26] En daar een boete voor krijgen, terwijl dat water zijn geld is, vanuit het buitenland.

[3:05:31] Dan is het dus heel raar dat je die boetes uitdeelt, terwijl je daar eigenlijk geen schuld aan hebt als ondernemer.

[3:05:39] De minister.

[3:05:39] Ja, dit moet ik even uitzoeken.

[3:05:40] Ik ben je niet meer bekend, dus daar moet ik dan even op terugkomen.

[3:05:46] Misschien in een tweede termijn zou dat eventueel kunnen.

[3:05:50] Ja, verder kom ik bij mevrouw Wiersma.

[3:05:55] Ja, en ik heb er eigenlijk nog een tweetal, want ik heb nog even over nagedacht... over dat antwoord wat ik zojuist kreeg van de minister... over dat kwelwater en dat optellen bij de opgave voor de landbouw.

[3:06:06] Maar in theorie kun je dan bijvoorbeeld de situatie krijgen... dat je maatregelen oplegt bij de landbouwer... terwijl die geen belasting heeft op het water... omdat de norm bijvoorbeeld al overschreden zou kunnen worden...

[3:06:19] ...door de historisch opgebouwde vervuiling.

[3:06:22] En mijn vraag aan de minister... ...dat soort situaties, dat kan toch niet de bedoeling zijn?

[3:06:28] Nee, dat eens.

[3:06:30] De antwoord was teledig.

[3:06:32] Dus dat is eerst hoe die systematiek werkt.

[3:06:34] En dat het op zich niet gek is dat het op die manier werkt.

[3:06:36] Maar als dat dus leidt tot zo'n situatie... ...dan heb je een uitzonderingsgrond om daar dus van af te werken.

[3:06:43] Oké, dat is mooi.

[3:06:44] Dan zullen we daar nog eens goed naar kijken... waarin we misschien een beetje kunnen helpen waar dat speelt.

[3:06:50] En ik had nog een vraag, want ik ben blij om te horen... dat we binnenkort ook de aanpak van de rivierkreeften... dat dat in een Kamerbrief naar ons toekomt.

[3:06:58] Gisteren hebben we van een aquatisch ecoloog gehoord dat op de plekken waar veel rivier kreeft te zijn, dat daar de doelen van de kaderrichtlijn water niet kunnen worden gehaald.

[3:07:14] Is dit ook iets wat de minister meeneemt in die brief en zullen we dat ook terugzien in de inzet om deze invasieve exoten te bestrijden?

[3:07:25] De minister.

[3:07:27] Daar moet ik even op terugkomen in het tweede mei, over die relatie Rivier-Kreeft en KW.

[3:07:34] Dan ga ik naar mevrouw Vellinga-Beemsemoer.

[3:07:37] Ja, dank u wel.

[3:07:39] Voorzitter, ik had gevraagd van hoe gaat de minister nou zorgen dat mede-overheden en alle partners die nationale waterstrategie centraal stellen.

[3:07:49] Gaf de minister ook antwoord op.

[3:07:50] Ik vond dat nog wel wat vaag.

[3:07:51] Want hij zei, we maken een nieuw nationaal waterprogramma.

[3:07:57] Daar gaan we iedereen in meenemen.

[3:08:00] Dat klinkt nog heel vrijblijvend.

[3:08:02] Maar het signaal dat we vanuit het veld krijgen is dat met al die samenwerkingen rondom water en vraagstukken rondom water er doorzettingsmacht mist.

[3:08:11] Dus heeft de minister dan ook zicht op welke weeffouten er nu zitten in het systeem en welke doorbraken er nodig zijn om te zorgen dat het meer wordt dan alleen meenemen en we ook echt komen tot die integraal aanpak?

[3:08:25] Minister.

[3:08:25] Nee, dan is het goed om dat even te verhelderen.

[3:08:28] Ze worden meegenomen natuurlijk in het maken daarvan.

[3:08:32] Omdat natuurlijk ook in die traditie en cultuur werken we ook op een goede manier met elkaar samen.

[3:08:35] Maar vervolgens is het Nationaal Waterprogramma wel het punt waar we dus de regie pakken.

[3:08:39] En dus waar we zeggen van, nou we gaan het dan op deze manier doen.

[3:08:41] En daar zit dus ook besluitvorming in.

[3:08:43] En dan vervolgens ook monitoring.

[3:08:45] En dan zullen we daar mee aan de slag gaan.

[3:08:47] Juist vanwege dit punt.

[3:08:48] Dus omdat het...

[3:08:49] echt belangrijk is om daar stappen op te zetten met de hele keten.

[3:08:53] Daarom wordt daar dus een programma bovenop gelegd.

[3:08:57] Aanvullend.

[3:08:59] Dank u wel voorzitter.

[3:09:00] Aanvullend nog even uit interesse verwachten minister ook dat dat nou ook nog tot echt wezenlijke veranderingen in het systeem zoals we nu met elkaar samenwerken gaat leiden.

[3:09:10] Minister.

[3:09:11] Poeh, ja, dat is maar net een beetje wat je ervan verwacht natuurlijk.

[3:09:16] Ik denk dat het... Kijk, als je het mij persoonlijk vraagt, dan denk ik dat daar echt nog wel in die keten echt nog wel wat te winnen is.

[3:09:25] Maar of dat tot hele andere samenstelling van verhoudingen leidt, dat vraag ik me af.

[3:09:29] Ik denk dat elke uitspraak die ik hierover doe, daar heb ik weer drie weken aan werk, omdat er vervolgens weer...

[3:09:35] Enigszins in rustige banen te leiden.

[3:09:38] Alleen, kijk, dat er een opgave ligt, dat is duidelijk.

[3:09:41] En ik denk dat als we met goede bestuurlijke afspraken en met besluitvorming daar stap op kunnen zetten, dan is dat ook verder niet nodig.

[3:09:48] Maar daarom zit die urgentie wel heel erg op het maken van dit programma.

[3:09:51] En ervoor te zorgen dat iedereen daar op een goede manier ook aan bijdraagt.

[3:09:54] En ook dat we daarmee natuurlijk de regie pakken op dit hele dossier.

[3:09:59] Dan ga ik naar mevrouw Boelsma Hoekstra.

[3:10:02] Ja, dank voorzitter.

[3:10:03] Dat was een antwoord op mijn vraag over de regie.

[3:10:05] Dus dat is mooi.

[3:10:05] Maar ik heb nog eentje die niet beantwoord is.

[3:10:07] En dat is de praktische uitvoering.

[3:10:09] En voordat ik die vraag stel, wil ik toch...

[3:10:11] Het kan aan tempo van de minister hebben gelegen dat ik het verkeerd geïnterpreteerd heb.

[3:10:15] Maar hij zei, met de uitzondering gaat het lukken om te voldoen aan de kaderlichtrijen water.

[3:10:20] Dat zei hij in een bijzin.

[3:10:22] Even toetsen of dat zo is, want dan vallen heel veel vragen denk ik weg...

[3:10:26] Maar de vraag die is blijven liggen is dat ik vroeg van kijk naar sectoren, stoffen of gebieden.

[3:10:32] Dus gewoon gericht aan de slag.

[3:10:34] En gisteren hebben we het rond de tafel gesprek gehad.

[3:10:37] En dat was de Nederlandse akkerbouwvakbond, de heer Vermeulen.

[3:10:41] En die gaf ook aan het begin grofmazigheid terug naar fijnmazig.

[3:10:45] Zodat je kunt zien waar eigenlijk de oorzaak van het probleem ligt.

[3:10:49] En gebieden.

[3:10:50] Of stoffen of sectoren willen dat ook doen.

[3:10:52] En dat mist nu.

[3:10:53] Dat is niet alleen bij de landbouw, maar ook bij het bedrijfsleven.

[3:10:56] En daar heb ik nog geen antwoord op gehad.

[3:10:59] Minister.

[3:11:02] Dan heb ik de vraag verkeerd begrepen.

[3:11:04] Dan kom ik daar zo even op de tweede termijn op terug.

[3:11:07] Dan ga ik naar lid Kostic.

[3:11:09] Oh, excuse, u had nog aanvullend.

[3:11:11] Nou ja, dit is niet een interruptie, want het is vergeten.

[3:11:15] Maar dat stukje over met die uitzonderingen.

[3:11:18] Misschien dan ook even in de tweede termijn.

[3:11:23] Dan ga ik nu wel naar lid Kostic.

[3:11:27] Ik heb ook eerst een gemiste vraag.

[3:11:28] Ik zou de minister wel willen oproepen om inderdaad wat nauwkeuriger te zijn in de beantwoording.

[3:11:32] Want ik ben dan mijn zeldzame interrupties aan het verspillen.

[3:11:35] Eerst een gemiste vraag.

[3:11:36] Ik had het net over als je te hard rijdt, dat je direct een boete op je mat krijgt.

[3:11:39] Geen uitzonderingen, geen uitstel, geen herkansing.

[3:11:44] En als je het helemaal bond maakt, dan wordt je rijbewijs ingetrokken.

[3:11:48] Dus ik zei van het systeem met de industrie werkt toch anders.

[3:11:52] En ik was benieuwd.

[3:11:53] Is de minister bereid een tussentijds intrekkingsrecht voor de vergunningen mogelijk te maken wanneer er sprake is van acute risico's voor mens, dieren en milieu?

[3:12:04] Dat kan nu al.

[3:12:11] Via de omgevingswet kan dat nu al.

[3:12:12] Als er echt acuut gevaar is, dan kan dat.

[3:12:15] Ja, voorzitter.

[3:12:16] Misschien moet de minister dat maar op een andere manier beter uitleggen.

[3:12:20] Want ik heb het nog nooit zien gebeuren.

[3:12:23] Maar goed.

[3:12:25] Ja, dat is wat anders misschien.

[3:12:26] Maar goed.

[3:12:27] Dan ga ik mijn interruptie eigenlijk een beetje verspillen aan het...

[3:12:31] ...op de help van de minister om de vraag wat gericht te beantwoorden.

[3:12:35] De minister had het over... ...pas eind volgend jaar... ...die kaderrichter en waterdoelen laten doorwerken... ...in de wet- en regengeving.

[3:12:43] Dan is mijn vraag... ...hoe ziet hij dat het... ...voorzicht dat die kaderrichter en waterdoelen... ...de deadline voor volgend jaar dan worden gehaald... ...dat is dit pas zo laat voor ingezet.

[3:12:53] En het tweede...

[3:12:54] Deel van mijn vraag gaat over, ik vroeg om concrete maatregelen om de waterkwaliteit te verbeteren.

[3:13:01] Vanaf nu.

[3:13:02] Kan de minister die maatregelen opnoemen?

[3:13:05] Welke extra maatregelen gaat hij nemen?

[3:13:07] Hij kan er ook per brief na de zomereces direct terugkomen, maar ik heb ze nog niet gehoord.

[3:13:13] Ja, voorzitter, over welke maatregelen dat zijn, dat gaat over, dat zit allemaal in het Impulsprogramma.

[3:13:19] Daar is de Kamer ook over geïnformeerd, wat er allemaal in zit.

[3:13:23] Ja, dan kan het Lidskossi iets neeschudden en zeggen dat ik nauwkeuriger moet beantwoorden.

[3:13:26] Dat is allemaal netjes met de Kamer gedeeld.

[3:13:29] En nogmaals, ik kan het zo wel weer even opzoeken en dan kan ik het even voorlezen.

[3:13:31] Dat vind ik echt geen enkel probleem.

[3:13:33] Dan ga ik dat doen.

[3:13:34] Over de wetgeving.

[3:13:37] Ja, het klopt.

[3:13:38] Kijk, de KW zit al in de wet.

[3:13:40] Dus even om misverstanden te voorkomen.

[3:13:42] Die zit al in de wet.

[3:13:43] Er is alleen een inbreukprocedure gestart door de Europese Commissie.

[3:13:46] Waarbij de Europese Commissie heeft gezegd, nou, jullie hebben het niet goed gedaan.

[3:13:48] Een aantal dingen anders doen.

[3:13:50] Daar zijn we nu mee bezig.

[3:13:51] Dat is wetgeving.

[3:13:52] Dat duurt inderdaad lang.

[3:13:53] Dus we zijn daar nu druk mee bezig om daar keuzes in te maken, invulling aan te geven...

[3:13:57] Hoe we dat moeten doen.

[3:14:00] Overigens, de wetgeving hebben we net een internetconsultatie gedaan.

[3:14:04] Uiteindelijk moet de ANVB, daar zijn we nu mee aan het werk, want daar zitten daadwerkelijke keuzes in.

[3:14:10] En dat is het wetgevingsproces, wat inderdaad lang duurt.

[3:14:14] Dus dat is voorzien voor AN27 inderdaad.

[3:14:20] Dan heb ik nog één van de heer Goudswaard.

[3:14:22] Gaat de gang.

[3:14:25] Dank voorzitter.

[3:14:27] Ik moest even kouwen op de antwoorden van deze minister.

[3:14:31] Want ik had eigenlijk een verduidelijkende vraag.

[3:14:35] De minister die zegt van hoger belang, als het gaat over die onttrekkingsvergunning bij openbare drinkwatervoorziening aan te merken als hoger belang, dat is nu al het geval...

[3:14:47] Mijn vraag gaat eigenlijk over, de minister die zegt dat dat in de drinkwaterwet dat dat al is aangemerkt, maar wil de minister dan ook zeggen dat hij bereid is als deze klassificatie in te zetten als vergunningen voor activiteiten van drinkwaterbedrijven in de toekomst, in het geding komen bij de rechter, bij bijvoorbeeld de kaderrechtlijn water, of hij dan bereid is ook die klassificatie dan in te zetten.

[3:15:10] Daar ging het maar eigenlijk even om.

[3:15:11] En dat antwoord had ik even wat moeite om dat eruit te halen.

[3:15:17] Dus vandaar even mijn verduidelijkende vraag als dat kan voorzitter.

[3:15:22] Ja, dank voor die vraag.

[3:15:25] Ik denk even op twee niveaus.

[3:15:26] Is dat waar ik mee aan de slag ga?

[3:15:27] Omdat daar werd door een aantal Kamerleden ook een aantal vragen over gesteld.

[3:15:35] Die drinkwaterbedrijven lopen soms tegen zo ontzettend veel regels aan... dat het gewoon niet meer mogelijk is om te opereren.

[3:15:41] Ik was maandag nog in de pil, daar met het drinkwaterbedrijf Limburg gesproken.

[3:15:45] En die zeggen ook, ja, als wij een zuiverinstallatie willen uitbreiden... 15 jaar zijn we bezig.

[3:15:48] Ja, die tijd hebben we gewoon niet.

[3:15:50] En dat zit natuurlijk niet, of grootste deel zit natuurlijk niet bij vergunningsverlening door het Rijk.

[3:15:54] Het is allemaal provincies, dus dat zit allemaal vaak op lokale, ook met omgevingsvergunningen, et cetera.

[3:15:59] De heer Goudswardt altijd geloof ik over bezwaar maken van mensen.

[3:16:02] Daar ben ik het ook totaal mee, dus over dat het enorm vertraagt.

[3:16:08] Wat ik wil doen, is daar een heel specifiek programma op zetten.

[3:16:11] ...wel vanuit het Rijk gestuurd, samen met de provincies... ...om ervoor te zorgen dat we die procedures gaan terugbrengen.

[3:16:16] Dat het veel sneller mogelijk moet zijn om hun operatie uit te voeren.

[3:16:20] Want drinkwater is essentieel voor alles.

[3:16:22] Voor woningbouw natuurlijk.

[3:16:24] We hebben net al de voorbeelden wel genoemd die er zijn.

[3:16:28] Voor mensen om gewoon hun leven te kunnen leiden.

[3:16:30] En ook voor de industrie.

[3:16:31] Dus we willen daar op die manier mee aan de slag.

[3:16:33] De provincies kunnen dat dus nu al op deze manier aanmerken...

[3:16:36] Maar je merkt dat er gewoon een brede behoefte is om echt aan wat aan die regelgeving te gaan doen.

[3:16:41] En daar wil ik mee aan de slag gaan met een heel specifiek gericht programma.

[3:16:57] kwam nogal laconiek over van u moet niet bij mij zijn in het kader van verbeteren van toegang tot sanitaire voorzieningen.

[3:17:08] Dit is wel iets waar heel veel Nederlanders tegenaan lopen.

[3:17:12] En ik snap dat u zegt van ja maar VWS en BZK die moeten hier invullingen geven.

[3:17:20] Maar ik vraag aan deze minister een inspanning.

[3:17:23] En het is van belang, ik denk voor ons allen,

[3:17:27] dat deze richtlijn nageleefd wordt.

[3:17:29] Dus ik zou iets meer willen dan dat zit bij mijn collega's.

[3:17:36] Nee, voorzitter, ik heb gezegd, mijn collega's hebben dit opgepakt van VWS en die zijn er nu mee bezig om daar gesprekken over te voeren.

[3:17:44] Dus ik ben er niet laconiek over.

[3:17:45] Sterker nog, ik was er als wethouder trots op dat Rotterdam zeikstad nummer één was.

[3:17:50] Uitgeroepen door de Maag, Lever en Darm stichting die dat elk jaar doen, waarin de juiste toegang tot sanitaire voorzieningen wordt gemeten.

[3:18:00] Een smet op mijn blazoen daar wel is dat ik nooit het NK Tegelwip heb gewonnen.

[3:18:04] Dat verlogen we altijd van Amsterdam.

[3:18:08] Dat zeg ik tot mijn grootste spijt.

[3:18:09] Want ik deel overigens de mening van de heer Goudsvaart ook over tegeltuinen.

[3:18:13] Maar daarover later meer zo meteen.

[3:18:16] Dan ga ik naar de heer Soets.

[3:18:18] En daarna kom ik bij mevrouw Bromet.

[3:18:20] De heer Soets.

[3:18:21] Ja, ik kreeg zo even een antwoord over Evluent.

[3:18:25] En dat dat toen gaf de minister eerst aan.

[3:18:27] En waarschijnlijk spraken we toen langs elkaar heen.

[3:18:31] Dat ging over dat dat een keuze is van het bedrijf zelf.

[3:18:35] Maar ik had het juist bij het blokje drinkwater en net gaf de minister gelukkig aan dat hij dan juist daar wel regie op wil nemen.

[3:18:44] Hij is naar de peel geweest, heeft daar gezien hoe moeilijk het is om daar nieuwe vormen van bronnen te vinden om aan drinkwater te komen.

[3:18:53] Eerder is de vraag gesteld.

[3:18:55] De opmerking gemaakt door mevrouw Vellinga.

[3:18:58] Neem nou regie.

[3:18:59] En juist op dit punt.

[3:19:01] En juist ook in dat gebied.

[3:19:04] Is het denk ik heel belangrijk.

[3:19:05] Om effluent daar waar het kan.

[3:19:07] In te zetten.

[3:19:08] En ik begrijp daar.

[3:19:10] dat er nogal wat belemmeringen op zitten.

[3:19:12] In plaats van dat het bij het bedrijf komt te liggen... natuurlijk, die moet iets willen.

[3:19:16] Een ondernemer mag je wat van verwachten.

[3:19:18] Maar ik vraag van deze minister... zet daar nou alstublieft ook op in... om te kijken waar je vanuit het Rijk... belemmeringen weg kan nemen in het wettelijk kader... ook al worden vergunningen door provincies verleend.

[3:19:31] De minister.

[3:19:32] Ik kan toezeggen aan de heer Schutz dat we dit meenemen in dit programma.

[3:19:37] Dat we daar ook naar kijken.

[3:19:38] Want in brede zin moet het gewoon mogelijk gemaakt worden.

[3:19:42] Mevrouw Brommet.

[3:19:43] Voorzitter, ik wil eigenlijk een punt van orde maken.

[3:19:45] Ik maak me gewoon zorgen over het verloop van dit debat.

[3:19:48] Het duurt te lang.

[3:19:50] Dus we zijn nu bij het eerste blokje.

[3:19:51] En de vragen zijn te lang, de antwoorden zijn te lang.

[3:19:54] En het gaat ook buiten de blokjes.

[3:19:57] Dus ja, een harde kreet eigenlijk.

[3:20:05] Oké, nou, volgens mij zijn we aan het einde van dit blokje.

[3:20:08] Dus...

[3:20:10] De heer Goudswaard heeft nog één vraag.

[3:20:12] Dan hoort u de oproepen.

[3:20:14] Hou me heel kort.

[3:20:15] Ja, dit is geen verduidelijke vraag.

[3:20:16] Dit is gewoon een interruptie.

[3:20:18] Ik snap de zorg van mevrouw Bromet, maar dit is volgens mij ook het blokje waar echt de meeste vragen over zijn gesteld.

[3:20:24] Dus ik verwacht nu wel een meer snelheid.

[3:20:26] Klaar?

[3:20:26] Even heel kort.

[3:20:27] Fijn dat de minister zijn gelijk speelveldbedrijven.

[3:20:30] Toen vroeg ik door, koelwater, 28 graden naar 25 graden.

[3:20:35] Zegt de minister, ja oké, daar moet ik nog even over nadenken.

[3:20:39] Kijken wat de gevolgen zijn.

[3:20:40] Ik kom daar zo snel mogelijk op terug.

[3:20:42] Mijn vraag concreet, wanneer komt u daarop terug?

[3:20:45] En op wat voor manier gaat u die communicatie verzorgen?

[3:20:49] De minister.

[3:20:50] Ik verwacht vlak na de zomer dat we dat kunnen doen.

[3:20:53] We proberen er nu heel snel aan, ook met VNO-NCW kijken we er naar, MKB Nederland.

[3:20:57] Dus ook om juist met die partijen te kijken van hoe kunnen we dat op een goede manier geven.

[3:21:02] En dan stel ik voor dat we daar even een voortgang over melden richting de Kamer na de zomer.

[3:21:07] Oké, dan kunt u verder gaan met uw volgende blokje.

[3:21:11] En dan wachten we aan het einde van het blokje voor even alle vragen.

[3:21:13] En dan wil ik ook inderdaad terechte oproep doen.

[3:21:16] Doe uw vraag dan heel kort.

[3:21:18] En dan kan de minister ook kort antwoorden.

[3:21:21] Ja, want ik mag natuurlijk niet snel praten.

[3:21:23] Dat is natuurlijk mijn beperking nu.

[3:21:26] Anders kunnen we er een hele tijd afhalen.

[3:21:28] Het gaat even om dat, u mag wel snel praten, maar dat het ook nog te volgen is.

[3:21:32] Ook voor de menselijkheid.

[3:21:33] Ja, ik snap het.

[3:21:34] Dus succes.

[3:21:36] Dank u wel.

[3:21:36] Dan de vraag over of Caribisch Nederland ook kan aansluiten bij het Deltafonds.

[3:21:40] Dat zijn we nu aan het bekijken of dat kan en wat er voor nodig is.

[3:21:42] Dan de heer Schultz vroeg of ik kan toezeggen dat er een nationale aanpak wateroverlast op schema ligt.

[3:21:49] Dat is inderdaad het geval.

[3:21:49] Dat gaat goed.

[3:21:50] Komt einde van het jaar richting de Kamer.

[3:21:53] Dan de heer Gimwis vroeg over de brandweerkazerne.

[3:21:58] Hoe kan het zo zijn in Bonaire dat die in een overstromingsgevoelig gebied ligt?

[3:22:03] Uit onderzoek van het HKV uit 2024 blijkt dat de brandweerkazerne niet in een overstromingsgevoelig gebied ligt.

[3:22:12] Daarnaast moet de kazerne naast het ziekveld liggen in verband met de veiligheid.

[3:22:17] En voor de klimaatbestendigheid is er ruimtelijke ordening.

[3:22:22] Cruciaal in het ruimtelijke ordeningsprogramma Caribisch Nederland is aangegeven dat cruciale functies niet in gebieden worden gerealiseerd die risico zijn vanuit het oogpunt van klimaatverandering.

[3:22:32] Dan is de vraag van de heer Gimmis ook over sponswerking of ik bereid ben dat structureel te verantwoorden.

[3:22:39] verankeren in de uitvoering van het waterbeleid.

[3:22:42] Naast sponswerking vergroot de weerbaarheid van ons water- en bodemsysteem.

[3:22:45] Het vraagt wel om keuzes in de ruimtelijke ordening.

[3:22:48] We verkennen op dit moment hoe we in gebiedsprocessen kansen voor sponswerking kunnen benutten.

[3:22:53] In Zwolle is bijvoorbeeld zo'n strategie gemaakt.

[3:22:56] Dan de vraag, de nationale klimaatadaptatiestrategie.

[3:23:01] Mevrouw Brommet vroeg daarnaar, wanneer kunnen we concrete acties verwachten?

[3:23:03] Nou, dat was mijn eerste vraag toen ik ook de nationale adaptatiestrategie zag op mijn ministerie.

[3:23:08] Eind dit jaar hopen we hem vast te stellen.

[3:23:10] Dan wil ik er gelijk een uitvoeringsprogramma aan koppelen.

[3:23:12] Dus het moet gelijk actie volgen.

[3:23:14] Echt met onder het motto wat ik ook intern gezegd heb.

[3:23:16] Minder papier, meer planten.

[3:23:18] Dat is een beetje het idee.

[3:23:20] Dan de heer Stoffer die vroeg.

[3:23:24] Dit is wel mooi.

[3:23:25] Vraag, helemaal blanco.

[3:23:28] Ja, maar ik ga hem toch beantwoorden.

[3:23:32] Dus dat gaat, ik heb geen idee waar het over gaat, het gaat denk ik over wateroverlast.

[3:23:37] Het antwoord is in ieder geval, de aanpak van wateroverlast richt zich voorheen, met name op het afvoeren van water bij hevige regenval.

[3:23:43] Nou, ik weet niet, daar mag u een vraag bij bedenken, maar dat is het antwoord.

[3:23:48] Ja, ik denk wel welke vraag.

[3:23:50] Dat was volgens mij de laatste vraag over de retentiegebieden van de heer Stoffer.

[3:23:54] De minister komt maar een keer bij mij de voortuin bekijken, daar hebben we het er wel over.

[3:24:00] Dat was dit blokje.

[3:24:01] Ik kijk nu naar de leden, zeg maar, of ze nog vragen hebben op dit blokje.

[3:24:11] Dan ben ik een beetje in shock, maar goed.

[3:24:14] Dan wil ik... Ja, ik zit een beetje met de lunch, want er zijn ook nog mensen die nog niet geluncht hebben.

[3:24:23] Dus...

[3:24:33] Ik leg het even voor aan de commissie.

[3:24:34] Gaan we door?

[3:24:37] Ja?

[3:24:38] Oké, dan gaan we door.

[3:24:39] Dan kan de minister verder gaan.

[3:24:49] Ja, dat is het blokje drinkwater.

[3:24:52] Dan de vraag die door een aantal leden is gesteld.

[3:24:55] Kunnen onze kinderen nog rekenen op voldoende drinkwater?

[3:24:59] En komt er een nationaal programma drinkwater?

[3:25:02] Aantwoord is eigenlijk twee keer ja.

[3:25:03] Dus we willen met de nationale drinkwaterstrategie ervoor zorgen dat we de regie opnemen.

[3:25:10] Dat we zorgen dat dat inderdaad zo blijft.

[3:25:12] Dan de vraag van lid Kostic of ik vlak na het reces de Kamer kan informeren welke extra stappen er worden gezet.

[3:25:21] Om ervoor te zorgen dat de rekening van drinkwatervervuiling niet bij de gebruikers terecht komt, maar bij vervuilers.

[3:25:27] Nou, op dit moment is dat natuurlijk wel zo.

[3:25:29] Omdat het gewoon via de drinkwaterbedrijven gaat.

[3:25:32] En we zijn nu bezig om te kijken hoe we de vervuiler hier meer voor kunnen laten betalen.

[3:25:38] Bijvoorbeeld via de UPV in de richtlijn stedelijk afvalwater.

[3:25:42] Waar nu aan gewerkt wordt.

[3:25:43] Dan...

[3:25:46] Nee, we zijn het aan het bekijken of dat kan.

[3:25:48] Dus dan de vraag of ik met de Nationale Drinkwaterstrategie kan komen.

[3:25:52] Ja, dus dat antwoord is ja.

[3:25:53] Of ik kan toezeggen dat de bescherming van drinkwaterbronnen leidend wordt gemaakt, inclusief bronaanpak en handhaving bij lozingen.

[3:26:02] Antwoord daarop is ook ja, het beschermen van de waterkwaliteit is leidend in het beoordelen van lozingsvergunningen.

[3:26:08] Dan is de vraag ook gesteld over de leveringsplicht volgend uit de drinkwaterwet.

[3:26:13] Geldt die ook voor zakelijke afnemers?

[3:26:15] En er is ook gevraagd naar de, wat al eerder is toegezegd door minister Harbers, om dat in kaart te brengen over zakelijke gebruikers.

[3:26:23] Het is inderdaad dat er nu een wettelijke leveringsplicht is voor huishoudelijk gebruik.

[3:26:27] En om het onderscheid te maken welke bedrijven echt drinkwater nodig hebben en welke ook met ander water kunnen...

[3:26:33] zijn we dat nu dus in beeld aan het brengen voor die zakelijke gebruikers.

[3:26:41] De drinkwaterbedrijven hadden aangegeven aanvankelijk in mei een uitgewerkt voorstel te kunnen delen.

[3:26:46] Maar helaas hebben ze nog iets meer tijd nodig dan verwacht.

[3:26:49] We zullen dat dan volgens als we het hebben zo snel mogelijk naar de Kamer sturen.

[3:26:53] Dan de vraag van onder andere mevrouw Van Brenk en mevrouw Bommet was dat of ik kan toezeggen dat het kabinet ervoor gaat zorgen dat het belang van drinkwater voldoende zwaar gaat wegen in ruimtelijke afweging.

[3:27:05] Ja, dat doen we dus ook al in de Renault de ruimte, maar ik kom dus ook met de nationale drinkwaterstrategie.

[3:27:10] Dan de...

[3:27:12] Of ik bereid ben te verkennen hoe meer landelijke standaardisatie kan worden toegepast in de beoordeling van watergebruik.

[3:27:17] Zodat veilige toepassingen sneller opgeschaald kunnen worden.

[3:27:21] Hier werken we op meerdere fronten nu aan.

[3:27:24] En met het RIVM zijn we nu bezig om de kwaliteitseisen voor grijs water, daar is het natuurlijk ook al een paar keer naar gevraagd, als bron van huis uit water op te stellen.

[3:27:31] Zodat het veilig toegepast kan worden waarmee opschaling makkelijker wordt.

[3:27:35] Dan, mevrouw Van Brenk vroeg of ik kan toezeggen dat ik in het vervolgtraject ten aanzien van het omgaan van drinkwater en regenwater met de RIVM-ILT actief en versneld dat kan uitwerken en daarna pas verruiming van regelgeving kan plaatsvinden.

[3:27:54] Dan gebruik van regenwater en grijzwater, oftewel hergebruik van bad- en douchewater, kan in huishoudens inderdaad helpen om drinkwater

[3:28:01] besparing te realiseren.

[3:28:04] RIVM heeft natuurlijk wel, je kent natuurlijk ook die opmerking die RIVM daarbij had, concrete aanbevelingen voor beheersmaatregelen gedaan en die willen we nu testen.

[3:28:13] Dus die zijn we nu aan het testen op een aantal plekken om te kijken of dat op een goede manier kan.

[3:28:17] En als dat blijkt dat het zonder gevolgen voor de gezondheid kan, dat het geen gezondheidsrisico's met zich meebrengt, dan kunnen we kijken hoe we dat verder kunnen opschalen.

[3:28:24] Dan, de heer Ginwis vroeg of ik bereid ben het financieel toezicht van het drinkwaterbedrijf te bundelen bij één onafhankelijke toezichthouder.

[3:28:34] Nou, de drinkwaterbedrijven moeten de komende jaren forse investeringen doen en met de sector en andere overheden werken we nu toe naar een programma voor de langetermijninvesteringen.

[3:28:41] En we betrekken aan het advies van de ACM bij deze bredere opgave voor een toekomstbestendige drinkwatersector.

[3:28:48] Dan de vraag over de beschikbaarheid van drinkwater.

[3:28:53] Of dat op een gegeven moment sommige bedrijven zelfs nu eigen waterfabrieken gaan bouwen.

[3:28:57] Kijk, op zichzelf is het niet erg als bedrijven natuurlijk zelf oplossingen zoeken.

[3:29:01] Dat is denk ik juist heel positief als bedrijven dat doen.

[3:29:04] Als we kijken naar hoe kunnen we dat op een bepaalde manier doen.

[3:29:06] Moeten we natuurlijk wel mogelijk maken dat het in regelgeving kan.

[3:29:08] Ik kijk al even naar de heer Schoets.

[3:29:10] En we proberen natuurlijk ook in kaart te brengen welke gebruikers, bijvoorbeeld de levensmiddelindustrie, hebben echt dat drinkwater nodig.

[3:29:16] En welke...

[3:29:16] Zakelijke gebruikers kunnen het met ander water doen.

[3:29:21] Dan de vraag of ik bereid ben om tussentijds instrekkingsrechts voor onttrekkingen mogelijk te maken.

[3:29:26] Vergunningen die zijn verleend kunnen ook weer worden ingetrokken.

[3:29:29] Dat geldt ook voor onttrekkingen.

[3:29:31] Daarvoor biedt de wet al jarenlang een expliciete bevoegdheid.

[3:29:34] Het kan alleen niet zomaar.

[3:29:35] Dat moet wel nodig zijn op basis van het beoordelingskader.

[3:29:38] En in de praktijk komt het bijna nooit voor.

[3:29:41] Maar het is wel mogelijk juridisch.

[3:29:43] Dan de vraag van de heer Goudswaard.

[3:29:45] Was dat of ik bereid ben geen maximum termijn te stellen aan onttrekstvergunning voor drinkwaterwinning?

[3:29:50] Nou, dat zit natuurlijk ook weer in die strategie.

[3:29:53] Ik ben er zeker toe bereid en ik ben nu aan het kijken hoe ik dat juridisch op de beste manier kan regelen.

[3:29:58] Dus of en hoe dat kan, dat zijn we nu aan het bekijken.

[3:30:00] Maar ik ben er zeker toe bereid, want ik zie het nut, of de noodzaak van wat de heer Goudzwart daar benoemt, zie ik zeer.

[3:30:08] Dan de vraag over dat Nederland koploper is als het gaat om het beperken van lekverliezen.

[3:30:13] En of ik daar nog meer ambitie op heb.

[3:30:14] Nou, ik vind dat ik inmiddels wel voldoende opgaven heb op andere treinen.

[3:30:19] Dus daar focus ik me op.

[3:30:20] Het is ook verder aan een drinkwaterbedrijf om te besluiten wat voor middelen ze daarbij inzetten.

[3:30:24] Dan de vraag wat gaat het kabinet concreet doen om meer drinkwater te besparen en het hergebruik van hemelwater te stimuleren.

[3:30:31] Ook bij grootgebruikers.

[3:30:33] Via het Nationaal Plan van Aanpak Drinkwaterbesparing zetten we hierop in zodat we gericht werken naar 20% zuiniger.

[3:30:40] En daarvoor voeren het drinkwaterbedrijf met hun grootzakelijke klanten ook waterscans uit.

[3:30:47] Dan de laatste vraag op dit punt was een vraag van de heer Stoffer.

[3:30:52] Of ik mogelijkheden zie om drinkwaterbesparing in de industrie beter te ondersteunen.

[3:30:55] Via onder meer de milieu, investeringsaftrek en een regeling vergelijkbaar met de regeling voor CO2-besparing.

[3:31:00] Op dit moment zijn we met RVO in gesprek om te kijken of er meer activiteiten voor waterbesparing aan de milieulijst voor MIA-FAMIU-regeling toegevoegd kunnen worden.

[3:31:09] En daarnaast kijken we of we de steun via de regeling kunnen verhogen van 11 naar 14 procent.

[3:31:13] En ook zijn we met het ministerie van EZK in overleg.

[3:31:16] Of we circulair drinkwatergebruik onder kunnen brengen in de regeling versnelde klimaatinvesteringen, industrie en demonstratie energie en klimaatinnovatie.

[3:31:24] Dus daar zit ook nog wat perspectief in.

[3:31:26] En dat waren de antwoorden in dit blokje.

[3:31:30] En dan ga ik naar de vragen en dan begin ik bij lid Kostic.

[3:31:42] Ja, voorzitter.

[3:31:44] Kan de minister toezeggen dat hij dan vlak na zomereces met een tijdpad komt over de maatregelen die hij van plan is te nemen om de rekening bij de vervuilers neer te leggen en minder bij de burgers?

[3:31:54] Dat is eigenlijk gewoon een verduidelijkende vraag.

[3:31:58] Ja, minister.

[3:32:03] Ja, dat tijdpad kunnen we delen.

[3:32:05] Ja, na de zomer.

[3:32:06] Of we het dan al concreet hebben, dat denk ik nog niet.

[3:32:09] Maar dat tijdpad kunnen we delen.

[3:32:13] De minister had over dat nationale drinkwaterstrategie.

[3:32:20] Ik was benieuwd wanneer dat ongeveer komt.

[3:32:23] Maar ook vooral of hij daarin de advies van de RLE wil meenemen.

[3:32:27] Waarin de RLE wijst onder andere ook...

[3:32:30] de grote uitdagingen als het gaat om de waterbesparing door bedrijven, dat daar maatregelen misschien in moeten worden getroffen.

[3:32:36] En anderzijds ook dat nu drinkwater het ons bedelft als het gaat om de belangen van de industrie en landbouw aan de ene kant en andere kant de drinkwaterbelangen.

[3:32:46] Of hij daar ook naar wil kijken en daarop wil reflecteren.

[3:32:51] De minister.

[3:32:52] We gaan natuurlijk alles bekijken en ik stel voor dat in plaats van dat ik dat nu allemaal doe, dat we dat dan een plek geven in die nationale drinkwaterstrategie die we begin volgend jaar dan klaar willen hebben.

[3:33:03] Dan ga ik naar mevrouw Brommet.

[3:33:05] Nou voorzitter, dank aan de minister.

[3:33:08] Blij dat die nationale drinkwaterstrategie er komt.

[3:33:11] Ik had eigenlijk dezelfde vraag aan lid als lid Kostlidje.

[3:33:14] Wanneer kunnen we hem dan tegemoet zien en daarmee is het dan een toezegging geworden nu we weten dat hij begin volgend jaar komt.

[3:33:21] Dank u wel, de heer Schutz.

[3:33:23] Ja, ik had nog een vraag gesteld over de situatie met Brabantwater... die een opslag van 25% deed.

[3:33:28] En die heb ik niet gehoord.

[3:33:30] En ik moet zeggen dat ik op een deel van het antwoord... op een andere vraag van de minister ook een klein beetje cynisme voel.

[3:33:38] Enerzijds hebben drinkwaterbedrijven meer tijd nodig om onderzoek te verrichten...

[3:33:43] om te kijken hoeveel bedrijven drinkwaterafhankelijk zijn.

[3:33:46] Dus het rapport ligt er nog niet, terwijl we al een jaar bezig zijn.

[3:33:49] Maar we zien dat Brabant water al wel voor 25% de tarieven verhoogt.

[3:33:53] Dat kan dan wel.

[3:33:54] Dus ik ben nog benieuwd naar het antwoord... hoe de minister de bevoegdheid van het drinkwaterbedrijf ziet... ten opzichte van die verhoging.

[3:34:05] Ja, ten aanzien van de bevoegdheid, ze mogen het doen.

[3:34:08] Dus het is toegestaan om het product wat ze leveren te beprijzen.

[3:34:15] Dus dat mogen ze doen.

[3:34:17] Kijk, wat ik wil voorstellen is dat we ook goed gaan kijken, want daar is natuurlijk ook veel discussie over, laat ik het zo zeggen, over wat kun je nou met beprijzingen op zichzelf.

[3:34:30] Zeg ik als econoom ook, dat de schaarste beprijsd wordt, is niet gek.

[3:34:34] Maar je wil wel betaalbaar drinkwater hebben in Nederland.

[3:34:36] En we hebben heel betaalbaar drinkwater, daar mogen we denk ik ook trots op zijn.

[3:34:39] Maar wat ik wil bekijken is, hoe heeft dat nou in Brabant... want ze mogen het doen, maar tot wat voor effecten leidt dat nou?

[3:34:46] Ik stel voor dat we dat proberen op te halen daar... en dat we dat ook wel met de Kamer kunnen delen... en dat we dat ook verder kunnen verwerken in de nationale drinkwaterstrategie.

[3:34:57] Nee, Sjoerd.

[3:34:58] Nou ja, mag het?

[3:35:00] De vraag was echt, is juridisch vastgesteld dat het mag?

[3:35:03] Weten we dat zeker?

[3:35:04] En ik snap dat schaarst beprijsd mag worden, maar er moet eigenlijk ook wel een alternatief zijn.

[3:35:09] En het alternatief is, ze hebben geen ander kraantje om open te zetten.

[3:35:12] Met andere woorden, hier hebben we het over een nutsvoorziening die zwaar wordt beprijsd, waar een monopolist eenzijdig iets oplegt en waar een bedrijf geen alternatief voor heeft.

[3:35:21] Ik vind dat echt ernstig.

[3:35:24] De minister.

[3:35:25] Ja, voorzitter.

[3:35:26] Volgens de drinkwaterwet, als je water gebruikt als proceswater of als grondstof, dan wordt het ook volgens de drinkwaterwet niet sec als drinkwater aangemerkt.

[3:35:35] En dan mogen de aandeelhouders van het drinkwaterbedrijf die prijs op die manier vaststellen.

[3:35:42] Dus bij ons weten is dat juridisch mogelijk om dat te doen.

[3:35:45] Ik neem ook aan dat ze dat zelf goed hebben uitgezocht.

[3:35:48] Maar nogmaals, ik wil goed kijken, daar vinger aan de pols houden en kijken wat daar de effecten van zijn.

[3:35:52] Ook voor het bedrijfsleven.

[3:35:52] Dus dat is zowel positief als in negatieve zin.

[3:35:59] Ik twijfel of ik nog een hand zie.

[3:36:02] Ja, mevrouw Boelsmoogstra.

[3:36:05] Dat is een bescheiden handje.

[3:36:07] Ik weet eigenlijk niet zo goed of het nog komt, maar dan hoor ik het wel.

[3:36:10] Ik vond het antwoord op dat waterzuinig bouwen nog een beetje chemier.

[3:36:15] Ik had gevraagd in overleg met vrouw, wat gaat de minister doen?

[3:36:18] Misschien daar nog even een aanvulling.

[3:36:19] En als tweede...

[3:36:21] En dat kan ook beantwoord zijn, het is die regelgeving omtrent dat circulair watergebruik.

[3:36:26] Ik heb een paar voorbeelden genoemd, de heer Schuetz ook.

[3:36:28] In het vorige blokje seipelde er ook wat doorheen.

[3:36:31] Maar om die regels goed te bekijken en te kijken hoe het wel mogelijk is, ook bijvoorbeeld de waterbank, daar heb ik geen antwoord op gehad.

[3:36:38] Het kan ook in overig komen, maar dan hoor ik het wel.

[3:36:42] De minister.

[3:36:44] Ja, kijk, het punt met dat watergebruik gaat over het grijs watergebruik, daar zit vooral de zorg op de gezondheidsrisico's.

[3:36:51] Dus dat RIVM heeft aangedragen.

[3:36:56] En daarom worden er dus nu praktijkstoetsen gedaan, pilots, om te kijken of dat inderdaad op een goede manier gaat.

[3:37:03] En daar kunnen we ook de uitkomsten natuurlijk dan vervolgens weer van delen met de Kamer.

[3:37:13] Aan die andere vraag, ja.

[3:37:14] Zal ik het nog even herhalen?

[3:37:15] Dat was over dat hergebruik van het water.

[3:37:18] Dus als je wilt recyclen, dan moet dat aan alle regels voldoen.

[3:37:22] Terwijl eigenlijk als je het gewoon op het water stort, dan mag je het wel gewoon gebruiken.

[3:37:30] En we willen gewoon hergebruik van het water.

[3:37:33] En dan die regelgeving, die is nu de beperking om dat goed te kunnen toepassen.

[3:37:38] De minister.

[3:37:40] Nee, en daar zit natuurlijk, het punt is dat het veilig moet kunnen.

[3:37:45] Maar even ten aanzien van de acties, daar heb ik wel iets voor bij zien komen dat we ermee bezig zijn om dat aantal dingen voor op te pakken, kom ik in tweede termijn zo even op terug.

[3:37:54] Dan kan ik even daar precies antwoord op geven.

[3:37:58] Gaat u verder met het volgende blokje?

[3:38:01] Heb ik drinkwater gehad, heb ik nog drie blokjes over.

[3:38:04] Dat is, even kijken, begin ik eerst bij waterveiligheid.

[3:38:09] Dat gaat over de eerste vraag over het hoogwaterbeschermingsprogramma.

[3:38:12] En de 1 miljard en de resterende 250 miljoen.

[3:38:15] En wanneer daar besluitvorming over is, die loopt nu mee in het herprioriteringskader.

[3:38:19] Wat we breed over het mobiliteitsfonds en het Deltafonds aan het doen zijn.

[3:38:23] En daar vraagt september uitsluitsel over.

[3:38:24] Ik zeg er wel bij, richting de heer Stoffer en mevrouw Bromet.

[3:38:28] Waterveiligheid staat daar op plek 1.

[3:38:30] Net zoals constructieve veiligheid.

[3:38:32] Dus zonder verder invulling te geven aan het resultaat.

[3:38:36] Nou ja.

[3:38:37] Er staat waterveiligheid bovenaan.

[3:38:41] Dan ben ik bereid om snel een besluit te nemen over IJmuiden.

[3:38:47] Eigenlijk is daar hetzelfde antwoord relevant.

[3:38:50] Dus dat loopt ook nu mee in het herprojectingskader.

[3:38:52] Ook daar staat waterveiligheid nog steeds bovenaan.

[3:38:56] Dan...

[3:38:57] De vraag van de heer Ginwis over de bypass bij Werkendam.

[3:39:01] Nou, dit is inderdaad precies zo'n voorbeeld.

[3:39:03] Ja, de heer Ginwis noemt het ontwikkelen.

[3:39:05] In feite kan je het ook scharen onder aanpassen.

[3:39:07] En er wordt nu onderzocht hoe die maatregel kan bijdragen aan de waterveiligheid en het realiseren van de natuur.

[3:39:13] Dan de heer Ginwis, die volgt nog over het in beeld brengen van de wisselwerking tussen lokale dijkverstelling en systeemmaatregelen.

[3:39:22] En dat in beeld brengen in het vervolg van het kennisprogramma zeespiegelstijging.

[3:39:27] Mede in het licht hiervan.

[3:39:30] Uitgevoerde onderzoeken hierover.

[3:39:32] Blijkt niet dat het mogelijk is om met systeemaatregelen lokale dijkversterking te voorkomen.

[3:39:36] Omdat het niet alleen gaat over hogere waterstanden.

[3:39:38] Maar bijvoorbeeld ook over sterkte problemen van de kering zelf.

[3:39:42] Dan nog twee vragen.

[3:39:43] Delta 21 als slimme maatregel.

[3:39:45] De KGG laat hier momenteel een verkenning over uitvoeren.

[3:39:48] Naar leiding van toezegging aan de Kamer.

[3:39:50] Dus daar wordt aan gewerkt en zijn we vanuit INW nauw bij betrokken.

[3:39:55] En hoe gaan we nu verder met het kennisprogramma zeespiegelstijging?

[3:39:59] Het wordt nu verwerkt in alle programma's, waaronder het Nationaal Waterprogramma, wat wij eind 26 in concept gereed willen hebben.

[3:40:09] Dank u wel.

[3:40:09] Dan heb ik een vraag van mevrouw Brommet.

[3:40:12] Ja, voorzitter, want ik hou van duidelijkheid en ik hoor de minister zeggen waterveiligheid staat bovenaan en tegelijkertijd weten we dat die zeesluis bij Eime-Aimuiden, dat die cruciaal is voor de waterveiligheid.

[3:40:25] Kunnen we ervan uitgaan dat het geld beschikbaar komt?

[3:40:29] Minister.

[3:40:30] Voorzitter, de leden die hier aan tafel zitten, dat is volgens mij voornamelijk mevrouw Boelsman Hoekstra en de heer Stoffer en de heer Goudswaard, die natuurlijk ook het commissiedebat dinsdag hebben gedaan over infrastructuur, weet dat ik geen enkele uitspraak doe over geen enkel individueel project.

[3:40:43] Maar dat we nu in de fase, en mevrouw Wiersma was er ook bij, klopt, is dat ik dat dus ook nu niet ga doen, maar dat ik wel aangeef hoe de prioritering zit in het afweegkader wat het kabinet heeft opgesteld.

[3:41:02] Gaat u verder met het volgende blok?

[3:41:08] Dat is PFAS.

[3:41:09] Dan de eerste vraag is... wat is de inzet van de minister in Brussel... om totaal voorbeeld op de productie van PFAS te realiseren?

[3:41:15] Nou, daar kan ik kort over zijn.

[3:41:17] Voor dit kabinet is de PFAS-restrictie in Brussel... van het grootste belang.

[3:41:20] Daarom is het ook in het coalitieakkoord opgenomen.

[3:41:23] En de kraan moet zoveel mogelijk dicht... zoals het ook een aantal Kamerden hebben gezegd.

[3:41:27] En naar aanleiding van het commissiedebat... externe veiligheid van 10 juni... wordt deze inzet ook nog voor de zomer in een brief...

[3:41:32] toegelicht.

[3:41:35] De verwachting is dat eind 27 jaar besluitvorming in Brussel over plaatsvindt.

[3:41:40] Dan, wanneer gaat het kabinet een PFAS lozingsverbod regelen?

[3:41:43] Nou, die mogelijkheden, die onderzoek naar zo'n lozingsverbod, dat loopt nu en we informeren de Kamer in het najaar over de uitkomst en het vervolg.

[3:41:51] Dan het gezamenlijk optrekken in het aanpassen van PFAS is inderdaad van belang.

[3:41:56] Dat is de heer Jansen die zegt dat en daar ben ik het geheel met de heer Jansen eens.

[3:42:00] Daarom zetten we ook ons in op een PFAS restrictie op Europees niveau.

[3:42:04] Dat is natuurlijk het meest effectief.

[3:42:07] De vraag van de heer Gimwas waarom er nog geen lozingsverbod is, is dat we inderdaad nu onderzoek doen naar een...

[3:42:13] Een lozingsverbod zoals dat ook in het coalitieakkoord is opgenomen.

[3:42:17] En daar wordt dus de Kamer in het najaar over geïnformeerd, over de volgende stappen daarover.

[3:42:22] Dan de vraag of ik me inzet voor een nieuw Europees PFAS-verbod en of we werken aan de bewustwording van PFAS bij consumenten.

[3:42:30] Nou, ik heb net al iets gezegd over onze Europese inzet.

[3:42:33] Voor consumenten is nu de website, of dat is al een tijdje online, dus waarzitwatin.nl.

[3:42:41] En de RIVM is daar een belangrijke partner in die bewustwording creëren bij consumenten.

[3:42:48] En de staatssecretaris onderzoekt op dit moment op verzoek van de Kamer of verdere etiketering behulpzaam kan zijn...

[3:42:54] Dan de vraag van de heer Ginwis over hoe de gesprekken lopen met VWS en LVN over PFAS.

[3:42:59] PFAS is natuurlijk niet alleen een INW onderwerp inderdaad, dat ziet het natuurlijk veel breder.

[3:43:04] En daarom is het ministerie samen met VWS en LVN opdrachtgever voor het onderzoeksprogramma van het RIVM naar PFAS.

[3:43:10] En met dit programma willen we inzicht krijgen op de PFAS blootstelling, zodat we die zoveel mogelijk kunnen beperken.

[3:43:16] Ondertussen is bijvoorbeeld het college beoordeling gewasbeschermingsmiddelen bezig met een tussentijdse herbeoordeling van 46 gewasbeschermingsmiddelen die TFA vormen.

[3:43:25] Dus de lijnen zijn kort en het contact is goed en we maken voortgang.

[3:43:29] En dan de vraag van mevrouw Vellinga Beems, welke afspraken maakt de minister met de sector om innovaties te beoordelen?

[3:43:35] ten behoeve van PFAS-verwijdering zoveel mogelijk op te schalen naar kennis en innovatie is van groot belang bij het aanpakken van het PFAS-probleem.

[3:43:42] En vanuit Nationaal Groeifonds is er reeds 135 miljoen euro beschikbaar gesteld voor het innovatieprogramma Upwater, voor de Nederlandse watertechnologie sector, ook om een thuismarkt te creëren.

[3:43:52] Dus dat we er ook echt economisch op vooruit gaan op die manier.

[3:43:55] De staatssecretaris zet in om PFAS-innovaties voor in de bodem.

[3:44:00] En in 2026 is het kennis- en innovatieprogramma PFAS in de bodem gestart en per 1 juli

[3:44:04] starten hiervoor de subsidie-calls.

[3:44:07] Dus dat is over vijf dagen.

[3:44:10] Daarnaast wordt dit jaar een PFAS-innovatieagenda ingericht.

[3:44:13] In dit programma wordt ingezet op kansrijke innovaties... die bijdragen aan het verdienvermogen voor de Nederlandse economie.

[3:44:19] En dan de vraag over de werkende regels.

[3:44:24] Een belangrijk stap is om werkende regels te hebben... in plaats van regels op bestrijdingsmiddelen, mest en water... die allemaal wat anders vragen.

[3:44:29] Hoe staat het met harmoniseren van deze normen... op de verschillende beleidstreinen en kan ik toezeggen...

[3:44:33] een overzicht op papier te zetten hoe en wanneer deze regels worden geharmoniseerd, nationaal en Europees.

[3:44:40] Afstemmen van normen is inderdaad van groot belang en samen met LVN werken we daarom nu aan het afstemmen van normen voor gewasbeschermingsmiddelen en nutriënten op de KRW.

[3:44:49] LVN en INW werken ook samen aan een methodiek die het CTGB vanaf

[3:44:53] 27 in staat stelt om gewasbeschermingsmiddelen te herbeoordelen, zodat de toelating overeenkomt met de KRW-normen.

[3:45:00] LVN en INW hebben de Europese Commissie op 12 februari 2026 per brief gevraagd het voorthoud te nemen in het afstemmen van de normen voor prioritaire stoffen onder de KRW met die voor de toelating.

[3:45:11] We hebben nog geen reactie van de Europese Commissie, maar we informeren de Kamer regelmatig per brief over de voortgang.

[3:45:17] Het opstellen van een apart overzicht, denken we dat dat niet nodig is.

[3:45:21] En tot slot, de heer Jansen, die zegt dat ik heb de bloedaadslag van mijn PFAS-onderzoek en ik doe niks aan het verminderen van PFAS-belasting.

[3:45:28] Zullen we burgers vooral geen angst aanjagen?

[3:45:31] Nou, dat angst aanjagen, dat hoeft ook niet, dat doen we ook niet.

[3:45:34] We moeten wel reëel zijn over het risico en de verhoogde waarde, dus dat dat niet betekent dat je automatisch ziek wordt.

[3:45:39] Maar dat betekent wel dat we negatieve gevolgen voor de gezondheid niet kunnen uitsluiten.

[3:45:43] En we weten al uit het RIVM-onderzoek dat bijna alle Nederlanders meer PFAS in het bloed hebben dan wat als veilige grens voor de gezondheid op lange termijn wordt gezien.

[3:45:51] En voor het kabinet is dit een extra motivatie om een breed palet aan maatregelen te nemen tegen PFAS.

[3:45:57] Dat was het.

[3:45:58] Dank u wel.

[3:45:58] En ik heb een interruptie van mevrouw Brommet.

[3:46:02] Ja, voorzitter.

[3:46:03] Ik vind het goed dat de minister zegt dat het dus niet goed is voor je om PFAS in je lijf te hebben en dat de normen nu al overschreden worden.

[3:46:13] En dat wordt alleen nog maar meer, want de kraan is nog niet dicht.

[3:46:18] En we weten van het waterschap in Friesland dus dat het in alle wateren zit.

[3:46:23] Ik denk dat het ook in alle andere wateren zit in Nederland.

[3:46:26] Dus dat hoor ik dan graag van de minister.

[3:46:29] En ik vind dan ook al die structuren die opgezet worden, dat snap ik.

[3:46:36] Dat is de gewone manier van doen, maar het gaat allemaal te langzaam.

[3:46:39] Waarom gewoon niet hetzelfde doen als in Denemarken het voorzorgsbeginsel hanteren en zeggen...

[3:46:45] Bestrijdingsmiddelen met PFAS die dus gewoon zo overal rondgestrooid worden op het land.

[3:46:50] En daarom kan je je best doen om er niet aan blootgesteld te worden, maar dat hoor je toch wel.

[3:46:57] Die urgentie mis ik totaal eerlijk gezegd.

[3:46:59] Dus daar zou ik dan graag wat meer over willen weten van de minister.

[3:47:05] Nee, mijn schoofvader zei altijd verwar mijn kanten niet met geduld.

[3:47:13] En dat vind ik hier ook het geval.

[3:47:15] Die urgentie snapt het kabinet en die snap ik heel goed.

[3:47:18] Sterker nog, dit is ook een dossier geweest.

[3:47:20] En dan kom ik ook op de beantwoording van de eerste vraag die mevrouw Bromet stelt.

[3:47:25] Die ik als wethouder heb aangepakt.

[3:47:26] Want ik denk inderdaad dat in elk water PFAS zit in Nederland.

[3:47:31] In Rotterdam weet ik in ieder geval zeker dat het het geval is.

[3:47:33] En je ziet inderdaad dat die, zeker in sommige wateren, die waarden natuurlijk enorm hoog zijn.

[3:47:40] En we kennen natuurlijk ook de oorzaken, dat is ook al langs kwam, dat ook in bluswater dat natuurlijk vaker gezeten heeft.

[3:47:46] Dus daar maken we ook zorgen om.

[3:47:48] En daarom, er staat ook iets in het coalitieakkoord, waar echt een hele duidelijke ambitie staat gesteld.

[3:47:54] En in het najaar, dus echt, nou er wordt nu echt met groot spoed aan gewerkt,

[3:47:58] Op ons ministerie wordt de Kamer geïnformeerd over hoe we dat verder willen aanpakken, omdat we de urgentie inderdaad zien.

[3:48:05] En dan zullen ook de mogelijkheden vanzelf met de Kamer besproken worden hoe we zo snel mogelijk tot een oplossing kunnen komen.

[3:48:11] Want ik deel de urgentie met mevrouw Bolmet volledig.

[3:48:16] En dan mevrouw Vellinga-Beemsboer.

[3:48:19] Ja, dank u wel voorzitter.

[3:48:21] Eigenlijk nog twee vragen.

[3:48:23] De minister ratelt dit nu zo net even op over die harmonisatie van regels en normen.

[3:48:29] En ik kan me voorstellen dat daar op het ministerie overzicht op is.

[3:48:32] Maar op basis van het antwoord daarnet denk ik als Kamer het alleen maar, ik heb hier geen overzicht op.

[3:48:39] Dus ik zou wel graag van de minister willen horen van, daarom vraag ik van, maak het voor ons ook inzichtelijk.

[3:48:46] Maar ik verbind daar ook een termijn aan van, laat ons zien wat er gebeurt en wanneer kunnen we dat verwachten.

[3:48:54] Tweede vraag is nog even over die innovaties.

[3:48:56] Nou goed om te horen dat daar allerlei subsidiemogelijkheden op komen.

[3:49:00] En de minister zei in zijn inleiding ook... er wordt al veel geld mee verdiend.

[3:49:06] Maar dat is dus een beetje het probleem.

[3:49:07] Veel van die innovaties blijven nog een beetje hangen... in de start-up scale-up situatie en komen nog niet verder.

[3:49:15] Dus mijn vraag ook is... zou de minister ook bereid zijn om het Rijk te laten opdreden... als first adapter in sommige gevallen?

[3:49:24] En kan de minister ook toezeggen dat hij ook echt...

[3:49:26] proactief voor gaat zorgen dat dit soort innovaties ook daadwerkelijk gebruik gaan maken van al die subsidie en samenbrengmogelijkheden.

[3:49:39] Twee vragen, voorzitter, over dat overzicht.

[3:49:41] Ik denk dat het het beste werkt.

[3:49:43] Kijk, ik kan het natuurlijk nog eens een keer mondeling proberen, dat we dat schriftelijk eens even goed op papier zetten voor de Kamer.

[3:49:47] Dat de Kamer daar ook dat overzicht op krijgt, dus dat willen we graag doen.

[3:49:51] Dus dat wil ik ook toezeggen, dat we dat dan naar de Kamer sturen.

[3:49:55] Wat ik gezegd heb is niet dat er al geld mee wordt verdiend, maar dat er veel goed is voor het verdienvermogen, dus op lange termijn.

[3:50:00] En dat deel ik volledig met mevrouw Venega Beemsemoer.

[3:50:04] Wat we kunnen doen, want hier is ook het programma Upwater voor, is dat we ook ten aanzien van Launch & Customers, dat we er ook na de zomer op terugkomen hoe we dat willen vormgeven.

[3:50:13] We werken nu in bredere zin in het kabinet aan beter innovatiebeleid, ook met Nadi onder andere.

[3:50:18] We moeten even kijken of dit daar in past, of dat we dat op een andere manier moeten doen.

[3:50:21] Maar ik stel voor dat we daar dan na de zomer op terugkomen hoe we dat op een goede manier kunnen ondersteunen.

[3:50:26] Want kijk, de Rijksoverheid zou daar niet alleen natuurlijk Landje Krofstenaar op zijn.

[3:50:29] Dat gaat natuurlijk vaak om waterschappen, om drinkwaterbedrijven, et cetera.

[3:50:32] Dus dan moeten we natuurlijk ook met de sector even kijken wat we daarin kunnen doen.

[3:50:35] Komen we na de zomer ook op terug.

[3:50:46] Ja, ik heb niet heel veel andere mogelijkheden om richting de Kamer te communiceren dan met brieven.

[3:50:50] Dus ja, ik wil het ook wel op een bierviltje doen.

[3:50:53] Ik hoor dat we ook vaak in voortuinen afspreken.

[3:50:57] We kunnen het op een tegel schrijven, maar het is nee.

[3:50:59] Laten we dat in een brief zetten.

[3:51:01] Prima, dank u wel.

[3:51:04] Dank u wel.

[3:51:06] Dan gaan we denk ik naar het laatste blokje.

[3:51:10] Blokje overig.

[3:51:12] En dat is de oproep tot meer waterbewustzijn van mevrouw Promet.

[3:51:16] Daar ben ik het geheel mee eens.

[3:51:17] Ik denk dat soms, dat heb ik ook gezegd in het Kamerderwijk Infrastructuur.

[3:51:22] Soms heb ik het idee dat ik werk op het ministerie van vanzelfsprekende zaken.

[3:51:25] Dus water, veiligheid, infrastructuur, alles wordt gezien als vanzelfsprekend.

[3:51:29] Maar het komt niet vanzelfsprekend.

[3:51:32] En ook onze waterveiligheid en omgang met water...

[3:51:34] Daar valt echt nog wat op te winnen.

[3:51:37] Er gebeurt wel veel.

[3:51:37] Er zijn nu weer een nieuwe campagne gestart voor drinkwatergebruik.

[3:51:41] Omdat mensen daar toch bewuster van te laten worden.

[3:51:45] En Catego wippen, denk vooruit.

[3:51:47] Dus we werken op allerlei fronten eraan.

[3:51:49] Ik denk wel dat we daar nog steeds een enorme opgave hebben.

[3:51:51] En daar wil ik me ook voor inzetten de komende jaren.

[3:51:54] Dan de vraag van mevrouw Boelsma Hoekstra.

[3:51:57] Wordt wetsers onderdeel van de onderzoeksstructuur als academische innovatie in het onderzoeksinstituut?

[3:52:05] Want zo kunnen ze aanspraak maken op structurele financiering.

[3:52:08] Dat zit bij mijn collega van OCW, maar ik kan haar wel een keer aanschieten daarover.

[3:52:12] Om te kijken of daar wat mogelijkheden voor zijn.

[3:52:16] Dan de verantwoordelijkheid voor het opruimen van mevrouw Boelsma Hoekstra.

[3:52:20] Je had het ook over zwerfvuil en de waterschappen zijn weer verantwoordelijk voor waterkwaliteit.

[3:52:25] Ik ging in Rotterdam ook over de afvalophaaldienst en het zwerfvuil opruimen.

[3:52:29] Ik ben geregeld gaan vissen, onder andere Mitchell Verrier, die dat programma had, Mitchell aan de Maas, zijn we nog gaan vuilvissen in de Rotten.

[3:52:37] Dat gebeurde dus ook door gemeenten.

[3:52:38] Mijn ervaring wel is dat er vaak goede afspraken over worden gemaakt tussen verschillende overheidslagen.

[3:52:44] Maar dat blijft natuurlijk een aandachtspunt, want daar gaan heel veel verschillende overheden over.

[3:52:52] En tot slot, de vraag van de lid Kostic over het onlangs vaststelde door het Europees Hof van de recht voor de mens moeten alle nieuwe gasprojecten worden beoordeeld voordat ze goedgekeurd worden.

[3:53:02] Daar horen dus ook alle broeikasgassen die voorkomen uit nieuwe gaswinningsprojecten bij.

[3:53:08] En of ik dit meeneem in de Milieueffectrapportage.

[3:53:12] Een besluit over het toestaan van olie- en gaswinning wordt genomen in reactie op aanvragen van de mijnbouwsector.

[3:53:18] De minister van KGG besluit hierover in het kader van vergunning aanvragen voor mijnbouwactiviteiten.

[3:53:23] Omdat het Rijk hier dus reactief in is, kunnen de volgen van gaswinning pas dan worden onderzocht en niet al in het planmer van de programma Noordzee.

[3:53:30] En dat was de laatste vraag.

[3:53:34] Vraag van mevrouw Van Brenk.

[3:53:36] Ja, voorzitter.

[3:53:37] Mijn vraag is niet beantwoord.

[3:53:40] Waarom er gestopt wordt met de monitoring Legionella.

[3:53:44] Volgens experts is dat echt veel te vroeg.

[3:53:47] Dus ik wil daar graag duidelijkheid af.

[3:53:50] Mevrouw Boelsma Hoekster.

[3:53:57] Dank u wel, voorzitter.

[3:53:58] We hebben het hele ochtendmiddag gehad over hoe we goed en innovatief met ons water om moeten gaan.

[3:54:04] En dan vind ik de toezegging van de minister over wets is toch wat chemier.

[3:54:11] Ik schiet mijn collega wel even aan.

[3:54:14] Ik zou heel graag willen dat we een terugopling krijgen van het aanschieten van de minister van OCW.

[3:54:20] Hoe dat is afgelopen.

[3:54:22] En als ik dat zou kunnen krijgen, dan zou dat fijn zijn.

[3:54:26] De minister.

[3:54:28] Ja, voorzitter, dit gaat over het aanmerken dat Wetzels wordt aangemerkt als onderdeel van de onderzoeksstructuur als academische innovatie.

[3:54:34] Ja, daar gaat echt de minister van OCW over.

[3:54:35] Dus ja, ik kan wel zeggen dat, om het even in de thematiek van vanochtend te houden, haar onder water te houden om het te doen.

[3:54:44] Alleen ja, we werken toch collegiaal met elkaar samen, moet ik zeggen.

[3:54:49] Dus ja, ik moet dat doen.

[3:54:50] Dus dat is een beetje wel wat het is.

[3:54:53] Dus ja, ik kan een terugkoppeling geven.

[3:54:56] Maar ik kan daar voorhand natuurlijk geen toezegging op doen.

[3:55:02] Mevrouw Bosma Hoekstra.

[3:55:04] Ja, ik krijg een suggestie ingefluisterd om eens even op werk te zoeken te gaan met uw collega van OCW.

[3:55:09] Naar dat prachtige, innovatieve centrum.

[3:55:11] Maar ik denk dat het er toch wel in zou kunnen zitten dat u een toezegging doet hoe dat gesprek is afgelopen.

[3:55:16] Toch?

[3:55:18] De minister.

[3:55:19] Dat kan altijd.

[3:55:20] Dus dat kan ik altijd doen.

[3:55:27] Voorzitter, ik begreep het antwoord van de minister nog niet... waarom hij eigenlijk die klimaatdoelen niet wil meenemen in die notitierijkwijte.

[3:55:36] Maar goed, ik heb nog een onbehandwoorde vraag daarover.

[3:55:38] Mijn vraag was concreet of hij de verplichte natuurafspraken... waar de coalitie zich ook aan heeft gecommitteerd... als een apart vormeer wil meenemen in die notitierijkwijte... waar de mer mee aan de slag gaat.

[3:55:53] Want dan heb je dan een compleet beeld of je een goed programma hebt.

[3:55:57] De minister.

[3:55:58] Nee, want dat zit niet op dat niveau.

[3:56:00] Dus dat zit op een niveau dieper.

[3:56:01] En dat zit ook bij LVN als daar verder invulling aan wordt gegeven.

[3:56:05] Maar dat zit niet op het niveau van het programma Noordzee.

[3:56:08] Dus dat is ook niet waarom je daarin dan die... Natuurlijk nemen we zoveel mogelijk mee.

[3:56:12] En ook in de begrenzing en et cetera.

[3:56:14] Maar omdat dat op een hoger niveau zit, neem je het op dat niveau dus ook niet mee in het land meer.

[3:56:24] Mevrouw Van Brink.

[3:56:25] Ja, voorzitter, ik moet naar een ander debat, maar ik zal het zeker terugluisteren wat de minister zegt over legionellen.

[3:56:38] Dank u voorzitter.

[3:56:39] Eigenlijk twee vragen.

[3:56:40] Volgens mij heb ik één niet beantwoord zien worden.

[3:56:43] Dat is namelijk dat in 2024 zegt de minister Mark Harbers... het toe om samen met drinkwaterbedrijven in kaart te krijgen... welke bedrijven een zakelijke drinkwateraansluiting... voor meer dan alleen facilitaire functies gebruiken.

[3:56:56] En dan de leverings- en zorgplicht daarvan te verduidelijken.

[3:56:59] En of dat gesprek heeft plaatsgevonden en wat daarin is uitgekomen.

[3:57:04] Misschien heb ik dat antwoord gemist...

[3:57:06] En mijn tweede vraag, dat is eigenlijk mijn echte vraag is, dat kan ik misschien ergens ook even gemist hebben, dat het werkbezoek wat we hebben gehad aan Wetses.

[3:57:18] De heer Schuutz die viel me ook al even bij over dat Nederlandse bedrijf Hulo, wat dan inmiddels AI-lekkages, drinkwaterverlies in kaart brengt.

[3:57:28] Wil de minister daarna kijken naar de mogelijkheden?

[3:57:32] Of zegt u zo van, wij presteren al heel goed met 5 tot 6 procent lekkageverlies.

[3:57:37] Ik vind dat goed genoeg.

[3:57:39] Kijk, dat is ook een antwoord.

[3:57:41] Maar daar nog even een antwoord op graag.

[3:57:46] Ik dacht dat ik die had beantwoord, die laatste.

[3:57:48] Dat ik het wel goed genoeg vond.

[3:57:50] Dat ik wel andere prioriteiten en opgaven heb.

[3:57:52] En ik wil ze graag een keer langs wetsen.

[3:57:54] Dat wil ik ook toezeggen dat ik dat ga doen.

[3:57:58] En ten aanzien van dat gesprek waar de heer Goudsward naar vroeg, dat heeft plaatsgevonden.

[3:58:04] Dat heeft ook geleid tot de afspraak om tot meer inzicht te komen.

[3:58:09] Nou, dat zou in mei komen, maar dat is dus wat vertraagd.

[3:58:12] En dat komt er zo snel mogelijk aan.

[3:58:17] Dank u wel.

[3:58:18] Dan hebben we deze termijn afgerond.

[3:58:21] Dan gaan we naar de tweede termijn voor de Kamer.

[3:58:25] En dan daarna misschien een korte schorsing voor de beantwoording van de tweede termijn, maar dat zien we eerst wel.

[3:58:29] We gaan naar de tweede termijn van de Kamer en dan begin ik bij lid Kostic.

[3:58:35] Voorzitter, als ik dit debat zo beluister, dan heb ik toch een beetje het gevoel dat het niet helemaal bij de minister doordringt hoe ernstig de situatie nu is.

[3:58:44] En wat nou echt realistisch is, want de water- en klimaatcrisis is nu.

[3:58:49] En vanmiddag wordt gesproken over het uitroepen van code rood vanwege de hitte.

[3:58:53] Dat zou voor het eerst in de geschiedenis van Nederland zijn dat code rood wordt uitgeroepen vanwege de hitte.

[3:59:01] Dat is het gevolg van jarenlang zogenaamd realistisch beleid, dat wil zeggen te weinig doen voor het klimaat en onze natuur.

[3:59:10] Onze veiligheid staat nu op het spel.

[3:59:12] Wat vindt de minister er eigenlijk van dat we nu voor het eerst in zo'n situatie zijn dat we een code rood mogelijk moeten uitruppen?

[3:59:19] Voorzitter, wat nu realistisch is, is om knopen door te hakken en echt dwingende stappen te zetten, waardoor onze leefomgeving eindelijk voldoende wordt beschermd.

[3:59:29] Dit praatje hoor ik de hele tijd.

[3:59:31] Het gaat veel te langzaam en onze veiligheid staat op het spel.

[3:59:35] Ik heb twee vragen nog aan de minister.

[3:59:38] Eentje is dat deze week een motie is aangenomen die oproept om inderdaad PFAS in bestrijdingsmiddelen aan te pakken.

[3:59:46] Zowel nationaal en Europees.

[3:59:48] Is de minister zich daar bewust en neemt hij het mee in beleid?

[3:59:51] En tot slot had ik een vraag in de eerste ronde over het optrekken met Denemarken.

[3:59:58] om te voorkomen dat er een herziening komt van de kaderrichtlijn water voor de mijnbouw die voor schade gaat zorgen voor ons water en milieu.

[4:00:07] Als zo'n coalitie zich vormt die dat wil regelen om ons water te beschermen en zo'n herziening te blokkeren, is de minister bereid om zich daarbij aan te sluiten om ons water te beschermen.

[4:00:26] Dan ga ik naar mevrouw Vellinga bij Emsboer.

[4:00:30] Ja, dank u wel, voorzitter.

[4:00:32] We hebben een hoop besproken.

[4:00:34] En het is natuurlijk ook een superbreed onderwerp.

[4:00:38] Dus we zouden denk ik ook nog wel een paar uur door kunnen gaan... om over wateronderwerpen te spreken.

[4:00:43] Maar dat gaan we nu niet doen.

[4:00:44] Maar ik denk dat het heel duidelijk is.

[4:00:46] En wat ik echt belangrijk vind om aan de minister mee te geven... is hou het overzicht, hou die regie en hou dat tempo daarin.

[4:00:54] Want ik ben het op zich wel met mijn buurvrouw eens...

[4:00:56] Het klinkt nog heel vaak, we zijn ermee bezig, we gaan er naar kijken, we nemen mensen mee, het duurt nog twee jaar, een jaar, drie jaar, terwijl de urgentie wel wat groter is.

[4:01:06] Dus ik herhaal mijn oproep uit mijn eerste termijn, laten we het er nou niet op aan laten komen.

[4:01:10] En dat is ook wat we vanuit het veld meekrijgen.

[4:01:13] Ook omdat er natuurlijk gewoon de lopen programma's, actieprogramma's, plannen van aanpak...

[4:01:19] Het moet ook ergens samenkomen.

[4:01:21] En ik hoop dat het samenkomt bij deze minister.

[4:01:24] Wat ik de minister ook nog wel even op het hart wil drukken is... laat laaghangend fruit niet liggen.

[4:01:30] Want het antwoord van de minister... ja, ik vind het wel goed zo, die 5, 6 procent drinkwaterverlies.

[4:01:35] Zo erg is dit niet.

[4:01:37] We waren er allemaal bij, dus ik zou ook wel willen...

[4:01:39] Neem dit soort dingen nou wel mee als u toch zo'n brief over innovaties naar de Kamer gaat sturen.

[4:01:46] Kijk hier dan ook naar, want soms helpen de kleine beetjes en alle kleine beetjes samen geven ook weer een hele grote winst.

[4:01:53] Dank u wel.

[4:01:55] Dank u wel.

[4:01:56] Mevrouw Boersma Hoekstra.

[4:01:57] Ja, dank u wel voorzitter.

[4:01:58] Ik ben blij dat we dit debat, dat we allemaal best wel heel breed naar het watervraagstuk hebben gekeken.

[4:02:03] En naar de grote uitdagingen die op ons pad komen.

[4:02:07] Dus dat is mooi.

[4:02:08] Ik ben ook heel blij dat de minister een aantal toezeggingen heeft gedaan.

[4:02:12] Dat we de uitkomsten van de pilot over het grijs water krijgen.

[4:02:16] En dat we een uitkomst krijgen van het gesprek met OSW.

[4:02:19] En dat hij ook nog eens naar Wetsers toe gaat.

[4:02:21] Nou, het is toch geweldig om deze warme...

[4:02:24] Zomerdag, ja.

[4:02:27] Ik heb nog een paar openstaande vragen.

[4:02:28] Daar wacht ik gewoon even het antwoord op af in de tweede termijn.

[4:02:32] En voor zover dank.

[4:02:38] Ja, dank voorzitter.

[4:02:39] En nou ja, mooi debat tot nu toe en ik ga dan nu vervolgens de minister een aantal hele redelijke toezeggingen vragen.

[4:02:49] En de eerste is, vorige week is er een motie aangenomen van de heer Vermeer om de nieuwe wet regelgeving rondom de aanpak rivierkreeft te versnellen voor de visserij.

[4:02:57] Wij zouden graag zien dat deze aanpak van de rivierkreeft ook voor de waterschappen geldt en daar zou ik graag een toezegging.

[4:03:04] op willen.

[4:03:05] Daarnaast vraag ik om een toezegging om in lijn met de aangenomen motie Grimwis dat natuurbeleid voor de Waddenzee gebaseerd moet zijn op wetenschappelijk onderbouwde inzichten het rapport staat van de Waddenzee onafhankelijk te laten evalueren voordat de niet wetenschappelijk onderbouwde theoretische referentiewaarden opnieuw worden gebruikt als onderbouwing voor de definitieve beheerplannen.

[4:03:28] Nou ja, dit is duidelijk denk ik, want ik denk dat dat ook waar we het vandaag over hebben van belang kan zijn.

[4:03:33] En dan heb ik nog een belangrijk punt, want gisteren spraken we ook de binnenvaartsector en ik heb net in mijn bijdrage een aantal keren dat met de KW soms ook bedrijven onterecht worden geconfronteerd met problemen, terwijl ze niet die problemen veroorzaken of daar iets aan kunnen doen.

[4:03:51] Onder andere de binnenvaartsector hebben we het over gehad.

[4:03:55] Als bijvoorbeeld bij bagger- en waterbouwwerkzaamheden... water of sediment verplaatst wordt... worden er geen nieuwe verontreinigde stoffen toegevoegd.

[4:04:04] Het gaat om reeds aanwezige diffuse verontreiniging... maar toch kan het onder de huidige strikte jurisprudentie... als een verslechtering worden aangemerkt... waardoor zelfs het terugpompen van water... of het nuttig hergebruik van het sediment binnen hetzelfde project...

[4:04:19] onnodig wordt belemmerd en dat leidt tot vertraging, maar ook hoge kosten.

[4:04:24] En kan de minister toezeggen om zich ook daarvoor in te spannen dat bij de uitvoering van de KRW hier een werkbare toepassing van komt voor uitzonderingsbepalingen, zodat het verplaats van reeds aanwezige diffuse verontreiniging niet op deze manier wordt beoordeeld, omdat zij daar niet te veroorzaken van zijn, maar dat er reeds aanwezig was of een andere oplossing, maar dat zou heel fijn en pragmatisch zijn.

[4:04:47] Dank.

[4:04:48] Dank u wel.

[4:04:49] Mevrouw Bromet.

[4:04:51] Ja, voorzitter.

[4:04:52] Ik vind de minister een hele positieve blik hebben op de kaderrichtlijn Water.

[4:04:59] En ik help hopen dat dat terecht is.

[4:05:01] Ik ben ook heel benieuwd naar de maatregelen die wij vrijdag in de brief krijgen over stikstof.

[4:05:05] Of die ook...

[4:05:06] ...zijn effect zullen hebben op de kaderrichtlijn water en het halen daarvan.

[4:05:10] Dus daar kijk ik met belangstelling naar.

[4:05:13] Ik ben ook blij dat er een drinkwaterstrategie komt... ...en in het twee minuten bad zullen wij daar ook met voorstellen komen... ...om daar bepaalde onderwerpen in op te nemen.

[4:05:23] En tot slot de waterveiligheid.

[4:05:26] Ja, ik had gevraagd wat moet een burger nou doen als er een overstroming komt, want die kans is gewoon aanwezig.

[4:05:35] Ik weet zelf niet zo goed wat ik moet doen.

[4:05:37] Als ik in een overstroomd gebied kom, laat staan dat andere mensen het wel weten.

[4:05:41] En ik hoorde de minister twee voorbeelden geven van campagnes die gingen over drinkwater.

[4:05:45] Terwijl mijn vraag gaat echt over veiligheid.

[4:05:47] En wij hebben een briefing gehad van het hoogwaterbeschermingsprogramma.

[4:05:52] En dat zit ontzettend goed in elkaar.

[4:05:54] Dus daar is Nederland echt heel knap in en complimenten daarvoor.

[4:05:59] Maar de communicatie over wat moet je nou doen als er een overstroming komt, het is heel erg gericht op het voorkomen van doden.

[4:06:07] Maar als jij drie dagen op een zolder zit, dan kom je ook in nood, denk ik.

[4:06:10] Dus graag daar echt meer aandacht voor en nog een reflectie van de minister.

[4:06:17] Dank u wel.

[4:06:18] De heer Soets.

[4:06:19] Ja, dank u wel.

[4:06:20] In het kader van drinkwater, we hebben het vandaag gehad over een RLI-rapport en een oproep van drinkwaterbedrijven om een stelselwijziging te overwegen.

[4:06:30] ...voelt voor mij aan als een proces waar je met elkaar mee aan de slag gaat... ...waar je debat over voert, waarin je participeert, waarin je afstemt... ...en waarin je tot afgewogen keuzes komt.

[4:06:42] De staat van de infra laat te wensen over.

[4:06:45] Daar moet in geïnvesteerd worden, dus dat is een nadrukkelijke en ook begrijpelijke behoefte.

[4:06:50] Er is een watertekort waar we op termijn wat aan moeten doen... ...dus we zullen op een andere manier een watervoorziening moeten doen...

[4:06:56] We hebben net een discussie gevoerd over wat ik dan maar noem die woekerprijs van een monopolist voor een nutsvoorziening, in dit geval van Brabantwater.

[4:07:04] Ik heb nog een voorbeeld en dat is een voorbeeld dat Vitens twee jaar geleden in ieder geval heeft bedacht om een verspillingstoeslag op te leggen, wederom aan zakelijke grootgebruikers.

[4:07:14] Ik heb niet kunnen valideren of dat inmiddels is ingevoerd, maar het idee geeft wel aan dat er een bepaalde creativiteit in het drinkwater zit om geld te vinden.

[4:07:26] Het zal best zijn dat er door drinkwaterbedrijven al wordt geïnvesteerd en onderhoud wordt gepleegd aan het huidige systeem.

[4:07:32] Maar als aan de andere kant, dat is toch het voorbeeld wat de heer Goudsvaart ook noemde...

[4:07:38] Als er dan een innovatie is om lekkage te voorkomen... en er is maar één drinkwaterbedrijf van allen die we hier in Nederland hebben... die daarvoor aandacht heeft... dan vind ik het wel flagrant dat je aan de ene kant denkt aan verspillingstoeslagen bij je klanten... maar dat je zelf niet die stap zou willen nemen om die investering te doen.

[4:07:56] En vandaar dat ik toch nog een keer bij de minister terug wil komen... op een heroverweging van het niet doen van die toezegging... die zo even gevraagd werd door de heer Goudswaard en mijzelf...

[4:08:06] om te kijken of we dat voorkomen van lekkages nou niet state of the art kunnen maken.

[4:08:11] Als drinkwaterbedrijven behoefte hebben aan de prijzing van allerhande zaken, dan vind ik ook dat klanten mogen vragen van drinkwaterbedrijven om daar maximaal in te investeren.

[4:08:21] En dat vergt wat mij betreft echt die toezegging.

[4:08:24] Wil de minister dat heroverwegen?

[4:08:26] Dank u wel.

[4:08:28] Dank u wel.

[4:08:29] De heer Jansen, PVV.

[4:08:48] Kijk, ik begon ook met mijn betoog van ja, we moeten dat scherp in de gaten houden omdat het schadelijk is voor de gezondheid.

[4:08:53] Klopt.

[4:08:54] Het deeltje geen angstaanjagen was niet voor de minister bedoeld.

[4:08:57] Het was meer bedoeld voor collega Kamerleden.

[4:08:59] En daarom noemde ik ook het voorbeeld van de uitslag die ik dan vandaag heb gekregen.

[4:09:04] Want terwijl ik helemaal niets doe om het te voorkomen...

[4:09:07] We hebben ook geen andere pannen gekocht en al dat soort dingen.

[4:09:10] En dan nog zijn de waarden die gemeten zijn ontzettend laag.

[4:09:13] Dus ik zeg ja, je moet het in de gaten houden.

[4:09:15] Alleen je moet ook niet de indruk wekken, dat idee krijg ik wel eens, dat mensen bijna bang moeten zijn dat ze te plekken dood neervallen.

[4:09:22] Zo erg is het blijkbaar niet.

[4:09:24] Bij de gemiddelde Nederlander, want ik zie mezelf toch echt wel als een gemiddelde Nederlander.

[4:09:29] Dat was mijn strekking van mijn opmerking.

[4:09:32] En de minister, nogmaals, ik beticht u zeker niet van angstaanjagen.

[4:09:35] Het was meer bedoeld voor de collega's.

[4:09:38] Dank u wel.

[4:09:40] Ik voel me dan, dan wil ik wel een punt van orde maken, want dan voel ik me aangesproken.

[4:09:45] Ik hoor de ministers zeggen dat de waardes boven het acceptabele liggen.

[4:09:53] En ik wil helemaal niemand angst aanjagen, maar ik wil wel voorkomen dat we later over 20, 30 jaar te maken hebben met een enorm schandaal en dan denken van we hebben er niks aan gedaan.

[4:10:03] Dus tot zover.

[4:10:08] De heer Janssen.

[4:10:09] Laat ik het nog duidelijker stellen.

[4:10:11] Ja, je moet er goed op letten.

[4:10:13] Ja, je moet de waardes in de gaten houden... en voorkomen dat ze boven kritische waarden komen.

[4:10:17] Alleen, je kunt niet generaliseren.

[4:10:19] Nu al daar iets over concluderen... tot het moment dat je bij wijze van spreken... iedere Nederlander hebt laten onderzoeken.

[4:10:25] Dan pas kun je daar volgens mij wat mee doen.

[4:10:27] En nu is het meer gissen.

[4:10:28] Ik was verbaasd hoe laag het was.

[4:10:30] Maar nogmaals, ik ben ook maar één van de mensen die hier woont.

[4:10:36] Waarvan akten, volgens mij?

[4:10:38] Dank u wel.

[4:10:39] Dan ga ik naar de heer Goudswaard.

[4:10:41] Ja, dank voorzitter.

[4:10:44] Mijn afdronk, de afdronk van 2020, dat zijn toch wel echt dat er een aantal positieve dingen zijn te noemen.

[4:10:49] Wij zijn echt koplopen in schoon drinkwater.

[4:10:54] Ook de gemiddelde Nederlander als het gaat over het waterverbruik.

[4:10:58] 117 liter volgens mij per jaar tegenover een Amerikaan die 310 liter neerzet.

[4:11:05] Dus om maar even te vergelijken.

[4:11:07] Koplopen in minimale wegvloeien.

[4:11:09] En tegelijk hebben wij natuurlijk ook zorgen over PFAS.

[4:11:14] Dat delen wij met heel veel mensen hier.

[4:11:17] Maar dan is het wel goed dat er een gebalanceerde route wordt gevolgd.

[4:11:21] En die wordt ook gevolgd.

[4:11:23] Er wordt gekeken naar rijkwijdte en wat nog meer de uitvoerbaarheid natuurlijk van zo'n nationaal PFAS-embod.

[4:11:31] Dus dat wachten wij af.

[4:11:33] Ik sluit me overigens ook aan bij de woorden van mevrouw Wiersma over de reeds aanwezige giftige stoffen die in het sediment aanwezig zijn.

[4:11:41] Maar ook bijvoorbeeld de bemesting in de jaren 80, 90 die niet helemaal goed is gegaan en nutriëntenuitvloeien wat daaraan ten gevolge ligt.

[4:11:52] En bovenal ben ik heel erg blij met de mindset van de minister als het gaat over level playing field in Europa.

[4:12:03] En ook als we kijken naar het bedrijfsleven.

[4:12:05] Dus ik hou hier best een goede afdronken aan over.

[4:12:09] Voorzitter, dank u.

[4:12:13] Dank u wel.

[4:12:14] Dat was dan de tweede termijn.

[4:12:15] Dan vraag ik even vijf minuten.

[4:12:18] Dan schorsen we even vijf minuten en dan kunnen we dan naar de beantwoording.

[4:19:30] We gaan weer verder, dus ik vraag de mensen te gaan zitten.

[4:19:35] En misschien een beetje het volume omlaag, dan ontstaat er wat rust.

[4:19:44] Ik mis nog wel mensen, maar we gaan gewoon beginnen met de beantwoording van de minister.

[4:19:50] Gaat u gaan.

[4:19:52] Ja, dank voorzitter.

[4:19:54] Ik ga ze allemaal na de vragen die nog gesteld zijn.

[4:19:58] Inderdaad ook nog een aantal vragen die zijn blijven liggen uit eerste termijn.

[4:20:02] Allereerst, lid Crossies vroeg wat vind ik ervan dat het voor het eerst code rood is.

[4:20:05] Nou, ik heb altijd geleerd.

[4:20:07] Je kan over alles een mening hebben behalve over het weer.

[4:20:09] Dus ja, daar kan ik moeilijk op reflecteren.

[4:20:13] Dan de vraag over hoe de motie over PFAS wordt verwerkt in beleid.

[4:20:17] Ja, dat zal ook door de staatssecretaris van LVVN is die geapprecieerd...

[4:20:21] En dat zal ook verder daar worden opgepakt.

[4:20:24] En de vraag van, willen we aansluiten bij Nederland en hoe zit het met die coalities?

[4:20:27] Nou, ik heb al eerder aangegeven, als een coalitie in het belang is van Nederland, dan zullen we er ook zeker bij aansluiten.

[4:20:31] Maar dat bekijken we altijd per keer.

[4:20:34] En we creëren natuurlijk ook coalities als we denken dat dat noodzakelijk is.

[4:20:38] Mevrouw Vellinga Beemseboer had het over regiepakken.

[4:20:41] Nou, die pak ik op.

[4:20:42] Dus die oproep, die neem ik ter harte.

[4:20:44] Ik wil wel iets zeggen over dat er een beetje twijfels zijn gezet bij het gevoel van urgentie.

[4:20:48] Dat deel ik echt totaal niet.

[4:20:50] Kijk, waarom trajecten soms twee of drie jaar duren, is omdat er wetgeving gemaakt moet worden.

[4:20:55] Kijk, als de Kamer zegt, sla ons maar over en doe het maar gewoon, ja, dan kan het snel.

[4:20:58] Alleen ja, we hebben gewoon democratische processen met elkaar afgesproken.

[4:21:02] En wetgeving duurt al snel twee tot drie jaar.

[4:21:05] En dat is niet omdat ik dat leuk vind, maar dat is wel omdat we dat zo met elkaar geregeld hebben.

[4:21:10] Dus daar wil ik wel een beetje op tegenhangen.

[4:21:13] Dus dat het echt niet te maken heeft met urgentie aan deze zijde.

[4:21:16] Maar dat het soms gewoon lang duurt om dingen wettelijk voor elkaar te krijgen.

[4:21:21] Dan even kijken.

[4:21:26] Op de vraag van mevrouw Wiersma kom ik zo meteen.

[4:21:28] Alvast van de vraag van mevrouw Bromet wil ik zeggen dat ik die oproep oppak.

[4:21:32] Ik noemde een aantal drinkwaterprogramma's waar we aan werken.

[4:21:35] Ik denk dat het ook nog wel van belang is om daar aan te blijven werken.

[4:21:38] Maar dat de risico's op overstroming en hoe ga je daar nou mee om.

[4:21:42] Ik denk dat het een heel terecht punt is.

[4:21:44] En ik wil voorstellen om die ook mee te proberen.

[4:21:45] We hebben daar wel een aanpak op dat heet leven met water.

[4:21:49] Maar dat is, dat zei mevrouw Bromet ook tegelijkertijd, denk dat heel veel mensen niet weten wat daar, ik zelf eigenlijk, misschien zelfs Wanneer Godi ook niet, wat daar in zit.

[4:21:58] Dus ik wil voorstellen om dat mee te nemen met het uitvoeringsprogramma van de Nationale Adaptatiestrategie.

[4:22:03] Want dat hangt daar natuurlijk wel aan vast.

[4:22:05] Zo van, hoe maak je mensen nou daar ook weerbaar in?

[4:22:07] Dus dat pakken we op en dan...

[4:22:08] komt dat voor het einde van het jaar naar de Kamer in dat uitvoeringsprogramma.

[4:22:14] Dan even een aantal vragen nog die zijn blijven liggen en deels ook die net nog zijn gesteld over wat ik ga doen in samenwerking eventueel met de minister van LVN om te voorkomen dat de NVWA onze boeren straft en die boetes.

[4:22:28] Dat hebben we nog even nagezocht.

[4:22:29] Dat was richting de heer Jansen.

[4:22:31] Ze worden niet bestraft als zij verontreinigd sproeibater gebruiken indien ze zich houden aan de regels voor onttrekkingen.

[4:22:36] Ook de NVWA heeft het net nog even bevestigd, maar de NVWA ziet wel toe op naleving van regelgeving ten aanzien van mest- en gewasbescherming.

[4:22:44] En daar worden inderdaad gewoon boetes uitgedeeld.

[4:22:46] Maar dat ziet dus niet op het voorbeeld wat de heer Jansen noemde.

[4:22:50] Dan mevrouw Boelsma Hoekstra.

[4:22:52] Klopt het dat we kunnen voldoen aan de KRW met de toepassing van de uitzondering?

[4:22:55] Ja, je hebt de eisen van de KRW en je hebt doelen van de KRW.

[4:23:00] Schitterend is het allemaal.

[4:23:01] Maar zolang je aan alles, want je hebt ecologische doelen.

[4:23:06] Je kan natuurlijk een water gereed maken of optimaliseren voor dat er weer vissen zijn.

[4:23:11] Of een bepaalde diversiteit aan vissen.

[4:23:12] En die zijn er morgen dan nog niet.

[4:23:14] Dat duurt dan nog even.

[4:23:15] Dus daarom zijn er dan uitzonderingen mogelijk op die ecologische doelen.

[4:23:20] En dan kan je wel alsnog aan de eisen van de KRW voldoen.

[4:23:23] En verwachten dat we echt een heel eind kunnen komen richting eind volgend jaar.

[4:23:27] Dan de rivierkreeften.

[4:23:30] Ja, daar komen we over hoe dat zit met, nou, bij overmatige, als er rivierkreeften zijn, dan kan je eigenlijk überhaupt niet aan de KRW voldoen.

[4:23:42] Nee, dat kan inderdaad een grond voor een uitzondering zijn, inderdaad.

[4:23:45] Hier komen we overigens op terug in de brief over rivierkreeften, die dus nog voor de zomer, dus dat is de komende week of twee weken nog naar de zomer, dat die naar de Kamer komt.

[4:23:55] Ik begreep wel ook dat er een rivierkreeftediner is.

[4:23:57] Ik ben er alleen nog nooit voor uitgenodigd.

[4:24:00] Dus dat is heel interessant allemaal.

[4:24:04] Even kijken.

[4:24:05] De lek verliezen, laat ik eens toezeggen dat ik die meenem in de nationale drinkwaterstrategie.

[4:24:09] Dat we kijken wat we aan kunnen voldoen.

[4:24:11] Ik wil niet zeggen van ik ga er niks meer aan doen.

[4:24:13] Want ik denk dat elke liter water die we kunnen voorkomen natuurlijk mooi is.

[4:24:16] Zeker als we er technologie voor kunnen gebruiken op slimme manier.

[4:24:18] Ik kan ook economisch weer perspectief bieden voor de waterinnovatiesector.

[4:24:23] Maar laten we kijken of ik dat met de sector kan oppakken richting de nationale drinkwaterstrategie.

[4:24:26] Dus dan is de toezegging dat we dat toch alsnog beetpakken.

[4:24:33] Dan over mevrouw Weersma over verplaatsen.

[4:24:36] Als je dat...

[4:24:37] Dat zo'n situatie toch niet kon verstaan.

[4:24:39] Dat kan ontstaan.

[4:24:40] En dat is ook op initiatief van Nederland bereikt in Europa.

[4:24:43] En die regelreving wordt hierop geïmplementeerd.

[4:24:46] Dus dat niet meer die situatie mogelijk is.

[4:24:50] Over Denemarken heb ik het net over gehad.

[4:24:52] Even kijken.

[4:24:53] Mevrouw Van Brenk.

[4:24:54] Die terugluistert dit deel van het debat.

[4:24:56] Waarom zijn we gestopt met de meting over legionella?

[4:24:59] We zijn niet gestopt, maar we kijken of we die metingen ook in het kader van regeldrukreductie meer risico gestuurd doen.

[4:25:06] Dus juist rond ziekenhuizen, verpleeghuizen, zwembaden.

[4:25:10] Zodat we daar nog steeds een goed beeld van hebben.

[4:25:11] Maar we zijn niet gestopt met die metingen.

[4:25:12] Maar het is risico gestuurd geworden.

[4:25:14] Dan even kijken over de, er wordt toegezegd aan de aanleiding van de motie van de heer Vermeer om de nieuwe regelgeving voor de aanpak van de rivierkrecht te versnellen.

[4:25:23] Voor de visserij ook kan gelden voor de aanpak van de rivierkrecht voor waterschappen.

[4:25:26] Ja, de vraag is om een toezegging.

[4:25:27] Dat kan ik niet toezeggen, want de motie is gericht aan LVN en die zal hem ook verder afdoen.

[4:25:34] Dus dat ligt op dat trein.

[4:25:36] En ik heb ook al gezegd dat we nog voor de zomer komen met een brief over

[4:25:40] Rivier kreeften.

[4:25:43] En dat zijn de vragen die gesteld zijn volgens mij.

[4:25:53] Ja, voorzitter, dank.

[4:25:55] Ik zou nog graag willen vragen om dat verzoek... om die aanpak niet alleen voor de visserij, maar ook voor de waterschappen... om dat even door te geleiden, zodat dat wel direct meegenomen... en eventueel beantwoord kan worden.

[4:26:06] En ik kan wel ook nog vertellen dat aan een rivierkreeft heel weinig vlees zit.

[4:26:12] Dus voor horeca doeleinden zijn ze eigenlijk... de Amerikaanse rivierkreeft overigens niet heel interessant...

[4:26:18] Je hebt er echt wel 10 nodig om een hap te krijgen.

[4:26:22] En dat wou ik nog even aan de minister meegeven.

[4:26:28] De minister.

[4:26:28] Ja, dan ga ik toch wat anders lunchen dan maar, denk ik dan.

[4:26:30] Maar dank voor deze informatie.

[4:26:34] Ik heb ook weer heel veel bijgeleerd tijdens dit debat, moet ik zeggen.

[4:26:38] En dat doorgeleiden, dat kan.

[4:26:40] Dus dat kunnen we natuurlijk doen.

[4:26:45] Dank u wel.

[4:26:45] Ik zie nog een hand van mevrouw Boelsma Hoekstra.

[4:26:49] Gaat u gaan.

[4:26:50] Ja, dank u wel.

[4:26:52] Ja, de KRW heeft u iets genuurd zeer ten opzichte inderdaad van het eerste antwoord in de eerste termijn.

[4:26:58] Maar de hele vraag over sectorenstof en gebied is niet beantwoord.

[4:27:01] Ik denk dat die wat lastig is.

[4:27:03] Dus misschien dat ik hem dan wel even schriftelijk doe toekomen.

[4:27:07] Omdat we anders denk ik er niet uitkomen vandaag.

[4:27:24] Misschien kunt u het even via de microfoon doen.

[4:27:29] Dank u wel.

[4:27:32] Volgens mij valt dit onder de Rijkswaterstaat bedoel ik.

[4:27:36] En dat is INW natuurlijk die hiermee bezig is.

[4:27:42] Ja, voorzitter, dat klopt.

[4:27:43] Rijkswaterstaat is INW.

[4:27:45] Alleen, Raad van Staten niet, hè?

[4:27:46] Nee, nee, nee.

[4:27:49] Nog niet, nog niet.

[4:27:51] Nee, dus dat is een...

[4:27:54] Het gaat over die beheerplannen, geloof ik, hè?

[4:27:56] En dat is LVM.

[4:27:57] Dus dat is...

[4:27:58] Maar goed, ik kan hem doorgeleiden.

[4:27:59] Uiteindelijk moet het ook niet uitmaken.

[4:28:00] Er moet er gewoon een antwoord op komen.

[4:28:01] Maar dan pakken we hem zo op.

[4:28:06] Dank u wel.

[4:28:07] Dan hebben we beantwoording ook van de tweede termijn gehad.

[4:28:10] Dan gaan we naar de toezeggingen en andere constateringen tijdens de ochtend, halfmiddag.

[4:28:21] Het lid Kostic heeft een twee minuten debat aangevraagd.

[4:28:27] Ik heb niet scherp of dat nog voor de zoon moet, maar dat staat er niet bij.

[4:28:31] Dus het wordt in ieder geval aangevraagd.

[4:28:36] Dat gaat plenaire griffie, krijgt stress denk ik als dat gaat gebeuren.

[4:28:42] Want er staat nog heel wat op de planning.

[4:28:46] Dan kom ik bij de toezegging.

[4:28:47] De minister van Infrastructuur en Waterstaat zegt toe om eind 2027 aangescherpte regelgeving met betrekking tot bestrijdingsmiddelen en lozingen aan de Kamer te doen toekomen.

[4:28:59] De minister van Infrastructuur en Waterstaat zegt de Kamer toe begin volgend jaar de nationale drinkwaterstrategie naar de Kamer te sturen waarin de adviezen van de RLI worden meegenomen.

[4:29:12] Na de zomer zal de minister van Infrastructuur en Waterstaat het tijdpad van aanpassing, herziening, stedelijk afvalwater naar de Kamer sturen.

[4:29:20] De minister van de INW zal de Kamer een schriftelijke terugkoppeling geven van zijn gesprek met de minister van OCW over wetsers.

[4:29:30] En einde van dit jaar ontvangt de Kamer een quickscan met betrekking tot riool overstorten... ...naar aanleiding van een eerdere toezegging van de minister aan de Eerste Kamer.

[4:29:39] De minister zal de Kamer per brief informeren over de uitkomsten van de pilots met gebruik van grijs water.

[4:29:48] De minister zal de Kamer na de zomer een brief sturen over het harmoniseren van regels en normen... ...met betrekking tot bestrijdingsmiddelen, mest en water.

[4:29:57] De minister zegt toe om in het Nationaal Waterprogramma ook in te gaan op de mogelijkheid tot het inzetten van effluent water.

[4:30:05] Dat is bij de heer Schütz.

[4:30:07] En de minister zegt toe om in de Nationale Drinkwaterstrategie nader in te gaan op de innovatieve mogelijkheden die er zijn om lekkage uit drinkwaterleidingen tegen te gaan.

[4:30:18] En dat zijn de toezeggingen die ik heb genoteerd.

[4:30:20] En ik zie nog een hand van de heer Schütz.

[4:30:23] Ja, de heer, de minister, die heeft volgens mij ook toegezegd in de discussie over Brabant Water, dat hij wel zou gaan kijken naar de effecten.

[4:30:33] En in gesprek gaan met het bedrijfsleven over welke effecten dat heeft.

[4:30:40] Kan de minister daar nog wat over zeggen?

[4:30:42] Ja, dat we het in de gaten houden.

[4:30:43] In gesprek gaan, denk ik.

[4:30:45] Ik moet nog naar wetsers, ik moet nog andere dingen doen.

[4:30:48] We houden de gevolgen in de gaten, ja.

[4:30:50] Het zijn twee dagdelen in een dag.

[4:30:52] Ja.

[4:30:59] Bedoelt u dat, meneer Schutz?

[4:31:04] Kun je het gewoon meenemen in uw drinkwaterstrategie?

[4:31:06] Vind ik ook goed.

[4:31:07] Zolang er maar opvolging wordt gegeven aan het effect.

[4:31:10] En of hij dan gaat spreken of een andere manier vindt, dat laat ik des ministers.

[4:31:17] Bij deze de aanvulling...

[4:31:19] Ik zie nog een hand van mevrouw Wiersma.

[4:31:22] Ja, want ik wilde het wel even genoteerd hebben in de handelingen.

[4:31:28] Ik begin het in te bedden hier.

[4:31:31] Maar dat de twee verzoeken worden doorgeleid, want dat is toegezegd.

[4:31:36] En volgens mij had de minister ook iets gezegd over het sediment en hoe daarmee om te gaan dat er wel...

[4:31:43] Ik had daar een toezegging om gevraagd in het kader van de uitzonderingsmogelijkheid.

[4:31:50] Maar ik weet even niet, want ik vroeg om een toezegging in mijn bijdrage.

[4:31:58] We zijn dat al aan het verwerken in de regelgeving.

[4:32:04] Dan noteren we dat nog.

[4:32:05] En de heer Goudswaard.

[4:32:08] Voorzitter, misschien heb ik het gemist, maar we hadden het een paar keer gehad over het koelwater.

[4:32:15] 28 graden naar 25 graden.

[4:32:18] En dan zou de minister nog deze hele zomer mee aan de slag.

[4:32:21] En dan zou er een brief komen.

[4:32:23] Dat is genoemd?

[4:32:26] Want dat is wel een soort van toezegging dat die brief verstuurd zou worden.

[4:32:32] Kan de minister daar nog... Ja, ik heb gezegd na de zomer kan ik de Kamer daar inderdaad over informeren.

[4:32:35] Of in ieder geval de stand van zaken dan.

[4:32:37] Dus dat is dan ook een brief.

[4:32:38] Dan noteren we die ook nog als een toezegging.

[4:32:43] Dan was dat.

[4:32:44] De minister gaat ook flink op pad.

[4:32:46] Leuk.

[4:32:47] Komt hij een beetje buiten Rotterdam?

[4:32:49] Is misschien ook fijn.

[4:32:50] Nee, ik kom niet buiten Rotterdam.

[4:32:54] Wat doe ik hier eigenlijk?

[4:32:56] Ik dank iedereen voor de bijdrage, de beantwoording van de vragen uitgebreid.

[4:33:03] De mensen hier aanwezig, de mensen die in deze hitte zijn blijven zitten en hebben geluisterd.

[4:33:09] Ik wens u nog allemaal een hele waterrijke middag toe en tot de volgende keer.

[4:33:16] Dank u wel.