Wetsvoorstel bijmengverplichting groen gas

[0:00:00] Een hele goede morgen allemaal.

[0:00:03] Van harte welkom bij de vaste Kamercommissie voor Klimaat en Groene Groei.

[0:00:08] Vandaag staat op de agenda het wetgevingsoverleg voor de bijmengverplichting van groen gas.

[0:00:14] Het is een wetgeversoverleg.

[0:00:17] Daarvan betekent dat de Kamerleden allemaal ook hun eigen spreektijd hebben kunnen aankondigen van tevoren.

[0:00:24] Dus dat gaan we met elkaar een beetje in de gaten houden, maar u bent vrij om...

[0:00:27] de tijd te nemen die u nodig acht.

[0:00:31] Welkom aan alle Kamerleden, welkom aan de minister en haar ondersteuning... welkom bij alle mensen op de tribune.

[0:00:37] En fijn dat iedereen kijkt.

[0:00:40] Ik stel voor dat we gaan beginnen.

[0:00:42] Het is een WGO.

[0:00:42] We hebben geen plenaire afhandeling van het WGO... maar het zal doorgeleid worden naar stemmingen... zoals eerder met elkaar afgesproken.

[0:00:50] En dat zal worden aangemeld voor over twee weken.

[0:00:54] Heer Ginwis, u heeft daar een vraag over.

[0:00:56] Ja, voorzitter.

[0:00:59] Ik voel me als parlementariër eigenlijk wel een beetje onder druk gezet om snel dit wetsvoorstel af te handelen.

[0:01:06] En dat staat in mijn zin een zorgvuldige wetsverhandeling in de weg.

[0:01:10] We hebben pas dinsdag 1 september een notenaar aan de slag gekregen.

[0:01:14] Een aantal vragen die ik had gesteld waren daarin niet beantwoord.

[0:01:17] Vervolgens moesten we dus, daarvoor was ik daar al mee begonnen, met amendementen aan de Slag.

[0:01:22] Daar ga ik zo meteen bij een bijdrage ook nog wat over zeggen.

[0:01:25] En ik heb niet het gevoel dat we vandaag het zorgvuldig kunnen afhandelen.

[0:01:28] Sommige zaken worden ook pas na Prinsjesdag helder.

[0:01:31] Dus mijn voorstel zou zijn om of de tweede termijn of een extra termijn te houden na Princisdag.

[0:01:37] En dus vooralsnog niet over te gaan tot stemming, maar zorgfuldig deze wetsverhandeling te doen.

[0:01:42] En ik snap heus wel de urgentie van de minister om vaart te maken, maar zorggeldigheid gaat voor snelheid.

[0:01:49] Ja, dat laatste ben ik natuurlijk met u eens.

[0:01:52] Het is wel een eerder gemaakte afspraak.

[0:01:54] Ik kijk even of er nog anderen op willen reageren, maar we kunnen hier ook op een laat moment op terugkomen.

[0:01:58] In principe hebben we ook vandaag heel de dag de tijd om het met elkaar over te hebben.

[0:02:04] Maar het staat u vrij om te zeggen, ik wil nog een termijn in deze commissie.

[0:02:08] Dan moeten we ook even richting het kabinet kijken of dat inderdaad helemaal past ook in de voorgenomen planning.

[0:02:14] Eerst naar de heer Vermeer en dan mevrouw Muller.

[0:02:17] Ja, voorzitter.

[0:02:18] Want ik vraag me af of de heer Grinwis zich realiseert.

[0:02:21] Ik snap zijn punten, die zijn valide.

[0:02:22] Maar dat daarmee een inwerkingstredingsdatum eigenlijk de facto onmogelijk wordt.

[0:02:30] Als er ook maar iets van vertraging op komt.

[0:02:32] En realiseert de heere Grinwest zich dat?

[0:02:36] Ja, u mag daar gelijk even op antwoorden.

[0:02:37] Voorzitter, dat realiseer ik me sterker.

[0:02:39] Ik ben vanwege de zorgvuldigheid heb ik al een eigen amendement ingeniet samen met collega Van den Berg.

[0:02:45] om het wetsvoorstel op 1.1.28 in te laten gaan.

[0:02:48] Ik heb ook een amendement ingediend voor een voorgangsbepaling om de ANVB goed te kunnen beoordelen als Kamer.

[0:02:54] Dat zijn allebei amendementen die een ingang per 1.

[0:02:58] 1.27 al onmogelijk maken.

[0:02:59] Dus mijn inhoudelijke benadering van het westsvoorstelt en dit procedurevoorsteld, ik snap dat dat met elkaar matcht, maar los van mijn inhouwelijke inzet hierbij

[0:03:11] denk ik gewoon dat we als Kamer die tijd nodig hebben de komende paar weken en niet het vandaag helemaal kunnen afraffelen.

[0:03:16] Ook al hebben we twaalf uur de tijd.

[0:03:20] Oké, mevrouw Muller.

[0:03:23] Ik begrijp uw zorg of opmerking over dat afgelopen dinsdag pas de vraag noodaf naar verslag is gekomen.

[0:03:31] En laten we daar ook geen gewoonten met elkaar van maken.

[0:03:34] En tegelijkertijd denk ik dat we nu al aanvragen van de derde termijn, terwijl we de beantwoording van de minister op uw vragen en ook op uw amendementen nog niet gehoord hebben, vind ik vroegtijdig.

[0:03:44] Dus laten we kijken hoe de rest van het debat zich uitbrengt.

[0:03:49] En dan kijken we dan in tijd.

[0:03:53] Mooi, dat lijkt mij ook een goed voorstel.

[0:03:55] Zodat we kunnen gaan beginnen met iedereen zijn inhoudelijke bijdrage.

[0:03:58] De heer Van den Berg.

[0:04:00] Ja, dank voorzitter.

[0:04:01] Ik constateer wel dat de heer Genwis zijn gras maar al heeft opgestart.

[0:04:04] Want ik wilde dit zelf ook inbrengen tijdens mijn spreektekst.

[0:04:08] Helemaal eens.

[0:04:08] Ik denk dat vooral de zorgvuldige behandeling van deze wet voorop moet staan.

[0:04:12] En ik denk een uitstekend punt is natuurlijk gewoon als we dit zorgveldig willen doen.

[0:04:16] Ongeacht de beantwoording van de minister.

[0:04:18] De minister heeft zelf ook aangegeven dat de rest van de stukken pas met Prinsjesdag bekend gemaakt zullen worden.

[0:04:23] Dus dat maakt aan zich al dat een volledige wetsbehandeling vandaag simpelweg niet mogelijk is.

[0:04:28] En als we dan juist dit op een zorgvuldig manier willen doen, dan zou ik wel een derde termijn willen ondersteunen.

[0:04:34] En wat mij betreft zo snel mogelijk na Prinsjesdag om het niet verder te vertragen.

[0:04:39] Maar in ieder geval daarna wel nabekend maken van die stukken dan zo'n termijn.

[0:04:45] Mevrouw Harland.

[0:04:47] Om te laten zien dat de oppositiepartijen... soms ook best elkaar kunnen vinden en versterken... zou ik me graag willen aansluiten bij deze punten.

[0:04:54] En de verdere behandeling, dus de tweede termijn na Prinsjesdag te doen.

[0:04:58] Want ik denk juist voor de landbouw waar veel wordt gevraagd... dat je niet de fout moet maken om ergens een wet of een route al in te slaan... waar je je dan later van moet constateren... dat you toch daar wat zorgvuldiger en meer in samenhang naar had moeten kijken.

[0:05:13] En volgens mij...

[0:05:14] moeten we die tijd ook nemen met elkaar.

[0:05:17] Dus na Prinsjesdag tweede termijn zou mijn voorkeur hebben.

[0:05:21] Oké, dank u wel.

[0:05:23] Ja, iedereen mag reageren, maar ik kan me ook voorstellen dat we dit hiermee besproken hebben.

[0:05:29] Ik denk dat het ook zomaar terug gaat komen in een aantal inbrengen straks.

[0:05:32] Dus dan kunt u dat punt maken.

[0:05:35] En dan geef ik als laatste op dit punt nog even het woord aan mevrouw Van Oosterhout.

[0:05:40] En dan wil ik ook de minister nog vragen wat ze op dit moment van deze dag al wil reageren.

[0:05:45] Of wat ze dan misschien later in haar beantwoording gaat doen.

[0:05:48] MevrouWanOosterhoud.

[0:05:48] Ja, ik ben dan alleen nog benieuwd of de minister alvast zou kunnen reagereren.

[0:05:51] Of het dan nog zou lukken om de wet op tijd in te laten gaan of niet.

[0:05:54] Ja.

[0:05:55] Ja dat is een hele valide vraag.

[0:05:57] Dus dat gaan we eventjes na.

[0:06:00] Ja, de heer Kops, u wilt dan ook nog... Ja, want voorzitter, even.

[0:06:03] Ik heb ook het gevoel dat het heel erg snel gaat.

[0:06:05] Ik kan me debatten herinneren over de energiewet, wet collectieve warmte.

[0:06:08] Dat hebben we in drie, vier delen gedaan.

[0:06:11] Zolang hoeft het allemaal niet.

[0:06:13] Maar inderdaad, als er nou twee keer gezegd wordt van ja, anders komt de inwerking training in gevaar.

[0:06:18] En als dat dan impliceert dat het wel degelijk er, in mijn woorden, doorgejast moet worden... ...dan toont dat alleen maar aan dat het veel te snel gaat.

[0:06:25] En dat staat dan een zorgvuldige behandeling wel degelijke in de weg.

[0:06:29] Precies zoals de heer Grimmis zegt.

[0:06:31] Dus ja, we moeten ons niet laten leiden door die inwerking training, die datum van 2027... ...maar het zorgfuldig behandelen.

[0:06:39] Want er valt een hoop over te zeggen en heel veel deugt ook niet.

[0:06:44] Laten we ook ieders oordeel over de procedure en hoe het verloopt voor iedERS eigen rekening.

[0:06:51] Ik kijk heel even op zij naar de minister of dat zij nu alvast een korte reactie kan geven op hetgeen wat zojuist gezegd is.

[0:06:57] Dank u wel, voorzitter.

[0:06:58] Uiteraard is een zorgvuldige behandeling heel erg van belang.

[0:07:01] Laten we met elkaar het gesprek over de inhoud ook dan zo meteen beginnen.

[0:07:05] En dan kan iedere partij beoordelen of de punten voldoende zijn beantwoord.

[0:07:10] Technisch gezien, als er inderdaad nog verder uitstel is... ...dan wordt het daarom al niet meer mogelijk om het per 1 januari in te laten gaan.

[0:07:18] Sommigen willen dat ook graag, anderen willen dat misschien liever niet.

[0:07:21] Het is belangrijk om dus te weten als het verder wordt uitgesteld...

[0:07:24] Zal dat niet meer lukken, is onze inschatting.

[0:07:28] En over stukken met Prinsjesdag.

[0:07:30] Er komen geen hele nieuwe stukken.

[0:07:32] Alles wat u nodig heeft voor de wetgeving, heeft u hier.

[0:07:36] Met Prinsesdag presenteert het kabinet alleen de financiële kant.

[0:07:40] Maar er zijn geen nieuwe stuk die op dit dossier met Princesdag verder nog komen.

[0:07:49] Dank u wel.

[0:07:49] Ja, ik wil ook een klein beetje voorkomen dat we een heel debat gaan hebben voorafgaand aan het debat.

[0:07:54] Ik wil dan tot slot mevrouw Ouwehand en de heer Vermeer dan nog het woord geven, maar graag niet nog opnieuw weer vragen aan de minister.

[0:08:03] Ik stel voor dat u die vragen dan nu in inbreng verwerkt, want u krijgt daar alle gelegenheid toe.

[0:08:10] Mevrouw Ouwehand, wilt u dan nog kort iets toevoegen op dit moment?

[0:08:14] Ja, over de stukken die nog komen.

[0:08:16] Of het met Prinsjesdag is, weet ik niet.

[0:08:18] Maar de staatssecretaris van LVVN heeft aangekondigd... dat hij met een ANVB dierwaardige veehouderij komt.

[0:08:25] Het was voor of na de zomer.

[0:08:26] Dus daar zitten we op te wachten.

[0:08:28] En precies daar zit natuurlijk een van die vragen...

[0:08:31] Geef je boeren nou een goede duidelijkheid, heb je alles goed in samenhang bekeken.

[0:08:36] Dus ja, zolang wij die ANVB niet hebben, denk ik, kunnen wij deze wet niet volledig beoordelen op de effecten.

[0:08:42] Dus dat is volgens mij wel een van de stukken die nog komt.

[0:08:46] Dank u wel en de heer Vermeer.

[0:08:47] Ja voorzitter, zonder in debat te willen gaan, want daar ga ik er sowieso op terugkomen.

[0:08:52] Maar ik vind eigenlijk niet dat de minister kan zeggen dat het niets met Prinsjesdag te maken heeft.

[0:08:59] Want er zijn afspraken gemaakt met de glastuinbouw over compensatie.

[0:09:05] En wat ik in de wandelgangen hoor, heeft het alles met Princiesdag te machen.

[0:09:09] En daar wil ik wel gewoon even een punt van maken.

[0:09:12] Dat dat niet blijft hangen alsof het niet met elkaar te maken is.

[0:09:17] Ja, dat lokt natuurlijk ook uit dat de minister daar kort op wil reageren.

[0:09:20] Dan ga ik haar toch die gelegenheid toegeven, omdat ik dat wel zo eerlijk vind.

[0:09:24] En daarna gaan we echt beginnen met het inbrengen van de heer Vlag.

[0:09:29] Voorzitter, die indruk heb ik geen sinds willen wekken.

[0:09:31] Ik heb alleen gezegd, met Prinsjesdag komt het kabinet met een financieel stuk.

[0:09:37] Dat heeft natuurlijk op alle terreinen relevantie.

[0:09:40] Ook voor dit terrein is dat relevant.

[0:09:42] Dat komt uiteraard met Princjesdag.

[0:09:45] Ik hebben alleen gezegt, er komen geen aanvullende stukken op het gebied van betrekking hebbende op dit wetsvoorstel.

[0:09:51] Mevrouw Alderand zegt ik vind een andere ANVB ook relevant bij mijn inhoudelijke beoordeling van dit wetsvoorstel.

[0:09:57] Dat is aan haar natuurlijk om te zeggen wat wil ik betrekken bij het vormen van mijn oordeel.

[0:10:04] Maar sec voor dit stuk wetgeving ben ik niet van plan om nog aanvullende stukken aan uw kamer te sturen.

[0:10:12] En dat heb ik geprobeerd te willen verduidelijken.

[0:10:15] Ja, dank u wel voor die verheldering.

[0:10:18] Ik ga het woord geven aan de heer Vlag.

[0:10:20] Aan u het woorden.

[0:10:22] Dank u wel, voorzitter.

[0:10:25] Nederland heeft meer groengasproductie nodig.

[0:10:28] Beter Hollands biogas dan Russisch aardgas of overzees LNG.

[0:10:33] Het maakt onze gasvoorziening minder kwetsbaar.

[0:10:35] De bijmerkingverplichting is niet gratis... ...maar het draagt wel bij aan het dempen van prijspieken die juist voor veel problemen zorgen.

[0:10:42] Meer moleculen, minder elektronen ontlast ons volle elektriciteitsnet.

[0:10:47] Verduurzaming via groengas...

[0:10:49] kan tegen relatief lage maatschappelijke kosten.

[0:10:52] Daarbij komt dat de stimulering van biogasproductie in de veehouderij... niet alleen CO2-reductie, maar ook reductie van de stikstofuitstoot met zich meebrengt.

[0:11:00] Daarom stond de SGP welwillend tegenover de introductie... van een bijmengverplichting.

[0:11:05] Maar, voorzitter, ik heb twee belangrijke geraten in mijn keel.

[0:11:09] Daar kom ik straks op terug.

[0:11:10] En er komen steeds meer prangende vragen.

[0:11:12] En die leg ik graag aan de minister voor.

[0:11:14] Ik begin bij de inpassing van het voorstel in het geheel van het energiebeleid...

[0:11:19] Wat is het langetermijnperspectief?

[0:11:22] De minister zet de bijmengverplichting breed en ongericht in voor alle ETS2-sectoren.

[0:11:27] Onderzoek van Guidehouse laat zien dat groen gas op lange termijn het best ingezet kan worden in specifieke sectoren, met name de stalenindustrie, keramiekproductie en piekvoorzieningen in stroom- en warmtenetten.

[0:11:38] Groen gas zal immers schaars zijn en dan moet je strategisch nadenken over waar je het beste kunt inzetten.

[0:11:45] De minister tekent zelf meer of meer aan dat ze ervan uitgaat dat na 2035 de ETS I en ETS II prijzen zodanig zullen zijn dat die groen gasproductie aanmoedigen en dat de bijmenverplichting tijdelijk zal zijn.

[0:11:57] Tegelijk wordt door sectorpartijen aangegeven, geef snel duidelijkheid over de periode na 2030 en 2040.

[0:12:04] Immers hoe verder je de bijmijnverplichten doortrekt, hoe meer investeringszekerheid.

[0:12:09] Dat staat toch wel een beetje op gespannen voet met elkaar.

[0:12:12] Wat is het langetermijnperspectief dat de minister voor ogen heeft?

[0:12:15] Is de bijmengverplichting een tussenpauws en hoe dan?

[0:12:19] Of ziet de minister dit anders?

[0:12:22] Groen gasproducenten hebben investeringszekerheid nodig.

[0:12:25] De SDE++ biedt deze zekerheid zodra de beschikking binnen is en de bijmenigverplichtiging is nog met onzekerheden omgeven.

[0:12:31] Hoe aantrekkelijk is het bijvoorbeeld voor buitenlandse producenten om mee te doen?

[0:12:35] De vraag is dan wat de meerwaarde is van de bijmengverplichting ten opzichte van bijvoorbeeld een aanvulling van de SDE++ met een Contract for Difference constructie voor afname van groen gas in specifieke sectoren.

[0:12:47] Kan de minister ons hierin meenemen en hoe serieus is naar zo'n alternatieve variant gekeken?

[0:12:52] Wat gaf de doorslag om toch te kiezen voor de bijmenigverplichtiging?

[0:12:56] Ik kondig dat al aan, voorzitter.

[0:12:58] Het voorstel zorgt bij de SGP voor twee belangrijke geraten in de keel.

[0:13:02] In de eerste plaats

[0:13:04] is dat het meetellen van groen gas uit het buitenland.

[0:13:07] Ik zit echt niet te wachten dat wij Italiaanse of andere Europese productieinstallaties gaan financieren in plaats van onze eigen mestvergisters en andere biogas installaties.

[0:13:17] Ook de CO2-winst gaat dan naar het buiteland.

[0:13:21] Ik heb op dit punt verschillende vragen.

[0:13:22] De minister schrijft dat de marktpartijen verwachten dat Nederlands gas ingekocht zal worden.

[0:13:27] Waarop is deze verwachting dan gebaseerd?

[0:13:28] Daar lees ik weinig over.

[0:13:30] De minister schermt met de eis dat groen gas binnen de bijmengverplichting geproduceerd moet zijn zonder exploitatiesubsidie.

[0:13:37] Dat betekent in Nederland inderdaad geen aanspraak op de SDE++, maar wie gaat controleren of buitenlandse producenten zich ook aan deze eisen houden?

[0:13:46] Verder moeten we voor de producent in het buiten land maar uitgaan van adequaat toezicht aldaar op de betrouwbaarheid van CO2-cijfers, terwijl de Nederlandse Emissieautoriteit hier de producente en andere schakels in de keten zelf ook in de gaten houdt.

[0:13:59] deelt de minister de analyse dat Nederlandse producenten dus te maken hebben met strenger toezicht dan buitenlandse producente.

[0:14:06] Inhoudelijk heb ik daarom grote moeite met het meetellen van groen gas uit het buiten land.

[0:14:11] Dat geldt ook voor de opstelling van de Europese Commissie.

[0:14:13] Die vind ik onacceptabel.

[0:14:15] Met de ene hand legt de commissie lidstaatverplichtingen op voor CO2 reductie.

[0:14:20] Met andere hand pakt de commisie instrumenten af om CO2-reductie in eigen land te realiseren.

[0:14:25] Hoe ziet de minister dit?

[0:14:26] snijdt de redenering van de commissie juridisch wel hout.

[0:14:30] En waarom mag Nederland geen beroep doen op artikel 36 van het Europees Verdrag?

[0:14:35] Nederland heeft zich in de notificatieprocedure eerst verdedigd door te wijzen op haar verantwoordelijkheid om de duurzame energieproductie te vergroten.

[0:14:42] Maar hoe zit dat als het gaat om onze verplichting om CO2-reductie in de ESR-sectoren buiten ETS1 te realiseren?

[0:14:49] Juist hiervoor is het toch proportioneel en evenredig om de eigen productieinstallaties te bevoordelen.

[0:14:56] Daarbij wil ik wijzen op Frankrijk.

[0:14:58] Deze lidstaat heeft sinds dit jaar ook een bijmengverplichting.

[0:15:02] Ik lees op de website van hun register voor biogasproductie certificaten dat alleen biogasinstallaties die in Frankrijk biogaz invoeden, certificaten kunnen laten registreren.

[0:15:14] Ik kon mijn ogen niet goed geloven.

[0:15:16] Is het echt zo dat Frankrijk de afgifte van certificaten beperkt tot binnenlandse producenten?

[0:15:21] terwijl Nederland dat op aangeven van de Europese Commissie niet gaat doen.

[0:15:25] Dat kan ik niet meemaken, dus graag opheldering.

[0:15:29] Wat de SGP betreft varen we onze eigen koers en kiezen we net als Frankrijk voor een beperking tot Nederlandse productieinstallaties.

[0:15:35] Ik heb daarvoor een amendement ingediend.

[0:15:40] De SGP maakt zich verder zorgen over de betaalbaarheid van de voorgestelde bijmengverplichting.

[0:15:44] Dat is mijn tweede graad in de keel.

[0:15:46] Het energieintensieve MKB wordt relatief hard geraakt...

[0:15:49] terwijl concurrenten in het buitenland nu al met gunstigere energietarieven kunnen werken.

[0:15:54] Ik noem in het bijzonder de glastuinbouw.

[0:15:56] Deze sector krijgt al veel voor de kiezen.

[0:15:58] Alleen al het voorliggende voorstel zorgt voor een kostenpost van bijna 200 miljoen euro.

[0:16:04] Met de andere lastenverzwaring erbij kan de energierekening van individuele tuinen zomaar verdrievoudigen.

[0:16:10] Ik ben bang dat de beloofde compensatie, maar goed, dat weten we natuurlijk nog niet, daar bij lange na niet aan zal tegemoetkomen.

[0:16:18] We moeten niet vergeten dat de glastuinbouw met haar WKK's een belangrijke rol speelt bij het stabiliseren van het elektriciteitsnet.

[0:16:25] De Kamer heeft eerder per motie gevraagd om de glestuinboud buiten ETS 2 te houden.

[0:16:30] En ik weet dat er een uitvoeringsvraagstuk aan vastzit, maar uit contact met betrokken partijen maak ik op dat dat niet onoverkomelijk is.

[0:16:37] Daarom blijf ik bij de minister aandienen op uitvoering van deze motie.

[0:16:41] Daarnaast heb ik een amendement ingediend om het energieintensieve MKB, waaronder nu ook de glasduinbouwen,

[0:16:47] voor een groot deel uit te zonderen van de bijmengverplichting.

[0:16:50] Dit sluit overigens aan bij de oorspronkelijke opzet van het wetsvoorstel.

[0:16:56] Voorzitter, een andere belangrijke vraag is of er voldoende groengas beschikbaar komt.

[0:17:00] Dat bepaalt mede het kostenplaatje voor energiegebruikers.

[0:17:03] De groengasproductie zit nu op 0,3 miljard kuub en met de voorgestelde verplichtingen zou richting 2031 alleen voor deze verplichten al minimaal 0,8 miljard kub nodig zijn.

[0:17:14] Er zitten veel projecten in de pijplijn.

[0:17:16] Maar de praktijk is verdraaid lastig.

[0:17:19] In Noord-Nederland werden onlangs vergunningen voor 16 mestvergisters vernietigd.

[0:17:24] Hoe zeker is het dat er op tijd voldoende productiecapaciteit is?

[0:17:28] En dat was overigens onder andere omdat er geen rekening zou zijn gehouden met de emissies van de waakvlam en de busjes van de onderhoudsmonteurs.

[0:17:37] Over prioriteiten gesproken, zeg ik dan maar.

[0:17:40] De minister erkent de uitdagingen, maar schrijft dat het haar taxatie is dat de benodigde opschaling goed haalbaar is.

[0:17:45] Daarbij komt ook

[0:17:46] Dat ook de vraag hoe interessant het is voor producenten met SDE++-subsidie om te switchen naar levering onder de bijmengverplichting.

[0:17:54] Ik ontvang graag een nadere duiding.

[0:17:57] Waar is de optimistische verwachting van de minister precies op gebaseerd en kan ze er ook wat getallen bij leveren?

[0:18:03] Hoe dan ook is meer steun nodig voor het daadwerkelijk opschalen van de Nederlandse biogasproductie.

[0:18:08] Door een breed consortium van partijen uit de landbouw- en energiesector is een actieplan voor versnelling van de groengasproductie via mesverwerking neergelegd.

[0:18:17] Gaat de minister dit samen met haar landboudcollega oppakken?

[0:18:21] Wordt gas gegeven op het actualiseren van de routekaart groengas?

[0:18:24] En komt er een stikstofvrijstelling voor de bouwfase die dit soort excessen zoals ik net noemde bij de mesvergisters gaat voorkomen?

[0:18:32] Tot slot, we hopen dat het niet zover komt dat energieleveranciers gebruik gaan maken van de buy-out optie.

[0:18:37] Maar stel dat dit wel nodig is, wat gaat de minister dan doen met buy-out opbrengsten?

[0:18:42] Het zou goed zijn als dit linksom of rechtsom terugkomt in de vorm van compensatie voor energiegebruikers of ondersteuning van groengasproductie.

[0:18:51] Tot zover.

[0:18:55] Dank aan de heer Vlag voor zijn inbreng.

[0:18:57] Hij heeft mij overigens ook van tevoren laten weten dat hij ook tussentijds af en toe even de zaal uit moet lopen, omdat hij ook nog een ander wetgevingsoverleg vandaag heeft te voeren.

[0:19:05] Daarvoor alle begrip en misschien geldt het ook nog voor een aantal andere collega's.

[0:19:10] Ik ga door naar de heere Gimwis voor zijn Inbreng en voordat hij daarmee begint ben ik even benieuwd hoeveel tijd hij denk nodig hebben, want u heeft dat van te voren niet opgegeven bij ons.

[0:19:18] Vijftien minuten?

[0:19:20] Helemaal goed.

[0:19:21] Gaat u gaan.

[0:19:22] Voorzitter, dank u wel.

[0:19:24] Mijn bijdrage sluit eigenlijk mooi aan op de bijdragen van de heer Vlag.

[0:19:28] Dus ik steek maar van wal.

[0:19:30] Na de Russische inval in Oekraïne en de oorlog in Iran... beseffen we meer dan ooit het belang van leveringszekerheid en energieonafhankelijkheid.

[0:19:37] Helaas heeft zich dat nog niet vertaald in voldoende beleid... vanuit het perspectief van leveringsekerheid.

[0:19:42] Het vinden van andere liefst duurzame energiebronnen is dan ook niet eenvoudig.

[0:19:46] Maar wel belangrijker dan oot...

[0:19:48] Elektronen produceren zonder vervelende emissies, dat kunnen we en is niet zo moeilijk.

[0:19:53] Duurzame moleculen rendabel weten te produceren, dat is tot op heden een stuk ingewikkelder gebleken.

[0:19:58] Dromen over groene waterstof zijn tot op het heden toch vooral hele dure dromen.

[0:20:02] Dat ligt bij groen gas een stuk eenvoudiger.

[0:20:05] Ja, het is wel duurder dan aardgas, maar we hebben het hier over totaal andere proporties dan bij waterstaf.

[0:20:11] Groen gas is dus zo'n alternatief voor aard gas.

[0:20:13] En die bovendien geproduceerd wordt uit reststromen van eigen bodem via vergisting of vergassing.

[0:20:18] En overigens, vergassing moet nog wel flink worden opgeschaald.

[0:20:21] En uit mest van eigenbodem door vergistting.

[0:20:23] Een interessante aanwending van dierlijke mest.

[0:20:25] Zeker in combinatie met de opwerking van mest naar renewer.

[0:20:28] Bijvoorbeeld met behulp van de leliesfeer.

[0:20:30] En als je dan kijkt naar de potentie van groen gas in Nederland.

[0:20:33] Oranje groen gras dus.

[0:20:34] Dan is er nog een wereld te winnen.

[0:20:36] En ja, ook als de veestapel krimpt de komende decennia...

[0:20:39] Aangezien er nu nog maar slechts 5% van de dierlijke mest wordt vergist, zeg ik tegen alle zwartkijkers in zaken groen gas dat er een hoop potentie is.

[0:20:48] Maar hoe dan de productie en de vraag naar groen gras op te schalen?

[0:20:52] Dat kan natuurlijk met behulp van subsidies via de SDE++.

[0:20:55] Subsidies in combinatie met een gerichte inzetregeling groengas zoals Glastuinbouw Nederland voorstelde en waar de heer Vlag ook al aan refereerde.

[0:21:02] Een soort Contracts for Difference.

[0:21:04] Maar dan niet bij wind op zee maar bij groen

[0:21:06] Maar nog simpeler kan dat door vraagnormering.

[0:21:09] Zeker als je weet dat de totale Nederlandse groengasproductie nooit meer dan een klein deel zal vormen van de totalen vraag naar gas.

[0:21:16] Vraagnorming is bovendien een goed instrument om productie van duurzame energie of producten op gang te laten komen.

[0:21:22] Daarom heeft de ChristenUnie een bijmengverplichting altijd een proportioneel instrument gevonden.

[0:21:27] Niet voor niets stond dat ook in het coalitieakkoord van het kabinet Rutte 4 in 2021 en kwam er een schip bovenop in het aanvullend klimaatpakket in 2023.

[0:21:36] Maar, voorzitter, een hele grote maar.

[0:21:39] Dan moet je het instrument wel goed vormgeven.

[0:21:40] En dan val ik gelijk maar met de deur in huis.

[0:21:43] Dat doet het voorstel dat voorligt, het wetvoorstel, dat voorlicht niet.

[0:21:46] Ik heb hele grote moeite met en op zijn minst grote vragen bij hoe in het wetvoerstel de bijmengverplichting voor groen gas is vorm gegeven en vandaar ook mijn verzoek aan het begin van het debat om na Prinsjesdag de tweede of in ieder geval over een extra termijn te houden.

[0:22:01] Ik hebben een aantal grote bezwaren.

[0:22:02] Het voorstel is ten eerste ongericht.

[0:22:05] Inzet in de gebouwde omgeving is vanuit het verduurzamingsperspectief onlogisch.

[0:22:10] Het voorgestel is oneerlijk.

[0:22:11] Het kabinet kiest voor de ETS 2 afbakening vanwege het belang van een gelijk speelveld.

[0:22:15] Maar bij de glastuinbouw doet het er opeens niet toe.

[0:22:18] Eerst stopte het vorige kabinet de glastuinbouw in ETS 2.

[0:22:21] In tegenstelling tot België en Duitsland.

[0:22:23] En tegen de zin in van een meerderheid van deze Kamer.

[0:22:26] We hebben verschillende moties daarover ingediend en aangenomen.

[0:22:29] En nu walst het kabinet er gewoon overheen.

[0:22:31] Als je de heer Vlaggen mij boos wil maken, moet je als kabinet vooral zo redeneren.

[0:22:38] Het voorstel zorgt niet voor de garantie dat binnenlandse productie daadwerkelijk op gang gaat komen.

[0:22:44] Dat is het derde punt.

[0:22:45] En het vierde.

[0:22:46] Het voorstel zorgt voor onnodig hogere lasten voor huishoudens, terwijl een alternatief dat zorgt een minder hoge energierekening denkbaar is.

[0:22:54] Bovendien heb ik het gevoel dat de minister onder stoom en kokend water dit voorstelt wil invoeren per 1 januari 2027.

[0:23:00] Beter een doordachte verplichting is dan mijn repliek met een kleine vertraging dan doordenderen met een voorsteldat in mijn ogen niet goed doordacht is, met alle gevolgen van dien, met alleen als argument dat het al vertraagd is.

[0:23:12] En ook procedureel is er het argument van ordentelijke wetgevingsprocessen.

[0:23:15] We kregen pas 1 september de nota, jongstleden, de nota naar aanleiding van het verslag.

[0:23:20] Veel vragen waren daarin niet naar tevredenheid beantwoord wat mij betreft.

[0:23:24] En dus moesten we helaas aan de slag met amendementen die de wet aanpassen en verbeteren.

[0:23:28] Drie weken geleden hadden we al wat verzoeken uitgezet omdat we erbij al voelden hangen.

[0:23:32] Maar we moesten natuurlijk wachten met het doorzetten tot na de nota en aanleid van het geslag.

[0:23:37] Maar wat schetste onze verbazing?

[0:23:39] Het ministerie weigerde de afgelopen dagen ambtelijke bijstand aan ons bureau wetgeving.

[0:23:43] Echt niet te filmen.

[0:23:44] Maar vervolgens verwacht deze minister wel dat wij onder stoom en kokend water voor deze wet gaan stemmen, zonder ordentelijk wetgevingsproces?

[0:23:51] Ik denk het niet.

[0:23:52] Daarom laten we vandaag en de komende weken alsjeblieft de tijd nemen voor ordentelijke wetbehandeling.

[0:23:57] Dat is mijn oproep aan de minister en haar ondersteuning en aan mijn collega's.

[0:24:01] Aan de hand van mijn al kort benoemde bezwaar heb ik een aantal vragen voor de minister.

[0:24:05] En ga ik ook de door mij ingediende amendementen langs.

[0:24:09] Allereerst ongericht.

[0:24:12] Dat is het voorstel.

[0:24:13] De minister kiest ervoor om bij de vormgeving van de doelgroep strikte ETS 2 afbakening te volgen.

[0:24:19] Ik vind het onlogisch om hiervoor te kiezen.

[0:24:20] Groen gras is en blijft een schaars goed, ook na opschaling van de productie.

[0:24:25] De meest logische inzet...

[0:24:27] Van groen gas is dus daar waar die inzet de meeste toegevoegde waarde heeft.

[0:24:30] Bijvoorbeeld omdat verduurzaming op een andere manier niet mogelijk of een stuk duurder is.

[0:24:34] Uit het Guidehouse-onderzoek blijkt dat de inzet van groen gras in de ETS2-sector... ...niet de meest logische inzet is.

[0:24:39] De piekvoorzieningen voor elektriciteit en warmtenetten... ...en de staal- en keramieksector, die komen wel als meest logicie inzet uit de bus.

[0:24:46] Voor de piekvorziening en de keramijksector is immers waterstof het enige verduuurzamingsalternatief.

[0:24:51] En wat betreft de staalsector verwacht Guidehouse dat een gedeeltelijke inzet...

[0:24:55] nodig is vanwege de behoefte aan koolstof.

[0:24:57] Hier kiest het kabinet niet voor.

[0:24:59] Voor de verduurzaming van de gebouwde omgeving en mobiliteit zijn meer en of goedkopere alternatieven voor verduursaming.

[0:25:05] En mijn vraag aan het kabinent is waarom deze keuze?

[0:25:07] Waarom kiest dit kabinet voor inzet van groen gas, waar dat het meest logisch is?

[0:25:11] En hoe wil de minister de andere sectoren dan wel verduuurzamen, terwijl juist de route van groengas het meeste kosteneffectief lijkt te zijn voor hen?

[0:25:18] Herkent de minister dat er bijvoorbeeld nu geen enkel instrument is om de centrale elektriciteitsproductie te verduuren?

[0:25:25] De argumenten uit de noten naar aanleiding van het verslag... op mijn vraag voor een variant, meer in lijn dus met het Guidehouse-rapport... die de bijmengverplichting op de elektriciteitsproductie op gas legt... vind ik niet steekhoudend.

[0:25:37] Ook voor de gebouwde omgeving en mobiliteit is de verwachting... en de bedoeling dat de vraag naar gas immers afneemt... via warmtenetten, via elektrificatie, et cetera.

[0:25:45] En momenteel wordt ongeveer 30% van in Nederland geproduceerde elektriciteit... met gasgestookte units gemaakt...

[0:25:52] dat komt overeen met 8,5 miljard kubieke meter gas, is dus veel meer dan een beetje piekverbruik.

[0:25:59] Het kabinet kan volgens mij prima regelen dat een substantieel deel van dat gas groen gas is.

[0:26:03] En wat betreft de betrouwbare gegevens, veel van de benodigde informatie hebben energieleveranciers al beschikbaar vanwege de wet Fiscale Klimaatmaatregelen Glastuinbouw.

[0:26:12] Het veranderen van de doelgroep maakt het eerder mogelijk om een snellere afrekening te maken dan langzamer.

[0:26:21] Ik betwijfel dus of de wijziging van doelgroep, waardoor het ministerie wordt gesuggereerd als enorm ingewikkeld, echt zo ingewickeld is als de minister schetst.

[0:26:29] Ik heb dan ook een amendement ingediend om de doelroep van, samen met collega Van der Berg, om de bijmengverplichting aan te passen naar een doel groep die wel logisch is en past bij het eindbeeld zoals geschetst door GuideHouse.

[0:26:41] Het amendement is technisch waarschijnlijk nog niet helemaal op orde.

[0:26:44] Ik vroeg er gedetailleerd naar in het verslag, maar heldere antwoorden bleven uit omdat het kabinet het uitvoeringstechnisch niet ziet zitten.

[0:26:51] Amtelijk bijstand van KGG bleef dus uit vanwege dezelfde bezwaarden.

[0:26:55] Ik heb nu een voorstel neergelegd voor dit debat, omdat het toch wel heel fundamenteel is om dit nu op tafel te leggen.

[0:27:04] Ik reken in het vervolg op de welwillendheid van het ministerie voor bijstand, want de minister wil toch niet hebben dat om deze reden onze partij zou afhaken.

[0:27:12] Notabene een partij die vanaf het begin positief vertrokken is bij de mijmingverplichting.

[0:27:17] Voorzitter, in het wetsvoorstel wordt gestuurd op CO2...

[0:27:21] Voordat u daarover gaat beginnen geef ik eerst nog het woord aan de heer Van den Berg.

[0:27:26] Dank u wel, voorzitter.

[0:27:27] Ikzelf zit pas sinds november hier in het parlement, maar de heer Grimwis al een geruime tijd langer.

[0:27:34] Is het nou wel eens eerder voorgekomen dat de heere Grim wist op zoveel weerstand stuit voor het verkrijgen van ambtelijke bijstand om een voorgestelde wet nou beter te maken?

[0:27:43] Is dit een uniek geval of is het al vaker gebeurd?

[0:27:46] Voorzitter, dank voor deze vraag.

[0:27:47] Dit loopt natuurlijk via ons gewaardeerde bureau wetgeving.

[0:27:51] En de betreffende wetgeversjurist is zelf heel hard aan de slag gegaan.

[0:27:55] Dus dat is een compliment waard.

[0:27:57] Maar nee, in mijn herinnering is het nog nooit gebeurd dat wel dat ministerie soms heel moeilijk doet.

[0:28:02] Maar bij het ministerie van EZK-KGG heb ik nog nooit die ervaring gehad.

[0:28:06] Sterker, ik heb in het verleden van het ministeriefaak...

[0:28:09] ...enorm veel medewerking verleend bij het maken van best wel fundamentele goede amendementen... ...die wetten aanvulden dan wel op z'n kop zetten.

[0:28:16] Dus dit was voor mij echt een verrassing.

[0:28:18] En de minister moet zelf maar vertellen wat dan de achterliggende reden is.

[0:28:23] Kijk, dat het allemaal op korte termijn plaatsvindt, dat kan geen verbazing wekken.

[0:28:28] Niet alleen vanwege het reces, maar ook vanwegen de noten aan de verslag die pas dinsdag binnenkwam.

[0:28:33] Dus ik vind het eigenlijk vrij ongekend.

[0:28:35] Nee, ik heb het niet eerder in mijn herinnering zo meegemaakt...

[0:28:38] Maar misschien dat bureau wetgeving hier achter de schermen iets meer over kan zeggen.

[0:28:42] En ik vind het gewoon ook niet netjes.

[0:28:43] Wij zijn medewetgever en wij horen onze taak goed te kunnen uitoefenen.

[0:28:47] En daarom ook mijn procedureverzoek helemaal aan het begin van dit debat.

[0:28:51] Want deze ervaring maakte wij niet gewilliger om snel deze wet van een oordeel te voorzien van voor of tegen.

[0:28:59] Het is goed denk ik dat u deze ervaring heeft gedeeld, maar laten we natuurlijk altijd voorzichtig zijn richting ambtenaren.

[0:29:06] Het is belangrijk dat we inderdaad de minister die daar verantwoordelijk voor is op bevragen en dat doet u.

[0:29:10] Dus daar doet u niks fout, maar ik wil het alleen maar meegeven, laten we daar een klein beetje voorzichtig mee zijn.

[0:29:16] Voorzitter, bij mijn weten heb ik niks negatiefs over ambtenaar gezet.

[0:29:20] Daar heb ik ook positieve ervaren uit het verleden tegenover gezet, alleen deze gang was afgekend.

[0:29:24] vind ik als parlementslid die geacht wordt volgens de grondwet medewetgever te zijn, niet helemaal juf van het.

[0:29:31] En we krijgen best wel als Kamer al vaak kritieken dat we halfbakken amendementen indienen.

[0:29:36] Laten we dat dan deze keer niet doen.

[0:29:40] Voorzitter, ja dank u wel.

[0:29:42] In het wetvoorstel wordt gestuurd op CO2 ketenemissiereductie.

[0:29:46] Mijn vraag aan de minister is waarom zij heeft gekozen voor dit systeem.

[0:29:50] Waarom niet bijvoorbeeld voor een simpele bijmengverplichting, bijvoorbeeld een verplichtING voor leveranciers om een bepaald percentage van het gasverbruik als groen gas in te voeden?

[0:30:00] Ik ben heel benieuwd naar de antwoord.

[0:30:01] Ik overweeg een amendement op dit punt en dat zou de wet versimpelen.

[0:30:00] Ik ben heel benieuwd naar de antwoord.

[0:30:01] Ik overweeg een amendement op dit punt en dat zou de wet versimpelen.

[0:30:05] En hoeveel van de beoogde 2,85 megaton ketenemissiereductie verwacht de minister daadwerkelijk terug te zien in de Nederlandse nationale emissiecijfers?

[0:30:14] Dat is eigenlijk ook een variant op de vraag van de heer Vlag aan de minister.

[0:30:17] En welk deel, en dat is een ander soort vraag bij hetzelfde onderwerp, welk delen van het CO2-voordeel zou volgens de minister eigenlijk moeten worden toegerekend aan de producent van groengas en welk

[0:30:28] aan het gebruik van groengas moeten worden toegerekend.

[0:30:31] Ik weet, dit is niet het systeem, maar welk deel mag bijvoorbeeld...

[0:30:35] Dit zou natuurlijk een interessante manier van kijken zijn.

[0:30:37] Welk deelt zou dan bijvoorbeeld de glastuinbouw mogen toerekenen als eigen CO2-besparing?

[0:30:42] Ik ben heel benieuwd wat hier nou mogelijk is en hoe het nou precies zit.

[0:30:46] Dan kom ik op het tweede bezwaar over oneerlijk.

[0:30:50] Het voorstel is dus oneerelijk, juist doordat het kabinet ervoor kiest om de strikte ETS 2 afbakening te volgen.

[0:30:56] Het kabinet zegt ETS 1 sectoren niet onder de verplichting te willen laten vallen vanwege een ongelijk speelveld.

[0:31:02] Maar tegelijk kiest het kabinent ervoor om de glastuinbouw wel onder de verblichting te laten vangen die net zo goed te maken hebben met het ongelijke speelveeld.

[0:31:09] Er is kort geleden nog een enorm onderzoek heeft geplaatst, onder de aanleiding van een motie van onder andere collega Vlaggenmeij, naar de stapeling van de effecten voor de glastuinbouw.

[0:31:18] En we zetten onze glastuimbouw in een paar jaar tijd enorm op achterstand ten opzichte van hoe ze dat in België en Duitsland bijvoorbeeld doen.

[0:31:24] Nou ja, afwijken van de strikte afbakening, dat is volgens het kabinet geen optie.

[0:31:28] En voorzitter, dat vind ik echt de omgekeerde wereld.

[0:31:30] Eerst streden wij tegen de keuze van het vorige kabinet om de glasdaanbouw via nationale kop een opt-in onder ETS2 te laten vallen.

[0:31:38] Het kabinet wil dit niet veranderen en nu wederom via een wet verstelt dat het vanuit de EU niet wordt verplicht, zegt het kabinent.

[0:31:43] We hebben geen andere keuzen om de glassdaanbaan onder de bijmengverplichting te latenvallen.

[0:31:47] Het kabinet miskent daarmee de lastenstijgingen waar de glasduinbouw mee te maken heeft, mede door eigen beleidskeuzes.

[0:31:52] En miskend daarmee een belangrijke rol die de WKK's, de warmte-krachtkoppelingen, vervullen voor de stabiliteit van ons elektriciteitsnet.

[0:31:59] De minister zegt wel met prinsjesdag dat de glastuinbouwer te compenseren, daar hadden we het net al voor in het debat even over.

[0:32:05] Maar dat lijkt me toch echt de omgekeerde wereld.

[0:32:06] De glastuimbouwer had in eerste instantie niet eens onder deze bijenmengverplichting moeten vallen.

[0:32:10] Overigens weten we pas volgende week met Prinsjesdag de hoogte van de compensatie.

[0:32:14] Welke garantie kan de minister daar nu over geven en wat kan ze daar wel alvast over vertellen?

[0:32:20] Ook een goede reden voor een termijn naar Prinsesdag.

[0:32:22] En fundamenteel, waarom kiest het kabinet voor achteraf pleisters plakken, terwijl je het instrument ook aan de voorkant goed kunt vormgeven?

[0:32:29] Het derde punt is dat het niet voor binnenlandse productie zorgt.

[0:32:33] Voor mij staat voorop dat de bijmengverplichting moet bijdragen aan het verhogen van de productie en verbruik van het Nederlandse groen gas.

[0:32:39] Oranje groen gas.

[0:32:40] Dat was aanvankelijk de gedachte achter de verplichting.

[0:32:43] Daarbij is het allereerste gemist dat import van gras niet kan worden uitgesloten... om aan de bijmenkverplichtingen te voldoen.

[0:32:48] Een analyse over het verwachte import naar aandeel kan de minister niet geven.

[0:32:53] Hoe voorkomt de minister alsnog dat het Nederlandse groen gras uit de markt wordt geprijsd?

[0:32:56] Of erger, dat Nederlandse grondgrasproductie niet wordt opgeschaald...

[0:32:59] omdat men het van elders haalt over energie-onafhankelijkheid gesproken.

[0:33:03] En welke concrete stappen zet de minister nu om te borgen dat zoveel mogelijk de Nederlandse productie wordt benut en dat de opschaling van productie en vraag hand in hand gaan?

[0:33:14] De vlag heeft hier al veel over gezegd en heeft hier ook een amendement over ingediend, dus ik ben heel benieuwd naar de reactie van de minister daarop.

[0:33:24] Daarnaast is het de vraag of de bijmengverplichting zoals die voor ligt... ...daadwerkelijk ervoor zorgt dat investeringen gedaan zullen worden.

[0:33:30] De bijmennverplichtig duurt immers tot slechts 2035.

[0:33:33] Waarom niet langer?

[0:33:34] Via SDE++ hebben producenten nu meer zekerheid.

[0:33:37] Waar om denkt de minister dat men massaal voor de bijmen verplichtingen zou kiezen?

[0:33:42] Zorgt de SDE+, niet voor meer investeringszekerheid?

[0:33:45] Hoe zorgt de minister, dat er binnen de SDe++ genoeg ruimte blijft voor groen gas productie?

[0:33:50] En als je een bijmijn verplichten wilt...

[0:33:52] Waarom dan niet tot 2040 of 2045?

[0:33:54] Nu loopt de vraag nog meer in korter dan de investeringshorizon van bedrijven.

[0:33:59] En is de strategie voor na 2035 eigenlijk samen te vatten in het woord hoop?

[0:34:05] Nou ja, ik hou van hoop, maar als strategie vind ik het best wel tricky.

[0:34:11] Recent verscheen het voorstel van Glastuinbouw Nederland, LTO, een assent voor een zogeheten gerichte inzetregeling groengas.

[0:34:19] Waarbij SDE++ gecombineerd wordt met een contract for difference.

[0:34:22] Een dergelijk instrument zou goed passen bij mijn amendement voor de wijziging van de doelgroep.

[0:34:27] Ongetwijfeld heeft de minister ook kennis genomen van hun voorstel.

[0:34:31] Hoe reflecteert ze op dit voorstelen en is ze bereid te verkennen wat een goede manier zou zijn om dit instrument vorm te geven?

[0:34:37] Of heeft de ministre andere maatregelen ingedacht om in te zetten als de bijmengverplichting niet het gewenste resultaat blijkt te hebben?

[0:34:43] En welke dan?

[0:34:44] Ten slotte is het onzeker of de groengasproductie daadwerkelijk van de grond komt door netcongressie en stikstofproblematiek.

[0:34:50] Een uitdaging, noemt de minister het eufemistisch in de antwoorden.

[0:34:53] Rampzalig is een woord dat ik zou kiezen.

[0:34:56] Want over het overvolle stroomnet, de productieinstallaties en groengasboosters hebben een groot verbruikersaansluiting nodig.

[0:35:03] In hoeverre kunnen die worden gebouwd?

[0:35:04] Dat is het beeld van de minister.

[0:35:06] En het verkrijgen van vergunningen is onzeker.

[0:35:08] Vorige maand nog zette de rechter een streep door vergunning voor 18 monomestvergisters.

[0:35:13] De heer Vlag had het er ook al over.

[0:35:16] In de antwoorden verwijst de minister naar de gepresenteerde stikstofbrief.

[0:35:19] Alsof die brief al zekerheid zou bieden voor een oplossing.

[0:35:22] Quote non.

[0:35:23] De stikstovaanpak van het kabinet leidt tot van alles, maar niet tot verguningen.

[0:35:27] Nou vooruit, misschien op zijn best mondjesmaat op de wat langere termijn.

[0:35:31] Maar dan moet je er best positief naar kijken.

[0:35:34] En in de tussentijd de rekenkundige ondergrens verhogen, ho maar.

[0:35:38] Terwijl dat van essentieel belang is voor duurzame energieprojecten zoals het plaatsen van monomestvergisters.

[0:35:44] Met alle respect geeft die Kamerbrief met nog geen enkele wet gepresenteerd wel voldoende zekerheid om voor de troepen uit deze verplichting in te voeren.

[0:35:54] De vraag stellen is deze misschien wel beantwoorden.

[0:35:56] De minister verkoopt de huid voordat de beer geschoten is met alle gevolgen van dien.

[0:36:00] Wat als het opschroef van de productie van groengas uit mestvergisting flink tegen gaat vallen de komende jaren?

[0:36:05] En wat doet de minister dan?

[0:36:07] Ook het ATR waarschuwt in het recente advies over het besluit dat het onzeker is in hoeverre er voldoende groengas beschikbaar is om te voldoeen aan de bijmengverplichting.

[0:36:15] Zonder binnenlandse productie zijn afnemers straks aangewezen op import of het betalen van de buy-outprijs.

[0:36:20] En de boete draagt op geen enkele manier bij aan verduurzaming of energieonafhankelijkheid.

[0:36:24] Het lijkt mij in ieder geval verstandig om de hoogte van de verplichtingen gelijke tred te laten houden met de hoge daadwerkelijke productie en je niet bij voorbaat rijk te rekenen.

[0:36:35] Graag een reactie.

[0:36:36] Mocht onverhoopt de buy-outprijs worden betaald, is het dan niet verstandig om die opbrengst gericht in te zetten voor compensatie van afnemers.

[0:36:44] Fundamenteel vind ik het onverantwoord om de verplichting al op te leggen terwijl er grote onzekerheden zijn

[0:36:48] Of de benodigde productie er wel gaat zijn.

[0:36:50] Ik weet dat het kabinet in 2029 gaat evalueren, maar vandaag is de dag dat we als parlement over het wetvoorstel spreken.

[0:36:56] Ik zou het dan ook zeer verstandig vinden om de inwerkingstreding uit te stellen naar op z'n minst 2028.

[0:37:01] Bovendien vind ik het noodzakelijk om de parlementaire betrokkenheid bij de hoogte van de bijmenkverplichting en de hoge prijs te verbeteren.

[0:37:08] Daarom teken ik op dat eerste mee met een amendement, nee, heb ik samen met het amendement ingediend met collega Van den Berg.

[0:37:15] En heb ook een amendment voor een voorhangbepaling ingedient en heb nog een amendiment in deze mee ingedien met collego Van den Bergh.

[0:37:22] Begrijp me goed, ik snap hoe zeer de markt op deze verplichting zit te wachten.

[0:37:27] Ik heb natuurlijk ook het rond de tafel gesprek terug geluisterd.

[0:37:29] Ook ik ben voorstander van een doordachte bijmengverplichting.

[0:37:32] En als de minister dit voorstel op tafel legt, snap ik dat de markt denkt, beter iets dan niets.

[0:37:39] Maar ik heb liever een doodachte bij mengverplichtiging dan dat we doordenderen met alle gevolgen van dien.

[0:37:43] Ten slotte het punt over huishoudens, voorzitter.

[0:37:45] Dat is mijn laatste punt van de bijdrage.

[0:37:49] Het kabinet bagatelliseert de lastenstijging door te schrijven dat het bij een gemiddeld verbruik van 1000 kubieke meter de lastestijging beperkt blijft tot zo'n 90 euro per jaar.

[0:37:59] Uiteindelijk oploopt het in 2031 tot geloof ik 110 euro per ja.

[0:38:02] Maar voorzitter, de energieprijzen zijn al hoog.

[0:38:05] De invoer van ETS2 zorgt ook al voor een stijging van de laste met honderden euro's.

[0:38:10] De nettarieven stijgen en dan komt het tegemoetkomen voor huishoudens maar mondjesmaat op gang.

[0:38:14] Hoe vaak riep ik het kabinet afgelopen jaren niet op om de opbrengst van ETS 2 structureel voor tegemoetkoming van huishoudens te gebruiken, wat het kabinet consequent weigert omdat het vorige kabinet het al liet verdwijnen in het zwarte gat bij financiën.

[0:38:29] En riepe ik op tot het doorzetten van het noodfonds dat slechts met grote moeite nu wordt gerealiseerd en niet structureel.

[0:38:35] Zouden we dat nu niet als een structureel instrument moeten gaan inzetten gezien alle lastenverzwaringen?

[0:38:40] En dan kiest het kabinent er wel voor om onder stoom en kokend water een lastenverswaring voor burgers door te voeren.

[0:38:44] Waarom?

[0:38:46] Deze bijmengverplichting is daarmee, wat mijn fractie betreft, zoals die nu voor ligt, onderdacht en onverstandig.

[0:38:52] Een bijmennverplichtig aan zich is echter een goed idee.

[0:38:56] Ik had er bij wijze van spreken kunnen afspreken in een coalitieakkoord.

[0:38:59] Daarom leg ik vandaag ook de ingrediënten neer voor een betere bijmangverplrichting.

[0:39:03] Samengevat, door een wijziging van de doelgroep naar sectoren waar groen gas de grootste maatschappelijke waarde heeft...

[0:39:08] Ten tweede door een voorstel voor een gericht vraaginstrument zodat concurrentiekracht voor die sectoren behouden blijft.

[0:39:13] En ten derde door een latere inwerkingstreding en een voorbegangsbepaling om de benodigde vraag beter aan te laten sluiten bij de productie die daadwerkelijk tot stand wordt gebracht.

[0:39:22] Het mooie is dat dankzij bovenstaande voorstellen de lasten voor huishoudens zomaar lager zullen zijn dan bij het voorsteltje dat nu voor ligt.

[0:39:29] Ik ben zeer benieuwd naar de reactie van de minister op deze eerste termijn.

[0:39:34] Dank u wel, heer Gimmis.

[0:39:35] Uiteindelijk werden het 18 minuten, maar dat is geen enkel probleem.

[0:39:38] We hebben met interesse naar u geluisterd.

[0:39:41] En we gaan snel door naar de heer Kops.

[0:39:43] Dank u al, voorzitter.

[0:39:44] Aan het begin van het debat ging het er natuurlijk al over... gaat de behandeling van het wetsvoorstel niet te snel?

[0:39:49] Wordt het er niet eigenlijk gewoon doorheen gejast?

[0:39:53] Nou ja, er bleek eigenlijk al van... ja, dat is wel degelijk het geval... omdat anders de invoering van de wet per 2027 in gevaar komt.

[0:40:00] Dus ja, voorzet dat...

[0:40:02] teugt gewoon niet.

[0:40:03] Te meer omdat we eigenlijk heel veel ook nog niet weten.

[0:40:07] Hoe je ook inhoudelijk tegenover deze wet staat, heel veel weten we niet.

[0:40:11] Kijk je naar de wetstekst zelf, dan komen de termen algemene maatregel van bestuur en ministeriële regeling 26 keer voor.

[0:40:20] Ongetwijfeld zitten daar dubbelingen bij in verband met verwijzingen, maar toch om even aan te geven dat we nu over een wet spreken en

[0:40:29] Waarschijnlijk ook binnenkort zouden moeten gaan stemmen, terwijl we heel veel nog niet weten.

[0:40:34] Maar voorzitter, wat we dan wel over deze wet weten, laat zich eigenlijk heel goed samenvatten, namelijk met het woord vreselijk.

[0:40:43] De inhoud van de wet is vreselijk, de werking is veselijk... ...de gevolgen zijn helemaal vreselijks... ...en zelfs de timing had niet slechter kunnen zijn.

[0:40:58] Even resumerend.

[0:41:01] De gasprijs is de afgelopen tijd gestegen en gestegen.

[0:41:05] Twee weken geleden nog bereikte de gaspijn het hoogste niveau in drie jaar tijd.

[0:41:10] De totale energierekening van huishoudens bestaat voor meer dan de helft, 58%, uit belastingen en transportkosten.

[0:41:17] Dat is enorm.

[0:41:19] Wat mensen jaarlijks specifiek aan gas betalen, bestaat bijna de helfte, 43%, puur uit energiebelasting.

[0:41:27] Ook dat is enorm!

[0:41:28] De consumentengasprijs in Nederland is een van de hoogste van heel Europa.

[0:41:34] En dan wordt over de energierekening ook nog het hoge btw

[0:41:38] tarief geheven van 21%, terwijl het om een basisbehoefte gaat.

[0:41:42] Kortom, huishoudens betalen zich al helemaal blauw.

[0:41:47] Meer dan een half miljoen huishouden leven in energiearmoede.

[0:41:50] En dan, uitgerekend dan, komt de minister doodleuk met dit wetsvoorstel... waardoor de gasrekening nog verder omhoog gaat.

[0:41:58] Want exact dat gaat gebeuren.

[0:42:01] De indiening van dit westsvoorstEL is gedateerd op 20 mei, jongsleden.

[0:42:06] Oftewel, midden in alle ellende en onzekerheid rondom gas.

[0:42:11] De stijgende gasprijzen, maar ook zorgen over de gasvoorraden en het voorkomen van fysieke tekorsen.

[0:42:18] En ja, vervolgens is het dan van kom, laten we maar met een voorstel komen om de rekening nog verder te verhogen.

[0:42:25] Een oprechte vraag aan de minister, wie bedenkt dat?

[0:42:28] Wie komt daarmee?

[0:42:29] En voorzitter, waarom eigenlijk?

[0:42:32] Waarom nu dit voorstEL?

[0:42:34] Ik citeer.

[0:42:36] Op basis van een weging van drie indicatoren kwam de gebouwde omgeving, de huishoudens dus, naar voren als meest geschikt voor de handliggende sector om richting 2030 opschaling van groen gas dus te realiseren.

[0:42:51] Deze indicatores zijn betalingsbereidheid...

[0:42:53] Betalingsbereidheid, inpasbaarheid in bestaande infrastructuur en installaties en het voorkomen van log-ins.

[0:43:01] Wat bedoelt de minister precies hiermee?

[0:43:03] En dan meer bepaald met het woord betalingsberijdheid.

[0:43:06] Het staat er echt in de stukken, meerdere keren.

[0:43:10] Hoe komt de minister erbij dat huishoudens bereid zouden zijn om extra te gaan betalen?

[0:43:16] Nog meer te gaan bedalen.

[0:43:18] Graag een reactie.

[0:43:20] Dat doen er verschillende bedragen, de ronde.

[0:43:23] In de media lezen we dan dat het gaat om 15 euro per 2027.

[0:43:29] Vanaf volgend jaar dus al.

[0:43:31] In de stukken bij het wetsvoorstel lezen we dat het bedrag zal oplopen naar 90 euro.

[0:43:36] Energie Nederland heeft het over 80 tot 110 euro extra.

[0:43:41] Ja, sorry voorzitter, maar dan nogmaals de vraag... welke huishoudens en vooral die in energiearmoede zeggen dan... ja hoor, ik ben daartoe bereid.

[0:43:50] En let wel, dan hebben we het nog niet eens over de Timmermans tax... die per 2028 ingaat...

[0:43:56] Dan hebben we het over tot 70 euro per maand extra.

[0:44:00] Het is en, en, én.

[0:44:02] Het houdt maar niet op.

[0:44:04] Maar voorzitter, het raakt niet alleen de huishoudens.

[0:44:07] Voor de glastuinbouw lopen de kosten in 2031 op tot 181 miljoen euro per jaar.

[0:44:13] Het gaat dus echt om enorme bedragen.

[0:44:16] Ik citeer, consumenten zullen daardoor meer in de winkel moeten betalen voor hun gezonde voeding en groene leefomgeving.

[0:44:24] Groen gas dreigt zowel huishouden als ondernemers in de rode cijfers te drukken.

[0:44:30] dan moet toch bij de minister alle alarmballen bellen gaan afgaan.

[0:44:34] Dat kan dan toch niet goed gaan.

[0:44:36] Hoe reageert de minister daarop?

[0:44:40] Ik zei het al eerder in mijn bijdrage, hoe kun je uitgerekend nu in tijden van hoge energieprijzen, hoge gasprijsen en energierekeningen met deze wet komen?

[0:44:49] Dat zit daarachter.

[0:44:51] Dan citeer ik de minister uit de memorie van toelichting.

[0:44:54] De financiële aantrekkelijkheid van de productie van groen gas is ook afhankelijk van ontwikkelingen van de aardgas- en elektriciteitsprijs.

[0:45:03] En daar komt het.

[0:45:04] Een hoge aardgasprijs is gunstig voor het verdienmodel van groen gas.

[0:45:11] Omdat daarmee het prijsverschil tussen aardgas en groen gras kleiner wordt.

[0:45:16] Einde citaat.

[0:45:21] wat voor een pervers systeem hier eigenlijk wordt opgetuigd.

[0:45:25] Want dat is het.

[0:45:26] Een systeen dat namelijk gebaat is bij hoge gasprijzen.

[0:45:30] Zodat het duurdere groengas minder duur lijkt dan het in werkelijkheid is.

[0:45:36] Dus stel, je hebt aan de ene kant een Ferrari... en aan de andere kant een Dacia.

[0:45:41] Dat is nogal een prijsverschil.

[0:45:43] Nu maak je die Dacia bijna zo duur als die Ferrari...

[0:45:51] Daar komt het op neer.

[0:45:52] Dat is het systeem.

[0:45:54] En voorzitter, het klopt.

[0:45:55] We hebben momenteel te maken met hoge energieprijzen.

[0:45:58] Zeker.

[0:45:59] En misschien, gezien het voorgaande citaat... dat de minister daar dan blij mee is... maar de mensen in het land natuurlijk niet.

[0:46:06] Want zij betalen zich helemaal blauw.

[0:46:08] Zij hopen natuurlijk dat die gasprijs weer gaat dalen.

[0:46:11] Maar als dat dan gebeurt... dan is het duurdere groengas opeens niet meer een beetje duurder dan groenglas... maar heel veel duurter.

[0:46:19] Want het gas, het prijsverschil, wordt dan juist groter.

[0:46:23] En dan, wat gebeurt er dan?

[0:46:25] Wat gaat de minister dan doen?

[0:46:27] Graag een reactie.

[0:46:30] Voorzitter, dan is natuurlijk ook de vraag, waarvoor moeten de mensen eigenlijk gaan betalen?

[0:46:35] Groen gas, zou je zeggen.

[0:46:38] Maar is dat ook in werkelijkheid zo?

[0:46:40] Krijgen zij dat er ook echt voor terug?

[0:46:43] Nee, zeker niet.

[0:46:44] Want zoals de minister schrijft... groen gas wordt ingevoerd in het bestaande Europese aardgasnetwerk.

[0:46:50] Dit betekent dat niet rechtstreeks kan worden gemeten... hoeveel groen gras er door elke leverancier wordt geleverd.

[0:46:57] Omdat in het aardgassenet inge voert groen glas... niet kan worden onderscheiden van fossiel aardglas.

[0:47:04] Kijk, dus meten en onderschrijden kan al niet.

[0:47:08] Hoe gaat het dan wel in zijn werk?

[0:47:10] Alle lidstaten hebben een nationaal systeem van garanties van oorsprong.

[0:47:15] Een producent voedt groen gas in op het gasnet en registreert dat.

[0:47:21] Vervolgens wordt er een garantie van oarsprong afgegeven als een soort bewijs daarvan.

[0:47:26] Een energieleverancier heeft dan straks met deze wet twee opties.

[0:47:31] Of hij produceert dat groene gas zelf, voed het in en kan dan vervolgens met een verkregen garantie

[0:47:38] aantonen richting de klant dat hij dat heeft gedaan.

[0:47:42] Of hij kan ook, en dan citeer ik de minister... groengas administratief direct of indirect kopen van groengasproducenten.

[0:47:51] Administratief, dat betekent dus gewoon op papier.

[0:47:55] De leverancier...

[0:47:56] ...levert dan helemaal geen groen gas... ...laat staan dat het fysiek te onderscheiden is... ...maar koopt gewoon een papiertje waarop staat dat er ergens... ...door een of andere producent groen gras in het gasnet is gestopt.

[0:48:09] En dat papiertjes kan dan ook ergens in een ander land ver weg worden gekocht.

[0:48:13] Nogmaals, in werkelijkheid wordt er dus aan de klant helemaal geen... ...groen gas geleverd, maar eigenlijk gewoon gas dat groen mag heten.

[0:48:22] Omdat dat zo op dat papietje staat.

[0:48:24] En daar betaalt de klant dus een meerprijs voor.

[0:48:29] Vindt de minister dit ook niet een papieren werkelijkheid en eigenlijk gewoon geldklopperij?

[0:48:36] En dan nog, kan de minister ook uitleggen wie daarop zit te wachten?

[0:48:40] Ik zei het al, 500.000 energiearme huishoudens.

[0:48:44] Hoeveel van die huishouden zeggen dan nu oprecht... ja, ik kan mijn energierekening niet meer betalen... maar oh, wat leuk dat er op diezelfde energierekening wel staat aangegeven... dat er elders in Europa een beetje groen gas is geproduceerd.

[0:48:58] Ik krijg dat gas helemaal niet fysiek, maar oh wat leuk allemaal.

[0:49:01] Ik kan me gewoon niet voorstellen welke huishondens daar...

[0:49:04] oprecht blij mee zouden zijn.

[0:49:07] Dan is natuurlijk ook de vraag voorzitter, ja waarom?

[0:49:09] Waarom wil de minister dit hele systeem optuigen?

[0:49:13] En dan lezen we in de stukken het stimuleren van meer groengasproductie in Nederland en de EU.

[0:49:19] Omdat dat in brede zin bijdraagt aan het reduceren van afhankelijkheid van geïmporteerd aardgas.

[0:49:26] Einde citaat.

[0:49:27] Dus het reduceraan van die afhankelijheid, hou dat even vast.

[0:49:31] Want om hoeveel gas gaat het dan in de praktijk?

[0:49:35] De huidige groengasproductie bedraagt in Nederland ongeveer 0,3 bcm.

[0:49:41] Kortom, dat is al heel weinig.

[0:49:44] De minister wil dat dus gaan opschalen en dat wordt dan 0,84 bcm vanaf 2031.

[0:49:54] Hoeveel gas verbruiken we in Nederland?

[0:49:55] Ja, zo'n 30 BCN per jaar.

[0:49:57] Oftewel, nog geen dertigste van het totale gasverbruik wordt zogezegd groen hierdoor.

[0:50:04] Al dan niet alleen op papier, administratief.

[0:50:08] Ja, voorzitter, dat is toch extreem weinig?

[0:50:11] Hoe ziet de minister dat?

[0:50:13] Want ik kwam een brief tegen uit 2022.

[0:50:16] Het toenmalige kabinet had het toen nog over tenminste twee BCM per 2030.

[0:50:22] Nou ja, die ambitie heeft de minister nu dus meer dan gehalveerd.

[0:50:26] Ja, ons kan dat allemaal niet zo heel veel schelen.

[0:50:29] Maar dit impliceert toch dat de minister er zelf stiekem ook niet heel veel van verwacht.

[0:50:35] Het is niks en het wordt niks.

[0:50:38] Notabene, dan citeer ik de minister opnieuw, aangezien het door de regering niet zal worden voorgeschreven welke mix aan biogroenstoffen wordt toegepast, is de resulterende hoeveelheid groengas daarmee op voorhand niet zeker.

[0:50:52] Conclusie, het is heel mooi geformuleerd, maar we weten het dus gewoon niet.

[0:50:57] Heel leuk, zo'n wetsvoorstel en wat er allemaal wordt opgetuigd, maar eigenlijk geen idee hoe dit gaat uitbakken.

[0:51:04] Dus, hoe denkt de minister dat dat heel kleine, bovendien onzekere aandeel groen gas, al dan niet administratief, werkelijk substantieel bijdraagt aan het reduceren van die afhankelijkheid?

[0:51:18] Want dat is haar doel.

[0:51:19] Graag een reactie.

[0:51:21] Het is ook de minister zelf, voorzitter, die erkent... op de langere termijn is duidelijk dat Nederland niet genoeg gas zal kunnen produceren... om in de eigen behoefte te kunnen voorzien.

[0:51:32] Het Is daarom ook nodig om te werken aan robuuste...

[0:51:34] importketens.

[0:51:36] Ja, oftewel met het opschalen van de groengasproductie en het opleggen van een verplichting wil de regering onafhankelijker worden van gewoon gas en meer bepaald de import ervan.

[0:51:48] Maar ook dat groene gas moet uiteindelijk geïmporteerd worden.

[0:51:50] Dat is toch hypocriet?

[0:51:52] Dat lost toch niks op?

[0:51:53] Hoe ziet de minister dit?

[0:51:56] En dan is de vraag, wat nu als die groen gasverplichting niet wordt gehaald?

[0:52:02] Om welke reden dan ook?

[0:52:04] Kan dat ook een fysieke reden zijn?

[0:52:08] Namelijk dat er fysiek gewoon helemaal niet genoeg gas is geproduceerd.

[0:52:12] Dat er niet genоeg van die garanties van oorsprong zijn.

[0:52:14] Niet nationaal, maar ook niet internationaal.

[0:52:18] En wat gebeurt er dan als een leverancier niet aan zijn verplichtingen voldoet?

[0:52:22] Wat is de sanctie?

[0:52:24] In de wet staat daarover, heel technisch, dat het bestuur van de emissieautoriteit de groengaseenheden afschrijft van de rekening van de leverancier.

[0:52:34] En volgens mij betekent dat dan in de praktijk, er wordt geen groengas geleverd, maar er moet toch gewoon de volle map voor betaald worden.

[0:52:43] Klopt dat?

[0:52:44] Het saldo van die rekeningen kan daardoor ook negatief worden.

[0:52:47] En dan moet dat tekort binnen drie kalendermaanden worden aangevuld.

[0:52:52] Kan de meeste inzichtelijk maken om hoeveel bedragen het hier eigenlijk gaat?

[0:52:56] En kunnen leveranciers hierdoor ook in de financiële problemen komen?

[0:53:01] Wat gebeurt er dan eigenlijk?

[0:53:02] Is daarover nagedacht?

[0:53:06] Nu heeft de minister een zekere vorm van flexibiliteit in de wet ingebouwd.

[0:53:12] En dat betreft dan de zogeheten buy-out...

[0:53:16] Klinkt ziek.

[0:53:17] En de mogelijkheid tot sparen.

[0:53:20] En allereerst dan die buy-out.

[0:53:22] Dat lijkt op het eerst gezicht mooi, als een soort afzwakking van de wet.

[0:53:27] Een soort escape voor energieleveranciers.

[0:53:31] Maar het onderstreept feitelijk alleen maar het perverse systeem waar ik het net over had.

[0:53:36] Want wat is het geval?

[0:53:38] Energieleveranciërs kunnen een gedeeltelijke of gehele ontheffing krijgen... voor hun groen gasverplichting.

[0:53:45] Gratis is het niet, dus afkopen is eigenlijk een beter woord.

[0:53:49] Hoe hoog de prijs van die buy-out wordt, weten we nog niet.

[0:53:54] Maar de verwachting is, al dus de minister, dat dat een soort plafond in de markt wordt.

[0:53:59] In ieder geval dus hoger dan de prijs van groen gas zelf.

[0:54:03] Zodat het afkomen financieel zo onaantrekkelijk mogelijk wordt.

[0:54:08] Een soort prijsplafond dus.

[0:54:09] Maar gezien het voorgaande, waarom zouden leveranciers hier überhaupt voor kiezen... als zij, indien zij niet aan hun verplichting voldoen... de groengaseenheden toch wel van hun rekening worden afgeschreven... maar dan waarschijnlijk voor een lagere prijs?

[0:54:24] Dus wat voor flexibiliteit wordt hier met die buy-out eigenlijk bereikt?

[0:54:30] Voor de consument betekent het, aan wie dit allemaal uiteindelijk wordt doorberekend... een nog hogere prijs dan voor groengas...

[0:54:38] Zonder dat er groen gas wordt geleverd, niet fysiek en zelfs ook niet administratief.

[0:54:45] Dus waar zijn we dan eigenlijk helemaal mee bezig?

[0:54:48] Waar betalen die mensen dan voor?

[0:54:52] En ook cru is, wat de leveranciers aan die buy-out betalen, belandt uiteindelijk in de staatskas.

[0:54:59] Dus ja, eigenlijk is dat dan niets anders dan gewoon een extra energiebelasting.

[0:55:04] De minister noemt dat dan allemaal flexibiliteit, maar ik noem het gewoon geldklopperij.

[0:55:10] En voorzitter, het soortgelijke is aan de hand bij het sparen.

[0:55:15] Ook dat noemt de minister een vorm van flexibiliteit.

[0:55:19] Dat betekent leveranciers met meer groen gas eenheden dan de jaarlijkse verplichting kunnen daarvan slechts een maximum percentage sparen en meenemen naar het volgende kalenderjaar.

[0:55:29] De minister overweegt dan maximaal 10%.

[0:55:32] En de rest komt van rechtswegen te vervallen.

[0:55:36] Oftewel, leveranciers doen meer dan de jaarlijkse verplichting... en je zou dan verwachten dat de minister daar blij mee zou zijn.

[0:55:43] Zij betalen daarvoor, zij berekenen dat door aan de consument... maar de groengasgeenheden komen dan gedeeltelijk te ver vallen... en het jaar daarop kunnen leveranciërs weer opnieuw beginnen... opnieuw betalen en opniew doorberekenen.

[0:55:59] Heer Kops, u heeft een vraag gekregen van de heer Vermeer...

[0:56:03] Dank u wel, voorzitter.

[0:56:05] Heeft de heer Kops ook kunnen bedenken waarom een leverancier meer dan die moet toevoegen zou toevogen?

[0:56:15] Omdat dat groen gas is duurder dan gewoon gas.

[0:56:18] Waarom zou een leveranciers dat doen?

[0:56:21] Kan hij één scenario bedenke waarom leveranciers duurde gas in zijn netwerk stopt en dat hij verplicht is?

[0:56:29] Voorzitter, ik zou het mezelf niet kunnen voorstellen.

[0:56:32] Maar het is dan ook zo dat ik deze wet niet heb geschreven.

[0:56:34] Het is de minister natuurlijk die daarmee is gekomen... en die in de wet expliciet die mogelijkheid tot sparen heeft ingebouwd.

[0:56:41] En ja, dat is eigenlijk de vraag die ik aan de minister zou willen stellen.

[0:56:45] Zij impliceert daarmee dus dat leveranciers daartoe bereid zouden zijn.

[0:56:50] Nou ja, ik heb geen idee of dat zo is... maar ik denk dat dat een vraag is voor de minister.

[0:56:55] Ja, ik weet het niet, oprecht niet.

[0:56:59] Een vervolgvraag nog.

[0:57:01] Ja, ik kan dat ook nog niet bedenken.

[0:57:03] Maar wat zou dan wel een reden kunnen zijn om zo'n voorwaarde erin op te stellen?

[0:57:08] Of is die geleend uit een ander wetvoorstel?

[0:57:15] Ja, voorzitter.

[0:57:16] Ik heb deze wet niet geschreven, dus ik zou het niet weten.

[0:57:18] Maar kijk, wat de minister wel aangeeft in de memoria van toelichting, waar ik dan de volgende vraag over zou willen stellen, is...

[0:57:26] De minister wil het sparen, als leveranciers daartoe bereid zouden zijn, beperken om zo teveel groen gas eenheden op te potten.

[0:57:36] En daarmee te onttrekken aan de markt.

[0:57:38] Bijvoorbeeld, ik citeer, anticiperend op een verhoging van die prijs van groen gaseenheden.

[0:57:45] Zo staat het in de memorie van toelichting.

[0:57:47] Dus dat zou dan betekenen dat energieleveranciers verwachten... dat die prijs in de toekomst omhoog zou gaan... en dan nu alvast meer daarvan zouden willen oppotten... om die dan toekompstig te gebruiken voor die verplichting... en dat wil de minister dus met die beperkte mogelijkheid tot sparen tegen gaan.

[0:58:05] Zo heb ik het begrepen.

[0:58:07] U heeft toch nog een scenario gevonden, zou ik richting de heer Kopsen zeggen.

[0:58:10] Ik kijk even naar de heere Vermeer nog een laatste interruptie.

[0:58:15] Maar dat zou betekenen dat de minister eigenlijk niet wil dat deze hele groengasproductie snel op gang komt.

[0:58:27] Maar wat kan daarvoor de reden zijn om dat niet te willen?

[0:58:33] Het zijn allemaal hele goede vragen, meneer Vermeer.

[0:58:36] U mag haar antwoord opgeven, maar het is ook een beetje speculeren wat er in het hoofd van de minister omgaat.

[0:58:40] Kijk, voorzitter, volgens mij...

[0:58:42] We kunnen dat met z'n allen gaan doen vandaag, maar misschien...

[0:58:46] Ik zit nu bijna een kwartier, denk ik, dit wetsvoorstel af te branden en ik ben nog niet helemaal klaar.

[0:58:50] Kijken, wij zijn hier absoluut geen voorstander van.

[0:58:53] Absoluut niet.

[0:58:54] Het zijn helemaal hele terechte vragen van de heer Vermeur, maar wat de bedoeling is van de minster...

[0:59:00] Ik kan daar zelf natuurlijk geen antwoorden op geven.

[0:59:03] Als ik verder mag gaan met wat ik hierover wil vertellen...

[0:59:05] Dat vind ik een goed idee.

[0:59:06] U bent overigens door de tijd heen die u heeft aangegeven.

[0:59:09] Dus dan meet u dat.

[0:59:11] Puur ter info, maar dan stel ik voor dat u verder gaat.

[0:59:14] Ik ben bijna klaar.

[0:59:15] Ja, voorzitter.

[0:59:16] Zo staat het dus in de memorie van toelichting... dat de minister dus niet wil dat die energieleveranciers gaan anticiperen... op een toekomstige verhoging van de prijs, de GGE-prijs.

[0:59:28] Zo Staat Het Al Letterlijk.

[0:59:30] Maar ja, voor zitter, dat anticiberen op toekompstige prijzen...

[0:59:33] zou natuurlijk juist in het belang kunnen zijn van de consument.

[0:59:36] Nogmaals, wij willen dit wetvoorstel helemaal niet.

[0:59:39] Maar als je het dan doet, zou dat wel positief voor de consulent kunnen zijn.

[0:59:44] En vindt de minister niet eerlijk?

[0:59:47] Het is sowieso één grote papieren werkelijkheid.

[0:59:50] Maar ook nog het laten van rechtswegen, laten vervallen van die papierenwerkelijkheid... dat is toch in feite helemaal pure kapitaalvernietiging?

[1:00:01] Dat kan toch niet?

[1:00:02] En hoe dan ook, de PVV heeft dan ook een amendement ingediend... waarmee dat spaarmaximum wordt geschrapt.

[1:00:08] Graag een reactie van de minister daarop.

[1:00:00] taalvernietiging.

[1:00:01] Dat kan toch niet?

[1:00:02] En hoe dan ook, de PVV heeft dan ook een amendement ingediend waarmee dat spaarmaximum wordt geschrapt.

[1:00:08] Graag een reactie van de minister daarop.

[1:00:12] Ja, voorzitter, ik zou nog heel lang kunnen doorgaan, maar nee, de conclusie is groen gas, we moeten dit met dit wetvoorstel niet doen.

[1:00:21] En de minister kan zich eigenlijk vooral in deze tijden van hoge prijzen, onzekerheid over de gasvoorraden

[1:00:28] ...bezig houden met andere dingen.

[1:00:30] En dat is één, het vullen van die gasvoorraden.

[1:00:33] Want dat loopt, zoals we hebben begrepen, ook niet allemaal volgens plan... ...om fysieke gastekorten de komende winter echt te voorkomen.

[1:00:40] En twee, natuurlijk het veel betaalbaarder maken van energie.

[1:00:44] Want huishoudens kunnen die rekening nu al niet betalen.

[1:00:49] En groen gas, ze hebben het geld er niet voor.

[1:00:52] Sterker nog, ze heb de luxe niet om er überhaupt over na te denken.

[1:00:55] Dank u wel.

[1:00:57] U bedankt voor uw inbreng.

[1:00:58] Dan gaan we doornamen.

[1:00:59] Vrouw Muller, aan u het woord.

[1:01:01] Dank u wel, voorzitter.

[1:01:02] Nederland is voor de energievoorziening nog altijd sterk afhankelijk van fossiele energie uit het buitenland.

[1:01:07] En die afhankelijkt maakt ons kwetsbaar.

[1:01:09] We hebben de afgelopen jaren gezien hoe geopolitieke onrust en schokken op de internationale gasmarkt rechtstreeks kunnen doorwerken in de energierekening van Nederlandse huishoudens en ondernemers.

[1:01:18] Als elders de gastoevoer stokt of spanningen oplopen, dan voelen wij dat hier aan de keukentafel en in onze bedrijven.

[1:01:25] Daarna moeten we werken aan een weerbaarder energiesysteem waarin we meer van onze energie zelf produceren.

[1:01:30] De energievoorziening van de toekomst bestaat uit elektronen én moleculen.

[1:01:34] We elektrificeren waar dat kan, maar ook in een klimaatneutraal energiesyteem blijven gasvormige energiedragers nodig.

[1:01:41] De vraag is dus niet óf we gas blijven gebruiken, maar welk gas en waar dat vandaan komt.

[1:01:46] Nu is dat nog vooral fossiel aardgas, wat we voor een belangrijk deel importeren vanuit het buitenland.

[1:01:51] Wat de VVD betreft zetten we de komende jaren ons er ook voor in om Nederlands geproduceerd aard gas te benutten.

[1:01:56] Maar dat is eindig en we zullen op zoek moeten naar duurzame alternatieven.

[1:02:00] Groen gas hoort daarbij.

[1:02:02] Het kan in Nederland worden geproducerd, onder meer uit mest en reststromen, gebruik maken van bestaande infrastructuur en onze afhankelijkheid van fossiele import verkleinen.

[1:02:10] Het maakt ons minder afhankelijk van internationale prijsbewegingen, omdat elke kuub die we hier duurzaam produceren niet als fossiel gas van elders geïmporteerd hoeft te worden.

[1:02:20] De VVD is daarom positief over de richting van deze wet.

[1:02:23] We hebben eerder gepleit voor opschaling van groen gas en voor een bijmeenverplichting die het kip-ei-probleem doorbreekt.

[1:02:29] Producenten investeren niet zonder zekerheid over de vraag, terwijl zonder productie geen volwassen markt ontstaat.

[1:02:36] U had het zelf ook al gezien voordat u verder gaat.

[1:02:38] Een vraag van de heer Van den Berghe.

[1:02:40] Ja dank u wel voorzitter.

[1:02:42] Jaar in 20 is natuurlijk ook voor strategische autonomie en eigen voorraden.

[1:02:46] Dat is op dit moment inderdaad niet geheel op orde.

[1:02:49] Maar hoe kan de VVD dan voor dit voorstel zijn als het ook zo kan uitpakken dat we vooral heel veel groengas uit het buitenland gaan halen?

[1:02:57] Nee, dat is voor ons ook een zorg.

[1:02:59] En tegelijkertijd heeft het ministerie mij ervan overtuigd dat er in Nederland voldoende productie mogelijk kan zijn.

[1:03:05] En hoor ik dat niet alleen vanuit het ministerium, maar ook vanuit Het Veld, producenten, ondernemers.

[1:03:10] Dus ik ga ervan uit dat er een Nederland volledig geproduceerd kan worden en zal worden.

[1:03:15] Een vervolgvraag.

[1:03:17] Zou mevrouw Muller dan die overtuigingen kunnen delen en wat het ministerie dan heeft gedeeld, wat mevr.

[1:03:22] Muller heeft overtuigt?

[1:03:23] Want ik ben zelf nog niet overtuige dat dat in de praktijk echt zo goed zal uitpakken.

[1:03:30] Volgens mij heeft het ministeri aangegeven, en dat hoor ik ook uit het veld, er zitten echt wel voldoende projecten in de pijpleiding.

[1:03:36] Maar er zitten een aantal belangrijke vragen onder of die randvoorwaarden op orde zijn.

[1:03:40] Ik ga daar zelf ook een heel aantal vragen over stellen, dus misschien kan ik daar eerst mee beginnen.

[1:03:45] Helemaal goed.

[1:03:45] Voordat u dat gaat doen, heeft u wel nog een andere vraag gekregen van mevrouw Auwand.

[1:03:50] Ja, voorzitter.

[1:03:51] Dat we onafhankelijk moeten worden van buitenlands import ben ik helemaal met de VVD eens.

[1:03:55] Maar hoe ziet de VFD-fractie dan de grote focus op mestvergisting?

[1:04:01] Terwijl mest ook niet uit de lucht komt vallen.

[1:04:03] We hebben dat niet dat het in Nederland vanzelf ontstaat.

[1:04:06] Hoe ziet de FVD de afhankelijkheid van de import van vee voor...

[1:04:10] Die vaak geproduceerd is met kunstmest, wat ook heel veel gas kost.

[1:04:15] Als je deze bijmengverplichting op deze manier in gaat vullen.

[1:04:19] Mevrouw Munner.

[1:04:20] Dank u wel.

[1:04:20] Volgens mij vertelde de heer Gimwitz net ook dat er slechts 5% van de mest op dit moment vergist wordt.

[1:04:26] Dus er is nog een enorme potentie.

[1:04:28] Het ministerie heeft ook aangegeven, ook als we veel minder mest zouden produceren... is er nog meer dan voldoende om aan de verplichtingen te voldonen en zoveel groen gas te produceren.

[1:04:38] En het komt ook niet alleen van mest.

[1:04:40] Je kan het ook op andere manieren produceren, ik ben bij zo'n vergister geweest.

[1:04:43] Nou die halen ook heel veel uit bijvoorbeeld veevoer.

[1:04:46] En tegelijkertijd is bijvoorbeeld ook een hartstikke mooi innovatief bedrijf dat van stortplaatsen.

[1:04:50] biogas kan opzuigen en dat in groen gas kan omzetten.

[1:04:53] Dus mest is niet de enige bron van groengas.

[1:04:58] Een vervolg.

[1:04:59] Ja, voorzitter.

[1:05:01] Kijk, ik ben het ermee eens, rioolslip en zo, er is wel potentie... maar moet je niet eerst ook goed kijken, zeker als je dat punt zo sterk maakt... van we moeten onafhankelijk worden, waar ik het mee eens ben... maar welke afhankelijkheden er op deze manier nog in zitten?

[1:05:14] En moet je nicht eerst kijken...

[1:05:16] Hoe ziet die landbouwde aard die we van de boeren gaan vragen, wat betekent dat?

[1:05:20] Hoeveel mest is er dan nog over die zonder afhankelijk te zijn van buitenlandse importen eventueel ingezet zou kunnen worden?

[1:05:28] En die exercitie is nog helemaal niet gedaan, terwijl boeren wel deze kant op worden gestuurd.

[1:05:32] En de VVD zegt, we moeten onafhankelijk worden van het buitenlands.

[1:05:35] Ja, dat ben ik met de VvD eens.

[1:05:37] Maar dan moet je wel zorgen dat de keuzes die je maakt en de verplichtingen die je oplegt aan ondernemers...

[1:05:43] ook wel van daaruit echt goed doorgeëxerceerd zijn.

[1:05:46] En dat zie ik nog niet gebeuren.

[1:05:49] Mevrouw Muller.

[1:05:50] U redeneert natuurlijk vanuit een heel ander oogpunt... en dat is dat er zo min mogelijk landbouw in Nederland is.

[1:05:56] Dat deel ik niet.

[1:05:57] Nou, voorzitter, daar wil ik meteen even iets van zeggen.

[1:06:00] Kunnen we hier alsjeblieft mee ophouden?

[1:06:01] Ik heb een hele serieuze vraag.

[1:06:03] Trek dat niet in het ridicule.

[1:06:05] Dat is helemaal niet wat ik zeg.

[1:06:06] Volgens mij was dat niet de bedoeling.

[1:06:08] Daar was u volgens mij helemaal niet mee bezig.

[1:06:09] En dat was ook niet debedoeling, zeg ik tegen mevrouwen via de voorzitters.

[1:06:12] Het antwoord op uw vraag komt nu, zegt richting mevouw Auwand.

[1:06:16] Als ik gelezen heb bij eind nota van het verslag, zegt het ministerie en zeggen nogmaals allemaal mensen vanuit het veld dus dat er echt voldoende stromen zijn van mest, van andere biorestromen om hier productie in Nederland mogelijk te maken.

[1:06:33] Dus de achterliggende zorg die mevrouw Van Ouwen heeft, die deel ik niet.

[1:06:40] Dat kan, ja.

[1:06:41] Ik zie dat dat geen vervolgvraag meer oplevert, maar ik zie nog wel een vraag vanuit de heer Grimwis.

[1:06:48] Aan u het woord, hetzelfde punt?

[1:06:50] Nee, een ander punt wat aansluit bij de bijdrage van collega Muller.

[1:06:54] En dat is het punt van die investeringszekerheid.

[1:06:58] Daar heeft collega Muller ook naar gevraagd, volgens mij tijdens de rondetafel bijvoorbeeld.

[1:07:04] Waarom ga je nou een bijmengverplichting tot en met 2035 inregelen, terwijl eigenlijk je investeringszekerheid van minimaal 15 jaar nodig hebt, zoals bij de SD++ is voorzien.

[1:07:13] Waarop LTO ook reageerde, ja, dus de meeste agrariërs zullen ook waarschijnlijk gewoon via de SD+, methodes blijven werken.

[1:07:19] Want waarom zou je aan een onzekere bijmangverplichtiging gaan meedoen?

[1:07:22] Ja, misschien af en toe switchen voor een wat hogere prijs, maar...

[1:07:25] Eigenlijk is het alleen maar gedoe.

[1:07:26] Dus waarom zou je meedoen aan een verplichting die slechts een paar jaar loopt en niet eigenlijk de volledige investeringshorizon omsluit van een bedrijf?

[1:07:33] En het hoeft niet alleen om een agrarie te gaan, maar dit was even dan het concrete voorbeeld.

[1:07:37] Dank u wel.

[1:07:38] Nee, dat ben ik helemaal met u eens.

[1:07:39] En daarom ben ik ook samen met mijn collega's Jumelet en Kloss aan het kijken hoe kunnen we niet in die ANVB regelen dat het eigenlijk tot 2040 die investerungszekerheid vaststaat.

[1:07:48] Dan kijken we uit hoe de minister daarnaar kijkt en komt daar nog in mijn bijdrage op terug.

[1:07:52] Dan nog een korte vervolgvraag.

[1:07:54] Ja, nee, voorzitter.

[1:07:54] Daar ben ik blij mee.

[1:07:55] Want ik zat op hetzelfde punt.

[1:07:56] Daar had ik ook wat vragen gesteld.

[1:07:57] Als je dan deze route kiest, dan moet je eigenlijk langere zekerheid bieden.

[1:08:00] En zelfs tijdens het veertig is dan misschien al te kort.

[1:08:03] Oké, mooi.

[1:08:04] Hartstikke goed.

[1:08:04] Dan gaan we door met de inbreng.

[1:08:07] Want een vraagverplichting alleen bouwt nog een vergister.

[1:08:11] Daar zit na lezing van de nota naar aanleiding van het verslag mijn grootste zorg.

[1:08:15] De regering erkent dat netcapaciteit, stikstofruimte en vergunningverlening knelpunten zijn.

[1:08:20] Maar vervolgens lees ik dat de regering, dus haakjes, inzet op het verbeteren van deze randvoorwaarden.

[1:08:25] Dat klinkt goed, maar wat verandert er dan concreet?

[1:08:28] De verplichtingen moeten namelijk op 1 januari 2027 ingaan.

[1:08:31] Tegelijkertijd moeten belangrijke onderdelen van de stikstofaanpak nog worden uitgewerkt en juridisch worden geborgd.

[1:08:37] Wat betekent dat voor een ondernemer die volgend jaar een groen gasinstallatie wil bouwen?

[1:08:45] Ik heb daarom drie vragen.

[1:08:46] 1.

[1:08:47] Hoeveel groen gasprojecten lopen op dit moment vast in een natuurvergunning of een andere vergunningprocedure?

[1:08:52] En hoeveel daarvan verwacht de minister in 2027 daadwerkelijk vlot te trekken?

[1:08:56] 2.

[1:08:57] Welke concrete maatregelen gaan de doorlooptijd verkorten?

[1:09:00] Kan het expertisecentrum groen-gas actiever vastgelopen projecten begeleiden?

[1:09:05] En wordt er gewerkt aan standaardisatie voor modelvergunningen of vaste behandeltermijnen?

[1:09:11] En drie, wat gebeurt er als de vraag voor deze wet wel groeit, maar de Nederlandse productie door vergunningverlening achterblijft?

[1:09:17] Ik wil voorkomen dat we vooral meer gas importeren of de buy-out betalen terwijl Nederlandse producenten in de wachtkamer staan.

[1:09:24] Voorzitter, wie een groen gasinstallatie bouwt, investeert voor veel langer dan een paar jaar.

[1:09:29] Ik had het er net ook over met de heer Gimmes.

[1:09:30] De regering onderschrijft het belang van langjarige zekerheid, maar wil pas in 2029 duidelijkheid geven over de periode na 2035.

[1:09:37] En dat kan voor producenten die vandaag financiering zoeken te laat zijn.

[1:09:41] En wat mij betreft zorgen we voor zekerheid en laten we de verplichting tot in ieder geval 2040 doorlopen.

[1:09:46] Dit is ook in lijn met de motie Erkens en Vermeer, die mijn fractie eerder heeft ingediend.

[1:09:50] Welke redenen ziet de minister om de verplichting in de ANVB niet tot 2040 te verlengen?

[1:09:57] Voorzitter.

[1:09:58] Dan de betaalbaarheid en de weerbaarheid van onze energievoorziening.

[1:10:01] De VVD heeft in eerdere debatten nadrukkelijk aandacht gevraagd voor de energiedekening van huishoudens en ondernemers.

[1:10:06] Die zorgen zijn reëel.

[1:10:08] Mensen zien hun netkosten stijgen, krijgen te maken met nieuwe vormen van CO2-beprijzing... ...en hebben de afgelopen jaren ervaren hoe sterk internationale ontwikkelingen kunnen doorwerken in de prijs van energie.

[1:10:18] Ik vind het daarom ook enigszins ongemakkelijk dat we vandaag een maatregel behandelen die extra kosten met zich meebrengt, terwijl we het bredere beeld van de energierekening pas rond Prinsjesdag krijgen.

[1:10:27] De stapeling van maat regelen moeten we namelijk nadrukkelijk in samenhang blijven beoordelen.

[1:10:31] Tegelijkertijd moeten we ook eerlijk zijn over de andere kant van die rekening.

[1:10:35] Een robuust en weerbaar energiesysteem

[1:10:38] is niet gratis.

[1:10:40] Meer energie van eigen bodem, meer diversificatie en minder afhankelijkheid fossiele import brengen investeringen en dus kosten met zich mee.

[1:10:47] Maar juist de afgelopen jaren hebben laten zien dat afhankelijke ook een prijs heeft.

[1:10:52] Internationale onrust en schok op de gasmarkt kunnen rechtstreeks terechtkomen op de rekening van Nederlandse gezinnen en bedrijven.

[1:10:59] Voor deze wet vind ik het daarom verstandig dat de buy-out als een prijsplafond werkt.

[1:11:03] Daardoor zijn maximale meerkosten begrensd.

[1:11:06] Volgens het kabinet liggen de werkelijke kosten naar verwachting lager dan het maximum, omdat het economisch aantrekkelijker moet zijn om daadwerkelijk groen gas in te zetten dan om de verplichting af te kopen.

[1:11:16] Een vraag van de heer Van den Berg.

[1:11:18] Ja, voorzitter, ik moest het even verteren wat ik hier nou precies hoor.

[1:11:20] Maar nou hoor ik de VVD zeggen dat we meer energie van eigen bodem moeten produceren.

[1:11:25] En ik dacht altijd dat dat meer een soort van D66-frame was die dat nu continu roept.

[1:11:30] Maar nu hoor ik het ook bij de VFD.

[1:11:33] En vooral ook dat er dan, ja, een energietransitie kost nou eenmaal meer geld en dat moeten we dan maar verterer.

[1:11:38] Zegt de VGD nou eigenlijk gewoon van slik het maar die kosten, want de energievaneigenbodem is nou eenmal beter?

[1:11:45] Mevrouw Muller.

[1:11:46] Dat zeg ik helemaal niet.

[1:11:47] Ik zeg dat een robuust en weerbaar energiesysteem geld kost.

[1:11:51] De meneer Van den Berg vraagt in bijna elk gasdebat dat ik met hem heb... vraagt hij om ervoor te zorgen op voorraden.

[1:11:58] Ik deel dat met hem, maar dat kost geld.

[1:12:01] Dat is een premiumverzekering die je betaalt... voor het moment om jezelf weerbaarder te maken.

[1:12:07] Dus volgens mij elke vorm, en die roepen wij allemaal in de Kamer... we moeten af van neervankelijkheid, we moeten meer weerbaar worden...

[1:12:14] Daar komt meer kosten bij zich kijken.

[1:12:16] Dat is ook het eerlijke verhaal.

[1:12:19] De heer Van den Berg.

[1:12:20] Ja, voorzitter.

[1:12:20] Het verschil is alleen wel dat wanneer je meer voorraden aanhoudt... ...dat de prijs van aardgas uiteindelijk ook zal verminderen.

[1:12:28] Omdat de markt ook kan inschatten als jij altijd een buffer achter de hand hebt... ...dan heb je uiteindeelijk een betere prijs op de wereldmarkt.

[1:12:33] Dus dat is het verschil waar wij dat gewoon absoluut wel hebben doorgerekend.

[1:12:37] Feit is gewoon dat deze verplichting veel meer geld gaat kosten voor mensen.

[1:12:41] En kijk, als die goed wordt uitgevoerd, dan valt er denk ik nog wel over te spreken...

[1:12:44] Maar als je dat ook nog eens een keer tot 2040 gaat verlengen, hoe brengt dat dan meer zekerheid voor onze Nederlandse inwoners?

[1:12:54] Gaan we er.

[1:12:57] Ja, voorzitter.

[1:12:58] Volgens mij lopen er een aantal dingen door elkaar.

[1:13:00] Ik ga er niet in mee dat als wij hier in Nederland voorraden aanleggen... ...dat daarmee de gasprijs op de wereldmarkt ineens heel veel kleiner wordt.

[1:13:06] Daarvoor zijn we als Nederlandse speler gewoon veel te klein.

[1:13:09] Het komt tegenover staan dat voorrader en een gasopslag hebben, dat kost geld.

[1:13:13] Daar vind ik ook dat we aan moeten werken.

[1:13:15] Maar een weerbaar energiesysteem, dat cost geld.

[1:13:18] Laat ik dat voorop zeggen.

[1:13:19] Als we kijken naar de energiedekening van het afgelopen jaar... dan is die volgens mij voor gemiddelde huishoudens... ik weet niet hoe het precies is, maar ergens is het 200 en 300 euro duurder geworden.

[1:13:30] Volgens mij als je nu...

[1:13:31] Dat las ik laatst in het nieuws.

[1:13:33] Ik hoop dat ik het goed reproduceer.

[1:13:35] Maar als je in één jaar een vast contract zou willen sluiten... is dat 600 euro meer per jaar.

[1:13:40] Dat komt door de volatiliteit van fossiel gasimport.

[1:13:45] En dat is een heel groot verschil.

[1:13:47] En ik vind het dan heel erg dat je naast zegt... maar we willen dan ook dat u voor groen gas misschien ook een beetje extra gaat betalen.

[1:13:52] Maar als je ziet dat verschil wat je krijgt door de import van fossiel aardgas... versus wat we doen om een weerbare systeem te maken... dan is dat een afweging waar ik wel voor durf te staan.

[1:14:02] Tegelijkertijd vind ik wel, we moeten naar het integrale beeld kijken van de energierekening... en kijken ook naar het kabinet om ervoor te zorgen dat voor bijvoorbeeld kwetsbare huishoudens...

[1:14:10] Of voor sectoren die daar echt ontzettend veel last van hebben, dat je daar goed gaat kijken naar het bredere beeld.

[1:14:18] Dank u wel.

[1:14:18] Dat levert nog twee andere interrupties op.

[1:14:20] Maar ik kijk nog naar de heer Van den Berg.

[1:14:21] Heeft u nog een vierde interruptie?

[1:14:24] Oh, excuus.

[1:14:25] Ik dacht vier.

[1:14:26] Waar gaat u gang?

[1:14:27] Ja, een derde voorzitter.

[1:14:29] Kijk, allereerst, mevrouw Müller weet ook dat ik de inzet van de VVD voor die leveringszekerheid echt wel waardeer.

[1:14:36] Maar mevouw Müeller weet ook, dat je een euro maar één keer kan uitgeven.

[1:14:39] En ik denk, als we nou een keuze willen maken voor zo'n robuust energiesysteem, ja, dat kost geld.

[1:14:44] Maar kunnen we dan niet beter al deze extra lasten bijvoorbeeld investeren in zo'n strategische noodvoorraad?

[1:14:51] Zoals waar mevrouw Muller net zelf aan refereerde.

[1:14:54] Want dat maakt ons energiesysteem uiteindelijk veel robuuster dan eerst deze maatregel nemen.

[1:15:01] Ik vind dat je voor een robuust en weerbaar systeem moet kijken naar een breed palet van verschillende bronnen.

[1:15:06] Verschillende leveranciers van buitenland, van binnen.

[1:15:09] Je wil ook Nederlands gas produceren.

[1:15:10] Daar trekken wij ook vaak meld met z'n tweeën.

[1:15:14] Dus je moet kijken aan een breed balet.

[1:15:16] En wat mij betreft is groen gas onderdeel van deze puzzel.

[1:15:22] Dank u wel.

[1:15:23] Ik ga eerst naar de heer Vermeer.

[1:15:25] Die had een vraag.

[1:15:26] Daarna kom ik bij mevrouw Van Oosterhout.

[1:15:29] Ja, dank u wel, voorzitter.

[1:15:31] Omdat mevrouw Muller terecht zegt van, nou ja, wij moeten zorgen dat die energierekening beperkt wordt.

[1:15:36] Maar realiseert mevouw Mullers zich ook dat wij door de huidige calculatie met de netwerkkosten en al die investeringen die we nu doen, dat die ook nog zorgen voor een prognose van vier keer hogere netwerekkosten de komende jaren.

[1:15:55] En is mevrouw Muller dan met mij eens dat we eigenlijk afstevenen gewoon op een complete terreinrampen op het gebied van de energiekost op deze manier?

[1:16:05] Mevrouw Muller.

[1:16:07] Dat weet ik niet.

[1:16:09] Ik deel zorgen hierom en volgens mij worden die breed in de Kamer ook gevoeld.

[1:16:15] Er is een motie van de heer Jumeletten geweest die gevraagd heeft aan het kabinet... breng nou inzichtelijk wat er de komende jaren allemaal op de energierekening gaat gebeuren.

[1:16:22] Volgens mij is de minister van Plan om dit met Prinsjesdag of rondom met de Kamers te delen.

[1:16:27] Laten we op basis daarvan dat debat met elkaar voeren, want dan hebben we ook met elkaar de cijfers voor.

[1:16:37] Dank u wel dat dat antwoord en dan ga ik nu naar mevrouw van Oosterhout.

[1:16:40] Ja, dank u wel voorzitter.

[1:16:42] Fijn om te horen dat de VVD ook vindt dat we zo snel mogelijk van fossiel gas af moeten.

[1:16:46] Nog even een vraag over de stapeling van de energierekening.

[1:16:49] Volgens mij is dat een zorg die inderdaad breed wordt gedeeld.

[1:16:52] We weten dat de minister met Prinsjesdag met een overzicht gaat komen.

[1:16:54] Wat zou er met de VFD dan moeten worden gepresenteerd aan concrete maatregelen?

[1:16:59] Om ervoor te zorgen dat die betaalbaarheid voor huishoudens ook echt voor deze winter al wordt gegarandeerd.

[1:17:05] Mevrouwe Muller.

[1:17:07] Die concrete maatregelen ga ik u niet noemen, omdat ik het plaatje niet voor mij heb liggen.

[1:17:11] En ook geen idee heb welke maatregenen allemaal overwogen worden.

[1:17:13] Dus ik wacht gewoon de brief af en ben daar zeker bereid om daar goed naar te kijken.

[1:17:20] Ja, een korte vervolgvraag nog.

[1:17:23] Dus als we dat plaatjes hebben met Prinsjesdacht, is de VVD bereid... om dan met extra maat regelen te komen voor de betaalbaarheid van energierekening?

[1:17:30] En dat durf ik niet te zeggen, ook omdat ik dit plaat je niet voor me heb.

[1:17:36] Toch goed geprobeerd, zou ik willen zeggen, richting mevrouw Van Oosthout.

[1:17:38] De heer Kops, heeft u ook nog een vervolgvraag?

[1:17:43] Ja?

[1:17:44] Oké, helemaal goed.

[1:17:45] Ik heb een plaatje.

[1:17:46] Nou ja, voorzitter, mevouw Muller wil geen concrete maatregelen noemen... ...hoewel dat eigenlijk zo ingewikkeld helemaal niet hoeft te zijn.

[1:17:52] Ze wil wel kijken naar het totale plaatjes van de energierekening.

[1:17:55] Nou, ik heb van het CBS allemaal berekeningen, energierekening 2026...

[1:18:01] En daaruit blijkt gewoon dat van die totale energierekening meer dan de helft, 58% uit belastingen en transportkosten bestaat.

[1:18:09] Wat mensen specifiek aan aardgas betalen, bestaat voor bijna de helft uit energiebelasting.

[1:18:16] De energie belasting op aard gas is in 2026 meer dan verdubbeld ten opzichte van 2019.

[1:18:22] Vindt mevrouw Muller dan niet dat dat, die enorme belastingdruk op de energierekening, een probleem is?

[1:18:29] Vind zij dat een proleem?

[1:18:30] Mevrouwe Muller.

[1:18:32] Kijk, breder maken wij ons zorgen om waar gaat de energierekening naartoe voor huishoudens, voor bedrijven, voor industrie.

[1:18:39] Gelukkig is het ook niet alsof het kabinet daar helemaal geen maatregelen voor neemt.

[1:18:43] Volgens mij wordt er ook hard gewerkt aan het warmtenoodfonds.

[1:18:47] Er wordt over bedrijfen gekeken, bijvoorbeeld naar de indirecte kostencompensatie van de energie rekening.

[1:18:53] Dus het is niet alsoof het kabinet daar al niks doet.

[1:18:55] Tegelijkertijd laten we met elkaar het verdere debat hierover voeren als we het hele plaatje integraal voor ons hebben.

[1:19:03] En is het volgens mij ook iets wat je zou moeten oplossen in flankerend beleid en niet per se deze wet tegen moet houden.

[1:19:12] Dat mevrouw Muller geen concrete maatregel noemt... maar tegelijkertijd wel het noodfonds energie aanhaalt... is eigenlijk best pijnlijk.

[1:19:20] Want je zou natuurlijk dat noodfons helemaal niet nodig moeten hebben... als je wat doet aan die enorme belastingdruk op de energierekening.

[1:19:28] Zoals ik net heb gezegd.

[1:19:30] De gasprijs in Nederland is hoog, wereldwijd zeker.

[1:19:33] Ja, dat klopt, dat is wereldwijd een probleem.

[1:19:35] Maar hoe kan het dan dat die gaspijs specifiek in Nederland... wat consumenten betalen...

[1:19:40] tot de hoogste behoort van heel Europa.

[1:19:43] En dat kan toch niet?

[1:19:44] Dat zijn die belastingen op de energierekening.

[1:19:47] En dan de vraag, voorzitter.

[1:19:49] Dan de vraag.

[1:19:51] Ik constateer dat die belastingen een probleem zijn.

[1:19:53] Mevrouw Muller doet dat niet, maar als je dat constateert... het laatste wat je dan toch moet doen is nu met dit wetsvoorstel groen gas... die belastingdruk verder verhogen, want dat gebeurt met deze wet.

[1:20:06] Door deze wet wordt gas voor de Nederlanders nog duurder.

[1:20:11] Dus afgezien van welke maatregelen je wil nemen... je moet het toch niet nog duurer maken, of wel?

[1:20:16] Mevrouw Münner.

[1:20:19] Volgens mij deed ik net in de interruptie dezelfde berekening maken en dat doe ik nog een keer.

[1:20:25] Stijging in prijzen voor mensen hun energie per maand, dat komt door de volatiliteit van de wereldgasmarkt.

[1:20:33] En dit moet daar deels een soort stop op zetten.

[1:20:36] Als je kijkt naar Denemarken, daar is volgens mij 40% van het gas in het gasnetwerk groen gas.

[1:20:44] En daardoor is de voletiliteit in hun energierekening veel minder groot.

[1:20:49] En ik denk dat dat ook op een gegeven moment is waar je als Nederland naartoe wil werken.

[1:20:52] En dus moet je op een geven moment een eerste stap zetten

[1:20:56] Dank u wel voor het antwoord.

[1:20:58] Tot slot nog een laatste vraag.

[1:20:59] Volatiliteit, dat zou allemaal wel.

[1:21:02] En dat we daar weinig invloed op hebben, dat zal allemaal wel, maar waar de overheid, de minister, wel invloeden op heeft, direct over gaat, dat zijn die belastingen.

[1:21:12] Dat is nu helemaal zo.

[1:21:13] En die zijn in Nederland torenhoog.

[1:21:15] Waarom beslist de regering praktisch elk jaar... dat die gasbelasting omhoog moet?

[1:21:21] Waarom?

[1:21:22] En waarom vindt mevrouw Muller het dan een goed idee... dat nu met dit wetsvoorstel groen gas... feitelijk er een extra energiebelasting op gas bij komt?

[1:21:30] Een half miljoen huishoudens leeft in energiearmoede.

[1:21:35] Kan mevouw Mullers zeggen, gewoon eerlijk zeggen van nou...

[1:21:38] Oké, volatiliteit prima.

[1:21:40] Maar we gaan zeker niet extra belastingen op gas invoeren.

[1:21:44] Dat kan toch niet?

[1:21:45] Oké.

[1:21:46] Ja.

[1:21:47] Mevrouw Müller.

[1:21:48] Ja, die gaan toch een beetje herhalen wat ik eigenlijk eerder gezegd heb.

[1:21:51] Het is ook geen belasting die erbij komt.

[1:21:54] En uiteindelijk wil je daartoe dat het systeem... dat je dus dat niet meer hebt.

[1:21:57] En dat je een stabiele energierekening hebt... die dus ook niet meer zo heel veel stijgt en daalt op verschillende momenten.

[1:22:05] Dus...

[1:22:06] Ik hoop dat u niet een herhaling van zetten gaat ondernemen, maar aan u het woord voor nog een interruptie.

[1:22:16] Nou ja, voorzitter, inderdaad, als je de belastingdruk op de energieregeling maar laat toenemen, dus het aandeel belastingen steeds maar laat toenemen zoals mevrouw Muller wil, ja, dan gaat die volatiliteit er wel af natuurlijk.

[1:22:28] De enige garantie die mensen dan hebben is dat de rekening niet omlaag gaat, maar alleen maar verder omhoog.

[1:22:33] Dat punt heeft u duidelijk gemaakt.

[1:22:37] Ik ga verder met mijn inbreng.

[1:22:38] U gaat verder met uw inbreg?

[1:22:39] Ja.

[1:22:39] Dan krijg ik een strak plan.

[1:22:42] Tot ziens.

[1:22:43] Oké, voor de VVD betekent dat niet dat we de betaalbaarheid nu afvinken.

[1:22:48] We moeten, zoals ik net zei, het totale plaatje blijven bekijken en waar nodig flankerend beleid voeren.

[1:22:53] Maar dat bredere koopkracht en energiebeleid hoeven we niet allemaal in deze specifieke wet te regelen.

[1:22:58] Voorzitter, er is wel één sector waar ik mij binnen deze wet specifiek zorgen over maak en hij is al door de voorgaande heren genoemd, de glastuinbouw.

[1:23:06] Voordat u over de glestuinboud begint, wat ik altijd een goed idee vind overigens, geef ik het woord aan de heer Vermeer.

[1:23:13] Ja, voorzitter, toch even verder, voordat we verder gaan met over de glastuinbouw.

[1:23:20] Want volgens mij is dit precies het probleem wat mevrouw Muller hier aankaart en wat de heer Koops, denk ik, ook terecht opdrukt net.

[1:23:28] Het noodfonds is geen oplossing.

[1:23:31] Het nodefonds is hetzelfde als zeggen, nou, mensen hoeven ook hun gordel niet meer om te doen als ze gaan rijden, want we gaan gewoon extra eerstehulpposten oprichten.

[1:23:41] Dat is gewoon aan de verkeerde kant beginnen.

[1:23:45] En nu zegt mevrouw Muller ook nog dat we dit maar even als een separaat wetsvoorstel moeten behandelen en niet naar het integrale effect moeten kijken.

[1:23:54] En dat is gewoon de grootste ziekte die hier in Den Haag leeft.

[1:23:59] Dat is dat we proberen alles vanuit silo's te bekijken.

[1:24:02] Het rapport Wenning begon er al over.

[1:24:05] En iedereen met gezond verstand en met meerdere portefeuilles weet dat inmiddels.

[1:24:09] Dat in het ene debat gezegd wordt dit moet gebeuren.

[1:24:12] En in het andere debat door een woordvoerder van precies dezelfde partij iets tegengesteld gezegд wordt.

[1:24:18] En zo gaat de hele boel naar de Filistijnen.

[1:24:19] Het kan toch niet waar zijn?

[1:24:21] Wij moeten toch deze wet benaderen als een integraal onderdeel van alles wat hier in het huis besloten wordt en wat er al gebeurt.

[1:24:28] Vraag ik mevrouw Muller.

[1:24:31] MevrouW Muller

[1:24:31] Dat ben ik ook met u eens.

[1:24:33] En daarom vraag ik ook aan de minister, zorg dat u op een integraal naar dat hele energierekeningbeeld kijkt.

[1:24:38] En kijk daarna, als je het integrale beeld hebt, en dus niet per specifieke maatregel, welk beleid je kan voeren om het voor huishoudens en bedrijven, sectoren die het erg zwaar hebben, om daar flankerend beleid op te voeren.

[1:24:51] Dus ik vind het wel zeker dat u naar het volledige beeld moet kijken.

[1:24:56] Oké, volgens mij bent u het daarop eens.

[1:24:57] De heer Vermeer, heeft u nog een gevolg?

[1:24:58] Ja, maar voorzitter, is de VVD, is mevrouw Müller het met mij eens... dat het voor de consument en de bedrijven geen ene moeren uitmaakt... of iets een belasting heet, een prijsverhoging door bijmengverplichting... of desnoods een vrijheidsbijdrage, een tulpentaks, weet ik veel... het maakt allemaal geen enen bal uit...

[1:25:20] Het gaat gewoon om hoeveel euro mensen extra moeten betalen.

[1:25:24] En of ze die wel of niet hebben.

[1:25:25] Of die op de een of andere manier wel of nicht gecompenseerd wordt.

[1:25:30] Mevrouw Muller.

[1:25:30] Ja, daar ben ik het mee eens.

[1:25:33] Kijk eens aan.

[1:25:37] De glastuinbouw, punt.

[1:25:38] Een zeer energieintensieve sector die wil verduurzamen, maar waarvan de handelingsmogelijkheden op dit moment beperkt zijn.

[1:25:44] Tuinders lopen tegen netcongressie aan, duurzame warmte is niet overal beschikbaar en ook externe CO2 voor de teelt is schaars.

[1:25:51] En tegelijkertijd leveren WKK's warmte, CO2 en flexibel elektriciteitsvermogen.

[1:25:56] We hebben gestuurd op de afbouw van deze installaties, maar juist door netcongressie kan dat flexibele vermogen de komende jaren waardevol blijven.

[1:26:03] En op termijn kunnen WKK's ook verduurzamen, met bijvoorbeeld gas of waterstof.

[1:26:08] Ik ga er niet in mee dat iedere prijsbrikkel voor de glastuinbui moet verdwijnen.

[1:26:11] Ook van deze sector mogen we investeringen in weerbaarheid en verduorzaming verwachten.

[1:26:15] Maar een prijsbrikkel werkt alleen als een ondernemer daadwerkelijk een alternatief heeft.

[1:26:19] En daarom wil ik voorkomen dat we ieder jaar een nieuwe heffing invoeren om vervolgens weer een aparte compensatieregeling te moeten bouwen.

[1:26:25] We hebben bredere, langjarige afspraken nodig richting 2040.

[1:26:29] Welke investeringen verwachten we van de sector?

[1:26:31] Welke randvoorwaarden levert de overheid?

[1:26:34] Hoe zorgen we voor voorspelbare beprijzing en compensatiekader?

[1:26:38] En welke rol zien we voor de WKK's, voor groen gas en waterstof?

[1:26:44] Was dit uw blokje tuinbouw?

[1:26:47] Ja, want dan heb ik een tweetal interrupties en dan begin ik met de heer Vlag.

[1:26:53] Ja, voorzitter...

[1:26:54] Ik probeer duidelijk te krijgen wat de VVD hier nu zegt over de glastuinbouw.

[1:26:58] Er hoeft niet elke prijsprikkel te verdwijnen.

[1:27:00] Nee, dat kan ook bijna niet.

[1:27:03] Zo ontzettend veel prijsprikkels hebben ze al gehad.

[1:27:05] Een sector die een eigen verduurzamingsplan heeft... wat al in 2040 tot de gewenste resultaten leidt... een sector die onmisbaar is in de stabiliteit van het net... zou met deze wet 200 miljoen meer moeten gaan betalen.

[1:27:17] Mag ik de conclusie trekken?

[1:27:19] Ik hoop dat ik dat dan goed begrepen heb.

[1:27:21] Dat de VvD ook vindt...

[1:27:23] dat de glastuinbouw op een of andere manier zou moeten worden uitgezonderd van deze extra, ja, niet effectieve prijsprikkel voor de glasteinbouwer.

[1:27:32] Mevrouw Muller.

[1:27:33] Nee, dat deel ik niet helemaal met de heer Vlag, zegt u, voorzitter.

[1:27:37] Omdat volgens mij het ministerie heeft aangegeven dat dat eigenlijk onuitvoerbaar is.

[1:27:42] En tegelijkertijd hebben ze ook gezegd... we gaan kijken naar een financieel compensatiekader dat goed werkt voor de sector.

[1:27:48] En ik vind dat je dat in overleg samen met de sector moet doen.

[1:27:51] Want ik deel uw zorgen die u net ook zei.

[1:27:53] Er komen allerlei verschillende dingen op elkaar.

[1:27:55] Er zitten ook veel randvoorwaarden voor de sectoren die gewoon niet op orde zijn...

[1:27:59] Dus ik denk dat er gewoon gezamenlijk door zowel de Rijksoverheid, verschillende ministeries en de sector zelf gekeken moet worden naar het akkoord dat zij eerder bereikt hebben.

[1:28:08] En hoe kunnen we daar nu mee verder?

[1:28:13] Ja, voorzitter, maar hier zit wel een hele geschiedenis onder.

[1:28:15] De glastuinbouw is onder die ETS-2 gebracht.

[1:28:18] Het kabinet kiest nu voor een afbakening van ETS 2 en daardoor is de glastuimbouw weer het haasje.

[1:28:25] Dan kun je niet zeggen, ja maar het is niet uitvoerbaar om ze uit te zonderen.

[1:28:28] Ik heb een amendement ingediend om dat wel degelijk te doen.

[1:28:31] Dus ik zou de VVD ook sowieso willen uitnodigen om daar positief naar te kijken.

[1:28:35] Maar het kabinet creëert keer op keer steeds een situatie waarin de glas ten bouw in dat hoekje zit.

[1:28:41] En ze worden er dan weer uitgelokt met wat compensatiemaatregelen.

[1:28:43] Maar dat moet een keer klaar zijn.

[1:28:44] Je kunt niet eindeloos blijven stapelen en verwachten dat die hoogwaardige...

[1:28:48] sector in Nederland rendabel blijft draaien.

[1:28:52] We moeten toch gewoon een keer zeggen, ja, wij willen dit nu eenmaal, we hebben fouten gemaakt in het verleden, nu gaan we gewoon zorgen dat deze sector wordt uitgezonderd.

[1:29:01] Mevrouw Muller.

[1:29:02] Ik heb nog voor gezien van het hele dossier minder goed dan de heer Vlag.

[1:29:05] En ik kijk ook wel uit naar de beantwoording van de minister als het aankomt, ook hoe zij naar dit amendement kijkt.

[1:29:10] Ik denk wel degelijk, volgens mij is er in het verleden echt heel erg goed gekeken wat is nou mogelijk en wat is er niet mogelijk.

[1:29:16] Is duidelijk wat mij betreft aangegeven waarom het eigenlijk niet uitvoerbaar is.

[1:29:20] Maar dat moet dan wel tegenover staan dat je met de sector gezamenlijk gaat kijken, want zij willen verduurzamen.

[1:29:25] In 2040 willen zij net zero zijn.

[1:29:27] Dus er zijn enorme ambities die zij gewoon willen waarmaken.

[1:29:33] En moet met de Rijksoverheid gekeken worden naar hoe zorgen we dat die randvoorwaarden daarvoor op orde zijn.

[1:29:38] Dank u wel.

[1:29:38] De heer Ginwis.

[1:29:40] Voorzitter, ik vind dat hier de VVD-fractie te makkelijk langsheen gaat.

[1:29:43] Ook al zit er een aparte paragraaf glasstaanbouw in de bijdrage.

[1:29:47] Ik vind het echt ongekend hoe de Rijksoverheid de afgelopen jaren met de glastaanbousector is omgegaan.

[1:29:53] Kijk, we hebben de... En dat was een goede overeenstemming.

[1:29:56] We hebben de wet...

[1:29:57] Fiscale maatregelen glastuinbouw gehad.

[1:30:00] Maar wat er daarna is gebeurd, de glastuimbouw in ETS2 is gerommeld.

[1:30:04] Volgens nu een bijmengverplichting over zich heen krijgt.

[1:30:07] Dat een restemissie in 2030 net iets te hoog dreigt te zijn.

[1:30:00] Maar wat er daarna is gebeurd, de glastuinbouw in ETS2 is gerommeld.

[1:30:04] Volgens nu een bijmengverplichting over zich heen krijgt.

[1:30:07] Dat een restemissie in 2030 net iets te hoog dreigt te zijn.

[1:30:12] Maar ze mogen die groen gasresultaten van de bijmenging volgens mij niet gaan inrekenen.

[1:30:16] Maar daar gaat de minister nog wat over zeggen.

[1:30:18] En dan dreigt er weer een soort extra heffing.

[1:30:20] Terwijl ze aan de andere kant enorm afhankelijk zijn van vergunningstrajecten.

[1:30:24] Dat warmtenetten langzamer van de grond komen als gevolg van verkunningsfalen van de overheid.

[1:30:31] Dat het slaan van doubletten voor aardwarmte...

[1:30:34] veel langzamer gaat ook daardoor dan zij zouden willen.

[1:30:38] Dus alle pogingen die ze zelf nemen om te verduurzamen, dat gaat enorm moeizaam vanwege een falende overheid die de randvoorwaarden niet op orde heeft.

[1:30:46] En anderzijds worden ze, nadat er een convenant notabene met ze is afgesproken een aantal jaar geleden, worden ze in allerlei verplichtingen en lastenverzwaringen gerommeld.

[1:30:54] Zo kunnen we toch niet met deze sector omgaan?

[1:30:56] Terwijl ondertussen de Belgen en de Duitsers het lachend allemaal niet doen.

[1:31:00] Mevrouw Muller, een korte reactie.

[1:31:03] Veel van de reflecties van de heer Greem is deel ik en ik denk ook niet dat het eerlijk is om te zeggen van u komt met één paragraafje er wel lekker makkelijk van af.

[1:31:11] Ik heb namelijk voor dit debat twee emoties in voorbereiding.

[1:31:13] Eentje met de heere Jumelet en Kloss op investeringen zekerheid en de ander ziet voor mij op de tuinbouw.

[1:31:17] Waarvan ik vind, kabinet ga aan de slag.

[1:31:20] Ga met de sector om tafel.

[1:31:22] Kijk opnieuw naar wat vraagjes van ze.

[1:31:24] Welke afspraken hebben we?

[1:31:25] Welke randvoorwaarden zorgen wij dat we op orde hebben?

[1:31:27] Hoe kijken we naar een goed voorspelbaar compensatie kader?

[1:31:30] En ook wat is nou de toekomstige rol van die WKK's?

[1:31:33] Die volgens mij heel belangrijk zijn in bijvoorbeeld netcongestie.

[1:31:35] En ik zie daar mooie kansen voor groen gas en waterstof.

[1:31:39] Ja, u mag uiteraard nog een interruptie plaatszeggen richting de heer Gimwitz.

[1:31:43] Het kan ook zijn dat u hetzelfde antwoord krijgt.

[1:31:46] Een andere vraag.

[1:31:47] Het is namelijk een vervolgvraag, voorzitter.

[1:31:49] En die gaat daadwerkelijk over iets anders.

[1:31:54] Ik vind het namelijk in dit kader, wil ik de vraag aan collega Müller voorleggen, van Guidehouse adviseert om groen gas in te zetten, toe te rekenen aan die sectoren waar het het meeste zin heeft.

[1:32:07] Piekvoorziening en elektriciteitsproductie bijvoorbeeld.

[1:32:10] Hoe staat zij er tegenover om de bijmijnverplichting niet op ETS 2 te laten zien, maar op die manier te kijken naar de doelgroep waar de verplichtingen worden neergelegd?

[1:32:23] Ik heb daar een eerste poging tot een amendement samen met collega Van den Berg daartoe ingediend.

[1:32:29] Dat moet zeker nog worden verbeterd, maar dat is in ieder geval wel een denklijn die veel beter aansluit bij waar ga je schaarse groen gas inzetten en aan wie reken je dat toe?

[1:32:38] Hoe staat ze daar tegenover?

[1:32:40] Ik vind het idee in eerste instantie niet gek.

[1:32:43] Ook ik ken het specifiek gerichte investering... waar de sector zelf samen met Ascent en LTO mee is gekomen.

[1:32:50] En tegelijkertijd kan ik me daar ook bij voorstellen... dat daar nog heel erg veel ook praktische uitvoerbaarheid dingen aan zitten.

[1:32:55] En ik ben een beetje bang dat als we nu een heel nieuw instrument gaan ontwikkelen... dat we dan pas over twee jaar weer een wetsbehandeling hebben.

[1:33:01] En dat tot die tijd heel veel van de investeringszekerheid... die de producenten, leveranciers...

[1:33:07] Eigenlijk heel veel mensen uit het veld die ik hierover spreek vragen van kom nou snel met die zekerheid dat dat dan heel erg van ons wegloopt.

[1:33:17] Ja maar voorzitter, dit vind ik echt een heel gevaarlijk argument.

[1:33:21] Omwille van een markt die denkt ja bij mijn verplichting is op zich een goed instrument en beter iets dan niets en dan maar doorhollen.

[1:33:28] Terwijl iedere keer ook vanuit volgens mij het ministerie is gezegd ja,

[1:33:31] Vanwege de korte termijn tot de invoering moeten we het eigenlijk wel via ETS 2 doen, want iets anders is te ingewikkeld.

[1:33:37] En dan gaan we op die manier achter onszelf aanhollen en voor een wetverstel stemmen terwijl het eigenlijk ook beter zou kunnen en anders zou kunnen.

[1:33:44] Is het gewoon niet veel verstandiger om vandaag de conclusie te trekken van we zitten nu op 7 september 2026.

[1:33:52] Het is de eerste debat over deze wetsbehandeling.

[1:33:54] 1 januari 2027 is eigenlijk te dichtbij om dit soort filters te doen.

[1:33:58] Als we de tijd nemen tot 2028, kunnen we ook fatsoenlijk nadenken over die bijmengverplichtingen en op welke manier je die wel en niet vorm gaat geven.

[1:34:06] Bijvoorbeeld langs de lijnen van het voorstel van collega Van den Berg en mij.

[1:34:09] Is dat niet een veel verstandiger voorstEL dan dan nu met onder stoom en kokend water zeggen ja, we moeten nou eenmaal duidelijkheid bieden aan de markt?

[1:34:16] Mevrouw Muller.

[1:34:18] Dat ben ik niet helemaal met de heer Gimmes eens.

[1:34:21] Volgens mij wordt er in het huis, toen ik er nog niet was overigens... al jaren gesproken over deze bijmenverplichting.

[1:34:26] En is er ook door meerdere moties verzocht van... nou, kom nou eens een keer snel met die bijmenenverplrichting... zodat we aan de slag kunnen.

[1:34:33] En ook uverijs naar Guidehouse, maar volgens mij is er... ook door CE Delft onderzocht en die heeft laten zien... nou dit is de meeste, bijmen verplichtingen is een hele verstandige middel... om uiteindelijk het doel te bereiken.

[1:34:44] Het is niet alleen het ministerie die aan ons vraagt... ...zorg nou dat die 1 januari gehaald wordt.

[1:34:55] Het zijn ook de energieleveranciers, de producenten, de investeerders.

[1:34:59] Het is gasunie, EBN.

[1:35:01] Zoveel mensen die richting, niet alleen mij... ...maar ongetwijfeld ook naar de collega's zeggen... ...het is belangrijk dat we die invoeringsdatum op tijd laten ingaan.

[1:35:11] Een laatste interruptie.

[1:35:15] Voorzitter, dank u wel.

[1:35:17] Nu bijt de redenering zich toch weer in de staart van we moeten wel, want iedereen vraagt erom.

[1:35:21] Maar ik vind echt dat we in de tussentijd...

[1:35:22] Ik was erbij toen dit werd uitonderhandeld bij het coalitieakkoord van Rutte 4.

[1:35:25] Ik was ook bij het aanvullend klimaatregelenpakket in het voorjaar van 2023.

[1:35:30] Toen was nog niet duidelijk dat ETS 2 de doelgroep zou worden.

[1:35:35] Toen is ook niet duidlijk dat de glastuinbouw door een volgend kabinet onder ETS2 zou worden gebracht.

[1:35:40] We zijn tijdens het spel de spelregels gigantisch in het wijzen.

[1:35:43] En een goed instrument zoals bijmengverplichting, inderdaad, ben ik met mijn collega eens.

[1:35:49] Gaan we nu op die manier over in dit geval de glastuinbouw uitrollen?

[1:35:52] Ja, ik kan dat niet uitleggen.

[1:35:54] Ik hoop echt dat mijn collegen hier nog eens heel goed over nadenkt.

[1:35:57] Want moties lossen fouten in wetgeving niet op.

[1:36:01] En compensaties die nu in het vooruitzicht worden gesteld...

[1:36:05] Ik ken de minister van Financiën een beetje, plus het ministerie van Finciën.

[1:36:09] Voor je het weet worden dit soort compensaties wegbezuinigd bij een volgende ronde.

[1:36:12] Dat ga ik gewoon niet meemaken.

[1:36:13] Dus ik hoop dat de collega Muller dat heel goed beseft.

[1:36:19] Dank u wel.

[1:36:19] Mevrouw Muller, wilt u daar nog kort op reageren?

[1:36:22] Ik denk dat ik gereageerd heb wat ik geregeerd heb.

[1:36:24] En ik kijk ook wel uit naar de beantwoording van de minister op een aantal van de zorgen van de regering.

[1:36:29] En daarna hebben we het met een debat met elkaar in het vechtermijn.

[1:36:33] Helemaal goed.

[1:36:34] Ik kijk even rond, want ik zag nog een paar handen.

[1:36:36] We zaten nog steeds in het blokje glastuinbouw.

[1:36:39] Zijn daar de vragen op gericht?

[1:36:41] Ik zie ja, want anders stel ik voor dat andere interrupties, dat we die tot het einde van de inbreng bewaren.

[1:36:46] Dan ga ik eerst naar de heer Van den Berg en daarna komt de heur Vermeer aan bod.

[1:36:50] Ja, voorzitter.

[1:36:51] Ik was eigenlijk verbaasd toen ik mevrouw Muller net hoorde stellen van... er is één sector waar ik mij heel erg zorgen over maak en dat is de glastuinbouw.

[1:37:00] En daar sta ik dan wel achter.

[1:37:01] Ik maak me ook zorgen om die sector.

[1:37:02] Maar ik had natuurlijk eigenlijk gehoopt dat mevouw Mullers zou zeggen van... ik maak mij zorgen op de huishoudens of die dit wel kunnen meemaken.

[1:37:11] En nou gaan we denk ik hetzelfde doen bij die huishouden.

[1:37:13] Meneer Kops zei het net ook al.

[1:37:16] We gaan eerst aan de voorkant extreem hoge belastingen doorvoeren.

[1:37:19] In dit geval krijgt de glastuinbouwer die groengasregeling over zich heen gestort.

[1:37:25] En dan gaan we vervolgens weer compensatieregelingen optuigen om onszelf veroorzaakte kwaad dan weer te gaan compenseren.

[1:37:32] Dat doen we ook met het energie-noodfonds.

[1:37:34] En nou hoor ik wel dat mevrouw Muller daar dan achter stond, maar dit kan toch niet een goede werkwijze zijn over hoe wij omgaan met onze economie?

[1:37:42] Mevrouw Muller.

[1:37:43] Nou, volgens mij, voordat ik over de glasteunbouw begon... heb ik volgens me uitgebreid stilgestaan bij de consequenties voor huishoudens.

[1:37:49] Dus ik vind dat een beetje een oneerlijke insinuatie.

[1:37:54] En volgens mijn hebben we net uitgepreid met elkaar stil gestaan... dat ik begrijp dat voor de uitvoerbaarheid van het hele voorstel... dat het gewoon te lastig is om dit sector ervan uit te zonderen...

[1:38:08] En heb ik wel gevraagd, kijk nou naar het hele brede verhaal voor deze sector.

[1:38:13] Ga gezamenlijk aan tafel en kijk of je tot goede afspraken kan komen.

[1:38:18] Een vervolgvraag van de heer Van den Berg.

[1:38:20] Ja voorzitter, dan blijft natuurlijk wel, als je wil focussen op die glastuinbouwsector, dat wanneer zij nu STE++-subsidie hebben en dan gaan ze over naar de groengasbijmengverplichting, dan zijn ze allereerst hun zekerheid kwijt.

[1:38:34] Want je kan niet langjarig aantonen dat je geld binnenkrijgt, dat is dan onzeker.

[1:38:38] Tegelijkertijd is het gewoon een administratieve verschuiving van een subsidiepot naar de bijmeng verplichtingen.

[1:38:44] Verwacht mevrouw Muller dat die verschuiving, behalve de extra kosten, ook echt gaat leiden tot meer opwek van groen gas?

[1:38:55] Er lopen in mijn hoofd een aantal vragen door elkaar.

[1:38:59] Als de heer Van den Berg vraagt van die investeringen zekerheid onder SDE++, die is langer.

[1:39:04] Dat klopt.

[1:39:05] Daar heb ik ook zelf aan gerefereerd.

[1:39:06] Dan gaan we kijken of we in de motie het kabinet kunnen vragen of ze die investeringszekerheid tot en niet van 2040 kunnen trekken.

[1:39:15] Punt.

[1:39:19] Goed.

[1:39:19] De heer Vermeer.

[1:39:22] Ja, dank u wel voorzitter.

[1:39:23] Mevrouw Muller die noemde net even het financieel compensatiekader.

[1:39:27] De heer Grinwis die gaf al aan wat er in Rutte 4 besloten is en Schoof 1 besloten.

[1:39:33] Het laatste besluit hierover was onder ETS gebracht onder voorwaarden van volledige compensatie.

[1:39:39] Mevrouw Muller verwijst dus terecht naar het financiële compensatiekader.

[1:39:45] En zij gebruikt dat als argument om glastuinbouw niet onder de bijmengverplichting te laten vallen.

[1:39:51] Maar ik wou het graag even omdraaien.

[1:39:53] Als nu bij de Prinsjesdagstukken blijkt dat dat financiëel compensatie kader geschrapt wordt.

[1:40:00] Hoe denkt mevrouwe Muller dan over wel of geen bijmang verplichtingen voor de glastunbouwer?

[1:40:07] Mevr.

[1:40:07] Muller.

[1:40:08] Ik vind dit soort als-dan redeneringen lastig.

[1:40:12] En tegelijkertijd ga ik het kabinet breed vragen.

[1:40:16] Ga nou goed met die sector in gesprek, want dat is een goed financieel compensatiekader.

[1:40:21] Dus dat is natuurlijk dan mijn inzet, dat we daarvoor moeten staan en gaan.

[1:40:26] De heer Vermeer.

[1:40:27] Maar voorzitter, waarom moet je in een gesprekte met een sector waar je al afspraken mee gemaakt hebt?

[1:40:31] Dan hoef je alleen maar in gesproken als je de afsprakens eenzijdig op wilt zetten.

[1:40:36] Mevrouw Muller.

[1:40:37] Ik zeg dus ook dat er een verandering is in de afspraken die vanuit het kabinet komen naar de sector toe.

[1:40:43] Met deze extra bijneemverplichting en het ETS dat erbij gevoegd wordt.

[1:40:47] Dus ik zeg eigenlijk het kabinet doet zelf aanpassingen in de Afspraak die gemaakt zijn met de sector.

[1:40:54] En dus ga je weer met elkaar om tafel om gezamenlijk te komen tot een toekomstbeeld tot 2040.

[1:41:01] Dank u wel.

[1:41:02] U kunt verder met uw inbreng.

[1:41:04] U heeft nog volgens de aankondiging zo'n drie minuten.

[1:41:07] Ik ga ook afronden.

[1:41:08] Tot slot.

[1:41:09] De VVD wil een energievoorziening die betaalbaar, betrouwbaar en steeds schoner wordt.

[1:41:13] Groen gas van eigen bodem kan daaraan bijdragen.

[1:41:15] Door fossiel aardgas te vervangen, door onze energie voorzieningen weerbaar te maken en door perspectief te bieden aan Nederlandse producenten en boeren.

[1:41:24] Maar dan moet die productie hier ook daadwerkelijk kunnen worden opgebouwd.

[1:41:27] De overheid kan niet met de ene hand vanaf volgend jaar de vraag verplicht stellen... en met de andere hand projecten in vergunningsprocedures laten vastlopen.

[1:41:35] En mijn belangrijkste vraag aan de minister is daarom eenvoudig.

[1:41:38] Wat is er in 2027 concreet anders voor een ondernemer die morgen een groengasinstallatie wil bouwen?

[1:41:45] Want pas als vraagzekerheid, investeringszekerheids- en productiemogelijkheid samenkomen... gaat deze wet doen wat we ermee willen bereiken.

[1:41:52] Dank u wel.

[1:41:56] Dank voor uw inbreng.

[1:41:59] Ik zie toch nog één vraag opkomen en dat is van de heer Van den Berg aan u het woord.

[1:42:04] Ja, voorzitter.

[1:42:05] Dank voor het betoog van mevrouw Müller.

[1:42:07] Ik denk dat er merkbaar was dat er veel vragen bij waren.

[1:42:11] Maar als ik nou mag vragen.

[1:42:14] MevrouW Müller heeft de wet gezien.

[1:42:15] Hij is overduidelijk niet perfect.

[1:42:18] Wat had er nou anders gekund in deze wet, zodat die op dit moment gewoon gelijk in werking zou kunnen treden en dat al deze gesprekken en discussies niet nodig waren geweest?

[1:42:28] En wat is de reflectie van mevrouw Muller daarop?

[1:42:34] MevrouW Muller.

[1:42:36] Kijk, wat mij betreft kunnen we deze wet dan ook invoeren.

[1:42:40] Ik vraag alleen het kabinet tegelijkertijd te werken aan een aantal dingen.

[1:42:43] Namelijk zorgen dat je de vergunningsprocedures snel op orde krijgt.

[1:42:46] En het is niet alsof er een groeipad in zit.

[1:42:50] Dus je hebt daarin ook nog tijd om aanpassingen te maken.

[1:42:53] Maar dat is wel een randvoorwaard.

[1:42:55] Dus ik zeg het kabinent moet dat doen.

[1:42:56] Ik zeg ook tegen het kabinet, ga kijken naar het bredere plaatje voor kosten voor huishoudens.

[1:43:02] Ik zeg, kijk naar het breedere plaadje voor de glastuinbouw.

[1:43:06] Maar dat betekent niet voor mij dat het in de weg staat om deze wet ook in te voeren.

[1:43:10] Want ik vind wel degelijk dat het een doordachte wet is.

[1:43:13] Die bereikt het doel dat we uiteindelijk willen hebben en dat staat voor mij echt bovenaan.

[1:43:19] We willen naar een weerbaar energiesysteem waarbij we minder afhankelijk worden van die fossiele import en dus ook die gekke prijsstijgingen heen en weer.

[1:43:29] Ja, de heer Van den Berg levert nog een vraag op.

[1:43:31] Ja, dank voor de openheid.

[1:43:35] Mevrouw Muller staat dus achter die wet, dat kan ik dan constateren.

[1:43:38] Maar al die vragen die er zijn over stikstofruimte, over netcoelgestie, over mogelijke compensatie enzovoort, zijn het rechte punten.

[1:43:44] Daar ben ik het helemaal mee eens.

[1:43:46] Maar zouden die dan niet gewoon beter afgedekt kunnen worden in het komende jaar?

[1:43:49] Zou die strategische autonomie, die energiezekerheid die mevrouw Muller nastreeft, niet ook gewoon kunnen gaan werken vanaf 2028?

[1:43:58] Moet het echt met een paar maanden ingevoerd worden?

[1:44:02] MevrouW Muller.

[1:44:05] Ja, wat mij betreft het liefst wel.

[1:44:09] En nogmaals, ik zeg dat niet alleen maar omdat ik dat zeg.

[1:44:12] Iedereen vraagt dat van ons.

[1:44:13] Die investeringszekerheid.

[1:44:15] Mensen zitten al heel lang te wachten.

[1:44:16] Wanneer kunnen we nu gewoon gaan investeren in die groengasproductie installaties?

[1:44:22] En op een gegeven moment is het ook, allerlei landen om ons heen zijn die verplichtingen aan het invoeren.

[1:44:28] En dan is het op een moment voor investeerders ook, ja daar gaan we ergens anders investeren.

[1:44:31] Laten we Nederland wel even voor wat het is.

[1:44:33] Dus wil je het op gang krijgen en uiteindelijk komen, nogmaals bij het doel waar we uiteindenlijk aan werken, namelijk een weerbaar energiesysteem, dan moet je op een geven moment de stap zetten.

[1:44:45] En ik ben niet de enige die zegt, dan moeten we dat zo snel mogelijk doen.

[1:44:51] Oké, misschien een laatste interruptie van uw kant op dit punt.

[1:44:55] Ja, voorzitter, dan wil ik wel onderstrepen dat wij hier als parlement gewoon vooral onze eigen afwegingen moeten maken wat het ministerie ook op ons afstuurt of wat de marktpartijen ook zeggen.

[1:45:04] Ik snap dat iedereen het van ons vraagt, dat we dit zo snel wel moeten invoeren.

[1:45:09] Maar ik denk dat als we uiteindelijk als parlement willen bewaken dat het niet leidt tot een onuitvoerbare of slecht werkende wet, dat wij hier als Tweede Kamer aanzet zijn en dat wij vooral die pakketpaaltjes moeten blijven slaan.

[1:45:22] Ja, daarmee wil ik afronden.

[1:45:26] Dat ben ik helemaal met de heer Van der Berg eens.

[1:45:27] En hij zegt correct dat partijen daar hun eigen afwegingen maken.

[1:45:30] En dit is mijn partij in de afwegging.

[1:45:32] Ja, dank u wel.

[1:45:34] De kijker heeft misschien al gemerkt dat vandaag de interrupties onbeperkt zijn.

[1:45:38] Maar dat hoort bij een wetgevingsoverleg, dus dat is geen enkel probleem.

[1:45:42] Ik zie dat er nog een vraag is vanuit de heer Grimis.

[1:45:44] Die heeft nog één korte vraag.

[1:45:45] Ja, voorzitter.

[1:45:46] Aanvullend op collega van den Berg.

[1:45:48] Volgens mij wordt investeringszekerheid en inwerkingstreding per 1 januari 2027 met elkaar verward.

[1:45:55] Als wij ergens de komende weken zouden besluiten over de wet...

[1:45:59] Met als ingangsdatum 1128 geven we ook die investeringszekerheid.

[1:46:04] Dus het zit meer in dat wij op redelijke termijn, binnen een enkele maand, besluiten over een goede wet wat mij betreft.

[1:46:12] En dan is die data van de inwerkingstreding minder belangrijk, want dan is er gewoon een wet met een zekere inwerktreding en kan daarop geanticipeerd worden qua investeringsbeslissingen.

[1:46:23] Dus dat wil ik mevrouw Müller nog wel in overweging geven, dat er een verschil zit tussen op korte termijn stemmen over een wet en de inwerktingstredingen per 1 januari 27 of 28.

[1:46:33] Dat ben ik natuurlijk helemaal met u eens.

[1:46:35] Daar heeft hij een heel goed punt.

[1:46:36] En ik denk dat het ook aan de minister is in haar beantwoording om ook duidelijk aan het parlement mee te geven.

[1:46:41] Wat gebeurt er nou echt als we met een jaar later laten ingaan?

[1:46:45] Want dan kunnen we dat ook goed in onze overweging meenemen voor de stem.

[1:46:49] Ja, dank u wel.

[1:46:50] En we zullen natuurlijk met z'n allen op het einde van dit debat ook besluiten hoe hiermee verder te gaan.

[1:46:55] Absoluut.

[1:46:56] De heer Vermeer, aan u het woord voor uw inbreng.

[1:46:59] Ja, dank u wel.

[1:47:01] Als eerste punt wil ik even zeggen dat ik na mijn inbreng helaas moet vertrekken wegens andere verplichtingen.

[1:47:07] Maar ik wil ook nog even terugkomen op dat interruptiedebat net van iedereen vraagt erom.

[1:47:11] Het is natuurlijk niet dat iedereen erom vraagt.

[1:47:13] Degenen die het moeten betalen, die vragen er niet om.

[1:47:16] Degene die erin willen investeren of al geïnvesteerd hebben, vragen daar wel om.

[1:47:21] Dat is wel een belangrijk onderscheid wat gemaakt moet worden.

[1:47:24] En inderdaad is de investeringszekerheid voor toekomstige projecten niet afhankelijk van de invoeringsdatum, maar is het voor de mensen die al geïnvesteerd hebben wel van belang wanneer de invoordatum is, omdat dat invloed heeft op prijzen in de markt.

[1:47:39] Dus laten we als we dan toch al die afweging maken dan ook echt alle afweggingen hier op tafel leggen.

[1:47:44] Maar dat terzijde.

[1:47:46] BBB ziet grote kansen in groen gas.

[1:47:48] En zeker als dat groene gas gemaakt wordt van de reststromen die we hier in Nederland hebben.

[1:47:54] Waaronder mest.

[1:47:55] Eigen gas eerst vind ik ook een goed punt.

[1:47:59] Mestvergisting kan aardgas vervangen, methaanimissies verminderen en boeren een aanvullend verdienmodel bieden.

[1:48:06] Daar zijn we niet op tegen, in tegendeel zelfs.

[1:48:09] Hoewel het ook dubbel is, want wij kunnen in Nederland heel veel mest niet toepassen op de manier zoals mest bedoeld is, namelijk om bodem vruchtbaar te maken, omdat we dat door ridicule regels weer beperken.

[1:48:22] Regels die zelfs de drinkwaterkwaliteit of de kwaliteit van de oppervlaktewater negatief beïnvloeden.

[1:48:27] En die ervoor zorgen dat er meer kunstmes gebruikt wordt dan eigenlijk nodig zou zijn.

[1:48:32] Waardoor we ook meer afhankelijkheid hebben van gas.

[1:48:35] Meer afhankelijker zijn van Russisch gas, van Russische kunstmest.

[1:48:40] Dus dat sluit aan bij mijn eerdere oproep om zaken nu eindelijk eens een keer integraal te gaan bekijken.

[1:48:46] Niet in het ene debat dit te zeggen en in het andere debat iets anders te doen.

[1:48:50] BBB mist in het wetsvoorstel één cruciale vraag.

[1:48:53] Wie moet het uiteindelijk gaan doen?

[1:48:56] Want het kabinet kan hier een bijmengverplichting vastleggen, maar daarmee staat er nog geen enkele extra mestvergiste bijvoorbeeld.

[1:49:04] De opgave van dit kabinet is fors.

[1:49:06] De verplichtingen lopen op van 0,6 megaton CO2-ketenreductie in 2027 naar 2,85 in 2031.

[1:49:15] En daarvoor is naar schatting 0,8 miljard kubieke meter groen gas nodig tegenover 0,3 miljard Kubieke Meter Nederlandse productie nu.

[1:49:26] Mijn vraag is wel aan de minister.

[1:49:28] Wij zien op dit moment bij de hele elektriciteitsproductie een bijzonder fenomeen.

[1:49:34] We zitten op het moment al 25% van onze opwekking te exporteren.

[1:49:40] Dat heeft als geval dat onze CO2-productie in Nederland aan het stijgen is en die van België aan het dalen is.

[1:49:48] Hoe zit dat hier bij het gas?

[1:49:51] Hoe zit het bij de netto-exporthoeveelheid van gas?

[1:49:56] Bij wie komt die reductie terecht?

[1:50:00] Dit moeten wij echt vooraf weten.

[1:50:02] Want daar is bij elektriciteitsproductie en andere normen totaal niet over nagedacht.

[1:50:07] En nog steeds niet opgelost.

[1:50:09] En ik voorzie dat wij straks extra heffingen moeten betalen.

[1:50:12] Omdat we aan het exporteren zijn.

[1:50:14] En dan ook nog de transportkosten hebben we betaald voor die producenten.

[1:50:17] En de winst gaat naar Zweedse staatsburgers.

[1:50:20] Nou, hoe gek wil je het hebben?

[1:50:24] Hetzelfde kabinet voert tegelijkertijd beleid waardoor de veestapel krimpt.

[1:50:30] En daar begint voor BBB de werkelijkheid te botsen met de papieren plannen.

[1:50:34] Want stel dat ik vandaag melkveelder ben en de minister zegt mij investeer in mestvergisting.

[1:50:39] Dan commiteer ik mij niet voor één of twee jaar, dan doe ik een forse investering die over vele jaren moet terugverdiend worden.

[1:50:47] Maar welke zekerheid krijg ik daarvoor terug?

[1:50:49] Weet die boer hoeveel dieren hij over vijf of tien jaar nog mag houden?

[1:50:53] Weet hij welke grootvee-eenheden-normen er dan gaan gelden?

[1:50:56] Want als die norm wordt doorgevoerd, en wij weten wat er hier gebeurt als we politici een knop geven, dan gaan ze daar aan draaien.

[1:51:03] Het liefst twee keer per jaar.

[1:51:06] Weet de minister, of weet die veehalder dan hoeveel mest hij dan nog produceert?

[1:51:12] En wat die mest waard is?

[1:51:14] En hoe die die investering kan terugverdienen?

[1:51:16] En dat zijn geen theoretische vragen, want Nederland heeft in het verleden al de nodige problemen met mestvergistingsprojecten gekend.

[1:51:23] Niet omdat de techniek niet werkte, maar omdat regelgeving, marktomstandigheden, exportatiekosten en rendement veranderden.

[1:51:31] De economische randvoorwaarden bleken onvoldoende stabiel.

[1:51:34] En voorzitter, laten we die fout niet opnieuw maken.

[1:51:38] Een boer kan niet even aan de knop draaien wanneer over vijf jaar de mestmarkt verandert.

[1:51:43] En hetzelfde geldt voor een grotere vergiste die afhankelijk is van mest van verschillende veehouders.

[1:51:48] Zo'n installatie moet jarenlang voldoende aanvoer hebben om rendabel te zijn.

[1:51:53] Maar als de veestapel krimpt, neemt het mestaanbod af.

[1:51:56] Tegelijkertijd wordt mest steeds waardevoller als grondstof.

[1:52:00] Vergistes zijn namelijk niet de enige partij die mest willen hebben.

[1:52:03] Ook akkerbouwers...

[1:52:04] Exporteurs, producenten van kunstmestvervangers zoals Renuur hebben dezelfde belangen bij die mest.

[1:52:11] Dus mijn vraag aan de minister is heel concreet.

[1:52:14] Op welke manier verzekert zij dat de mestvergistering die vandaag wordt gebouwd over 10 tot 15 jaar nog voldoende mest aangevoerd krijgt?

[1:52:22] Heeft het kabinet eigenlijk wel onderzocht waarom eerdere galven van mestvergesting niet de vlucht hebben genomen die destijds werden voorspeld?

[1:52:31] En wat is er in de randvoorwaarden van dit wetsvoorstel concreet anders waardoor de minister ervan overtuigd is dat het deze keer wel lukt?

[1:52:46] En wie draagt het risico als het niet zo is?

[1:52:48] En er komt nog iets bij.

[1:52:50] We praten heel gemakkelijk over mesvergisting, maar om het goed te doen kan ook op het boerenbedrijf geïnvesteerd moeten worden.

[1:53:00] Snelle aanvoer van verse mest, vraag weer aanpassingen aan de stal, stalvloer, mestopslag, etc.

[1:53:06] Wie gaat dat betalen?

[1:53:08] En die veehouder krijgt tegelijkertijd al te maken met andere investeringen en veranderen in regelgeving.

[1:53:13] Denk aan investering voor emissiereductie, waterkwaliteit, dierenwelzijn, mestopslag, klimaatmaatregelen en eventueel extensivering.

[1:53:21] Mesvergisting komt daar dus bovenop.

[1:53:23] En zoals de minister waarschijnlijk weet, is investeringsruimte niet onbeperkt.

[1:53:28] Een bank financiert namelijk geen kabinetsambitie, maar kijkt of een ondernemer jarenlang voldoende rendement kan maken.

[1:53:35] En daarom wil BBB van de minister weten, heeft u dit wetsvoorstel eigenlijk getoetst bij de mensen die het moeten gaan uitvoeren?

[1:53:42] Heeft de minister met veealders gesproken en gevraagd, zou u onder deze voorwaarden daadwerkelijk investeren?

[1:53:49] En hoeveel zijn er dan op basis van de huidige rampvoorwaarden daadwerkelijk bereid om dat te doen?

[1:53:55] Heeft het kabinet dat überhaupt onderzocht?

[1:53:57] En heeft zij met banken gesproken of zij dit willen financieren?

[1:54:01] Ook met de stikstofbrief die op tafel ligt.

[1:54:04] En is er onderzoek wat er nodig is om voor langere tijd veeholders aan mesvergisting te laten deelnemen zonder dat er risico's bij hen worden neergelegd?

[1:54:14] Zelfs in onderzoek naar mestverwerking wordt gewezen op het zekerstellen van mestaanvoer, langjarige contracten, garantstellingen en meer regie om investeringen mogelijk te maken.

[1:54:24] Dan wil BBB weten wat het kabinet daarmee gaat doen.

[1:54:27] Onze boodschap is dus niet stop ermee, maar onze boodshap is precies het tegenovergestelde.

[1:54:33] Als het kabinett werkelijk wil dat dit gaat vliegen, creëer dan ook de randvoorwaarden waardoor een boer verantwoord voor 10 of 15 jaar kan investeren.

[1:54:43] Wij waren op een werkbezoek bij een aantal grote veehouders in Knechtsel die alles super netjes op orde hebben.

[1:54:49] Ze produceren van al hun melk eigen kaas.

[1:54:54] Alle mest wordt vergist en een deel wordt als gas geleverd aan huishoudens in de omgeving.

[1:55:01] En het droge deel wat overblijft wordt netjes gelevered aan tuincentra.

[1:55:07] Maar als bijvoorbeeld dit kabinet de grootvee-eenheden norm doorzet, gaan juist die bedrijven failliet.

[1:55:15] En deze bedrijf hebben al die jaren eigenlijk precies gedaan waar heel veel partijen hier in de Kamer om vragen.

[1:55:22] Nee, ze hebben veel meer gedaan en ook nog op eigen initiatief.

[1:55:27] En ja, deze mensen die zijn echt radeloos op dit moment, want die snappen echt niet meer wat de overheid van ze wil.

[1:55:35] Voer niet tegelijkertijd dus een beleid waardoor diezelfde ondernemers zich moeten afvragen of hun bedrijf al groot genoeg is of nog mag bestaan om die investering terug te verdienen.

[1:55:47] Voorzitter, we zien dat deze minister rekent met kubieke meters groen gas, maar een boer en ook BBB rekent een lening die een boeren moet afsluiten.

[1:55:58] Kan hij zijn dieren houden?

[1:55:59] Kan hij dat voor een rendabele prijs doen?

[1:56:02] Voorzitten, diezelfden behoefte aan zekerheid zien we bij de glastuinbouw.

[1:56:05] Nederlandse tuiners krijgen via een gasleverancier te maken met kosten van deze bijmengverplichting, terwijl daar ook ETS2 bovenop komt.

[1:56:13] En aardgas is voor veel bedrijven voorlopig nog noodzakelijk voor warmte en via de warmtekrachtkoppelingen voor elektriciteit en CO2.

[1:56:22] Ook bij dat CO2 gaat het dan mis, want door dat afvangen en de subsidies die daarop gelden, wordt het aantrekkelijker voor bedrijfen om dat niet aan de glastuinbouw te leveren, maar onder de Noordzee te stoppen.

[1:56:33] Hoe gek kun je zijn?

[1:56:35] Het kabinet ziet dit probleem blijkbaar ook, want het wil de sector tot en met 2030 compenseren via het verlaagde tarief en de energiebelasting.

[1:56:44] Maar de wettelijke verplichting die stopt niet in 2030.

[1:56:47] En de compensatie wel.

[1:56:49] En misschien komt er zelfs helemaal geen compensatie als ik geruchten in de wandelgangen moet geloven over de stukken die we op Prinsjesdag krijgen.

[1:56:58] Maar even dat tezijde, wat gebeurt er op 1 januari 2031?

[1:57:02] Kan de minister garanderen dat Nederlandse glastuinbouwbedrijven vanaf dat moment niet alsnog met vorste lastenverzwaringen worden geconfronteerd?

[1:57:13] En ook voor 2031 is er een probleem.

[1:57:17] Volgens Glastuinbouw Nederland wordt niet ieder bedrijf daadwerkelijk volledig gecompenseerd.

[1:57:22] Onbelichte telers met een WKK, ongeveer een derde van het areaal, zouden nu al onvoldoende compensatie ontvangen.

[1:57:30] En BBB vindt het een vreemde manier van beleid maken.

[1:57:33] Eerst leggen we ondernemers een nieuwe rekening op en vervolgens moeten we een ingewikkeld compensatiemechanisme bouwen om te voorkomen dat die rekeningen een concurrentiepositie aantasten.

[1:57:43] En we hebben hier net gehoord, precies hetzelfde wordt voorgesteld bij burgers.

[1:57:47] Eerst zij in de problemen brengen en dan via noodfondsen gaan redden.

[1:57:51] Nou, volgens mij kan dat wel wat simpeler.

[1:57:54] Waarom doen we dat?

[1:57:55] Daarom wil BBB van de minister de toezegging dat de bijmengverplichting voor de glasteunbouw niet in werking treedt voordat de compensatie daadwerkelijk juridisch en financieel is geregeld en ook daadwerk aansluit bij de kosten die de verschillende type bedrijven maken.

[1:58:12] En voorzitter, ik wil hier ook even iets vertellen over de harde les die BBB geleerd heeft in de afgelopen jaren bij het nemen, ook van bestuursverantwoordelijkheid.

[1:58:23] En die harde less is, als er niet boter bij de vis geleverd wordt, dan hou je rotte vis over.

[1:58:32] Wij zijn ook in een kabinet gestapt met een prachtig coalitieakkoord.

[1:58:37] Maar op het moment dat de onderdelen die voor ons, onze achterban, voor onze kiezers gunstig waren, die we bedongen hadden, toen viel het kabinet en ging het allemaal niet door.

[1:58:47] En mijn advies is dus aan iedereen in Nederland, aan al die belangenbehartigers ook, die afspraken maken met een kabinett, bolter bij de vis of niet doen.

[1:58:59] En dat geldt hier ook voor de glastuinbouw.

[1:59:05] Als Nederlandse tomaten, paprika's en kokommels door onze eigen energiepolitiek uit de markt worden geprijsd en we verval die uit het buitenland gaan halen, hebben we niets opgelost, alleen onze afhankelijkheid vergroot.

[1:59:18] Voorzitter, groengas biedt kansen.

[1:59:20] BBB wil die kansen benutten.

[1:59:22] Maar een wettelijke verplichting is nog geen business case.

[1:59:26] Een boer investeert niet omdat Den Haag een doel voor 2030 in een wet schrijft.

[1:59:32] Hij investeert als hij erop kan vertrouwen dat hij zijn vergunning krijgt, zijn verkunning houdt, wat tegenwoordig al onzeker is, voldoende mest heeft, zijn bedrijf kan voortzetten en zijn investering kan terugverdienen.

[1:59:47] En regel dat eerst goed.

[1:59:50] Dan kan mestvergisting daadwerkelijk een kans worden voor onze boeren en ook voor de Nederlandse energievoorziening.

[1:59:57] BBB is voor groengas uit Nederlandse mest, van Nederlandse boeren, voor Nederlandse huishoudens en bedrijven.

[2:00:05] Maar een doel in een wet is nog geen kuub gas in het net.

[2:00:10] Een boer investeert niet omdat Den Haag een jaartal opschrijft.

[2:00:15] Hij investeerd als hij zijn vergunning krijgt, zijn bedrijf kan voortzetten, zijn mestrendabel kan inzetten en zijn lening kan terugbetalen.

[2:00:24] Dus dit is voor BBB de kern.

[2:00:00] van Nederlandse boeren voor Nederlandse huishoudens en bedrijven.

[2:00:05] Maar een doel in een wet is nog geen kuub gas in het net.

[2:00:10] Een boer investeert niet omdat Den Haag een jaartal opschrijft.

[2:00:15] Hij investeerd als hij zijn vergunning krijgt, zijn bedrijf kan voortzetten, zijn mestrendabel kan inzetten en zijn lening kan terugbetalen.

[2:00:24] Dus dit is voor BBB de kern.

[2:00:26] Regel eerst de praktijk en dan volgt de productie.

[2:00:30] Maak van groen gas geen papieren verplichting waarbij het Nederland boeren uitkoopt, certificaten importeert en de rekening van vals bij burgers en tuiners neerlegt.

[2:00:42] Dank u wel.

[2:00:42] Dank je wel, heer Vermeer, voor uw inbreng.

[2:00:45] U heeft nog één vraag van de heer Van Bergen.

[2:00:48] Dank voorzitter.

[2:00:49] Ik ben vooral benieuwd na het aanhoren van het betoog van de heer Vermeer.

[2:00:53] Is de BBB nou voor die groengasbijmengverplichting onder bepaalde voorwaarden dat het goed moet werken voor boeren?

[2:00:59] Of kijken ze nou in zich heel negatief naar dat?

[2:01:02] Dat probeer ik toch scherp te krijgen uit het verhaal.

[2:01:05] Dus vandaar deze vraag.

[2:01:06] Ja, laat het even ophelderen bij de heere Vermeers.

[2:01:10] Ja, voorzitter.

[2:01:11] Ik denk als ik niet dat belang ook voor de boeren en de mesvergisting mee zou nemen... ...dat ik eigenlijk heel weinig argumenten heb om hiervoor te zijn.

[2:01:23] Er is natuurlijk ook wel het argument van strategische onafhankelijkheid... ...maar dan moeten we wel eerlijker zijn met deze hoeveelheden waar we nu over praten...

[2:01:32] is dat eigenlijk gewoon een druppel op de gloeiende plaat.

[2:01:36] Aan de andere kant, in wereldmarkten is het altijd zo, één kilo of een kuub, te veel of te weinig, heeft gigantische prijseffecten.

[2:01:45] Maar dit is ons dilemma waar wij voor staan, ook in de komende tijd bij het beoordelen van abonnementen en beoордelen van deze wet op wel of niet voorstemmen.

[2:01:57] Ja, een vervolgvraag.

[2:01:59] Oké, maar wat zou er dan concreet moeten veranderen in deze wet om het acceptabel te maken voor de BBB?

[2:02:05] Dat mis ik dan nog in het verhaal.

[2:02:06] Heer Vermeer.

[2:02:08] Nou, voorzitter, volgens mij was mijn hele verhaal daarop gebaseerd dat er geen mesvergisting is als er geen boeren meer zijn.

[2:02:18] Dus de voorwaarde is dat die boeren moeten blijven en dat die moeten kunnen blijven investeren.

[2:02:22] En iedereen weet, net als bij een bioscoophalder, als je daar 20% van de stoelen weghaalt, kan het ook niet meer uit.

[2:02:29] En zo geldt het bij boeren ook.

[2:02:30] Als je 20% von de veestapel reduceert, dan kan het bij die boerden ook niet mehr uit.

[2:02:34] Bij de glastuinbouw heb ik ook duidelijk aangegeven wat daar speelt.

[2:02:38] Ja, dus volgens mij is het helder.

[2:02:41] De heer Van den Berg, is hethelder?

[2:02:43] Afrondend.

[2:02:44] Het kan zijn dat ik dat zelf heb gemist.

[2:02:46] Maar heeft de BWB zelf dan nog amendementen voorgesteld?

[2:02:49] Of komen jullie nog met moties die dat dan beter maken?

[2:02:52] Want dat heb ik nog niet scherp.

[2:02:54] De Heer Vermeer.

[2:02:55] Voorzitter.

[2:02:57] Ik kan natuurlijk, en misschien gaan we dat ook wel doen, een motie doen om te zeggen dat de stikstofplannen van tafel moeten.

[2:03:03] En dan krijg ik vervolgens weer te horen bij de minister, dan ga ik hier niet over, het is ontijdig, et cetera, et zebra.

[2:03:09] We kennen het hele riedeltje, ik ben geen minister van Landbouw.

[2:03:13] Dus dat heeft geen zin, maar dit is echt de kern van mijn verhaal, dat als die basisvoorwaarden in andere debatten bij andere ministeries niet geregeld worden...

[2:03:23] En dat we dit integraal moeten kijken.

[2:03:25] Maar ja, ik zie tot nog toe de afgelopen weken ben ik weer vol goede moed begonnen.

[2:03:30] Maar het eerste beste debat wat ik had werden weer moties ontijdig verklaard.

[2:03:37] Omdat er maar één minister achter de bal hier zat.

[2:03:40] En de motie zogenaamd een andere minister aan zou gaan.

[2:03:45] Terwijl wij hier de boel integraal moeten behandelen.

[2:03:49] En je komt bijna op het punt dat je voor ieder debat alle ministers moet vragen als ze zo werken.

[2:03:54] Dat is voor mij ook, maar dan hebben we wel deze hele Kamer nodig.

[2:03:57] Om dat ook samen te eisen en ons niet elke keer met een kluitje in het riet te laten sturen.

[2:04:02] Dus ik zal deze amendementen, we hebben ze gezien, zitten interessante elementen tussen.

[2:04:08] En die gaan we de komende weken beoordelen.

[2:04:13] Dank u wel.

[2:04:16] Dan gaan we naar de volgende spreker en dat is de heer Jumelet van het CDA.

[2:04:19] Aan u het woord.

[2:04:21] Ja, dank u wel voorzitter.

[2:04:24] Voor het CDa is dit wetsvoorstel een belangrijke stap om de productie van groen gas op te schalen.

[2:04:30] Het draagt bij aan verduurzaming, energieonafhankelijkheid en biedt kansen voor de landbouw.

[2:04:35] En daarom is het goed dat er met de bijmengverplichting wordt ingezet op een groei van zowel de producties als het gebruik van groengas.

[2:04:42] In ons klimaat- en energiebeleid is het steeds zoeken naar de juiste balans tussen duurzaamheid, leveringszekerheid en betaalbaarheid.

[2:04:50] In mijn inbreng zal ik daarom met name bij de volgende punten stilstaan.

[2:04:54] Allereerst de mate waarin de bijmengverplichting investeringen in Nederlandse groen gasproductie stimuleert.

[2:05:00] Ik wil het hebben over de investeringszekerdheid op langere termijn.

[2:05:03] dan de gevolgen voor de betaalbaarheid van de energierekening... voor huishoudens en bedrijven.

[2:05:09] En tot slot de specifieke gevolge van de bijmengverplichting... in combinatie met ETS 2 opt-in voor de glastuinbouw... waar ik een aantal ook hier al over gesproken heb.

[2:05:18] Ik zal er ook op ingaan.

[2:05:20] Voorzitter, een van de belangrijkste vragen voor het CDA is... zorgt deze verplichtingen er ook voor... dat we daadwerkelijk meer groen gas in Nederland gaan produceren?

[2:05:30] Dat is tot slot ook het doel van dit voorstel toch...

[2:05:33] Voorzitter, aanvankelijk was in de vormgeving van de bijmengverplichting de voorwaarde opgenomen dat alleen in Nederland geproduceerd groen gas kan worden gebruikt om aan de bijmen verplichtingen te voldoen.

[2:05:44] Doordat de Europese Commissie deze voorwaarden in strijd achter met het vrije verkeer van goederen is zij komen te vervallen.

[2:05:50] Het gevolg is dat ook in de Europes Unie geproducerd groen gras geïmporteerd kan worden om aan bijmang verplichten te volden.

[2:05:58] Maar dat roept natuurlijk wel de vraag op wat daar de gevolgen van zullen zijn.

[2:06:02] Daarom wil ik van de minister graag weten welke verwachting zij heeft van de mate waarin deze verplichting daadwerkelijk leidt tot extra productiecapaciteit in Nederland.

[2:06:12] In de beantwoording van de schriftelijke ronde over dit wetsvoorstel was daar nog wat mij betreft geen duidelijk antwoord op.

[2:06:18] Uiteraard is het een goede zaak dat marktpartijen verwachten dat er steeds Nederlands groen gas ingekocht gaat worden, ondanks de openstelling voor buitenlands groengas.

[2:06:28] Maar dat maakt het nog steeds niet voldoende duidelijk wat de exacte invloed van de open stelling voor het buitenlandse groenges zal zijn op de stimulans voor binnenlandse productie van groengas.

[2:06:38] De effecten van de bijmeningsverplichting zullen weliswaar worden gemonitord en daarover zal jaarlijks worden gerapporteerd.

[2:06:45] Maar ik hoop dat de minister vandaag toch ook wat concreter kan aangeven wat de verwachtingen zijn met betrekking tot de specifieke gevolgen van de Bijmenings- verplichtingen voor groengasproductie in Nederland.

[2:06:56] Als daar geen duidelijke informatie over is voordat de bijmengingsverlichting in werking treedt, wordt het wel erg moeilijk om te beoordelen of dit wetsvoorstel gaat doen wat wij ervan verwachten.

[2:07:07] Ik las ook in de schriftelijke beantwoording van de minister dat de import van groen gas wordt geremd doordat landen zoals Duitsland, Italië en Tsjechië de export van gesubsidieerd groen gras verbieden.

[2:07:20] Dat is dan op zich positief, zou je kunnen zeggen, maar ik vind het ook wel wonderlijk.

[2:07:24] Hoe kan het dat het voor Nederland niet mogelijk blijkt om import uit te sluiten, omdat dat in strijd is met het vrije verkeer van goederen in de EU?

[2:07:33] maar dat het voor andere lidstaten wel mogelijk is om export te verbieden.

[2:07:38] Ik hoor graag daar op dit punt ook een uitleg van de minister.

[2:07:43] Voorzitter, ook na het invoeren van de bijmengverplichting zal het nodig blijven... om obstakels die de productie van groengas in de weg staan weg te nemen... en met aanvullende maatregelen groengasproductie op te schalen.

[2:07:56] Het CDA vindt het goed om te zien dat de regering positief staat tegenover het versnellingsplan van onder andere LTO...

[2:08:03] NVDE en de Rabobank om de productie van groen gas via monomestvergisting de komende jaar actief te stimuleren, onder meer in combinatie met de opschaling van het inzetten van renewen.

[2:08:15] Dit draagt niet alleen bij aan de producties van hernieuwbaar gas, maar ook aan de reductie van methaan- en ammoniakemissies.

[2:08:23] Echter heeft het CDA gevraagd welke concrete invulling de regering aan dit versnellingsplan wil geven en welke maatregelen zij daarvoor zal gaan nemen.

[2:08:31] Het antwoord, wederom weer in het schriftelijk verslag, was dat daarop gegeven werd nog niet heel concreet te noemen.

[2:08:38] Voor het CDA blijft het daarmee onvoldoende duidelijk wat de regering concreet met het verstandingsplan gaat doen.

[2:08:45] Ik kan de minister wellicht toezeggen dat ze samen met haar collega van LVVN een stappenplan zal opstellen waarin dit per onderdeel ook wordt aangegeven wat er wordt uitgevoerd.

[2:08:55] Welke maatregelen kunnen worden opgepakt en op welke wijze dit zal gebeuren en op ook welke termijn.

[2:09:02] kan de minister daarnaast concreet aangeven welke verwachtingen zij heeft ten aanzien van de doelen van het versnellingsplan.

[2:09:09] Voorzitter, als we willen dat deze verplichting daadwerkelijk leidt tot extra productie in Nederland, moeten bedrijven natuurlijk ook bereid zijn om daarin te investeren.

[2:09:18] Bedrijven zullen die investeringen alleen doen als ze weten dat er op langere termijn vraag is naar groengas.

[2:09:25] De bijmengverplichtingen lopen tot 2035 en bieden die langjarige zekerheid daarmee waarschijnlijk nog onvoldoende.

[2:09:32] Voor het CDA is het belangrijk dat er zo snel mogelijk ook duidelijkheid komt over de periode daarna.

[2:09:38] Een aantal collega's sprak daar ook over, in ieder geval tot 2040 wat ons betreft.

[2:09:42] Het is goed om in de beantwoording van onze schriftelijke vragen in iedere geval terug te lezen dat de regering ook het belang onderschrijft van langjarige zekerheid en tijdige duidelijkerheid over hoe de bijmengverplichting op lange termijn vorm zal krijgen.

[2:09:55] Maar is de minister het met mij eens dat een verlenging van de bijmengverlichting tot 2040 bedrijven in ieder geval het vertrouwen en de perspectief kan geven om te blijven investeren in groen gas?

[2:10:06] Hoe kijkt de minister hiernaar?

[2:10:08] En acht zij het mogelijk om bijvoorbeeld in het update van de routekaart groengas die duidelijkheid te bieden en daarmee niet tot na de evaluatie van dit wetsvoorstel in 2029 te wachten?

[2:10:18] Overwege een motie werd net ook al aangerefereerd.

[2:10:22] Voorzitter.

[2:10:23] Naast het belang van verduurzaming en investeringen staat natuurlijk ook de vraag wat dit betekent voor de betaalbaarheid van de energierekening.

[2:10:32] De regering heeft aangegeven dat de kosten van de bijmengverplichting naar verwachting zullen worden doorberekend aan afnemers, maar tot nog toe is er slechts een globale inschatting van de gevolgen voor een gemiddeld huishouden.

[2:10:44] Ik heb zelf altijd een hekel aan gemiddels, maar in ieder geval gemiddelde huishoudens.

[2:10:48] Zo wordt het berekend.

[2:10:49] Een nadere analyse van de effecten voor verschillende type huishoutens ontbreekt.

[2:10:54] Ik hoop dat de minister ook vandaag daar wat meer over kan zeggen.

[2:10:57] Ook over hoe zij samen met haar collega's in de komende jaren voor gaat zorgen dat de energierekening wel betaalbaar blijft.

[2:11:05] Voordat u verder gaat.

[2:11:07] Ja, u komt volgens mij bij een volgend punt aan.

[2:11:09] Nou, nog wel hetzelfde punt, maar nog even.

[2:11:12] U mag het ook eerst even afmaken.

[2:11:13] Is dat prettig?

[2:11:14] En dan heeft u daarna een vraag van de heer Van den Berg.

[2:11:17] Ja.

[2:11:18] Daarmee kom ik gelijk op een bredere vraag.

[2:11:19] We kijken nu naar één maatregel.

[2:11:22] Maar huishoudens en bedrijven krijgen te maken met een stapeling van maatregelen.

[2:11:26] Uiteraard wordt de betaalbaarheid van de energierekening voor huishouden niet alleen beïnvloed door de bijmengverplichting, maar door de stapeling andere factoren zoals de invoering van ETS2, stijgende netbeheerkosten en aanpassingen in de energiebelastingen.

[2:11:39] Daarom heeft het CDA-regering eerder al nadrukkelijk verzocht om beter inzicht te geven in de cumulatieve effecten van klimaat- en energiemaatregel op de energerekening van huishondens.

[2:11:49] De heer Van den Berg gaat volgens mij de interruptie doen.

[2:11:52] We hebben samen een motie ingediend daarover, voorzitter.

[2:11:55] Nou, hartstikke mooi.

[2:11:55] Dat is meteen ook het bruggetje naar de heer van den Berg.

[2:11:59] Ja, dank u voorzitter.

[2:12:00] Meer een verheldering.

[2:12:01] Ik hoorde de heer Jumelet spreken over dat er geëvalueerd moet worden.

[2:12:04] Daar zijn we het helemaal mee eens.

[2:12:05] Ik zag ook een amendement van Pro daarover.

[2:12:08] Maar hoor ik nou de heers Jumalet die voorstelt dat we met een motie gaan vragen om toch sneller en beter te evolueren?

[2:12:14] En zo ja, is het dan niet veel beter om dat met een amendment te doen?

[2:12:17] Dat dat in de wet komt te staan zoals gebruikelijk?

[2:12:21] We gaan het vragen aan de heur Jumlet.

[2:12:24] Voorzitter, betreft dat het idee van naar 2040 zekerheid te bieden, bedoelt u dat?

[2:12:32] Of over de betaalbaarheid?

[2:12:36] Via de voorzitter.

[2:12:37] Het gaat echt om de evaluatie van hoe de wet werkt en of ook de beoogde resultaten worden behaald en of we niet eerder moeten bijsturen of het productief is of een beoegde doel van de wet wordt behaalt.

[2:12:49] En dat is wat ik ermee bedoel.

[2:12:51] En als we dat met een motie gaan doen...

[2:12:54] Kunnen we dat dan niet veel beter met een amendement doen zoals mevrouw van Oosterhout heeft voorgesteld?

[2:13:00] Voorzitter, de motie waar ik wel op duide ziet vooral ook op de langere termijn zeker te stellen dat de investeringen ook gedaan gaan worden.

[2:13:09] Als het gaat om de evaluatie van de wet aan zich, dan is het denk ik van belang dat we 2029 nu horen dat het zo is.

[2:13:15] Ik denk dat het goed is om te beseffen dat als we het invoeren op 1 januari 2017, dat is vrij dichtbij, dus het is goed denk ik dan een evaluatie te hebben.

[2:13:23] Ik stel me zo voor dat het inderdaad van belang is, zeker als het gaat over de werking van de

[2:13:27] Dat we dan ook alles op tafel moeten hebben.

[2:13:28] Maar dat is natuurlijk even de vraag of dat dan al kan.

[2:13:31] Maar ik kan me voorstellen dat je zo snel mogelijk ook komt tot een goede evaluatie.

[2:13:35] En dat met zoveel mogelijk feiten op tavel.

[2:13:37] Dus ik denk dat dat van belang is.

[2:13:38] In ieder geval als het gaat om wat we hier aan de orde hebben, voorzitter.

[2:13:43] Oké, maar als dan volgens mij het ministerie heeft toegezegd van nou dat willen ze doen, maar het staat nog niet in de wet verwerkt.

[2:13:51] Dan is het toch ook in het belang van het CDA dat we juist ook een wettelijke plicht opnemen om te gaan evalueren.

[2:13:57] Zodat we veel beter kunnen bekijken of die wet ook zijn werk doet.

[2:14:02] En ja, ik denk eigenlijk wat ongebruikelijk voorzitter om ons dan aan te sluiten bij het amendement van PRO.

[2:14:09] Er is niks mis met een goede samenwerking, zeg ik richting de heer Van den Berg.

[2:14:14] Dat kan alle kanten op.

[2:14:15] De heer Humillet.

[2:14:17] Voorzitter, ik denk dat het goed is om te kijken hoe je het het beste kunt vastleggen.

[2:14:20] Maar dat er geëvalueerd moet worden, is duidelijk.

[2:14:23] Ik denk dat we even goed kijken naar de amendementen.

[2:14:25] Ik kan me goed voorstellen dat dat helpend is om deze wet zo goed mogelijk tot uitvoer te brengen.

[2:14:32] Volgens mij was dat een duidelijke antwoord voor de heere Van den Bergh.

[2:14:35] U kunt verder met uw inbreng.

[2:14:39] Nog even toch over de betaalbaarheid.

[2:14:41] We zien dat die motie, dus van de Berg-Humelet zal ik maar zeggen, meneer Van den Berg, voorzitter, dat die goed wordt opgepakt.

[2:14:48] En ons is duidelijk geworden inderdaad dat ook rond Prinsjesdag er duidelijksheid komt over het totaalplaatje.

[2:14:53] Tenminste, daar zal ook een schets moeten liggen om te kijken hoe gaan we die betaalbarheid van de energierekening ook zo inrichten...

[2:15:01] Maar ook daarin is van belang te weten aan welke knoppen je kunt draaien.

[2:15:06] Want ik ben met een iedereen die zegt, het is toch wel een beetje een zwarte box waarin we met elkaar een aantal dingen zien gebeuren.

[2:15:12] En we willen daar duidelijkheid over, maar zeker ook waarin kun je ook beïnvloeden.

[2:15:18] Voorzitter, ik hoor ook graag hoe de minister aankijkt tegen het idee van periodiek inzicht in de ontwikkeling van de energierekening.

[2:15:24] En bijvoorbeeld de monitor energierekening kan daarbij helpen met de grote schommelingen op de energiemarkt, de geopolitieke ontwikkelingen en de veranderingen die de energietransitie met zich meebrengt.

[2:15:34] Lijkt het me belangrijk om goed zicht te houden op wat het echt betekent als het gaat om de huishoudens.

[2:15:41] Om de ontwikkeling van de energierekening structureel te monitoren en inzichtelijk te maken.

[2:15:44] Dus niet alleen met Prinsjesdag.

[2:15:46] Zodat we ook tijdig kunnen zien wanneer de betaalbaarheid onder druk komt te staan.

[2:15:50] En waar bijsturen nodig en ook mogelijk is.

[2:15:54] Voorzitter, de betaaalbaarheidsvraag speelt natuurlijk niet alleen bij huishoudens.

[2:15:58] Ook bedrijven kunnen te maken krijgen met hogere energiekosten.

[2:16:02] En dat geldt in het bijzonder voor de glastuinbouw.

[2:16:05] Voordat u naar de glestuinbOUW gaat, heeft u een vraag van mevrouw Van Oosterhout.

[2:16:09] Ja, dank u wel voorzitter.

[2:16:11] Het is duidelijk dat het CDA vraagt om inzicht in de energierekening.

[2:16:15] Ook vraagt het om structurele monitoring van de energie rekening, maar wat mij betreft nog wel echt ontbreekt en dat ontbrak net ook bij de VVD is welke concrete maatregelen gaan we dan nemen?

[2:16:24] Liefst al met Prinsjesdag om ervoor te zorgen dat huishoudens niet nog een jaar in de kou zitten.

[2:16:33] Voorzitter, ik denk dat wij ons hier met elkaar kamerbreed zorgen maken over de betaalbaarheid van de energierekening voor in ieder geval zeker huishoudens.

[2:16:42] Daar hebben we zorg bij.

[2:16:44] Ik denk dat ik hier wel kan zeggen dat ik zelf een beetje een hekel heb aan noodfondsen, want dat betekent altijd dat je...

[2:16:51] Bij wijze van spreken mensen gaat helpen op een incidentele wijze.

[2:16:56] Er wordt hier ook wel gesproken over een structurele oplossing.

[2:16:59] Maar er begint erbij dat je met elkaar kijkt welke ontwikkelingen zijn er.

[2:17:03] En ik vermoed ook maar zo dat we daar steeds het kabinet op blijven aanspreken.

[2:17:07] En dat zullen we ook als CDA blijven doen.

[2:17:10] Dus ik kan niet zeggen dat gaan we op deze manier oplossen.

[2:17:13] Maar dat het aandacht heeft, dat hebben we bij motie uitgesproken.

[2:17:17] We zijn ook erg benieuwd hoe en welke knoppen je kunt gebruiken...

[2:17:21] Om ook die energierekening voor heel veel mensen het liefst voor iedereen betaalbaar te houden.

[2:17:25] Ik denk dat dat voor ons allemaal van groot belang is, ook voor het CDA.

[2:17:31] Voorzitter, ik denk dat het CDO ervan op aan kan dat we inderdaad het kabinet op zullen blijven aanspreken.

[2:17:37] Maar het lijkt me ook heel belangrijk dat we zelf met concrete voorstellen komen.

[2:17:40] En een van de dingen die we bijvoorbeeld zouden kunnen doen is de buy-out, de opbrengsten daarvan gebruiken om te verduurzamen.

[2:17:47] Dat terug te sluizen naar de verduurstelling van huishoudens.

[2:17:48] Hoe kijkt het CDH daarnaar?

[2:17:51] De heer Hummelet.

[2:17:53] Ja, voorzitter.

[2:17:53] Het is natuurlijk uitdagend om daar nu op in te gaan.

[2:17:57] Maar ik kan me heel goed voorstellen dat het een van de opties zou kunnen zijn.

[2:18:00] Dat geldt trouwens ook voor ETS1.

[2:18:01] Waar blijft dat geld?

[2:18:02] Het gaat in ieder geval zeker om dat je goed moet kijken welke instrumenten je kunt inzetten.

[2:18:08] En voor ons staat voorop de betaalbaarheid van de energierekening.

[2:18:12] Niet alleen maar in noodfondsen, maar ook langer termijn structureel.

[2:18:16] Ik denk dat we dat ook met elkaar als een verantwoordelijkheid moeten nemen.

[2:18:19] Voorzitter?

[2:18:22] Dank u wel.

[2:18:22] U kunt verder met uw inbreng.

[2:18:25] Ik was bij de glastuinbouw aangekomen.

[2:18:29] Daar heb ik toch ook wel zorgen en de nodige vragen over, voorzitter.

[2:18:32] Deze sector maakt zich grote zorgen over de combinatie van de bijmengverplichting voor groen gas en ETS2 opt-in.

[2:18:39] Volgens de regering hoeven deze extra kosten niet automatisch te leiden tot een slechtere concurrentiepositie, omdat er in andere Europese landen ook belastingen en heffingen op energie zijn.

[2:18:49] Dat biedt wat mij betreft nog niet voldoende duidelijkheid over wat deze maatregelen in de praktijk voor Nederlandse glastuinbouwbedrijven betekenen en wat de gevolgen voor de concurrentiepositie precies zijn.

[2:19:00] Ik zou daar graag wat meer kwantitatieve gegevens over hebben, zodat het mogelijk is om de vergelijking met omringende landen ook goed te maken.

[2:19:07] Als u die opmerking maakt, dan is het ook goed om het te weten.

[2:19:10] Kan de minister daarom concreet maken wat de verwachte gevolgen zijn voor de concurrentiepositie van de Nederlandse glastuinbouw?

[2:19:16] Hoeveel extra kosten worden voor de sector verwacht en hoe verhoudt dat zich tot de kosten die glastuimbouwbedrijven in omringende landen maken?

[2:19:24] Het is goed, voorzitter, dat er wordt gewerkt aan het compenseren van de meerkosten als gevolg van ETS 2 en de bijmengverplichting voor groen gas.

[2:19:31] Als het wel wat onvoortuindelijk dat we het vandaag over de bijmengverplichting hebben, terwijl pas met Prinsjesdag duidelijk zal worden hoe die compensatie eruit ziet.

[2:19:41] Er werd hier net ook al over gesproken door mevrouw Mühle.

[2:19:44] Ik hoor daarom graag van de minister wat op dit moment de stand van zaak is van de gesprekken met de sector over de aangekondigde compensatie.

[2:19:51] Wordt dat gespreks überhaupt nog gevoerd of moet de glastuinbouw ook wachten tot Prinsjedsdag om te weten waar ze aan toe is?

[2:19:58] Ik hoor ook graag van de minister in hoeverre zij verwacht dat de compensatie voldoende zal zijn om de negatieve effecten op de concurrentiepositie weg te nemen, of deze in ieder geval zoveel mogelijk te beperken.

[2:20:09] En waarop zij die verwachting dan baseert.

[2:20:11] We vinden het belangrijk, voorzitter, dat bij Prinsjesdag niet alleen de hoogte van de compensatieduidelijk wordt, maar dat er ook concreet inzicht wordt gegeven in de omvang van het verwachte concurrentienadeel en in hooverre de compensaatie dat nadeel daadwerkelijk ondervangt.

[2:20:25] De vraag is aan de minister, kan de minister dat toezeggen?

[2:20:28] Voorzitter, afsluitend.

[2:20:31] Ja, voordat u bij die afronding komt, heeft u een vraag van de heer Gimmis.

[2:20:35] Ja voorzitter dank u wel.

[2:20:37] Ja deze vragen zijn, klinken komen op mij over alsof de heur Jumlet het hoofd in de schoot legt.

[2:20:44] Alsof de CDA fractie eigenlijk zegt ja heel vervelend.

[2:20:47] Het glastuinbouw onder ETS2 is komen te vallen.

[2:20:49] Ja, heel vervelend dat glastijnbouwen onder de bijmengverplichting gaat vallen, maar ja, dan moeten we het maar goed compenseren.

[2:20:56] Terwijl we hebben nu als medewetgever de keuze om de bijmenverplichtiging anders te organiseren en er een andere doelgroep neer te leggen.

[2:21:03] Hoe kijkt de heer Jumelet daar nou tegenaan?

[2:21:08] De heer

[2:21:09] Voorzitter, misschien toch even voor alle duidelijkheid.

[2:21:13] Ik ben best wel strijdbaar als het gaat om deze wet.

[2:21:21] Ik denk dat het goed is om te constateren dat de sector zelf ook heeft gezegd we gaan dit pad in van compensatie.

[2:21:29] Dat is mij ook wel verteld dat zij daarover met elkaar in gesprek zijn gegaan.

[2:21:33] Vervolgens is de vraag die ik hier stel allereerst hoe staat het daar nou mee als het

[2:21:39] Want uiteindelijk zullen we met elkaar moeten constateren dat dat ook de afspraak was die gemaakt is in de afgelopen periode.

[2:21:47] Als er geen goede compensatie is, dan wordt het wel moeilijk om uiteindelijk misschien wel die ETS 2 opt-in te steunen.

[2:21:55] Want uiteindenlijk zit het wel aan elkaar gekoppeld.

[2:21:57] Als het alleen maar neerdaalt bij de glastuinbouwer, dan hebben we denk ik wel met elkaar een probleem.

[2:22:02] Daarom ook de vraag naar wat betekent het als het gaat om die concurrentiepositie.

[2:22:06] Dus ik denk dat het van belang is daar ook helderheid over te krijgen.

[2:22:10] Zeker als het om de grote belangen.

[2:22:12] Maar het spreekt voor zich dat ik ook wel benieuwd ben wat de minister daarover gaat vertellen.

[2:22:17] Een vervolgvraag.

[2:22:19] Ja, maar voorzitter, aan een van de moties die is aangenomen... heeft de Wageningen Universiteit juist dit jaar... volgens mij in juni kwam dat uit of juli...

[2:22:30] dus de beprijzing die we bij de Nederlandse glasstaanbouw toepassen, helemaal onderzocht.

[2:22:35] En de conclusie is vrij vernietigend dat het bedrijfseconomisch onder nul gaat.

[2:22:40] Dat het gewoon, als we dit allemaal doorzetten, deze stapeling, dat het gewoon niet goed gaat.

[2:22:44] En met name bijvoorbeeld de paprikatelers, die kunnen het licht wel uitdoen als we zo doorgaan.

[2:22:51] En het is, dat zei meneer Vermeer net ook al, heel ingewikkeld om die compensatie zo vorm te geven, dat die daar terecht komt waar de grootste pijn wordt geleden.

[2:23:00] Dus is dat dan geen reden voor de heer Junelet om nog eens heel goed na te denken en achter de oren te krabben, moeten we die bijmenverplichting wel zo breed op ETS2 leggen?

[2:23:13] Voorzitter, natuurlijk is bekend dat het in een aantal sectoren binnen de tuinbouw, glastuinbouwen, bepaalde teelten lastig wordt.

[2:23:22] En tegelijkertijd ben ik juist zo benieuwd naar dat gesprek over die compensatie.

[2:23:26] Is dat een bedrag?

[2:23:28] Is het ook al met elkaar gekeken naar bepaaalde teeltes?

[2:23:31] Is dat op een bepaald moment al verder uitgewerkt?

[2:23:33] Ik heb daar geen beeld bij.

[2:23:35] Dus ik denk dat het goed is, juist omdat die weg is ingeslagen door de sector zelf...

[2:23:39] met Glastuinbouw Nederland om dat te onderzoeken.

[2:23:43] Ik denk dat dat op tafel mag komen, moet komen.

[2:23:47] En het helpt denk ik ook om hier een besluit met elkaar te kunnen nemen als het gaat om deze wet.

[2:23:53] Dus ik heb net als de heer Grimbeers vooral interesse in hoe kunnen we het zo goed mogelijk regelen.

[2:24:00] En tegelijkertijd hebben we ook met elkaar belang dat dit zo snel mogelijk wordt ingevoerd.

[2:24:03] Dus in die zin denk ik dat we met elkaar vandaag op tafel moeten hebben wat de stand van zaken is.

[2:24:11] Voorzitter, ik moet toch constateren dat er uiteindelijk de bijdrage van de heer Jumelet voor een groot deel gepasseerd is op hoop.

[2:24:18] Nou verbindt dat ons op zich, meneer Jhumelet, maar ik vind het hier wel een risicovolle strategie.

[2:24:26] We weten dat de stapeling voor de glastembouw gigantisch is.

[2:24:29] Weet ook dat er nog, omdat het restemissiedoel in 2030 niet helemaal gehaald wordt volgens de huidige rekenmethodieken,

[2:24:37] er ook nog van alles boven het hoofd hangt aan zwaarden van Damocles, is het dan wel verantwoord om zo'n bijmengverplichting op 1 januari 27 in te laten gaan?

[2:24:46] Is het dan niet verantwordig om de wetsafvulling te behandelen de komende maanden, maar dan wel te zeggen van ja, maar die bijmangverplichtiging kan echt niet eerder ingaan dan op 1 juni 28?

[2:25:00] Voorzitter, de heer Grimwis heeft een vurig betoog.

[2:25:05] Daar kan ik niks aan afdoen.

[2:25:07] En tegelijkertijd zitten we in het dilemma.

[2:25:09] Aan de ene kant willen we zo gauw mogelijk met groen gas aan de gang.

[2:25:13] We willen dat ook gaan benutten om redenen die we met elkaar ook belangrijk vinden.

[2:25:17] Duurzaamheid.

[2:25:18] We willen met elkaar zorgen dat daar echt vaart op wordt gemaakt.

[2:25:22] Dat vindt een ieder.

[2:25:23] Dat vinden we met mekaar ook belangrijk.

[2:25:25] En vervolgens moet je zo goed mogelijk wetten neerleggen waar we met elkaars achter kunnen staan.

[2:25:29] Waar niet de glastuin wel in dit geval het kind van de rekening wordt.

[2:25:32] Dus ik voel dat heel erg mee.

[2:25:34] Tegelijkertijd moeten we constateren dat er gesprek aan de gang is over die compensatie.

[2:25:39] En ik ben gewoon benieuwd wat dat op dit moment betekent.

[2:25:42] Misschien toch een zijspoor, maar dat vraag ik dan via u aan de minister.

[2:25:48] In 2028 gaat de ETS 2 in werking.

[2:25:52] In theorie kan je er ook nog voor kiezen, in de tussentijd, of die ETS-2 opt-in ook dan nog van toepassing zou moeten zijn.

[2:26:03] Dus mijn vraag zou ook zijn, via u, voorzitter, aan de minister, of dat nog een begaanbaar pad is.

[2:26:08] En zoekend ook strijdbaar om het goede te doen.

[2:26:11] Met enige hopen, als u het goed vindt, meneer Grimwis.

[2:26:13] Maar zeker ook met de feiten.

[2:26:14] Dus in die zin denk ik dat u een terechtpunt maakt, voor zetten.

[2:26:19] Mooi, dank voor dat antwoord.

[2:26:20] U heeft nog een vervolgvraag van de heer Van den Berg.

[2:26:24] Ja, dank u wel.

[2:26:25] Voorzitter, volgens mij creëert de heer Jumelet hier nu zelf een gordiaanse knoop.

[2:26:29] Want we hebben hier vandaag eerst de tweede termijn en dan met Prinsjesdag.

[2:26:33] Dan wordt die doorrekening bekendgemaakt, mogelijke compensatieregelingen, wat er dan gaat spelen.

[2:26:38] Maar volgens mijn was er net geen draagvlak voor het houden van een derde termijn.

[2:26:41] Dus we moeten die keuzes nu maken.

[2:26:44] En als die compensatierechtiging dan belangrijk is, dan hebben we wellicht al besloten over deze wet.

[2:26:49] Dus hoe zijn die twee zaken met elkaar te rijmen?

[2:26:51] Die volg ik totaal niet.

[2:26:53] We gaan nog met elkaar spreken over hoe we vervolg geven aan vandaag.

[2:26:57] Dus dat kan mogelijk nog steeds een derde termijn zijn.

[2:27:00] Maar we gaan naar het antwoord vanuit CDA van de heer Jumelet.

[2:27:05] Voorzitter, volgens mij stemmen we ook na Prinsjesdag over deze wet.

[2:27:08] Dus in die zin denk ik dat u niet een knoop voor u moet zien, maar vooral moet weten dat we de tijd ook moeten benutten.

[2:27:14] En dat kan in ieder geval ook kort na Princiesdag zijn, wat ons betreft, voorzitter.

[2:27:20] Dat is dan fijn om te constateren.

[2:27:23] En dan wil ik ook vragen of de heer Jumulet dan ook wel het belang van leveringszekerheid daarin meeweegt.

[2:27:29] Want die warmtekrachtkoppelingen bij de glas- en tuinbouw, die zorgen voor een onmisbare kracht in ons energiesysteem die we niet zomaar willen weggooien.

[2:27:38] Ons energiesyteem staat al enorm onder druk.

[2:27:40] En als wij met deze wetgeving de glastuinbouwsector onmogelijk maken, dan verliezen we ook die kracht in ons energiesysteem.

[2:27:49] Dus is dat ook belangrijk voor het CDA om hierin mee te wegen?

[2:27:56] Ik woon op Erika en daar woon ik in een tuinbouwgebied.

[2:28:00] Dus ik weet als geen ander, misschien ook wel heel dichtbij, hoe dat werkt.

[2:28:03] En ik kan me goed voorstellen dat je dat ook benut.

[2:28:06] Dus als het gaat om leveringszekerheid en de afspraak met de glastuinbouwer.

[2:28:08] Ik denk dat het heel erg belangrijk is daar ook voor te hebben.

[2:28:11] Op verschillende manieren en om verschillige redenen, voorzitter.

[2:28:14] Afrondend, voorzitter.

[2:28:16] Het CDA steunt de ambitie om meer groen gas te produceren.

[2:28:20] Maar voor ons is het wel van belang dat deze wet daadwerkelijk leidt tot Nederlandse productie.

[2:28:25] Dat bedrijven voldoende investeringszekerheid krijgen en dat de energierekening betaalbaar blijft.

[2:28:29] Ik hoor daarom graag hoe de minister op deze punten naar de toekomst kijkt.

[2:28:36] Dank u wel.

[2:28:40] Dank voorzitter.

[2:28:41] Ik kom nog even terug op het begin van het betoog.

[2:28:43] Dat ging over de verschillende manieren waarop lidstaten hier naar kijken en mee omgaan binnen de Europese Unie.

[2:28:49] De een heeft een exportverbod, de ander niet, et cetera.

[2:28:52] En de verwarring die daarover kan ontstaan.

[2:28:54] Ik snap dat lidstoten nationaal aan de slag gaan om aan het werk te gaan.

[2:28:57] Dat doen wij hier ook.

[2:28:59] Zou het niet interessant zijn om daarna ook te kijken naar een bijmengverplichting op Europese schaal?

[2:29:05] Om ook die misverstanden die daar over kunnen ontstaAN weg te nemen.

[2:29:13] Voorzitter, voor mij een heel goed idee.

[2:29:16] Want als je in een markt opereert waar inderdaad sprake is van concurrentie.

[2:29:21] Als het bijvoorbeeld gaat, nogmaals.

[2:29:23] Ik denk dat het heel goed is dat je juist op die manier met elkaar wil kijken en gaat kijken.

[2:29:28] Want nogmaals, die verwondering is groot.

[2:29:31] Dat een land kan zeggen we mogen niet exporteren en de andere mag het niet alleen in Nederland produceren.

[2:29:37] Dus die verwondering blijft maar.

[2:29:40] Maar ik ben benieuwd naar het antwoord op dit punt van de minister.

[2:29:43] Maar een Europese aanpak zou wat ons betreft daarin kunnen helpen.

[2:29:50] Dank u wel.

[2:29:52] Ik zie weer een nieuwe hand, namelijk van mevrouw Ouwehand aan Uthoort.

[2:29:57] Dank u voorzitter.

[2:29:58] Ik hoor niet alleen de CDA-fractie, maar ook de CDF-factie benadrukken dat het belangrijk is dat ondernemers weten waar ze aan toe zijn, omdat ze anders geen investeringsbeslissingen kunnen nemen.

[2:30:00] Maar ook de CDA-fractie benadrukken dat het belangrijk is dat ondernemers weten waar ze aan toe zijn.

[2:30:06] Omdat ze anders geen investeringsbeslissingen kunnen nemen.

[2:30:09] Nou heeft Remkes de Kamer en het kabinet een paar jaar geleden al nadrukkelijk geadviseerd.

[2:30:16] Dat klopt, voor de landbouw is het zo belangrijk dat je niet...

[2:30:19] ...op het ene terrein stuurt... ...en dan daarna weer met iets anders.

[2:30:23] Dus zorg dat je die hele bocht in één keer over ziet.

[2:30:26] En dan kunnen ondernemers bekijken... ...oké, dit zijn alle eisen op al die vlakken.

[2:30:31] Ga ik dit wel of niet doen?

[2:30:33] En ik heb het gevoel dat we een heel aantal dingen nog niet weten.

[2:30:36] En als we al wel...

[2:30:37] deze bijmengverplichting, als we daarvoor stemmen, dat je dan toch de boeren al een richting in laat slaan waar straks misschien nog andere dingen bij komen of toch moeilijkheden.

[2:30:49] Is het CDA niet met de Partij voor de Dieren eens dat je minstens dat totaalbeeld zo goed mogelijk moet hebben voordat je dit soort wettelijke bijmennig verplichtingen vastlegt?

[2:31:05] Ja, voorzitter.

[2:31:08] Op zich een heel interessante vraag.

[2:31:10] Want uiteindelijk zal het gaan over iets doen waar je later weer geen spijt van krijgt.

[2:31:15] Of zaken die je wordt voorgespiegeld en dat je daar later uiteindenlijk van hoort dat het toch maar niet meer zou moeten.

[2:31:24] En tegelijkertijd hebben we gehoord en begrepen dat...

[2:31:27] De bijdrage vanuit de mes die gebruikt wordt, dat is toch niet zo groot op dit moment.

[2:31:34] Dat dat nog wel veel ruimte biedt in het inzetten als het gaat om monovergisting.

[2:31:39] Er zijn ook andere reststromen, hebben we net ook al met elkaar over gehoord en over gesproken.

[2:31:44] Maar mijn vraag zit hem vooral even in de gedachte, wanneer weet je het helemaal zeker als het gaat om een ondernemer zekerheid geven.

[2:31:55] Daarom is 2025 net al heel dichtbij en 2040 iets langer weg om te kunnen investeren.

[2:32:01] Maar ja, wie weet hoe het er precies in 2050 of 2060 uitziet als het gaat om de mogelijkheden om te investeren.

[2:32:07] Dus dat is best wel een zoektocht.

[2:32:08] En tegelijkertijd hoor ik u zeggen inderdaad, maar zeg ik u terug, dat wordt wel heel ingewikkeld om een eindplaatje te weten.

[2:32:16] Zeker in deze situatie waarin we heel veel dingen aan de orde hebben zoals stikstofreductie, waar het gaat over de grotere opgaven die ook in Nederland aan de Orde zijn als het om reststromen gaat.

[2:32:25] Ik hoor wat wordt gezegd, maar tegelijkertijd denk ik dat het goed is om nu wel van wal aan de slag te gaan.

[2:32:32] Anders kunnen we met de verduurzamer ook niet verder.

[2:32:37] Voorzitter, dank.

[2:32:39] Ik ben het eens met de CDA-fractie dat je het totaalbeeld nooit helemaal compleet krijgt en ergens moet je beginnen.

[2:32:45] Maar we weten nu wel dat een heel aantal dingen, de doorrekening van de effecten van het tot nu toe gepresenteerde pakket...

[2:32:53] Voor stikstof.

[2:32:55] Daaruit blijkt dat er nog wel het een en ander over gezegd moet worden.

[2:32:58] En misschien wel bijgesteld.

[2:33:00] We zitten te wachten op de duidelijkheid over de invulling van de dierwaardige VH3.

[2:33:05] Hoe gaan we daar komen?

[2:33:06] Dus ik ben het eens, het perfecte plaatje krijgen we misschien niet.

[2:33:10] Maar er hangen heel veel...

[2:33:13] uitwerkingen op dit moment, heel actueel nog... waar we de komende maanden over gaan spreken.

[2:33:18] En is het dan verstandig om dit nu al te doen... terwijl we die stikstofplannen nog verder uitgewerkt moeten zien?

[2:33:26] Misschien komen er stappen bij, de dierwaardigheid.

[2:33:28] Is het niet ook voor de boeren beter om te zeggen... oké, we schorten de besluitvorming hierover even op... zodat we op die andere terreinen een iets beter beeld... van het totaalplaatje kunnen vormen...

[2:33:41] voor die investeringsbeslissingen die boeren moeten gaan nemen.

[2:33:48] Ja, voorzitter.

[2:33:49] Ja, nogmaals.

[2:33:50] Ik denk dat het goed is om te constateren dat je het eindplaatje echt niet zomaar even in beeld kunt brengen.

[2:33:54] Dat er nog veel ontwikkelingen zijn, is ook duidelijk.

[2:33:56] En tegelijkertijd, en u hoort het mij zeggen vanuit het CDA, vinden we verduurzaming ook belangrijk.

[2:34:02] En ik denk dat it goed is, om de kansen te pakken die er nu zijn, om zo snel mogelijk aan de slag te gaan.

[2:34:06] Met zo'n optimaal mogelijke wetgeving.

[2:34:10] Maar ik denk, dat dat goed is.

[2:34:11] Om te constateren dat we ervan uitgaan dat we Nederland gewoon een agrarisch sector houden.

[2:34:14] Waar ook koeien zijn, waar ook allerlei andere dieren zullen zijn en die mest voortbrengen.

[2:34:20] En dat kan op een goede manier ook anders gebruikt worden dan over het land uit te rijden.

[2:34:23] Dus ik denk dat het goed is dat die vermesting ook wordt gebruikt om onze energievergiening op peil te houden.

[2:34:28] Om verschillende redenen, voorzitter.

[2:34:32] Ik zie dat dat toch nog tot een vraag leidt van mevrouw Van Oosterhout.

[2:34:38] Ja dank u wel voorzitter want ik deel die zorgen wel van me vrouw Arahant en daar kom ik straks in mijn betoog ook op terug dat we de samenhang tussen de landbouw transitie en de energietransitie is wel echt ingewikkeld bij deze wet.

[2:34:51] Ik denk ook dat we dat totaalbeeld misschien niet gaan krijgen en dat is ook een van de redenen waarom ik dus een amendement heb ingediend waarin we ook eerder kunnen evalueren dan nu wordt voorgesteld in de wet dus misschien

[2:35:00] Nogmaals een pleidooi met dank aan de heer Van den Berg voor het amendement.

[2:35:04] Wat ik heb ingediend is de heur Jumelet met mij eens dat het dan ook zinnig is om vroegtijdig te evalueren, om ook dit soort negatieve effecten en consequenties te monitoren, te zien en dan ook te kunnen ingrijpen en te kunnen bijsturen als dat nodig is.

[2:35:19] De heer Jumlet.

[2:35:21] Voorzitter, volgens mij heb ik net ook al gezegd dat me dat heel logisch lijkt.

[2:35:25] Dus ik ga dat nog even bekijken.

[2:35:27] Maar het is denk ik goed om te constateren dat er allerlei ontwikkelingen zijn... ...dat we het optimale proberen te doen.

[2:35:32] En ik denk dat dat goed is, die evaluatie met zoveel mogelijk dingen op tafel.

[2:35:37] Zaken op tavel.

[2:35:38] En als er bijgestuurd moet worden, moet er bij gestuurd.

[2:35:40] En dan zou je dat bij wet ook moeten vastleggen.

[2:35:42] Maar ik ga het amendement in ieder geval ook lezen en geef het orde daarover.

[2:35:49] Dank u wel.

[2:35:50] Voordat we verder gaan naar de volgende spreker wil ik eventjes een procesvoorstel aan u voorleggen.

[2:35:55] We zijn inmiddels natuurlijk al een tijdje onderweg en we hebben aan deze kant ook even uitgerekend hoeveel tijd we nog nodig hebben voor de eerste termijn om die af te maken.

[2:36:03] Dat is een uur.

[2:36:05] Dus we gaan het niet redden voor de lunch.

[2:36:07] Dat kan, dat is helemaal niet zo erg.

[2:36:08] Maar ik wil dan aan u voorleggen... wanneer u wilt lunchen, wilt u nu schorsen... zodat we nu die pauze met elkaar hebben?

[2:36:18] Of gaan we nog langer door met elkaar... en gaan we bijvoorbeeld nog rond één uur of kwart over één lunchen?

[2:36:24] Wat heeft uw voorkeur?

[2:36:26] Maar het is simpelweg gewoon niet mogelijk om het voor de launch met elkaar af te ronden.

[2:36:30] Daar moeten we denk ik even eerlijk over zijn.

[2:36:31] En ik leg het gewoon aan u voort wat de voorkeurs is.

[2:36:36] Ik zie een aantal knikkende gezichten voor om nu maar gewoon die lunchpauze in te lassen.

[2:36:42] Ik kijk naar de heer Klos.

[2:36:43] Wat mij betreft niet.

[2:36:44] Zullen we gewoon de termijn afmaken en dan lunchen en gaan we gewoon door?

[2:36:48] Houden we een beetje tempo erin?

[2:36:49] Ja, ik ben heel erg bezig om het tempo er in te houden deze ochtend.

[2:36:53] Daar doe ik echt mijn best voor.

[2:36:54] Ondanks de spelregels die normaaliter gelden, niet gelden vandaag.

[2:36:58] Maar ik denk dat we onszelf ook niet over de kling moeten jagen.

[2:37:02] Ik denk dat we er goed aan doen om ook een pauze in te lassen.

[2:37:05] Zodat we er straks weer fris tegenaan kunnen gaan.

[2:37:08] Ik kijk even rond.

[2:37:09] Dat is mijn bescheiden persoonlijke mening.

[2:37:12] Ik zie dat dat ook wel op steun kan rekenen in de commissie.

[2:37:15] dan stel ik voor dat we nu gaan lunchen.

[2:37:17] Ik wil natuurlijk de minister vragen om de lunch ook te gebruiken... om al zoveel mogelijk antwoorden voor te bereiden... zodat we straks hopelijk een wat kortere schorsing kunnen hebben na de eerste termijn.

[2:37:28] Zodat we het tempo erin houden vandaag.

[2:37:30] En dan ga ik even kijken tot hoe laat we met elkaar willen lunchen... is dat één uur of vindt u dat te snel?

[2:37:37] Kwart over één?

[2:37:39] kwart over één doen.

[2:37:40] Dan zien we elkaar hier om kwart voor de inbreng van mevrouw Van Oosterhout.

[2:37:45] Ik schors de vergadering.

[3:18:42] Ik heropen hierbij de vergadering.

[3:18:46] En ik zie dat er nog een aantal leden onderweg zijn.

[3:18:49] Maar het is inmiddels tien voor half twee.

[3:18:51] Dus ik stel toch voor dat we gaan beginnen, dat we verder gaan.

[3:18:55] En we waren gebleven bij mevrouw van Oosterhout voor haar bijdrage.

[3:18:59] Ik wil graag u het woord geven.

[3:19:00] Ja.

[3:19:02] We hebben de warmste zomer ooit achter de rug.

[3:19:04] Heel Europa zuchtte onder een reeks hittegolven en een historische droogte.

[3:19:08] En in heel Europa gingen honderdduizenden hectares natuur in vlammen op.

[3:19:12] De gevolgen van klimaatverandering worden steeds tastbaarder en we moeten vaart maken met de energietransitie.

[3:19:17] En ik kijk dan ook heel erg uit naar de plannen van de minister als zo meteen uit de kef blijkt dat we de klimaatdoelen niet gaan halen.

[3:19:23] Maar dan naar het onderwerp van vandaag.

[3:19:25] We moeten vaart maken met de energietransitie en het is goed dat het kabinet met een instrument komt om onze gasvoorziening te vergroenen.

[3:19:31] We hebben nog even gas nodig en dan toch het liefst zo snel mogelijk groen gas.

[3:19:35] En in die zin steunt mijn fractie het uitgangspunt van dit wetvoorstel.

[3:19:39] Een bijmeenverplichting geeft groengaspodicenten zekerheid over de afzetmarkt en versnelt de vergroening van onze gas voorzieningen.

[3:19:46] Maar steun voor dit instrument is niet hetzelfde als steun van deze uitwerking.

[3:19:51] Op een aantal punten heb ik stevige vragen aan de minister.

[3:19:55] Voorzitter, laat ik beginnen met de energierekening.

[3:19:57] Dit wetsvoorstel kost een gemiddeld huishouden 9 cent per kuub gas, zo'n 90 euro per jaar in 2031.

[3:20:04] Dat komt bovenop de stijgende nettarieven, boven op ETS 2 en boven alle andere kostenpost die deze Kamer het afgelopen jaar heeft besproken.

[3:20:12] Kan de minister uitsluiten dat de bijmengverplichting leidt tot een verdere toename van energiearmoede?

[3:20:18] Zo niet, wat gaat zij hieraan doen?

[3:20:19] En hoe wordt voorkomen dat de Bijmeng Verplichtingen regressief uitpakt en dus relatief zwaarder drukt op lage inkomens?

[3:20:26] Hoe kijkt zij naar het idee om opbrengsten uit de buy-out te gebruiken en terug te sluizen naar verduurzamingsmaatregelen of compensatie voor eindgebruikers?

[3:20:33] En we hebben van deze minister nog maar weinig gezien als het gaat om het isoleren van woningen of op het terrein van warmte, terwijl de winter weer voor de deur staat.

[3:20:39] Hoe gaat zij uitvoering geven aan de eerder aangenomen Kamermotie die verzoekt om betaalbaarheid voor huishoudens te garanderen?

[3:20:45] Kan de minister toezeggen dat zij nog voor de winter met serieuze plannen komt om de energierekening betaalbaar te houden?

[3:20:52] Voorzitter, dan de vraag wie deze rekening eigenlijk betaalt.

[3:20:55] De bijmingverplichting geldt voor kleinverbruikers, glastuinbouw en kleine industrie.

[3:21:00] Grootverbruijkers zijn uitgezonderd en we begrijpen binnen dit wetsvoorstel waarom.

[3:21:04] Maar laten we de boel wel in perspectief plaatsen.

[3:21:07] Deze wet reduceert vanaf 2031 jaarlijks 2,85 megaton CO2.

[3:21:12] Tata stiel alleen al stoot ieder jaar meer dan 10 megaton uit.

[3:21:16] Hoe gaat de minister ervoor zorgen dat juiste grootverbruakers van gas hun gasverbruiktasties gaan verminderen?

[3:21:22] En daaraan gekoppeld het risico op een lock-in.

[3:21:25] Met deze wet wordt ingezet op een nieuw verdienmodel voor gas.

[3:21:28] Tegelijkertijd moeten we voor het overgrote deel van de samenleving zo snel mogelijk van het gas af.

[3:21:34] Kan de minister schetsen hoe zij de ontwikkeling van de gasmarkt in brede zin voor zich ziet en hoe zij daarin het afbouwen van ons gasverbruik meeneemt?

[3:21:42] Hoe gaat zij ervoor zorgen dat de beperkte hoeveelheid aan groen gas die we de komende jaren nog nodig hebben op de juiste plek terecht komt?

[3:21:48] Hoe stuurt zij hierop?

[3:21:49] En is de minister bereid om bij de evaluatie expliciet te toetsen of de bijmingverplichting effect heeft op elektrificatie en andere manieren van verduurzaming?

[3:21:58] En wil ze daarbij ook kijken naar wat het effect van de wet is op het afbouwen van ons gasverbruik in brede zin?

[3:22:04] Voorzitter, een derde punt.

[3:22:06] Waar komt dat groene gas eigenlijk vandaan?

[3:22:09] Bijna 40% van de benodigde grondstof zou zo meteen uit mest komen.

[3:22:13] Goed voor ruim 60% van beoogde emissiereductie.

[3:22:16] En de minister zegt dat dit geen prikkel wordt om de veestapel op peil te houden omdat de business case van vergisting op zichzelf te klein zou zijn.

[3:22:24] Maar zij noemt mestvergisting ook een relatief aantrekkelijke route binnen deze wet.

[3:22:28] En ik zie daarmee het risico dat klimaatbeleid een verdienmodel creëert rond uitstoot, namelijk die van methaan uit mest, die het juist zou moeten verminderen.

[3:22:37] Grootschalige inzet van mestvergesting betekent bovendien dat veel mest in de stal moet belanden.

[3:22:42] Dat staat haaks op de transitie naar een duurzamer en grondgebonden systeem waarbij dieren meer ruimte krijgen, dieren weer buiten lopen en we minder dieren per hectare houden.

[3:22:52] Deze wet mag wat mijn fractie betreft niet via de achterdeur een financieel belang creëren bij het in stand houden van de huidige omvang van de veehouderij, terwijl het kabinetsbeleid juist elders op reductie stuurt.

[3:23:03] Dus mijn vraag aan de minister is dan ook, hoe hangt deze wet volgens haar samen met de stikstofplannen van het kabinet, die hij stuur op extensivering en grondgebondenheid?

[3:23:12] Er bestaat nog geen doelrekening wat een bijmenging van 36% groen gas uit mest betekent voor de ontwikkelingsrichting naar een dierwaardige veehouderij.

[3:23:20] Hoe reflecteert de minister hierop?

[3:23:22] Is de minister het met mij eens dat alternatieven zoals groengas uit rioolslep in het beleid bevoordeeld zouden moeten worden ten opzichte van mest?

[3:23:29] En is hij dan ook bereid te kijken naar manieren om te organiseren bijvoorbeeld door biogas uit rioslep voorrang te geven bij subsidies zoals de SDA++?

[3:23:37] kan de minister toezeggen dat ze in de jaarlijkse NEA-monitoring expliciet en apart rapporteert over het aandeel mestvergisting zodat de Kamer dit kan volgen.

[3:23:48] Tot slot, voorzitter, over handhaving.

[3:23:50] Het systeem dat de minister gaat optuigen staat of valt met certificering en audits.

[3:23:56] En de minister erkent zelf dat het een fraudegevoelig systeen kan zijn.

[3:24:00] En er komt nog bij dat er allerlei dingen nog niet geregeld zijn.

[3:24:03] De Europese Unie-databank bijvoorbeeld, die de tracering door de hele keten moet vergemakkelijken, is nog niet operationeel en de minister kan geen planning geven wanneer dat wel zo is.

[3:24:12] En dat lijkt mij zorgelijk.

[3:24:13] Welke aanvullende waarborgen treft de minister, zolang de Unidatabank er niet is?

[3:24:18] Specifiek voor buitenlandse schakels in de keten waar de NEA geen zicht op heeft.

[3:24:24] Voorzitter, ik rond af.

[3:24:25] Wij steunen de ambitie achter deze wet.

[3:24:27] We hebben een paar grote zorgen.

[3:24:29] We willen eerst zicht op serieus flankerend beleid om de energierekening voor huishoudens betaalbaar te houden, harde waarborgen tegen een lock-in op mest en een geloofwaardig antwoord op de vraag hoe deze wet zich verhoudt tot de bredere energie- en landbouwtransitie.

[3:24:43] Ik zie de antwoorden van de minister met belangstelling tegemoet.

[3:24:48] Dank voor uw inbreng.

[3:24:49] Het leeft nog een aantal vragen op.

[3:24:51] Allereerst van de heer Van den Berghe.

[3:24:54] Ja, voorzitter.

[3:24:56] Allereerst dank.

[3:24:57] De onderbreking voerde de spanning wel op voor het betoog van mevrouw Van Oosthout.

[3:25:02] Ik vind het allereerst heel mooi dat...

[3:25:04] We hebben eindelijk een thema gevonden waar we elkaar vinden als Jaar in 20 en Pro.

[3:25:08] Het is natuurlijk niet altijd even zo, maar ik vind het toch wel bemoedigend dat we dat hier net even wat meer terugzien.

[3:25:12] En dat gaat vooral om die betaalbaarheid.

[3:25:14] Dus laten we daar ook aan blijven werken.

[3:25:16] En dan concreet voor de wet.

[3:25:18] Ik hoor de vergelijking met Tata Steel, die zo'n 10 megaton CO2 uitstoot, terecht.

[3:25:24] Maar zou het dan niet juist in dat perspectief beter zijn om ook ervoor te kunnen zorgen dat het aardgas wat Tata gebruikt en in de toekomst misschien nog veel meer gaat gebruiken.

[3:25:33] Dat we dat juist vervangen met dat groen gas.

[3:25:38] Mevrouw van Oosterhout.

[3:25:40] Zonder dat we nu een hele debat over Tata Steel gaan starten.

[3:25:44] Volgens mij is het heel belangrijk dat Tata steel zo snel mogelijk een fysieke overstap maakt van aard gas op hernieuwbare energie.

[3:25:53] Heer Van den Burg.

[3:25:55] Oké, maar uiteindelijk gaat het erom dat we natuurlijk meer groen gas in het systeem brengen.

[3:26:01] Waar we dat uiteindenlijk laten landen bij de huishoudens of ETS2 of in dit geval ETS1 gebruikers.

[3:26:07] Dat is een wat bredere discussie.

[3:26:09] Maar in ieder geval voor die transitiefase, ze zijn nu nog niet helemaal over op hernieuwbaar vanuit data.

[3:26:16] Zou niet groen gras juist een heel geschikt middel kunnen zijn om te kunnen zorgen voor die transitsiefase?

[3:26:22] Mevrouw van Arshout.

[3:26:23] In algemene zin kan groen gas een rol spelen in de energietransitie, maar ik denk dat daarom ook mijn vraag over de samenhang naar hoe deze wet zich verhoudt tot onze bredere uitfasering van fossiel belangrijk is.

[3:26:35] Hoe deze zich verhaalt tot zo snel mogelijk van gas afkomen.

[3:26:40] Ik denk dat dat vragen zijn die voor dit debat heel belangrijk zijn om beantwoord te hebben.

[3:26:45] Ja, voorzitter, dan rond ik af.

[3:26:47] Maar dan zegt mevrouw Van Oosterhout eigenlijk dat er, moet ik dat zo begrijpen, dat er ook een afbouwpad in deze wet zou moeten zitten.

[3:26:55] Ziet u mevouw Van oosterhoudt het als iets tijdelijks?

[3:26:58] Of blijft groen gas permanent bij ons?

[3:27:00] Hoe ziet u, ja, wat is de blik van mevhouw Van

[3:27:07] Nou, we moeten zo snel mogelijk van gas af.

[3:27:10] Dat in algemene zin.

[3:27:11] En waar ik voor wil waken is dat we nu een heel verdienmodel gaan optafelen rondom groen gas.

[3:27:17] Dat er dan ook voor zorgt dat we langer fossiel gas hebben.

[3:27:19] Dus daarom ben ik heel erg benieuwd naar straks de beantwoording van de minister hoe zij de rol van groen gras en daarin ook de afbouw van fossiel gras voor zich ziet.

[3:27:31] Ja, u mag een vierde interruptie plaatsen, geen probleem.

[3:27:33] Ik hoop voor u dat u einde van de rit nog steeds zo'n gedeeld thema in handen heeft.

[3:27:38] Jazeker, nou ja goed, we komen in ieder geval wel ergens.

[3:27:40] Maar ik hoor mevrouw Van Oosterhout zeggen dat groen gas aan zich, als ik dat goed heb verstaan, dat is goed.

[3:27:45] Alleen dit is niet het juiste middel.

[3:27:47] Oké, maar dan hoe ruimt zich dat dan met, oké we gaan meer groen gast produceren, dat jest goed.

[3:27:53] Ten opzichte van, we moeten zo snel mogelijk van het gas af.

[3:27:56] Hoe gaan we daar dan mee om volgens Pro?

[3:27:59] Dat is inderdaad een hele terechte vraag.

[3:28:00] Ik kan me voorstellen dat we nu, zolang we nog gas nodig hebben, dat het dan goed is dat we daar ook een gedeelte van groen gas van hebben.

[3:28:06] Maar er mag niet verder elektrificatie in de weg staan.

[3:28:12] Ja, dat is het antwoord op de vraag.

[3:28:15] Mevrouw Ouwehand, aan u het woord.

[3:28:17] Ja, voorzitter, dank.

[3:28:18] Ik kan veel punten goed volgen met instemming die de pro-fractie inbrengt.

[3:28:24] Bij de afweging van wat voor pro belangrijk is om deze wet al dan niet te steunen, miste ik, ik hoorde wel, voorkom de lok in op mest, maar de harde voorwaarden dat de stappen naar een dierwaardige veehouderij ook niet in de weg mag staan.

[3:28:40] Is dat ook een van de voorwaorden?

[3:28:43] Dat is zeker belangrijk.

[3:28:44] Ik ben ook benieuwd naar de antwoorden van de minister daarop.

[3:28:47] Dat noemde ik wel ook in mijn betoog.

[3:28:48] En zoals mevrouw Almond misschien ook heeft gezien, ik heb een amendement ook ingediend waarin ik ook pleit voor een vroegtijdige evaluatie.

[3:28:55] Waarin we juist ook beoordelen wat de effecten zijn van deze wet op dieren, op natuur, biodiversiteit.

[3:29:01] Dus dat is zeker ook belangrijk voor ons.

[3:29:03] Een vervolgvraag?

[3:29:05] Ja, aanvullend.

[3:29:05] Want daar maak ik me dan zorgen over.

[3:29:07] Als we vroegtijdig gaan evalueren en we gaan wel deze wet aannemen... dan zou het dus kunnen dat je boeren het signaal geeft van... nou, je kan hierin investeren als je wil.

[3:29:15] En inderdaad, het kabinet zegt het gaat niet om hele grote hoeveelheden mest.

[3:29:20] Maar boeren hebben juist zo vroeg mogelijk duidelijkheid nodig over...

[3:29:25] Welke lange termijn doelen worden aan mij gesteld?

[3:29:29] Dus als we nu het signaal geven dat ze zouden kunnen investeren in zo'n mestvergisting.

[3:29:33] En ze hebben 500 koeien die binnen moeten blijven.

[3:29:36] Terwijl in 2040 die dierwaardigheid geregeld moet zijn.

[3:29:39] Dan raken zij kostbare jaren kwijt.

[3:29:42] En die investering is dan vervolgens voor niks geweest.

[3:29:45] Dus volgens mij is vroegtijdig evalueren niet de oplossing voor die lange termijninvesteringen.

[3:29:51] Waar we gewoon helderheid over moeten scheppen.

[3:29:53] Wat mij betreft.

[3:29:55] Dus ziet de profractie dat ook zo?

[3:29:58] Ja, vandaar ook mijn vraag aan de minister daarover.

[3:30:03] Een andere vraag van mevrouw Muller.

[3:30:00] Een andere vraag van mevrouw Muller.

[3:30:06] Ja, een vraag over misschien wat meer het beeld dat mevouw Oosterhout lijkt neer te zetten is best negatief.

[3:30:15] Er is een lock-in op Mest en we moeten zo snel mogelijk van gas af.

[3:30:19] Ik neem aan dat me vrouw van der Oosterhuid bedoelt dat we zo snel af moeten van het fossiele

[3:30:25] Maar we gaan niet zo snel mogelijk van het gas af.

[3:30:29] Het is eigenlijk gewoon fysiek onmogelijk.

[3:30:31] We gaan elektrificeren waar we dat kunnen.

[3:30:33] Maar is mevrouw van Oosthout eens dat moleculen en dus gas... gewoon onderdeel blijven van een energiesysteem dat robuust en weerbaar is?

[3:30:46] Het liefst gaan we zo snel mogelijk van olie en gas af.

[3:30:49] En als we dan nog gas gebruiken, dan het liefste groen.

[3:30:52] Maar wat mijn punt is, is dat het niet een lock-in op fossiel mag veroorzaken en dat we niet elektrificatie in de weg mogen staan.

[3:31:03] Ja, en ik denk dat mijn punt, en misschien is dat ook een punt wat we breder later bij het NPA moeten bespreken hoor, maar is, we blijven altijd een afhankelijkheid houden van gas.

[3:31:11] En groen gas is uiteindelijk gewoon biogas dat omgezet is in normaal aardgas.

[3:31:15] Dus in een systeem waar we straks 100% elektriciteit hebben, volgens mij zeggen alle experts die bestaat niet, dus we zullen altijd...

[3:31:24] gewoon een gedeelte gas, moleculen nodig hebben.

[3:31:28] En in plaats van dat dan weg te zetten als... het moet geen fossiele lock-in doen of er moet geen nestlock-in... zie je het ook als een kans om uiteindelijk zelf hier duurzaam... ons gas zelf op te kunnen wekken.

[3:31:39] En ik daag mevrouw Van Oosterhout uit om met die blik naar groen gas te kijken.

[3:31:43] Nog een korte reflectie van mevrouw Van Asselen.

[3:31:45] Dat zie ik zeker, maar er zijn ook andere reststromen op basis waarvan groen gas gemaakt kan worden.

[3:31:50] Daar had ik het ook over in mijn betoog, bijvoorbeeld rioolslip.

[3:31:53] En vandaar ook mijn vraag aan de minister over hoe dit past binnen het bredere energiesysteem.

[3:31:58] En ik weet zeker dat we inderdaad in het kader van het NPA hier nog vaker over zullen discussiëren.

[3:32:05] Dank u wel.

[3:32:05] Ik zie verder geen andere vragen, dus dan gaan we door naar de inbreng van de heer Glos.

[3:32:11] Dank voorzitter.

[3:32:13] Groen gas hoeft niet door de straat van Hormuz.

[3:32:15] Het kan niet worden afgeknepen door Poetin of Trump.

[3:32:17] De prijs gaat niet door een dak als een wereldleider hier ver vandaan bommen begint te werpen op een ander land.

[3:32:23] Het wordt niet uit de diepe bodem geperst van Texas of New Mexico, maar uitgepoept door bacteriën in Alkmaar of Harderberg.

[3:32:30] We betalen er geen scheiks voor, maar onze eigen boeren.

[3:32:33] En het vervangt de fossiele brandstoffen die zo funest zijn voor het klimaat.

[3:32:37] Alles bij elkaar is dat voor mijn fractie meer dan genoeg reden om de productie van groen gas in Nederland en Europa op te willen voeren.

[3:32:44] De wet die vandaag voor ligt is een deal in de goede richting.

[3:32:48] De vraag is hoe we zorgen dat die wet ook echt werkt voor het klimaat, voor mensen thuis en voor ondernemers die willen investeren in nieuwe productie.

[3:32:56] Voorzitter, om bij die laatste groep te beginnen.

[3:32:58] Ondernemers hebben langjarige duidelijkheid nodig.

[3:33:00] De minister geeft aan dat pas bij de evaluatie in 2029 wordt bezien hoe het pad na 2035 eruit ziet.

[3:33:07] Tegelijkertijd vragen we ondernemers om investeringen te doen die veel verder rijken dan die tijdshorizon.

[3:33:12] Erkent de minister dat?

[3:33:14] En kan zij ook nu al duidelijkheid geven over het vervolg na 2035?

[3:33:17] Daarnaast is het noodzakelijk om meer groengasproductie in Nederland ook echt mogelijk te maken.

[3:33:24] Vergunningverlening, stikstofruimte en netaansluitingen mogen geen rem zetten op nieuwe projecten.

[3:33:29] Anders creëren we wel de vraag, maar uiteindelijk niet het aanbod.

[3:33:33] Hoe gaat de minister deze randvoorwaarden de komende jaren op orde brengen?

[3:33:36] En wanneer vindt zij dat aanvullend ingrijpen nodig is?

[3:33:41] Voorzitter, groen gas kan ons energiesysteem schoner, stabieler en sterker maken.

[3:33:46] Het is onderdeel van de oplossing voor peperdure nationale crises.

[3:33:49] Zoals die op het stroomnet en die met stikstof.

[3:33:52] Bovendien, hoe minder afhankelijk we zijn van de import van aardgas, hoe mindere last we hebben van flipperkastprijzen.

[3:33:58] Al die voordelen van dit wetsvoorstel zijn natuurlijk niet gratis.

[3:34:02] Met het voorliggende wetsvoorstel zullen de kosten door energieleveranciers worden doorberekend aan mensen die gas gebruiken.

[3:34:07] Bij gemiddeld gebruik maximaal zo'n 90 euro per jaar in 2031.

[3:34:12] En daar wringt de schoen.

[3:34:14] De minister verwijst naar bredere analyses van de energierekening en haar jaarlijkse monitoring.

[3:34:18] Dat is verstandig en daar ben ik blij mee.

[3:34:20] Maar monitoring alleen is wat mijn partij betreft niet genoeg.

[3:34:24] Wat doet het kabinet voor huishoudens die al heel veel van hun inkomen kwijt zijn aan de energie rekening, en die niet zomaar van het gas af kunnen?

[3:34:31] Een van de mogelijkheden is wellicht om het geld dat wordt opgehaald met dit wetsvoorstel in te zetten voor mensen die er met de meeste moeite de rekeningen van betalen.

[3:34:39] De regering schrijft in de memorie van toelichting dat momenteel wordt bezien, en ik citeer,

[3:34:43] wat de mogelijkheden zijn voor het inzetten van de te ontvangen middelen uit de buy-out.

[3:34:49] Het geldbedrag dus dat energiebedrijven overmaken aan de staat als zij niet aan hun groengasverplichting kunnen voldoen.

[3:34:55] Het is volgens de regering niet mogelijk om die buy-outs, en ik citeer weer, direct in te zetten voor de compensatie van de energierekening.

[3:35:03] Maar wat is er dan wel mogelijk?

[3:35:04] Ziet de minister ook indirecte wegen om dit te doen voor huishoudens die hier in verhouding het hardste worden geraakt?

[3:35:12] Voorzitter.

[3:35:12] Als we huishoudens en bedrijven vragen om bij te dragen, dan moet ook helder zijn wat Nederland daarvoor terugkrijgt.

[3:35:18] En daar blijft nog een belangrijke vraag openstaan.

[3:35:21] De minister bevestigt dat geïmporteerd groen gas kan voldoen aan de bijmengverplichting, terwijl de klimaatwinst daarvan onder de huidige Europese regels niet noodzakelijk in Nederland terechtkomt.

[3:35:31] Tegelijkertijd geeft zij aan geen vooraf vastgestelde criteria te hanteren om te bepalen wanneer de bijdrage aan de Nederlandse productie- of klimaatdoelen onvoldoende is.

[3:35:39] En daarom vraag ik, wanneer concludeert de minister dat deze wet onvoldoende bijdraagt aan de productie van groen gas in Nederland en daarmee dus ook aan de Nederlandse klimaatdoelen?

[3:35:50] Als Nederland helpt de markt voor groengas op te bouwen, dan is het toch logisch dat die inspanning ook zichtbaar wordt in onze klimaatresultaten.

[3:35:57] Is de minister bereid zich in Europa in te zetten voor een systeem waarin de vraag naar groen gras wordt meegewogen bij de nationale klimaatDoelen?

[3:36:04] En dan nog een laatste punt.

[3:36:06] Deze wet kiest bewust voor sturing op ketenemissiereductie, minder uitstoot in de hele keten.

[3:36:13] Dat heeft voordelen, maar de minister erkent dat dat systeem ook fraudegevoelig is en afhankelijk blijft van certificering en toezicht.

[3:36:20] Is de minister bereid de Kamer periodiek expliciet te informeren over signalen van fraude, handhavingsacties en de betrouwbaarheid van het systeam?

[3:36:28] Zodat we niet pas bij die evaluatie, wanneer die ook komt, ontdekken of de klimaatwinst daadwerkelijk wordt gerealiseerd.

[3:36:36] Voorzitter, tot slot.

[3:36:38] D66 wil tempo maken met schone energie van eigen bodem.

[3:36:42] Groen gas kan daaraan bijdragen.

[3:36:44] Maar succes is niet vanzelfsprekend.

[3:36:46] Daarvoor hebben we investeringszekerheid nodig, een transitie die eerlijk en betaalbaar blijft voor huishoudens en aantoonbare klimaatwinst.

[3:36:52] Als we aan die drie voorwaarden voldoen, dan kan deze wet meer zijn dan een verplichting alleen.

[3:36:57] dan is het een stap naar een schoner, sterker en onafhankelijker Nederland.

[3:37:02] Dank u wel.

[3:37:04] Ruim binnen de tijd.

[3:37:05] Ik heb het idee, bent u op het einde van uw...

[3:37:07] Ik ben op het ende van mijn betoog gekomen.

[3:37:09] Ja, keurig.

[3:37:10] Ik kijk naar de heer Van den Berg, die al zijn eerste hand opgestoken had.

[3:37:13] Ja, voorzitter, dank.

[3:37:14] Want ja, dan hebben we hem dan.

[3:37:16] De bingo.

[3:37:16] De energie van eigen bodem.

[3:37:18] Ik hoorde hem bij de VVD ook al.

[3:37:20] Natuurlijk hartstikke goed dat het niet door de straat van Hormoes moet.

[3:37:23] Maar die betaalbaarheid is wel degelijk een punt.

[3:37:27] En ook in de uitvoerbaarheid van deze wet zitten echt wel gebreken.

[3:37:30] Kortom, ja, ondanks dat D66 behoorlijk vaart wilde maken met de behandeling van deze vet.

[3:37:35] Alles moet snel, snel, schnell.

[3:37:37] Is het dan niet toch verstandiger om in ieder geval de inwerking training van de wet met een jaar uit te stellen?

[3:37:43] De heer Klos.

[3:37:45] Voorzitter, wat mij betreft niet.

[3:37:46] En de reden dat ik dat zeg is dat deze wet erop toeziet dat we enerzijds minder gaan uitstoten.

[3:37:52] Dat lijkt me goed voor het klimaat.

[3:37:53] En anderzijdes minder afhankelijk worden van fossiele import.

[3:37:56] En dat is goed voor de prijzen en dus voor huishoudens.

[3:37:58] Want die prijsen die gaan door het dak bij verstoringen.

[3:38:01] Dus hoe eerder we zo'n wet hebben die ons minder afvankelijk maakt, hoe beter dat wat mij bedreft is.

[3:38:05] En dit is dus uitstel wat mij het betreeft ook eigenlijk geen goed idee.

[3:38:10] Vervolgvraag.

[3:38:11] Ja, voorzitter, dan spreekt Erik Los zichzelf toch tegen.

[3:38:13] Want tegelijkertijd brengt Erik Los vragen in van... kan er niet gefraudeerd worden als het vanuit het buitenland komt?

[3:38:19] En hoe gaat de NEA daar dan mee om?

[3:38:20] Dus kortom, die binnenlandse gasproductie hoeft per definitie helemaal niet te stijgen.

[3:38:25] En hoe reint zich dat dan met het pleidooi van Erik Los... dat het onze eigen autonomie verder zou versterken?

[3:38:32] Ja, de verwachting van dit wetsvoorstel is dat dat wel gebeurt.

[3:38:35] En ik lees ook dat het kabinet zegt, zowel in mijn woorden van toelichting als in het verslag...

[3:38:39] dat er met de sector goed over is gesproken, dat een gedeelte van die bijmingverplichting binnen de bestaande capaciteit valt, maar dat er ook wordt verwacht dat daar echt nog een toename gaat plaatsvinden.

[3:38:49] Ik vraag natuurlijk ook met een reden naar het tellen van de productie die we nu al hebben, of wat we straks uit het buitenland gaan kopen, voor de Nederlandse klimaatdoelen.

[3:38:57] En ik vraag van de minister dat zij zich daarvoor inzet in Brussel bij haar collega's.

[3:39:02] Want anders dan is Nederland de vraag aan het organiseren, de producties aan het organiseren, daar ook voor aan het betalen, maar slaat de klimaatwinst elders neer.

[3:39:08] Dus ik heb daar ook kritische vragen over.

[3:39:12] Ja, voorzitter.

[3:39:14] Kijk, dat is natuurlijk allemaal een verwachting en ik zie inderdaad heel veel vertrouwen bij de minister en dat is mooi.

[3:39:20] En misschien is dat ook wel iets wat gewoon van D66 is.

[3:39:24] Maar wat nou als die realiteit toch weer barstig blijft?

[3:39:27] Wat nou als dan toch de productie tegenvalt?

[3:39:29] Is er dan niet een middel in deze wet?

[3:39:32] Zou dat niet nodig zijn dat we dan toch kunnen bijsturen?

[3:39:35] Want volgens mij is die er niet.

[3:39:38] Het middel dat nu wordt voorgesteld in de wet is de evaluatie om te kunnen zien waar we dan staan.

[3:39:43] En ik hoor van een aantal fracties, kunnen we dat niet eerder doen?

[3:39:45] Vind ik een interessant idee.

[3:39:47] Je moet dan natuurlijk wel al de informatie hebben die noodzakelijk is om te evalueren of zo'n wet werkt.

[3:39:52] Dus wat dat betreft hoor ik ook graag wat de balans is van het kabinet tussen wanneer kun je zo vroeg mogelijk evalueren.

[3:39:58] Maar wat mij betreeft is de evoluatie daarvoor het instrument.

[3:40:04] Oké, dan ga ik naar mevrouw Ouwehand.

[3:40:07] Ook aan D66 wel de vraag naar de samenhang met die belangrijke opdracht die de minister van Landbouw heeft, maar zeker de Kamer ook.

[3:40:18] Dat je nu eindelijk een keer doet wat Remkes heeft geadviseerd.

[3:40:22] Zorg nou dat je die bocht...

[3:40:24] in beeld hebt, zodat je in samenhang kan kijken wat je van die sector gaat vragen.

[3:40:28] Want die hebben al die jaren en ook die investeringen, dat willen ze goed kunnen doen.

[3:40:34] En daar worden we ook voor gewaarschuwd door Urgenda, Natuurmonumenten, Greenpeace, die zeggen ja, zet eerst een paar stappen verder in waar ga je nou uitkomen met de landbouw voordat je kan bepalen wat is een verstandige bijmengverplichting eventueel.

[3:40:49] Dus ik vroeg me af hoe D66 dat ziet, want ik vind het wel wat makkelijk om aan de minister te vragen hoe gaat u zorgen dat die randvoorwaarden op orde zijn en dat de vergunningen loskomen.

[3:41:00] Als we nu al zien dat de doorrekeningen van het stikstofpakket eigenlijk uitwijzen dat er nog wel over gesproken moet worden en misschien nog wel wat stappen meer worden gezet.

[3:41:12] Ja, voorzitter.

[3:41:12] Ik lees bij mijn beoordeling van dit wetsvoorstel dat al bij deze bijmenverplichting wordt uitgegaan van een enorme reductie van de beschikbare mest in Nederland.

[3:41:22] Dus dat lijkt op de wijze dat het kabinet ook rekening heeft gehouden met het beleid dat de minister van Landbouw heeft gevoerd en heeft uiteengezet in een brief en daar uitgewerkt met de Kamer over heeft gedeputeerd.

[3:41:32] En dat zelfs van dat gedeelte mest dat overblijft nog maar een gedeeltevergist zal moeten worden om te voldoen aan die bijmengverplichting.

[3:41:39] Dus ik denk wel degelijk dat er overlap bestaat tussen het werk dat het kabinet doet aan de landbouwkant en hier aan het doen is aan de energie- en klimaatkant.

[3:41:48] Ik wil er ook op wijzen dat enige haast toch wel geboden is.

[3:41:52] Omdat die klimaatwinst wil je boeken en je wil minder afhankelijk worden van fossiele import.

[3:41:56] Dus we kunnen inderdaad eindeloos blijven doordenken totdat het systeem precies helemaal in elkaar is gevallen op de manier waarop wij het willen.

[3:42:03] Daar ben ik eigenlijk ook wel voorstander van.

[3:42:05] Maar ik ben ook voorstanders van haast, want anders gaan we die winst niet boeken.

[3:42:08] En wij hebben toch de gezamenlijke ambitie denk ik voor het klimaat en voor de energierekening van mensen.

[3:42:13] En dat verklaart ook mijn haast met dit wetsvoorstel.

[3:42:17] Ja, maar ik zie dat ook het kabinet inderdaad die percentagesmes naar beneden heeft bijgeschaald.

[3:42:24] Maar dat gaat nog voorbij aan wat volgens mij het doel was, een integrale aanpak.

[3:42:30] Dus ook die doelen voor dierwaardigheid waar D66, daar was ik blij mee, natuurlijk ook op heeft aangedrongen.

[3:42:37] En al gaat het maar om 2000 koeien.

[3:42:41] Als die 2000 kooien in stallen staan waar ze nooit naar buiten mogen.

[3:42:44] Terwijl dat haak staat op het doel dat veehouders in 2040 moeten halen.

[3:42:49] Dan is het niet verstandig om ze nu het signaal te geven.

[3:42:51] Ga maar investeren in zo'n stal waar je lekker een dabel kan mesvergisten.

[3:42:55] En de weidegang daalt.

[3:42:57] De signalen zijn wel echt zorgelijk.

[3:43:00] Ook hier lees ik in de beantwoording dat ook bij volledige weidegang er genoeg mes beschikbaar zou moeten zijn.

[3:43:08] Ik laat mij daar hier ook leiden door de antwoorden van het kabinet, want uiteraard is dat niet mijn expertise.

[3:43:14] Maar ik ben wel heel benieuwd wat het kabinent daar ook op gaat antwoordden.

[3:43:17] Als dat niet zo is, dan is dat een reële zorg, omdat de D66 en de Partij voor de Dieren daar op dezelfde lijn zitten.

[3:43:27] Ja, dank u wel voorzitter.

[3:43:28] Allereerst blij om te zien dat D66 ook met ons eens is dat die buy-out wellicht gebruikt zou kunnen worden om iets te doen aan de energierekening bij mensen thuis.

[3:43:38] Dan toch nog even over die lock-in op mest.

[3:43:41] Want we zien namelijk in Denemarken dat het wel degelijk zo is dat de groengasplannen van het kabinet daar hebben gezorgd voor een intensivering van de veehouderij daar.

[3:43:51] Dus...

[3:43:51] Hoe kijkt de heer Klos daar dan naar?

[3:43:53] Ik hoor eigenlijk een beetje van ik heb de beantwoording gelezen en ik geloof het allemaal wel.

[3:43:58] Maar als we nou zien dat in het buitenland toch groen gasplannen kunnen leiden tot een landbouwtransitie de verkeerde kant op, zouden we daar dan toch niet waakzaam op moeten zijn met elkaar?

[3:44:10] Absoluut.

[3:44:10] En ik zou de minister voorstellen om snel bij haar collega in Denemarken op bezoek te gaan.

[3:44:14] Zeker die van energie en klimaat.

[3:44:15] Dat is ook een sociaal liberaal.

[3:44:16] Daar kunnen we best wel wat van leren.

[3:44:18] Ik denk dat we sowieso op het gebied van de landbouw best wat van Denemarken kunnen leren, dus laten we daar heel waakzaam op zijn en zorgen dat dat niet leidt tot een lock-in op mest, want dan zijn we twee dingen tegelijkertijd aan het doen die niet met elkaar verenigbaar zijn.

[3:44:32] Oké, mevrouw Muller heeft ook nog een vraag voor u.

[3:44:35] Ja, en dat was eigenlijk vooral omdat mijn collega's aan mijn rechterzijde er niet waren en ik de heer Klos helemaal niet gehoord heb over de glastuinbouwsector.

[3:44:43] En ik vroeg mij af, wat is zijn visie hierop?

[3:44:46] Want volgens mij ziet hij ook, het is een van de sectoren met het meeste energieintensieve gebruik.

[3:44:50] We hebben volgens mij met elkaar een aantal problematieken hier neergelegd, de grote veranderingen en gevolgen die er allemaal voor deze sector aankomt.

[3:44:59] Is hij het met mij eens dat het verstandig is als de sector en het kabinet gezamenlijk kijken naar wat zulke afspraken, randvoorwaarden, wat voor een goed compensatiekader hoort hij nou bij?

[3:45:08] Is hij daarmee eens?

[3:45:11] De heer Klos.

[3:45:12] Ja, voorzitter, daar kan ik heel kort over zijn.

[3:45:13] Daar ben ik het mee eens.

[3:45:16] Mooi.

[3:45:17] En goed dat we elkaar corrigeren wanneer glastuinbouw niet genoemd is in de inbreng.

[3:45:23] Dat is een grapje.

[3:45:25] U gaat helemaal over uw eigen inbreeng.

[3:45:27] De heer Klos, u was klaar dacht ik.

[3:45:29] Ik zie verder geen andere interrupties.

[3:45:31] Deheer Van den Berg aan u het woord.

[3:45:33] Voorzitter, dank.

[3:45:35] Voor dit wetgevingsoverleg heb ik een indicatieve spreektijd opgegeven van 25 minuten.

[3:45:40] En nu weet ik dat politici zichzelf graag horen praten, maar daar heeft het deze keer echt niet mee te maken.

[3:45:45] Want de wet die voor ons ligt, de bijmeenverplichting groengas, is een draak van een wet.

[3:45:50] Een wet die vóór jaar 21 nog altijd vol onbekenden staat.

[3:45:54] Dat was ook de reden dat wij bij de schriftelijke inbreng voor het Zomer-SS een veelvoud aan vragen naar het kabinet stuurden.

[3:45:59] En als we kijken naar de beantwoording, zien we een kabinet dat boordevol zelfvertrouwen zit.

[3:46:04] Het stapelt aanname op aannamen.

[3:46:07] Dit kabinet weet het allemaal te regelen.

[3:46:08] Het komt wel goed.

[3:46:09] En we moeten het kabinet vooral vertrouwen.

[3:46:11] En voor de financiële plaatjes moeten we rustig de Prinsjesdagstuk afwachten.

[3:46:15] Dan zullen we het wel zien.

[3:46:17] Voorzitter, ik vraag mij sterk af waarom ik hier dan nu zit.

[3:46:20] Betaalbaarheid is voor ons, in tegenstelling tot blijkbaar het kabinet, wel degelijk van wezenlijk belang.

[3:46:25] En wij willen de stemmingen uitstellen totdat de financiële stukken beschikbaar zijn.

[3:46:29] Mocht dat in het tijdpad van de minister een probleem zijn, dan zou ik haar toch aanraden om even contact op te nemen met de minister van Financiën.

[3:46:36] En in het verlenen daarvan is natuurlijk een derde termijn wel een absolute must om dit debat ook goed en zorgvuldig te kunnen behandelen.

[3:46:44] Mijn collega Grimme zei het al.

[3:46:46] En uiteindelijk is de planning geen reden om huishoudens alvast een rekening op te leggen.

[3:46:51] Voorzitter, nu we toch over de tijdpaden spreken, waarom beschouwt de minister het niet als een serieuze optie om de inwerkintreding met één jaar uit te stellen?

[3:47:00] De noodzaak om deze wet al in 2027 in werking te laten treden is voor mijn fractie nog onvoldoende aangetoond.

[3:47:07] De Kamer heeft op essentiële punten onvuldoende duidelijkheid.

[3:47:10] Een extra jaar kan worden gebruikt om de noodzakelijke randvoorwaarden op orde te brengen.

[3:47:15] Denk aan de vergunningverlening, stikstofruimte en netcapaciteit.

[3:47:18] En om alternatieven voor deze bijmengverplichting serieus onvolwaardig te onderzoeken.

[3:47:23] Er zal pas bij de evaluatie in 2029 worden bekeken hoe de verplichting functioneert en hoe zij zich verhoudt tot alternatieven.

[3:47:29] Voorzitter, dan is mijn vraag heel eenvoudig.

[3:47:32] Waarom onderzoekt de minister die alternatieve niet voordat zij huishoudens en bedrijven aan deze verplichten onderwerpt?

[3:47:38] Waarom moet deze wet eerst worden ingevoerd om pas later te onderzoeken of een ander instrument misschien goedkoper, doeltreffender of beter uitvoerbaar was geweest?

[3:47:47] Glastuinbouw Nederland, LTO en Essent bepleiten behoud van de STE++ met aanvullende prijskontracten voor gerichte inzet van groen gas.

[3:47:55] CEDEL verdedigt juist de extra vraag door een afnameverplichting.

[3:47:59] Laat die routes onafhankelijk vergelijken.

[3:48:01] Wat kosten ze en hoeveel leveren ze op qua extra productie?

[3:48:06] Wie betaalt en wat betekenen ze voor onze elektriciteitsvoorziening?

[3:48:09] Dat moet voor de invoering duidelijk zijn.

[3:48:12] Voorzitter, de minister schrijft dat het groeipad is gebaseerd op verwachte beschikbaarheid van groen gas.

[3:48:17] Bestaande knelpunten en het wegnemen daarvan zijn alvast meegewogen.

[3:48:21] Het stikstofpakket zou perspectief bieden op meer stikstoffruimte.

[3:48:26] En deze beantwoording illustreert precies waar voor jaren 20 het probleem zit.

[3:48:30] Het groeipad is niet alleen gebaseerd op de hoeveelheid groen gas die vandaag beschikbaar is.

[3:48:34] Het is mede gebaseerd op de verwachting dat bestaande knelpunten tijdig worden weggenomen.

[3:48:39] De haalbaarheid van deze wet leunt dus op oplossingen voor problemen die nog helemaal niet zijn opgelost, voorzitter.

[3:48:45] En als ik naar het politieke verleden kijk heeft dat vaak vooral geleid tot meer problemen, niet minder.

[3:48:50] Het kabinet veronderstelt dat voldoende vergunningen worden verleend, dat er voldeende stikstofruimte ontstaat, dat nieuwe installaties tijdig worden gebouwd en dat producenten tijdig toegang krijgen tot het gas- en elektriciteitsnetwerk.

[3:49:02] In dit meerderheidskabinet kon het nog maar nauwelijks met zichzelf eens worden over een begroting.

[3:49:06] Maar als het gaat om hardnekkige problemen als stikstoffen, netcongressie en trage vergunningverlening, dan moeten wij geloven dat het allemaal tijdig geregeld zou zijn.

[3:49:15] En voorzitter, ik zou willen dat ik 10% van het vertrouwen van deze minister had in deze wet.

[3:49:20] Een wettelijke verplichting bouwt nog geen installatie en certificaten het regelt geen aansluiting.

[3:49:25] En voorzitter, de minister verwijst naar 360 miljoen kuub bestaande Nederlandse productie.

[3:49:31] Maar daarmee weten we nog steeds niet wat er straks beschikbaar is voor deze verplichten.

[3:49:35] Hoeveel van die productie ontvangt nu de SDE-subsidie?

[3:49:38] Hoevele is contractueel aan andere afnemers verkocht?

[3:49:40] En hoeveel kan in 2027 daadwerkelijk voor de bijmeningsverplichtingen worden ingezet?

[3:49:46] En dan de vervolgvraag.

[3:49:47] Hoeveel daarvan is gewoon bestaand gas... dat van de subsidieregeling naar de verplichtingenmarkt verhuist...

[3:49:53] Want als dezelfde vergisterde zelfde hoeveelheid gas blijft produceren, maar voortaan via de gasrekening wordt betaald in plaats van via de begroting, is er nog geen kuub extra geproduceerd.

[3:50:03] Laat de minister daarom apart aangeven hoeveels bestaande productie wordt overgeheveld en hoevele nieuwe productie door deze wet ontstaat.

[3:50:10] En welk deel van die nieuwe producties er ook zonder deze wet zou zijn gekomen.

[3:50:15] Ik vraag dus niet hoeveelen gas er op papier onder een andere regeling kan worden gebracht, ik vraag hoeveeln gas deze wet werkelijk toevoegt.

[3:50:23] Verandert hier de productie of verandert vooral wie de rekening krijgt?

[3:50:27] Het eindniveau van een verplichting komt volgens de gebruikte aannames overeen met ongeveer 840 miljoen kuub in 2031.

[3:50:35] Welke nieuwe installaties zijn vergund en gefinancierd?

[3:50:38] Welke aansluitingen zijn toegezegd?

[3:50:40] Bij projecten zonder STE++-aanvraag ontbreekt volgens beantwoording het overzicht van de ontwikkelfase.

[3:50:46] Hoe kan de minister dan zo zeker zijn van het aanbod?

[3:50:48] En welk deel van de verwachte productie valt weg als stikstof en netcongestie niet tijdig worden opgelost?

[3:50:53] Het lijkt er sterk op.

[3:50:55] Wat betekent een jaar extra vertraging?

[3:50:57] En kan de minister garanderen dat het groeipad onmiddellijk wordt aangepast wanneer aan deze randvoorwaarden niet wordt voldaan?

[3:51:04] Of houdt zij vast aan de verplichting en wordt het productietekort via hogere prijzen of de buy-out simpelweg bij de afnemer neergelegd?

[3:51:12] Het kabinet mag zich vergissen en uiteindelijk mag het huishouden betalen.

[3:51:17] Voorzitter, dit wetsvoorstel wordt verkocht als een manier om de Nederlandse productie van groen gas te vergroten.

[3:51:22] Sommigen noemen het hier oranje gas of energie van eigen bodem.

[3:51:26] Maar Nederlandse huishoudens betalen daarvoor de rekening.

[3:51:30] Maar ook geïmporteerd groen gras kan worden gebruikt om aan de verplichting te voldoen.

[3:51:34] Daarmee is dus niet gegarandeerd, dat onderstreep ik maar, dat de hogere Nederlandse energierekening ook leidt tot nieuwe Nederlandse productie.

[3:51:42] Mogelijk betalen onze huishoudens vooral voor buitenlands groen gas.

[3:51:46] Simpelweg een verkapte belasting of misschien wel extra ontwikkelingssamenwerking.

[3:51:50] En welk deel van deze verplichting zal naar verwachtingen worden ingevuld met de Nederlandse productie en welk deal met de import?

[3:51:56] Ik wil dat graag per jaar zien.

[3:51:58] En hoe voorkomt de minister dat groen gas in het buitenland al subsidie heeft ontvangen, dubbel wordt meegeteld of niet aan onze duurzaamheidseisen voldoet?

[3:52:06] Kan onze toezichthouder de onderliggende gegevens daadwerkelijk controleren?

[3:52:10] En als de Europese databank dan ook nog eens een keer niet op tijd werkt, welke controle is er dan voor de start?

[3:52:16] Voorzitter, als Nederlandse afnemers moeten betalen, mogen zij op z'n minst verwachten dat deze wet ook daadwerkelijk Nederlandse productie stimuleert.

[3:52:25] En voorzitter ook voor boeren en andere groengasproducenten creëert deze wet onzekerheid.

[3:52:30] Producenten met een STE++ beschikking moeten namelijk iedere maand kiezen.

[3:52:33] Maakt zij gebruik van de STE++ of verkopen zij hun gas binnen de bijmengverplichting?

[3:52:39] Beide kan niet voor dezelfde productie.

[3:52:41] Het voorkomen van dubbele ondersteuning, dat is natuurlijk terecht.

[3:52:44] Maar een boer die veel geld investeert in een vergister heeft behoefte aan langjarige zekerheid.

[3:52:50] En juist de STE++-subsidie geeft die zekerheid Voor de producent is het nog altijd maar de vraag hoe de bijmengverplichting voor hen uitpakt.

[3:52:57] En zeker ook voor de banken.

[3:52:59] Hoe verwacht de minister dat juist op basis van deze verplichtingen een financierbare business case ontstaat?

[3:53:04] Zeker wanneer dus die SDE nodig is om financiering bij de bank te krijgen of een lening te krijgen.

[3:53:09] Die boer moet namelijk rente en aflossing betalen.

[3:53:12] En wat gebeurt er als dan de prijzen tegenvallen of ze aansluiting te laat komt?

[3:53:16] Hij kan niet tegen de bank zeggen, die minister heeft er vertrouwen in, dus maakt u die miljoenen maar over.

[3:53:21] Ik hoor het de heer Vermerel zeggen.

[3:53:23] En voorzitter, dan de warmtekrachtkoppeling.

[3:53:25] Die verdient meer aandacht dan een zijdelings opmerking in discussie over groen gas.

[3:53:30] Volgens het CBS stond eind 2024 bijna 12 gigawatt aan opgesteld elektrisch WKK-vermogen in Nederland.

[3:53:37] Dat is wel het hele Nederlandse WKK park en niet alleen de glastuinbouw.

[3:53:41] Maar juist de gasmotoren bij tuinders kunnen snel bijbespringen wanneer er weinig wind en zon is.

[3:53:46] Ze maken elektriciteit, gebruiken de warmte voor de kas en leveren CO2 voor de tilt.

[3:53:50] Die tuinder produceert dus niet alleen tomaten of bloemen...

[3:53:53] Hij helpt ook om de stroomvoorziening overeind te houden.

[3:53:57] En dat belang wordt niet kleiner, voorzitter.

[3:53:59] De WKK-barometer van Blue Terra verwacht richting 2035 juist meer inzet dan eerder werd aangenomen.

[3:54:06] En tegelijk waarschuwen de onderzoekers dat de stapeling van heffingen en de bijmengverplichting onderhoud en investering juist onder druk kan zetten.

[3:54:13] Zonder de veronderstelde compensatie verslechtert het financiële perspectief fors.

[3:54:18] We hebben dat regelbare vermogen nodig.

[3:54:21] Maar maken we het dan steeds duurder om het beschikbaar te houden?

[3:54:24] En hoeveel WKK-vermogen wordt door deze verplichting geraakt?

[3:54:28] Wat betekent een hogere gasprijs voor de inzet en het voorbestaan van die installaties?

[3:54:32] En wie levert de stromen als zij verdwijnen?

[3:54:36] Ik wil dat de minister dat voor de stemming ook laat doorreiken of in ieder geval laat zien.

[3:54:40] In iedergeval het verschil met en zonder compensatie in de gevolgen voor de levingszekerheid en netcogestie.

[3:54:45] Kijk ook of gerichte inzet van groen gas in WKK's verstandig is.

[3:54:50] We gaan toch niet eerst bestaand vermogen uit de markt prijzen en daarna volgens met belastinggeld proberen nieuw vermogen terug te komen.

[3:54:57] Voorzitter, deze wet kent niet alleen problemen van technische en praktische aard.

[3:55:02] De bijmeenverplichting zal ook leiden tot een hogere gasrekening.

[3:55:05] En die rekening is voor Nederlandse huishoudens al torenhoog.

[3:55:08] De komende jaren krijgen huishouden bovendien niet alleen te maken met deze bijmeerverplichtingen, nee, ook met ETS2, stijgende netbeheerkosten, energiebelasting en WTW.

[3:55:19] Al deze kosten komen uiteindelijk samen op één rekenning.

[3:55:22] De rekeningen die bij de mensen thuis op de mat valt.

[3:55:25] De regering erkent vanaf 2031 met ongeveer 9 cent per kuub, exclusief btw natuurlijk, wanneer de hele verplichting wordt afgekocht.

[3:55:33] Maar voorzitter, bij 1000 kuub is dat bijna 109 euro per jaar inclusief btw.

[3:55:38] Bij 1500 kuub ruim 163 euro.

[3:55:43] Dat is alleen voor deze maatregel.

[3:55:46] Wat worden de totale jaarlijkse meerkosten wanneers al die maatregelen gezamenlijk worden meegerekend?

[3:55:51] Ik wil een minimum, een centrale en een maximum herhaling van de minister.

[3:55:55] En dus niet alleen voor 2031, maar voor ieder jaar vanaf de invoering.

[3:56:00] Voor verschillende huishoudens, het midden- en kleinbedrijf en de glastaanbouw.

[3:56:04] Dat is toch genoemd, voorzitter.

[3:56:05] Maar daarnaast de compensatie die werkelijk geregeld is.

[3:56:09] En dat is op dit moment nog niet het geval.

[3:56:15] De minister noemt de afkoopprijs een plafond, maar sluit risicopremies in energiecontracten niet uit.

[3:56:21] Geldt dat plafonden ook voor de klant, voorzitter?

[3:56:24] En kan zij garanderen dat de werkelijke meerkosten beperkt blijven tot die 9 cent?

[3:56:28] En dan wil ik geen verwijzing naar de stukken die later nog komen.

[3:56:31] Ik wil gewoon simpelweg weten of daar een garantie voor te geven is.

[3:56:34] Voorzitter, ETS 2, de hoogste gasbelasting van Europa.

[3:56:39] Btw, bijmeenverplichting groengas.

[3:56:42] moet straks 75% van onze gasprijzen uit belastingen en opgelegde klimaatkosten bestaan voordat het genoeg is.

[3:56:50] Zelfs over de energiebelasting, voorzitter, betalen we hier btw.

[3:56:54] En dat er mensen in Nederland in energiearmoede zitten, dat kun je niet blijven afschrijven op de markt of op de fossiele lobby.

[3:57:00] Kijk eens hoe die politiek zelf de rekening blijft opstapelen.

[3:57:04] Dat is ondoordacht klimaatdrammen.

[3:57:07] Ik hoorde laatst iemand zeggen, voor de energietransitie moeten we nou eenmaal wat extra betalen.

[3:57:12] Ja, voorzitter, kijk, wij hier, dat zeg ik ook tegen de collega's, wij kunnen dat met onze salarissen prima betalen.

[3:57:19] Daar mogen we dankbaar voor zijn, maar de mensen thuisvoor zitten die niet.

[3:57:22] Die zetten in de winter de kachel een paar graden terug omdat ze niet kunnen betalen en dat viert de minister met alle respect als succes, want we hebben in Nederland minder gas verbruikt.

[3:57:32] Nou bravo.

[3:57:33] En voorzitter, ik zei het laatst in een interview, daar heb ik uitgelegd waar voor mij dus die grens ligt.

[3:57:38] We zijn niet tegen een energietransitie, maar die lasten voor gewone gezinnen, zoals het gezin waar ik zelf uitkom, die mogen niet zo hoog worden dat ze verzuipen.

[3:57:45] Dat kan niet.

[3:57:46] Dus wanneer wij hier over betaalbaarheid praten, dan gaat het voor mij niet over een of ander tabelletje of onderzoeken.

[3:57:52] Dat zijn wel de gezinnen waar ik hiervoor zit.

[3:57:54] Mensen die hun best doen, die werken, hun kinderen geld brengen en gewoon de rekening willen betalen.

[3:58:00] Eigen verantwoordelijkheid, zeker.

[3:58:02] Maar hoe kun je van mensen verlangen dat ze hun verantwoordelijkheid nemen als de overheid hun lasten steeds verder omhoog jaagt?

[3:58:08] En dan krijgen ze het advies om te verduurzamen.

[3:58:10] Alsof een huurder zelf even beslist dat zijn huis wordt geïsoleerd.

[3:58:14] Alsoof een gezin dat de rekening nauwelijks kan betalen duizenden euro's heeft liggen voor een warmtepomp.

[3:58:19] Wat moeten die mensen volgens de minister doen?

[3:58:21] De kachel nog een paar graden lager?

[3:58:23] Gewone mensen en gezinnen mogen niet verzuipen om het klimaatbeleid van dit kabinet overeen te houden.

[3:58:29] Goed, dan de afkoopregeling.

[3:58:31] De buy-out.

[3:58:33] Volgens de conceptregeling kan een leverancier zijn volledige verplichting afkopen.

[3:58:37] En tegenover dat afgekochte deel hoeft dus geen levering van groen gas te staan.

[3:58:41] We voeren een wet in, ik zei het net al, om meer groen gras te krijgen.

[3:58:44] Maar als dat gas er niet is, dan kan er gewoon worden bijbetaald.

[3:58:48] En die kosten, die komen bij de klant terecht.

[3:58:50] Hoeveel afkoopt vindt de minister dan acceptabel?

[3:58:54] 10%?

[3:58:54] Een kwart?

[3:58:56] De helft?

[3:58:58] Wanneer, zegt zij, deze wet levert niet wat wij hebben beloofd?

[3:59:01] En ik wil jaarlijks afzonderlijk zien hoeveel groen gas is geleverd, hoeveels verplichtingen is afgekocht en waar dat geld dan vervolgens naartoe gaat.

[3:59:08] Ik weet dat het gaat in principe naar de begroting, maar het lijkt me toch wel eerlijk om dat te verantwoorden.

[3:59:13] Niet alles bij elkaar optellen en zeggen dat aan de wet is voldaan, want simpelweg met een overboeking stook je nog geen huis warm.

[3:59:20] En de afkoopprijs loopt in de conceptregeling ook nog op, van €450 per ton ketenemissiereductie naar €570 in 2035.

[3:59:30] Waarom moet de afnemer steeds meer betalen voor productie die de overheid wel heeft ingeboekt, maar die er gewoon simpelweg niet is?

[3:59:37] Voorzitter, het zal niemand verrassen dat wij niet zo gecharmeerd zijn van dit voorstel.

[3:59:41] En daarom hebben wij amendementen ingediend met reparaties in de hoop de wet ietsje minder slecht te maken.

[3:59:46] Want dat is het natuurlijk.

[3:59:48] Het is een slechte wet, een draak van de wet.

[3:59:50] Ten eerste moet het kabinet niet zelfstandig de verplichting of de afkoopprijs kunnen verhogen zonder het parlement erbij te betrekken.

[3:59:57] Besluiten met directe gevolgen voor de energierekening die horen niet buiten het zicht van de Kamer in lage regelgeving te worden genomen.

[4:00:04] Daarvoor ligt het voorhangabonnement van de heer Gimwis en mij ook voor.

[4:00:00] niet buiten het zicht van de Kamer in lage regelgeving te worden genomen.

[4:00:04] Daarvoor ligt het voorhangenabonnement van de heer Ginwis en mij ook voor.

[4:00:09] En ten tweede willen wij een jaarlijkse monitorm.

[4:00:11] Niet pas in 2029 terugkijken, maar ieder jaar inzicht in productie, import, de prijs van groen gasenheden, de afkoop, gevolgen voor de afnemers en de voortgang bij de vergunningverlening, stikstof en de netaansluitingen.

[4:00:24] Ook dat willen de heere Ginwiss en ik schriftelijk en wettelijk vastleggen.

[4:00:28] Ten derde willen wij een rem op het groeipad bij meer dan 10% afkoop.

[4:00:32] Als het aanbod achterblijft, mag het kabinet niet simpelweg de verplichting blijven verhogen en vervolgens verbaasd zijn wanneer leveranciers massaal afkopen of de kosten doorberekenen aan hun klanten.

[4:00:42] Die rem werkt met vertraging.

[4:00:44] Wat doet de minister wanneers al gedurende het jaar blijkt dat het aanbod achterblijdt?

[4:00:49] Zij kan er niet blijven wachten op de jaarafrekening.

[4:00:51] En ten vierde willen we de afkoopprijs wettelijk begrenzen op 45 cent per groengaseenheid.

[4:00:57] 450 euro per ton ketenemissiereductie.

[4:01:00] Natuurlijk mag lager en voor hoger moet het kabinet terug naar de wetgever.

[4:01:05] Het is beter dan niets, zeg ik erbij.

[4:01:07] En omdat de randvoorwaarden niet op orde zijn, ligt er in amendement van de heer Gimwissemeij de scheeninwerkingtraining voor 1 januari 2028.

[4:01:16] Gebruik dat jaar maar om die problemen op te lossen.

[4:01:18] En niet om de gemiste verhoging daarna in één klap te gaan halen.

[4:01:23] Er komt allemaal afronding.

[4:01:24] Voorzitter, J21 is niet principieel tegen groen gas, in tegendeel.

[4:01:28] Het kan een nuttige rol spelen waar betaalbare alternatieven ontbreken.

[4:01:33] In bepaalde industriële processen en als flexibele energiebron.

[4:01:36] Maar daarbij is deze bijmengverplichting nog geen verstandig beleid.

[4:01:40] Wij willen dat Nederlandse ondernemers gas kunnen produceren.

[4:01:43] Dat boeren hun investering terug kunnen verdienen.

[4:01:45] En dat gezinnen hun huis kunnen verwarmen zonder bang te zijn voor de rekening.

[4:01:50] Laat dat duidelijk zijn en daar moet de minister zich druk om maken.

[4:01:54] Dus leg voor de stemming en uiteindelijk de besluitvorming die daarop volgt nog de kosten op tafel, onderzoek de alternatieven en laat zien welke productie werkelijk beschikbaar komt.

[4:02:05] En stop ook met het verhogen als het aanbod simpelweg achterblijft.

[4:02:09] Voorzitter, deze wet is een draak omdat het kabinet de problemen nog moet oplossen maar de afnemer alvast laat betalen.

[4:02:17] Jaar in 20 gaat huishoudens, gezinnen en bedrijven niet voor het vertrouwen van deze minister laten opdraaien.

[4:02:23] Laat het duidelijk zijn.

[4:02:25] Ik dank u wel.

[4:02:28] Dank u wel voor uw inbreng.

[4:02:30] Uiteindelijk waren dat 17 minuten in plaats van 25.

[4:02:32] Dus dat heeft u keurig gedaan.

[4:02:34] En heel uitgebreid, maar ook mooi binnen de tijd.

[4:02:38] Ik zag nog een hand van de heer Klos.

[4:02:42] Voorzitter, dank voor het betoog van jaar in 20.

[4:02:44] Ik heb goed zitten luisteren en

[4:02:46] De heer Van den Berg zegt, ik heb een aantal amendementen op een wet die ik graag aangenomen zou zien worden.

[4:02:53] Maar hoe dan ook blijft het een draak van de wet die jij in de 20 niet zal steunen.

[4:02:57] Klopt dat?

[4:02:57] Zal jij in het 20 de wet sowieso niet steun?

[4:03:01] De heere Van den Bergh.

[4:03:02] Ja, dank voor deze vraag, voorzitter.

[4:03:04] Ja wat ik zei, het is een draag van een wet.

[4:03:06] Er moet veel aan gesleuteld worden.

[4:03:09] Ik vind wel ook als je de kritiek oplevert, dan moet je ook leveren, het werd net gezegd, boter bij de vis met amendement.

[4:03:15] Ik denk zeker als het amendement zou aangenomen worden dat je de ETS 2 sectoren uitsluit en dat je dus gaat voor een andere methodiek, bijvoorbeeld de elektriciteitsproducenten.

[4:03:27] Dan wil ik zeker overwegen wat wij dan gaan doen met de behandeling van deze wet.

[4:03:31] Ik sta er zeker voor open.

[4:03:34] Maar ik wil deze streep alvast wel in het zand zetten.

[4:03:37] Als die op deze manier zo wordt ingevoerd, met zoveel onzekerheden, met zo veel lasten voor gezinnen, terwijl we geen eens weten of de groengasproductie ervan zal stijgen, ja, dan kan ik gewoon met mijn verstand er niet bij waarom ik dit zou steunen, want dat is gewoon heel onverstandig.

[4:03:52] Ja, voorzitter, dank voor de volgvraag, want het gaat inderdaad over die last voor de gezinnen.

[4:03:56] Ik denk dat wij vergelijkbare inzet daarop hebben en ook vergelikbare zorgen voelen.

[4:04:02] Het CPB zegt daarover in de analyse voorafgaand aan Prinsjesdag.

[4:04:05] Wat nou onverstandig is om te doen bij die stijgende energieprijzen is om dan...

[4:04:09] mensen generiek te gaan ondersteunen.

[4:04:11] Dus alle mensen, onafhankelijk van of je dat wel of niet kan betalen, bijvoorbeeld een belastingverlaging te geven.

[4:04:17] Kan ik ja in 2020 erin vinden dat de gevolgen van die stijgende energieprijzen opgevangen moeten worden met specifiek beleid?

[4:04:25] Dus de meest kwetsbare huishoudens daarbij te helpen, hetzij door verduurzaming, die ze inderdaad niet zelf aan kunnen gaan, het zij door andere vormen van tegemoetkomingen die ik in mijn eigen betoog heb genoemd.

[4:04:37] Ja, voorzitter.

[4:04:37] Ik zou mezelf wel heel erg tegenspreken als ik daarin mee zou gaan.

[4:04:40] Want ik heb net het punt gemaakt en daar sta ik ook echt achter.

[4:04:43] Het is natuurlijk van de zotte dat wij hier zoveel belasting neerleggen bij inwoners.

[4:04:47] Dat doen wij, hè?

[4:04:48] En dat we dan vervolgens die inwoner met onze opgelegde maatregelen... ...dan weer moeten compenseren voor onze ellende.

[4:04:53] Dat is even de platte vertaling van wat we hier doen.

[4:04:56] Ik denk dat het hele systeem al zeer gezoveel lasten bij de inwoning neerlegt.

[4:05:00] Dus niet alleen hoge btw of de energiebelasting, daar weer btw over.

[4:05:04] Aksijnse, waar ook weer btw over gaat.

[4:05:06] Het is de inkomstenbelasting.

[4:05:07] Binnenkort komt de vrijheidsbijdrager nog bij.

[4:05:10] Het stapelt al heel erg op.

[4:05:11] En ik denk dat ik geen onderzoek van het CPB nodig heb.

[4:05:14] Ik hoef alleen maar te kijken naar waar ik zelf vandaan kom.

[4:05:16] Of gewoon bij normale middenklassengezinnen naar binnen te stappen en te vragen.

[4:05:21] Kan jij 300, 400, 500 euro per maand aan energielasten betalen?

[4:05:24] Dan is het antwoord nee.

[4:05:25] Dus er moet iets veranderen.

[4:05:26] Generiek moet die omlaag.

[4:05:28] En het hele systeem moet aan zich gewoon beter worden.

[4:05:31] Zodat mensen meer geld overhouden in portemonnee.

[4:05:33] Dan kunnen ze ook beter investeringen betalen.

[4:05:36] Voorzitter, dat geldt voor mij ook inderdaad.

[4:05:38] Je kunt met mensen praten en dan weet je precies hoe het zit.

[4:05:41] Maar waar mensen last van hebben is als er zoiets gebeurt als gevolg van onze fossiele verslaving, namelijk dat er een oorlog ergens uitbreekt en dat hun gasprijs door het dak gaat.

[4:05:50] Tijdens de Oekraïne-crisis gingen de gasprijzen zo hoog dat het drie keer zo hoge was als de groen gaspriz.

[4:05:55] Dat is nou precies waar we met z'n allen vanaf proberen te komen en waar dit wetsvoorstel een bijdrage aan probeert te leveren.

[4:06:00] Dus als JA21 dat nou zo belangrijk vindt, het naar beneden krijgen van energieprijzen voor huishoudens, waarom dan niet dit wensvoorstelen steunen?

[4:06:10] Ja, voorzitter, dat vinden wij wel degelijk belangrijk en daarom zijn we ook zo druk met al onze voorstellen rondom aardgasvoorziening, dat we dat energie van eigen bodem, prima, maar schroeft dan de gaswinning op in Nederland.

[4:06:20] Daar hebben we met z'n allen profijt van in plaats van dat we dan overgeleverd zijn aan die geopolitiek.

[4:06:26] En laat ik wel zeggen daarbij, ik vond het vergelijken van de heer Kops net een mooie, de Ferrari en de Dacia hè.

[4:06:34] Dat zie je hier ook in terug.

[4:06:35] Kijk, inderdaad, groengas heeft dan relatief gezien een lagere prijs.

[4:06:39] Maar als we heel eerlijk zijn, zelfs met de crisis is nu de aardgasprijs gestegen naar 60, 70 cent per kuub kaal.

[4:06:46] We betalen 1,60, 1,70.

[4:06:48] Dat is allemaal belasting, bijna een eurobelasting wat er bovenop komt.

[4:06:52] Ja, dat zorgt ervoor dat dat zo ondraaglijk is.

[4:06:55] Als die belasting de helft zou zijn, dan weegt die prijs van de productie nog eens een keer door.

[4:07:00] Maar op dit moment oorzaken wij als Tweede Kamer vooral die ellende.

[4:07:06] Ja, voorzitter, wat ik dan dus hoor is dat de A20 liever niet van dat systeem af wil dat ons nou juist zo kwetsbaar maakt.

[4:07:13] En dat als er dan tegemoetkomingen moeten komen, dat die generiek aan iedereen moeten worden uitgedeeld, inclusief mensen die prijsstijgingen heel goed kunnen dragen.

[4:07:21] En ik begrijp dat eerlijk gezegd helemaal niet goed.

[4:07:25] Ja, laatste keer.

[4:07:27] De heer Van den Berghe.

[4:07:28] Ja, voorzitter.

[4:07:28] Laat me dan toch heel duidelijk maken.

[4:07:30] Ik denk dat je inderdaad, dat geef ik toe, je moet generiek die belastingen naar beneden brengen.

[4:07:35] Dus ook voor de mensen die het beter kunnen dragen.

[4:07:37] Omdat ze simpelweg voor iedereen veel te hoog zijn.

[4:07:40] Maar we moeten er ook voor zorgen dat de middenklasse ook op andere manieren, wat ik net zei, veel meer geld in de portemonnee overhoudt.

[4:07:46] Dus niet nog eens een keer vrijes bijdragen.

[4:07:48] Dan een keer hoger btw, de accijns enzovoort.

[4:07:50] Het is het hele plaatje wat ervoor zorgt dat mensen verzuipen in die lasten.

[4:07:55] En als je dan wat u zei, de productie over...

[4:08:00] van groen gas in Nederland verhogen.

[4:08:03] Kijk, op zich ben ik daar helemaal geen tegenstander.

[4:08:06] Zeker als dat nog eens een keer... veel goedkoper zou zijn dan aardgas importeren.

[4:08:11] Maar dan nog blijft het zo dat die lasten heel erg hoog zijn... door ons strenge belastingklimaat.

[4:08:17] En er zijn ook andere manieren hoe we dit kunnen oplossen.

[4:08:18] Daar rond ik af, voorzitter.

[4:08:20] Het is niet voor niets dat jij in 2020 juist inzet... op bijvoorbeeld de bouw van kerncentrales.

[4:08:24] Als je simpelweg uranium kan inkopen voor tien jaar.

[4:08:27] Dus dat zorgt ervoor dat die...

[4:08:29] prijspieken, waar we nu mee te dealen hebben, eruit gaan.

[4:08:32] Omdat je heel rustig, eigenlijk heel saai, kan je inkopen.

[4:08:36] Dat is verstandig beleid.

[4:08:37] Daarmee kan je echt geld brengen naar de portemonnee van inwoners.

[4:08:40] Doe dat in combinatie met een beetje gaswinning.

[4:08:42] Bijvoorbeeld op de Noordzee.

[4:08:44] Ja, en dan maak je echt impact in de portmonee van de inwoner.

[4:08:46] Dus ik hoop dat we elkaar juist daar kunnen vinden.

[4:08:48] Want dat zou goed zijn.

[4:08:52] Ja.

[4:08:52] Misschien...

[4:08:54] Het was een uitnodiging om het af te sluiten, voorzitter.

[4:08:55] Lijkt mij een prima toevoeging aan de energiemix.

[4:08:57] Maar

[4:08:58] Wat je niet hoeft in te kopen zijn zonnestralen of de wind.

[4:09:01] Dus laten we die vooral gaan gebruiken.

[4:09:05] Ja, maar wel de materialen uit China die juist de afgelopen jaren door het dak in zijn gegaan.

[4:09:09] Laten we daar dan ook eerlijk over zijn.

[4:09:11] Want dat is iets wat ons uiteindelijk ook gaat uitwringen.

[4:09:14] Ik stel voor dat we dit debatje onderling op dit moment eventjes pauzeren.

[4:09:20] En dan kunt u er op een later moment vast nog met elkaar over van gedachten wisselen.

[4:09:24] Ik dacht, ik wil er niet telkens tussen komen, maar ik ga toch wat vaker u het woord geven.

[4:09:31] Mevrouw Muller, u heeft ook nog een vraag.

[4:09:34] Ja, de heer Van der Berg heeft in zijn betoog volgens mij goed uitgelegd waarom het ook belangrijk is om investeringszekerheid te hebben.

[4:09:41] En natuurlijk moeten we straks weer de beantwoording van de minister goed behoren.

[4:09:44] Maar hij zegt eigenlijk moeten we kijken naar elektriciteitsproductie bij WKK's.

[4:09:49] Wanneer dat wel gebruikt wordt.

[4:09:51] Het ministerie geeft in het verslag aan dat dat eigenlijk te onvoorspelbaar is.

[4:09:55] Omdat je niet precies weet wanneer die WKK'S ingezet moeten worden om elektriciteit te produceren.

[4:10:01] Dus dat dat eigenlijk onvoldoende investeringszekerheid met zich meegeeft.

[4:10:05] En ook niet toekomstbestendig is, omdat je ook niet weet in hoeverre dat blijft bestaan.

[4:10:10] Hoe reflecteert de heer Van den Berg daarop?

[4:10:14] De heer van den Berg.

[4:10:15] Ja, voorzitter, laat mij dan hier vast constateren dat ik inderdaad ook denk dat het kabinet het begrip leveringszekerheid niet goed heeft begrepen.

[4:10:23] Als je dus deze maatregelen doorvoert en je neemt daarbij niet voldoende mee dat die WK's zoveel toevoegen aan ons energiesysteem, dan sla je de plank mis.

[4:10:31] En ik kan persoonlijk zelf best wel makkelijk bedenken wanneer die WKK's worden ingezet.

[4:10:37] Als jij het kabinetsbeleid naast die Wkk's houdt, zet je Jorgen in op zonnewind, dan weet je wanneers er tekorten zijn.

[4:10:44] Nou, dan zullen er tekorten zijn.

[4:10:45] Op dat moment kunnen die WKK's dat opvangen.

[4:10:48] En die hebben daardoor een uitstekende business case... en daardoo ook een uitestekende systeemwaarde voor ons energiesysteem.

[4:10:55] Als het ook nog eens een keer met een beetje groen gas kan... dan zie ik een gouden kombi... zonder dat we allerlei extra ingewikkelde maatregelen moeten uitvoeren... zoals CO2-pijpleidingen.

[4:11:04] Volgens mij is het allemaal niet zo ingewikkelt.

[4:11:05] En als we volgend jaar zeggen... oké, vanaf 2028 doen we dit wel op een slimme manier... ja, dan kom je ergens.

[4:11:12] Ik sta er echt wel voor open, maar...

[4:11:15] Maar als je dat op dit moment zo onvoldoende weegt, dan is het wel heel lastig.

[4:11:21] Nog een korte vervolgvraag?

[4:11:23] Ja, ik denk dat wij eigenlijk helemaal niet zo heel ver uit elkaar zitten.

[4:11:25] Want ik zie diezelfde systeemrol voor de WKK's ook.

[4:11:28] En dat daar verstandig over nagedacht moet worden.

[4:11:30] Dus laten we de beantwoording van de minister hierop goed beluisteren.

[4:11:34] Dank u wel.

[4:11:35] Voorzitter, ik rond daarvoor maar...

[4:11:39] We zeggen natuurlijk graag dat we heel dicht bij elkaar zitten, maar ik ga dit voorstel zoals hij er nu ligt niet steunen.

[4:11:43] Mevrouw Mühle wil dat volgens mij wel.

[4:11:47] Laat ik dat wel even onderstrepen, want dit is gewoon een wet die het uiteindelijk veel lastiger maakt.

[4:11:53] Ik denk dat het mooi zou zijn als we wel naar elkaar zouden toebewegen, want volgens me is het uitgangspunt helder, ook zeg ik ook naar de heer Klos.

[4:11:59] Maar als je dat op deze manier zo doet, dan ondergraven juist die doelstelling.

[4:12:03] En dat zou natuurlijk wel heel erg jammer zijn, want je kan het niet nog eens een keer overdoen.

[4:12:07] We krijgen nog een beantwoording.

[4:12:09] U krijgt nog een tweede termijn.

[4:12:10] Wellicht dat u nog nader tot elkaar gaat komen.

[4:12:14] Ik kijk naar mevrouw Auwand voor de laatste inbreng in de eerste termijn van uw het woord.

[4:12:18] Ja, voorzitter.

[4:12:19] Dank u wel.

[4:12:20] Voorzitter, ik kan me volledigheidshalve of kortheidshalf, laat ik het zo zeggen, aansluiten bij veel van de punten die door collega's zijn gemaakt.

[4:12:28] We zullen de klimaatcrisis moeten aanpakken.

[4:12:31] We willen onze afhankelijkheid van fossiele brandstoffen zo snel mogelijk moeten afbouwen, moeten van gas af.

[4:12:37] De vraag is of dit wetvoorstel nou verstandig is, want we zitten wel een beetje aan het eind van de pijplijn te doen alsof mest zomaar uit de lucht komt vallen dat we hernieuwbaar kunnen noemen en in een mestregister stoppen zodat we daar op magische wijze onze gasvoorziening kunnen uithalen.

[4:13:00] Zo werkt dat natuurlijk niet.

[4:13:01] En de minister en ik kennen elkaar.

[4:13:04] Wij waren collega landbouwwoordvoerders.

[4:13:06] Dus ik weet dat zij zo goed weet... dat mest ook nogal wat voeten in de aarde heeft... voordat je het eventueel in een vergister kan stoppen.

[4:13:16] Dus daar zal mijn bijdrage zich op concentreren.

[4:13:20] Omdat ik denk dat het kabinet gelukkig... daar ben ik in heel grote voorstander van... heeft gezegd, we gaan het nu een keertje integraal proberen op te lossen.

[4:13:31] Boeren worden met zoveel verschillende regels op zovele verschillenden deelterreinen de hele tijd geconfronteerd.

[4:13:38] Zo komen we er niet.

[4:13:39] Dus we zullen de doelen voor de natuur, voor stikstof, voor water, voor klimaat en voor de dierwaardige veehouderij zo veel mogelijk integraal moeten bekijken.

[4:13:50] En dan kijken wat wijsheid is.

[4:13:53] Dus mijn korte oproep is eigenlijk, neem deze beslissing nu niet, want de komende maanden zijn we met elkaar nog in debat over die stikstofplannen.

[4:14:04] Wat wordt precies die norm voor grondgebondenheid?

[4:14:08] Moeten er maatregelen bij, omdat uit de PBL-berekeningen al is gebleken, nou als alles mee zit, als allesmee zit...

[4:14:17] Dan kan het misschien, we weten het zit nooit altijd helemaal mee, dus dit moet je al incalculeren.

[4:14:23] En dan moet er aan het eind van de rit misschien toch nog een generieke korting plaatsvinden.

[4:14:28] Dat wil je volgens mij boeren niet aandoen.

[4:14:30] Wat je boeren volgens mijn ook niet wil aandoe is een richting opsturen, een prikkel stimuleren met een verplichting...

[4:14:40] Waar hele grote investeringskosten mee zijn gemoeid.

[4:14:44] Ze zijn echt niet misselijk.

[4:14:46] Ik lees in de stukken van de banken die boeren dan al dan niet financieren.

[4:14:53] Productie van biogas in combinatie met opwaarderen tot groengas vergt flinke investeringen.

[4:14:58] Die kan voor individuele projecten oplopen van minimaal 500.000 euro tot meer dan 2 miljoen.

[4:15:05] Ja, als je boeren vertelt dit is een verstandige route, ze gaan die investering doen en dan blijkt dat we er in het totaalpakket onvoldoende rekening mee hebben gehouden.

[4:15:16] Dat ze ook hun weidegang moeten borgen, dat ze ook een grondgebondenheidsnorm moeten hebben.

[4:15:22] Dan denk ik waarom moeten we dit zo snel doen?

[4:15:25] Laten we het debat in samenhang met de verdere uitwerking van de stikstofplannen, dat gaan we de komende maanden doen...

[4:15:34] In samenhang bekijken, is dit nou wijs om boeren deze kant op te sturen?

[4:15:40] Want de grootste vraag is natuurlijk... hoe gaat zich dit verhouden tot de doelen voor een dierwaardige veehouderij... waar deze Kamer zich wel aan heeft gecommitteerd.

[4:15:48] Het staat gewoon in de wet.

[4:15:50] Ik denk niet dat je kan zeggen, nou, dat komt later wel.

[4:15:54] Investeringen gaan heel lang mee... en boeren wachten al ongelooflijk lang op die...

[4:16:00] Stip op de horizon om te weten... oké, geef me alsjeblieft duidelijkheid... welke verschillende doelen, op welke manier ziet het kabinet dat... zodat ik weet hoe ik integraal kan afwegen... welken kant wil ik op, waar wil ik in investeren.

[4:16:15] En als we nu hier alvast mee aan de slag gaan... en over twee jaar komen we weer met een bijstelling... zijn boeren weer twee jaar kwijt... en zitten ze mogelijk alvAST aan een hele dure investering...

[4:16:27] zo lees ik in de stukken, veel belastinggeld naartoe gaat.

[4:16:32] En dat wilde ik de minister ook vragen.

[4:16:34] Ik ken haar zo goed als iemand die zei... ja, je moet je euro's gewoon slim uitgeven.

[4:16:39] Is dit dan een slimme besteding van het belastinggeld?

[4:16:43] En de belangrijkste stukken waar we op wachten, voorzitters... zijn die over de dierwaardige veehouderij.

[4:16:51] De minister weet ook dat het een enorm gevecht is... als je vanuit het bestaande systeem probeert de landbouw te verduurzamen.

[4:17:00] Tot nu toe heeft dat tot ellende gelijkt voor de boeren en het niet halen van de doelen.

[4:17:04] Dus daar wordt niemand blij van.

[4:17:06] Dus opnieuw kijken naar welke landbouw willen we en hoe gaan we dat doen en op welke manier kunnen we boeren daarin zo goed mogelijk helpen, is verstandiger dan toch weer stiekempjes vanuit het bestaande systeem proberen problemen op te lossen.

[4:17:22] En neem de weidegang.

[4:17:23] Hoe vaak is dat wel niet geprobeerd om de weidegang te stimuleren?

[4:17:29] Als je de agrarische pers leest, dan zie je dat het percentage koeien dat naar buiten komt weer daalt.

[4:17:35] Dus die doelstelling dat tenminste die minimale invulling die we nu geven aan weidegangen, 120 dagen per jaar, 6 uur per dag, dat halen we al niet.

[4:17:45] Als je dan boeren de verplichting oplegt en zegt, je kan zelf kiezen, maar het werkt wel het beste als je 500 koeien in een systeem hebt waarin ze niet buiten komen.

[4:17:56] Dan weet je al waar dit gaat eindigen.

[4:17:59] En daarom was ik ook verbaasd over de minimale beantwoording van het ministerie op onze vragen daarover.

[4:18:06] Er is...

[4:18:07] Zo goed door het kabinet gezegd, we gaan het integraal doen.

[4:18:12] Er is een ministeriële taskforce, dus jullie zitten bij elkaar.

[4:18:15] En dan vragen we naar de gevolgen voor de dierwaardigheid en...

[4:18:23] Die prijsprikkel of die prikkel om juist dieren binnen te zetten.

[4:18:29] Dat banken al zeggen tegen boeren, ja je hebt 400 koeien, maar dat is echt te weinig.

[4:18:34] Pas vanaf 500 koeie gaat het renderen.

[4:18:36] Als je dat allemaal weet, dan begrijp ik niet zo goed dat het kabinet en de beantwoording daar zo makkelijk over doet.

[4:18:43] Want de regels die we met elkaar moeten opstellen... om te zorgen dat boeren geholpen worden naar die dierwaardige veehouderij... die gelden voor alle dieren.

[4:18:53] Dan kan je niet zeggen... we sturen op een kleiner percentage mest dan aanvankelijk hadden voorgenomen... dus maakt u zich geen zorgen, dat past binnen de richting... waarin we de vee houderij proberen op te sturen.

[4:19:05] Als een deel van de dieren dan nog steeds hun hele leven niet buiten komt... dan is dat strijdig...

[4:19:11] Met dat wettelijke doel dat boeren in 2040 moeten halen voor een dierwaardige veeouderij.

[4:19:17] Dus ik zou zeggen laten we hier meer tijd voor nemen.

[4:19:21] Laten we dit betrekken bij de debatten over de landbouw de komende maanden.

[4:19:25] Volgens mij zijn we eind van het jaar weten we waar we staan.

[4:19:29] Dan kan je zien waar gaat het heen in de landbauw.

[4:19:32] Wat is er inderdaad eventueel over wat je zou kunnen gebruiken als mestvergisting?

[4:19:39] Maar het andersom doen is veel te risicovol.

[4:19:42] Dus ik hoop dat de minister dat signaal serieus neemt, dat we die tijd kunnen nemen.

[4:19:49] En ik roep de collega's op om deze tijd ook te nemen.

[4:19:53] Andere collega s hebben ook al gezegd, onder stoom en kook, het water is niet verstandig.

[4:19:57] Ik denk dat we er niet zijn met een latere inwerkingstreding, maar dat we vooral het debat de komende maanden in samenhang met die aanpak voor landbouw en natuur moeten doen en dan kijken waar komen we op uit.

[4:20:08] Want ik denk dat dat richting de boeren onze plicht is, maar zeker ook richting doelen voor een dierwaardige veehouderij, waar we echt nog op zitten te wachten.

[4:20:22] Dank u wel voor uw inbreng.

[4:20:24] Nou, we zijn aan het einde gekomen van de inbreg vanuit de Kamer.

[4:20:27] We zijn inderdaad precies een uur verder na de lunch.

[4:20:30] Dus wat dat betreft naar verwachting.

[4:20:33] En dan ga ik natuurlijk opzij kijken naar de minister hoe lang zij denk nodig te hebben voor het kunnen voorbereiden van de beantwoording.

[4:20:42] Zullen we proberen om drie uur weer te beginnen?

[4:20:43] Ik bedoel, mijn beste zonder zijn best heel veel vragen gesteld.

[4:20:45] Ja, u geeft buiten de microfoon om aan dat er veel vragen zijn gesteld.

[4:20:48] Daar heeft u helemaal gelijk in, zegt richting de minister.

[4:20:51] Vraag het om drie uur, begrijp ik.

[4:20:54] Ja, dat is inderdaad redelijk lang, maar ik heb er ook al begrip voor.

[4:20:58] Dan gaan we dat doen en dan wil ik iedereen ook echt vragen om drieuurtips weer terug te zijn, zodat we wel op tijd beginnen.

[4:21:05] We zijn geschorst en we beginnen gewoon om drieuur.

[4:21:09] Tot straks.

[5:05:05] Een hele goede middag allemaal.

[5:05:08] Ik wil jullie allemaal vragen om plaats te nemen.

[5:05:11] We hervatten de vergadering, die is bij deze weer geopend.

[5:05:16] En ik kijk opzij naar de minister voor de beantwoording van de eerste termijn.

[5:05:22] Ik ga haar vragen om aan te kondigen hoe zij die voor zich ziet.

[5:05:27] Maar voordat ik dat doe, wil ik u alvast laten weten dat ik als voorzitter zelf ook nog een wetgevingsoverleg te voeren heb vanavond.

[5:05:34] Net als de heer Van den Berg, weet ik, rondom cyberweerbaarheid.

[5:05:37] En dat zal om half zeven beginnen.

[5:05:41] Dus ik ga u straks wellicht nog vragen, mocht het niet lukken voor die tijd om dit debat maar ook af te ronden, om het laatste gedeelte van mij over te nemen als voorzitter.

[5:05:53] Maar dan weet u dat alvast.

[5:05:54] En wie weet lukt het ons wel.

[5:05:56] Maar ik weet dat er ook veel vragen zijn gesteld aan de minister, dus ik stel voor dat we met haar kijken naar wat voor blokjes we wellicht kunnen verwachten.

[5:06:08] Voorzitter, ik zal eerst een korte intro doen en daarna heb ik een aantal blokjes.

[5:06:12] Eerst over de rijkwijde.

[5:06:14] Er zijn veel vragen over gesteld.

[5:06:15] Ook zit de glastuinbouw er nog in?

[5:06:16] Hoe wordt daarmee gesproken?

[5:06:19] Twee over de betaalbaarheid.

[5:06:21] Dan over de looptijd en de hoogte van de bijmengverplichting.

[5:06:28] Over de rol van buitenlands groengas en de handhaving.

[5:06:32] Dan nog een blokje overig.

[5:06:34] En ook de amendementen die tot nu toe zijn ingediend.

[5:06:39] De appreciatie van amendementten doet u dus op het einde begrijpen?

[5:06:42] Ja, dat doe ik op het eten.

[5:06:43] Omdat veel van de onderwerpen, ook al in de vragen die zijn gesteld, nog weer aan de orde komen.

[5:06:48] Dus dan vindt die appreciatie ook plaats in de context van wat we met elkaar hierover net gewisseld hebben.

[5:06:53] Heel goed.

[5:06:55] Ik stel voor richting de leden dat we de vragen even opsparen tot het einde van ieder blokje.

[5:07:00] Dat doen we met elkaar vaker.

[5:07:02] U kunt natuurlijk zoveel vragen als dat u wilt, maar ik wil ook vragen om, als u dan een interruptie heeft, om die dan wel kort te houden.

[5:07:08] We hebben al veel met elkaar uitgewisseld en ik wil u niet te veel beperken.

[5:07:12] Maar ik zou het fijn vinden voor het tempo dat u een korte interruptie plaatsrichting de minister, zodat we iedereen de gelegenheid hier geven om zijn of haar vragen te stellen.

[5:07:22] Ja, de heer Van den Berghe, u heeft daar een korte vraag over misschien?

[5:07:25] Jazeker, ja.

[5:07:26] Even meer even voor de...

[5:07:27] Ik heb goed geluisterd, maar wat was nou de precieze opzomming?

[5:07:30] Twee was betaalbaarheid.

[5:07:31] Oké, we gaan nog één keer de indeling doen, dan kunt u dat even meeschrijven en dan weet u ook wanneer u welke antwoord kunt verwachten.

[5:07:38] Minister, wilt u nog één de blokjes herhalen?

[5:07:41] Uiteraard, met veel plezier.

[5:07:42] De eerste gaat over de rijkwijde.

[5:07:45] De tweede gaat dan over de betaalbarheid.

[5:07:48] Blokje 3 gaat over de looptijd en de hoogte van de bijmengverplichting.

[5:07:54] Dan komen we bij buitenlands, groen gas en handhaving.

[5:08:00] En dan een blokje wat altijd overig heet, maar daar zitten gewoon veel verschillende vragen in die niet in een van die andere blokjes pasten.

[5:08:07] En daarom vatten we die aan het einde bij elkaar.

[5:08:09] Ten slotte dan dus nog de amendementen.

[5:08:13] Helder.

[5:08:13] En ik zie dat de heer Ginwis ook zojuist is binnengekomen.

[5:08:16] Graag de vragen tot het einde van het blokje even bewaren.

[5:08:19] En korte interrupties, zodat we iedereen de gelegenheid kunnen geven om veel vragen te kunnen stellen, mocht dat nodig zijn.

[5:08:26] Minister, aan u het woord.

[5:08:27] Ik stel voor dat u begint.

[5:08:30] Voorzitter, liever oranje gas dan fossiel LNG uit het Midden-Oosten?

[5:08:36] Of eigen gas eerst, zo vatten de heersers samen.

[5:08:40] Internationale afhankelijkheid, dat zien we eigenlijk allemaal nu, heeft een hoge prijs, letterlijk en figuurlijk.

[5:08:45] En dan draagt diversiteit van energiebronnen bij aan de weerbaarheid.

[5:08:50] Lost dit wetsvoorstel alles wat we ooit hadden gewild hiermee meteen op?

[5:08:55] Nee, ook omdat we juist voorzichtig starten.

[5:08:58] Maar de sector zit hier wel sterk op te wachten.

[5:09:01] Het is al twee keer eerder uitgesteld en zij hebben ook behoefte aan duidelijkheid.

[5:09:06] En ik wil in ieder geval de Kamer in de gelegenheid stellen om inderdaad ervoor te zorgen dat het per 1 januari in kan gaan.

[5:09:13] Dat besluiten we uiteindelijk samen.

[5:09:14] Uiteindelijke besluit u.

[5:09:16] Maar door dit tijdspad wat we kiezen, hebben we wel de mogelijkheid om dat goed te wegen en om dat ook te doen.

[5:09:22] Als we dus blij met de bespreking van vandaag.

[5:09:25] Als we een grotere toekomst voor groen gas in de Nederlandse energiemix zien, moeten we daar dan dus ook een keertje mee starten.

[5:09:31] En zoals mevrouw Mullers eigenlijk stelde, het kip-ei doorbreken.

[5:09:36] En de heer Vermeer zei, een wettelijke basis is nog geen kuub groen gras.

[5:09:41] Nee, maar die vraag verankeren biedt wel de zekerheid dat als je produceert het ook wordt afgenomen.

[5:09:47] En dat is precies wat er nu niet is.

[5:09:50] En daarom kun je dat niet alleen met een subsidie realiseren.

[5:09:53] Nederlandse ondernemers kansen geven dus in een realistisch tempo en met rechtszekerheid.

[5:09:59] De Kamer schetst daarbij een aantal kaders en ook zorgen.

[5:10:03] En die proberen we zo goed mogelijk mee te nemen binnen de wet en ook daarnaast.

[5:10:07] Het zal ook niet de laatste keer zijn dat we daar met elkaar over spreken.

[5:10:11] Wij willen voorzichtig beginnen en evalueren doen we het daarom ook snel.

[5:10:15] De glastuinbouw, dat heeft een heel aantal van u aangegeven, verdient inderdaad bijzondere aandacht.

[5:10:21] En daar kunnen we nog later over te spreken.

[5:10:23] Ook het effect op de energierekening is heel erg van belang.

[5:10:26] En wanneer we kijken naar de stapeling, laten we dan ook kijken naar waar er instrumenten zijn om daar ook aan tegemoet te komen.

[5:10:34] Er zijn onzekerheden komende jaren.

[5:10:36] Dus laten we met elkaar kijken wat we daaraan kunnen doen.

[5:10:39] We zitten midden in een grote omschakeling van de manier waarop we energie en grondstoffen gebruiken.

[5:10:44] Ik ben het helemaal eens met mevrouw Van Oosthout, dit moet elektrificatie niet in de weg staan.

[5:10:50] Dat ben ik echt helemaal met haar eens.

[5:10:52] En ik zie de afbouw van fossiel gas dan ook breed.

[5:10:56] Juist de opbouwing van groen gas betekent ook dat de chemische sector bijvoorbeeld op een gegeven moment de kans heeft om de overstap te maken als grondstof van fossiele gas naar groene grondstoffen.

[5:11:08] Daar kan deze transitie op termijn ook aan bijdragen.

[5:11:11] En daarmee creëren we dus geen lock-in, maar keuzemogelijkheden.

[5:11:16] In zijn algemeenheid geldt vaak dat wachten op 100% zekerheid de zekerste manier is om niet te starten.

[5:11:22] Maar het kabinet is van mening dat een sterke rol van groengas de moeite waard is om op gang te brengen.

[5:11:27] En dat stelt het dan ook voor om te doen met een behoedzaam ingroeipad.

[5:11:32] We gaan met elkaar nog een aantal terechte aandachtspunten wisselen vandaag en ook sterk in de gaten houden.

[5:11:38] Maar ik denk dat uw Kamer een aantal goede suggesties daarvoor heeft gedaan waar ik vervolgens op in zou gaan.

[5:11:44] De potentie van groen gas in Europa is groot.

[5:11:48] En dat kan in 2050 oplopen naar 150 tot 200 miljard kubieke meter.

[5:11:53] En om dat in perspectief te plaatsen, dat is meer dan de huidige import van LNG in Europa.

[5:11:59] Dus de potentie is echt groot.

[5:12:02] Om het energiesysteem weerbaarder en duurzamer te maken met een groter aandeel groen gras, is dan wel een versnelling en opschaling nodig.

[5:12:08] En wat we met het huidig sturingsbeleid via de subsidies kunnen bereiken.

[5:12:13] En dan heeft onderzoek laten zien, een aantal van u vroeg ook naar alternatieven, dat de bijmengverplichting het meest effectieve instrument is om die opschaling ook te realiseren.

[5:12:23] Het zorgt voor een zekere en wettelijk verankerde vraag naar groen gas, waardoor producenten hun business case rond kunnen krijgen en kunnen investeren.

[5:12:31] Dan werd er gevraagd naar de tijdslijn, dat is allemaal nog onderdeel van de introductie, voorzitter.

[5:12:35] De ANWB moet nog naar de Raad van State en dat kan op het moment dat de Tweede Kamer heeft ingesteld met de wetsvoorstel, want dan kan de Raat van State de ANWb gaan behandelen.

[5:12:46] Dus om hen voldoende tijd te geven voor een beoordeling van de ANVb en het verwerken van het advies, is het inderdaad nodig dat eind september de Twee kamer heeft in gestemd met het wets voorstel.

[5:12:56] Als dat niet wordt gehaald, is het vrijwel ondenkbaar dat de bijmengverplichting nog per 1 januari 2027 in werking kan treden.

[5:13:03] Want uiteraard hebben ook de collega's in de Eerste Kamer nog recht op een behoorlijke behandeltermijn.

[5:13:10] Wat gebeurt er als de wet een jaar later in werken treedt?

[5:13:13] Het is al twee keer, al eerder twee jaar uitgesteld.

[5:13:16] Dus opnieuw een jaar uitstel creëert weer onzekerheid, heeft een negatieve impact op de groengassector.

[5:13:22] Al geplande investeringen kunnen dan mogelijk geen doorgang vinden.

[5:13:25] En de gasproductie wordt dan dus wederom niet opgeschaald.

[5:13:30] Even kijken.

[5:13:32] Er zijn veel vragen geweest over deze bijbrengverplichting.

[5:13:38] Even kijken, deze heb ik denk ik al behandeld.

[5:13:41] Wat ik wel nog van belang vind is, we monitoren tussentijds.

[5:13:47] Daar hebben we ook veel van uw vragen over gesteld.

[5:13:49] Dus als het gaat over wanneer gaat de wet in, tot wanneers loopt die, daar kom ik zo meteen nog te spreken.

[5:13:54] Maar wat is de evaluatie?

[5:13:56] In 2029 vindt een brede evaluatie naar de doeltreffendheid plaats.

[5:14:01] En op basis daarvan kunnen we dan ook kijken wat we eventueel nog met elkaar willen aanpassen.

[5:14:06] Maar dan hebben we wel beter zicht op wat het ook inderdaad in de sector teweeg heeft kunnen brengen.

[5:14:12] Mevrouw van Oosterhout heeft daar ook een amendement op.

[5:14:15] Ze zegt leg dat dan ook vast in de wet.

[5:14:18] Ik loop dan alvast vooruit op de appreciatie van de amendementen.

[5:14:21] Maar ik denk dat dat ook heel verstandig is om dat te doen.

[5:14:24] Het moment van die evaluatie, daar zijn een aantal, u heeft een aantal suggesties daarvoor gedaan, daar kom ik straks ook nog verder op terug.

[5:14:35] Even kijken, dat is denk ik even als pure introductie voordat ik teveel de details inga, want dan wil de Kamer vast daar ook op reageren.

[5:14:43] Voorzitter, dan kom ik bij de Rijkwijten, waar een aantal vragen over zijn gesteld.

[5:14:49] En we kennen allemaal de heer Grienwis als een zeer grondig Kamerlid en hij heeft dus ook goed gekeken naar het Guidehouse-onderzoek.

[5:14:58] En hij zegt, ja, waarom de bijmengverplichting bij de ETS 2?

[5:15:02] Zou het niet eigenlijk fijner zijn als we het nog veel gerichter zouden kunnen inzetten?

[5:15:09] En als dat zou kunnen, zou dat fijn zijn.

[5:15:12] Ik snap dat de heer Grimwis die wens heeft.

[5:15:17] Maar hij is enkel uitvoerbaar als die gebaseerd is op alle gasleveringen binnen ETS 2 of ETS 1.

[5:15:24] Uitzonderingen binnen de sectoren zijn niet mogelijk.

[5:15:26] En dat is niet iets wat de ambtenaren van mijn departement vinden, maar de NEA en ook de Belastingdienst waarschuwen ons daarvoor.

[5:15:33] Dan zijn we ook met elkaar verantwoordelijk voor de uitvoerbaarheid van de wetgeving die wij indienen.

[5:15:39] Daarom neem ik die waarschuwingen van de NEA en de Belastingdienst dan ook heel erg serieus.

[5:15:46] Want voor energieleveranciers is het niet mogelijk om onderscheid te maken tussen verschillende toepassingen binnen de ETS 2.

[5:15:52] En dan zijn er vervolgens geen manieren om dit te controleren via contra-informatie.

[5:15:56] En daarom zijn er dan zorgen bij de Belastingsdienst over de handhaafbaarheid en de fraudegevoeligheid.

[5:16:01] De Belastingdienst en GTS hebben deze data ook niet.

[5:16:07] Een koppeling van de bijmengverplichting aan gasverbruik voor elektriciteit levert daarnaast een onvoldoende stabiele prikkel op voor de investeringszekerheid.

[5:16:15] Want gasverruik voor de elektriciteitsproductie wordt namelijk onder meer gebruikt voor het leveren van piekvermogen en dan is weer de hoeveelheid heel lastig te voorspellen.

[5:16:23] En dat piekverbruik, naarmate we meer gas gaan vervangen door zon en wind, zal dat pieKverbruijk ook verminderen.

[5:16:32] En dan heb je dus ook geen zekerheid over dat die hoeveelheid groen gas dan ook wordt afgenomen als je het alleen daaraan zou relateren.

[5:16:38] Dus dat vermindert, zo'n alternatief systeem verminderd echt de zekerheid die we juist met dit wetsvoorstel ook eigenlijk aan de sector willen geven als basis voor hun investeringen.

[5:16:50] De rol van WKK's is inderdaad van belang.

[5:16:56] Zij spelen een belangrijke balancerende rol, zegt de heer Van den Berg terecht.

[5:17:01] En voor de energietransitie is een afbouw van fossiele grondstoffen voor WKK'S van belang, maar zij kunnen in het eindbeeld inderдаad nog nodig zijn, dan draaien ze op.

[5:17:10] Waterstof op groen gas.

[5:17:11] En het aanstaande capaciteitsmechanisme biedt hen dan ook de mogelijkheid om ook op die manier in die markt te blijven.

[5:17:18] Hiermee werkt het kabinet met een generiek en effectief beleid voor die netbalancering.

[5:17:26] Dan was nog de vraag of de opt-in voor de glastuinbouw niet toe te passen op ETS 2.

[5:17:34] Ook daarover is al een aantal keer met uw Kamer gewisseld in de afgelopen jaren dat dit onderwerp in het parlement gespeeld heeft.

[5:17:42] De opt-In is nodig voor de uitvoerbaarheid van ETS2.

[5:17:46] Want voor energieleveranciers is het niet mogelijk om te bepalen voor welk gedeelte van de gaslevering aan glastuimbouwbedrijven wel ETS-2-rechten ingeleverd moeten worden en voor welke deel niet.

[5:17:56] Zelfs als de energieleveranciers dit wel zouden kunnen inschatten, is er geen manier om dat te controleren.

[5:18:02] En zowel de Belastingdienst als GTS hebben dus op dit punt aangegeven geen contra-informatie te kunnen leveren.

[5:18:08] Omdat we hechten aan een uitvoerbaar en ook een betrouwbaar systeem, kan deze theoretische mogelijkheid dus niet in de praktijk gebracht worden.

[5:18:18] Grootverbruikers zijn dan nog naar gevraagd.

[5:18:20] Die opereren in een internationale context en voor het concurrentievermogen van deze bedrijven is besloten om aan te sluiten bij de bestaande EU regelgeving en zo binnen een gelijk speelveld de verduurzaming te stimuleren.

[5:18:32] Voor grootverbruiker zal ETS1 een additionele prikkel genereren om over te stappen op duurzame energiedragers.

[5:18:39] We zeggen ook met elkaar geen koppen op ETS 1, dus daarom breiden we die verplichting ook niet uit naar die sector.

[5:18:46] Maar aanvullend natuurlijk zetten we als kabinet in op maatwerkafspraken om bepaalde bedrijven ook wel te helpen.

[5:18:51] Om Vria GroenGas toch aan hun verduurzamingsopgave te willen voldoen.

[5:18:55] Maar niet als een extra kop waar zij toe verplicht zijn.

[5:18:59] De bijmeningsverplichting is één onderdeel van het systeem waarbinnen de verduurzaming van de glastuinbouw plaatsvindt.

[5:19:07] Ook de werking van ETS2 op langere termijn, de rol van WKK's en andere randvoorwaarden spelen een rol.

[5:19:13] Ik heb ook de afgelopen weken in de context van de begroting heel goed overleg gehad met mijn collega van LVVM.

[5:19:20] We hebben ook gezegd dat we voor die glastuinbouw goed naar de totaliteit moeten kijken.

[5:19:27] Dit is een belangrijke stap in hun verduurzamingsambities, want dit is echt een sector met ambities.

[5:19:32] We hebben gezegden dat we de komende maanden goed samen moeten kijken naar de andere stappen, zodat de sector een realistisch en geloofwaardig pad naar die verduURzaming heeft.

[5:19:41] Dus daar gaan we zeker nog over te spreken komen.

[5:19:45] Natuurlijk weten wij ook van de afspraak die er in het verleden was gemaakt om de bijmengverplichting van groen gas te koppelen aan compensatie.

[5:19:53] En het is ons vaste voornemen om zo'n afsprak ook te honoreren.

[5:19:58] vooruit kan lopen op wat we met Prinsjesdag met elkaar gaan bespreken en wat we dan gaan presenteren.

[5:20:06] Maar die afspraak staat zowel de collega van LVVN als mij heel helder op het netvlies.

[5:20:12] En ik vind het ook belangrijk als betrouwbare overheid dat wij dan ook betrouwaar daarin zijn.

[5:20:18] Wij zijn dus voornemens om komende maanden verdere afspraken te maken over onder andere de ETS2 met de sector.

[5:20:26] En ervoor te zorgen dat het in de optelsom ook allemaal leidt tot een pad wat uitvoerbaar is richting 2040.

[5:20:34] Dan wordt in het wetvoorstel gestuurd op CO2-ketenemissiereductie, omdat hierdoor reductie in de hele keten meetelt.

[5:20:41] Zoals reducties van methaan uit mest en op deze manier wordt maximale emissiereductie en zo efficiënt mogelijk productieketens gestimuleerd.

[5:20:50] Een bepaald percentage van het gasverbruik is overwogen, maar als onvoldoende effectief beoordeeld.

[5:20:56] Doordat het gas verbruik afhankelijk is van externe omstandigheden, zoals hoe koud de winter is, ontstaat hier dus weer teveel onzekerheden over het inkopen van volumes.

[5:21:04] En dan krijg je dus weer niet de zekerheid in de markt over de afname van het gras waarvoor we dan ondernemers vragen om te investeren.

[5:21:13] Dan is het vraag over welk onderdeel zou moeten worden toegerekend aan de producent en werkdeel aan het verbruik.

[5:21:22] De bijmengingverplichting is een maatregel om het aandeel groen gas in de totale levering aan gas te verhogen...

[5:21:28] En het voordeel dat de producent hiermee behaalt is dus een zekere afzetmarkt.

[5:21:32] En dat zorgt voor een reductie van de CO2-intensiteit van het hele gasnet.

[5:21:39] Natuurlijk daarbuiten ook in de ETS1, ik zei net al, staat het ondernemers natuurlijk vrij om een contract verder voor groengas af te sluiten als onderdeel van hun verduurzamingsmix.

[5:21:49] En de WKK's ben ik net op ingegaan.

[5:21:53] Er is een verwachting ook bij de groengassectororganisatie Platform Groengas dat er echt een toenaming van investeringen zal komen.

[5:22:01] Sterker nog, de voorbereidingen worden echt nu al getroffen.

[5:22:04] Dus mensen in de sector zijn klaar om te investeren, willen investeren.

[5:22:07] Graag deze groei inzetten, maar wachten natuurlijk op de helderheid van dit wetsvoorstel om dat ook te doen.

[5:22:16] Voorzitter, dat was misschien even het blokje rijkwijten en wat opmerkingen over de glastuinbouw.

[5:22:21] Waarbij ik me verexcuseer voor het feit dat we dit debat net voor Prinsjes zag.

[5:22:25] Ik niet zo expliciet kan zijn als ik anders misschien graag had gewild.

[5:22:29] Daarom heb ik geprobeerd te verwoorden wat de inzet is geweest.

[5:22:32] Dank.

[5:22:33] Oké, dank u wel.

[5:22:35] Ik heb weet van twee collega's dat zij graag een vraag willen stellen.

[5:22:39] Dus ik kijk ook even rond.

[5:22:40] Ja, dan gaan we beginnen met de heer Gimis.

[5:22:45] Ja voorzitter, dank je wel.

[5:22:47] Eh, ik vind de antwoorden tot nu toe erg teleurstellend en abstract en vrij vaag.

[5:22:52] En eigenlijk het naspreken van de noten aan het verslag die ook al geen goed antwoord gaf op de gestelde vragen.

[5:22:58] Maar ik pak er even een paar.

[5:23:00] Eerst maar vraag 1.

[5:23:02] Zorg dat ik u onderbreek, maar ik wil toch even voorstellen dat u het per vraag doet.

[5:23:07] Dus gewoon één vraag nu, want er zijn ook nog andere collega's die ook vragen willen stellen.

[5:23:12] Bedoelt u dat ik alle vragen in meerdere interrupties of alles in één interruptie?

[5:23:17] Ik zou het graag willen dat u dat beperkt tot één vraag op dit moment.

[5:23:20] Dan mag u daarna nog een vervolgvraag stellen, zoals we dat zojuist ook hebben gedaan naar elkaar toe.

[5:23:26] Want anders krijg ik vijf vragen tegelijk.

[5:23:29] Ik wil ze wel om te bestellen, maar het kan wel zijn dat er dan zes interrupties zijn.

[5:23:33] Ja, dat is goed.

[5:23:34] Oké, prima.

[5:23:36] Want ik wil het graag kort...

[5:23:39] Allereerst de consequentie van wat de minister zegt over die keten... over de hele keten de emissiereducties toerekenen.

[5:23:49] Tenminste, hoe werkt dat dan precies, is mijn vraag.

[5:23:52] Welk deel, bijvoorbeeld als je een deel bijmengt in het voorstel van de minister... bij huishoudens en bij de glastuinbouw... en als je het daaraan toerekent, dus ook de lastenverzwaring...

[5:24:02] Welk deel van de CO2-reductie wordt dan aan deze sectoren toegerekend?

[5:24:06] Dat is eigenlijk mijn vraag 1 voordat ik de rest stel.

[5:24:13] De CO2 reductie wordt toeg gerekend aan de partij die dat in het gasnet inbrengt.

[5:24:22] Daar wordt het aan toegereken.

[5:24:23] Het verlaagt natuurlijk wel de CO3 intensiteit van al het gas wat gebruikt wordt.

[5:24:30] Voorzitter, precies.

[5:24:31] En dus krijgt de glastaanbouw niks toegerekend van het groen gras wat zij wel moeten verbruiken en de kostenstijging die ze daarmee voor hun rekening nemen.

[5:24:40] in het voorste van het kabinet.

[5:24:42] En bovendien gaat het kabinent dan wel foei roepen als de glastuinbouw in 2030 op 4,5 in plaats van 4,3 megaton restemissie zit.

[5:24:51] Dat zou ik de minister willen meegeven om dat in ieder geval wel te verdisconteren in de discussie die in het kabinett nog gaat volgen over

[5:25:00] Hoe je daarmee omgaat.

[5:25:01] Want de glasduinbouw gaat aan de ene kant groen gas gebruiken.

[5:25:04] Waar dus CO2 winst wordt mee geboekt.

[5:25:06] Die elders wordt toegerekend.

[5:25:09] En ondertussen gaat het kabinet de glastuinbouwer wel potentieel onder oren slaan.

[5:25:12] Omdat ze een restemissiedoel niet helemaal realiseren.

[5:25:16] Mede omdat de overheid zelf in gebreken blijft.

[5:25:18] Om dat ze vergunningen niet op tijd leveren.

[5:25:21] Is de minister daartoe bereid?

[5:25:24] Voorzitter, we zullen natuurlijk altijd fair zijn, ook richting de sector glastuinbouw zoals we dat willen zijn, richting alle sectoren.

[5:25:34] We hebben, de heer Griemus suggereert eigenlijk op twee vlakken dat we dat mogelijk niet zijn.

[5:25:40] Als het gaat over de kosten, daar heb ik geprobeerd zoveel mogelijk te zeggen als ik op dit moment kan.

[5:25:47] Waar het gaat om de belofte die eerder is gedaan om de sector ook te compenseren voor de bijmengverplichting en het daar ondervallen.

[5:25:54] En dan vervolgens het halen van de doelen.

[5:25:58] Daar vindt een gesprek over plaats.

[5:26:00] Maar natuurlijk, voor de hoeveelheid gas die de sector nog gebruikt, is de lagere CO2-intensiteit van dat gas ook voor de glastuinbouw mee in het halEN van hun doelen

[5:26:16] Dus het is niet zo dat zij, in tegenstelling tot anderen, dan niet met die lagere CO2-intensiteit mogen rekenen voor het berekenen van hun finale uitstoot.

[5:26:25] Dus ik denk dat dit gewoon een misverstand is in het antwoord zoals ik dat misschien eerder heb gegeven.

[5:26:31] En dat de heer Griemers en ik het met elkaar eens zijn dat het ook belangrijk is dat zij ook uiteraard van die lageren CO2 intensiteit, dat zij daarmee mogen regelen.

[5:26:39] Voorzitter Helder, dan is mijn volgende vraag eigenlijk een reactie op wat de minister zei.

[5:26:43] Ja, als je zoals de heer Grimmis en de heere Van den Berg...

[5:26:48] de doelgroep wil verleggen in lijn met het advies van het Guidehouse-rapport, dan heb je het over zo'n klein deel van de elektriciteitsproductie, piekproductie.

[5:26:58] Tegelijkertijd wordt in Nederland nog 30 procent, 8,5 miljard kuub gas verstookt om elektriciteit op te wekken.

[5:27:04] Dus vooralsnog, ook al krimp je, overigens alles, ETS, twee sectoren gaan minder gas gebruiken, dus die krimps zul je overal zien,

[5:27:13] Dan kun je de komende jaren nog prima de intensiteit van het gebruik van groen gas verhogen en dan heb je voldoende voorraad.

[5:27:19] Is de minister dat met mij eens, dat dat tegenargument van piekvermogen en daarmee suggereren dat het maar om een klein beetje gaat, niet klopt?

[5:27:29] Het was één van de argumenten die ik heb genoemd.

[5:27:31] De onuitvoerbaarheid waar de NEA en de Belastingdienst voor waarschuwen.

[5:27:36] Dat is natuurlijk het allerbelangrijkste.

[5:27:39] En daarnaast is dan ook dat het een extra onzekerheid geeft.

[5:27:43] Maar natuurlijk is er ook nog steeds een bepaalde marge.

[5:27:46] Dus daar heeft de regering ook weer gelijk in.

[5:27:49] Voorzitter, dank u wel.

[5:27:51] Dan mijn volgende vraag gaat, hoezo is het onuitvoerbaar?

[5:27:54] Ik sluit aan in het amendement, althans dat is de bedoeling, bij de werkwijze die al wordt garanteerd door de Belastingdienst en door spelers in de markt, of in lijn met de wet Fiscale Klimaatmaatregelen Gewasduinbouw.

[5:28:07] In het kader daarvan worden al allerlei gegevens en producties geregistreerd.

[5:28:13] Dus met name aan de kant van de elektriciteitsproductie en de WKK's dus.

[5:28:18] Dus waarom zou dat nu in één keer onuitvoerbaar zijn, terwijl het in het kader van de wet Fiscale Klimaatmaatregelen Grasstaanbouw allemaal al lang gebeurt?

[5:28:26] En kan de minister dat op schrift aan de Kamer doen toekomen, hoe dat dan precies zit en waarom het wel en niet uitvoerbar is en waar de verschillen zitten met deze wet voor een volgende termijn?

[5:28:36] Minister.

[5:28:37] Voorzitter, ik denk dat ik hier misschien bij de appreciatie van het amendement nog even nader op terug kan komen.

[5:28:42] En als er nog aanvullende schriftelijke informatie gewenst is, dan kunnen we ook ervoor zorgen dat we dat nog zuren.

[5:28:49] Oké, laten we dan bij de associatie van de amendementen dit dan nog eventjes beetpakken.

[5:28:53] Ja.

[5:28:54] Heeft u nog een andere vraag?

[5:28:56] De minister gaf ook als eigen argument van ja, als we dat nou verleggen naar de sectoren waar groen gas het meest interessant is, dan hebben we niet meer helemaal de zekerheid, zoals bij elektriciteitsproductie, hoeveel groen gras aan de voorkant dan wel of niet wordt ingezet.

[5:29:10] Terwijl we wel weten, zoals de heer Van den Berg ook al zei,

[5:29:13] dan gebeurt het precies op die momenten dat er ook echt een business case is, om zo te zeggen.

[5:29:17] En dat je groen gas zou kunnen bijmengen.

[5:29:19] En dan kun je eigenlijk ook omdenken en de WKK weer belangrijk maken in onze elektriciteitsproductie.

[5:29:24] Waar we de afgelopen jaren eigenlijk de WK een beetje hebben weggepest.

[5:29:26] En nu tot de conclusie komen, we hebben de komende jaren keihard nodig om ons net een beetje te balanceren.

[5:29:31] Hoe ziet de minister dat?

[5:29:33] Ik zou niet beginnen bij een bepaald instrument in ons energiesysteem tot het centrum te maken van wat we belangrijk moeten maken.

[5:29:43] We sturen op een zo effectief en efficiënt mogelijk elektriciteitssysteem.

[5:29:48] Daarbij houden we ook rekening met het feit dat door de verandering in onze energiemix we minder vastopgesteld vermogen zullen hebben en er dus af en toe pieken zullen zijn die we op een andere manier moeten opvangen.

[5:30:00] een andere manier moeten opvangen.

[5:30:01] WKK's kunnen daar zeker een rol in spelen.

[5:30:04] Maar ook bijvoorbeeld batterijen zouden daar een rol ook in kunnen spelen... of vraagafschakeling.

[5:30:08] En zo houden we met elkaar de kosten laag.

[5:30:10] Het volgende blokje is betaalbaarheid.

[5:30:13] We proberen ook met elkaar te sturen op de efficiëntie van het systeem.

[5:30:17] Wkk's kunnen natuurlijk in dat capaciteitsmechanisme ook meedraaien.

[5:30:22] Dus in plaats van één specifiek middel voorop te zetten...

[5:30:25] Het kabinet heeft een voorkeur voor meer generieke instrumenten waarbij we het beste uit de markt halen.

[5:30:33] Dat is dus de keuze.

[5:30:36] Ja, goed idee.

[5:30:37] Ik heb een heel aantal vragen van de minister afgevuurd.

[5:30:42] Nee, maar even... Tot nu toe vind ik gewoon de tegenargumentatie niet overtuigend.

[5:30:46] Daarmee zeg ik niet dat ik nooit zou kunnen vallen voor de argumenten van de andere kant.

[5:30:52] Alleen, ik heb het gewoon niet genoeg zwart op wit gezien.

[5:30:54] En ik heb ook geen bijstand dan wat tegenspraak gekregen vanuit het ministerie om het amendement te vervolmaken.

[5:31:01] Dus ik hoop dat in het vervolg

[5:31:03] Ik nog samen met collega Van den Berg kan werken met hulp van het ministerie aan een beter amendement.

[5:31:08] Zodat er in ieder geval een uitvoerbaar en juridisch goed amendement straks ligt.

[5:31:14] En niet dat wij hier met de kennis van de Kamer, die natuurlijk soms over wetten zoals deze beperkt is, dan maar iets moeten proberen.

[5:31:23] Dus dat is nog mijn laatste verzoek in deze laatste ronde voor deze termijn.

[5:31:29] Ja, dank u wel.

[5:31:30] Minister, wilt u daar nog kort op reageren?

[5:31:31] Ja, ik zal er maar even twee woorden over zeggen.

[5:31:33] Want we zullen uiteraard naar eer en geweten zo goed mogelijk ook de regering willen ondersteunen.

[5:31:38] Zoals dat altijd gebeurt.

[5:31:42] Het verzoek wat werd gedaan was niet om... Had de wens om een amendement te zijn, maar betekent eigenlijk vrijwel het ontwerpen van een heel nieuw systeem.

[5:31:53] En dat is ook waarom het gewoon in redelijkheid niet meer te doen was om het voor dit moment uit te werken.

[5:31:57] Dus echt een heel ander systeen moet uitwerken.

[5:31:59] Dan kost dat veel meer tijd.

[5:32:02] Dus daar is het helaas denk ik niet gelukt.

[5:32:06] Maar ik wil ook staan voor de mensen die alle Kamerleden, en ik hoop dat u dat allemaal ervaart, met welk amendement zij opkomen, altijd op voldoende ambtelijke ondersteuning kunnen rekenen.

[5:32:17] En daarbij vraag ik dan ook uw aandacht en reflectie voor als het zo groot is dat het eigenlijk niet meer te doen is, maar het om een groot wetsvoorstel gaat, dat het dan ingewikkelder is.

[5:32:29] Ik zeg niet dat u dat deed, meneer Grimwis.

[5:32:33] Dat wil ik ook niet zeggen.

[5:32:33] Maar ik vraag ook reflectie voor de ambtelijke capaciteit.

[5:32:36] We proberen het zo goed mogelijk te doen.

[5:32:38] Maar ich konstateer dat dat niet hier naar de vredenheid is geweest van de heer Grimmis.

[5:32:42] En dat trekken wij ons ook natuurlijk aan.

[5:32:44] Dat vind ik ook vervelend.

[5:32:46] Dank u wel.

[5:32:48] Ik ga even naar de volgende spreker.

[5:32:49] De heer Vlag.

[5:32:50] U heeft ook een vraag.

[5:32:51] Ja, voorzitter.

[5:32:52] Even over het oordeel van het debat.

[5:32:54] Ik merk enige fortvarendheid bij de voorzitters.

[5:32:57] En das snap ik ook.

[5:32:58] Maar tegelijkertijd, we doen dit in blokjes.

[5:32:59] Dus dan kan het zijn dat in dit blokje je een aantal vragen hebt.

[5:33:03] Het gaat om wetgeving, het gaat om zorgvuldigheid en we hebben tot tien uur.

[5:33:05] Dus ik zou toch enige clementie willen vragen om het debat goed te kunnen voeren.

[5:33:11] Maar goed, dat gezegd hebbende.

[5:33:13] Voordat u er verder gaat, ik ben het daar van harte mee eens.

[5:33:15] En het is allerminst mijn bedoeling om u op te jagen of iets dergelijks...

[5:33:19] Maar ik wil vooral dat iedereen zijn vragen kan stellen per blokje.

[5:33:22] Dus vandaar dat ik ook u alle oproep om te kiezen en de belangrijkste vragen eerst stellen.

[5:33:28] Dan kijk ik even rond.

[5:33:29] En als iedereen anders geweest is, dan wil ik zelfs nog een tweede ronde binnen hetzelfde blok opstarten.

[5:33:34] Zodat andere vragen ook nog gesteld kunnen worden.

[5:33:36] Maar laten we snel doorgaan.

[5:33:38] Ik geef u nu het woord.

[5:33:40] En ik hoop dat ik u een gelegenheid stel om alle vragen te stellen.

[5:33:45] Prima, voorzitter.

[5:33:47] Dank.

[5:33:47] Bij dit blok...

[5:33:49] komen we toch bij een punt waarvan we allemaal voelen dat het schuurt.

[5:33:51] Dat is die sector, de glastuinbouw en ook andere energieintensieve MKB-sectoren.

[5:33:57] Met alle goede bedoelingen voel je gewoon dat het daar schuut.

[5:34:00] We hebben in het verleden echt een historische vergissing gemaakt door glastijnbouwen onder die ETS 2 te brengen.

[5:34:06] En dan vervolgens krijgen we nu het antwoord, ja maar het is eigenlijk niet uitvoerbaar om uitzonderingen daar binnen te maken.

[5:34:12] Ja, het is van tweeën één.

[5:34:13] Of we herstellen die historische vergissing, daar ga ik straks ook sowieso een motie over indienen samen met de heer Grimwis, om dat alsnog te doen, want het blijkt gewoon keer op keer niet te werken dat de glastijnbouw onder ETS2 valt.

[5:34:24] Of, we gaan binnen die ETS 2 wel uitzonderingen maken, lastig uitvoerbaar, maar dat is dan maar jammer.

[5:34:31] Want er wordt iedere keer gezegd, ja maar met compensatie lossen we het op.

[5:34:34] Ja die compensatie is wel tijdelijk en die is aller onzekerst.

[5:34:38] Want hij is zelfs nu nog onderdeel van begrotingsonderlandingen.

[5:34:40] Daar heb ik ook even aan mogen snuffelen de afgelopen weken.

[5:34:44] En als er iets mij bijgebleven is, is de grote mate van inwisselbaarheid en onzekerheid van dat soort dingen die daar over tafel gaan.

[5:34:51] Dus dat geeft mij absoluut geen vertrouwen.

[5:34:53] Hier zal echt een beweging op moeten komen.

[5:34:55] om de steun van de SGP ook aan dit voorstel te kunnen verbinden.

[5:34:58] Dus ik hoor van de minister graag nog een keer de reflectie hoe ze dan de oplossing ziet, behalve dan de compensatie die ik volgens mij ontrafeld heb, voor de glastuinbouw.

[5:35:11] We spreken natuurlijk vandaag niet over het ETS2-voorstel, maar ik begrijp de vraag van de heer Vlag.

[5:35:18] Daarom heb ik ook willen aangeven dat ik echt samen met mijn collega van LVVN, die zoals de heere Vlag goed weet, want ik weet dat hij regelmatig ook met hem heeft samengewerkt, de staatssecretaris, goed gekeken heeft naar wat is nou voor deze sector, die ook echt graag wil verduurzamen,

[5:35:38] Hoe zorgen we er nou voor met hen dat er een pakket ligt wat aan de ene kant stimulerend is, maar dat ook zorgt dat deze sector kan innoveren en onafhankelijker kan worden van die fossiele brandstoffen.

[5:35:50] De sector wil dat graag.

[5:35:51] We zijn echt over de breedte van de opgave voor deze sector met hen in gesprek.

[5:35:57] En ook daar gaan we niet over één nacht ijs.

[5:36:01] We spreken echt goed met hen over wat er allemaal nodig is.

[5:36:04] Dus de heer Vlag en zowel de staatssecretaris als ikzelf zullen hier zeker ook nog met elkaar over komen te spreken.

[5:36:12] Want we moeten het ook in de optelsom, ook voor zo'n sector, ook zorgen dat we dat integraal in de gaten houden.

[5:36:22] Een vervolgvraag, voorzitter.

[5:36:23] Begrijpt de minister dat dat voor mij op dit moment al het minst geruststellend klinkt?

[5:36:29] Ik heb al gezegd compensatie is tijdelijk.

[5:36:31] En we slagen er steeds in om die sector in hun verduurzaming eigenlijk steeds tegen te werken.

[5:36:37] Eigenlijk het gas er steeds af te halen, omdat het daar net iets anders geregeld is dan in andere sectoren.

[5:36:42] Ik heb een poging gedaan in het amendement, en misschien wil de minister daar niet op vooruit lopen, maar dat komt dan straks wel.

[5:36:47] Om te kijken, nou kunnen we de grens dan niet bijvoorbeeld bij 25.000 leggen?

[5:36:51] Zodat je echt die sectoren waar het eigenlijk gewoon geen nut meer heeft, omdat ze alle andere energiebesparende maatregelen al zullen nemen...

[5:36:58] Om daar dan een grens te leggen.

[5:37:01] In een poging om het werkbaar te maken, om dat onderscheid wel te maken.

[5:37:04] Het gaat mij vooral om de glastuinbouw, maar er zijn ook andere sectoren.

[5:37:09] Dit gaat verder dan alleen compensatie.

[5:37:11] Ik hoop dat dat duidelijk is in de richting van de minister.

[5:37:16] Dat is mij absoluut duidelijker.

[5:37:18] Laat mij ook aan de heer Vlag zeggen, nogmaals, dat is mij ook echt duidelijke.

[5:37:25] En we spreken met elkaar voor Prinsjesdag, dus ik kan niet op alles het gesprek volledig voeren.

[5:37:32] Maar die vlag mag erop vertrouwen dat wij dat gespreK breder hebben gevoerd dan alleen deze bijmeningsverplichting en de compensatie daarvoor.

[5:37:40] Dat we echt met de sector willen kijken naar een transitiepad wat hen zekerheid geeft op de langere termijn.

[5:37:48] Waarbij we ons ook rekenschap geven van de termijnen waarop investeringen zich

[5:37:51] weer terugverdienen.

[5:37:53] Nu heeft daar ook specifiek hier voor de groen gas bijmengverplichting, heeft een aantal van u daar vragen over gezet en opmerkingen over gemaakt.

[5:38:00] Daar zal ik zo op terugkomen.

[5:38:02] Maar het korte antwoord is, ik zie dat ook.

[5:38:05] En dus ook dat nemen we mee.

[5:38:09] De heer Vlag.

[5:38:09] Voorzitter, ik begrijp dat de minister nog niet alles kan zeggen.

[5:38:12] Ik hoop dat de ministre dan ook begrijpt dat het voor ons heel lastig is om een weging te maken.

[5:38:15] En richting stemmingen kan ik me dus heel goed het verzoek van de heer Grimwis voorstellen.

[5:38:19] Dat je juist na Prinsjesdag daar nog een keer over zou willen spreken.

[5:38:23] Maar daar loop ik nu niet op vooruit.

[5:38:24] Ik laat het hier even bij.

[5:38:26] Prima, dank u wel.

[5:38:27] Ik zag ook de hand van de Heer Jumelet en daarna komt bij de Heere Van den Berg.

[5:38:33] Voorzitter, dank u wel.

[5:38:34] Eigenlijk in het verlengde wat betreft de heer Vlag heeft gezegd, want de minister antwoordde, vandaag gaat het niet over ETS 2, maar gaat over de bijmeningsverplichting.

[5:38:45] De rijkwijde is aan de orde in het eerste blokje, maar dat bracht mij nog even bij de gedachte, kan het zo zijn, ik zei net zelf in mijn eigen bijdrage, 2028 ETS2 in werking,

[5:39:00] Dat het in theorie is om uiteindelijk de glastuinbouw er toch uit te laten als het gaat om ETS.

[5:39:06] En moet daar nog besluitvorming over plaatsvinden.

[5:39:11] Tegen de achtergrond, ook dat zijn woorden die net uitgesproken zijn, stimulerend.

[5:39:15] Dat de tuinbouwwel kan innoveren en dat er ook sprake is van eigen transitiepad.

[5:39:20] Dus die vraag zou ik willen stellen, voorzitter.

[5:39:23] Helder, dank u wel.

[5:39:24] Minister.

[5:39:27] Ik heb mij natuurlijk voorbereid op de bijmengverplichtingen, niet op alle ins en outs van hetgeen gewisseld is geweest in de ETS 2 en de discussie die daarover toen heeft plaatsgevonden, inclusief het besluit om de glastuinbouw daaronder te laten vallen.

[5:39:42] Ik heb begrepen dat ook daar de uitvoerbaarheid een argument was, maar ik zorg even dat daar nog

[5:39:47] Wat nadere informatie voorkomt zometeen nog in de loop van dit debat voor de heer Jumelet op dat punt.

[5:39:55] En overigens, de stemmingen kan ik me voorstellen over dit wetsvoorstel zouden nog wel eens na Prinsjesdag net kunnen vallen.

[5:40:04] Dus in ieder geval heeft u dan kennis van hetgeen daarover wel in de begrotingen gemeld is of kan worden.

[5:40:15] Ik probeer dus op het specifieke punt van de heer Humillet zo meteen nog even te praten.

[5:40:19] Dus er komt straks nog wat meer over.

[5:40:21] Maar de heere Humillett heeft toch nog een vraag.

[5:40:24] Ja, voorzitter.

[5:40:24] Ik stel deze vraag omdat je op zoek bent naar hoeveel ruimte is er nog.

[5:40:29] Als het gaat om flexibiliteit.

[5:40:31] Hoeveel ruimte is there nog om ook aanpassen te doen?

[5:40:35] Bij de minister ook in de discussie dat in de wet staat binnen vijf jaar evalueren.

[5:40:40] Nou, in beantwoording staat 2029.

[5:40:43] Het lijkt erop dat er behoefte is om dat dus ook eerder te doen.

[5:40:46] Dus op zoekgaande naar flexibiliteit is deze vraag zojuist ook gesteld.

[5:40:51] En als het in de wed wordt vastgelegd, wordt die op 2029 bij amendement vastgelegt dan.

[5:40:56] Maar ik zoek vooral ook naar flexabiliteit.

[5:40:58] Kan de minister daar nog op reageren?

[5:41:00] De minister.

[5:41:02] Daar zal ik zo meteen bij de evaluatie ook nog wat op terugkomen.

[5:41:06] Dus dan kunnen we dit misschien nog even nader met elkaar uitspreken.

[5:41:12] Maar nogmaals, ik liep al even vooruit op het amendement van mevrouw Van Oosterhout.

[5:41:16] Ik denk, ook gezien de aandachtspunten die een aantal van u schetst, dat zo'n eerdere evaluatie, en dat dan ook wettelijk vastleggen, ook weer comfort geeft dat we op dat moment daarnaar kijken.

[5:41:27] Dat heeft natuurlijk alleen maar zin als je dan ook wat kunt.

[5:41:29] En dat is eigenlijk waar de heer Humlet terecht aan refereert.

[5:41:33] En laat me daar zo meteen in de beantwoording op terugkomen.

[5:41:36] Oké, en dan komt het blokje overig of bij amendementen?

[5:41:38] Nee.

[5:41:39] Het zit volgens mij in een van de andere blokjes nog.

[5:41:41] Maar in ieder geval uiterlijk bij de amendementen.

[5:41:44] Maar ik geloof dat het al in een eerder blokje zit.

[5:41:46] Oké.

[5:41:49] De heer Juppelet?

[5:41:50] Ja?

[5:41:51] Nee?

[5:41:51] Oké, dan gaan we door naar de heer Van den Berg.

[5:41:55] Ja, dank voorzitter.

[5:41:56] Ik hoorde de minister spreken over het capaciteitsmechanisme wat er aan zit te komen, ook voor de warmtekrachtkoppelingen.

[5:42:04] Maar dat wil ik wel even gezegd hebben, dat die discussie over het kapaciteits mechanisme, dat speelt al sinds 2014.

[5:42:10] En dan was het in 2023 mijn collega de heer Ginwis samen met Bontebal, Bouke en Erkens, die toen een motie hebben ingediend van dat moet er nu echt komen.

[5:42:20] Ik zou ook nog vorig jaar het moeten binnen een half jaar komen.

[5:42:23] En op de Kamervragen die ik heb gesteld van zijn er dan tijdelijke maatregelen voorzien voor de sectoren, beantwoordde de minister nee.

[5:42:32] Nou concreet, als dan volgend jaar de bijmengverplichting zou ingaan, dan zitten we nog twee aan drie winters zonder de vergoedingen van het capaciteitsmechanisme.

[5:42:42] Dus hoe kan de minister dat dan met elkaar rijmen dat die WKK's zijn belangrijk voor het energiesysteem, maar ze moeten wel drie jaar lang aan zwaardere verplichtingen doen, terwijl ze nog niet onder het capaciteitmechanismen vallen.

[5:42:54] Ik ben blij dat de heer Van den Berg...

[5:42:58] hier even memoreert hoe lang de discussie over een capaciteitsmechanisme al loopt... maar dat dit kabinet nu de doorbraak heeft bereikt... om het voorstel daadwerkelijk aan het parlement te sturen.

[5:43:07] Ik hoop natuurlijk ook dat we er spoedig met elkaar uit zijn... en dat dat zo snel mogelijk in kan gaan.

[5:43:14] De bijmengverplichting, en ik heb net al gezegd wat ik daarover kan zeggen... waar die de glastuinbouw raakt...

[5:43:24] Er in het verleden een afspraak is gemaakt over compensatie.

[5:43:27] En zij ook de verlaagde CO2 intensiteit natuurlijk kunnen meerekenen in hun reductiedoelstellingen.

[5:43:36] Leidt mij niet tot dezelfde conclusie als de heer Van den Berg dat er dan een paar jaar een gat zit voor deze sector.

[5:43:45] De heer van den Berg.

[5:43:47] Ja, dank u voorzitter.

[5:43:49] Moet ik dan dus concluderen dat... Kijk, ik maak er vooral het punt, die WGK's hebben een belangrijke rol voor ons energiesysteem.

[5:43:56] Maar tegelijkertijd zal de glastuinbouw vanaf 2027, 2028 toch echt wel veel zwaarder krijgen.

[5:44:02] En het is de vraag of sommige bedrijven dat overleven.

[5:44:05] En daarmee verdwijnen dus die WK's uit de markt.

[5:44:08] En dat is een hele slechte zaak.

[5:44:11] Kan de minister dan uitleggen hoe dan...

[5:44:13] Want ze refereerde naar het capaciteitsmechanisme.

[5:44:15] Hoe dat dan in die tussentijd...

[5:44:17] dan is het toch een leemte waar ze mee om moeten gaan.

[5:44:21] Ze moeten wel voldoen aan de hogere kosten, maar ze krijgen nog niet de vergoedingen vanuit het capaciteitsmechanisme.

[5:44:27] De minister.

[5:44:28] Dat is meer een langetermijnperspectief op de rol van de WKK's en de zorgen die de heer Van den Berg ook daarover had.

[5:44:41] Als we de bijmengverplichting invoeren, zoals het kabinet voornemens is, en ook in de goede...

[5:44:46] ...samenspraak met de glastuinbouwsector... ...dan willen wij daarmee ook het risico zo laag mogelijk houden... ...dat er reden zou zijn dat WKK's niet meer aan zouden kunnen gaan... ...of dat glastuimbouwbedrijven zouden verdwijnen in grote mate.

[5:45:01] Een individueel bedrijf in elke sector kan omvallen.

[5:45:05] We zijn geen staatsgeleide economie, dus...

[5:45:08] Normaal ondernemingsrisico is er altijd.

[5:45:10] Maar wij willen tot een pad met de sector komen wat geloofwaardig is, ook voor het voortbestaan van deze sector en daarmee ook voor... ...het voortbestaan van de rol die WKK's ook in onze energievoorziening spelen.

[5:45:22] Zie ik dus vanuit dit wetsvoorstel geen grote risico's.

[5:45:27] Heer Van den Berg.

[5:45:28] Ja, dank.

[5:45:29] Dan zou ik de minister toch willen oproepen.

[5:45:31] Volgens nog is voorgesteld dat de WKK'ers een contract kunnen krijgen van een jaar.

[5:45:37] Het is elke keer een jaar, een jaar en een jaar.

[5:45:39] En dat heeft ook wel samenhang met die SDE++-subsidie.

[5:45:42] Waar zit nou die zekerheid voor de ondernemers?

[5:45:44] En als je die WGK's langdurig in de markt wil houden... ...ja, dan denk ik dat je toch veel meer zekerheid moet bieden... ...in plaats van elke keer een perspectief van maar een jaar... ...dus is de minister dan niet bereid om dat dan mee te wegen in het capaciteitsmechanisme... ...of daar natuurlijk niet dan langjarig zekerheid gegeven kan worden met de langjarige contracten...

[5:46:06] Zodat die glastuinbouwsector ook daarop kan inzetten.

[5:46:10] De minister.

[5:46:11] Ik denk dat het een suggestie is waar we met elkaar nog over komen te spreken wanneer we het capaciteitsmechanisme in detail met elkaar bespreken.

[5:46:19] Dus laten we dat daar opnemen.

[5:46:21] Ik kan daar nu niet op vooruit lopen.

[5:46:24] Een eerste gevoel zegt wel van meerjarige contracten maken het minder makkelijk om aan te passen aan wat er dan in de markt nodig is.

[5:46:29] Dan betaal je dan met elkaar eigenlijk niet teveel.

[5:46:31] Want ook de rekening die weer wegkomt achter het capaciteitsmechanisme landt natuurlijk weer op de energierekening van ons allemaal.

[5:46:38] Dus daar zit denk ik de weging in.

[5:46:40] Ik hoor niet een principieel verschil van mening, maar meer een weging van verschillende factoren.

[5:46:45] En laten we dat dan bij de behandeling van dat capaciteitenmechanismen ook met elkaar doen.

[5:46:51] Dank u wel.

[5:46:52] Ik kijk even rond voor het blokje Rijkwijd.

[5:46:56] Ja.

[5:46:57] Ja, geen mis.

[5:46:59] Toch nog, voorzitter, met excuus voornaamde collega's, maar aanvullend op de vraag van collega Van den Berg.

[5:47:05] Ik hoorde minister dit zeggen, maar wat vindt de minister er dan zelf van?

[5:47:08] Dat je ruim een derde van de elektriciteitsproductie uit gas in Nederland, namelijk uit WKK's in de glastuinbouw, dat je die via ETS2 en een bijmengverplichting op achterstand zet van grote gascentrales, die niet worden aangeslagen.

[5:47:24] Ik kan er gewoon...

[5:47:26] Wij niet voorstellen dat de minister dit met droge ogen staat te verdedigen.

[5:47:31] Meester.

[5:47:32] Voorzitter, de heer Ginwis gaat er dan dus vanuit dat die sector zo op deze manier op achterstand zou komen te staan.

[5:47:40] Ik heb al aangegeven dat het mijn voornemen is om samen met de glastuinbouwsector te kijken naar een realistisch en uitvoerbaar pad richting 2040 voor ook de verduurzaming van die sector.

[5:47:52] En daarbij hebben we ook oog voor de rol van de WKK's in het hele systeem.

[5:47:56] Als ze te sterk op achterhand zouden komen te staan... dan is er ook nog weer een capaciteitsmechanisme... wat in die zin vergoedingen levert voor die capaciteit... die anders niet meer in de markt zou zijn.

[5:48:08] Dus in die zen moeten we dat denk ik ook integraal bekijken.

[5:48:12] Maar voorzitter, dan toch nog even... Welke boodschap heeft dan de minister aan het rapport van Guidehouse...

[5:48:20] Dat uiteindelijk groen gas wat schaars is en wat schаars blijft, ook al weten wij de productie enorm op te schroeven in Nederland en in Europa.

[5:48:30] Dat je dat daar moet inzetten waar het het meest rendeert en waar het eigenlijk niet zomaar een alternatief is.

[5:48:35] En dan worden elektriciteitsproductie genoemd, keramiek en staal.

[5:48:41] Wat is de boodschap die de minister geeft?

[5:48:42] En dat lijkt mij onlogenbare advies.

[5:48:46] En vanaf wanneer gaan we daar dan wel werk van maken?

[5:48:48] Is dat dan inderdaad pas vanaф 2035 en tot dan gaan we het doen zoals het nu is voorgesteld via ETS2?

[5:48:57] Nee, voorzitter.

[5:48:57] En ik heb net denk ik ook gezegd dat als het zo had gekund... ...ik me ook kan voorstellen dat de heer Grimwig zegt... ...ja, daar heb ik eigenlijk wel een voorkeur voor.

[5:49:08] Kijk, het ingroeipad wat we hiermee neerleggen is een heel behoedzaam ingroepad.

[5:49:12] Het staat ook bedrijven buiten dit ingroewpad vrij om ook te zeggen... ...wij gaan ook nog via GroenGas onze verduurzamingsroute...

[5:49:20] Daarom is het ook belangrijk dat we zo'n ingroeipad ook niet zo hoog zetten dat je zegt, nou, je kunt echt niks anders meer.

[5:49:27] Dus die behoedzaamheid met dit ingroepad heb ik om allerlei redenen, vond ik dat belangrijk.

[5:49:32] We komen straks ook nog te spreken over buitenlands groen gas.

[5:49:35] Ik vind het om allerleid redenen verstandig om deze knop wel aan te zetten, maar niet in één keer te ver open te draaien.

[5:49:42] Zodat we al dit soort ontwikkelingen ook in de markt goed met elkaar kunnen monitoren.

[5:49:46] En kunnen zien of de potentie waarvan we op papier allemaal zeggen die is er, of die ook tot ontwikkelingskomt.

[5:49:52] Dus nogmaals daarom een behoedzaam pad.

[5:49:54] Maar als we wachten totdat we alles al hebben gezien, het komt ook alleen tot ontwickling als we het ook gaan doen.

[5:50:01] En dan kunnen we ook met elkaar zien welke mogelijkheden daardoor ontstaan.

[5:50:07] Ik weet dat er nog één vraag is van de heer Vlag aan u zorgt.

[5:50:10] Ja, voorzitter.

[5:50:11] Normaal gesproken neem je zorgen wat af naarmate de beantwoording vordert.

[5:50:15] Die nemen mij eerder toe.

[5:50:17] En dat heeft ermee te maken dat ik vrees dat de minister dit wetvoorstel en ook de hele visie op het energiesysteem van de toekomst misschien wel te ideologisch inkleurt vanuit het snel uitfaseren van fossiele brandstoffen.

[5:50:31] Maar er is ook iets als een systeemverantwoordelijkheid.

[5:50:34] Als we weten dat in 2030 de kolencentrales uitgaan en daar grote waarschuwingen zijn dat we dan een probleem krijgen...

[5:50:40] Als we ook weten dat bijvoorbeeld in het oosten van het land Alliander al zegt 90% van de pieken vangen wij op met WKK's.

[5:50:48] En als de minister dan in een bijzin zegt ja we moeten niet langer dan één jaar contract geven want dan betalen we misschien iets te veel.

[5:50:55] Dat geeft geen blijk van urgentie, geen blik van de praktische urgentie dat we wel eens gewoon tegen een lange grote stroomstoring aan kunnen lopen.

[5:51:04] Gewoon een knik in ons systeem.

[5:51:06] Met andere woorden...

[5:51:08] Hoe verhouden bij de minister haar ideologische blik op het versneld uitfaceren van fossiel en de systeemverantwoordelijkheid in deze zicht tot elkaar?

[5:51:18] Minister.

[5:51:19] Ja, voorzitter, daar wil ik toch echt heel helder over zijn.

[5:51:22] Volgens mij heb ik al een heel aantal debatten met uw Kamer gevoerd... waarbij er steeds vragen waren over deze vorm van energie of die vorm... en ik heb tegen u gezegd, u krijgt al die brieven in het najaar... want ik wil dat we eerst het Nationaal Plan Energiesysteem op tafel leggen... wat de best beschikbare kennis biedt op dit moment... van de ontwikkeling van het Nederlandse energiesysteen.

[5:51:44] En dan gaan we op basis daarvan met elkaar keuzes maken...

[5:51:47] Ik zou bijna zeggen, technologie-neutraler kunt u het bijna niet van mij vragen.

[5:51:52] Dus de goede werking van dat systeem staat voorop.

[5:51:57] Ik denk dat groen gas een onderdeel is van dat system, een waardevol onderdeeltje van dat système.

[5:52:03] De heer Grimmie zegt ook terecht, ook een schaars onderdeeldje van het system.

[5:52:07] Daarom ben ik voorstander van het behoedzaam op gang brengen hiervan, omdat zonder zekerheid dit niet tot ontwikkeling komt.

[5:52:15] Maar als we er te veel open draaien en misschien andere ontwikkelijken zijn die we niet willen.

[5:52:19] Ik heb dat capaciteitsmechanisme naar de Kamer gestuurd, omdat ik me realiseer dat in een veranderend energiesysteem er andere waarborgen nodig zijn dan anders.

[5:52:28] En dat is bijvoorbeeld helemaal niet toegespitst alleen op groen gas of zo.

[5:52:34] Dus ik neem dat heel serieus, meneer Vlag.

[5:52:36] Daarom hoort u mij, dat ziet u misschien niet zo vaak, misschien wat steviger reageren.

[5:52:42] Ik vind het denken vanuit dat systeem cruciaal.

[5:52:44] Daarmee zorgen we voor onze energiezekerheid.

[5:52:47] Maar ook de ontwikkeling naar dat energiesysteem waarin we minder afhankelijk zijn, meer weerbaar zijn.

[5:52:53] En dat doe ik graag in het goede gesprek met de Kamer.

[5:52:55] Dus dank u wel voor dit.

[5:52:57] Dank u wel.

[5:52:58] De heer Vlag.

[5:52:59] Nee, voorzitter.

[5:53:00] Geen enkel probleem met de beantwoording van de minister.

[5:53:01] Want ik daag daar bewust ook uit.

[5:53:04] Omdat in de praktijk zou ik dat dan graag terug willen zien.

[5:53:08] De vragen van de heer Van den Berg gingen een aantal keer stevig door op die WKK's.

[5:53:11] Dat daar een serieuze zorg ligt.

[5:53:13] Met name Alliander loopt daarin voorop.

[5:53:15] Die hebben dat inmiddels zo omarmd.

[5:53:16] En gezegd dat is voor ons op dit moment echt onmisbaar.

[5:53:19] En ik mis dan de urgentie in de beantworting van de minster.

[5:53:22] Dat in dit wetsvoorstel iets ingebakken zit wat die Wkk's onaantrekkelijker maakt.

[5:53:27] Dat is volgens mij het cruciale punt wat een aantal fracties hier in verschillende klankkleuren proberen duidelijk te maken.

[5:53:33] En dat heb ik via deze wat prikkelende vraag willen openleggen.

[5:53:35] Dus ik hoor daar graag dan nog een reflectie van de minister op of ze ook ziet dat dit wetsvoorstel, die ambitie om die wekenkaars een belangrijke plek te geven, in ieder geval de komende jaren, echt bemoeilijkt.

[5:53:47] Voorzitter, het is zeker niet mijn doel met dit wetsvoorstel... om die WKK's veel onantrekkelijker te maken.

[5:53:53] Want we zien ook dat die een belangrijke rol hebben.

[5:53:55] Dus in die zin denk ik delen de heer Vlag en ik met elkaar... de rol die die Wkk's spelen in dat energiesysteem, juist die flexibiliteit.

[5:54:05] Daar hebben we belang bij in een situatie... waarin ook onze energievoorziening steeds meer aanbod gedreven wordt.

[5:54:12] En dan heb je capaciteit nodig die flexibele pieken kan opvangen...

[5:54:15] Dus ze worden belangrijker in dat systeem dan dat ze misschien vroeger waren, toen we veel meer stabiele of grote centrales hadden die makkelijk die flexibele vragen konden opvangen.

[5:54:25] Dus op dat punt stel ik de heer Vlag hopelijk toch nog een beetje gerust, dat ik zeker de urgentie zie waarmee het punt van de WKK's ook in het hele energiesysteem naar voren wordt gebracht.

[5:54:38] Dank u wel.

[5:54:39] Ik denk dat we daarmee het eerste blokje hebben afgerond en dat u verder kunt met betaalbaarheid.

[5:54:50] Even kijken.

[5:54:57] De betaalbaarheid.

[5:54:59] Laat ik even heel hoog over beginnen.

[5:55:00] Een aantal leden hebben terechtgezegd... wanneer we kijken naar de energierekening van huishoudens van bedrijven... zie je dat er een aantal ontwikkelingen zijn die nu zorgen voor stijgende prijzen.

[5:55:18] En we moeten ook met elkaar ervoor zorgen dat we die ontwikkelingen zich heel goed in de gaten houden.

[5:55:26] En daarbij moeten we ook zorgen... dat we de meest kwetsbaren goed in den gaten behouden.

[5:55:32] We moeten aan de ene kant per...

[5:55:36] ...deel van die rekening goed met elkaar de discussie voeren.

[5:55:39] Is dit reëel, is het realistisch, is dit eerlijk?

[5:55:43] En tegelijkertijd moeten we ook in de optelsom naar die reking kijken... ...en dan ook kijken wat zijn de instrumenten die we ook als overheid hebben op dat niveau... ...om dan ervoor te zorgen dat het eerlijk, reëal, realistiek is.

[5:55:56] En ik wil die twee dingen graag scheiden, omdat we bijvoorbeeld als overheid jaarlijks naar de koopkrachtplaatjes kijken.

[5:56:03] En in die koopkraftplaatje zit ook energie.

[5:56:06] En daar kun je dus ook op die stapeling van effecten sturen in de mix waarvoor die voor de verschillende huishoudens of groepen dan van belang zijn.

[5:56:18] Dus het zit niet allemaal in het wetsysteem, of in dit wetgevingssysteem is wat ik daarmee wil zeggen.

[5:56:24] De verplichting resulteert in een bijdrage op de prijs van afnemers die begint met 1,5 cent en dan oploopt naar 9 cent kub gas exclusief btw of 11 cent kube gas inclusief btw in 2031.

[5:56:41] Komend jaar, voor 2027, gaat het om 15 euro op een jaar.

[5:56:48] En het zou in 2031 oplopen tot inclusief btw is dat dan denk ik 100 euro per jaar, 90 euro zonder btw.

[5:56:58] Dat is waar we het hier over hebben.

[5:57:01] Wie relatief minder gas verbruikt, bijvoorbeeld omdat de woning kleiner is of geïsoleerd, bespaart natuurlijk ook op de energierekening.

[5:57:11] De beste manier om de rekening structureel te verlagen... is om minder afhankelijk te worden van gas.

[5:57:18] Bijvoorbeeld door de woning te isoleren of van het gas af te stappen.

[5:57:22] Maar uiteraard kunnen niet alle huishoudens dat alleen.

[5:57:26] Het kabinet heeft daarvoor, en dat weet u ook... want we hebben daar met elkaar, maar u heeft daarover ook... met de minister Van Vroo bijvoorbeeld regelmatig debatten... over hoe we zorgen dat we die verduurzaming van de woningsvoorraad... ook echt kracht bijzetten.

[5:57:40] En ten slotte hebben we bijvoorbeeld in het Iran-pakket ook twee dingen gedaan.

[5:57:46] We hebben gezegd, gezien de stijging die er nu is door de situatie in de straat van Hormuz en de strijgende prijzen, de inrichting van een noodfonds.

[5:57:55] En daar hebben we echt fors extra geld in gezet om ervoor te zorgen dat voor mensen bij wie die optelsom, en daarom begon ik daar even mee, die optelson leidt tot een energierekening die zij niet meer kunnen betalen, er ook een pot is waar zij terecht kunnen.

[5:58:07] En daarnaast is er ook veel geld beschikbaar gesteld om juist huishoudens te helpen bij het nemen van die maatregelen.

[5:58:14] Die hen structureel meer regie geven over hun energierekening.

[5:58:18] Dat is het warmtefonds.

[5:58:21] En ook daar wordt veel gebruik van gemaakt.

[5:58:23] De heer Jumelet heeft inderdaad eerder gevraagd naar het maken van die optelsom.

[5:58:29] Dus een integraal beeld krijgen van die energierekening en ook de ontwikkeling in de komende periode.

[5:58:35] En die zullen we met Prinsjesdag met de Kamer delen.

[5:58:39] En hier is groengas een onderdeel van die prijsontwikkelingen, net als eventuele andere onderdelen.

[5:58:46] En we gaan ook deze jaarlijks actualiseren.

[5:58:50] Dan is er de vraag van wat als een leverancier niet voldoet aan de verplichting doordat er te weinig groen gas is geleverd.

[5:59:00] Dan is het in eerste instantie mogelijk om die buy-out te gebruiken, zegt ik richting de heer Kops.

[5:59:05] Dus in die zin, als je niet genoeg zou inkopen, of niet genоeg kunt inkopen...

[5:59:11] Een alternatief.

[5:59:14] En als de NEA kan dan ook nog handhavend optreden als bedrijven echt niet meewerken.

[5:59:21] Zodat er altijd een gelijk speelveld blijft bestaan.

[5:59:26] En wij verwachten dat de buy-out slechts voor een klein deel van de verplichting wordt ingezet.

[5:59:29] Omdat de marktprijs naar alle verwachtingen echt lager ligt.

[5:59:33] En dan is het dus echt een bovengrens.

[5:59:36] Wat gebeurt er met de opbrengsten van de buy-out?

[5:59:38] Zou het mooi zijn als het terugkomt in de vorm van compensatie?

[5:59:41] Vragen van de heer Vlag, de her Klos en ook mevrouw van Oosterhout.

[5:59:47] Daarbij zeg ik tegen u dat zou zeker mooi zijn.

[5:59:48] Maar u kent ook allemaal de boekhoudregels die het Rijk hanteert hiervoor.

[5:59:53] En dat is een scheiding van inkomsten en uitgaven.

[5:59:57] Nou ben ik natuurlijk altijd bereid om de warme gevoelens van de Kamer op dit punt ook bij de minister van Financiën onder de aandacht te brengen.

[6:00:06] Maar u weet ook hoe het ministerie van Finantiën, want natuurlijk niet hij als persoon, maar hoe we hier in de Rijksbegroting gemiddeld gezien mee omgaan.

[6:00:14] En dat dat niet altijd een...

[6:00:00] ...om de warme gevoelens van de Kamer op dit punt... ...ook bij de minister van Financiën onder de aandacht te brengen.

[6:00:06] Maar u weet ook hoe hij daar gemiddeld... ...hoe het ministerie van Finantiën, want natuurlijk niet hij als persoon... ...maar hoe we hier in de Rijksbegroting gemiddelt gezien mee omgaan.

[6:00:14] En dat dat niet altijd een...

[6:00:16] een makkelijke route is, zal ik maar zeggen.

[6:00:18] En overigens ook dat geld wat daarin komt... wordt natuurlijk in de breedte van de maatschappij weer besteed... aan allerlei zaken waar we anders weer ergens anders belastingen op moeten halen.

[6:00:27] Want wij als overheid hebben geen geld.

[6:00:29] We hebben alleen belastinggeld dat we ophalen... op enige manier bij huishoudens en bedrijven.

[6:00:36] Dus het komt in ieder geval goed terecht.

[6:00:38] Dat kan ik garanderen.

[6:00:42] Even kijken.

[6:00:43] Dan...

[6:00:47] De... Nog eventjes de middelen die we hebben beschikbaar gemaakt voor het noodfonds heb ik al aangerefereerd.

[6:00:58] Allemaal vragen ook van de heer Klos.

[6:01:02] Vraag van mevrouw van Oosterhout.

[6:01:05] Hoe staat het met het isoleren?

[6:01:09] We zien dat er de middelen die bij het Iran-pakket beschikbaar zijn gesteld voor het warmtefonds en de energiefixers om mensen te helpen bij maatregelen thuis.

[6:01:19] Ondernemers kunnen trouwens ook een beroep doen op de energieinvesteringsaftrek die we hebben verruimd voor bedrijven die maat regelen treffen om hun energieverbruik te besparen.

[6:01:26] En we zien ook dat er grote vraag naar is.

[6:01:29] Zo maakte bijvoorbeeld van januari tot augustus 2026 meer dan 22.000 huishoudens

[6:01:34] ...gebruik van zo'n lening uit het warmtefonds tegen 0%.

[6:01:38] En dat is dus nu al meer dan in heel 2025.

[6:01:42] Meer dan de helft van de aanvragen betreft huishoudens met een inkomen tot 60.000... ...en huishouden met een beperkte leencapaciteit.

[6:01:50] Dan de vraag van de heer Kops over, het zijn certificaten, dus hoe zorgt dat dan voor echt groen gas...

[6:01:57] Dat is eigenlijk omdat het makkelijker en goedkoper is in zo'n systeem om niet elke molecuul naar een bepaalde voordeur te hoeven brengen.

[6:02:05] Want als het ergens wordt ingevoerd, dat werkt ook zo met groene elektriciteit, dan komt het er ook ergens uit.

[6:02:10] En dat is eigenlijk de goedkoopste manier om zo'ne systeen ook te laten werken.

[6:02:17] Even kijken.

[6:02:20] Dit is ook het noodfonds energie.

[6:02:24] Ehm...

[6:02:28] Ja, dan de vraag ook van heer Kops over het meenemen naar volgend jaar.

[6:02:34] Dit is ook weer zo'n punt waar we denk ik op zoek zijn naar de juiste balans.

[6:02:37] Want aan de ene kant wil je leveranciers wel de mogelijkheid geven om, omdat het ene jaar is het aandeel, noem maar wat...

[6:02:45] 15% in het totale gasverbruik en de andere jaren 13%, omdat ze net wat meer of net wat minder consumenten hebben weten te contracteren.

[6:02:55] Dus daarom wil je wel wat flexibiliteit hebben erin, maar je wil ook niet dat er een soort van speculatie ontstaat of iemand een heel groot gedeelte uit de markt haalt, waardoor de prijs weer opgedreven wordt.

[6:03:05] En daarom hebben we gezocht naar eigenlijk een marge, waardoe je op een spaarrekening dus wel een deel kunt wegzetten, omdat soort kleinere fluctuaties

[6:03:13] gewoon gemakkelijk in de markt te kunnen verdisconteren, zonder dat je echt eigenlijk weer een perverse prikkel introduceert.

[6:03:20] Dus vandaar dat we hier op zoek zijn geweest naar deze balans.

[6:03:24] Die spaarruimte maximeer ik in de ANVB op 10%.

[6:03:27] En bij de evaluatie is dit bijvoorbeeld zo'n punt waarvan we misschien ook met elkaar kunnen afspreken.

[6:03:33] Daar kijken we dan ook nog eens naar.

[6:03:34] Heeft dat nou goed gewerkt?

[6:03:36] Bleek het knellend te zijn, 10%?

[6:03:37] Of bleek het eigenlijk nog te ruim?

[6:03:40] Maar daarmee denken we ook op een behoedzame manier een stukje flexibiliteit in het systeem aan te geven.

[6:03:49] Even kijken, dat waren denk ik de vragen.

[6:03:52] Oh nee, er was hier nog een vraag ook van Ja21.

[6:03:55] Als er nou teveel gebruik wordt gemaakt van de buy-out, welke mogelijkheden zijn er dan?

[6:04:02] We vinden het heel goed om vinger aan de pols te houden.

[6:04:05] Maar dit is typisch zo'n vraag.

[6:04:07] Die kun je alleen beantwoorden als je aan de slag gaat.

[6:04:10] Want dan zie je hoe dat in de markt uiteindelijk werkt.

[6:04:14] Dus we gaan dit uitgebreid evalueren, ook onderdeel van de evaluatie in 2029.

[6:04:22] Die hoogte van die buy-out, ook even in de wetstechniek, die staat ook in de ministeriële regeling.

[6:04:26] Dus het is niet nodig om daar dan de wet voor te wijzigen.

[6:04:29] Dus dit is iets, de heer Jumelet vroeg daar ook naar handelingsperspectief.

[6:04:33] Dit is zo'n voorbeeld waar we ook bij de evaluatie 2029 ook echt het handelinsperspectif hebben om te zeggen, we passen dit aan.

[6:04:41] Maar dan kunnen we dat doen op basis van de ervaring die we dan hebben.

[6:04:46] Dus in die zin hopelijk ook een antwoord op de vraag van de heer Jumelet.

[6:04:50] Er zijn nog een paar punten waarop ik dat ga aangeven zo.

[6:04:52] Het leek me handiger om dat op deze manier te doen.

[6:04:55] Dat waren de vragen.

[6:04:57] Ik heb misschien niet iedereen persoonlijk genoemd, omdat er vaak veel samenhang zat in de inbreng van verschillende fracties.

[6:05:02] Maar dan heb ik u allemaal willen noemen bij deze, bij die verschillenden onderwerpen die ik heb aangeraakt.

[6:05:09] Dat roept wel een paar vragen op, namelijk allereerst van mevrouw Muller.

[6:05:14] Misschien twee verhelderingsvragen, voorzitter.

[6:05:18] Ik vind het belangrijk dat ik het goed begrepen heb... en dat de minister hetzelfde denkt en zegt als ik zelf.

[6:05:25] Dat gaat over de prijzen die er voor huishoudens bijkomen.

[6:05:30] Ik was steeds in de veronderstelling dat het gaat om de 15 euro en de 90 euro... dat dat gaat om een maximum alleen als de buy-outprijs er is...

[6:05:40] Het was in mijn opzicht vanuit het ministerie dat die prijzen veel lager zijn omdat we het zelf gaan produceren.

[6:05:46] Zou de minister dat misschien kunnen bevestigen?

[6:05:49] Ik kan het in zich heel bevestigend.

[6:05:51] Dan had ik ook nog een andere verderingswaardig mocht, voorzitter.

[6:05:54] En dat ziet op het inzetten van die bijhoudkosten.

[6:05:58] Ik denk dat het heel verstandig is dat het kabinet zegt laten we inkomsten en uitgaven nou op een andere manier van elkaar scheiden houden.

[6:06:05] En ook hier geldt, eigenlijk willen we helemaal die buy-out kosten niet.

[6:06:09] Want we willen het zelf in Nederland produceren.

[6:06:11] Dus we hopen natuurlijk dat die inkomsten van die buyout eigenlijk nul zijn.

[6:06:15] En dan is het ook heel lastig, lijkt mij onuitvoerbaar... om daar dan beleid op te gaan voeren en geld te gaan verdelen... waarvan je eigenlijk hoopt dat het er niet is.

[6:06:22] Klopt dat?

[6:06:24] Ja, ook dat klopt precies.

[6:06:25] We hopen natuurlijk dat er helemaal geen buy-out is.

[6:06:28] Omdat dit gewoon wordt ingevuld door bedrijven in Nederland die groen gas kunnen produceren en verkopen.

[6:06:37] Dank u wel.

[6:06:39] Dan ga ik naar mevrouw van Oosterhout en daarna de heer Kops.

[6:06:43] Zoals ik in mijn inbreng ook al aangaf, is het voor mijn fractie wel echt heel belangrijk hoe dit gaat uitpakken op de energierekeningen.

[6:06:48] Ik mis wel echt de beantwoording op een aantal vragen daarop.

[6:06:53] Ten eerste of de minister kan uitsluiten dat de bijmengverplichting leidt tot een verdere toename van energiearmoede.

[6:06:57] En hoe voorkomen wordt dat de Bijmeng Verplichtingen regressief uitpakt en dus relatief zwaarder drukt op lage inkomen?

[6:07:07] Minister.

[6:07:09] Om twee redenen kunnen we dat.

[6:07:13] Omdat het dus een heel behoedzaam ingroeipad is, proberen we de kosten sowieso zo laag mogelijk te houden.

[6:07:21] Daarbij is ook nog zo dat het kabinet dus altijd in augustus bij de koopkrachtbesluitvorming de optelsom van de hele energierekening en alle factoren die daarbij van belang zijn meeneemt.

[6:07:35] En dan is er tenslotte natuurlijk nog als sluitstuk zoiets als een armoedenootfonds, waarbij die huishoudens die hierdoor geraakt zouden kunnen worden, ook nog eventueel gecompenseerd kunnen worden.

[6:07:48] In de hele energierekening is deze bijmengverplichting echt een heel klein aandeel van de energierekening.

[6:07:55] Maar uiteraard telt het wel allemaal op.

[6:07:57] En dus is het van belang dat we ook in die optelsom goed kijken naar wat is er dan nodig om ervoor te zorgen...

[6:08:02] Dat er niet meer mensen in energiearmoede komen.

[6:08:04] Of dat het niet te zwaar weegt op juist die zwakste inkomensgroep.

[6:08:10] Mevrouw van Oosterhout.

[6:08:13] Ja, ik vind het wel een teleurstellend antwoord.

[6:08:17] Want het gaat niet alleen over energiearmoede.

[6:08:19] Het gaat ook gewoon überhaupt om een stapeling van de energierekening.

[6:08:22] Volgens mij hebben meerdere leden daar ook aan gerefereerd.

[6:08:25] Een van de vragen die ook nog voor mij dan steeds een beetje vaag is.

[6:08:29] Oké, we komen met een optelsom om uitvoering te geven aan die motie.

[6:08:33] We komen met koopprachtplaatjes.

[6:08:35] Maar wat gaat de minister dan concreet doen met Prinsjesdag?

[6:08:39] Komen er nog serieuze plannen die we kunnen verwachten...

[6:08:41] Of niet?

[6:08:45] Minister.

[6:08:47] Voorzitter, ik heb willen erkennen naar mevrouw Van Oosterhout... dat ook het kabinet ziet... en helaas kan ik net als de collega's Vlag en Ginwis... niet in detail vooruitlopen op de besluit van Prinsjesdag.

[6:09:01] Ik hoop dat u mij dat vergeeft.

[6:09:02] Dus daarom probeer ik zoveel mogelijk toch de richting aan te geven... waar het kabinet voor staat...

[6:09:11] Die energierekening die stijgt en dat doet iets met de kookkracht van mensen.

[6:09:17] Dat kunnen we niet voorkomen met het wel of niet aannemen van dit wetsvoorstel.

[6:09:21] Want relatief gezien is dit maar een heel klein onderdeel van eigenlijk alles waarmee huishoudens geconfronteerd worden.

[6:09:26] Het is wel belangrijk dat we het ook meenemen.

[6:09:28] En dat we dus inderdaad integraal, zoals waar de heer Jumelet naar heeft gevraagd, kijken naar...

[6:09:33] Wat stapelt er zich nou allemaal op?

[6:09:35] En zorgen we er dan voor dat iedereen in Nederland zijn energierekening kan betalen?

[6:09:40] En dat zijn dan de koopkrachtplaatjes waar elk jaar in augustus het kabinet naar kijkt.

[6:09:44] En daar kijken ze ook naar natuurlijk de andere kostenstijgingen waarmee huishoudens geconfronteerd worden.

[6:09:49] Want een stijging van energie, bijvoorbeeld door de sluiting van de straat van Hormoes... wat een vele mate grote effect heeft natuurlijk, vertaalt zich ook door in boodschappen op allerlei manieren door...

[6:09:59] Dus daarom is het zo van belang dat bij die kookkrachtparadies integraal wordt gekeken naar de effecten die ook stijgende energieprijzen hebben in dat beeld.

[6:10:08] Omdat dat ook het juiste instrument biedt om daarmee de huishoudens te compenseren.

[6:10:14] Een laatste keer op dit punt?

[6:10:16] Ja, misschien dan tot slot.

[6:10:17] Ik begrijp dat de minister nu nog geen inzicht kan geven in wat we dan precies met Prinsjesdag te zien krijgen.

[6:10:21] Ik wil dan alleen wel meegeven dat het voor mijn fractie wel echt bepalend gaat zijn.

[6:10:27] Dank u wel.

[6:10:28] Ik had eerst het woord beloofd aan de heer Kops.

[6:10:31] En daarna de heere Van den Berg inderdaad en daarna komt bij de heeren Gimmis.

[6:10:36] Deze beantwoording over de betaalbaarheid is wel echt om heel verdrietig van te worden.

[6:10:41] Want zo moeilijk is het eigenlijk niet.

[6:10:43] Het is geen hogere wiskunde die energierekening.

[6:10:47] Feit is 500.000 huishoudens leven in energiearmoede.

[6:10:51] Dat is een feit.

[6:10:53] En dan zegt de minister teksten als... ja, we moeten kijken naar de ontwikkeling in zijn geheel.

[6:10:58] Integraal bekijken.

[6:11:00] Het is een optelsom.

[6:11:01] We moeten het meenemen.

[6:11:03] En iedereen die een beetje wat langer rondloopt in dit wereldje weet... als er zulke soort teksten worden uitgesproken... dan verandert er gewoon helemaal niks.

[6:11:12] Het gaat maar toch gewoon helemaal niks.

[6:11:14] En daarom wil ik de minister vragen.

[6:11:16] Als we gewoon kijken naar wat mensen jaarlijks aan gas betalen, heel simpel, dan is dat bijna de helft, 43%, energiebelasting.

[6:11:26] Bijna dehelft.

[6:11:28] Als we dan kijken dat die energiebelasting op aardgas in 2026 meer dan verdubbeld is ten opzichte van 2019.

[6:11:36] En dan hebben we hier een wet waardoor gas nog duurder gaat worden.

[6:11:41] En vanaf 2028, krijgen we ook nog die Timmermans tax, wordt het ook allemaal weer duur.

[6:11:46] Vindt de minister dan niet dat het moet stoppen?

[6:11:49] Dat het niet zo langer kan en dat als die belastingdruk op die energierekening wel degelijk een probleem is en omlaag moet?

[6:11:57] Minister.

[6:11:59] Voorzitter, twee dingen uit elkaar houden.

[6:12:01] We hebben het hier over het wetsvoorstel over de bijmengverplichting van groen gas.

[6:12:06] En om het even gewoon heel concreet te maken voor volgend jaar.

[6:12:09] In rekening houden met wat mevrouw Muller zei.

[6:12:12] gaat het kabinet er dus vanuit dat het maximaal een stijging is van 15 euro voor het hele jaar.

[6:12:17] Dus dat betekent iets meer dan 1 euro in de maand per huishouden.

[6:12:23] Nou weet ik dat er grote zorgen zijn, terecht, over de betaalbaarheid van de energierekening.

[6:12:28] Maar ik denk dat we met de optelsom van alle effecten die we zien in de energie rekening op dit moment, dat er toch een groter aandeel komt door de situatie in het Midden-Oosten.

[6:12:37] dan door dit wetsvoorstel.

[6:12:39] Terwijl dit wats voorstel er wel aan bijdraagt... dat we minder afhankelijk worden van dat soort situaties in het Midden-Oosten.

[6:12:46] Dus we moeten de dingen ook wel in perspectief zien tot elkaar.

[6:12:49] Dit is onderdeel van de oplossing.

[6:12:51] En natuurlijk moeten we zelfs ook bij deze oplossingen... zorgen dat het in de optelsom blijft kloppen.

[6:12:57] Maar van die 1 euro per maand, dat is toch wat anders... dan wat we nu zien in de stijgingen van de benzineprijzen... de elektriciteitsprijs, de gasprijsen...

[6:13:05] En het kabinet wil oog hebben voor het geheel van die stijging.

[6:13:07] En niet alleen voor wat er met dit wetsvoorstel gebeurt.

[6:13:12] Maar we nemen het wel mee, omdat alle beetjes optellen en we alles moeten meenemen.

[6:13:17] Nog een vervolgvraag?

[6:13:18] Ja, ik vind het eigenlijk een beetje kwalijk... dat de minister het gewoon zit te downplayen.

[6:13:22] Van, joh, het is maar 15 euro per jaar.

[6:13:25] Ja, maar ik heb wel net gezegd... hoezeer die energierekening al is gestegen de afgelopen jaren.

[6:13:30] Het is inderdaad een optalsom.

[6:13:32] Het wordt steeds erger.

[6:13:33] En je zult nu maar als huishouden in energiearmoede leven.

[6:13:37] En dan zit hier een minister van, ja, maar het is már 15 euro.

[6:13:40] Ach, jol, dat is niet zoveel.

[6:13:42] Dat moet u wel extra kunnen betalen.

[6:13:44] Terwijl een jaar later, 2028...

[6:13:46] er ook nog eens tot 70 euro per maand extra gewoon bijkomt door die timmermansstaks.

[6:13:52] En voorzitter, meerdere malen zegt de minister dan, ja we hebben een noodfonds energie.

[6:13:57] Dus feitelijk zegt ze tegen al die energiearme huishoudens, gaat u maar lekker naar dat noodfondsenergie.

[6:14:04] En dan zei ze ook nog als oplossing eerder in haar betoog, ja het beste is om van het gas af te gaan.

[6:14:11] Nou, gaat de minister dat dan uitleggen aan al die energiearme huishoudens... die de rekening nu al niet kunnen betalen... dat ze duizenden euro's moeten neertellen om van het gas af te gaan?

[6:14:21] Hoe ziet de minister dit in hemelsnaam voor zich?

[6:14:24] Het kan toch niet, voorzitter?

[6:14:26] De laatste vraag.

[6:14:29] Het is juist omdat ik me heel goed kan voorstellen... dat mensen zich zorgen maken over de optelsom... dat ik het van belang vind dat we die optels ommaken.

[6:14:38] En dat we zorgen dat we in die optelson... waar we kijken naar de koopkrachtplaatjes...

[6:14:42] Dus ook rekening houden met de doorwerking van alle elementen... die er in Nederland, in de Nederlandse economie op dit moment spelen... op de koopkracht van huishoudens.

[6:14:51] Dat heb ik willen aangeven.

[6:14:53] En dus kijkt het kabinet ook jaarlijks naar die koopkraftplaatjes.

[6:14:57] En dan hebben we in augustus ook de instrumenten waarmee we ervoor kunnen zorgen dat...

[6:15:01] Naar rato van hoeveel mensen ook gebruiken.

[6:15:04] Want daar zijn al die plaatjes die daarvoor worden gemaakt ook op ingericht.

[6:15:07] Dat we zorgen dat we daar goed mee omgaan.

[6:15:09] En dat doen we bij de augustusbesluitvorming.

[6:15:11] Juist omdat het allemaal optelt meneer Kops.

[6:15:13] Dus we zijn het meer met elkaar eens dan dat u misschien nu eigenlijk suggereert.

[6:15:17] En overigens aan de ene kant is de afgelopen jaren de belasting op gas verhoogd.

[6:15:21] Maar daartegenover staat ook een verlaging van de energiebelasting op elektriciteit.

[6:15:25] Maar dan nog, in zijn totaliteit, ook door de situatie in het Midden-Oosten, zien we gewoon dat de energierekening, ook aan de pomp, uw collega's hebben het daar ook regelmatig over, we zien dat die druk via de energie rekening dit jaar hard oploopt.

[6:15:38] En daarom is het zo belangrijk dat we daar minder afhankelijk van worden.

[6:15:41] En dat, denk ik, moeten we ook niet vergeten wanneer we het hebben over dit wetsvoorstel.

[6:15:46] Dank u wel.

[6:15:47] De heer Van den Berg.

[6:15:49] Ja, dank voorzitter.

[6:15:50] Ik merk eigenlijk aan mezelf dat ik me ook een beetje zit op te winden.

[6:15:54] Ik snap de heer Kops wel wat dat betreft.

[6:15:56] Want ik vind eigenlijk met alle respect dat de minister de plank behoorlijk mislaat.

[6:16:00] Omdat het gaat hier over betaalbaarheid.

[6:16:03] Er zijn allerlei vragen bij de minister terechtgekomen van...

[6:16:06] Wat moet dat dan met die gezinnen die dan de rekening niet kunnen betalen?

[6:16:09] Wat moeten die dan doen?

[6:16:10] Moeten die de kachel nog een paar graden lager zetten?

[6:16:12] Ik hoor daar eigenlijk geen enkele reflectie op.

[6:16:14] En ik denk dat de minster die stelt zich...

[6:16:17] Vooral op, denk ik, alsof hier een meerderijscabinet aan het regeren is.

[6:16:20] Maar dat is natuurlijk niet zo.

[6:16:22] En het continue wijzen naar de straat van Hormuz, dat kan natuurlijk.

[6:16:27] Maar het is natuurlijk gewoon een feit dat wij zelf in Nederland ons gasveld hebben gesloten.

[6:16:31] Het is een feid dat wij onszelf niet weerbaar genoeg hebben gemaakt.

[6:16:34] En wat ik ook al zei, is ook een feind.

[6:16:37] Dat ruim 75% van de gasprijs komt gewoon door de overheid zelf.

[6:16:41] En die reflectie mist daar totaal in.

[6:16:44] Ik weet eigenlijk niet zo goed wat ik hoor.

[6:16:47] En ik zou de minister echt willen oproepen om daar eens... Laten we even een gezin pakken die hier nu naar zit te kijken.

[6:16:53] Die die 15 euro per jaar bovenop alle andere stapelingen echt heel zwaar gaat vinden.

[6:17:00] Hoe gaan die zich voelen?

[6:17:01] En wat heeft de minister daar dan voor antwoord op?

[6:17:03] Dat zou ik heel graag willen horen.

[6:17:06] Minister.

[6:17:07] Voorzitter, ik zou tegen dat gezin heel graag willen zeggen dat we goed oog moeten hebben voor de betaalbaarheid van de energierekening in zijn geheel.

[6:17:15] En dat we ook echt, daarom als kabinet bij de koopkrachtplaatjes, en dat gaat u allemaal zien met Prinsjesdag, daarin nemen we dat mee.

[6:17:25] Want we realiseren ons, en daarom is het zo belangrijk, dat we kijken naar de optelsom.

[6:17:29] We realisieren ons dat het optelt.

[6:17:31] Dus dat is ook de plek waar we daar met elkaar de oplossing voor kunnen vinden.

[6:17:36] Er zal zeker een uitgebreid gesprek komen over het belastingplan.

[6:17:41] En dan is er ook alle gelegenheid, uiteraard voor het debat, over of dat voldoende is.

[6:17:46] En dat bepalen we uiteindelijk hier met elkaar gezamenlijk.

[6:17:48] Niet in dit debat maar dan in het debatten over dat belasting plan.

[6:17:52] ...omdat daar de optelsoom van die druk op die huishoudens wordt gemaakt en gewisseld.

[6:17:57] En dit kabinet heeft inderdaad niet van zichzelf een meerderheid... ...dus we zullen dat met elkaar moeten maken.

[6:18:03] Daar zullen we zeker het gesprek nog over met elkaar gaan voeren.

[6:18:08] Dank u wel.

[6:18:09] De heer Ginwis?

[6:18:10] Oh, excuus, er is nog een vervolgvraag.

[6:18:12] Ik miste even de hand.

[6:18:14] Oh nee, sorry.

[6:18:15] Maar bij deze, maar dank u wel...

[6:18:19] Ik kan er gewoon niet zo goed mee leven dat we die plaatjes pas later te zien krijgen.

[6:18:23] Terwijl we wel vandaag deze wet behandelen en het is natuurlijk al meerdere keren gezegd.

[6:18:27] Maar het is en die hoge energiebelasting, dan komt dit erbij, dan krijgen we ETS2, dan krijg je de variabele netwerktarieven.

[6:18:32] Ga ze maar door.

[6:18:33] De prijzen van inderdaad de gesloten straat voor de moes, dat zit er dan ook nog eens een keer bij.

[6:18:37] En die minister noemde het zelf al.

[6:18:40] Ik hoorde de minister zeggen van die prijzen werken ook door in de prijs van boodschappen.

[6:18:44] En dat is waar.

[6:18:45] Meestal stijgt elke stijging van de prijs van energie, dat werkt voor twee derde door in diensten in de maatschappij.

[6:18:52] Een derde komt terecht bij de huishoudens en de andere twee derden dat gaat via boodsschappen of andere producten die we met zijn allen kopen.

[6:19:02] 15 euro, dat komt natuurlijk direct bij de huishoudens terecht.

[6:19:05] Maar er komt zeker nog 30, 40 euro terecht via de supermarkt en andere winkels.

[6:19:09] En het lijkt alsof daar geen over is.

[6:19:13] Misschien dat er wel een antwoord op komt met Prinsjesdag, maar daar hebben we nu eigenlijk helemaal geen fluit aan.

[6:19:20] Ik zit me een beetje eraf op te winden.

[6:19:22] Ik zou het kabinet echt willen oproepen om die integraliteit van die kosten, daar moet gewoon een antwerp op komen.

[6:19:29] En als dat er niet komt, dan hebben heel veel gezinnen in Nederland een probleem en daar maak ik me ernstig zorgen om.

[6:19:36] Ja, volgens mij heeft u duidelijk ook die oproep gedeeld en dat u zich daarover opvindt.

[6:19:41] Ik voel ook een beetje een herhaling in vragen.

[6:19:45] Niks te nadelen van uw inbreng zojuist.

[6:19:48] Maar ik wil ook een bitje oppassen dat we hier in cirkeltjes draaien.

[6:19:51] Minister, nog tot slot een korte reactie hierop.

[6:19:53] En dan stel ik voor dat we naar een volgende vraag gaan.

[6:19:57] De heer Van den Berg vraagt naar een integraal beeld en een integrale aanpak.

[6:20:00] En daarom is mijn antwoord ook naar de heer van den Berg inderdaad.

[6:20:04] En het moment om dat te doen is dus bij het gesprek over het belastingplan, waarin juist dat integrale beeld, en Prinsjesdag natuurlijk, maar waarbij dat integrrale beeld geschetst wordt en ook integraale oplossingen op tafel liggen.

[6:20:19] En dan kunt u ook uw balans daarover opmaken.

[6:20:26] Dank u wel.

[6:20:27] Voorzitter, dank u wel.

[6:20:29] De minister zei in een antwoord, we verwezen naar het noodfonds als achtervang voor mensen die vaak niet zo'n hoog salaris hebben, maar wel een enorme energiequote, energierekening.

[6:20:44] Maar bij mijn weten is het noodfonds nu voor één jaar weer gereactiveerd met een fors bedrag.

[6:20:50] Een goede regeling, zoals het is aangekondigd.

[6:20:52] Dus dat is allemaal spik en span.

[6:20:53] Maar volgens mij voor één ja.

[6:20:54] Er is 193 miljoen beschikbaar gesteld.

[6:20:57] En vanaf 28 hebben we dat noodfond niet meer.

[6:21:00] Klopt dat?

[6:21:01] Of is het het kabinet voornemens om het noodenfonds meer structureel te maken of langjarig te gaan verlengen?

[6:21:07] Anders moeten we dat zo meteen even aankondigen per motie.

[6:21:13] Mijn collega van sociale zaken en werkgelegenheid is de primaire eigenaar van dit noodfonds.

[6:21:19] Dus ik denk dat het ook goed is om dat soort vragen aan hem te stellen.

[6:21:24] Wat ik wel constateer is dat er ook in het verleden behoefte was aan een noodfons.

[6:21:28] En dat ik me ook zomaar kan voorstellen dat dat niet volgend jaar verdwenen is.

[6:21:31] Maar ik kan natuurlijk geen toezeggingen doen op het terrein van mijn collega.

[6:21:34] Daar heeft de heer Grimwis ook vast begrip voor.

[6:21:40] Geen vervolgvraag?

[6:21:43] U mag alle vragen stellen.

[6:21:44] Ik kijk even verder rond.

[6:21:48] Nog een laatste vraag van de heer Van den Berg op dit blokje en dan gaan we door naar het volgende blok.

[6:21:55] Ja, dank voorzitter.

[6:21:57] Ik denk toch even terug aan het betoog van de heer Vermeer hier, die inderdaad ook zei van ja, je moet bijna het hele kabinet uitnodigen wil je een dossier goed behandelen.

[6:22:05] Maar dit is natuurlijk wel de integraliteit ervan.

[6:22:07] Dus zeker sociale zakenwerkgelegenheid, die heeft hier iets mee te maken.

[6:22:10] Maar wij creëren de prikkels aan de voorkant die zij dan vervolgens moeten oplossen.

[6:22:16] Dus ja, hoe gaat de minister dat dan integraal wegen en komt ze daar dan op terug met een brief?

[6:22:21] Of wat kunnen wij dan voor resultaat daarvan verwachten?

[6:22:25] Want uiteindelijk, als mensen in de knel komen, dan moet dat via zo'n fonds in ieder geval worden gedempt.

[6:22:31] Voor zover dat mogelijk is.

[6:22:33] En dat is wel heel relevant voor de behandeling van deze wet.

[6:22:38] Ik denk dat er allerlei momenten zijn waarop er ook gelegenheid is... om zowel met de minister van Sociale Zaken en mij van gedachten over te wisselen.

[6:22:49] En soms worden we ook wel eens met z'n tweeën uitgenodigd... of met drie bewindspersonen zelfs wel eens... voor een bepaald debat wat de Kamer graag wil voeren.

[6:22:58] Zo heeft mijn collega van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening... bijvoorbeeld ook een belangrijk aandeel in deze problematiek.

[6:23:05] Want hoe meer huizen geïsoleerd worden...

[6:23:07] En hoe beter dat ook is, met name in de segmenten waar mensen een minder grote portemonnee hebben... ...hoe meer dat ook scheelt op het geheel van de energierekening.

[6:23:15] En ik weet ook dat we af en toe debatten hebben met elkaar waarin we naar dat integrale plaatje kijken.

[6:23:21] Nogmaals, het gaat hier in die totale optelsom van alle energielasten waar we het over hebben...

[6:23:27] Dan om een relatief gering aandeel daarin.

[6:23:30] Daarmee wil ik het absoluut niet, de heer Van den Berge, onderschatten.

[6:23:36] Maar ik denk dat er ook voldoende tijd en gelegenheid is om naar dat hele plaatje met elkaar te kijken.

[6:23:43] We hebben aan deze kant nog even opgezocht.

[6:23:45] Op 24 september is er ook een commissiedebat rondom energie voor huishoudens.

[6:23:50] Daar zou dat misschien ook nog een mogelijkheid zijn, geef ik mee richting de heer Van den Berg.

[6:23:54] Als u daar behoefte aan heeft om ook nog andere bewindspersonen daarvoor uit te nodigen.

[6:24:01] Dan gaan we wat mij betreft door naar het volgende blokje.

[6:24:03] Ik wil de minister vragen om haar beantwoording te vervolgen.

[6:24:12] Ik kijk even naar de logische volgorde.

[6:24:18] Eerst misschien even naar looptijd.

[6:24:20] De bijmengingsverplichting, vroeg de heer Jumelet... ...de heer Grindwis en mevrouw Muller, duurt tot slechts 2035.

[6:24:29] Nou, dat is misschien kort als je het vergelijkt met de SCE... ...of je vergelijk het met de investeringshorizon die bedrijven hanteren.

[6:24:37] Dat is een afweging tussen enerzijds het geven van een goede investeringshorizon voor producenten en anderzijd genoeg flexibiliteit waarborgen om op termijn bij te kunnen sturen indien nieuwe inzichten zich voordoen.

[6:24:51] We zijn voornemens om in 2029 een evaluatie uit te voeren, maar ik weet ook dat er ook volgens mij zijn amendementen op dit punt ingediend, dus daar kom ik dan zo meteen nog op terug.

[6:25:01] Om producenten flexibiliteit en zekerheid te bieden is het voorlopig ook maandelijks mogelijk om te wisselen.

[6:25:09] Maar laat ik een beetje vooruitlopend op de gedachtenwisseling die hier ook heeft plaatsgevonden.

[6:25:15] Ik zou er geen bezwaar tegen hebben om na te denken over een iets langere termijn als uw Kamer zegt dat geeft dan die investeringszekerheid die die ondernemers dan nodig hebben om die investeringen ook te kunnen doen.

[6:25:25] ...in de kader van het wetsvoorstel.

[6:25:26] Dus daar komen we straks denk ik nog op terug.

[6:25:28] Maar ik kan me die vraag ook voorstellen.

[6:25:31] En als u zegt, daarmee komen we tot een betere balans... ...dan ben ik bereid om dat te overwegen.

[6:25:38] Even kijken.

[6:25:40] Wat hadden we nog aan...

[6:25:41] Een langere termijnperspectief.

[6:25:44] Dit gaat dan over de hoeveelheden.

[6:25:46] De huidige groengasproductiecapaciteit, was een vraag van de heer Van den Berg, bedraagt circa 0,3 bcm per jaar.

[6:25:54] De streefdoelstelling voor de bijmengverplichting is te komen tot 2,85 megaton CO2-ketenemissiereductie in 2031.

[6:26:04] De inschatting is dat dit kan worden bereikt met een groengasproductie van ongeveer 0,84 bcm in 2032.

[6:26:09] En dan is dat gebaseerd op aannames over het aandeel van allesvergisting, mestvergsting en vergassing.

[6:26:17] En daar zeg ik ook meteen tegen mevrouw Ouwehand dat we ook met die aannamens echt nog wel aan de voorzichtige kant zijn gaan zitten.

[6:26:25] Om ook te voorkomen dat het soort van lock-in als waar mevouw Ouwehand zorgen over uitspreekt.

[6:26:30] En die snap ik ook uiteraard heel goed.

[6:26:31] dat we ook daar een veilige marge, we hebben ook daarin behoedzaam willen zijn.

[6:26:35] Weidegang werd door mevrouw Ouwehand bijvoorbeeld genoemd.

[6:26:38] Ook dat is al meegenomen in het berekenen van wat is eigenlijk de ruimte en dan zijn we nog echt wel binnen die ruimte gebleven.

[6:26:46] Het kabinet, de bijmengverplichting stuurt ook niet op een specifiek percentage mestvergifting.

[6:26:51] Het kan met verschillende vormen worden vormgegeven.

[6:26:56] We zijn in het voorstel bewust terughoudend geweest met hoeveelheid groengas uit mestvergisting waar rekening mee is gehouden.

[6:27:02] En hierbij is dus de huidige praktijk rond weidegang meegenomen.

[6:27:06] Daarbij kan ook bij bedrijven die volledige weide gang toepassen in lijn met het doel van tenminste 120 dagen per jaar en 6 uur per dag...

[6:27:13] Voldoende mest in de stal worden opgevangen om een mestvergister rendabel te kunnen exploiteren.

[6:27:19] Dus in die zin is dat geen strijdigheid met het doelen voor een dierwaardige veehouderij.

[6:27:29] Even kijken, de heer Kops had nog de vraag over de hoeveelheden.

[6:27:41] De heer Kops had ook nog een vraag over het lange termijn perspectief voor groen gas in het energiesysteem.

[6:27:48] Het kabinet onderschrijft het belang van de hoogwaardige inzet.

[6:27:52] We zien een rol voor groengas in sectoren waar elektrificatie niet mogelijk is.

[6:27:56] En of buitensporige kosten met zich meebrengt.

[6:27:59] Even kijken.

[6:28:02] De onafhankelijkheid.

[6:28:06] De bijbrengingverplichting zal een bepaalde mate van opschaling van groengas bewerkstelligen.

[6:28:11] Waardoor meer groen gas geproduceerd wordt, waarmee de vraag naar buitenlandse fossiele energiedragen vermindert.

[6:28:16] En als we niet klein beginnen, kunnen we later ook niet wat groter eindigen.

[6:28:19] En ik heb aan het begin al aangegeven wat in theorie de potentie is van groen gras in Europa, gerelateerd aan de hoeveelheid LNG die we nu importeren.

[6:28:29] Maar goed, dat zijn niet de volumes waar dit wetvoorstel, wat echt een behoedzame koers voor staat, nu meteen op koerst.

[6:28:36] En de heer Klos vroeg zich of wij bereid zijn ons in te zetten in Europa voor een systeem waarin de vraag naar groengas wordt meegewogen bij nationale klimaatdoelen.

[6:28:46] En ook eigenlijk zou er niet een Europese doelstelling moeten komen.

[6:28:51] Ja, wij zijn met andere lidstaten en de Europese Commissie in gesprek over hoe de emissiestatistiek na 2030 vorm te geven.

[6:29:00] Waar het kabinet zoveel mogelijk rekening houdt met een stimulering van een Europes groengasmarkt.

[6:29:04] En ook Nederlandse belangen.

[6:29:07] Dus we zijn dit aan het verkennen.

[6:29:09] We komen daar zeker later op terug.

[6:29:10] Maar dat perspectief ook naar de Europese regelgeving en de Europense context hier is heel relevant.

[6:29:17] Hoe zorgen we ervoor dat er voldoende groen gas beschikbaar komt?

[6:29:22] Ook in het licht van vergunningverlening.

[6:29:25] Het opbouwpad van de bijmengverplichting begint in de eerste drie jaar met een niveau dat geleverd kan worden met de bestaande productiecapaciteit in Nederland.

[6:29:34] Dus er is ook gewoon ruimte om de komende jaren een aantal van de punten waaraan werd gerefereerd, onder andere ook door de heer Vlag en de heere Grimmis, om dat ook uit te werken en tot investeringsbeslissingen te komen om daarna die doorgroei ook te kunnen realiseren.

[6:29:46] Op dit moment zijn SDE++ beschikkingen verleend voor de productie van 750 miljoen kubieke meter groengas per jaar.

[6:29:53] Dit zijn projecten die al produceren of nog in voorbereiding zijn.

[6:29:57] Een deel van die projecten heeft ook al een omgevings- en natuurvergunning.

[6:30:02] De eisen die in de bijmengingsverplichting worden gesteld zijn gebaseerd op de red.

[6:30:06] Daar moeten alle producenten, Nederlandse en buitenlandse, aan voldoen.

[6:30:09] Er worden geen additionele eisen gesteld aan Nederlandse producentes.

[6:30:00] natuurvergunning.

[6:30:02] De eisen die in de bijmenging verplichting worden gesteld zijn gebaseerd op de red en daar moeten alle producenten, Nederlandse en buitenlandse aan voldoen.

[6:30:09] Er worden geen additionele eisen gesteld aan Nederlandse producent.

[6:30:13] Dus ook hier we proberen het potentieel wat er nu is

[6:30:17] zekerheid te geven en ervoor te zorgen dat we ook de tijd hebben om die doorgroei vorm te geven, wetende ook dat er in de tussentijd, hopelijk ook met het stikstofpakket, meer ruimte ontstaat.

[6:30:28] Omdat natuurlijk alles in dat pakket ook opgericht is om die ruimte ook te creëren en die nieuwe projecten dus tot wasdom te kunnen laten brengen.

[6:30:35] Want dat is uiteindelijk toch het doel, dat we uiteindenlijk meer capaciteit gaan ontwikkelen in Nederland.

[6:30:40] Maar daar hebben we dus ook wat tijd voor om dat te doen.

[6:30:43] Nogmaals voorzitter, ik weet dat de leden, ik heb ze niet allemaal individueel genoemd bij elke vraag, omdat veel van de vragen soms van enige gelijke strekking waren.

[6:30:52] Ik heb geprobeerd zo goed mogelijk in gezamenlijkheid daarop antwoord te geven.

[6:30:55] Dank u wel.

[6:30:56] Ja, dank u wel, gaan kijken wat het gelukt is.

[6:30:59] Ik ga allereerst naar mevrouw Ouwehand.

[6:31:03] Ja, voorzitter, dank u wel.

[6:31:04] Want ik schrik wel een beetje dat de minister ook bij doorvragen eigenlijk doet alsof het geen probleem is dat het een groot risico is voor ondernemers en voor de doelen van de dierwaardige veehaarderij.

[6:31:18] Er is een verschil tussen berekeningen dat het kan met de hoeveelheid mest die het kabinet nu heeft opgenomen en de prikkel die dit creëert.

[6:31:26] Want als je niet wettelijk borgt dat alle koeien recht hebben op weidegang...

[6:31:31] Dan kun je dus kiezen als ondernemer voor de meest rendabele optie.

[6:31:38] En dat is vanaf 300 koeien die niet buiten komen.

[6:31:41] Dus het zou best kunnen dat het met de beperkte hoeveelheid mest waar het kabinet mee rekent, dat het in theorie kan.

[6:31:49] Maar als je die weidegang niet borgt, als je de dierwaardigheid niet borgt... dan heb je nog steeds de ruimte voor boeren gecreëerd...

[6:31:58] om het op die intensieve manier te doen.

[6:32:01] En daar schrik ik van, dat de minister ook bij de vragen vandaag... want we hebben het al schriftelijk gedaan... daar niet verder op reflecteert en geen geruststellende antwoorden heeft... van nee, maar dat komt goed, want we regelen... dat alle koeien naar buiten moeten kunnen in Nederland.

[6:32:17] Dat staat in de AMVB die komt over de dierwaardige veehouderij.

[6:32:21] Ik noem maar een dwarsstraat.

[6:32:27] We komen een beetje op hetzelfde als net, waarbij soms onderwerpen inderdaad bij verschillende collega's liggen.

[6:32:33] En mevrouw Ouwehand geeft in die zin zelf al voor een deel het antwoord, namelijk dat die ANVB de plek is om dit soort dingen te borgen.

[6:32:41] En daar kan ik niet op vooruitlopen.

[6:32:44] Maar het lijkt mij een heel logisch onderdeel van het gesprek met de collega van LVWN.

[6:32:49] We hebben in ieder geval ervoor gezorgd dat de doelstelling die hier wordt opgezet... ...in de context van een zorgvuldig en behoedzaam ingroeipad voor groen gas... ...niet op voorhand zegt, nou dat zou dus niet kunnen worden vastgelegd... ...want het zou meteen strijdig zijn hiermee.

[6:33:03] Dus die ruimte voor dat gespreks is er ook als deze verplichting wordt aangenomen.

[6:33:08] Mevrouw Abbach heeft natuurlijk wel gelijk dat het iets doet met de prikkels die er zijn.

[6:33:14] Ja, voorzitter.

[6:33:15] En dat onderstreept mijn pleidooi.

[6:33:17] Dat we eerst moeten zien welke duidelijkheid gaan we boeren bieden.

[6:33:22] En nogmaals, we hebben eerder een interruptiedebatje gehad.

[6:33:25] Dat kan niet honderd procent duidelijker.

[6:33:28] Maar we weten dat de komende maanden gaan we hier nog knopen doorhakken.

[6:33:31] We gaan kijken naar de verdere uitwerking van de stikstofplannen.

[6:33:34] We gaan het hebben over hoe we komen naar die dierwaardige veeharderij.

[6:33:38] Ik heb mijn wet bijna af voor het debat.

[6:33:41] Ik kan u vast verklappen, in mijn wet staat... alle koeien moeten naar buiten kunnen, want ze houden van de wei.

[6:33:46] Maar ook een hoge melkproductie is ook een prikkel voor mestvergisting.

[6:33:51] Waar gaan we heen met de landbouw?

[6:33:53] En dan stemmen over een wet die... Misschien kan het wel binnen die plannen die we hebben voor stikstof en dierwaardigheid.

[6:34:01] Maar dat weten we nu nog niet.

[6:34:02] Dus dan zou ik nu de Kamer willen oproepen.

[6:34:06] Laten we deze besluitvorming zorgvuldig doen.

[6:34:08] Als we meer zicht hebben over de rest van de plannen... die op het erf bij de boeren terechtkomen...

[6:34:14] En ik wijs ook naar Denemarken.

[6:34:15] Daar is de trend echt geweest.

[6:34:19] Halvering van het aantal varkensbedrijven en verdubbeling van dat aantal dieren per bedrijf.

[6:34:24] Volgens mij is dat precies het tegenovergestelde van wat we willen.

[6:34:28] Er zat vooral een oproep in richting de collega-Kamerleden, maar ik kijk of de minister toch nog iets kan toevoegen.

[6:34:35] Op de weging van iedere partij kan ik natuurlijk niet vooruitlopen.

[6:34:39] Dat is aan u.

[6:34:40] Het is wel zo dat er echt veel verschillende manieren zijn om aan deze groengasontwikkeling te werken.

[6:34:45] Dus echt niet alleen via mestvergisting.

[6:34:47] Dit voorstel gaat er niet van uit dat het hele ingroeipad met mestvergesting wordt vormgegeven.

[6:34:54] Dus er zijn ook allerlei manieren om dat te doen zonder dat daar mest bij komt kijken.

[6:34:59] Dat wil ik de collega's dan nog even meegeven.

[6:35:03] Ja, een laatste interruptie op de punt.

[6:35:05] Ja, voorzitter.

[6:35:06] Tot slot, mijn oproep was inderdaad wel aan de Kamer... maar kan de minister ook meebewegen en zeggen... ja, ik vind het zelf eigenlijk ook wel fijner... als de KamER de gelegenheid heeft gehad, het kabinet ook... om een aantal van die plannen voor de toekomst van de landbouw... wat verder uitgewerkt te hebben voordat we dit besluiten.

[6:35:24] Want het voelt wel wat star dat de minister vasthoudt aan... ja maar ja, we willen zo snel mogelijk...

[6:35:30] Dus het zou natuurlijk wel fijn zijn als de minister ook zegt, ja, ik snap dat eigenlijk wel.

[6:35:34] En als de Kamer meer tijd wil nemen, dan heb ik daar ook begrip voor en dan maken we het op een andere manier werkbaar.

[6:35:40] De minister.

[6:35:42] Voorzitter, altijd bij dit soort wegingen zijn er voor- en nadelen.

[6:35:48] Aansneller of langzamer zoiets in werking laten treden.

[6:35:51] En ik heb u ook geschetst wat de nadelen zijn van het nog langer wachten.

[6:35:55] Omdat een aantal partijen die al twee jaar wachten of langer warten... dan nog weer een keer in de wachtstand komen te staan.

[6:36:02] En dat zal uiteindelijk aan de weging zijn.

[6:36:04] Maar het is niet zo dat ik niet snap waarom een aantal van u zegt... ja, dit is waarom we de vraag stellen.

[6:36:08] Mijn weging is alleen...

[6:36:10] Dat ik denk, dit staat niet in de weg aan een heel zorgvuldig gesprek over die ANVB.

[6:36:17] Omdat dit op geen enkele manier iets vastlegt voor die ANvB.

[6:36:22] En dan heeft het mijn voorkeur om die zekerheid te geven aan de sector.

[6:36:26] Maar nogmaals, ik snap waarom mevrouw Ouwehand wel de vraag opwekt.

[6:36:29] En ik denk ook dat dat reëel is.

[6:36:30] En dat zal een weging moeten zijn uiteindelijk in de Kamer als geheel.

[6:36:36] Dank u wel.

[6:36:37] Ja, ik zie nog een hand.

[6:36:38] Ik had eerst ook de hand nog eerder gezien van de heer Vlag.

[6:36:40] Heeft u nog steeds de vraag?

[6:36:42] Ja, aan u het woord.

[6:36:44] Ik probeer hem in één vraag te combineren, voorzitter.

[6:36:47] Het gaat ook even over inderdaad vergunningen die nodig zijn om de groengrasproductie op een bepaald niveau te krijgen.

[6:36:52] Ik heb nog gevraagd, ik weet niet of die in dit blokje past...

[6:36:55] Of die stikstofvrijstelling voor de groengasprojecten er nu daadwerkelijk gaat komen voor andere energieinfrastructuur.

[6:37:01] En in het verlengde daarvan heb ik ook even iets gezegd over strenge toezicht in Nederland dan in het buitenland.

[6:37:09] Het minister gaf aan van nou, er worden geen strengere eisen opgelegd aan Nederlandse bedrijven ten opzichte van buitenlands.

[6:37:15] Maar mijn punt was precies andersom.

[6:37:17] Wij hebben hier de controle goed geregeld met de NEA.

[6:37:20] Maar we moeten maar zien hoe dat in het buitenland geregeld is.

[6:37:23] Dus ontstaat daarmee niet een ongelijk speelveld.

[6:37:28] Dank u wel.

[6:37:28] En inderdaad, excuses, misschien hebben we her of der een hele specifieke vraag gewist.

[6:37:32] Ik kan me inder daad herinneren dat de heer Vlag die vraag stelde over de stikstofvrijstelling.

[6:37:37] We hebben hem, ik laat het nog eventjes nakijken, we hebben natuurlijk wel de vrijstelling gekregen voor elektriciteitsgerelateerde projecten.

[6:37:47] Zelfs ook waterstof daarbij, maar ik laat nog eventje nakijker of dit daar dan ook onder zou vallen.

[6:37:55] Daar komen we nog eventjes op terug.

[6:37:56] Over de controlevraag, die had ik in het mapje zitten.

[6:38:01] Buitenland en GroenGas, maar ik kan daar ook nu naartoe gaan.

[6:38:06] Mag straks, begrijp ik.

[6:38:07] Ja, dan doen we dat straks.

[6:38:08] Want die vraag...

[6:38:08] We houden vast aan dat plan.

[6:38:10] Ook het antwoord op de eerste vraag volgt dan nog eventjens.

[6:38:14] Heel goed, mevrouw Muller.

[6:38:16] Ja, ik had me voorgenomen om me niet weg te laten sturen met we gaan kijken hoe we die vergunningverlening sneller kunnen voltrekken.

[6:38:22] Want dat zeggen we ongeveer in elk commissiebad waar we over vergunningen met elkaar praten.

[6:38:29] En kijk, ik heb met zo'n vergisser gesproken en die zei, wij hebben de plannen liggen en het duurt vijf jaar voordat we de verguning krijgen.

[6:38:35] En die krijgen ze soms wel, maar dat duurt gewoon heel lang omdat er niet altijd de juiste expertise is op provincies...

[6:38:40] Elke provincie weer ook eigen manieren heeft van hoe je een vergunning vormgeeft.

[6:38:44] Dus ik vroeg ook aan de minister, wordt er gewerkt aan standaardisatie?

[6:38:47] Zijn er modelvergunningen?

[6:38:48] Werken we met vaste behandeltermijnen zodat we sneller moeten... Kan de minister daar wat meer concreet op antwoorden?

[6:38:57] In zijn algemeenheid is het verkrijgen van vergunningen in Nederland kost veel tijd.

[6:39:02] Door een aantal werd ook gerefereerd aan netcongressie bijvoorbeeld als een barrière.

[6:39:08] Binnenkort komt de staatssecretaris met een brief ook aan de Kamer over een heel aantal mogelijkheden die wij zien tot versnelling van procedures.

[6:39:20] Met daarin garantie voor de juiste waarborgen natuurlijk, want ze zijn er ook vaak niet voor niks.

[6:39:24] En toch denken we dat er veel dingen echt sneller kunnen.

[6:39:28] Dus sowieso in zijn algemeenheid werken we daar hard aan.

[6:39:32] En ik zal kijken of ik voor de tweede termijn nog even specifieker op een aantal van deze punten van mevrouw Muller kan terugkomen.

[6:39:37] Want ik realiseer me dat die niet in detail volgens mij mijn antwoorden zitten.

[6:39:42] Misschien nog in het mapje overig, maar ik heb het doorgekeken en ik weet niet zeker of die daarin zit.

[6:39:46] Dus ik kijk nog even wat we daar nog kunnen doen.

[6:39:48] De vragen dus over standaardisering, de vragen eigenlijk over is er een soort...

[6:39:54] Zijn er andere manieren van versnelling?

[6:39:56] Hangt ook samen, denk ik, met de vraag van die vlag net.

[6:39:59] Dus daar komen we zo nog even op terug.

[6:40:05] Mevrouw van Oosterhout, daarna de heer Van den Berg.

[6:40:08] Ja, dank u wel, voorzitter.

[6:40:09] Er zijn een hoop vragen nog niet beantwoord, dus misschien komen die straks nog.

[6:40:13] Maar eerst nog even door op die login van MEST.

[6:40:15] Begrijp ik het nou goed dat de minister zegt, ja, die samenhang met die stikstofplannen, daar kunnen we niet op wachten.

[6:40:21] Dus het is gewoon aan elke partij zelf om dan maar te wegen of ze dat voldoende geborgd vinden, ja of nee?

[6:40:28] Nee, voorzitter.

[6:40:29] Wat ik heb willen zeggen is dat wij bij het vormgeven van dit pad echt heel hoedzaam zijn geweest met hoeveelheden.

[6:40:37] Waarbij er ook rekening is gehouden met...

[6:40:41] Waarbij we er sowieso van uit zijn gegaan dat het niet alleen met mest zou worden ingevuld, deze volumes.

[6:40:46] Maar ook uit zijn gegaan van bijvoorbeeld weidegang in een bepaalde mate, et cetera.

[6:40:54] Dus dat dit pad wat we hier schetsen op geen enkele manier interfereert eigenlijk met de plannen die er gemaakt worden voor stikstofreductie.

[6:41:04] Want natuurlijk hartstikke belangrijk.

[6:41:05] Sterker nog, de stikstofplannen gaan eigenlijk straks weer meer ruimte geven.

[6:41:10] Ook een aantal van de investeringen die er noodzakelijk zijn om dat oplooppad te kunnen realiseren, om die ook makkelijker mogelijk te maken.

[6:41:18] Dan komt het weer terug bij het punt van vergunningen.

[6:41:20] Dat daar ook natuurlijk een link ligt met waar kun je investeren gerelateerd aan.

[6:41:25] Is er de stekstofruimte in zo'n gebied om dat soort vergunning af te kunnen geven?

[6:41:29] Dat is de samenhang die ik heb willen schetsen.

[6:41:34] Ja, ik ben daar zeker nog niet gerust op.

[6:41:37] Maar dan misschien eerst even over die andere reststromen waar de minister het over heeft.

[6:41:40] Daar had ik het ook over in mijn bijdrage.

[6:41:42] Gaat de minister daar later in de beantwoording nog op terugkomen?

[6:41:45] Want daar had ik drie of vier vragen over gesteld.

[6:41:48] Ik denk het wel.

[6:41:49] Maar ik laat ook nog eventjes checken nu of ze inderdaad allemaal beantwaard zijn.

[6:41:52] Nogmaals, we hebben ons best gedaan om hard mee te schrijven.

[6:41:55] Maar soms kan het zijn dat er nog iets nageleverd wordt.

[6:41:58] Maar we checken dat nog eventje voor mevrouw van Oosterhout.

[6:42:00] Dat komt dan in blokje overig.

[6:42:03] Zal ik wat er nog resteert graag beantwoorden.

[6:42:06] Ja.

[6:42:11] Ja, dank voorzitter.

[6:42:12] Ik kan voorstellen dat dit een wat moeilijkere vraag is om te beantworden.

[6:42:16] Waar ik over na zat te denken met die voorgestelde stikstofplannen.

[6:42:19] En daar rekenen we natuurlijk met verschillende uitsluitingszones.

[6:42:22] Je kan van 500 meter uitgaan of van 1000 meter.

[6:42:26] Maar als je van 1000 meters uitgaat, dan zitten er, als mijn cijfers kloppen, van het RIVM zo'n 2350 melkveehouderijen in die zones.

[6:42:37] En die zouden dan wellicht kleiner moeten worden of zelfs in zich heel verplaatst moeten worden.

[6:42:41] En als die bedrijven dan ook vergisters in bedrijf hebben, dan zou het zomaar kunnen zijn dat die vergisters ook weer verdwijnen.

[6:42:50] Heeft de minister dat scherp en valt er iets te zeggen over hoe die stikstofverbetering volgens het kabinet dan ook weer kan leiden tot minder groengasproductie?

[6:43:03] Dat is inderdaad een moeilijke vraag om heel gedetailleerd te beantwoorden.

[6:43:07] Maar omdat wij dus voor de komende drie jaar uitgaan van...

[6:43:13] Nogmaals, het is een heel behoedzaam ingroeipad.

[6:43:14] We gaan voor de kommende drie uur uit van de hoeveelheid die nu al beschikbaar is.

[6:43:18] Dus dat laat ook ruimte voor aan de ene kant dat er wat bij komt en aan de andere kant eventueel iets af zou vallen.

[6:43:23] Dus een van de redenen waarom het verstandig is om met een behoedzaam pad te beginnen.

[6:43:32] En de knop niet meteen te ver open te draaien.

[6:43:34] Terwijl we tegelijkertijd wel de zekerheid bieden dat er een pad is voor de ontwikkeling van deze markt.

[6:43:44] Ja, ik zie nog één hand twijfelachtig omhoog.

[6:43:50] U mag hem openbaren voor de volgende ronde, u mag hem ook nu stellen.

[6:43:54] Ja?

[6:43:55] Oké, helemaal goed.

[6:43:57] Voordat we verder gaan naar het volgende blokje... wil ik eigenlijk even voorstellen om vijf minuten een pauze in te lassen... zodat iedereen ook een sanitair stop kan maken.

[6:44:04] Dus we gaan door om tien voor vijF.

[6:44:09] De vergadering is geschorst.

[6:52:02] Goedemiddag.

[6:52:04] Ik wil graag de vergadering weer heropenen, zodat we verder kunnen gaan met beantwoording van de minister.

[6:52:11] Aan u het woord.

[6:52:12] Volgens mij zijn we bij het blokje buitenland en handhaving.

[6:52:16] Juist, inderdaad.

[6:52:17] En ik ga meteen beginnen met de vraag van heer Vlag.

[6:52:19] Want die had hij net al gesteld.

[6:52:24] U heeft een aantal vragen gesteld, dus ik ga ze even allemaal in samenhang beantwoorden.

[6:52:28] Wie gaat controleren of buitenlands producenten zich aan de eisen houden?

[6:52:34] Dat is die eis van afwezigheid van de exportatiesubsidie.

[6:52:37] Hoe zorgen we eigenlijk dat het geen oneerlijke concurrentie wordt...

[6:52:39] Die informatie staat betrouwbaar op de GVO, dus de garantie van oorsprong.

[6:52:45] Dit wordt al door de uitgevende instelling van het land van productie gecontroleerd.

[6:52:49] Dus dat krijg je alleen bij de uitgewende instantie van jouw land als dat inderdaad zonder exportatiesubsidie is vormgegeven.

[6:52:57] Daarnaast controleert de NEA of de inboeker zich aan de eisen houdt, zoals die afwezigheid van exportatieszubsidies.

[6:53:04] Die krijgt geen GVO als je een exportatiesubsidie hebt gehad.

[6:53:09] En daarnaast wordt er dus nog een keertje bij de inboeken ook opgelet of er inderdaad zo'n verklaring is.

[6:53:16] Welke toezicht op die buitenlandse schakels?

[6:53:19] Bij afwezigheid van de Unidatabank, zoals mevrouw Van Oosterhout zegt...

[6:53:23] Alle schakels moeten voldoen aan de Europese duurzaamheidseisen en moeten worden gecontroleerd.

[6:53:30] Door verificateurs die ook nagaan of ze de gegevens goed doorgeven.

[6:53:34] Daarnaast moeten alle Europese landen hier publiek toezicht op uitvoeren.

[6:53:38] Dus er is toezicht.

[6:53:40] De UDB heeft hier dus...

[6:53:42] Het is dus niet zo dat er geen toezigt is zolang als de UDB er niet is.

[6:53:45] Kan op termijn natuurlijk wel helpen, omdat het gewoon makkelijker wordt als het in die UDB allemaal geregeld is.

[6:53:51] Dan is die gegevensoverdracht eenvoudiger en simpeler.

[6:53:54] Maar het is dus dus niet dat er pas toezichten is als die UDP er is.

[6:53:58] Aan leveranciers vragen we een garantie van oorsprong en nogmaals ook in antwoord op de heer Vlag, deze wordt dus afgegeven door lidstaten aan producenten en dat betekent dat al in het bestaande systeem gecontroleerd wordt dat het gekleemde groen gas ook daadwerkelijk geproduceerd is en ook zonder die subsidie zodat er geen oneerlijke concurrentie plaatsvindt.

[6:54:19] Dat was ook de vraag van de heer Plag.

[6:54:22] En overigens ook waren dat vragen van mevrouw Van Oosterhout en ook mevouw Muller heeft ernaar gevraagd.

[6:54:30] Zijn we strenger dan de buren?

[6:54:33] Vat ik hem even huiselijk samen.

[6:54:35] Nee, voorzitter, want het toezichtspeelveld binnen de EU is gelijksoortig.

[6:54:38] Alle schakels moeten voldoen aan de Europese duurzaamheidseisen en gecontroleerd.

[6:54:43] Voor de toezigt wordt aangesloten bij de Europense systematiek zoals vastgelegd in de RET 3.

[6:54:48] Dus dat is gewoon wetgeving die voor alle Europese lidstaten geldt.

[6:54:53] Dat betekent dat marktdeelnemers via certificering aantonen dat ze kunnen voldoean aan de Europees duurzoamheidscriteria...

[6:54:58] en de emissieberekening correct kunnen uitvoeren.

[6:55:02] Bij een gecertificeerde marktdeelnemer vindt periodiek een audit plaats... door het certificeringsorgaan, CBI, om te controleren of er ook aan de eisen wordt voldaan.

[6:55:11] En lidstaten zijn dan conform de RET ook nog weer belast met de publieke toezicht op de CBI's.

[6:55:15] En in Nederland is dat ondergebracht bij de NEA.

[6:55:17] Dus er is een Europees wettelijk stelsel, landelijk publiek toezichten... en verder de certificerungsinstanties.

[6:55:22] Dus dat is heel gelaagd.

[6:55:23] Die zijn in al die landen op dezelfde manier vormgegeven.

[6:55:26] Natuurlijk is nooit iets 100% fraude dicht.

[6:55:30] Maar er is dus ook een systeem waarbij Nederland kan optreden door een melding te doen als er vermoedens zijn van fraude.

[6:55:37] Nederland kan ook een signaal aan de Europese Commissie afgeven.

[6:55:41] Die kan ook dan weer tot maatregelen besluiten.

[6:55:44] Binnen Nederland zal de NEA aanvullend risicogericht toezicht houden op alle schakels in de keten.

[6:55:49] Hier werken ze samen met andere toezichthouders zoals de NVDA, ILT of omgevingsdiensten.

[6:55:55] In andere lidstaten moet deze rol ook worden ingevuld door de nationale toezithouders.

[6:56:00] Wij zetten ons bij de lopende discussies over de herziening van de Europese wetgeving, de RET4, de uitvoeringsverordening over toezigt, nadrukkelijk in voor Europa-brede versterking van het toezichtsbeleid.

[6:56:10] En hierin trek ik dan weer op, samen met mijn collega de staatssecretaris van IMD.

[6:56:14] Dus ook dit is iets waar we hard over werken.

[6:56:18] De heer Klos vroeg ook, kan de Kamer periodiek expliciet geïnformeerd worden?

[6:56:25] Nou, de NEA maakt elk kwartaal een overzicht openbaar met daarin het aantal GGE's, het aantal groengaseenheden...

[6:56:30] ...dat gespaard is en de mate waarin gebruik is gemaakt van de buy-out... ...maakt ook openbaar op welke wijze zij handhaaft, bijvoorbeeld bij boetes en fraudes.

[6:56:39] En jaarlijks maakt de NEA over het daaraan voorafgaande jaar per energieleverancier... ...de aard, de herkomst en de CO2-keten emissiereductie van het ingeboekte groen gas openbaar.

[6:56:49] En hierbij houdt NEA dan natuurlijk ook rekening met bedrijfsgevoelige informatie...

[6:56:54] Ik zal de Tweede Kamer jaarlijks informeren over de voortgang van de bijmengverplichting, nog even los van de evaluatie.

[6:57:01] En laten we zorgen dat we dit soort cijfers dan ook, dit soort rapportages daarin meenemen.

[6:57:05] Zodat u elk jaar gewoon die stand van zaken kunt volgen.

[6:57:11] Dan de vraag over de interne markt.

[6:57:18] Gesteld door de heer Vlag, maar ook door anderen gesteld.

[6:57:21] Alle regelingen moeten verenigbaar zijn met de interne markt.

[6:57:25] Dat betekent dat er dus geen sprake mag zijn van verboden staatssteun of inbreuk op het vrij verkeer.

[6:57:31] In de dialoog met de Europese Commissie is ook het effect op de emissiereductieverdeling naar voren gebracht...

[6:57:40] Wij zetten ons in voor een aanpassing van de ESR-emissiestatistiek, zodat Nederland in Nederland verbruikt groen gas ook qua emissiereductie en meetelt voor Nederland.

[6:57:49] Maar dan ga je dus naar een omkering van dat systeem.

[6:57:51] Dat zei ik al, nu wordt het meegeteld waar het wordt ingevoerd.

[6:57:53] Dus dat is iets wat nog verder besproken wordt, maar wij zetten uns daarvoor in.

[6:58:00] De import, de heer Vlag en de heere Jumelet zeiden, de import wordt geremd omdat andere landen

[6:58:05] De bijmengverplichting is een steunmaatregel onder de richtlijn hernieuwbare energie.

[6:58:11] En steunmatregelen zijn toegestaan, maar mogen geen inbruk leveren op de interne markt.

[6:58:18] Het voorbeeld van Frankrijk, dat die dat wel zouden mogen, dat blijkt uit onze contacten dat dat echt niet mag.

[6:58:25] En wij weten ook dat er een recente infractieprocedure tegen Frankrijk is ingesteld.

[6:58:29] Want wij hadden natuurlijk ook die vraag, kunnen we dat dan beperken tot de Nederlandse markt?

[6:58:33] Dat was ook in eerste instantie de opzet.

[6:58:35] Maar dat mag dus niet volgens de commissie.

[6:58:38] En er is recent ook een infractieprocedure gestart tegen Frankrijk vanwege een wet waarbij een biomethaan uit andere lidstaten is uitgesloten.

[6:58:46] Dus zij lopen in die zin dan helaas tegen dezelfde muur op als die wij tegenkwamen.

[6:58:54] Even kijken.

[6:58:59] Dus er is sprake van een Europese markt in dat opzicht van groengas waardoor import en export mogelijk is.

[6:59:04] En hierbij spreekt de commissie lidstaten aan die beperkingen opwerpen voor de export en export.

[6:59:08] En kan dus lidstoten in gebreken stellen.

[6:59:13] Wij zetten ons wel in voor een harmonisatie verder van de Europese groengasmarkt.

[6:59:17] En die Europese bijmengverplichting waar ook de heer Kloss aan refereerde zou daar ook heel goed in passen.

[6:59:24] Op dit moment telt het, zoals de vraag van de heer Vermeer, dat de plek waarop het groen gas in het gasnetwerk wordt geïnjecteerd, daar telt de emissiereductie mee.

[6:59:38] Dus een keerzijde van het omkeren van dat systeem is dat het nu dus ook zo is dat injecteren van groengas dus meetelt voor onze effort sharing.

[6:59:46] Dus het deel wat wij binnen de Europese kaders nationaal moeten doen, daar telt deze bijmengverplichting voor mee.

[6:59:52] Waardoor we niet additionele of andere nationale maatregelen hoeven te treffen om dus toch aan die reductiedoelstelling te kunnen voordoen.

[7:00:00] Als je naar die andere systematiek gaat, waarvan we zijn gevraagd, spreek daar ook over, kijk daar ook naar.

[7:00:04] Dan draai je ook dat systeem natuurlijk, dat verandert dan ook.

[7:00:07] Maar dan kun je het ook op een andere manier invullen.

[7:00:09] Maar dat is dan wel de consequentie daarvan.

[7:00:00] Als je naar die andere systematiek gaat, waarvan we zijn gevraagd, spreek daar ook over, kijk daar ook naar.

[7:00:04] Dan draai je ook dat systeem natuurlijk, dat verandert dan ook.

[7:00:07] Maar dan kun je het ook op een andere manier invullen.

[7:00:09] Maar dat is dan wel de consequentie daarvan.

[7:00:13] Hoe voorkomen we dat?

[7:00:15] Vroeg de heer Jumelet, vroeg dat.

[7:00:17] De heer Grinwis vroegt dat.

[7:00:19] Hoe voorkomen we dat Nederlands groen gas uit de markt wordt geprijsd?

[7:00:25] Wij werken al langer samen met betrokken partijen.

[7:00:27] Dat gaat dan ook over de concurrentie vanuit het buitenland, omdat we die dus niet kunnen beperken.

[7:00:33] We werken allang samen met bedroge partij zoals producent en energieleverancier samen in het programma Groen Gas.

[7:00:39] Dat hebben we ingericht om in de samenhang te zorgen voor de juiste beleidsinzet... ...voor groei van de productie van groengas in Nederland.

[7:00:46] Omdat we gewoon zien dat er echt kansen liggen.

[7:00:50] Het gaat dan onder andere om samenwerken aan gerichte innovatie, voldoende beschikbare locaties... ...verdere professionalisering van de sector, voedende inboedingscapaciteit op het gasnet en een zeker biomassa-beleid.

[7:01:02] De verplichting is dus eigenlijk een sluitstuk voor de inzet van een goed investeringsklimaat voor groengasproductie...

[7:01:08] Maar zeker niet het startpunt.

[7:01:10] Dat is voor een deel ook een antwoord op een aantal vragen die mevrouw Muller had.

[7:01:14] Hoe zorgen we er nou voor dat het ook werkelijk gaat gebeuren?

[7:01:17] Er is dus heel veel al in dat gezamenlijke programma wordt samen naar gekeken.

[7:01:22] Ik zal straks ook nog even terugkomen op een paar van de specifieke vragen.

[7:01:26] Maar deze bijmen verplichting geeft dan dus ook.

[7:01:29] eigenlijk het sluitstuk voor al die acties... dat die dan ook leiden tot vraag.

[7:01:33] Want heel vaak zitten we in dit soort discussies met elkaar... van ja, hoe verankeren we de vraag... om ook uit die kip-ijssituatie te komen...

[7:01:41] Deze bijmengverplichting is dus nu zo'n vraagcreatie, waar we het ook vaak met elkaar over hebben.

[7:01:46] Nogmaals, dat moeten we op een zorgvuldige manier vormgeven, maar dat is wat we beoogden te doen.

[7:01:52] En dan zeg ik meteen, mocht het nou zo zijn dat we bij de evaluatie met elkaar constateren 90% komt uit het buitenland, dan is het ook heel normaal dat we dan opnieuw wegen, moeten we het dan op deze manier willen.

[7:02:02] En dat kan dus dan ook bij die evaluatie.

[7:02:05] Want we hebben dan de cijfers.

[7:02:06] We zien dan ook of we daadwerkelijk ook onze eigen groengasproductie aan het helpen zijn.

[7:02:11] Of we zien dat er groei zit.

[7:02:13] Of dat we toch in de internationale concurrentie zien dat dat anders loopt.

[7:02:17] Dan kunnen we dat altijd opnieuw wegen.

[7:02:22] Even kijken.

[7:02:23] Wanneer heb je voldoende inzicht?

[7:02:27] Wanneer kun je zo vroeg mogelijk evalueren?

[7:02:28] In 2029 hebben we data beschikbaar over twee verplichtingenjaren, 27 en 28.

[7:02:36] En op basis daarvan kan dan een evaluatie plaatsvinden.

[7:02:38] Daarbij willen we in ieder geval kijken naar de bijdrage aan de groengasproductie, de haalbaarheid van de jaarlijkse verplichten...

[7:02:44] Werking van de flexibiliteitsopties, de buy-out.

[7:02:48] Staat het bedrag nog op nul, zeg ik even tegen mevrouw Muller, of niet?

[7:02:52] Hoe zit het met sparen?

[7:02:53] Die 10%, werkt dat voldoende?

[7:02:55] Of is er meer nodig?

[7:02:58] Dat soort dingen kunnen we dan allemaal in die evaluatie op terugkomen.

[7:03:04] Even kijken...

[7:03:08] Dit was nog niet het volledige antwoord.

[7:03:11] We hebben nog een paar puntjes, mevrouw Muller, die we al uit andere antwoorden hadden gehaald op uw vraag.

[7:03:16] Maar ik heb liever zometeen nog even het integrale rijtje.

[7:03:18] Dus daar kom ik dan zo nog even op terug.

[7:03:22] Danku wel.

[7:03:24] De heer Vlag, aan u het woord.

[7:03:26] Ja, voorzitter.

[7:03:27] In mijn bijdrage wilde ik het collega's niet aandoen om in Frans voor te lezen wat er op uw website staat.

[7:03:31] Maar ik heb inmiddels de vertaling.

[7:03:37] Alleen biogasproductieapparaten in het grootstedelijk Frankrijk die biomethaan produceren en uitgerust zijn met een apparaat om het geproduceerde en ingeïnjecteerde biomethan in het gasnetwerk te meten, kunnen in het register worden geregistreerd.

[7:03:50] Minister Zuik, inderdaad, dat is ons bekend dat Frankrijk dat doet.

[7:03:54] Maar er loopt een infractieprocedure.

[7:03:56] Daar hebben ze al een bijmengverplichting vanaf 1 januari jongsleden.

[7:04:00] En het is Malta niet, het is Frankrijk.

[7:04:02] Het is een van de grootste lidstaten met een behoorlijk grote agrarische sector.

[7:04:06] En die hebben bewust deze stap ingenomen.

[7:04:10] Tegenover dezelfde Europese Commissie.

[7:04:11] Dat vind ik getuigen van lef.

[7:04:13] Dat geeft aan van, we hebben een aantal problemen, laten we die integraal met elkaar bekijken.

[7:04:17] In Nederland hebben we ook een stikstofvraagstuk, een mesprobleem.

[7:04:20] En we willen groen gas.

[7:04:22] Waarom verbind je dat niet met elkaar?

[7:04:24] We kunnen dit zien als een onbegaanbare route, maar we kunnen ook zeggen, dit biedt een kans.

[7:04:28] Dat een van de grootste lidstaten van Europa dit doet, laten we samen optrekken en kijken of we dit gewoon in dit specifieke geval kunnen uitzonderen van dat soms heel erg lastige vrije marktdenken.

[7:04:39] Want dat brengt een aantal doelen dichterbij.

[7:04:41] Dus ik zou de minister willen vragen of ze bereid is om met haar Franse evenknie samen op te trekken richting de Europese Commissie om te zeggen, joh, in deze fase van

[7:04:50] Ja, leidt het ook tot vraag.

[7:04:52] Dat was de kerndoel.

[7:04:53] Is het echt belangrijk dat we die binnenlandse productie op gang krijgen?

[7:05:00] Ja, voorzitter.

[7:05:01] De vraag is waar je de sector mee helpt als je nu al weet dat de commissie echt een infractieprocedure heeft gestart tegen Frankrijk hierop.

[7:05:09] Want dat kan ook betekenen dat je de secteur iets belooft, waarvan je eigenlijk al weet, dat de Commissie er tegen in actie gaat komen en dan lidstaten mogelijkwijs verbiedt of hoge boetes oplegt.

[7:05:22] Dus ik weet niet of dat de meest begaanbare route is die de sector het meeste helpt.

[7:05:26] Ik denk wel dat we ervoor moeten zorgen dat we met het programma GroenGas, met alle partijen kijken.

[7:05:35] Hebben wij er voldoende vertrouwen in dat we echt dit op gang kunnen brengen?

[7:05:39] De sector zegt dus ja, wij hebben daar vertrouw in.

[7:05:42] We willen er graag mee aan de gang en we willen graag die verankering van die vraag dan als sluitstuk voor dat groen gas wat wij gaan opbrengen.

[7:05:53] Nogmaals, ik heb gezegd laten we in 2029 dat al vrij snel evalueren.

[7:05:57] Dan zien we ook of die verwachtingen ook worden waargemaakt.

[7:06:01] Want het is natuurlijk wel zo dat doordat we het niet mogen beperken... dat dat minder zeker is dan als we het wel hadden mogen beperken.

[7:06:07] Ik zal zeker ook met mijn Franse collega wel contact opnemen.

[7:06:10] Dat kan ik wel toezeggen aan de heer Vlag.

[7:06:11] Want ik ben ook wel benieuwd hoe zij waren in hun gesprek met de Europese Commissie daarop.

[7:06:18] Ook dat kunnen we dan altijd nog weer meenemen.

[7:06:20] Als er toch mogelijkheden zouden zijn om...

[7:06:22] Dit wat we natuurlijk doen om die nationale productie op gang te brengen.

[7:06:26] Nog sterker te verankeren.

[7:06:27] Dan ben ik daar ook in geïnteresseerd.

[7:06:28] Dus ik ga me zeker verdiepen in de Franse casus.

[7:06:32] Meneer Vlag.

[7:06:32] Ja, voorzitter.

[7:06:34] Hij is voor de SGP echt best wel heel belangrijk.

[7:06:35] Want met 4% en eigenlijk voeding vanuit heel Europa zou ik als producent niet mijn investeringsplicht in gang gaan zetten.

[7:06:43] Ten meer daar die bijmeenverplichting ook eindig is.

[7:06:47] Met andere woorden, het is best wel cruciaal ook voor het welslagen.

[7:06:50] En we zouden ook een soort synergie kunnen bereiken tussen twee problemen die we hebben.

[7:06:55] Ik ken de minister niet als iemand die snel het hoofd in de schoot legt als de Europese Commissie een keer blaft.

[7:07:01] Dus ik zou toch echt willen aandringen of zij met landen als Duitsland, België, Frankrijk en Nederland, die vergelijkbare problematieken ook hebben op het gebied van stikstof en mestoverschotten, toch niet eens een vuist zou willen maken.

[7:07:13] Want dan maak je wel impact met deze vier landen bij de Europese Commissie.

[7:07:17] Er is hier echt iets aan de hand waar jullie even apart naar moeten kijken.

[7:07:19] En daar moet je niet op reageren met een standaard infractieprocedure.

[7:07:23] Maar denk nou eens even met ons mee, want dit moeten we aanpakken.

[7:07:25] Te meer omdat de minister zegt ja, maar dan kunnen we bij de evaluatie misschien wel bijsturen.

[7:07:29] Dat kan dan toch ook niet.

[7:07:32] Het is of je kan het nu doen en straks ook, of het kan gewoon niet.

[7:07:39] Als het niet kan, dan kan het straks ook niet.

[7:07:41] Daar ben ik helemaal met de heer Vlag heen.

[7:07:42] Laat daar geen misverstand over bestaan.

[7:07:44] Maar inderdaad, ik ga altijd graag nog het gesprek aan bij de commissie... om te kijken of er toch nog ruimte ergens te vinden is.

[7:07:51] Uiteindelijk is het bij waterstofinfrastructuur bijvoorbeeld gelukt... om dat toegevoegd te krijgen aan de stikstofuitzondering... vanwege het grote belang van de investeringen in die infrastructuur...

[7:08:02] Juist het reduceren van die stikstof via andere vormen van energie.

[7:08:07] Dus ik zal inderdaad contact opnemen met mijn Franse collega en kijken of daar nog muziek in zit richting de Europese Commissie.

[7:08:17] Maar voor mij geen reden om niet te zeggen we gaan nu aan de slag met het wetsvoorstel zoals het is.

[7:08:21] Maar uiteraard bereid om te kijken of er nog andere manieren zijn waarmee we nog meer zekerheid zouden kunnen krijgen.

[7:08:27] Het feit dat we het al geprobeerd hebben, zeg ik wel in alle eerlijkheid tegen de heer Vlag, om ook verwachtingen te managen.

[7:08:34] En dat er toen is gezegd nee, dat mag niet.

[7:08:38] Geeft mij niet per se de hoop dat dat een makkelijke route zal zijn of heel kansrijk.

[7:08:43] Maar het gesprek aan blijven gaan, ook richting de toekomst, is natuurlijk iets wat we kunnen doen.

[7:08:50] Ik ben blij met de toezegging dat de minister die route in ieder geval wil verkennen.

[7:08:53] Dat getuigt ook van enig lef, wat ik de minister niet wil ontzeggen.

[7:08:57] Tegelijk zit ik er wel mee dat ik dit ook in een amendement heb verwoord... ...omdat ik het best wel heel cruciaal vind voor het welslagen... ...en ook voor de groei van het groengas in Nederland.

[7:09:10] Dus het brengt mij wel een beetje in een dilemma wat ik al eerder heb gezegd... ...van de snelheid gaat hier wel bijten met een aantal best wel cruciale punten in de wet...

[7:09:21] Elke fractie moet zijn eigen weging maken.

[7:09:24] Dat is de rol van het schone ambt van Kamerlid.

[7:09:29] Wat ik niet kan doen, is nu in de wet iets opnemen... wat ingaat tegen de Europese wetgeving.

[7:09:35] Wat Ik wel kan doen is het gesprek aangaan met de Europes Commissie... hoe zij in de toekomst die groen gasmarkt het beste tot wasdoen denken te kunnen brengen.

[7:09:45] Ook in het belang van de weerbaarheid van Europa, de concurrentiekracht van Europa...

[7:09:50] En als dan meerdere landen zeggen we zijn eigenlijk gebaat bij een ander systeem.

[7:09:54] Dan kan dat op termijn, zou dat kunnen zijn dat de commissie zegt.

[7:09:59] Dan geven we lidstaten wel die mogelijkheid om dat extra slot op de deur te zetten.

[7:10:03] Maar ik kan nu niet iets in de wet opnemen wat tegen Europese regelgeving ingaat.

[7:10:06] En ik denk dat de heer Vlag met het staatsrechtelijke geweten wat zijn partij ook altijd heeft.

[7:10:12] Ook snapt dat dat ook iets is wat ik natuurlijk niet kan doen.

[7:10:19] Dank u wel.

[7:10:21] Dan komen we aan bij het blokje overige, denk ik.

[7:10:27] Minister, aan u het woord.

[7:10:30] Ik ben benieuwd wat er allemaal in zit in dat blok je overig.

[7:10:34] Even kijken, dit was deze vraag.

[7:10:41] Vraag van de heer Grinwis over de grootverbruikersaanstelling en netcongestie.

[7:10:48] Dat is natuurlijk de complexiteit van het verkrijgen van een netaansluiting is een breed knelpunt binnen de energietransitie.

[7:10:55] En de ACM gaat over dat prioriteringskader.

[7:10:58] Maar binnen het groen gas programma wordt breed gewerkt aan het knelpunt en we hebben momenteel nog geen signalen dat dit de doelstelling van de bijmengverplichting in de weg staat.

[7:11:07] Nogmaals ook doordat we echt een behoedzaam ingroeipad hebben voorkom je natuurlijk ook dat je snel in de knel komt met de doelsstellingen die je hebt.

[7:11:14] Maar ik herhaal ook graag richting de heer Grinwis wat ik net tegen mevrouw Muller zei.

[7:11:19] Dat mijn collega Johannes de Bat ook binnenkort met wetgeving naar de Kamer komt waarin we echt proberen in de breedte vergunningverlening te versnellen.

[7:11:30] En daar gaan natuurlijk ook dit soort projecten dan mee van kunnen profiteren.

[7:11:34] Het is een grote opgave, dan is de bouw van extra energieinfrastructuur bijvoorbeeld hartstikke belangrijk.

[7:11:40] Hoe meer dat versnelt, hoe meer we die netcapaciteit versneld uit kunnen breiden, hoe makkelijker ook weer vergunningen kunnen worden verleend aan allerlei projecten.

[7:11:49] Maar nogmaals, op dit moment geen signalen dat de doelstellingen zoals we die in dat behoedzame pad hebben vormgegeven in de weg staan.

[7:11:57] Een vraag van mevrouw Van Oosterhout.

[7:11:59] Hoe verhoudt de wet zich tot de bredere uitfasering van fossiel en de brede transities?

[7:12:07] De gecontroleerde afbouw van fossielen blijft leidend in het vormen van beleid met betrekking tot de toekomstige energiemix van Nederland.

[7:12:14] Het maakt ons meer weerbaar, minder afhankelijk.

[7:12:17] We geven zo'n 20 tot 25 miljard per jaar uit aan de import van fossiele brandstoffen.

[7:12:22] Als we dat geld investeren in onze eigen economie en onze eigen grondstoffen, dan bieden we ook een weerbaarder kader voor onze toekomstige welvaart.

[7:12:29] Binnen de landbouwtransitie biedt deze wet extra stimulering voor het anders benutten van reststromen in de landmouw.

[7:12:40] Dat is wat het voor die landboudransitie kan doen.

[7:12:43] Even kijken, deze hebben we denk ik gehad.

[7:12:50] Dan is de vraag van de heer Vermeer over de investeringen.

[7:12:54] Wie betaalt dat?

[7:12:54] Dat is natuurlijk de ondernemer die uiteindelijk dat betaalt.

[7:12:59] Tenminste, die de investuring moet doen.

[7:13:00] Niet dat betaald, maar een investering moet doen en omdat groen gas dan een zekere afzetmarkt kent door de bijmengverplichting krijgt deze ook waarde voor de producent en dat draagt bij aan de integrale business case voor de benodigde investering in de keten.

[7:13:17] We werken dus samen met de sectoren in het programma GroenGas.

[7:13:24] Dit ging over ETS1 en ETS2, hebben we in het begin beantwoord.

[7:13:29] Over alternatieven zijn onderzocht, was ook nog de vraag, heb ik ook in het... ...begin al iets over gezegd.

[7:13:34] Alternatieven voor de verplichting zijn uitgebreid onderzochten, zoals extern, bijvoorbeeld door CE Delft.

[7:13:39] En dat laat zien dat de bijmengverplichtingen het meest effectieve instrument is om die opschaling te realiseren.

[7:13:45] Onder de SDE Plus wordt ongeveer 750 miljoen kubieke meter groen gas beschikt.

[7:13:53] We zijn in nauw contact met de sector.

[7:13:56] Ik lees soms even en denk dat ik deze delen al heb beantwoord.

[7:14:04] Even kijken.

[7:14:06] Meneer Grinwees vroeg nog of er naar de verduurzaming van de centrale elektriciteitsproductie, daarvoor zijn verschillende grootschalige instrumenten, de Europees systeem van CO2-beprijzing, maar dat weet meneer

[7:14:21] Natuurlijk de wet op het verbod voor het gebruik van kolen, maar ook het dekken van de meerkosten van investeringen in nieuwe duurzame elektriciteitsproducten via de SDE++.

[7:14:30] Maar ik weet dat deze ook goed bij de heer Grimwiss allemaal op het netvlies staan.

[7:14:34] Dat is wat ik heb in het makje overig, maar daar ontbreken er misschien nog een paar.

[7:14:41] Even kijken.

[7:14:44] Nog naar vragen van mevrouw Muller en de heer Vlag.

[7:14:49] De pijplijn aan projecten, dus voor korter termijn is een pijplein van projecten met een ESDE++-subsidie.

[7:14:56] Deze projecten hebben deels de benodigde vergunningen al en kunnen relatief snel starten met de bouw en het gaan produceren voor de bijmengverplichting.

[7:15:02] Dus bovenop...

[7:15:02] ...wat er nu is.

[7:15:05] Dan zetten wij in op het verbeteren van de randvoorwaarden... ...waaronder de vergunningsverlening in verband met stikstof.

[7:15:11] Daar is dus het pakket wat het kabinet voor het zomerreces heeft gepresenteerd... ...van belang.

[7:15:17] Dat doe ik inderdaad gelukkig niet alleen... ...maar met de collega's die betrokken zijn bij vergunning en verlening...

[7:15:22] De staatssecretaris KGG en de staatsrecretaris LWVN.

[7:15:26] Uiteraard, maar dat weet u ook allemaal, is het kabinet geen bevoegd gezag voor de vergunningverlening.

[7:15:31] Dus dat moet op lokaal of regionaal niveau behandeld worden.

[7:15:34] Wat we wel kunnen doen, en dat is denk ik ook waar mevrouw Muller naar vroeg, is ondernemers ondersteunen bij het doen van een vergunningsaanvraag.

[7:15:42] En hiertoe werken we ook aan modelvergunningen.

[7:15:45] Dat is eigenlijk denk ik de standaardisatie waar me vrouw Müller naar op zoek was.

[7:15:48] En dat doen we samen met brancheorganisaties en omgevingsdiensten.

[7:15:51] Zodat ook zij kunnen aangeven waar ondernemers dan ook eigenlijk antwoord op moeten geven.

[7:15:56] Om die vergunningen snel te kunnen beoordelen.

[7:16:00] Maar ook met de juiste gegevens die weer nodig zijn voor de bescherming van de leefomgeving.

[7:16:05] Daarnaast wordt gewerkt aan handreikingen voor vergunningsverlening.

[7:16:07] En het organiseren van voorlichtingsbijeenkomsten.

[7:16:09] Dus ook in die praktische kant proberen wij in ieder geval van onze kant te doen.

[7:16:13] En dat waren de vragen waar mevrouw Müller nog wacht op het antwoorden.

[7:16:18] Voorzitter, dit zijn de vragen die ik tot nu toe in het mapje over gehad zit.

[7:16:21] We hebben al veel met elkaar gewisseld.

[7:16:23] Maar ik sluit absoluut niet uit dat we misschien nog een enkele vraag hebben gemist.

[7:16:26] Ik kom daarna uiteraard ook nog bij de appreciatie van amendementen.

[7:16:31] Dank u wel.

[7:16:32] De heer Gimmis had nog een vraag naar aanleiding van dit rondje.

[7:16:34] En ik zie dat er nog een aantal lezen zijn.

[7:16:36] Dus laten we dat gewoon even aflopen met elkaar.

[7:16:40] Deheer Gimmis.

[7:16:40] Ja voorzitter.

[7:16:40] In ieder geval naar aanleg van het eerste antwoord van de minister.

[7:16:44] Waar ze steeds zegt begoedzaam groeien.

[7:16:46] Maar als je verdiept in de cijfers, dan is de vraag wat behoedzaam groeien is.

[7:16:51] Want misschien dat we met de bestaande capaciteit nog wat kunnen opschalen.

[7:16:54] Maar uiteindelijk heb je voor 3, 4, misschien wel 500 miljoen kuub nieuwe installaties nodig.

[7:17:00] In ieder geval voor 3-400 miljoenen kuub.

[7:17:04] Ja, en dan moet vergunningverlening en ruimte op het stroomnet grootgebruiksaansluitingen kunnen krijgen.

[7:17:12] Het moet wel meezitten.

[7:17:14] Dus de minister zegt steeds behoeedzaam.

[7:17:17] Maar als ik naar buiten kijk en kijk dat de randvoorwaarden niet op orde zijn, dan is het best wel een risico.

[7:17:22] Dus hoe gaan we daar nou de vinger aan de pols houden?

[7:17:25] Dat verwijst tenminste steeds naar een evaluatie van 2029.

[7:17:28] Maar ja, dat is vrij laat nadat die wet is ingegaan.

[7:17:31] Dus, hoe gaan wij dit nou goed doen?

[7:17:34] Minister.

[7:17:35] Volgens mij door gedurende de jaren, ook meteen vanaf volgend jaar en het jaar daarna.

[7:17:41] Elk jaar zullen we de Kamer informeren over de voortgang.

[7:17:45] Daarbij weet ik zeker dat u, net als ik, in de breedte van de Kamers in goed contact staat met de sector.

[7:17:50] We hebben ook dat programma GroenGas met de Sector.

[7:17:53] Dus laat ik de heer Grimweers geruststellen.

[7:17:55] Het zal echt niet aankomen op het enige moment

[7:17:58] In 29, wanneer we weer eens een keer hier de boeken open doen en naar de ontwikkelingen kijken.

[7:18:03] We zijn daar met elkaar dichtbij en laten we ook die aandacht blijven geven.

[7:18:11] Ik kijk even rond.

[7:18:12] Ik ga gewoon even het rijtje af.

[7:18:14] Had de heer Vlag nog een vraag op dit moment?

[7:18:16] Nee.

[7:18:17] De heer Kops?

[7:18:18] Ik weet dat de heere Jumelet een vraag had.

[7:18:23] Ik heb specifiek ook gevraagd hoe het gesprek met de glastuinbouwsector op dit moment is, of dat nog aan de orde is,

[7:18:34] al tot een uitkomst is gekomen.

[7:18:36] Waarom vraag ik dat ook?

[7:18:37] Op 8 juli 2025, om het maar even van slag terug te hagelen van toen, is ook gezegd, als die compensatie aan de orde is, dan zal dat moeten leiden tot overeenstemmen met de sector en uiteindelijk zal dat moet leiden, wat er nu ook denk ik in de wet dan behoogt te worden gezet.

[7:18:58] Maar mocht dat niet zo zijn, dan zou ook met de sector worden gekeken naar alternatieven.

[7:19:03] Dus ik ben gewoon erg benieuwd naar hoe dat gesprek is geweest, of dat nog zo loopt en of daar wellicht ook alternatieves aan de orde moeten komen.

[7:19:11] Maar dat laat ik even aan de minister in mijn vraagstelling voorstellen.

[7:19:17] Er zijn zeker gesprekken geweest, er zijn ook nog gespreken gaande.

[7:19:21] En dan gaat het met name over dat hele pad waar de sector zichzelf aan heeft gecommitteerd.

[7:19:27] In 2040 willen zij emissievrij zijn.

[7:19:31] En die afspraak hebben ze gemaakt en dat pad hebben ze gemacht waarbij ze uitgingen van een aantal randvoorwaarden...

[7:19:39] Daar zat ook de ETS2 in, daar zat ook bijmengverplichting in... met compensatie voor de extra kosten van die bijmangverplichten.

[7:19:50] En we willen dat pad met de sector op een heel goede manier vormgeven.

[7:19:55] Voor een deel kunnen we dat, denk ik, de eerste stappen... kunnen we dit najaar al vastklikken met elkaar.

[7:20:02] En ondertussen zijn de staatssecretaris van LVVN en ik... gezamenlijk met de sectoren echt een heel goed gesprek.

[7:20:09] Zij willen ook echt.

[7:20:10] En dan gaat het erom dat we samen een goed pad daarvoor vormgeven richting 2040.

[7:20:17] Maar ik hoop dat de heer Rejumelet ook zal kunnen zien in het najaar dat we voor de groene gasbijnmengverplichting ook tot goede overeenstemming hebben kunnen komen.

[7:20:29] Ja, nog een vervolgvraag.

[7:20:31] Ja, nog een nieuwe vraag.

[7:20:33] Mag dat?

[7:20:33] Ja, zeker.

[7:20:34] Dat mag ook.

[7:20:35] Ik heb ook even gerefereerd aan het verstellingsplan van LTO en VDA en Rabobank.

[7:20:40] Met een positieve reactie allereerst ontvangen.

[7:20:44] Mijn vraag is hoe daar wellicht ook een vervolgang kan worden gegeven, voorzitter.

[7:20:50] Voorzitter, daar blijven we natuurlijk hard aan werken.

[7:20:53] En ik kan me voorstellen dat ik in een van de volgende voortgangsbrieven ook aangeef welke opvolging daar verder aan gegeven is.

[7:21:01] Anders kan ik eventueel in tweede termijn nog met iets terugkomen.

[7:21:03] Maar wellicht heeft de heer Jumelet er meer aan dat we dat in een brief aan de Kamer de volgend keer een update overgeven.

[7:21:14] Dank voor die toezegging.

[7:21:18] Ik weet niet of dat in de tweede termijn aan de orde komt... maar ik vroeg naar de stand van zaken wat betreft ETS 2... 2028 in werking.

[7:21:29] En in theorie zou dat kunnen zijn...

[7:21:32] nog zou kunnen zeggen dat de glastuinbouw niet onder ETS 2 op het in zou kunnen vallen.

[7:21:42] Ik weet niet of dat in de tweede termijn aan de orde komt.

[7:21:44] Ik heb in ieder geval inmiddels ook gezien dat het nog niet gepubliceerd is.

[7:21:48] Dus ik denk ook even mee in de flexibiliteit als het gaat om hoe we met elkaar nu vormgeven, ook aan de wetgeving, voorzitter.

[7:21:58] Kijk, we moeten twee dingen uit elkaar houden.

[7:22:01] Dus voor de bijmengverplichting geldt sowieso dat een uitzondering van de glastuinbouw niet goed realiseerbaar is.

[7:22:07] En daarom hebben we ook afgesproken om tot een compensatie te komen.

[7:22:13] Voor de ETS2, daar zijn ook afspraken over gemaakt dat ze daaronder zouden gaan vallen.

[7:22:18] En die opt-in wordt bij ANVB geregeld en die komt ook nog naar uw kamer toe.

[7:22:27] Ja, voor een laatste keer wellicht.

[7:22:30] Ja, in ieder geval roept dat de vraag op.

[7:22:33] Namelijk dat je theoretisch een andere afweging zou kunnen maken.

[7:22:36] Zo stel ik me dat voor.

[7:22:38] Dat kan de Kamer altijd, voorzitter, als er stukken voor liggen in de Kamers.

[7:22:42] Maar dat is dus los van de bijmengverplichting.

[7:22:44] Dat loskoppelen van het glasduinbouwsector uit die bijmangverplichtiging is gewoon niet goed uitvoerbaar.

[7:22:54] Dus nog even goed om te benadrukken dat in die zin dat ook twee aparte redenen zijn.

[7:23:00] Dank u wel.

[7:23:01] Mevrouw van Oosterhout.

[7:23:02] Ja, dank u wel, voorzitter.

[7:23:05] Twee blokjes geleden gaf ik aan dat ik nog wat antwoorden mist op vragen... en daar zou op worden teruggekomen in het blokje overig, maar ik heb ze nog niet gehoord.

[7:23:13] Dat ging met name over die reststromen, die andere reststromes zonder risico op lock-in.

[7:23:19] Ik had het dan onder andere over groengas uit rioolslip.

[7:23:25] In hoeverre het mogelijk is om die te bevoordelen, hoe dat werkt in de SDE++...

[7:23:29] Dus ik vroeg me af of de minister daar nog even op zou kunnen terugkomen.

[7:23:33] Ja, dat tot eerst.

[7:23:37] Ik kan me inderdaad herinneren dat u daaraan gerefereerd heeft.

[7:23:38] Excuses.

[7:23:40] We komen daar even op terug in de tweede termijn.

[7:23:41] Maar inderдаad is bijvoorbeeld rioolslip natuurlijk ook heel interessant als een bron voor groen gas.

[7:23:47] Maar ik kom in de Tweede Termijn nog even terug op de vraag.

[7:23:49] Is het mogelijk om daar prioritering aan te geven?

[7:23:52] Of welke mogelijkheden zijn er in de SDE++?

[7:23:55] Daar komen we nog even over terug.

[7:23:58] U had nog een andere vraag over de jaarlijkse NEA-monitoring.

[7:24:02] Of het mogelijk is om daar ook expliciet en apart over het aandeel mestvergisting in te rapporteren, zodat we dit kunnen volgen.

[7:24:12] Ik sta er wel willend tegenover, maar we checken even of het kan.

[7:24:15] Dus dat zullen we ook straks even laten weten.

[7:24:20] Had u nog andere vragen op dit moment, mevrouw?

[7:24:22] Nee?

[7:24:24] Oké, de heer Klos, die zie ik achteroverleunen.

[7:24:26] Dus die heeft waarschijnlijk geen vraag.

[7:24:28] Dan kom ik bij de heur Van den Berg.

[7:24:30] Ja, dat doet u al vaker, voorzitter.

[7:24:33] Oh jee, ik ga niet meer vertellen hoe mensen erbij zitten hier.

[7:24:36] Dat is overstandig.

[7:24:37] Maar u zit op het puntje van hun stoel, zie ik, meneer Van den Berg.

[7:24:42] Nee, voor zitter, dat krijg je als je al sinds tien uur in debat zit.

[7:24:47] Even concreet.

[7:24:48] Stel dat nou de minister tot de conclusie komt in 2029... dat er toch het een en ander aan gesleuteld moet worden... aan deze draak van een wet...

[7:24:56] Hoe gaat dat dan praktisch?

[7:24:58] Komt er dan een wetswijziging naar het parlement?

[7:25:01] Gaan we het aanpassen in een ministeriële regeling of in een ANVB?

[7:25:05] Wat voor tijdspad zit eraan verbonden?

[7:25:07] Kan de minister ons daar eens in meenemen?

[7:25:10] Voorzitter, een aantal van de punten die de heer Van den Berg noemt... of waar we de discussie over hebben gehad met elkaar... liggen vast in de ANVB.

[7:25:17] En die zijn ook wijzigbaar.

[7:25:19] Dus dat is niet een heel driejarig wetstraject.

[7:25:22] Ik denk dat de reden van de heere Van den Bergh... of de vraag eigenlijk dezelfde is als die van de Heer Hummelet.

[7:25:26] Hebben we ook handelingsperspectief in 2029?

[7:25:29] Op bijvoorbeeld de 10% of de hoogte van de bijmengingverplichting.

[7:25:34] Als alles uit het buitenland zou komen bijvoorbeeld.

[7:25:37] Dus ja, dat handelinsperspectif is er dan.

[7:25:41] En dan via de voorzitter, hoe lang zou zoiets dan duren in de praktijk?

[7:25:49] Dat hangt ook af van de snelheid van behandeling.

[7:25:50] Maar relatief snel.

[7:25:54] Ik kan daar nog wat nadere informatie over geven als de heer Van den Bergen wil.

[7:25:57] Maar het is echt veel sneller dan een heel wedstraject.

[7:26:01] Dus dat is ook de reden waarom we natuurlijk die gelaagdheid hebben in regelgeving en lagere regelgeven.

[7:26:06] Om dingen waar je misschien toch nog nader over zou willen spreken, dat dan in een ANVB ligt.

[7:26:13] Dank u wel daarvoor.

[7:26:15] Dan heb ik nog een andere vraag waar ik op aansloeg wat de minister zei over dat we elk jaar zo'n 25 miljard euro besteden aan de import van fossiele brandstoffen en dat we dat ook aan andere dingen kunnen besteden.

[7:26:28] Heeft de minister dan ook scherp wat dan die kosten zijn die daar dan tegenover staan om dat dan allemaal te kunnen vervangen?

[7:26:34] Want ik vind als je dat aanneemt, zeg maar, dan moet er ook een reëel alternatief tegenover zijn.

[7:26:41] Voorzitter, terecht de punt natuurlijk.

[7:26:42] Want 20 tot 25 miljard aan de ene vorm van energie betekent niet dat de andere vorm gratis is.

[7:26:51] Elke vorm heeft zijn prijs.

[7:26:53] En het is in financiële of andere zinnen de vraag welke prijzen je bent bereid om te betalen als je energie gebruikt.

[7:26:59] Het is wel zo natuurlijk dat een, nog even los van de hoogte, de ene vorm van energie betekent dat je investeert in de economie van een ander land.

[7:27:09] En dat het investeren in energie van eigen bodem betekend dat je ook voor een deel in je eigen economie investeerd.

[7:27:16] Dus dat is meer het onderscheid wat ik daar wilde maken.

[7:27:19] En de heer Van den Berg heeft natuurlijk gelijk als hij zegt.

[7:27:21] Ook als je groengas stimuleert of ook als je windmolen bouwt of een zonnepaneel.

[7:27:29] Daar zijn ook kosten aan verbonden of een kerncentrale.

[7:27:32] Het zit soms een wat andere kostenverdeling dan bij de import van grondstoffen die je vervolgens verbrandt.

[7:27:36] Maar natuurlijk zitten daar ook kosten.

[7:27:42] Dank voorzitter.

[7:27:43] Dan mijn laatste vraag.

[7:27:45] Dat gaat toch eigenlijk ook wel een beetje over de stapeling van kosten, maar de minister refereerde zelf aan het verbod op kolen.

[7:27:52] Heeft die minister ook scherp wat die kosten gaan zijn in 2030?

[7:27:59] Dus de sluiting van de kolencentrales zal ook een opwaartse druk leveren op de gaskonsumptie.

[7:28:04] Zoals gasopslagen die zullen minder snel gevuld worden.

[7:28:07] Daardoor zal de capaciteit voor de Nederlandse markt alleen maar afnemen.

[7:28:12] En dat zit natuurlijk ook in die stapeling van kosten die gelijktijdig met dit wedstrijd gaan lopen.

[7:28:17] Neemt de minister die stijging van de kosten ook mee in dit reërt?

[7:28:22] Die ontwikkeling van de kosten naar aanleiding van het wettelijk verbod op het gebruik van kolen hangt natuurlijk ook helemaal samen met de ontwkkeling van andere vormen van energie op dat moment.

[7:28:34] Hoeveel die je ook opleveren, wat de prijzen zijn op dat moment in de markt en dus een heel complex factor het capaciteitsmechanisme wat we daarbij gaan hebben.

[7:28:44] Dus dat zie ik niet direct in relatie tot dit groen gaswetsvoorstel bijvoorbeeld.

[7:28:50] Maar natuurlijk is het onderdeel van ons algemene debat over de energiemix.

[7:28:56] U had mij zojuist beloofd dat dat de laatste vraag was, maar vooruit aan u het woord.

[7:29:01] Dat is een politicus eigen.

[7:29:03] Ik vroeg in mijn bijdrage, en wellicht komt die nog, of er een kostenprojectie kan komen van alle jaren die eraan zitten te komen.

[7:29:11] Dus 28, 90, 30, 31 enzovoort.

[7:29:14] waarin we ook de impact zien op kostenontwikkeling, lijkt mij een uitstekend middel om ook dan dit gedeelte daarin mee te nemen, zodat je gewoon integraal ziet van wat komt er de komende jaren op ons af en dan kunnen wij als parlement ook een betere afweging maken.

[7:29:31] Voorzitter, volgens mij vraagt de heer Van den Berg nu naar iets wat ook denk ik geregeld wordt bij de invulling die wij geven aan de motie van de heere Jumelet.

[7:29:40] Om die meerjarige kostenontwikkeling ook inzichtelijk te maken.

[7:29:44] En met Prinsjesdag krijgt u daar ook nadere informatie over.

[7:29:50] Mooi.

[7:29:51] Mevrouw Auand, heeft u nog een vraag of een gemiste vraag?

[7:29:55] Ja, ik aarzel een beetje.

[7:29:57] Ik heb een opmerking nog.

[7:29:58] Aan het begin van het debat zeiden ook andere fracties... je hebt de neiging om dan een heel kabinet uit te nodigen, maar dat is ook niet efficiënt.

[7:30:05] Dus ik heb nog even nagezocht.

[7:30:07] Bij het debaat over de integrale aanpak landbouw en stikstof... hebben wij dit punt van die mestvergisters en hoe verhoudt zich dat... en hoe gaat dat met dierwaardigheid echt wel toen al opgeworpen...

[7:30:00] Je hebt de neiging om dan een heel kabinet uit te nodigen, maar dat is ook niet efficiënt.

[7:30:05] Dus ik heb nog even nagezocht.

[7:30:07] Bij het debat over de integrale aanpak landbouw en stikstof hebben wij dit punt van die mestvergisters en hoe verhoudt zich dat en hoe gaat dat met dierwaardigheid echt wel toen al opgeworpen.

[7:30:18] En ook de vragen, ja dan ga je er toch een beetje van uit.

[7:30:21] Deze minister zat ook in de taskforce.

[7:30:24] Dat je dan vandaag wel helderheid daarover krijgt.

[7:30:27] En de staatssecretaris heeft toen gezegd... weet je wat, ik ga op die mestvergisters en hoe zich dat verhoudt tot dierwaardigheid... ga ik wel in op de brief die we dan meesturen met de ANVB na de zomer.

[7:30:38] Dus ergens zit het, ik zit een beetje te worstelen.

[7:30:41] We hadden natuurlijk de staatzecretaris hier ook uit kunnen nodigen... maar die man heeft andere dingen te doen...

[7:30:46] Maar als we ervoor kiezen om te denken, nou oké, het kabinet spreekt met één wond.

[7:30:51] Dan wil je wel eigenlijk duidelijkheid op de vragen die je al eerder hebt gesteld.

[7:30:56] Dus ik vind dat nu een beetje ingewikkeld worden.

[7:30:59] Die opmerking wilde ik even maken.

[7:31:01] Ja, dat heeft ze juist gedaan.

[7:31:03] Ik denk alle vrijheid om dat te doen.

[7:31:06] Wellicht kunt u er ook nog in uw tweede termijn op terugkomen.

[7:31:08] Maar wie weet kan de minister hier nog iets in betekenen op dit moment.

[7:31:11] Ik kijk haar even aan.

[7:31:14] Ja, voorzitter.

[7:31:15] Als we altijd één minister van alle zaken hadden, dan was dit natuurlijk eeuwig uitgesloten.

[7:31:20] Ik snap de worsteling van mevrouw Ouwehand.

[7:31:21] Ik heb zelf ook wel eens aan die kant van dit gremium gezeten en met hetzelfde geworsteld.

[7:31:28] Daar is niet ineens sluitend altijd oplossend antwoord op te geven.

[7:31:31] Ben ik bang, maar...

[7:31:32] Ik zal ook naar aanleiding van het debat hier en de vragen die mevrouw Ouwehand ook weer hier heeft gesteld, ook dit nog eens even goed doorspreken met mijn collega van LVVN.

[7:31:41] Zodat hij dan inderdaad in die brief die hij heeft aangekondigd ook op een goede manier dat kan weergeven.

[7:31:45] Daarmee kan ik niet alles voor u oplossen vandaag.

[7:31:47] Maar soms is het zo dat onderwerpen aan meerdere departementen raken.

[7:31:54] Maar goed, punt.

[7:31:56] Ja, voorzitter, snap ik ook.

[7:31:58] En ik denk ook dat het fijn is als we als Kamer en kabinet die relatie hebben... dat we niet de hele tijd alle bewindspersonen uitnodigen.

[7:32:04] Maar dan is die afstemming natuurlijk wel van belang.

[7:32:08] En ja, ik verklap alvast dat ik straks wel een ordevoorstel ga doen... om de tweede termijn dan te doen als we de andere relevante stukken wel hebben.

[7:32:17] Want ik zie niet zoveel meerwaarde in nu het debat afronden... en dan straks weer een derde termijn openen.

[7:32:21] Dat is ook zonde van ieders tijd.

[7:32:23] Maar er zijn gewoon een aantal dingen...

[7:32:25] mijn fractie in elk geval belangrijk vindt voor de afweging.

[7:32:28] Ik hoorde ook andere fracties.

[7:32:31] Dus dat zou wel mijn conclusie zijn dan... van wat is nou de beste manier om dit debat op een goede manier af te ronden.

[7:32:40] Nou, u geeft alvast stof tot nadenken voor de collega's, want daar gaan we het straks over hebben.

[7:32:45] Maar eerst gaan we nog hebben over de appreciaties van de amendementen.

[7:32:48] En daarvoor geef ik de minister het woord.

[7:32:52] Ja, en waar mevrouw Oan stof dat nadenker geeft, wil ik ook graag in overweging geven dat er natuurlijk...

[7:32:59] heel veel dingen met andere dingen samenhangen.

[7:33:02] En dat je op een gegeven moment ook... Je kunt niet alles op alles laten wachten.

[7:33:06] Dus dat is dan de andere kant van de medaille.

[7:33:10] Die de Kamer ook in overweging moet nemen.

[7:33:11] Als je toch wil dat er zaken voortgang vinden in dit land... moet je ook op een moment stappen nemen

[7:33:17] Wij hebben een heel aantal amendementen ontvangen en ik wil de leden ook hartelijk danken voor die amendement.

[7:33:26] En dat is omdat ik nogmaals ook weet hoe het is als Kamerlid en ik waardeer het ook altijd echt als leden de tijd en de aandacht nemen om niet alleen de inbreng te doen, maar ook na te denken hoe kan het dan beter.

[7:33:39] Ik ben bang dat dat niet altijd leidt tot inhoudelijke overeenstemming over een voorstel.

[7:33:43] Maar dat doet niet af aan mijn waardering voor het feit dat u ook op deze manier meedenkt.

[7:33:48] Dus daarom vond ik het even belangrijk om dat van tevoren te zeggen.

[7:33:52] Voorzitter, dan kom ik als eerste bij amendement nummer 6 over de rijkwijte.

[7:34:01] De indiener vraagt om bedrijven die onder de energiebesparingsplicht vallen uit te zonderen van deelname, aangezien ze via die besparingsplecht al voldoende prikkel tot verduurzaming hebben.

[7:34:11] Nou is energiebesparing aan zich natuurlijk ook belangrijk, ook omdat het voor die bedrijven de verplichting rust op investeringen die zichzelf ook terugverdienen.

[7:34:22] En dat maakt die bedreigen ook structureel weerbaarder tegen verschuivingen in de energierekening.

[7:34:29] Maar een uitzondering van besparingsplichtige afnemers zal de bijmengverplichtingen in huidige vorm onuitvoerbaar maken.

[7:34:35] Omdat niet op basis van objectieve en verifiëerbare data kan worden vastgesteld welk deel van de gaslevering van energieleveranciers naar bedrijven gaat die onder de energiebespaarplicht vallen.

[7:34:46] Als je even heel hoog overredeneert, zou het bovendien betekenen dat er flinke meerkosten dan zouden zijn voor de resterende afnemers bij een gelijkblijvend opbouwpad.

[7:34:56] Dus het verplaatst dan de kosten naar anderen en het is gewoon moeilijk uitvoerbaar.

[7:35:03] Dus we hebben daarnaar gekeken.

[7:35:05] Dan amendement nummer... Ja, voordat u verder gaat, geef ik even gelegenheid tot een eventuele reactie vanuit de Kamerleden.

[7:35:13] Dus het is ons raden.

[7:35:14] De heer Vlag.

[7:35:16] Ja, voorzitter, daar heb ik een vraag bij.

[7:35:18] Best even gezocht hiernaar.

[7:35:19] Ik heb ook overwogen om de glastuinbouw uit te zonderen.

[7:35:23] Nou, dat blijkt lastig te zijn.

[7:35:24] Maar de minister zegt er is geen...

[7:35:26] objectieveerbare data op basis van de uitzondering kan maken.

[7:35:28] Ja, dat is die 25.000 kubiek gas.

[7:35:30] Als er nou iets in Nederland goed wordt bijgehouden, is elke kubieke meter gas die je gebruikt.

[7:35:35] Dus mijn tegenwerping zou zijn, ja, meer smart kun je het bijna niet hebben.

[7:35:40] Dus het is heel goed meetbaar.

[7:35:42] Maar wellicht overtuigt dat de minister alsnog niet, maar dan is dit niet het goede argument.

[7:35:48] Minister.

[7:35:49] Ja, voorzitter.

[7:35:49] Maar omdat het bijvoorbeeld gaat over de glastuinbouw.

[7:35:53] Daar geeft de heer Vlag daar een belangrijke maat om.

[7:35:56] Dan gaat er één gaspijp naar dat terrein.

[7:35:59] En dan is dus niet uit te splitsen welk deel nou waar onder valt.

[7:36:06] Dus het heeft nog los van deze grens.

[7:36:09] En het feit dat dan de lasten worden overgeheveld naar de andere sectoren die dan nog wel onder de bijmengverplichting vallen...

[7:36:15] heeft het toch ook die praktische problemen met de uitvoerbaarheid.

[7:36:21] Ik ben graag bereid om ook, als de heer Vlag, we hebben nog wel wat nadere informatie daarover, eventueel meer in detail nog te doen toekomen voor de stemming van het wetsvoorstel.

[7:36:28] Dan kan hij daar ook nog kennis van nemen.

[7:36:31] Heel kort, voorzitter.

[7:36:33] Ik heb niet voorgesteld om een splitsing te maken, maar om het gewoon af te toppen bij die 25.000.

[7:36:38] En daarmee is het volgens mij vrij praktisch uitvoervaar.

[7:36:42] Ik weet met de minister eens dat het dan kan verschuiven.

[7:36:45] Dat kan.

[7:36:46] Maar dat is de keuze die je dan maakt.

[7:36:49] Dat argument blijft in ieder geval.

[7:36:51] Maar we hebben dus zorgen bij de uitvoerbaarheid.

[7:36:53] Ik ben graag bereid dat nog even schriftelijk wat nader toe ligt hoe dat in detail zit.

[7:36:57] We gaan naar het volgende amendement.

[7:37:00] Amendement nummer 7.

[7:37:02] Dat gaat dus over de vraag of we toch niet gewoon kunnen zeggen... ...we sluiten groengroot uit het buitenland uit.

[7:37:07] Dat hebben we met elkaar gewisseld, waarom me dat geen verstandige route lijkt.

[7:37:11] Maar nogmaals, ik ben wel graag bereid om nogmaaltijd met de Europese Commissie te verkennen in de breedte en de toekomst van het groen gasbeleid.

[7:37:17] Wat zou het betekenen als je dat anders inricht?

[7:37:20] Maar niet om daar op dit moment in de wet iets in te veranderen.

[7:37:22] Ja, kort de heer Vlag.

[7:37:24] Ja voorzitter, toch even.

[7:37:25] Er is één punt wat denk ik niet helemaal goed is uitgediscussieerd net.

[7:37:28] De minister gaf aan, ik ga iets niet in de wed zetten wat niet mag van de Europes Commissies.

[7:37:32] Nederland heeft nadrukkelijk gecommuniceerd met de Europees CommISSie omdat wij vonden dat het wel degelijk kon.

[7:37:37] En we hebben ons daarbij beroep op artikel 36 van het Europese verdrag.

[7:37:42] En uiteindelijk heeft in 2024 het kabinet zich neergelegd bij de uitleg van de Europese Commissie.

[7:37:48] Dat is iets anders dan dat we in overtreding zouden zijn met een wet.

[7:37:51] Dus ik roep echt op, net als Frankrijk, gewoon het lef te hebben om te zeggen wij passen artikel36 van het Europees verdrag toe en kom erop dan met die infractieprocedure.

[7:37:59] Op het moment dat je op voorhand altijd al omgaat onder de dreiging van zo'n infractIE procedure

[7:38:05] maak je de Europese Commissie ook wel almachtig in Europa.

[7:38:07] En dat is wat we het laatste willen.

[7:38:09] Mijn punt is, volgens mij gaat het hier om een degelijke toepassing van artikel 36.

[7:38:14] Nou, dat is voor een SGP'er een aangelegen artikel.

[7:38:18] En that zien we graag ook toegepast in dit verband.

[7:38:21] Minister.

[7:38:22] Ja, voorzitter, maar er is echt uitgebreid contact geweest... en er is een formeel bezwaar van de Europese Commissie gekomen... over dat het een ongeoorloofde inbreuk op het vrij verkeer van goederen zou zijn.

[7:38:35] En bij Frankrijk heeft dat ook gewoon echt geleid in die infractieprocedure.

[7:38:38] Dus het is ook niet zo dat we bij het eerste zuchtje wind om zijn gegaan.

[7:38:43] Maar iets doen waarvan je eigenlijk nu al weet dat er een infractiefrocedure opvolgt... is ook gewoon niet goed voor de stabiliteit en de zekerheid die je aan de sector geeft.

[7:38:52] Hij blijft ontraden.

[7:38:53] De volgende, nummer 10.

[7:38:56] Nummer 10.

[7:38:59] Even kijken.

[7:39:00] De indiener vraagt om de wijnmeenverplichting niet eerder dan 1 januari 2028 in werking te laten treden.

[7:39:07] Omdat de productiecapaciteit onder andere nog onvoldoende zou zijn.

[7:39:11] Voorzitter, ik heb aangegeven dat wij een roetzaam ingroeipad hebben.

[7:39:16] Ook de productiekapaciteit...

[7:39:17] die er nodig is voor het behalen van de doelstelling in de eerste drie jaar.

[7:39:21] Daar hebben we echt alle vertrouwen in dat hij er is.

[7:39:23] Ik heb nog wat nadere cijfers over wat er is en wat er nog in de pijpleiding zit.

[7:39:27] Dus daar hebben we alle vertouwen in.

[7:39:32] Dus de hoogte van de verplichting is in de eerst jaren lager dan de huidige nationale productiecapaciteit, om het even heel expliciet te maken.

[7:39:41] Dus daarmee hebben we er geen zorgen over dat het de bijmengverplichting in kan gaan.

[7:39:48] Het geeft dus wel de zekerheid dat die vraag ook komt.

[7:39:51] En dat is dus de vraagcreatie waarom de sector eigenlijk vraagt.

[7:39:55] Daarom ben ik geen voorstander van het wachten op 1 januari 2028.

[7:40:00] Om deze reden dat er onvoldoende capaciteit zou zijn.

[7:40:05] Ik geef het woord aan de heer Ginnis.

[7:40:08] Voorzitter, dat wordt een eenvoudigheidje.

[7:40:11] Ontraden, ontraden.

[7:40:12] Zometeen krijgen we bij de voorrangabonnement ook weer als argument... ...ja, dat brengt de inwerking training in gevaar.

[7:40:18] Ontrade.

[7:40:20] Mijn uitnodiging aan de minister is... ...ze heeft vandaag een vrij kritische Kamer tegenover zich gehad.

[7:40:26] Waarom legt ze niet gewoon haar vlaggetje om... ...en gaat ze voor een zorgvuldig wetgeversproces... ...waarin we ook als Kamer en ook als Eerste Kamer straks... ...gewoon deze wet zorgveldig met elkaar kunnen behandelen?

[7:40:36] Nu wordt het allemaal stil op sprong en wordt alleen op het aspect productievolume even gekeken.

[7:40:43] Ik nodig de minister uit om een beweging naar de Kamer te maken.

[7:40:50] Ja, voorzitter, maar we moeten wel onderscheid maken tussen misschien de beweging naar de heer Ginwis maken of een beweging... ...naar de Kamer maken.

[7:40:56] En ik heb op een aantal punten bijvoorbeeld van mevrouw Van Oosterhout, maar ook de heere Jumilette stelde volgens mij... ...een vraag, echt wel aangegeven dat ik daar wel ruimte zie voor het maken van een beweving.

[7:41:10] Dat is niet op elk amendement van de heer Grimwis helaas het geval en daarom ben ik ook mijn appreciatie van amendementen gestart met het uitspreken van de waardering voor het feit dat dat wel op tafel is gelegd.

[7:41:23] Want het maakt de weging die alle fracties hebben compleet om ook die alternatieven te hebben en daarbij de appreciatie te hebben.

[7:41:31] Dus ik doe mijn best u zoveel mogelijk met vragen en wensen tegemoet te komen in de context van wat ik denk dat er kan.

[7:41:39] Het voorstel van het kabinet is om per 2027 dit te starten en die zekerheid te geven aan de sector.

[7:41:45] Maar dat doen we volgens mij met voldoende zorgvuldigheid.

[7:41:48] Ook voor de vragen die er nog geweest zijn.

[7:41:50] Ja, amendement 10 blijft ontraden.

[7:41:55] Dan het amendement van de heer Van den Berg.

[7:41:59] Excuse, ik zie dat er nog een vraag is of iets dergelijks.

[7:42:04] Ja, klopt.

[7:42:05] Ik had hem als mede-indiener van dat amendement eigenlijk ook een vraag erbij.

[7:42:10] Ik stel voor dat alle interrupties ten aanzien van de amendementen dan ook wel echt gefocust zijn op het amendement.

[7:42:15] Zeker.

[7:42:16] Ja, zeker.

[7:42:17] In ieder geval, de heer Rimwist heeft het denk ik al uitstekend verwoord en uit het hart gegrepen.

[7:42:24] En nou kan ik een hele hoop zaken geroepen over wat er dan nu eigenlijk qua zorgen genegeerd wordt.

[7:42:28] Over levingszekerheid of over de kosten voor huishoudens, over de uitvoerbaarheid.

[7:42:32] Ga zo maar door.

[7:42:34] Maar de oprechte vraag is wel van hoe ziet de minister of het kabinet voor zich dat er op... Hoe gaat er een meerderheid ontstaan voor dit voorstel?

[7:42:44] Dat heb ik nog niet helemaal scherp.

[7:42:47] U mag die vraag natuurlijk altijd stellen, maar dat sluit niet goed aan bij wat ik zojuist aan u vroeg.

[7:42:52] Om de interrupties te laten aansluiten op de inhoud van de amendementen.

[7:42:56] Dus het is een soort metavraag die u stelt.

[7:42:59] Dat mag, maar dan is het precies waar ik u niet toe opriep.

[7:43:04] Maar goed, minister gaat over haar antwoord.

[7:43:06] Laten we hem dan specifiek maken.

[7:43:09] Als dit abonnement het niet gaat halen, dan zie ik een heel groot gedeelte van de draagvlakken in de Kamer wegzakken.

[7:43:15] Kortom, met zo'n ontraden abonnement, hoe gaat de minister dan de wet binnenslijpen?

[7:43:20] Alsjeblieft.

[7:43:21] Ik vind het knap gedaan van u en ik begrijp ook de achterliggende redenen waarom u de vraag stelt.

[7:43:27] Maar ik wil ook ervoor zorgen dat we de abonnementen gewoon met elkaar eerst aflopen voordat we naar de tweede termijn gaan.

[7:43:33] Minister.

[7:43:35] Voorzitter, de weging van de amendementen en uiteindelijk de balans van de wet... dat is aan elke partij in de Kamer.

[7:43:40] En ik probeer zo goed mogelijk antwoord te geven op de zorgen die er zijn... en aan te geven waarom wij van het kabinet er vertrouwen in hebben... dat het kan per 1 januari 2027.

[7:43:51] En dus een aantal van de zorgin waarover we gesproken hebben... ook in te vullen zijn of soms net op een andere manier in tevullen zijn... dan via het amendement wordt vormgegeven.

[7:44:02] Een voorbeeld daarvan is bijvoorbeeld het volgende amendement...

[7:44:04] wat eigenlijk zegt automatisch verlaag als de buy-out, als blijkt dat voor meer dan 10% van de totale verplichting gebruikt is gemaakt van de buyout, verlaagt dan de hoogte van de bijmengverplichtingen en dat vast te leggen in de wet.

[7:44:18] Maar dat is een gesprek wat we eigenlijk moeten voeren in de ANVB.

[7:44:22] Dus we kunnen daarmee via het hebben van debijmengen verplichten in de wets

[7:44:29] ...geven we langjarige zekerheid, maar we zeggen ook... ...we willen vinger aan de pols houden over de werking van het wetvoorstel... ...en de hoogte van de buy-out.

[7:44:37] En zoals toegezegd sta ik in de evaluatie van 2029 dan expliciet stil bij die werking... ...van die buy-outs en de omvang van de verplichting.

[7:44:45] En daar kunnen we dus in de context van de ANVB dan ook nog met elkaar over spreken.

[7:44:49] Dus daarom ontraad ik dit amendement, maar het betekent niet dat er nooit meer bij in de wet, maar dat betekend niet dat we nooit meer in de context van de ANVB met elkaar daarover een gesprek te voeren is.

[7:44:59] Want we willen met elkaar dit op een goede manier vormgeven en niet zoals ik al tegen de collega's net zei als 90% via de buy-out wordt gerealiseerd of 90% import wordt gereliseerd, dan doet dit instrument iets anders dan we met elkaar willen volgens mij.

[7:45:15] En dan moeten we opnieuw met elkaar wegen, willen we dat nog op deze manier en dan is

[7:45:18] Die aanpassing ook mogelijk.

[7:45:21] Dat raakt dan ook niet onze nationale producenten.

[7:45:25] Want dat zijn dan juist degenen die er niet van produceren.

[7:45:27] En dat is dan de reden waarom we met elkaar willen wegen.

[7:45:30] Dus we houden daarmee de leveringszekerheid voor degene die investeren overeind.

[7:45:34] Nummer 11 is en blijft ontraden.

[7:45:38] De heer Van den Berg wil daar toch nog kort als indiener iets over vragen.

[7:45:42] Ja, voorzitter.

[7:45:43] Wij hebben niet voor niets ook een samenhang met de ANVB bedacht.

[7:45:46] Dus dat juist ook een lager percentage via de ANvB geregeld kon worden.

[7:45:51] Maar ik heb er ook de vraag bij.

[7:45:52] Kijk, in het verleden was natuurlijk niet duidelijk dat de glastuinbouw eronder zou vallen.

[7:45:57] We zien het bij de RFMBO dat er kortingen worden.

[7:46:00] Dat is een ander wetsreact natuurlijk.

[7:46:01] Kortingen zijn uitgesproken door de Kamer hier.

[7:46:04] Maar dat die uiteindelijk niet als zodanig worden verwerkt.

[7:46:08] Snapt de minister dat we...

[7:46:10] met dit amendement eigenlijk een stukje zekerheid beogen, zodat we echt weten waar we aan toe zijn in plaats van dat we over een paar jaar toch een ANVB op ons af zien komen die niet past bij de werkelijkheid.

[7:46:22] Of beter zelfs, wellicht helemaal geen aanpassing.

[7:46:27] Voorzitter, dat is zeker niet de manier waarop ik met uw Kamer hiermee om zou willen gaan.

[7:46:35] Het lijkt mij goed dat we bij die evaluatie daarbij stilstaan.

[7:46:39] Kijk, het automatisme...

[7:46:41] om dan de bijmengverplichting tussentijds te verlagen.

[7:46:43] Dat automatisme kan nou juist eigenlijk weer onzekerheid geven aan die producenten.

[7:46:51] Dus in die balans moeten we ook met elkaar zoeken.

[7:46:54] Wat werkt dan het beste?

[7:46:55] Dus ik zou zeggen, laten we niet de onzekerdheid alvast inbouwen... maar wel weten dat als we met elkaar zeggen... die buy-outverplichtiging van 10% is dan ook een heel specifiek percentage...

[7:47:09] Wie zegt dat op dat moment bij 10% dat we dan al met elkaar de weging maken, die 90% die wel door de binnenlandse producenten wordt geproduceerd, gooien we daarmee dan in één keer overboord.

[7:47:21] In welke mate?

[7:47:22] Dat creëert te veel onzekerheid.

[7:47:24] Maar de essentie van wat de heer Van den Berg eigenlijk volgens mij probeert te doen, namelijk als het allemaal via de buy-out gaat, wat zijn we dan aan het doen voor onze nationale belastingbetalers, terwijl onze nationale producent er niet van produceren, daar kan ik helemaal volgen.

[7:47:37] Dus daar in die zin zeg ik ook, ik probeer echt op zoek te gaan met u, hoe kunnen we dit soort punten op een goede manier wel bespreken.

[7:47:44] Mij lijkt dat bij de ANVB beter, want dan hebben we niet dat automatisme op deze manier verankerd in de wet, maar kunnen we met elkaar dat gesprek voeren en het makkelijker aanpassen aan de werkelijkheid van dat moment.

[7:47:57] Dank u wel.

[7:47:57] We gaan naar nummer 12.

[7:47:59] Voorzitter, dan nummer twaalf.

[7:48:02] Daar vraagt de indiener om de hoogte van de buy-out te maximeren in de wet op 450 euro per ton.

[7:48:09] En een lagere hoogde kan bij ANVB worden vastgesteld.

[7:48:13] Voorzet, de kale prijs blijft 450, maar er zit een indexatie aan, wat we eigenlijk normaal gesproken bij alles doen.

[7:48:20] Maar dit is zo'n punt waarvan ik denk, nou als de Kamer dan zegt we willen per se dat het op de 450 blijft staan en dat we geen indexatie toepassen, laten we daar nog even nader over van gedachten wisselen dan.

[7:48:31] Maar dat is de reden waarom het stijgt, omdat we zoals bij alle dingen de indexatie toepassen en daarom stijgen dan ook de prijzen van de buy-out over 50%.

[7:48:40] Tien jaar bijvoorbeeld, omdat je anders relatief gezien die prijs van die buy-out verder verlaagt.

[7:48:45] En je dus eigenlijk daarmee misschien dan niet meer de buy-outs hebt die doet wat hij moet doen.

[7:48:50] Maar ik hoor graag van de heer Van den Berg zijn reflectie hierop.

[7:48:54] Het is niet de bedoeling om die buyouts steeds maar op te krikken, maar gewoon puur om qua indexatie eigenlijk het niveau hetzelfde te houden.

[7:49:03] Is er nog een korte reflectie van de heer Van den Berg mogelijk voordat we naar het ordeel gaan van het amendement?

[7:49:09] Het is uw kans om misschien nog het ordeal ook te beïnvloeden natuurlijk.

[7:49:13] Zeker, maar laat ik natuurlijk benadrukken dat het een uitstekend amendement is en getoest is door bureau wetgeving.

[7:49:18] En kijk, nou ja, dat staat dan even buiten de orde besef ik nu, maar...

[7:49:23] Wat ik er natuurlijk vooral mee beoog is dat die kosten, wanneer het wetschrijvingstraject of de uitwerking daarvan niet goed lopen, dus dat we steeds meer van die buy-out gebruik moeten maken, dat je dan gemiddeld gezien steeds zwaardere straf krijgt voor iets waar je geen invloed hebt.

[7:49:39] ophebt.

[7:49:39] En dat is iets wat, denk ik, fundamenteel verkeerd is.

[7:49:43] En daarom hebben we juist beoogd, juist om dat te maximeren, inderdaad rekening houden dat we het niet gaan indexeren, zodat die last ook wel relatief lichter wordt.

[7:49:53] Ik denk ook een prima voorstel, omdat als het eenmaal toch op gang zou moeten komen, waar de minister in ieder geval heel veel vertrouwen in heeft, dan zou de productie van groengas de komende jaren alleen nog maar moeten stijgen.

[7:50:03] Dus dan zou er volgens het vertrouwen van de minister geen eens gebruik gemaakt worden van dit amendement.

[7:50:10] Deze hoogte hebben we vastgesteld ook op basis van een studie die eigenlijk aangeeft.

[7:50:19] Je zou het zo hoog vast moeten stellen om ervoor te zorgen dat je voldoende ruimte geeft voor die ontwikkeling van goed gas.

[7:50:27] Want anders, als het te laag wordt, kun je de omgekeerde perverse prikkel krijgen.

[7:50:31] En dat het aantrekkelijker wordt om maar via een buy-out te gaan.

[7:50:33] En dan gaat het dus zeker niet naar de producenten.

[7:50:36] In Nederland terwijl je wel de opslag op de rekening hebt.

[7:50:40] Dus daarvoor wil je wel voldoende afstand houden tussen de buy-out en eigenlijk de productiekosten.

[7:50:46] Dus dat is de andere kant van het verhaal.

[7:50:47] Maar misschien, meneer Van den Berg, kunnen wij nog overwegen om dan vast te leggen dat het 450 is of dat we de...

[7:50:59] dat 450 de basis is voor de indexatie en dat niet aan die 450 verder gemorreld wordt.

[7:51:03] En dus dat echt alleen indexatie de prijs mag doen oplopen... en het niet op andere manier tussentijds verder verhoogd kan worden... dat we zeggen, nou ja, we gaan in één keer naar 600 plus indexatie bijvoorbeeld.

[7:51:14] Dus wellicht dat er op die manier nog hier toch een middenweg te vinden is.

[7:51:18] Waarbij we het advies van de rapporten die hier aan de grondslag liggen wel kunnen blijven volgen.

[7:51:26] Maar ook wel dicht timmeren dat het niet maar wordt opgekrikt naar hogere kosten.

[7:51:30] Ja, ik begrijp dus dat het oordeel nu ontraden is.

[7:51:35] Maar dat er mogelijk is in de tweede termijn van de heer Van den Berg nog een aangepast voorstel zou kunnen komen.

[7:51:41] Nou, ik zou gewoon de heere Van den Bergh graag inderdaad even om reactie willen vragen voordat ik mijn finale oordeeln geef.

[7:51:46] En waar dan zal ik uiteraard dat finale oordelen dan nog schriftelijk doen toekomen.

[7:51:50] Ook in de spirit van hoe proberen we met elkaar ook hier tot een wetvoorstel te komen.

[7:51:58] Goed, dan ja.

[7:52:00] Heel kort dan.

[7:52:01] Ik vind het in ieder geval verfrissend om in openbaarheid te onderhandelen.

[7:52:04] Laat ik dat vooropstellen.

[7:52:06] Maar ik zal me in alle eerlijkheid even moeten beraden hoe dat dan uitpakt in de effectieve uitwerking.

[7:52:11] Dus dat moet ik even doorrekenen.

[7:52:13] En aangezien ik de tweede termijn moet missen vanwege cyberweerbaarheid, zal ik als er een aangepast voorstel is, dat indienen via Parles.

[7:52:23] Wij kunnen hem niet openlaten, dus we zullen hem nu voor de vorm op ontrader moeten zetten.

[7:52:27] Maar ik heb ook zojuist de onderhandeling met u meegemaakt.

[7:52:31] Dus we gaan door naar het volgende amendement en dat is nummer 14.

[7:52:36] Dank u wel voorzitter.

[7:52:37] En hier volgt een beetje zo'n soort zelfde gesprek denk ik over wat moet op wetsniveau en wat kan op ANVB niveau.

[7:52:48] En wat nu en wat in de toekomst.

[7:52:53] Dit amendement regelt dat een ANVD waarin de hoogte van de jaarlijkse verplichting en de hoge te van de buy-out

[7:52:57] eventueel worden aangepast, moet worden voorgehangen bij het amendement.

[7:53:02] We spreken nu in zijn totaliteit eigenlijk met elkaar over wat we gaan doen.

[7:53:06] En heel snel hierop volgt dan de vertaling van wat we hier met elkaar gedeeld hebben in die ANVB.

[7:53:11] Dus om dan meteen weer die ANvB voor te hangen bij het parlement, maakt eigenlijk weer die inwerkingstreding per 1 januari.

[7:53:16] Dus dat is even...

[7:53:20] Maar bij alle volgende ANVB's, voorzitter... kan ik me wel voorstellen dat dat logisch is.

[7:53:28] Dus de vraag is even, hoe kunnen we dat inbouwen?

[7:53:32] Dus...

[7:53:34] Ik kan het amendement de Oordeelkamer geven in die het zo wordt aangepast dat bij toekomstige aanpassingen van het opbouwpad en de buy-out in lage regelgeving voorgehangen dient te worden.

[7:53:43] Dus daarmee probeer ik ook de heer Ginwis en de heere Van den Berg, die dit hebben ingediend, tegemoet te komen.

[7:53:50] We spreken nu in zijn totaliteit met elkaar.

[7:53:53] Er zal weinig ontwikkeling meer zitten tussen dit moment van het gesprek en de ANVB.

[7:53:58] Maar als we zouden willen veranderen, dat we dan zorgen dat die ANVD ook in voorhang komt.

[7:54:02] Anders is het gewoon de facto uitstel van het wetsvoorstel.

[7:54:06] De Kamer weegt dat natuurlijk, maar daarom zou dat niet mijn voorstel hebben.

[7:54:09] Maar dus een uitgestoken hand naar de heer Grimis en de heere Vlag om dat net iets te veranderden waardoor ik een orde ook aan me kan geven.

[7:54:15] Dank u wel.

[7:54:16] Ik zie de heerd Grimus beraden op het tegenbod wat hem is gedaan.

[7:54:20] Wilt u daar nu al op ingaan?

[7:54:21] Dank u wel.

[7:54:21] Nou, ik ga er even op kouwen.

[7:54:23] In eerste instantie vind ik het wel vreemd, want in deze wet wordt heel veel verwezen naar de ANVB en naar de ministeriële regeling.

[7:54:32] En dan is het vrij gebruikelijk om ingroeipaden en dat soort zaken, om die in zich heel voor te hangen bij de Kamer.

[7:54:38] Dus ik vind het wel ingewikkeld, maar ik ga me erop beraden.

[7:54:42] Maar vooralsnog ligt het amendement gewoon zo eenvoudig als het nu is voor.

[7:54:47] Ja, en daar heeft u helemaal gelijk in.

[7:54:49] Wellicht tot u er straks in uw eigen tweede termijn op terug kunt komen... of later, wat u ermee doet.

[7:54:55] Maar dan gaan we hem in deze vorm noteren als ontraden.

[7:55:02] En wie zwijgt stem toe?

[7:55:04] Dus we gaan naar nummer 15.

[7:55:07] Nog even misschien ook ter herinnering dat in ieder geval de jaarlijkse voorgestelde bijneemverplichting ook in het wetvoorstel is in de memorie van toelichting wel ook is uitgewerkt.

[7:55:19] Dus in die zin zijn een aantal details wel in iedere geval gedeeld met de Kamer.

[7:55:26] Even kijken.

[7:55:28] Dan is er het amendement over jaarlijks op 1 oktober een monitor naar de Tweede Kamer sturen.

[7:55:38] Met het aantal GGE's, het aantal binnenlandse productie en analyse van de productiecapaciteit.

[7:55:42] De buy-out en raming van de prijsontwikkelingen meer kostte de werking van het GGE-register, geconstateerde onregelmatigheden en fraude en de voortgang van vergunningverleningen net de aansluiting voor productie van groen gas.

[7:55:54] Ook hier ga ik een klein beetje proberen nader tot de Kamer te komen.

[7:55:56] We hebben namelijk niet alle data jaarlijks, omdat we zelf, die worden door de NEA verzameld, we hebben niet alles jaarlijk.

[7:56:03] Maar ik ben graag bereid, als we het amendement een klein beetje zouden kunnen wijzen, om te zeggen er komt jaarlijks een monitoring.

[7:56:08] Daar brengen we zoveel mogelijk van deze punten dan in kaart.

[7:56:14] Zodat als cijfers tweejaarlijkt worden verstrekt, we ze dan ook om het jaar aan u kunnen mededelen.

[7:56:20] Maar de cijvers die wel jaarlijk worden vertrekt, dat we die weljaarlijk mededalen.

[7:56:25] Zo kunnen we misschien ook op dit punt nalijks tot elkaar komen.

[7:56:29] Ik kijk even naar de heer Van den Berge als eerste indiener.

[7:56:33] Ik denk dat als ik onze non-verbale communicatie onderling goed beoordeel, dan kunnen wij daar wel in meegaan.

[7:56:39] Ja, dus dat is concreet om het jaar krijgen we die monitor en wat zo beschikbaar is per jaar ontvangen wij alsnog.

[7:56:47] Ja.

[7:56:48] Dan gaan we die aanpassen en zullen wij die als zodanig indienen.

[7:56:51] Nou, echt heel erg fijn.

[7:56:53] En ik zie dat er nog een tweede klein technisch puntje is.

[7:56:55] 1 oktober die datum, omdat die cijfers van de NEA net op een ander moment komen.

[7:57:00] In het eerste kwartaal van het jaar kan ik een monitoring aan de Tweede Kamer sturen over het daaraan voorafgaande kalenderjaar.

[7:57:06] Dus dat is...

[7:57:07] De methodiek van de NEA, in dezelfde spirit hoop ik dat die twee punten...

[7:57:12] We kunnen dit nog even schriftelijk aan de leden doen toekomen.

[7:57:16] Zodat zij ook deze informatie hebben voor het aanpassen van het amendement.

[7:57:19] Of bieden uiteraard graag de ondersteuning.

[7:57:21] Maar het is hetzelfde technische punt eigenlijk.

[7:57:26] Dank u wel.

[7:57:26] En dan zien we de aangepaste versie graag tegemoet.

[7:57:30] Dan komen we bij nummer 17 van mevrouw Van Oosterhout.

[7:57:33] Ja, mevouw Van Оosterhoud.

[7:57:35] Dit amendement regelt in de wet dat de bijmengverplichting wordt geëvalueerd na drie jaar in plaats van na vijf jaar.

[7:57:41] En ik ben voornemens om die evaluatie in 2029 uit te voeren.

[7:57:46] Dat is in lijn met dit amendement en het verankeringen de wet geeft het extra zekerheid.

[7:57:49] Dus ik kan dit oordeelkamer geven.

[7:57:53] Dank u wel.

[7:57:55] Dan komen we bij nummer 18.

[7:57:58] Dit amendement van de heer Koeps regelt dat er geen maximum kan worden gesteld aan het sparen van groen gas eenheden.

[7:58:04] Ik heb in het debat met de leden gewisseld waarom het me onverstandig lijkt om daar geen maximum aan te geven.

[7:58:12] Die 10% maximeren we in de ANVB.

[7:58:15] Want bij een te hoge spaarruimte ontstaat het risico dat energieleveranciers teveel GGE's onttrekken aan de markt.

[7:58:21] Wat het voor andere leveranciers weer moeilijker maakt om aan de verplichting te voldoen.

[7:58:25] Maar we hebben volgens mij uitgebreid gewisseld.

[7:58:27] Ook dit is zo'n punt dat we ook weer kunnen wegen bij die evaluatie en kijken hoe dat werkt.

[7:58:31] Maar nu in de wet opnemen dat er geen maximum kan worden gesteld.

[7:58:35] Dat lijkt me onverstandig in die balans die we proberen te bereiken met elkaar.

[7:58:38] En daarom moet ik dat dus ontraden.

[7:58:49] En dan is er nog amendement nummer 19, ook van de heren Grinwis en Van den Berg.

[7:58:53] Vraagt om de doelgroep van de bijmengverplichting te wijzigen naar gasleveranties aan gascentrales en BKK's.

[7:59:01] Voorzitter, de koppeling, we hebben dit uitgebreid ook gewisseld.

[7:59:03] Ik denk dat we hier misschien een fundamenteel...

[7:59:05] Een verschil hebben wat we niet kunnen overbruggen via dit gesprek over het amendement, maar de koppeling...

[7:59:13] Volgens mij hebben we het uitgebreid gewisseld, voorzitter.

[7:59:15] We hebben onder andere de NEA, de Glastuinbouw Nederland en Energie Nederland gezocht naar een uitvoerbare manier om de glastuinbauw uit te zonderen van ETS 2 in de bijmengverplichting.

[7:59:24] En dit is niet mogelijk gebleken.

[7:59:27] Dat is de basis waarom we uiteindelijk gekomen zijn tot die andere afspraak.

[7:59:30] Om dan tot een compensatie te komen en een zorgvuldig ingroeipad te realiseren.

[7:59:37] Er is ook contact geweest met de Belastingdienst.

[7:59:39] Zij geven aan dat ze niet de benodigde data kunnen leveren.

[7:59:43] Omdat veel gas wordt geleverd onder een vrijstelling.

[7:59:46] Dan landen er geen volumes in de aangifte waardoor deze data ontbreekt.

[7:59:49] Gasverbruik in de WKK is deels vrijgesteld.

[7:59:53] Bij de energieleverancier of de Belastingdienst kan door de eindverbruiker een teruggraaf worden aangevraagd voor de belasting die teveel is betaald.

[8:00:03] De BelastingDienst weet voor de aanvragen dus om welk volume gas het gaat.

[8:00:00] Veel is betaald.

[8:00:02] De Belastingdienst weet voor de aanvragen dus om welk volume gas het gaat.

[8:00:07] Energieleveranciers moeten het weten, maar deden niet de Belastingdiest.

[8:00:11] En wat onvoldoende geborgd is, is de juistheid en zuiverheid van deze data.

[8:00:16] De belastingdienst ziet nu alleen het belastingbedrag die ze afdragen, maar kan het eigenlijk gewoon niet goed controleren.

[8:00:23] En daarmee bouwen we gewoon een onzekerheid in die in de werking van de wet en de uitvoerbaarheid van de

[8:00:28] Dan niet goed zou zijn.

[8:00:30] Dus daarom moet ik dit amendement ontraden zoals ook gewisseld tijdens het debat.

[8:00:34] Voorzitter, als het goed is ben ik daarmee aan het einde van de amendementen waar ik nu kennis van heb.

[8:00:38] Maar uiteraard zie ik graag de insteelige wijzigde amendement nog tegemoet.

[8:00:43] En als er nog nieuwe amendement zijn ben ik ook graag bereid om daar een appreciatie schriftelijk op te geven.

[8:00:47] Zodat de Kamer integraal alle amendement kan wegen.

[8:00:51] Dank u wel.

[8:00:53] Ik zag de heer Gindis nog even naar voren leunen.

[8:00:55] Wilt u nog een reactie geven op de appreciatie van uw laatste amendement?

[8:00:59] Nou ja, behalve dan, er staat nog een toezegging en daar hecht ik wel aan dat die wordt uitgevoerd van de minister om uitvoeringsinformatie in zaken verleg het doelgroep naar elektriciteitsproductie waarbij dus een relatie wordt gelegd met de wet fiscale klimaatmaatregelen en glastuinbouw voor de derde termijn naar de Kamer komt.

[8:01:17] Dus ik hoor nu wat de minister zegt over wat de Belastingdienst zou zeggen over controleerbaarheid

[8:01:22] Maar in het kader van de wet fiscale maatregelen, die gelast zijn, maar er wordt wel al van alles bijgehouden door de Belastingdienst.

[8:01:29] Dus ik wil er toch graag nog zwart op wit hebben vanuit het ministerie van Financiën.

[8:01:34] Dus die toezegging is al gedaan, dus die breng ik even in herinnering.

[8:01:36] En dan laat ik dat nu even hierbij.

[8:01:40] We zullen deze vraag zo spoedig mogelijk beantwoorden nog schriftelijk, voorzitter.

[8:01:45] Dat lijkt me helemaal goed.

[8:01:46] Dank u wel.

[8:01:46] Daarmee zijn we aan het einde gekomen van de beantwording in de eerste termijn.

[8:01:51] En zojuist heb ik een voorstel gehoord van mevrouw Ouderland om eventueel de tweede termijn niet vandaag te doen, maar op een later moment.

[8:02:00] Ik vat het even kort samen en dan ga ik toch eventjes na of dat op steun kan rekenen van de collega's.

[8:02:06] En zoo niet, dan gaan we alsnog starten met de tweete termijn

[8:02:10] De heer Vlag.

[8:02:12] Voorzitter, ik koester de spaarzame momenten dat ik het eens ben met de collega's van Partij voor de Dieren.

[8:02:17] Ik had alleen van de vraag of er nog een termijn aan verbonden was aan het ordevoorstel van collega Ouwehand.

[8:02:23] Zoals ik de Kamer hoor wil iedereen weten hoe zien de financiële plaatjes eruit op Prinsjesdag.

[8:02:29] Ik wil heel graag weten in hoeverre wordt de dierwaardigheid geborgd en hoe verhoudt zich dat tot deze wet.

[8:02:36] Dus als die stukken er zijn dan kunnen we denk ik als commissie

[8:02:40] Met elkaar besluiten hebben we nu alles om de tweede termijn in te kunnen plannen.

[8:02:44] Dus ik zou denken, de staatssecretaris van LVVN heeft gezegd dat hij na de zomer met zijn AMVB komt.

[8:02:51] Dus dat zal ergens de komende weken zijn.

[8:02:54] En Prinsjesdag is natuurlijk volgende week.

[8:02:57] Dus wat we over twee weken kunnen besluiten, hebben we dan nu alles... om de Tweede Termijn in kunnen plennen.

[8:03:05] Dank voor deze toelichting op uw voorstel.

[8:03:07] Goed dat u die verhelderende vraag stelt.

[8:03:09] Dan ga ik even na of dat daar steun voor is.

[8:03:11] Ik zag de heer Vlag van Wel.

[8:03:15] De heer Gindis.

[8:03:16] Voorzitter, ja, ik had verzocht om in ieder geval een derde termijn... mochten we vandaag twee termijnen houden na Prinsjesdag.

[8:03:23] Dus ja, als we dat zo kunnen uitvoeren, steun.

[8:03:26] Dus ik heb geen bezwaar om nu een tweede termijn te houden.

[8:03:29] Maar we kunnen het ook oplossen en dan na Princjesdag doen.

[8:03:33] Dus steun van het voorste van collega Auerhardt.

[8:03:36] Meneer Kops?

[8:03:36] Ja, steun voor uitstel, zeker.

[8:03:39] Mevrouw Muller?

[8:03:41] Nou, als we pas over twee weken dan ongeveer gaan nadenken wanneer we het gaan inplannen... ...dan betekent dat voor mij de facto dat het niet meer in september kan.

[8:03:48] En dus stellen we de wet uit, de invoeringstermijn.

[8:03:52] Ik ben daar geen voorstander van.

[8:03:54] Dus mijn inzet zou zijn, we maken het tweede termijn af.

[8:03:58] Mensen kunnen daar de vragen nog stellen aan de minister en eindigen met wat dan de Kamer wil.

[8:04:05] De heer Jumelet.

[8:04:07] Korte tijdshalve, voorzitter, sluit ik me daarbij aan.

[8:04:10] Ik denk dat het goed is nu de tweede termijn ook te doen.

[8:04:13] Het is volgende week Prinsjesdag.

[8:04:14] Vervolgens gaan we de stemming hebben.

[8:04:16] We hebben ook nog het moment om te kijken, om te wegen met elkaar.

[8:04:19] Dus ik stel voor om in ieder geval de tweete termijn gewoon af te ronden.

[8:04:22] Dank u wel.

[8:04:23] Mevrouw van Oosterhout.

[8:04:25] Ik steun het voorstel van mevrouwer Ouwehand.

[8:04:27] En ik merkte op dat de minister volgens mij heeft gezegd dat als het voor eind september door de Tweede Kamer is, dat het dan nog op tijd zou zijn.

[8:04:36] Dus dan hebben we in ieder geval nog misschien 21, misschien 28 september.

[8:04:39] Dus dat zou niet per se tot vertraging hoeven te leiden.

[8:04:42] Laten we dat straks inderdaad even verifiëren bij het kabinet.

[8:04:44] Dat lijkt me sowieso goed.

[8:04:47] Ja, voorzitter.

[8:04:48] Als ik het voorstel van mevrouw Arend goed begrijp, dan gaan we inderdaad over twee weken nadenken wanneer het wordt ingepland.

[8:04:52] En dan lukt het dus niet meer in september.

[8:04:54] Dus wat mij betreft dan geen steun.

[8:04:56] Dat is gewoon het uitstel uiteindelijk van de verduurzamingsmaatregel.

[8:04:58] En ik snap ook eerlijk gezegd niet dat de Partij voor de Dieren na deze zomer dat zou willen.

[8:05:10] Ja, voorzitter.

[8:05:11] In ieder geval steun om de tweede termijn later te doen.

[8:05:13] Maar volgens mij hoor ik hier ook de concessies in de Kamer dat...

[8:05:17] Als ik het goed begrijp, maar dat mogen de collega's zelf beschrijven.

[8:05:20] Als we het gewoon gelijk inplannen.

[8:05:22] Na Prinsjesdag.

[8:05:25] Maar dat... Ja.

[8:05:27] Ik zit even te rekenen met de zetels.

[8:05:29] Ben ik dus dat dan een tegenvoorstel waar iedereen mee kan leven?

[8:05:36] Mevrouw Arndt, wilt u verder nog een andere toelichting geven?

[8:05:39] Er werd ook wat gevraagd naar wat u nou bedoelde om het na Prinsdag een keer te gaan inplannen.

[8:05:43] Of om het dan al voor eind september het debat tweede termijn te houden.

[8:05:47] Wat was uw voorstel?

[8:05:48] Ja, ik begrijp dat de collega's zeggen van ja, maar wanneer gaan we er dan over nadenken?

[8:05:52] Maar het punt is, we weten niet precies wanneers de staatssecretaris met zijn ANVB komt.

[8:05:57] En dat is voor mij cruciale informatie.

[8:06:00] dat dat ergens rond Prinsjesdag wel, want hij wilde eigenlijk al voor de zomer, dan wordt het na de zomervolgens mij krijgen we die binnen twee weken.

[8:06:09] Maar als dat niet zo is, dan zitten we met dezelfde situatie, dat je nog steeds niet weet hoe deze wet zich verhoudt tot die andere maatregelen.

[8:06:16] Dus daarom dacht ik, laten we een moment plannen om dan te besluiten, hebben we alle stukken?

[8:06:21] We zouden natuurlijk ook een signaal in de richting van het kabinet kunnen geven en zeggen, ja die informatie willen we hebben om dit wetsvoorstel goed te kunnen beoordelen.

[8:06:29] Dat kan ook.

[8:06:30] En dan kunnen we het gewoon inplannen en het kabinet vragen om de stukken naar de Kamer te sturen die wij van belang vinden om mee te wegen.

[8:06:40] Ja, dat begrijp ik.

[8:06:41] Maar dan zegt u daarmee ook, dan zou het ook mogen zijn dat dat uitstel plaatsvindt.

[8:06:47] Dat zegt U daarmee

[8:06:48] Ik verwacht dat het voorstel van mevrouw Oosterhuis houdt, dat we het vervolg op 21 of 28 september kunnen doen, dat dat mogelijk kan zijn.

[8:07:00] Maar als die stukken er niet zijn, dus dat is het voorbehoud dat ik van mijn kant wil maken, dan zitten we met dezelfde situatie.

[8:07:06] Dan weten we nog steeds niet hoe het ene plan van het kabinet zich verhoudt tot het andere plan.

[8:07:12] Ja, en aanvullend, daarop heb ik vanuit de Griffie begrepen dat de Griffi Plenair gaat over het inplannen van wetgevingsoverleggen.

[8:07:19] En dus ook de tweede termijn van de wetgeversoverleg.

[8:07:22] Dus wij kunnen ook niet aan deze kant al u de garantie geven dat we het op een van die twee daten die mevrouw Oosterhout voorstelt, ook daadwerkelijk voor u kunnen inplennen.

[8:07:32] Ja, voorzitter, ik denk dat, ik begrijp het voorstel van mevouw Ouwehand, specifiek over de paragraaf van LVVN.

[8:07:39] U zult begrijpen dat ik daar iets minder geharnast in zit.

[8:07:42] En ik denk als ik goed geluisterd heb in het debat, dat er denk ik wel ruimte is.

[8:07:48] Volgens mij was het ook vooral de stapeling van kosten die met Prinsjesdag bekend zou worden.

[8:07:54] Dus als dat beschikbaar is, dan is denk ik een heel groot gedeelte voor volgens mij de hele commissie goed afgehecht.

[8:07:59] Dus as we kunnen zeggen dat we het in september opnieuw plannen en dan even ja of het nou wel of niet beschikbare is, laten we daarop sturen.

[8:08:08] Maar dat we dat niet leidend maken en dan alsnog in september inplannen, dan kan volgens mij drie partijen naast mij met 66 zetels hier ook mee leven.

[8:08:17] Dat zou mijn voorstel zijn.

[8:08:22] Ik geef graag ook even het woord aan de minister, als u het goed vindt, om te kijken of er vanuit die kant ook nog extra informatie is om mee te wegen.

[8:08:29] Dank voorzitter.

[8:08:30] En de Kamer gaat uiteraard over de eigen planning, maar wat wij zien als...

[8:08:36] Ik begrijp dat het...

[8:08:39] Het klopt inderdaad dat we uiterlijk op 29e zouden moeten stemmen over dit wetvoorstel om de optie nog open te houden om volgend jaar de wet in te laten gaan.

[8:08:53] Ik begrijp van de collega's dat het wel echt heel erg onzeker is dat voor die tijd die ANVB, waarvoor mevrouw Ouwehand zegt, die voor mij van belang er zou zijn.

[8:09:03] Dus ik geef aan uw Kamer ook even ter overweging mee, u zou er ook voor kunnen kiezen, om te zeggen we doen nu in ieder geval de tweede termijn, waarbij wat we eventueel nog aan vragen hebben die nu afgehandeld kunnen worden, ook met elkaar nog kunnen wisselen.

[8:09:15] Dan kunt u bij Prinsjesdag altijd inderdaad de stukken bekijken en kijken.

[8:09:21] En eventueel alvast bij de Griffie wellicht een aanvraag doen voor ruimte voor een derde termijn.

[8:09:26] Die dan altijd korter zal zijn dan wanneer er nog een hele tweede termijn gedaan moet worden.

[8:09:31] Wat misschien het ook weer makkelijker maakt om voorhand al iets te reserveren.

[8:09:34] En bovendien heeft u dan ook in tweedetermijn nog alles uit kunnen wisselen.

[8:09:38] Mocht u denken het is wat ons betreft toch niet nodig om een derden termijn te houden.

[8:09:42] Ik geef het maar u even mee.

[8:09:43] De weging is verder aan u.

[8:09:47] En dat is natuurlijk eigenlijk ook het voorstel wat helemaal aan het begin van deze vergadering ook bij aanvang werd gedaan om meestal naar een derde termijn te kijken.

[8:09:54] Afhankelijk van een tweede termijn die we alsnog wel voeren.

[8:09:58] Ja, ik ben uw voorzitter, dus heer Vlag, aan u het woord.

[8:10:01] Er is een voorstEL gedaan door collega Ouwehand en ik tel even de koppen.

[8:10:03] Daar is volgens mij een meerderheid voor, dus volgens mijn zijn we eruit toch?

[8:10:08] Er ligt wel een voorstel natuurlijk.

[8:10:10] Oh zeker, ja.

[8:10:11] En dat kunnen we ook met elkaar gewoon in stemming brengen.

[8:10:13] Absoluut.

[8:10:14] Voordat er weer een nieuw voorstelt komt.

[8:10:16] Nee, dat ben ik met u eens.

[8:10:18] Er is een voorstellen gedaan en daar wil ik de leden ook zich over kunnen laten uitspreken.

[8:10:22] Maar het is belangrijk dat iedereen zich ook realiseert wat het voorstelen inhoudt.

[8:10:27] En daarom vond ik het belangrijk om alle informatie even op tafel te hebben.

[8:10:30] En dan heeft u dus ook de informatie dat het inplannen ook afhankelijk is van Griffie Plenair.

[8:10:35] En dat we dus nu nog geen garanties kunnen afgeven.

[8:10:39] Dat het ook echt voor eind september wordt gepland.

[8:10:43] Dat moet u zich wel realiseren als we die kant op gaan.

[8:10:47] Ik wil een laatste rondje maken.

[8:10:50] Om daar nog eventueel iets over te kunnen zeggen.

[8:10:53] En dann gaan we over tot...

[8:10:55] Het uitbrengen van de stem.

[8:10:57] Dirk Los.

[8:10:58] Als we dat zouden inplannen, zou dat niet weer in zo'n verband kunnen?

[8:11:01] Dat we dus niet met die onzekerheid hoeven te leven van dat het plenair pas, weet ik veel, over hoeveel weken zou kunnen plaatsvinden.

[8:11:06] Kunnen we niet weer gewoon een commissiezaaltje alvast inboeken voor, weet

[8:11:14] Het probleem is dat dit een wetgevingsoverleg is en daar gaat plenair over.

[8:11:19] Dus wij kunnen als commissie natuurlijk vaker met elkaar een zaaltje huren, maar we mogen niet besluiten over het inplannen van die tweede termijn, laat ik mij vertellen.

[8:11:29] Voorzitter, dat klopt, maar de kans dat je een debat ingepland krijgt als je op maandag in een commissiezaal wil, is wel vele malen groter dan wanneer je een plenaire behandeling wil.

[8:11:40] Dus ik schat onze kansen goed in.

[8:11:43] Ja, en daar moet ik u ook gelijk in geven.

[8:11:46] Dus daar heeft u een heel terecht punt.

[8:11:49] Maar nogmaals, geen garantie.

[8:11:50] Dat is wat ik meekrijg.

[8:11:53] Oké.

[8:11:54] Ik heb volgens mij op deze manier iedereen ook wat tijd gegeven om daar even over na te denken.

[8:12:00] Dus dan ga ik nu over tot... Ja.

[8:12:03] Dan wil ik toch overgaan tot een definitieve stemming als u dat nu goed vindt.

[8:12:07] Ja, ik ben coulant naar alle collega's, want dit gebeurt op deze manier ook niet al te vaak.

[8:12:12] De heer Vlag, nog één keer.

[8:12:15] Steun.

[8:12:16] Steundits.

[8:12:16] Steen.

[8:12:17] Kops.

[8:12:18] Steu.

[8:12:19] Muller.

[8:12:21] Geen steun en ik overleef het ook alweer, dus dat komt goed.

[8:12:25] Uiteindelijk overleven dit soort dingen met elkaar, absoluut.

[8:12:28] Deheer Jimmelet.

[8:12:29] Geinsteun, maar uiteraard van harte bereid om het debat nog weer te voeren, dus het gaan we zeker doen.

[8:12:35] Dank u wel.

[8:12:36] Mevrouw van Oosterhout?

[8:12:37] Steun.

[8:12:39] Heer Klos?

[8:12:39] Geen stem vanwege de onzekerheid over de planning.

[8:12:44] Steunt.

[8:12:46] Ja, ik ben ook voor mijn eigen voorstel.

[8:12:50] Altijd goed om even te checken.

[8:12:51] Er kan ook een verandering in optreden.

[8:12:57] Ja dan is het volgens mij duidelijk en dan hebben we met elkaar

[8:13:04] volgens mij de conclusie kunnen trekken dat er steun is voor het voorstel van mevrouw Ouwehand.

[8:13:08] En dat we dus de tweede termijn op een later moment met elkaar gaan voeren.

[8:13:14] De heer Jurgimis wil ook graag nog iets zeggen over de procedure.

[8:13:19] Ja?

[8:13:20] Ja, nee, het is nu kwart over zes.

[8:13:22] Over Schild stond dit wetgevingsoverleg nog tot tien uur ingepland.

[8:13:25] Dat betekent dus dat we nog drie uur en drie kwartier zouden hebben voor een tweede temijn.

[8:13:29] Ik denk zelf dat we aan twee uur genoeg hebben...

[8:13:33] Want u moet nog een besluit nemen over de lengte van de termijn.

[8:13:36] Dus ik geef in overweging om het voor twee uur of zo in te plannen.

[8:13:39] Dan is het volgens mij hanteerbaar.

[8:13:41] Ja, voor de volledigheid.

[8:13:43] Tenzij collega's zeggen nee, minimaal zes uur.

[8:13:47] Twee uur, dat helpt inderdaad ook met het inplannen.

[8:13:52] Dus daar helpt u de gehele commissie mee.

[8:13:55] Ik zie daar jaagknik.

[8:13:57] Ik ken ook uw enthousiasme.

[8:13:59] Dus dan wil ik u ook aanmoedigen om uiteraard uw tweede termijn goed voor te bereiden.

[8:14:03] En voor het zorgen dat dat een beknopte inbreng is met ook misschien iets beperkt aantal interrupties.

[8:14:08] Zodat we ook met elkaar dat binnen twee uur kunnen doen.

[8:14:13] Hartstikke goed.

[8:14:14] Dan is dat het besluit wat we met elkaar hebben genomen.

[8:14:16] Dan wil ik iedereen hartelijk bedanken voor zijn of haar inbreng vandaag.

[8:14:21] We hebben er toch alweer een hele dag op zitten.

[8:14:25] Ik wil bij deze iedereen bedanken... voor het kijken, voor de aanwezigheid op de tribune.

[8:14:30] En dan sluit ik bij deze de vergadering.

[8:14:33] Dank u wel.