Selibon

[0:00:00] Dus welkom.

[0:00:01] Pontardi, hierbij open ik deze vergadering van de Vaste Commissie voor Koninkrijksrelaties.

[0:00:06] En vandaag zijn ook uitgenodigde commissieleden van Infrastructuur en Waterstaat.

[0:00:12] Welkom u allen.

[0:00:14] Voordat we aan deze commissie gaan beginnen wil ik ook nog even aan de commissieleiden toestemming vragen voor mevrouw Swinkels van...

[0:00:23] Oh, sorry.

[0:00:24] Schilder van de groep Markenzauer.

[0:00:27] Correctie van de Groep Markenzauer.

[0:00:30] Of zij mag deelnemen aan deze commissie omdat zij officieel geen lid is.

[0:00:34] Ik kijk naar de leden.

[0:00:36] Dank daarvoor.

[0:00:37] Dan mag u ook interrupties plegen.

[0:00:40] Wij voeren vandaag het commissiedebat met de staatssecretaris... van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties... en de staatzecretaris van Infrastructuur en Waterstaat.

[0:00:48] Van harte welkom aan u beiden.

[0:00:51] En ook een hartelijke welkom aan de belangstellenden op de publieke tribune en degene die via de livestream meekijken.

[0:01:00] Welkom aan mijn collega, Tweede Kamerleden, mevrouw Den Hollander namens de VVD, meвrouw Dijk namens D66, meervrouw Tsegai namens het PRO, meevrouw Schilder dus namens groep Markenzouwer en mevrouw Zwinkels namens CDA.

[0:01:17] Mijn naam is Anoushka Wiekman en ik ben uw voorzitter van deze commissie vandaag.

[0:01:23] We gaan over naar de eerste termijn van dit commissiedebat.

[0:01:26] En in de eerstetermijn van de Kamer sta ik dus vijf interrupties toe, maar van maximaal 30 seconden.

[0:01:34] Als u over deze tijd heen bent, dan zal dat tellen als een dubbele interruptie.

[0:01:39] Dan weet u dat.

[0:01:40] En dan geef ik nu het woord aan mevrouw Den Hollander voor uw inbreng.

[0:01:46] U heeft daarvoor vier minuten.

[0:01:47] Dank u wel, voorzitter.

[0:01:49] En voordat de tijd start, hij is al gestart, maar zou ik willen aangeven dat ik ook spreek namens mevrouw Nanninga van jaar 21 en dat ik om twee uur weer bij een ander debat moet zijn, zodat ik ook straks uit beeld verdwijnen, niet uit desinteresse, maar omdat ik een dubbele aangrijp naar heb.

[0:02:03] Voorzitter, de situatie rond Celebon Lagoon duurt al veel te lang.

[0:02:07] Bewoners leven al jaren met zorgen over hun leefomgeving.

[0:02:10] De afvalverwerking is onvoldoende op orde en de overheid heeft lange tijd niet geleverd wat inwoners mochten verwachten.

[0:02:15] En dat moet beter.

[0:02:17] De VVD vindt dat inwoners van Bonaire recht hebben op een veilige en gezonde leefomgeving.

[0:02:22] Tegelijkertijd vinden wij dat problemen pas echt worden opgelost als verantwoordelijkheden helder zijn, er regie wordt genomen en afspraken ook daadwerkelijk worden uitgevoerd.

[0:02:30] Het is positief dat er inmiddels financiële afsprakken zijn gemaakt over de periode 2026 tot en met 2028, dat het Rijk samen met BonaIRE werkt aan een structurele aanpak.

[0:02:39] Maar geld alleen lost het probleem niet op.

[0:02:42] De vraag is vooral hoe zorgen we ervoor dat inwooners daadwerk verbetering gaan merken?

[0:02:46] De oproep die stichting ProLagoon doet is helder.

[0:02:49] We hebben op 1 september een brief ontvangen over de samenwerkingsverklaring en de uitvoeringsorganisatie die nu opgetuigd wordt na aanleiding van een bezoek aan Bonaire van staatssecretaris Bertram.

[0:02:58] Hoe verhoudt deze brief zich tot de brief van 30 juni jongstleden van staatsecretarissen van de Burg over de langetermijnoplossing?

[0:03:04] En tot de motie van Ceder van den Burg over het aanleveren van een gedegen financieel plan?

[0:03:09] En wat kunnen we dan nog verwachten ten aanzien van de informatie die dan in dit najaar nog weer wordt gedeeld over de voortgang van langetermijnenperspectief van beide staatssekretarussen?

[0:03:16] Voorzitter, in de ontvangstukken komt steeds terug dat inwoners behoefte hebben aan duidelijkheid en vertrouwen.

[0:03:22] Er zijn veel onderzoeken uitgevoerd en plannen gemaakt, maar mensen willen weten wat er daadwerkelijk gaat gebeuren en wanneer.

[0:03:28] Transparantie over voortgang, knelpunten en vertragingen is daarom essentieel.

[0:03:32] Daarnaast wil de VVD duidelijkt over de regie.

[0:03:35] Het Rijk neemt een grotere rol op zich en er wordt gewerkt aan een gezamenlijk programmatische aanpak.

[0:03:41] Dat klinkt goed, maar uiteindelijk moet het ook helder zijn wie waarvoor verantwoordelijk is en wie kan worden aangesproken als doelen niet worden gehaald.

[0:03:49] Inmiddels hebben we gehoord dat niet twee, maar drie ministeries zich gaan bezighouden met de situatie op Celibon.

[0:03:54] Het ministerie van INW gaat over de leefomgeving.

[0:03:57] Het Ministerie van KGG over afvalbeleid.

[0:03:59] En de staatssecretaris van BZK is primair verantworlijk voor het versterken van de uitvoeringskracht en bestuurskracht in Caribisch Nederland.

[0:04:05] Hoe wordt voorkomen dat hierdoor het risico ontstaat op alleen maar meer vertraging, verschuiven van verantwoordelijkheden en onduidelijke taakverdeling?

[0:04:13] En voorzitter, in de beslisnota van de brief van 31 augustus van staatssecretaris Bertram wordt ook nog het ministerie van LVVN genoemd als partij die betrokken is bij Celibon.

[0:04:22] Wat is exact de rol van LvVN hierbij?

[0:04:25] Tot slot wil VVD vragen wat het kabinet gaat doen met de adviezen van het RIVM om een kwalitatief individueel gezondheidsonderzoek door de GGD Bonaire uit te laten voeren.

[0:04:34] Is hierover gesproken met de minister van VWS, een vijfde ministerie?

[0:04:38] Wat is het verwachte effect van dit onderzoek?

[0:04:40] Wat valt onder verantwoordelijkheid van het openbaar lichaam zelf?

[0:04:44] Hoe kijken de staatssecretarissen daartegen aan?

[0:04:48] Voorzitter, de inwoners van Bonaire zitten niet te wachten op nieuwe plannen.

[0:04:52] Alleen, zij willen resultaat.

[0:04:54] Daarom staat voor de VVD één vraag centraal.

[0:04:57] Wanneer kunnen inwonERS daadwerkelijk zien, voelen en ervaren dat de situatie rond Celebon duurzaam verbetert?

[0:05:03] En wat gebeurt er nu, op dit moment, om de situaties beheersbaar te houden voor de inwooners van Bonaire?

[0:05:08] Dank u wel.

[0:05:12] Dank u wel, voorzitter.

[0:05:14] Ik was vooral even benieuwd naar wat er werd gezegd door de VVD over die verschillende ministeries.

[0:05:19] Want wij denken dat het juist heel goed is dat die verschille ministeries daarop samenwerken.

[0:05:22] Natuurlijk moeten we die versnippering zien te voorkomen.

[0:05:24] Maar ik zou graag willen weten van de VFD, hebben zij daar ook voorstellen toe?

[0:05:28] Of ideeën hoe we dat op een goede manier tot uitvoering weten te brengen?

[0:05:32] Mevrouw Den Hollander.

[0:05:34] Dank voorzitter.

[0:05:35] Wij denken dat het ook heel goed is als ministeries goed samenwerken.

[0:05:37] Maar we zien ook dat je juist die versnippering die mevrouws Winkels ook noemt... ook vaak zorgt voor onduidelijkheid van wie is nou waar voor verantwoordelijkheid.

[0:05:45] En bovenal, wie neemt nu de regie?

[0:05:47] En dat is eigenlijk onze vraag.

[0:05:48] Hoe ga je nu zorgen dat je dus niet het naar elkaar schuiven van verant woordelijkheden krijgt... maar hoe ga je zorgen voor één daadkrachtige regie... zodat het probleem nu voor eens of voor altijd een keer opgelost wordt... voor zowel de korte als de lange termijn?

[0:06:01] Ja, dank voorzitter.

[0:06:03] Wij maken ons daar niet zo'n grote zorgen over, over die regie.

[0:06:09] En dan ben ik ook wel benieuwd, waar zou de VVD dan die regio willen leggen?

[0:06:14] Mevrouw Den Hollander.

[0:06:15] Voorzitter, wat ons betreft is de enige echte regisseur op het gebied van Caribisch Nederland onze staatssecretaris van Binnenlandse Zaken, de heer Van den Burg.

[0:06:27] Dank u wel.

[0:06:34] Dank u voor uw inbreng, mevrouw Den Hollander.

[0:06:40] Heel erg gezellig in de commissie, maar we moeten toch echt door.

[0:06:44] Ik begrijp het enthousiasme van de staatssecretaris BZK en KR.

[0:06:49] Maar ik geef nu het woord voor haar inbrek aan mevouw Dijk.

[0:06:53] U heeft daarvoor vier minuten.

[0:06:56] Dank voorzitter en we hebben ook een hele gezellige commissie.

[0:07:00] Bon dia en goedemiddag aan iedereen, ook aan de mensen die thuis kijken en ook aan vele mensen op de tribune.

[0:07:07] Vandaag bespreken we Célie Bon en vandaag mag ik ook weer namens mijn collega van de ChristenUnie spreken.

[0:07:14] Dus we hebben een goede band met elkaar.

[0:07:16] Allereerst wil ik zeggen dat ik onder de indruk ben over de tijdlijn.

[0:07:20] Als je ziet wat er in het afgelopen half jaar allemaal is gebeurd, kan je zien dat er heel hard wordt gewerkt.

[0:07:27] En daar wil ik mijn complimenten voor geven.

[0:07:29] En tegelijkertijd laten deze stappen zien dat het Celibon-verhaal een complex en ingewikkeld dossier is.

[0:07:37] Het probleem is niet gisteren ontstaan en is ook niet morgen opgelost.

[0:07:42] En daarom vindt D66 het heel goed dat de staatssecretaris van INW even kort is geweest op Bonaire om te kijken hoe die situatie nou is waar we het over hebben...

[0:07:51] En ben ik ook blij dat we dit debat weer voeren.

[0:07:55] Het laat zien hoe belangrijk het onderwerp is en hoe hoog het bij ons op de agenda staat.

[0:08:00] Daarom mijn eerste vraag aan de staatssecretaris.

[0:08:03] Wat waren uw ervaringen tijdens uw bezoek?

[0:08:06] Wat neemt u mee?

[0:08:07] Er zijn vast dingen opgevallen, dus kunt u dat met ons delen.

[0:08:13] Daarnaast wil ik het ook hebben over de regie... waar mijn collega van de VVD het ook al over heeft gehad.

[0:08:19] Volgens mij zouden wij op 1 juli een regieplan krijgen.

[0:08:24] Ik heb nog niks gezien.

[0:08:25] En D66 kan zich zo voorstellen dat de lokale wisselingen daar ook niet bij helpen.

[0:08:34] En ik vroeg me af hoe de staatssecretaris daartegen aankijkt tegen de lokalen wisseling en of dat nog effect heeft op hoe wij nou de regie goed kunnen pakken en of we daar goed tegen bestendig zijn.

[0:08:50] Dan wil ik weer terug naar de tijdlijn.

[0:08:53] Want op 31 december 2028 hebben wij vastgesteld dat Celibon moet sluiten.

[0:09:01] En eigenlijk is het gewoon de vraag, lopen wij op schema?

[0:09:04] Gaan we die deadline halen?

[0:09:05] Zijn er obstakels die...

[0:09:08] Nou ja, alle drie de staatssecretaris zien.

[0:09:11] Dus wat dat betreft is dat een terechte opmerking van mijn collega.

[0:09:15] Gaat dat goed komen?

[0:09:17] Want de Celibon moet niet alleen dicht, we moeten daar ook een goed alternatief voor hebben.

[0:09:22] Dus wellicht kunt u daar ook wat meer over vertellen.

[0:09:27] Dan is Bonaire niet het enige eiland met deze problematiek.

[0:09:32] Onze andere eilanden ervaren zoiets soortgelijks.

[0:09:36] Beperkte ruimte, beperkte verwerkingscapaciteit... en weinig mogelijkheden voor recyclen.

[0:09:42] Dus is het niet een idee als we daar de krachten bundelen... hoe staat de staatssecretaris er tegenover om dat te onderzoeken... of we daar met een gezamenlijk plan voor kunnen komen...

[0:09:57] Even kijken hoor.

[0:09:58] Dan ook wat mijn collega van de VVD vroeg over de gezondheidsonderzoeken.

[0:10:04] Eigenlijk heb ik dezelfde vragen als zij.

[0:10:07] Wanneer starten zij en kunnen we die structureel monitoren?

[0:10:12] Dan heb ik nog een vraag over het afdekken.

[0:10:15] Maar misschien heeft u dat ook tijdens het bezoek uitgelegd.

[0:10:19] Want ik begreep dat dat nog niet altijd even goed gebeurt, het afdukken.

[0:10:24] Maar misschien gebeurt dat weer wel goed en uiteindelijk is volgens mij de rode draad hier weer de regie.

[0:10:30] Dus misschien daar ook nog wat over.

[0:10:33] En tot slot heb ik een observatie over het proces.

[0:10:37] Ik denk dat we heel erg goed op weg zijn met het proces, maar vergeten we de mensen niet mee te nemen in de communicatie.

[0:10:44] Want we doen dit natuurlijk voor de inwoners van Bonaire.

[0:10:49] Oh, dat dus.

[0:10:53] Tot zover, bedankt.

[0:10:54] Dank u wel, keurig binnen de tijd.

[0:10:56] Ik zie een interruptie van mevrouw Tsegai.

[0:10:59] Ja, mevouw Dijk die zegt dat ze ziet dat we goed bezig zijn met het proces.

[0:11:07] Ik deel die observatie eerlijk gezegd niet helemaal.

[0:11:11] Ik vond me af waarom mevroudijk dat vindt.

[0:11:14] Mevrouwdijk.

[0:11:15] Nou, ik had gekeken naar de tijdlijnen.

[0:11:19] Als je kijkt vanaf februari... dat is bijna iets langer dan een half jaar... wat er dan allemaal gebeurt.

[0:11:25] En ook met de...

[0:11:27] Het gaat niet goed.

[0:11:28] Met de wisseling van het kabinet en dat we nieuwe mensen hebben op dit dossier.

[0:11:35] Zo zei staatssecretaris meneer Van den Burg is al geweest.

[0:11:39] Laat zien dat je betrokken bent bij het dossier nu is de andere collega gaan.

[0:11:45] Dat vind ik tonen dat je stappen voor maakt.

[0:11:51] Mevrouw Tsegai.

[0:11:52] Ja, niks te nadelen van deze twee staatssecretarissen overigens.

[0:11:55] Maar ik vind daar zijn, daarheen gaan en stappen zetten vind ik echt twee verschillende dingen.

[0:12:02] Dus nogmaals de vraag aan mevrouww Dijk.

[0:12:05] Wat vindt ze dan dat er zo goed is gegaan het afgelopen halfjaar?

[0:12:08] Want ik zie ook de betrokkenheid van deze staatssectarissen.

[0:12:11] Maar Ik mis wel echt concrete stappes.

[0:12:13] Die zijn er volgens mij weinig gezet afgelopend halfjaars.

[0:12:16] Mevrouw Dijk

[0:12:18] Dank voorzitter.

[0:12:19] Dan ga ik weer terug naar het stukje wat ook bij het lokaal besturen zit.

[0:12:25] En daar ga ik niet over.

[0:12:27] Daar worden ook afspraken mee gemaakt.

[0:12:29] Dus ik vind als u het zo stelt dat het nu aan één partij ligt, terwijl het bij meerdere partijen ligt.

[0:12:35] Dus dat je nu kijkt hoe je verder wil gaan, dat is een begin.

[0:12:41] En ik vind dat je vanuit...

[0:12:43] Dingen die goed werken, dat je dat best mag benoemen.

[0:12:46] En tegelijkertijd blijf ik ook kritisch.

[0:12:47] Dus ja, ik deel die observatie niet.

[0:12:52] Ja, Litsagai, dit wordt uw derde interruptie.

[0:12:55] Ja.

[0:12:56] Ik vind het benoomen van positieve dingen goed.

[0:13:00] En dat moeten we ook zeker doen.

[0:13:01] Maar ik hoor mevrouw Dijk zeggen, daarnaast ben ik ook critisch.

[0:13:03] Dat heb ik in haar inbreng niet gehoord.

[0:13:05] En de mensen op Bonaire, de omwonenden van Celibon...

[0:13:09] Ja, plat gezegd, die hebben er niet zoveel aan als wij hier alleen maar complimenten aan elkaar uitdelen.

[0:13:16] Want in de tussentijd vliegt de velstoort periodiek in de fik.

[0:13:21] Dus ik had gewoon gehoopt op iets meer kritiek of iets meer, niet eens richting het kabinet, maar gewoon iets meer ideeën over de gang van zaken of de stappen die nu gezet moeten worden vanuit hier, vanuit Den Haag, om dat probleem daarop te lossen.

[0:13:38] Ik hoorde eigenlijk geen vraag, maar meer een laatste constatering.

[0:13:43] Dus ja, ik hoorde ook geen vragen en ik deel die mening niet.

[0:13:50] Dank u wel.

[0:13:51] En dan nodig ik mevrouw Tsegai uit voor haar inbreng.

[0:13:56] Ja, voorzitter, het zal u misschien niet verbazen... gezien het interruptiedebatje net.

[0:14:02] Maar we spreken vandaag weer over Celibon.

[0:14:05] En laat ik maar gewoon direct met de deur in huis vallen.

[0:14:08] Ik begin er een beetje moedeloos van te worden.

[0:14:11] Want we hebben het al bijna twee jaar... vragen we als Kamer om maatregelen... om die situatie bij Celibor op te lossen.

[0:14:19] Het is een hele zorgwekkende situatie.

[0:14:21] En vandaag voeren we inmiddels het derde commissiedebas over deze vuilstort...

[0:14:25] Ik vrees dat we vandaag opnieuw veel vragen zullen stellen die we al vaker hebben gesteld.

[0:14:30] Waarbij ik echt wel zie dat we nieuwe bewindspersonen hebben.

[0:14:33] Sinds een half jaar, dat begrijp ik ook.

[0:14:35] Maar ik hoop wel echt dat we niet vooral procesantwoorden zullen krijgen.

[0:14:40] Want dat is de vorige keren wel vaak gebeurd.

[0:14:43] En als het nou alleen de fractie van Pro zou zijn... die moedeloos zou worden, dan zou het nog wel meevallen.

[0:14:49] Maar de omwonenden van Celibon zitten al jaren in de ellende.

[0:14:54] En die zien ook dat er steeds een structurele oplossing vooruit wordt geschoven.

[0:14:59] Ik kan me voorstellen dat als je daar naast woont... dat je je heel veel zorgen maakt over nieuwe branden... over je gezondheid, over de kwaliteit van je leefomgeving.

[0:15:08] En ik geloof absoluut dat het kabinet...

[0:15:10] Deze twee staatssecretarissen in het bijzonder met goede intentie probeert het probleem aan te pakken.

[0:15:15] Maar wij als pro en erger nog, de omwonenden zien weinig effect.

[0:15:21] En zoals we eerder hebben geconstateerd, deze situatie had zich op Texel nooit voorgedaan.

[0:15:26] En als het wel was gebeurd, dan was het al lang opgelost.

[0:15:28] En dat vind ik toch wel het fundamentele punt van dit dossier.

[0:15:33] Voorzitter, deze week kregen wij een nieuw brief over de situatie bij Celibon.

[0:15:38] En opnieuw ging het vooral over processen, over bevoegdheidsverdeling tussen het openbaar lichaam, tussen verschillende ministeries.

[0:15:44] Nou, weer een ministerie bijgekomen.

[0:15:46] Hoe kan het, vraag ik aan beide staatssecretarissen, dat er nog steeds onderzoeken worden gedaan en procesafspraken worden gemaakt?

[0:15:53] En klopt het dat die definitieve oplossing, die streefdatum in 2028... nog steeds een streven is?

[0:16:02] Of is dat een harde deadline?

[0:16:04] Dus ook ik ontvang graag een concreet tijdpad... over hoe wordt toegewerkt naar die sluiting...

[0:16:11] Dank u wel.

[0:16:12] U heeft de interruptie van mevrouw Dijk.

[0:16:14] Ja, dank voorzitter.

[0:16:15] Ik moest er even op kouwen over, want dat heb ik ook vaker gehoord sinds ik in de Kamer zit.

[0:16:20] De vergelijking met een Texel of een Terschelling.

[0:16:25] Maar ik vraag me dan af waarom dat dan wel zou worden opgelost.

[0:16:31] Want zo lijkt het alsof er helemaal niks wordt gedaan op het dossier.

[0:16:35] Dus mijn vraag concreet aan Pro is, waar baseert u dat op?

[0:16:41] Litse guy.

[0:16:43] Waar ik het op baseer is dat ik geen enkel waddeneiland ken met een vuilstort die elke paar maanden in de fik vliegt.

[0:16:50] Litdijk.

[0:16:52] Ja, maar het vuil van de waddereilanden kan naar het vaste land worden gebracht.

[0:16:58] Als je kijkt naar onze eilanden, die hebben dat niet.

[0:17:03] Ik ben altijd bang dat je dan... Los van het probleem, want ik ben het helemaal eens met Pro.

[0:17:10] Maar je moet als je een vergelijking maakt wel de juiste vergelijkking maken.

[0:17:14] En dat is eigenlijk mijn punt.

[0:17:15] Dat is ook geen vraag.

[0:17:17] Dank u wel.

[0:17:18] Dan nodig ik Lidze Gaj voor uw verdere inbreng.

[0:17:21] Want u was nog niet klaar.

[0:17:22] Ja, u mag zeker reageren.

[0:17:24] Sorry.

[0:17:25] Ja, voorzitter.

[0:17:26] Het zal u niet verbazen, maar ik vind het persoonlijk een uitstekende vergelijking.

[0:17:30] Want het zijn allebei eilanden in ons koninkrijk.

[0:17:34] Bonaire is een bijzondere gemeente, maar Texel is een gemeente.

[0:17:38] Er is daar inderdaad een structurele oplossing voor de afvalverwerking.

[0:17:42] Dat is precies mijn punt.

[0:17:44] We hebben het hier nu al twee jaar over een vuilstort op Bonaise die continu in de fik vliegt.

[0:17:49] Ja, die hebben we op Texel niet.

[0:17:50] Waarom?

[0:17:51] Omdat we daar een structurele oplossing hebben voor het afval.

[0:17:54] Dus mijn punt is juist, ga op zoek naar die structurele... oplossingen, ook voor Caribisch Nederland.

[0:17:59] Want ik begrijp natuurlijk ook wel dat het niet makkelijk is om, als je een klein eiland bent, op een duurzame manier zelf je afvalverwerking te regelen.

[0:18:06] Dus ja, ik ben het helemaal eens met mevrouw Dijk.

[0:18:10] Laten we op zoeken gaan naar die... structurele opplossingen en daartoe roep ik het kabinet ook graag op.

[0:18:16] Dank u wel.

[0:18:16] Ik zag een interruptie van mevr.

[0:18:18] Zwinkels.

[0:18:19] Ja, dank voorzitter.

[0:18:21] Ja, niet over die vergelijking... maar over die structurele oplossing.

[0:18:24] Want daar ga ik straks ook met mijn eigen inbreng op in.

[0:18:26] En wij vinden het juist heel erg belangrijk... dat er juist zoveel aandacht is voor dat proces.

[0:18:32] Omdat je met elkaar goed wil gaan samenwerken... voor de lange termijn.

[0:18:35] Je wil er samen met Eiland goed uitkomen... en een duurzame oplossingen hebben.

[0:18:40] Het deelt pro met mij dat het juiste ook heel erg... belangrijk is dat we dat proces... en die afspraken en die verantwoordelijkheden... die nu ook worden uitgebreid richting het ministerie... dat we die juist ook heel goed met elkaar...

[0:18:49] Ook met eiland bespreken.

[0:18:52] Precies binnen de 30 seconden.

[0:18:55] Lidse guy.

[0:18:56] Complimenten aan mevrouw Swinkels.

[0:18:58] Nee, uiteraard deel ik dat dat proces zorgvuldig moet.

[0:19:01] Maar als mijn huis in de fik staat... dan ga ik niet eerst overleggen met mijn buren hoe we die brand hebben.

[0:19:06] Dus dan ga je eerst die brand plussen.

[0:19:07] En dan ga ich danach überlegen hoe we het in de toekomst misschien kunnen voorkomen.

[0:19:11] Dus natuurlijk moeten we dat doen.

[0:19:12] Want je wil voorkamen dat het in the toekommst weer gebeurt... of dat er weer geen structurele oplossing is...

[0:19:17] Maar je moet wel eerst de brand blussen, letterlijk en figuurlijk.

[0:19:20] En ervoor zorgen dat die omwonenden veilig zijn.

[0:19:23] En zich geen zorgen hoeven te maken over hun gezondheid.

[0:19:26] Dus het gaat mij meer om...

[0:19:27] Ik vind het gewoon echt een acute situatie.

[0:19:29] En die moet opgelost worden.

[0:19:30] En laten we daarna zeker kijken naar structurele oplossingen voor het afval.

[0:19:34] Dus volgens mij kunnen we daar elkaar best wel in vinden.

[0:19:38] Voorzitter, wat ik me dan ook een beetje afvraag als ik de brief lees... is welk ministerie is nou nu verantwoordelijk voor die financiën... voor die structurele oplossing?

[0:19:48] En wanneer krijgen we als Kamer hier duidelijkheid over?

[0:19:50] Want mevrouw Den Hollander noemde het net ook al.

[0:19:53] De motie Ceder van den Burgh voor 1 juli duidellijkheid... die is niet helemaal handig afgedaan door de staatssecretaris.

[0:20:02] Uit de KPMG-audit blijkt bijvoorbeeld dat er voor de komende twee jaar... 40 miljoen dollar nodig is.

[0:20:08] Terwijl het OL 26 miljoen beschikbaar heeft gesteld.

[0:20:12] Dus hoe zit het dan met dat verschil van 14 miljoenen?

[0:20:15] En ook graag een duidelijk antwoord op de vraag over de benodigde middelen voor de langere termijn.

[0:20:20] En welk ministerie hier dus eindverantwoordelijk is.

[0:20:24] Voorzitter, dan de staatssecretaris die schrijft in haar brief dat er sprake is van verwetering van de situatie.

[0:20:29] Maar van de bewoners krijg ik eigenlijk andere signalen.

[0:20:32] Zij hebben niet het gevoel dat er concrete stappen worden gezet die hen weer vertrouwen in de overheid geven.

[0:20:37] En daarom concreet daarover enkele vragen.

[0:20:40] Wanneer start het GGD-onderzoek naar de gezondheid van de omwonenden en hoe worden bewonerders opgericht?

[0:20:45] ook ondersteunt bij gezondheidsklachten?

[0:20:48] Wanneer wordt gestart met het meetnetwerk en hoe worden die data geanalyseerd... en hoe wordt daarop geanticipeerd?

[0:20:54] En op welke wijze gaat de overheid communicatie met en de informatievoorziening aan... in spraak van de omwonenden expliciet verbeteren?

[0:21:04] Kan het kabinet toezeggen dat alle rapporten en onderzoeken ook proactief openbaar gemaakt worden...

[0:21:09] En wanneer verwacht de staatssecretaris dat de wijziging van type 3 naar type 4 bedrijven voor afvalverwerkers voor Celibon ook ingaat?

[0:21:18] Voorzitter, dan laat ik het in de eerste termijn hierbij.

[0:21:21] Dank u wel.

[0:21:23] Dank je wel.

[0:21:25] Dan nodig ik uit voor haar inbreng mevrouw Schilder.

[0:21:29] Voorzitter, dank u wel.

[0:21:31] Sinds het vorige debat zie ik dat er een aantal stappen vooral in het proces en de regie zijn gezet.

[0:21:36] Het kabinet kiest nadrukkelijk voor meer regie op de aanpak van Celibon.

[0:21:40] Inmiddels wordt die regie ook concreter.

[0:21:42] En dat is goed, want achteroverleunen en hopen dat het vanzelf goed komt, is iets wat duidelijk niet werkt.

[0:21:48] Voor DNA is de lijn helder.

[0:21:50] De verantwoordelijkheid voor afvalbeheer op Bonaire ligt uiteindelijk op Bunaire.

[0:21:55] Maar zolang het Rijk deze aanpak financeert, hoort daar ook een stevige rijksregie bij.

[0:22:01] Als Nederland belastinggeld beschikbaar stelt, moeten we ook kunnen sturen op de besteding daarvan en moeten we kunnen ingrijpen als afspraken niet worden nagekomen.

[0:22:10] En laten we wel wezen, afsprakennakomen is niet waar het Bestuurscollege Bonair in uitblinkt.

[0:22:16] En daarom heb ik een vraag aan de staatssecretaris.

[0:22:19] Zij schrijft dat de regie vanuit het Rijk wordt versterkt, maar dat de bestuurlijke verantwoordelijkheid voor afvalbeheer bij het OLB blijft liggen.

[0:22:26] Bovendien komt de nieuwe uitvoeringsorganisatie voor de periode tot 2028 onder leiding van het bestuurscollege te staan.

[0:22:34] Is dat geen wankele tussenoplossing?

[0:22:36] Wie is uiteindelijk verantwoordelijk als de planning opnieuw uitloopt?

[0:22:40] Als investeringen achterblijven en als afspraken niet worden nagekomen?

[0:22:44] Alweer.

[0:22:45] Welke instrumenten heeft de staatssecretaris dan daadwerkelijk om in te grijpen?

[0:22:50] Voorzitter, in het addendum heeft het bestuurscollege zich gecommitteerd aan forse eigen investeringen.

[0:22:56] Maar afspraken zijn pas iets waard als ze ook worden nagekomen.

[0:22:59] Hoe gaat de staatssecretaris daarop toezien?

[0:23:02] Wanneer concludeert hij dat het bestuurcolleege tekort is geschoten?

[0:23:06] En welke gevolgen verbindt hij daar dan aan?

[0:23:10] De staatssecretaris INW schrijft in de nieuwste brief aan de Kamer dat de financieringsbehoefte nog moet worden uitgewerkt en dat het Rijk en het OLW vervolgens gezamenlijk gaan kijken hoe die financiering kan worden gerealiseerd.

[0:23:22] Verderop spreekt zij zelfs over aanzienlijke financiële inspanningen in de komende jaren.

[0:23:27] Wordt hiermee nu alweer de deur geopend voor nog meer rijksgeld?

[0:23:32] Want wat ons betreft is die grens wel bereikt.

[0:23:35] Hoe kan het kabinet verkopen dat een Nederlandse belastingbetaler moet blijven bijdragen aan oplossing van een milieuramp waarvoor het bestuurscollege van Bonaire zelfs jarenlang onvoldoende verantwoordelijkheid heeft genomen, zijn verplichtingen stelselmatig niet nakomt en de bewoners van de lagoon al jaren lang in de steek laat?

[0:23:52] Daar komt bij dat uiterlijk op 31 december 2028 het storten op Lagune moet stoppen, terwijl de definitieve locatie voor een nieuwe afvalverwerking nog moet worden gekozen, de produceurs nog moeten worden doorlopen en waarschijnlijk zullen zelfs overbruggingsmaatregelen nodig zijn.

[0:24:08] Hoe hard is die 31 december 2028 dan werkelijk?

[0:24:14] Kan de staatssecretaris vandaag 100% garanderen dat er na die datum niet meer op Laguna wordt gestort?

[0:24:21] En voorzitter, laat één ding helder zijn.

[0:24:23] DNA is niet tegen tijdelijke steun als de volksgezondheid of de veiligheid daarom vraagt.

[0:24:29] DNA ist niet voor steun tegen steun aan de bevolking.

[0:24:33] Maar tijdelijk moet tijdelijk blijven.

[0:24:35] En tijdelijk is nu al heel lang.

[0:24:37] En we zien dat het kabinet daar inmiddels serieuze stappen in zet.

[0:24:41] En die steunen wij.

[0:24:43] Maar wij vinden dat financiering moet leiden tot rijksregie.

[0:24:46] Nederland betaalt, is Nederland bepaald.

[0:24:50] Neem de regie en zorg dat dit nu stopt.

[0:24:53] Dat is wat de bewoners van Lagoon nodig hebben.

[0:24:56] Niet een college dat haar inwoners keer op keer laat stikken, maar een oplossing voor deze ramp.

[0:25:00] Dank u wel.

[0:25:02] Dank U wel voor uw inbreng.

[0:25:03] En dan tot slot mevrouw Zwinkels.

[0:25:07] Dank u wel, voorzitter.

[0:25:08] Deze zomer was ik op bezoek bij Ad Lansink, bekend van de ladder van Lansinck.

[0:25:12] Onderaan de ladder staat afvalstorten.

[0:25:14] En dat is dus ongeveer het slechtste wat je kunt doen.

[0:25:17] En het is daarom ook goed dat we daarmee gaan stoppen.

[0:25:19] De afgelopen jaren hebben we gezien dat het flink fout is gegaan bij Celebon Lagoon.

[0:25:23] Met alle gevolgen van die voor de directe omwonenden, het milieu en het eiland in het algemeen.

[0:25:28] De eerste stappen zijn gezet om de situatie te stabiliseren en verdere branden zoveel mogelijk te voorkomen.

[0:25:34] Maar er moet nog veel gebeuren voordat we eind 2028 een nieuwe inrichting van afvalketen hebben.

[0:25:40] Er is nog iets meer dan twee jaar te gaan en de tijd tikt.

[0:25:44] De staatssecretaris heeft in zijn eerste debat over dit onderwerp gezegd dat hij aan de slag gaat.

[0:25:47] De kernvraag van vandaag is, wat is nou dat befaamde plan?

[0:25:51] Dat zou er voor de zomer al liggen, inclusief een kostenplaatje en een taakverdeling.

[0:25:55] Daar wachten we nu nog steeds op.

[0:25:56] Waar wacht de staatsrecretaris nog op om dit plan publiek te maken?

[0:25:59] En wat heeft hij nog nodig?

[0:26:00] En los van dit masterplan, welke plannen zijn er om te investeren in het vertrouwen van de omwoonden?

[0:26:05] Staatssecretaris Bertram was vorige week op Bonaire bij CD Bon, waar zij de volgende stap aankondigde.

[0:26:11] Het ministerie van INW pakt de regie.

[0:26:13] Rijkswaterstaat wordt er aangewezen, een vergunningverlener, ILT wordt aangewzen voor het toezicht.

[0:26:18] Maar dit gaat dan weer wel een aantal jaren duren, lezen we.

[0:26:21] Wat gaan de omwonenden daarvan merken?

[0:26:23] Hoe kan het dat het nog zo lang gaat duren?

[0:26:25] Gaat het voor 31 december 2028 wel helemaal rond zijn?

[0:26:29] En, voorzitter, gezien de capaciteitsproblemen bij ILT, hoe gaat de staatssecretarissen dan al toezichten ook goed waarborgen?

[0:26:34] In afvalland heb je een driehoek, de afvaldriehoek.

[0:26:37] En die bestaat uit kosten, milieu en service.

[0:26:39] Aan de hand van die drie punten heb ik de rest van mijn bijdrage gestructureerd.

[0:26:43] Eerste kosten.

[0:26:44] Wij maken ons zorgen over de betaalbaarheid van de afvalverwerking op Bonaire.

[0:26:48] Op Bonairen.nu is een artikel verschenen over een vertrouwelijk KPMG-rapport... waaruit naar voren bleek te komen dat de voorgenomen kostendekkende heffing per 2027... gaat leiden tot een forse lastenverhoging voor Bonairianen.

[0:27:00] Herkenden de staatssecretarissen dit beeld?

[0:27:02] En natuurlijk gaan wij als Tweede Kamer niet over die lokale afvalstoffingheffing.

[0:27:06] Mijn collega houdt erover, maar we kunnen wel meedenken.

[0:27:09] Daarnaast heb ik nog een vraag over financiën.

[0:27:11] Wij lezen dat de uitkomst van het onderzoek naar de toekomstige inrichting verwacht in oktober bepalend zal zijn voor het kostenplaatje.

[0:27:18] Maar nu loopt er ook een begrotingscyclus.

[0:27:20] Wanneer kan de staatssecretaris duidelijkheid geven over de financiering van die afvaltransitie op Bonaire?

[0:27:25] En dan naar duurzaamheid.

[0:27:26] Nederland heeft een hele grote afvalsector, heeft ontzettend veel expertise op dit gebied en is koploper circulaire economie in Europa.

[0:27:34] Volgens mij is Nederland goed gepositioneerd om Bonaire te helpen toe te werken naar een nieuwe inrichting van die afvalketen.

[0:27:40] En nu is de vraag hoe gaan we die kennis gebruiken en inzetten ten gunste van BonaIRE?

[0:27:45] Graag een reactie van de staatssecretaris.

[0:27:47] In de brief van dinsdag lazen we dat afvalstorten geen onderdeel wordt van toekomstige systemen.

[0:27:52] En dat vinden we als CDA goed.

[0:27:53] Het staat niet voor niets onderaan die ladder van Lansing.

[0:27:56] Je kiept het in de grond en je gooit waardevolle grondstoffen weg.

[0:28:00] Voor het CDA is het belangrijk dat we kijken hoe we in het nieuwe systeem rendabele afvalstoffen kunnen hergebruiken en dan weer economische waarde eruit kunnen creëren.

[0:28:07] Ik ben benieuwd wat dit aspect ook terugkomt in het lopende onderzoek naar de toekompingsinrichting door Deloitte en Witveen en Bosch.

[0:28:15] Is de staatssecretaris met de CDA eens dat we moeten kijken naar de circulaire en de recyclingsmogelijkheden?

[0:28:20] En kan de staatsecretarius toezeggen dat zij met KGG gaat kijken welke afvalstromen interessant zouden zijn om de kosten van het hele systeem mee te kunnen drukken?

[0:28:29] En tot slot over de service.

[0:28:31] Een vraag voor de beide staatssecretarissen is welke mogelijkheden zij zien om te verbeteren in de communicatie naar bewoners.

[0:28:36] Aan de ene kant de situatie bij Celi Bon Lagoon.

[0:28:39] Wat gaat u doen om directe omwonenden goed te informeren en geïnformeerd te houden?

[0:28:44] En hoe gaat u tegemoetkomen aan de wens van Stichting Pro Lagoon om gezondheidsonderzoek, collega's halen het al aan, bij de directe umwonenden te laten plaatsvinden?

[0:28:52] En aan de andere kant over de nieuwe inrichting van het systeem.

[0:28:55] Het systeen zal hoe dan ook anders gaan zijn.

[0:28:57] En de vraag erop is hoe je mensen meeneemt.

[0:29:00] En kunt u toezeggen dat er bij de inrichtingen ook gekeken wordt hoe bewoners goed betrokken worden?

[0:29:05] Ook ten aanzien van afvalbewustwording.

[0:29:07] Laatst in Eindhoven sprak ik iemand die daarmee bezig is.

[0:29:10] U bent door uw tijd heen.

[0:29:13] Dan maak ik me zin even af als u dat goed vindt.

[0:29:16] Afvalpreventie is laaghangend fruit.

[0:29:18] Is de staatssecretaris ook van plan om bewustwording over afvalprementie onderdeel te laten zijn van een transitie, bijvoorbeeld op scholen?

[0:29:25] Dank u wel.

[0:29:28] Dan schors ik de vergadering tot half drie.