Herdenking naar aanleiding van het overlijden van koning Harald V van Noorwegen

[0:00:00] Aan de orde is de herdenking van Zijne Majesteit Koning Harald V van Noorwegen.

[0:00:21] Ik heet de Kamerleden welkom, het publiek op de tribune en de mensen die online meekijken.

[0:00:27] En een bijzonder warm welkom aan de heer Erling Riemestad, ambassadeur van Noorwegen in Nederland.

[0:00:33] Ik verzoek u allen voor zover dat mogelijk is om te gaan staan.

[0:00:46] Vandaag herdenken wij Harald Koning V van Noorge.

[0:00:51] Harald was drie jaar oud toen Duitse troepen in april 1940 Noorwegen binnenvielen.

[0:00:58] Samen met zijn moeder en zijn twee zussen moest hij zijn land verlaten.

[0:01:03] Eerst naar Zweden, daarna naar de Verenigde Staten.

[0:01:07] Zijn vader kroonprins Olaf en zijn grootvader koning Haakon VII verbleven tijdens de oorlog in Groot-Brittannië.

[0:01:16] Pas na de bevrijding, vijf jaar later, keerde het gezin terug naar Noorwege.

[0:01:22] Het jongetje dat zijn land in oorlogstijd had moeten verlaten, zou later meer dan drie decennia koning van datzelfde land zijn.

[0:01:30] Op 17 januari 1991 volgde Harald zijn vader op als koning.

[0:01:37] Hij koos daarbij hetzelfde devies als zijn varen en zijn grootvader.

[0:01:41] Alt voor Norge.

[0:01:44] Alles voor Noorwegen.

[0:01:47] Maar het Noorwege waarvan koning Harald koning werd veranderde.

[0:01:51] En Harald veranderde mee.

[0:01:54] Dat werd misschien nergens zo zichtbaar als in 2016, het jaar waarin hij 25 jaar koning was.

[0:02:00] Harald en Sonja nodigden 1500 mensen uit het hele land uit in de paleistijn in Oslo.

[0:02:08] De koning keek naar zijn gasten en vertelde wie volgens hem samen Noorwegen vormde.

[0:02:14] Mensen uit alle delen van het land, met verschillende achtergronden, geloven en religies.

[0:02:20] Zijn boodschap was eenvoudig.

[0:02:23] Dat vermogen om met zijn land mee te bewegen, zonder zijn eigen rol uit het oog te verliezen, kenmerkte zijn koningschap.

[0:02:35] Ook wanneer Noorwegen getroffen werd door groot verdriet.

[0:02:40] Op 22 juli 2011 werden in Oslo en op het eiland Utøya 77 mensen vermoord.

[0:02:48] Een paar dagen later stond koning Harald voor een land dat probeerde te bevatten wat er was gebeurd.

[0:02:54] Hij sprak over verdriet en over de leegte die zoveel families was aangedaan.

[0:03:00] Maar ook over het Noorwegen dat daarna weer verder moest.

[0:03:04] Over een samenleving waarin vrijheid sterker moest zijn dan angst.

[0:03:10] Op zulke momenten werd zichtbaar wat een koning in een constitutionele monarchie kan betekenen.

[0:03:16] Niet degene die politieke antwoorden geeft, maar wel degene... ...die er staat.

[0:03:22] Die woorden probeert te vinden wanneer woorden tekort schieten.

[0:03:27] En die een land eraan kan herinneren wat het juist op zo'n moment wil zijn.

[0:03:33] Er was ook een andere Harald.

[0:03:35] Een man die het liefst buiten was.

[0:03:37] Die van de zee hield en vooral van zeilen.

[0:03:41] Hij vertegenwoordigde Noorwegen drie keer op de Olympische Spelen en droeg in 1964 in Tokio de Noorse vlag tijdens de openingsceremonie.

[0:03:51] Later werd hij wereldkampioen zeilen.

[0:03:54] En ook toen hij al lang koning was, bleef hij wedstrijden varen.

[0:03:58] Die liefde voor het water brengt hem misschien ook wat dichter bij ons.

[0:04:03] Want Nederland en Noorwege delen natuurlijk veel meer dan een voorliefde voor de zee.

[0:04:08] Onze landen zijn al lange tijd bondgenoten en handelspartners.

[0:04:12] We werken samen aan onze veiligheid, aan energie en op de Noordzee.

[0:04:17] We delen een sterke gehechtheid aan democratie en de internationale rechtsorde.

[0:04:23] Maar tussen onze koningshuizen bestond daarnaast een heel persoonlijke band.

[0:04:28] Koning Harald en koningin Sonja bezochten Nederland.

[0:04:32] Toenmalig koning Beatrix was te gast in Noorwegen.

[0:04:35] Ook koning Willem-Alexander en koningen Maxima werden er door Harald & Sonja ontvangen.

[0:04:41] Tijdens het staatsbezoek van ons koningspaar aan Noorwege in 2021, sprak koning Haral met bijzondere warmte over die relatie.

[0:04:50] Over Nederland, maar ook over zijn persoonlijke vriendschap met prinses Beatrix.

[0:04:56] En zelfs bij een officieel staatsbanket kon hij het niet laten om over voetbal te beginnen.

[0:05:01] Over Nederlandse supporters die dachten dat Noorse supporters Holland riepen, terwijl ze eigenlijk Haarland riep.

[0:05:09] Hij wenste Nederland veel succes met de volgende wedstrijd.

[0:05:13] Maar, voegde hij eraan toe, ook weer niet te veel sucres.

[0:05:18] Het zegt misschien iets over de vanzelfsprekendheid die in de loop van vele jaren tussen onze landen en onze koningshuizen was ontstaan.

[0:05:26] Na zijn overlijden schreven koning Willem-Alexander, koningin Maxima en prinses Beatrix over hun bijzondere vriendschap met Harald.

[0:05:35] Zij herinnerden zich hun gezamenlijke tochten door Oslo en verder naar het noorden.

[0:05:41] En zij schreben hoe dankbaar zij waren voor de manier waarop hij Nederland en de Nederlanders omarmde.

[0:05:48] Geachte leden, konink Harald werd geboren in 1937.

[0:05:53] Het Noorwegen van zijn jeugd bestaat niet meer.

[0:05:56] Hij zag zijn land bezet worden en bevrijd worden.

[0:05:59] Hij zag het veranderen, welvarender worden en veel kleuriger.

[0:06:04] Hij maakte momenten van groot nationaal geluk mee, maar stond ook naast zijn landgenoten wanneer zij rouwden.

[0:06:11] Het jongetje dat Noorwegen ooit noodgedwongen moest verlaten, werd een koning die zijn leven lang probeerde te dienen wat dat land geworden was.

[0:06:20] Namens de Tweede Kamer wens ik het Noordse volk, koningin Sonja en alle andere nabestaanden van koning Harald V alle sterkte toe met dit verlies.

[0:06:31] Ik geef het woord aan de minister van Infrastructuur en Waterstaat namens het kabinet.

[0:06:51] Leden van de Kamer, ambassadeur en andere aanwezigen op de tribune.

[0:06:56] Vandaag herdenken wij Zijne Majesteit Koning Harald V van Noorwegen.

[0:07:01] Met het overlijden van koning Harrold verliest Noorwagen een staatshoofd dat een bijzondere plaats heeft ingenomen in de Noorse harten.

[0:07:09] Ook in Nederland staan we met groot respect en medeleven stil bij dit verlies.

[0:07:14] Koning Harold stond bekend als koning van het volk, benaderbaar en dichtbij de mensen.

[0:07:21] Zijn koningschap liet zien dat een moderne monarchie meer is dan traditie en ceremonie.

[0:07:27] Hij was als koning dienstbaar aan de samenleving en vertegenwoordigde de Noorse staat op een manier die menselijk, warm en toegankelijk was.

[0:07:37] Hij toonde dezelfde nuchterheid als liefhebber van de zee en van de zeilsport.

[0:07:42] Daarover zei hij zelf, een van de dingen die ik leuk vind aan zeilen is dat het voor de wind niet uitmaakt wie je bent of wat je bent.

[0:07:51] In zijn persoonlijke keuzes toonde koning Harald moed en overtuiging.

[0:07:56] Zijn huwelijk met zijn koningin Sonja, zonder adellijke of koninklijke afkomst, was in de jaren zestig in Noorwegen geen vanzelfsprekende keuze.

[0:08:06] Toch koos hij voor de liefde en voor de overtuigen dat persoonlijk verbinding zwaarder weegt dan een oude gewoonte.

[0:08:15] Daarmee gaf hij een moderne invulling aan de monarchie.

[0:08:20] Namens de regering spreek ik ons diepe medeleven uit aan de Noorse koninklijke familie, aan de Norse regering en aan het Noorse volk.

[0:08:29] Wij delen in hun verdriet.

[0:08:32] We spreken daarnaast onze grote waardering uit voor de zorgzaamheid waarmee koning Harald zich heeft ingezet voor zijn land, voor zijn volk en voor de verbondenheid tussen Noorwegen en Nederland.

[0:08:43] Hij leeft voort in herinnering van de vele mensen die hij heeft geraakt.

[0:08:49] Dank u wel.

[0:08:50] Mag ik u nu verzoeken om een moment van stilte.

[0:09:17] Ik dank u wel.

[0:09:18] Er is nu gelegenheid voor condolences in het ledenrestaurant.

[0:09:21] De schorste vergadering in enkel ogenblik.

[0:16:16] Ik heropen de vergadering.

[0:16:19] Mag ik u verzoeken uw plaats in te nemen?

[0:16:27] Er zijn geen berichten van verhindering.