Beleidsbrief Buitenlandse Zaken 2026 (onderwerpen op het terrein van BHO)

[0:00:00] Goedemorgen.

[0:00:00] Goedemorgen aan de minister en de ondersteuning.

[0:00:02] Goede morgen aan de leden van de Tweede Kamer, aan het publiek op de tribune en aan de mensen thuis die vandaag meekijken bij de vaste Commissie voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking waarin wij vandaag met de minister spreken over de beleidsbrief Buitenlands Zaken 2026 waarbij we ons focussen op de onderwerpen op het terrein van buitenlandse handel en ontwikkelijk samenwerking.

[0:00:23] De stukken heeft u van tevoren kunnen doornemen.

[0:00:28] Ik stel voor dat we gelijk gaan beginnen met de eerste termijn van de Kamer.

[0:00:31] En de spreektijd is... Vier minuten spreeks tijd aan de kant van de kamer.

[0:00:50] Vier minuten spreektijd, vier interrupties in de eerste termijn.

[0:00:53] Ik vraag u wel de interrupties kort en bondig te houden.

[0:00:55] En als we er helemaal niet uitkomen, dan gaan we eventueel ingrijpen.

[0:00:58] Mevrouw Kreuger, aan u het woord.

[0:01:00] Dank voorzitter.

[0:01:01] Ik heb het voorbereid op iets langer dan vier, maar goed, we gaan zien.

[0:01:05] Voorzitter, de klimaatcrisis, de groeiende ongelijkheid en de erosie van democratie wereldwijd.

[0:01:11] Drie grote uitdagingen waar ontwikkelingssamenwerking een antwoord op moet bieden.

[0:01:15] En in de afgelopen jaren werd eigenbelang steeds meer het hoofddoel en werd dit vaak kortzichtig gedefineerd als steun voor het Nederlandse bedrijfsleven.

[0:01:24] In een verbonden wereld waarin oorlog elders leidt tot instabiliteit hier en waarin een klimaatcrisis zich niet aan grenzen houdt en onze rechten onder druk staan door grensoverschrijdende netwerken is inzetten op het tegengaan van autocratie, van de klimaatcrises en de groeiende ongelijkheid in ons allerbelang en dus ook in ons eigen belang.

[0:01:45] En als je met die lens kijkt, dan is het wat mij betreft onbestaanbaar om te gaan praten met de Taliban terwijl vrouwenrechten structureel geschonden worden.

[0:01:54] Wat vindt de minister daarvan?

[0:01:56] En als met die lenst kijkt dan gaat het versterken van handel altijd hand in hand met stevige regelgeving om te zorgen dat de import van producten niet bijdraagt aan mensenrechtenschendingen of ontbossing.

[0:02:08] is de minister het met mij eens dat voor subsidies en aanbestedingen de OESO-richtlijnen verplicht zouden moeten zijn.

[0:02:14] Of op z'n minst dat alle bedrijven die meegaan op handelsmissies aan een OESOs richtlijn moeten voldoen en dit gecheckt wordt.

[0:02:23] En deelt hij mijn zorg dat de investeringsbescherming clausules in handelsverdragen ertoe kunnen leiden dat wij onze regelgeving gaan afzwakken en zo dus eigenlijk onze eigen doelstellingen ondermijnen?

[0:02:34] En hoe staat het op dit moment met de internationale klimaatstrategie?

[0:02:38] Hoe zorgen we dat de Europese bossenwetgeving ook bijdraagt aan het halen van die klimaatdoelen?

[0:02:44] En gaan we lokale gemeenschappen zoals in Papua ondersteunen?

[0:02:47] We hebben gisteren als commissie de indrukwekkende documentaire gezien over wat daar nu plaatsvindt.

[0:02:53] En wat wordt de inzet van het kabinet op klimaatfinanciering en handel bij de aankomende klimaattop?

[0:02:58] En kan de minister een reactie geven op de recent gepubliceerde Roadmap for Eradicating Poverty Beyond Growth van de VN speciaal rapporteur Olivier de Schutter?

[0:03:08] Klimaat, ongelijkheid en democratie.

[0:03:11] Noem het eigen belang, noem het internationale solidariteit.

[0:03:15] Maar dit zijn de uitdagingen waar we voor staan.

[0:03:17] En dat moet wat mij betreft de focus van ons beleid zijn.

[0:03:21] En al mijn vragen gaan eigenlijk over beleidscoherentie.

[0:03:24] En ik ben benieuwd naar de visie van de minister daarop.

[0:03:28] Voorzitter, morgen hebben we een debat over Soudaan, maar vandaag wil ik ook nog speciale aandacht vragen voor Gaza.

[0:03:36] Hulpgoederen worden niet binnengelaten, ziekenhuizen zijn verwoest.

[0:03:40] Ik sprak recent twee artsen uit Gaza en hun getuigenis over het onnoemelijke leed dat nog steeds plaatsvindt is een opdracht.

[0:03:48] 18.000 mensen op de wachtlijst.

[0:03:50] Kinderen sterven terwijl ze wachten op hulp.

[0:03:53] Voor de zomer nam de Kamer mijn motie aan om ons per september te informeren over de medische evacuaties.

[0:04:00] Iedere dag telt.

[0:04:01] Dus mijn vraag aan de minister is, waar blijft dat plan?

[0:04:05] Tot slot, voorzitter.

[0:04:06] Over maatschappelijke organisaties

[0:04:09] Hier en in de landen die we ondersteunen.

[0:04:13] Ik zie binnen de coalitie toch een meningsverschil over de rol van maatschappelijke organisaties.

[0:04:19] En ik wil graag de visie van de minister daarop.

[0:04:22] Is de minister het eens dat het meer zijn dan een soort neutrale uitvoeringsorganisaties?

[0:04:28] Ze vertolken kritische geluiden, ze laten stemmen klinken die anders niet gehoord worden, ze zijn de ogen en oren in productielanden onmisbaar voor bedrijven om te voldoen aan regels over ketenverantwoordelijkheid.

[0:04:42] Ze zijn een fundamenteel onderdeel van onze democratie.

[0:04:46] Maar in heel veel landen staat de maatschappelijke ruimte onder druk.

[0:04:52] Shrinking civic space, zoals het internationaal genoemd wordt.

[0:04:57] De ruimte voor maatschappelijke organisaties staat keihard onder druk en ik herken die reflex helaas ook hier in Nederland.

[0:05:03] En hier moeten we heel scherp op zijn.

[0:05:06] Als we democratie willen versterken, moeten we kritische geluiden koesteren en beschermen.

[0:05:10] Deelt de minister deze blik?

[0:05:12] Hoe gaat hij dat doen?

[0:05:13] En welke stappen zijn al gezet op de uitvoer van mijn motie over een fonds om civil society te ondersteunen?

[0:05:19] Dank u wel, voorzitter.

[0:05:21] Dank u wel, mevrouw Kreuger.

[0:05:23] Ik zie daar geen interrupties op.

[0:05:24] Dat betekent dat we gelijk doorgaan met de eerste termijn van mevouw Van Ark van het CDA.

[0:05:32] Dank u voorzitter.

[0:05:34] Voorzitter, in 2015 hebben we wereldwijd afgesproken waar we in 2030 willen staan.

[0:05:40] En dit vastgelegd in de SDGs.

[0:05:42] Er zijn zeker, of gelukkig zal ik zeggen, positieve resultaten te noemen.

[0:05:46] En dat mag ook al eens gezegd worden.

[0:05:49] Zoals de wereldwijde moedersterfte fors afgenomen.

[0:05:52] Sinds 2000 is die met ongeveer 40% gedaald.

[0:05:56] Honderdduizenden vrouwen zijn daardoor in leven gebleven om hun kinderen te zien opgroeien.

[0:06:01] Zulke vooruitgang kwam niet uit hulp alleen, maar uit een combinatie van investeringen, economische groei, handel, beter bestuur en internationale samenwerking.

[0:06:12] Maar laten we ook eerlijk zijn, de vooruit gang blijft achter.

[0:06:15] Maar dat is voor het CDA geen reden om na 2030 de stekker eruit te trekken.

[0:06:19] Integendeel.

[0:06:21] Vorige week ontvingen we van Building Change Coalitie een oproep om te werken aan een nieuw internationale ontwikkelingsagenda.

[0:06:27] Die oproept steunen wij.

[0:06:29] Tegelijkertijd laat de position paper zien dat een vervolg niet alleen gaat over nieuwe doelen.

[0:06:35] Een nieuwe agenda moet volgens ons geloofwaardig, uitvoerbaar en beter verankerd zijn met meer aandacht voor eigenaarschap, beleidscoherentie, mijn collega sprak er ook al over, eerlijke financiering en een volwaardige rol voor lokale maatschappelijke organisaties en overheden uit het mondiale zuiden bij ontwerp, besluitvorming en monitoring.

[0:06:56] En daarom vraag ik de minister of Nederland zich binnen de EU en de Verenigde Naties actief gaat inzetten voor een volwaardig vervolg op de SDGs na 2030.

[0:07:06] En welke elementen uit deze agenda vindt hij daarvan belang?

[0:07:10] En wanneer kan de Kamer de Nederlandse inzet verwachten?

[0:07:16] In april is de motie van ARK en van Landschot aangenomen over een vernieuwde geïntegreerde inzet van diplomatie, defensie en ontwikkelingssamenwerking.

[0:07:26] En ik zie tot mijn tevredenheid dat het kabinet die samenhang inmiddels op verschillende plekken benoemt.

[0:07:32] Ook in de nieuwe internationale veiligheidsstrategie wordt expliciet naar onze motie verwezen.

[0:07:37] Maar het valt tegelijkertijd op hoe beperkt ontwikkelingssamenwerking in die veiligheidstrategies terugkomt.

[0:07:43] Terwijl het kabinet zelf constateert dat instabiliteit rond Europa ons raakt via migratie, terrorisme en georganiseerde criminaliteit.

[0:07:51] Maar er wordt nauwelijks uitgewerkt welke rol ontwikkling samenwerking kan spelen bij conflictpreventie, stabiliteit en maatschappelijke weerbaarheid.

[0:08:00] En voor het CDA is veiligheid breder dan defensie alleen.

[0:08:04] Investeren in goed bestuur, weerbare gemeenschappen, vredesopbouw en economische perspectieven kan juist helpen om instabiliteit eerder te voorkomen.

[0:08:14] En daarom vraag ik de minister of de minister kan aangeven wanneer de Kamer de gevraagde inhoudelijke uitwerking krijgt en wordt daarbij expliciet voortgebouwd op de lessen van de 3D-benadering.

[0:08:25] Tot slot, voorzitter.

[0:08:27] In de uitgebreide versie van de beleidsbrief noemt de minister voedselzekerheid slechts terloops.

[0:08:33] En dat is opvallend, want voedsels zekerheid is allang niet meer alleen een landbouwthema, maar ook een geopolitiek en economisch vraagstuk.

[0:08:42] De oorlog in Oekraïne droogte en kwetsbare internationale aanvoerketens laten zien hoe strategisch voedse is.

[0:08:51] Tegelijkertijd worden ontwikkelingslanden het hardst geraakt door voedseltekorten en stijgende prijzen.

[0:08:57] Juist hier gaan Nederlandse en Europese strategische belangen hand in hand met de belangen van ontwikkelingslanden.

[0:09:04] Daarom zou voedselszekerheid wat het CDA betreft veel explicieter een prioriteit moeten zijn binnen het Nederlandse ontwikkingsbeleid.

[0:09:12] En de inzet op Europese initiatieven zoals Global Gateway...

[0:09:18] Is de minister het met het CDA op dit punt eens?

[0:09:21] En wil hij bezien hoe Nederland dit thema nog nadrukkelijker meeneemt in zijn lange termijn strategie?

[0:09:27] En bijvoorbeeld ook richting de Global Gateway.

[0:09:31] Tot slot, voorzitter.

[0:09:32] Ik rond af.

[0:09:33] Ik ga over mijn tijd heen.

[0:09:35] Het kabinet werkt aan een nieuwe visie op ontwikkelingssamenwerking richting 2040.

[0:09:39] Waarbij lokaal eigenaarschap eerder nadrukkelijk als uitgangspunt is genoemd.

[0:09:44] Kan de minister toezeggen dat dit ook echt leidend wordt?

[0:09:47] Dat geldt wat ons betreft ook voor de combitracks.

[0:09:50] Betrek maatschappelijke organisaties vanaf het begin bij de ontwikkeling en uitvoering daarvan.

[0:09:55] En graag zouden wij van de minister horen hoe hij maatsschappelike organisatieden nadrukkelijker denkt daarbij te betrekken.

[0:10:01] Dank u wel.

[0:10:11] Dank u wel.

[0:10:12] En ik ben eigenlijk heel blij met de opmerkingen van mevrouw Van Ark over het belang van conflictpreventie.

[0:10:20] En ook het belang voor ontwikkelingssamenwerking daarin.

[0:10:24] Ik maak die koppeling zometeen ook en ik vroeg mij af wat kunnen wij van het CDA verwachten als het gaat over de inzet dus op ontwikkeling samenwerking en ook het gevolg voor conflictprementie.

[0:10:36] In de koppeling tussen het BNI en de ODA en het herstel van de 0,7% van het BMI.

[0:10:44] Wat zal de inzet van het CDA daar zijn?

[0:10:47] Dank u wel voor deze vraag.

[0:10:50] Voor ons CDA is dit heel belangrijk.

[0:10:52] Ik denk dat je veiligheid niet bereikt met alleen wapens en dat ontwikkelingssamenwerking daarbij cruciaal is.

[0:11:00] Wat ons betreft kan ontwikkelingssamenwekking daar ook een belangrijke bijdrage aan leveren.

[0:11:08] Het CDA heeft altijd in, dat staat ook in ons verkiezingsprogramma gezegd, dat ontwikkelingssamenwerking belangrijk is.

[0:11:13] Dat wij een stap willen maken naar die 0,7 procent.

[0:11:17] Maar u heeft ook gezien wat het coalitieakkoord staat.

[0:11:20] Nou, mogelijk horen we ook bij Prinsjesdag daar meer over.

[0:11:23] Maar daar ga ik nu nog niet meer over zeggen.

[0:11:28] Dobbe, aanvullend.

[0:11:29] Ja, dank u wel.

[0:11:30] Ik vroeg natuurlijk niet naar het coalitieakkoord, want dat heb ik inderdaad kunnen lezen.

[0:11:33] Maar ik vroege mij wel af, ook als we kijken naar hoe de wereld verandert, als de inzet van ontwikkelingssamenwerking veranderst, als we zien dat andere donoren, zoals de Verenigde Staten, zich terugtrekken en welke gevolgen dat heeft voor de werelden.

[0:11:46] Het kan natuurlijk ook voor het CDA reden zijn om te denken van waar zetten wij wel stevig op in en waar zitten wij wat minder steviger op in.

[0:11:52] Dus mijn vraag was echt gericht aan het CDА.

[0:11:55] Die koppeling die zo ontzettend belangrijk is, maar ook die stappen die we moeten zetten naar die 0,7%, omdat we dan kunnen borgen dat Nederland in ieder geval wel alles doet wat kan.

[0:12:06] Hoe gaat het CDÁ zich daarop inzetten?

[0:12:08] Veranderingen als je kijkt naar hoe de wereld nu in elkaar zit en de problemen die mevrouw van Ark bijvoorbeeld schetst.

[0:12:15] Wat kunnen wij van het CDA verwachten?

[0:12:17] Mevrouw Van Aerk.

[0:12:19] Dank u wel.

[0:12:21] Voor ons is ontwikkelingssamenwerking belangrijk.

[0:12:23] En ik ben ook heel erg blij dat ik zelf deze portefeuille daarom ook mag hebben.

[0:12:28] Voor mij, als ik kijk naar de toekomst, heeft mevrouww Dobbe daarin ook gelijk.

[0:12:34] Ik maak me echt zorgen dat heel veel landen, dat geldt overigens niet alleen voor Nederland, maar ook Europese landen om ons heen, de VS, enorme gaten hebben laten vallen in het budget van ontwikkingssamerwerking.

[0:12:47] Dat geldt bijvoorbeeld, dat is een thema wat ons denk ik allebei aan het hart gaat... ook voor mondiale gezondheid.

[0:12:53] Ik maak me daar echt zorgen over, want we zien dat er op dit moment... veel meer mensen gewoon overlijden door die enorme tekorten voor mondiële gezondheit.

[0:13:01] Wat de inzet van het CDA daarop is, is dat we ook gaan kijken... en dit hoor ik ook Afrikaanse landen zeggen, we realiseren ons ook...

[0:13:12] Ondanks als Nederland nog miljoenen extra gaat geven.

[0:13:17] Wij gaan dat gat niet alleen vullen.

[0:13:20] Dat betekent dat we ook moeten inzetten op te zorgen.

[0:13:24] Dat als het gaat om mondiale gezondheid.

[0:13:26] Dat we ook naar de systeemverandering kijken.

[0:13:28] Laten we ook zorgen bijvoorbeeld naar schuldpreventie.

[0:13:30] L laten we zorgen dat ook de schuldlast van Afrikaanse landen.

[0:13:35] beperkt wordt, dat ze dat ook in kunnen gaan zetten voor mondiale gezondheid.

[0:13:39] Dat we ook echt gaan kijken naar de systeemverandering in plaats van die afhankelijkheid die voor Afrikaanse landen bijvoorbeeld zelf ook vreselijk is.

[0:13:47] Laten we kijken hoe we dat kunnen beperken en dat we ook in de toekomst duurzaam de landen daarbij kunnen helpen.

[0:13:56] Dank u wel, mevrouw Van Ark.

[0:13:58] Ik zie verder geen interrupties, dan gaan we naar mevrouw Maas van de VVD.

[0:14:02] Dank u voorzitter.

[0:14:03] Laat ik beginnen met te zeggen dat ik blij ben dat we vandaag de beleidsbrief bespreken met minister Sjoerdsma.

[0:14:08] Fijn dat we vorige week nog een nadere uitwerking hebben ontvangen.

[0:14:11] Daar was mijn fractie blij mee, want er was veel aandacht voor buitenlandse handel in ontwikkelingslanden.

[0:14:17] De topprioriteit voor komende jaren blijft wat de VVD betreft de steun voor Oekraïne.

[0:14:22] Dat land dat al ruim vier jaar vecht voor onze vrijheid kan alle steun gebruiken.

[0:14:27] Ik denk dan aan hulp bij de wederopbouw, zorgen dat er komende winter energie is voor de burgerbevolking, ondergrondse ziekenhuizen, maar ook kunstgratten beschermen en zorg voor de mentale gezondheid van veteranen.

[0:14:38] De noden zijn enorm, dus mijn vraag aan de minister is waar hij de komende periode de nadruk op legt.

[0:14:44] En wat hij gaat doen om te zorgen dat die hulp duurzaam is en niet meteen weer kapotgeschoten wordt door de Russische agressor.

[0:14:51] Dan de beleidsbrief.

[0:14:52] Voor de VVD zitten er twee belangrijke thema's in waarvan wij willen dat de minister zich daar de komenden jaren hard voor maakt.

[0:14:58] Dat zijn migratiesamenwerking en de hulp- en handelagenda.

[0:15:02] Laat ik beginnen met migratie.

[0:15:04] Mijn partij pleit al jaren voor maatregelen die de instroom beperken.

[0:15:08] Het mogen duidelijk zijn dat de VVD-fractie over het resultaat nog niet tevreden is.

[0:15:12] Ik heb een aantal vragen over de verschillende rapporten die voor de zomer zijn verschenen.

[0:15:16] Uit de evaluatie van de IOB blijkt dat op alle drie de doelstellingen, tegengaan, illegale migratie, bescherming en terugkeer, de resultaten achterblijven.

[0:15:26] Daarom zou ik voor de toekomst graag weten waar de prioriteit van deze minister ligt.

[0:15:30] En ook wat hij gaat doen om op die prioriteit resultaten te boeken.

[0:15:34] Is de minister het met mij eens dat van de drie genoemde doelstellingen inzet op terugkeer en het tegengaan van illegale migratie de meeste aandacht vragen?

[0:15:42] Ziet de minister mogelijkheden om de druk op partnerlanden te verhogen?

[0:15:46] Uit de evaluatie begrijp ik dat andere EU-lidstaten minder terughoudend zijn dan Nederland met het inzetten van materiële steun.

[0:15:52] Wat maakt dat het kabinet daar terughouden over is?

[0:15:55] En is het kabinett bereid om dit te heroverwegen?

[0:15:58] Dan nog een specifieke vraag over het COMPAS-programma van IOM.

[0:16:02] Daar is 176 miljoen aan besteed en het resultaat was zeer teleurstellend.

[0:16:07] Kijkt de minister naar alternatieven en waar denkt hij dan aan?

[0:16:10] Tot slot ben ik erg benieuwd naar de asieltop die in de beleidsbrief werd aangekondigd.

[0:16:14] Het is oorverdovend stil rondom dit idee.

[0:16:17] Worden hier voorbereidingen voor getroffen?

[0:16:19] Wanneer gaat deze asieltop plaatsvinden en welke landen worden daarvoor uitgenodigd?

[0:16:25] Dan de combitracks.

[0:16:26] Mijn fractie vindt dat een mooi programma.

[0:16:28] Het is een goede manier om bedrijven in ontwikkelingslanden en Nederlandse bedrijfen aan elkaar te koppelen.

[0:16:33] M'n fractie is ook gelukkig met de landen die onder dat programma vallen.

[0:16:37] Want het zijn stuk voor stuk landen met economisch potentieel.

[0:16:41] Uit de brief van de minister lees ik dat er 200 activiteiten worden uitgevoerd, waar meer dan 600 Nederlandse bedrijven bij betrokken zijn.

[0:16:48] Kan de minister iets zeggen over de schaalgrootte van de activiteitten?

[0:16:51] Ik lees dat die nogal uiteenloopt.

[0:16:53] Wat mijn fractie betreft moet het gaan om zo groot mogelijke projecten, omdat je daarmee ook de administratieve last beperkt.

[0:17:00] Voor het ministerie en voor de bedrijf waarmee wordt samengewerkt, in Nederland en in de ontwikkelingslanden.

[0:17:06] Hoe kijkt de minister naar de combitracks in relatie tot het WRR-rapport dat hem twee weken geleden is aangeboden?

[0:17:11] En hoe naar de link met de EU Global Gateway?

[0:17:14] En wat doet de minister om het Nederlandse bedrijfsleven meer te betrekken bij de Global Gateway.

[0:17:18] Voorzitter, dan nog één vraag over internationale samenwerking op het terrein van cultuur.

[0:17:23] Dit weekend was de 100ste geboortedag van prins Klaus.

[0:17:27] Het aan zijn naam verbonden fonds bestaat 30 jaar en staat wereldwijd bekend als belangrijk steunpunt voor kunstenaars in ontwikkelingslanden en het redden van collecties en cultureel erfgoed in geval van conflict.

[0:17:39] Onder andere in Oekraïne is van dat fonds gebruik gemaakt.

[0:17:42] Een klein bedrag maakt een groot verschil.

[0:17:44] Hoe ziet de minister dit?

[0:17:46] Ik dank u, voorzitter.

[0:17:48] Dank u wel, mevrouw Maaskeurig.

[0:17:49] In de tijd, ik zie de heer Hogeveen en mevouw Dobbe.

[0:17:52] Begin ik met de heere Hogevene.

[0:17:54] Ja, dank voorzitter.

[0:17:55] Ik zag dat mevrouw Maas een set kamervragen, een set interessante kamervraag had gesteld over NGO's speciaal voor dit debat.

[0:18:03] En dan doelt zij op NGO's die bijvoorbeeld de staat voor de rechter slepen of campagnes of tegen bewindspersonen voeren.

[0:18:11] Op dit moment bestaat er een criterium dat deze organisatie minstens 25% van hun totale inkomsten van andere partijen dan BZ moet krijgen.

[0:18:22] En de rest mag dus gewoon overheidsgeld zijn.

[0:18:25] En ik ben benieuwd of de VVD nog altijd voorstander is van het ophogen van deze financiële drempel voor deze organisaties om in aanmerking te komen voor subsidies.

[0:18:34] Dank voor deze vraag.

[0:18:36] Ik vermoed dat mevrouw Kreuger over hetzelfde onderwerp een vraag stelt, maar dat is voor zo.

[0:18:42] Voorzitter, ik heb ook de brief van de heer Soertsma gezien over ongeveer hetzelfte onderwerpen waar hij zegt dat er 50% niet haalbaar is.

[0:18:52] De VVD vindt nog steeds een aantrekkelijk idee om te kijken of je meer kan vragen van NGO's aan eigen bijdrage.

[0:19:00] Ik spreek ook regelmatig NGO's die heel veel eigen geld hebben.

[0:19:04] Ik vind dat ook een hele positieve ontwikkeling.

[0:19:05] Dus in dat opzicht zit de VVd nog steeds op hetzelfde koers.

[0:19:09] Maar ik heb ook gezien van de minister dat hij het niet heel kansrijk inschat.

[0:19:15] Dank u wel mevrouw Maas.

[0:19:16] Meneer Hogeveen is tevreden.

[0:19:17] Dan gaan we naar mevouw Dob en dan naar me vrouw Kreuger.

[0:19:20] Omdat mevrouw Kreuger hierop door wil.

[0:19:22] Dus mijn voorstel eigenlijk dat ze eerst gaat.

[0:19:23] Is dat goed?

[0:19:24] Vind ik ook prima.

[0:19:25] Mevrouwe Kreuger, aan u het woord.

[0:19:27] Dank voorzitter.

[0:19:27] Ja, met net een ander perspectief.

[0:19:31] Ik moet eerlijk zeggen dat ik echt...

[0:19:35] twijfelt dus het wordt verbijsterd of teleurgesteld was met de kamervraag van mevrouw Maas, omdat het toch in een lange traditie waarin de VVD staat juist voor liberale waarde, het opvallend is om opeens eigenlijk, nou ja, kritisch tegengeluid in de kiem te willen smoren.

[0:19:52] En mijn vraag is dan ook, mevouw Maes spreekt in haar vragen over dat het vanuit een democratisch principe goed zou zijn om te zorgen dat NGO's niet politieke

[0:20:04] Of nee, niet activistisch, zo noemt zij het, uitspraken zou doen.

[0:20:09] Wat vindt ze daar democratisch aan?

[0:20:12] Mevrouw Maas.

[0:20:13] Ja, dank voor deze vraag.

[0:20:15] Waar het mij om gaat is dat je ook bij het financieren van NGO's rekening moet houden met het draagvlak in de samenleving.

[0:20:25] En daar zit ook die link met de democratie.

[0:20:29] En natuurlijk, ik zag ook de antwoorden van de heer Soers, maar waar ik overigens heel blij mee was, staan wij ook voor vrijheid van meningsuiting.

[0:20:36] Maar wij vinden ook dat er in bepaalde mate ook best een verantwoordelijkheid ligt bij NGO's om in elk geval niet het publieke politieke debat nog verder te polariseren.

[0:20:54] Dit stukje van het antwoord, er is heel veel te hertevragen, want dit is een vrij fundamenteel debat over hoe je kijkt naar maatschappelijke organisaties en kritische tegengeluiden en macht tegen macht.

[0:21:05] En dat het als overheid zeer gezond is om te zorgen dat er ook tegenmacht is.

[0:21:10] Maar hier zegt mevrouw Maas dat we moeten zorgen, dat we niet verdere polarisatie financieren.

[0:21:16] In hoeverre ziet zij dat maatschappelijke organisaties die een heel duidelijk waardegedreven geluid laten horen.

[0:21:23] Wordt ook net door Klingendaal onderzoek ondersteund.

[0:21:26] Dat Nederlanders dat waardig gedreven inzet van ontwikkelingsgeld juist heel erg steunen.

[0:21:32] Dat dat dan polariserend zou zijn.

[0:21:36] Kan mevrouw Maas dit misschien even nog wat verder uitleggen?

[0:21:39] Want nogmaals, ik ben echt geschokt dat de VVD zo afstapt van een liberale kernwaarde als vrijheid van meningsuiting en het feit dat je kritisch tegengeluid hebt.

[0:21:50] Mevrouw Maas.

[0:21:51] Waar het natuurlijk in die vragen ook heel erg om gaat... is dat ook rechtszaken worden gevoerd tegen de overheid.

[0:21:59] Dat mag.

[0:22:00] Maar daar zou mijn partij dan wel heel erg toe juichen als dat... en dat is ook duidelijk gemaakt in de antwoorden van de minister... dat dat dan niet door de overiteit gefinancierd wordt.

[0:22:11] Want dat voelt wel heel ergens... als je met de ene hand iets geeft en dan met de andere hand iets neemt.

[0:22:17] Dus daar zitten...

[0:22:18] Daar zit het probleem dat wij daarmee hebben.

[0:22:21] En het is grappig dat u het Klingendaal rapport aanhaalt en daar die waarde gedreven uit.

[0:22:26] Want wat ik er ook heel erg in las is juist ook dat mensen het belangrijk vinden om te zien wat het belang van Nederland is van ontwikkelingsaanwerking.

[0:22:34] Maar over dat rapport gaan we vast ook nog te spreken komen.

[0:22:39] Mevrouw Kreuger, derde interruptie.

[0:22:40] Gaat u gang?

[0:22:41] Ja, voorzitter.

[0:22:41] Als je het dan hebt over het aanjagen van polarisatie, dan denk ik toch dat kamervragen die bedoeld zijn om de mythe in stand te houden dat NGO's met subsidiegeld rechtszaken voeren, dat dat nou polariserend werkt.

[0:22:55] Dat is al heel vaak door verschillende bewindspersonen met kracht gezegd, dat is absoluut niet het geval.

[0:23:02] En inderdaad, het gaat erom, in een rechtsstaat kunnen maatschappelijke organisaties ook naar de rechter stappen.

[0:23:07] En nogmaals, ik zou verwachten van de VVD, met haar liberale waarde, dat ze pal gaat staan voor de vrijheid van meningsuiting...

[0:23:14] dat ze pal gaat staan voor kritisch tegengeluid en voor de rechtsstaat.

[0:23:18] En nou ja, als we het over polarisatie hebben, dan heeft mevrouw Maes met haar schriftelijke vragen daar eerder aan bijgedragen dan aan afgedaan.

[0:23:27] Ik hoor daar geen vragen in.

[0:23:29] Wil mevouw Maas desondanks reageren?

[0:23:31] Nou, ik hoor geen vraag.

[0:23:33] Nee, ik heb geen enorme behoefte om daar nog verder op in te gaan.

[0:23:36] Ik heb volgens mij alles al gezegd wat ik wilde zeggen.

[0:23:39] Dan zag ik ook mevrouw Van Ark over hetzelfde onderwerp als mevouw Dobbert.

[0:23:41] Ik vind het goed dat we nog even doorgaan dan mevhouw Van Arc.

[0:23:47] Dank u wel.

[0:23:48] Ik moet eerlijk zeggen dat ook ik wel schrok van de vragen.

[0:23:52] Ook omdat we deze vragen, dat zegt mevrouw Kreuger terecht, die vragen over die rechtszaken, gaat de overheid rechtszake van NGO's financieren, die hebben we al vaker van de VVD gehoord.

[0:24:03] Dus mijn vraag is, wanneer is het voor de VGD duidelijk dat de overiteit dit niet financiert?

[0:24:11] Dus dan kunnen we hiermee misschien ook

[0:24:13] deze discussie beëindigen.

[0:24:16] En ik vind het eerlijk gezegd ook wel een hele gevaarlijke redenatie... dat eigenlijk de VVD suggereert met haar vragen... dat zodra NGO's kritisch zijn, dus een kritische mening hebben... over welk politiek debat dan ook... dat we eigenlijk aan de andere kant zeggen... oké, u mag niet kritisch sein, want dan verliest u...

[0:24:34] Uw subsidie voor armoedebestrijding.

[0:24:37] Want dat is eigenlijk waar het in feite over gaat.

[0:24:39] Ik vind dat een hele gevaarlijke redenering.

[0:24:41] Ik vinden het ook niet democratisch.

[0:24:44] En ik wil graag mevrouw Maas uitnodigen om daarop te reageren.

[0:24:54] Mevrouw Maas.

[0:24:55] Dat doe ik uiteraard.

[0:24:57] Wat mij betreft en wat mijn fractie betreeft... ...staat absoluut buiten kijf dat wij mensenrechten, vrijheid van meningsuiting... ...een belangrijke waarde vinden in deze samenleving.

[0:25:10] En dat wij echt wel snappen dat maatschappelijke organisaties daar een hele belangrijijke rol in hebben.

[0:25:15] Waar het wel om gaat bij die vragen is dat...

[0:25:19] Als je een organisatie hebt die echt is opgericht om aan ontwikkelingssamenwerking te doen, dat wij dan ook verwachten dat die organisatie dat vooral doet.

[0:25:30] En dat is eigenlijk de achtergrond van deze vragen.

[0:25:34] En die rechtszaken die u noemt, dat is een voorbeeld.

[0:25:41] Maar dat doet niks af aan het principe, voor ons althans, dat als je een ontwikkelingsorganisatie hebt of bent en wilt oprichten en geld van de overheid krijgt, dat je dan ook vooral daarmee bezig moet zijn.

[0:25:55] En dat je daar ook over het debat kan voeren.

[0:26:00] Mevrouw Van Ark, gaat u gaan?

[0:26:03] Maar betekent dat dan concreet, want de situatie kan zich voordoen dat een hulporganisatie die werkt bijvoorbeeld in Gaza, concreet ziet dat er hongersnood is, dat er misstanden zijn, dat deze organisaties dit niet aan de kaak zouden mogen stellen omdat ze ook overheidsgeld ontvangen?

[0:26:23] Is dat wat eigenlijk mevrouw Maas bedoelt?

[0:26:27] Dat is niet wat ik bedoel, want dat is iets wat echt speelt op de plek waar zij ook werken.

[0:26:34] En als zij daar dingen zien, dan lijkt het mij logisch dat ze zich daarover uitspreken.

[0:26:38] Natuurlijk hebben zij ook een rol in het politieke debat in Nederland, maar wel gericht op het debat over ontwikkelingssamenwerking.

[0:26:51] Dank u wel, mevrouw Maes.

[0:26:52] Mevrouwe Kreuger, u gaat er wel uw laatste interruptie gebruiken.

[0:26:54] Gaat u gang.

[0:26:55] Ja, en dat doe ik ook heel graag op dit onderwerp.

[0:26:58] Omdat voor mij een heel fundamenteel punt is over kijken hoe we naar civil society kijken.

[0:27:03] En in de vragen van mevouw Maas heeft ze het over dat NGO's dan politiek activistisch zijn.

[0:27:10] Me vrouw van Ark vraagt dan over Gaza.

[0:27:13] Dan zegt mevhouw Mares, nee, dat is prima.

[0:27:16] Dus over welke onderwerpen...

[0:27:18] Vindt mevrouw Maas dan dat organisaties die ontwikkelingssamenwerksubsidies krijgen eigenlijk zich niet uit zouden moeten spreken?

[0:27:25] Waar doelt ze dan op?

[0:27:27] MevrouW Maas.

[0:27:28] Ja, volgens mij heb ik op deze vraag al antwoord gegeven.

[0:27:31] Want ik heb het voorbeeld genoemd van de klimaatrechtszaken.

[0:27:35] Dat zijn bijvoorbeeld onderwerpen waarvan ik denk dat gaat wat ons betreft.

[0:27:40] Nou, dat is niet zo, want ik hoor u nu zeggen buiten de microfoon.

[0:27:44] Dit staat los van ontwikkelingssamenwerking.

[0:27:46] Maar uw hele verhaal ging bijna over klimaat.

[0:27:49] Dus dit staat helemaal niet los vanontwikklingssamerwerking?

[0:27:53] We voeren geen discussie buiten de microfoon om.

[0:27:56] Dit onderwerp nu voldoende besproken, dan ga ik naar mevrouw Dobbe voor haar interruptie.

[0:28:01] Ja, dank u wel.

[0:28:01] Kijk, ik had eigenlijk een vraag over migratiehubs en hoe de VVD daar tegenaan kijkt met ontwikkelingsgeld.

[0:28:07] Maar omdat deze fascinerende discussie nu ontspon, ik zit hier met verbijstering naar te luisteren.

[0:28:14] Want de VWD zegt, wij vinden vrijheid van meningsuiting wel een belangrijke waarde in de samenleving.

[0:28:19] We staan daarvoor.

[0:28:21] En dan mag je ook best wel doen enzo, die vrijheid van meningsuiting, maar niet als je kritisch bent op de overheid.

[0:28:28] Dan mag die vrijheids-van-meningsuitting ineens niet, want dan word je gestraft.

[0:28:33] Dan kun je je subsidie verliezen, zelfs al gaat die subsidie niet naar rechtszaken.

[0:28:37] Zelfs al wordt die subsidies gebruikt om bijvoorbeeld vrouwenrechten te promoten.

[0:28:42] Is dat nou echt wat de VVD hier nu zegt?

[0:28:46] Mevrouw Maas.

[0:28:48] Ik heb vragen gesteld aan de minister, daar heb ik een antwoord op gekregen.

[0:28:52] Voor een deel was dat antwoorden zoals ik had verwacht en ook zoals ik toejuich, namelijk dat in die antwoorde ook wordt bevestigd dat de minister het ook belangrijk vindt dat er vrijheid van meningsuiting is en dat er een rol is voor organisaties om in het maatschappelijke debat deel te nemen.

[0:29:11] Dus nee, ik denk niet dat u hier, u koppelt ook hier, sorry, mevrouw Dobbe koppelde hier ook dingen aan elkaar en dat werd ook door andere sprekers gedaan.

[0:29:21] Alsof wij zouden voorstellen om als een organisatie kritisch is om dan de subsidie in te nemen.

[0:29:27] Ik heb gewoon vragen gesteld aan de minister over hoe hij daarnaar kijkt.

[0:29:32] Ik ben antwoord op gekregen en ik ben gelukkig met die antwoorden.

[0:29:37] Dank u wel mevouw Maas.

[0:29:37] MevrouW Dobbe uw laatste interruptie.

[0:29:39] Ja, dank u wel.

[0:29:40] Kijk, ik heb die vragen en antwoorden niet gezien, anders had ik dit ook wel voorbereid.

[0:29:43] En dan had ik hier ook vragen over gehad.

[0:29:46] Ik ga in op de antwoord die mevrouw Maas in dit debat geeft, in deze discussie.

[0:29:51] En daarin hoorde ik haar zeggen, vrijheid van meningsuiting is voor de VVD een ontzettend belangrijke waarde.

[0:29:56] Dat vinden we heel belangrijk in de samenleving, daar staan wij voor.

[0:29:59] Maar op het moment dat een NGO of een organisatie bijvoorbeeld een rechtszaak zou voeren tegen de overheid, dan worden ze gestraft.

[0:30:11] Dus die vrijheid van meningsuiting heeft dus daadwerkelijk grenzen bij de VVD op het momento dat er kritiek komt op het overheidsbeleid.

[0:30:19] Dat is de enige conclusie die ik kan trekken uit de antwoorden van mevrouw Maas.

[0:30:23] En als dat anders is, dan hoor ik dat graag.

[0:30:25] Maar dan zou ook de consequentie daarvan, hoe de VGD hiermee omgaat,

[0:30:00] Maar op het moment dat een NGO of een organisatie bijvoorbeeld een rechtszaak zou voeren tegen de overheid, dan worden ze gestraft.

[0:30:11] Dus die vrijheid van meningsuiting heeft daadwerkelijk grenzen bij de VVD op het momento dat er kritiek komt op het overheidsbeleid.

[0:30:19] Dat is de enige conclusie die ik kan trekken uit de antwoorden van mevrouw Maas.

[0:30:23] En als dat anders is, dan hoor ik dat graag.

[0:30:25] Maar dan zou ook de consequentie daarvan, hoe de VGD hiermee omgaat...

[0:30:29] ook anders moeten zijn.

[0:30:31] Want dit is de enige conclusie die ik kan trekken.

[0:30:33] Wat is de vraag die u nu nog zou willen stellen?

[0:30:35] Of dit klopt, of het daadwerkelijk zo is... dat de VVD het zo belangrijk vindt dat er geen kritiek komt op de overheid... dat ze bereid zijn om daar straffen op te leggen door het intrekken van subsidie.

[0:30:45] Even in het algemeen, de vragen mogen iets korter.

[0:30:47] Er zit vaak een heel politiek debat aan vooraf.

[0:30:50] Korte en kernachtige vragen, graag.

[0:30:52] In elk geval kan ik hier heel makkelijk op heel kort op reageren.

[0:30:55] Mijn antwoord daarop is nee.

[0:30:58] Dank u wel, mevrouw Maes.

[0:31:00] Dan gaan we, ik zie geen andere vraag, gaan we over naar de eerste termijn van mevouw Dobbe.

[0:31:04] Gaat uw gang.

[0:31:07] Ja, dank u wel, voorzitter.

[0:31:09] Vrijheid van meningsuiting is een belangrijk goed... dus daarom zijn daar een aantal vragen over gesteld... want de inperking daarvan moeten wij tegen ten strijde trekken.

[0:31:18] Dus ik hoop dat de minister daar nog op wil ingaan.

[0:31:20] De begroting voor ontwikkelingssamenwerking... is door het vorige kabinet met PVV en de VVD ongekend afgebroken.

[0:31:27] De hele post vrouwenrechten verdween... feministisch buitenlandbeleid werd geschrapt... en het woord gender is ook gewoon verdwenen uit alle beleidsstukken...

[0:31:36] Ontwikkelingssamenwerking moest hulp worden.

[0:31:38] De ruimte voor het maatschappelijk middenveld is ingeperkt met schadelijke gevolgen voor het werk van humanitaire organisaties en ook voor bijvoorbeeld organisatiesen die opkomen voor vrouwenrechten of LHBTQI-rechten.

[0:31:49] Terwijl die al zwaar onder vuur liggen door een goed georganiseerde antirechtenbeweging.

[0:31:54] En slaat dit kabinet nu daadwerkelijk een andere weg in dan het vorige kabinet?

[0:31:59] Daarom heb ik een aantal vragen daarover.

[0:32:02] Effectieve ontwikkelingssamenwerking, stabiele samenlevingen, succesvolle projecten, sterke gemeenschappen en succesvol duurzame vrede.

[0:32:09] Het kan niet zonder vrouwen en het kan niet onder meisjes.

[0:32:13] Zij zijn niet ook maar een groep waar ook aandacht voor moet zijn.

[0:32:18] Zijn het hart van het succes of het falen als je iets wilt veranderen.

[0:32:21] En we lezen in de brief dat Nederland een voortrekkersrol wil vervullen als het gaat om vrouwrechten en gendergelijkheid en zich assertief zal inzetten.

[0:32:31] Maar wat betekent dat dan, die voortrekkersrol en die assertiviteit?

[0:32:35] In hoeverre maakt deze minister gendergelijkheid een doel als het gaat om de uitgaven binnen BHOS?

[0:32:40] En hangt daarbij die doelstelling ook bijvoorbeeld de Europese Gender Action Plan, die bijvoorbeeld dat doel bij 85% van de overheidsuitgaven stelt?

[0:32:49] Kunnen wij zo'n soort doel ook van deze minister verwachten?

[0:32:51] Is er een strategie van deze minister om de antirechtenbeweging tegen te gaan... en de invloed die deze beweging ook heeft op de effecten van het Nederlandse beleid?

[0:33:00] Is er strategie voor het tegengaan van schadelijke praktijken... zoals huwelijksdwangen en genitale verminking?

[0:33:06] Kunnen organisaties die zich inzetten voor vrouwenrechten en gender... weer rekenen op volle steun van dit kabinet?

[0:33:12] En hoe gaat deze minister voorkomen dat er weer pogingen in de toekomst worden gedaan... om deze organisatiedwangen te maken, dat die worden tegengegaan?

[0:33:21] Wat betekent de voortrekkersrol en zich assertief inzetten voor vrouwenrechten... ...voor de vrouw in Afghanistan en gesprekken met de Taliban?

[0:33:32] En staat deze minister voor ongebonden hulp?

[0:33:34] Omdat is aangetoond dat het veel minder effectief en veel duurder is.

[0:33:39] Dan, de beleidsbrieven en de visies van dit kabinet staan bol van begrippen als veiligheid, weerbaarheid.

[0:33:46] En dat betekent, en mevrouw Van Ark zei het ook al, ook investeren in conflictpreventie.

[0:33:50] In de grondoorzaken van conflicten aanpakken.

[0:33:52] In diplomatie en in sterke, stabiele samenlevingen.

[0:33:56] Maar er wordt wereldwijd 157 keer zoveel meer in defensie geïnvesteerd dan in conflictpresentie.

[0:34:03] En dit staat dus gewoon niet in verhouding tot elkaar.

[0:34:05] En ziet de minister de noodzaak om wel in conflictpreventie te investeren en dus ook de koppeling tussen het BNI en de ODA-middelen te herstellen, net zoals het herstel van de internationale norm voor 0,7% van het BMI?

[0:34:18] Wat kunnen we daarvan deze minister verwachten voor inzet?

[0:34:21] Dan, voorzitter, de wapenindustrie die profiteert van al die investeringen in defensie.

[0:34:26] De wapeninustrie is niet filantropisch, maar heeft aandeelhouders die winst willen maken.

[0:34:33] Niet alle geproduceerde wapens zullen terechtkomen in Europa of in Oekraïne.

[0:34:37] En wapensen zullen dus ook naar de rest van de wereld gaan.

[0:34:40] En al die wapenen worden geëxporteerd en dan is er een risico dat ze worden gebruikt.

[0:34:45] Daar zijn ze namelijk voor bedoeld.

[0:34:46] En dat brengt het risico op mensenrechtsschendingen met zich mee.

[0:34:50] Meer wapens, meer risico.

[0:34:52] En in die context worden wapenexportcriteria versoepeld.

[0:34:55] Terwijl die versoepeling helemaal niet nodig is voor de bewapening van Europa of voor Oekraïne.

[0:34:59] De versoepelling van die wapenexportcritoria is voor rest van de wereld nodig.

[0:35:03] Waar die wappens naartoe zullen gaan.

[0:35:04] Mevrouw Dobbe, komt u tot een afronding?

[0:35:06] Ja, dat zal ik doen, voorzitter.

[0:35:07] Erkent de minister dit risico?

[0:35:09] Hoe wordt dit risco serieus gewogen in de strategie?

[0:35:11] Of wordt dit een risico weggejuicht?

[0:35:13] Dan één zin, het VN-verdrag handicap.

[0:35:17] Dat mis ik nog in deze strategie.

[0:35:18] Dank u wel.

[0:35:36] Dank u wel, voorzitter.

[0:35:38] Het is vandaag 9 september 2026 en het is 25 jaar geleden, 9-11.

[0:35:45] En daar wil ik toch bij stilstaan, omdat het een gebeurtenis is geweest die denk ik wel ons leven en manier van kijken naar de wereld heeft veranderd.

[0:35:55] Ik denk dat iedereen wel weet waar die was op dat moment toen dat gebeurde.

[0:36:00] En vanochtend hoorde ik een zeer indrukwekkende reportage bij Radio 1, die mij in ieder geval

[0:36:06] geraakt heeft van de nabestaanden, maar ook van de mensen die er middenin zaten.

[0:36:14] Mijn gedachten gaan ook uit naar alle betrokkenen.

[0:36:19] Voorzitter, ik wil graag de minister bedanken voor zijn beleidsbrief.

[0:36:26] Volgens mij geeft de beleids brief, hoewel het natuurlijk heel globaal is, wel een beeld van waar de minister staat en waar de Minister zijn stempel in wil drukken.

[0:36:40] Toch heb ik natuurlijk ook wel het aantal punten waar ik mijn partij graag een stempel in wil drukken.

[0:36:46] En dan wil ik graag de minister daarover bevragen.

[0:36:49] Afgelopen maandag was ik in Warschau samen met collega Nicole Maes bij ODIR.

[0:36:54] Dat is het bureau voor mensenrechten van de OVJZ.

[0:36:58] En daar hebben wij gesproken over het versterken van mensenrechte wereldwijd.

[0:37:04] Een van de conclusies was dat investeren in veiligheid en onafhankelijkheid...

[0:37:08] Meer is dan enkel investeren in defensie.

[0:37:12] Volgens mij is dat verschillende keren ook teruggekomen.

[0:37:15] Het vraagt om ook investeringen in mensenrechten, fundamentele vrijheden, democratische instituten, maatschappelijke middenveld, de rechtsstaat en ook het voorkomen van conflicten.

[0:37:28] Deze zogenaamde holistische benadering, bestaande uit enerzijds militaire veiligheid en een menselijke dementie, zou wat mij betreft onderdeel moeten zijn van ons buitenlandbeleid.

[0:37:40] En ik vraag aan de minister, hoe kijkt de minister daar tegenaan?

[0:37:45] Het tweede onderwerp is conflictpreventie.

[0:37:48] Er zijn heel veel gewapende conflicten in de wereld waar we op moeten reageren.

[0:37:54] Conflicten brengen allerlei verschrikkelijke gevolgen met zich mee.

[0:37:58] Honger, ziekte, geweld, vluchtelingen.

[0:38:01] Ik heb het zelf persoonlijk van dichtbij mogen meemaken.

[0:38:05] Wat conflict met zich kan meebrengen.

[0:38:08] Ellende, armoede, maar ook migratietrauma.

[0:38:11] Je gunt het niemand.

[0:38:13] Het is een belangrijke reden waarom ik in ieder geval Kamerlid ben geworden.

[0:38:17] Om me in te zetten voor de grondoorzaken van conflict.

[0:38:21] We moeten niet alleen maar focussen op het reageren op de crisissen van vandaag, maar ook focussen... ...op het voorkomen van de crisessen van morgen.

[0:38:30] Daarom een vraag aan de minister.

[0:38:32] Is de minister bereid om conflictpreventie als afzonderlijke pijler op te nemen... ...in een nieuwe strategie voor ontwikkelingssamenwerking?

[0:38:41] Met concrete doelen voor...

[0:38:43] vroegtijdige actie en peacebuilding.

[0:38:47] Het volgende onderwerp gaat over mensenrechten wereldwijd die op dit moment onder druk staan.

[0:38:53] Mensenrechten en fundamentele vrijheden staan wereldwijd onder druk.

[0:38:57] Graag geef ik twee voorbeelden.

[0:39:00] Om te beginnen Afghanistan.

[0:39:02] Afgelopen weken heb ik verschillende gesprekken gevoerd met de diaspora.

[0:39:06] Met collega Kreuger hebben wij ook bij een manifestatie gestaan van de diasporan.

[0:39:13] We stonden daar voor vrouwenrechten in Afghanistan.

[0:39:16] Miljoenen meisjes die uitgesloten zijn van onderwijs.

[0:39:20] Nauwelijks toegang krijgen tot werk en tot zorg.

[0:39:23] Vrouwen en meisjes worden daadwerkelijk gewist uit het publieke leven in Afghanistan.

[0:39:29] En dat is onacceptabel.

[0:39:32] Er is sprake van een gender apartheid en dat moet stoppen.

[0:39:37] De vraag die ik aan de minister heb is, wat kan de minister concreet doen voor de positie van vrouwen... ...en meisje in Afghanistan en het aanpakken van de gender aparitheid?

[0:39:46] En daarmee is uw tijd ook ruimschoots volgebracht.

[0:39:50] Als ik nog één vraag kan stellen, dan...

[0:39:52] De diaspora heeft kennis, contacten en perspectief.

[0:39:57] En is de minister bereid om samen met de Afghaanse diaspora in sprek te gaan over het Nederlands beleid in Afghanistan?

[0:40:04] En de rest bewaar ik wellicht voor de tweede termijn.

[0:40:07] Of als iemand toevallig een vraag aan mij wil stellen, beantwoord ik graag.

[0:40:10] Ik beantword de vraag.

[0:40:11] Als iemand een vraag stelt aan de heer Bamenga over wat hij nog wilde gaan vertellen...

[0:40:15] Niemand?

[0:40:16] Iemand een andere vraag of hij het wel verteld heeft?

[0:40:18] Meneer Stoffer.

[0:40:22] Nu ik toch al wat later binnen was, want het kwam dat ik met de vrijheid van onderwijs bezig was vanochtend, ook belangrijk.

[0:40:26] Maar ik weet niet of meneer Bamenga het allerbelangrijkste had willen vertellen.

[0:40:30] Zou hij dat met ons willen delen vandaag?

[0:40:33] De heer Bamega, kort en krachtig graag.

[0:40:35] Dank u wel, de heer Stofver.

[0:40:37] Zeer gewaardeerde collega.

[0:40:40] Mijn tweede voorbeeld die ik eigenlijk wilde geven, wat ontzettend belangrijk is, is het voorbeeld van Congo en het feit dat daar ebola in het oosten van Congo plaatsvindt op dit moment.

[0:40:51] Er is sprake van een gevaarlijke cocktail.

[0:40:54] Gevapende conflicten, ontheemding, zwakke gezondheidszorg en humanitaire noden die nodig zijn.

[0:41:00] Hulpverleners staan ontzrettend onder druk en moeten werken in moeilijke en gevaarlike situaties.

[0:41:05] omstandigheden.

[0:41:07] Wij investeren als Nederland al extra gelden daar en we zorgen voor meer financiering.

[0:41:12] Alleen we weten allemaal uit ervaring hoe belangrijk het is dat de internationale respons heel sterk is om uiteindelijk de besmettingen kop in te drukken.

[0:41:21] Maar we zien wel dat het steeds meer doden zijn, meer dan 300, 3000 doden en dat er sprake is van een van de grootste

[0:41:30] epidemieën op dit moment.

[0:41:32] Ik zou graag eigenlijk aan de minister, als ik nog een zinnetje wil afmaken, om zijn vraag van de heer Stoffer goed te kunnen beantwoorden.

[0:41:40] Ik zal graag de minister willen weten ook wat de minister kan doen om de internationale respons en financiering daar op te schalen.

[0:41:48] U rekt het elastiek ver uit, de heer Bamenga.

[0:41:50] Maar ik respecteer u enorm, dus ik gun u dat.

[0:41:53] De heer Stoffer, tweede interruptie, daarna mevrouw Maas.

[0:41:55] Voorzitter, ik ben blij dat ik de interruptie gepleegd heb.

[0:41:58] En de vraag die de heere Bamenga neerlegt bij de minister, die leggen wij daar samen neer op deze wijze.

[0:42:04] Dank.

[0:42:04] Heel goed, dank u wel minister.

[0:42:05] Mevrouw Maas.

[0:42:06] Ja, dank voorzitter.

[0:42:08] Ik had ook nog een vraag uit interesse.

[0:42:10] Want ik was zeer geïnspireerd door de inbreng van de heer Bamenga.

[0:42:15] Namelijk, wij hebben ooit natuurlijk een ambassade gehad tot vijf jaar geleden in Afghanistan.

[0:42:21] U vraagt aan de minister wat zou hij kunnen doen om meisjes en jonge vrouwen te helpen.

[0:42:27] Ik ben ook met CARE in gesprek geweest vorige week toen zij hier waren.

[0:42:32] En ik vroeg mij af, want dat is mijn vraag aan de heer Bamenga, waar hij zelf aan denkt dat de minister zou kunnen doen.

[0:42:37] Omdat het natuurlijk heel ingewikkeld is als je daar niet echt zit en die dames ook echt totaal geen ruimte hebben.

[0:42:43] Waar hij zelf dan aan denkt wat de minister kan doen.

[0:42:48] Nou, voorzitter, ik denk dat het ontzettend belangrijk is dat er überhaupt internationale druk komt.

[0:42:53] Afghanistan is misschien wel de enige land in de wereld die meisjes uitsluit van het onderwijs.

[0:43:02] Dat is onbegrijpelijk.

[0:43:03] dat daar sprake is van die genderapartheid.

[0:43:06] En ik zou graag de internationale gemeenschap toch wel veel meer druk willen laten uitvoeren, dat dit gewoon stopt.

[0:43:14] Maar in plaats daarvan zien we juist andere bewegingen.

[0:43:16] En dat vind ik zeer verontrustend, dat die beweging plaatsvinden.

[0:43:21] Dus daar zou de gesprekken, als je gesprekten moet voeren met de autoriteiten daar, die gespreken zouden niet moeten leiden tot enige vorm van legitimatie.

[0:43:31] Nee, die

[0:43:31] ...zouden hierover moeten gaan.

[0:43:34] Hoe zorgen we ervoor dat we die gender-apartheid stoppen?

[0:43:38] En wat mij betreft is het ontzettend belangrijk... ...dat de minister juist in gesprek gaat met de Afghaanse diaspora... ...om hun juist te betrekken bij het beleid wat gevoerd wordt.

[0:43:49] Dank u wel, meneer Bamenga.

[0:43:51] Ik zie geen andere vragen, dus dan gaan we naar mevrouw Albiati voor haar eerste termijn.

[0:44:00] Voorzitter, vandaag bespreken we de koers van het kabinet voor het buitenlandbeleid en specifiek over handel- en ontwikkelingssamenwerking.

[0:44:08] Hier heeft het woord samenwerking niet de gebruikelijke betekenis van positieve coöperatie, maar is het een eufemisme voor een subsidiestroom die al tientallen jaren ons land uitvloeit in de bodemloze put van corruptie en het mondiale medelijden.

[0:44:24] En ook dit jaar zal er aan deze parricitaire ontwikkelingshulp geen einde komen.

[0:44:28] Onder het huidige kabinet zijn alle bezuinigingen op gebied van ontwikkelingssamenwerking teruggedraaid.

[0:44:32] En zal er de komende drie jaar 1,1 miljard euro extra worden geïnvesteerd in ontwikkelingshulp.

[0:44:38] Ten behoeven van het warmhouden van de banden met bevriende NGO's.

[0:44:43] U heeft een interruptie mevrouw Albiati van mevrouw Maas.

[0:44:46] Ja ik was benieuwd, mevraag Albiatti vertelt dat het een bodemloze put is.

[0:44:52] Ik ben heel benieuw waar zij dat op baseert.

[0:44:54] Want er zijn natuurlijk heel veel onderzoeken die juist het tegendeel bewijzen.

[0:44:57] Mevrouw Albiati.

[0:44:58] Voorzitter, als ik zou mogen, ik kom daar in mijn speech ook nog op.

[0:45:03] Als mevrouwe Maas daarmee akkoord gaat om even geduld te betrachten, dan mag u doorgaan.

[0:45:08] Gaat u gaan.

[0:45:10] Hoe non-gouvernementeel zijn deze NGO's nu eigenlijk?

[0:45:13] Vraag ik aan de minister.

[0:45:14] Gezien zij voor een groot deel afhankelijk zijn van subsidies van de overheid en het feit dat er meerdere mensen in de politiek en het publieke bestuur bij dergelijke organisaties een verleden en zelfs een toekomst hebben.

[0:45:26] Al deze linkse wereldverbeteraarsprojecten worden gefinancierd met geld opgehoest door de Nederlandse belastingbetaler.

[0:45:33] Hoe weet de minister bij wie dit geld precies terechtkomt?

[0:45:36] Wie zijn de bestuurders van deze organisatie?

[0:45:38] En hoe spenderen zij elke Nederlandse euro?

[0:45:42] Voorzitter, laten we even samen een kijkje nemen bij welke organisaties en bedragen wij zoal te maken hebben.

[0:45:49] In 2025 werd aan de organisatie Young Africa International Hub Trust bijna 3,6 miljoen euro overgemaakt.

[0:45:56] De afgelopen tien jaar vindt deze organisatie bijna 15,6 miljard euro.

[0:46:01] Vorig jaar werd in totaal 545.000 euro overgeschreven aan Justice for All Prison Fellowship Ethiopia.

[0:46:07] Deze organisatie kreeg zo'n 2 miljoen euro de afgelopen jaren.

[0:46:12] Dan Zimbabwe Lawyers for Human Rights.

[0:46:15] Zij kregen vorig jaar bijna een ton bijgeschreve.

[0:46:18] In totaal vingen zij de af gelopen jare...

[0:46:20] Zo'n 1,2 miljoen euro.

[0:46:22] De afgelopen jaren kreeg nog veel meer van dit soort organisaties geld, voorzitter.

[0:46:25] Zo kreegt Mental Health Uganda wel 276.000 euro overgeschreven.

[0:46:31] Uganda Association for Women Lawyers ontving 166.

[0:46:34] 000 euro.

[0:46:36] Ruim een miljoenen euro ging naar United Disabled Persons of Kenya.

[0:46:41] De organisatie Queer Montenegro kreegen 154.000 overgeschweven.

[0:46:45] In Korea kreeg Queer Culture Festival €15.000 overgeschreven.

[0:46:49] €12.000 ging naar Shenyang Lesbian Fraternity.

[0:46:54] De Golden Gate Performing Arts Incorporated San Francisco Gay Men's Chorus moest te doen met €2.000.

[0:47:00] €92.000 gingen naar Southeast Asia Sexual Orientation Gender Identity.

[0:47:06] 144.000 euro ging naar de Center for Equality and Liberty voor de LGBTI Plus Community of Kosovo.

[0:47:14] Dan ging er nog eens 56.000 naar Tanzania Albinism Society.

[0:47:18] En we sluiten af met het laatste voorbeeld.

[0:47:21] Muslims for Progressive Values kreeg van een Nederlandse belastingbetaler wel 209.000 overgeschreven.

[0:47:28] Voorzitter, ik kan zo nog wel even doorgaan.

[0:47:30] Duizenden voorbeelden van organisaties over de hele wereld die zich bezighouden met linkse hobby's.

[0:47:35] Iedere uitgave op zichzelf mag dan misschien een druppel zijn op de groeiende plaat van de rijstbegroting.

[0:47:41] Bij elkaar opgeteld vormen zij een monster van de rekening.

[0:47:45] Iedere euro die aan queer Montenegro wordt uitgegeven kan niet meer besteed worden aan onze wegen en bruggen, in de kwaliteit van het onderwijs en de zorg, of aan het verlaag van de brandstofaccents of het terugdraaien van de btw-verhoging.

[0:47:58] Voorzitter, we zeggen dit niet uit rancune.

[0:48:01] Wij gunnen ieder volk en land op aarde het beste.

[0:48:04] Mevrouw Albiati, komt u tot een afronding met over de tijd?

[0:48:06] Het is echter onze taak om te doen wat goed is voor Nederland.

[0:48:09] Dat is waar de Nederlandse volksvertegenwoordiger zich mee bezig zou moeten houden.

[0:48:12] Voorvernem ik dat ze wel dat het belastinggeld... waarvoor de Nederlander keihard wordt gewerkt... ten goede komt aan de Nederlanders.

[0:48:19] Dank u wel.

[0:48:20] Dank u wel mevrouw Albiati.

[0:48:21] Ik kijk eerst aan mevouw Maas of haar vraag beantwoord is, of ze nog een aanvullende interruptie heeft.

[0:48:25] Ja, ik heb zeker nog een afvullend interruptie.

[0:48:27] Want op zich, de VVD is ook best kritisch op ontwikkelingssamenwerking en wij vinden het altijd belangrijk dat het geld goed besteed wordt.

[0:48:34] U zei dat u, vrouw Abbiati, zei in haar inbreng nog zou terugkomen op de bodemloze put.

[0:48:40] En vervolgens komt er een hele lijst met allerlei projecten die worden genoemd.

[0:48:45] Voor mij bewijst dat nog niet dat het een bodemlose put is.

[0:48:47] Dus kunt u daar nog wat meer uitleg over geven?

[0:48:50] Kan mevrouw Albiati daar nog wat meer uitleg over geven?

[0:48:53] Voorzitter, volgens mij spreekt dit voor iedereen voor zich.

[0:48:56] Als het gaat om organisaties als Queer Montenegro, United Disabled Persons of Kenya, Uganda Association of Women Lawyers en nog een paar andere queer filmfestivals over de hele wereld.

[0:49:07] Wat mij betreft is dat een bodemloze put.

[0:49:09] Waarom wij hier geld aan uitgeven begrijp ik niet en begrijpen heel veel Nederlanders niet.

[0:49:13] Volgens mij laten deze voorbeelden precies eigenlijk zien wat het antwoord is

[0:49:18] Op de vraag van, excuse mevrouw Maas van de VVD.

[0:49:25] Dank u wel, mevouw Albiati.

[0:49:28] Dan gaan we naar de heer Stoffer.

[0:49:29] Gaat uw gang.

[0:49:31] Ja, voorzitter.

[0:49:32] Ik heb mevraag Albiatti vandaag voor het eerst meegemaakt.

[0:49:36] Ik hoor natuurlijk een heel relaas.

[0:49:39] Mijn vraag is, internationale handel, hoe kijkt Forum daar tegenaan?

[0:49:42] Is dat wel van belang voor Nederland?

[0:49:45] Mevrouw Abiatti?

[0:49:46] Absoluut, Nederland is een handelsland.

[0:49:48] We houden van de VOC, we zien dat graag, die mentaliteit weer terugkomen.

[0:49:53] Dus ja, tegenover handel staan we zeer positief, absoluut.

[0:49:56] Maar dat moet natuurlijk wel zijn in het belang van ons eigen land.

[0:50:00] Meneer Stoffers, al uw laatste interruptie die u dan... Ja, zeker.

[0:50:03] Dan mijn vraag.

[0:50:03] Gisteren had ik een motie ingediend om te voorkomen dat we sanctie leggen op de handel met delen van Israël.

[0:50:10] Waarom gaf Forum geen steun naar mijn motie?

[0:50:13] Dat was toch goed voor Nederland dat we blijven handelen met alle plaatsen in de wereld.

[0:50:17] Voorzitter, ik begrijp de vraag.

[0:50:20] Soms steunen we dit soort monocytes, soms niet.

[0:50:23] We proberen ze gewoon te beoordelen op de motie zelf, op de inhoud daarvan.

[0:50:27] En een afweging te maken of iets in het Nederlands belang kan zijn.

[0:50:31] En dat zou kunnen zijn, is het financieel ons belang?

[0:50:33] Of je zou kunnen zeggen, is it in ons belang dat de oorlog in het Midden-Oosten daardoor gaat... waardoor die omgeving destabiliseert en die mensen misschien deze kant op komen?

[0:50:44] Dus op basis daarvan maken we een afleging en uiteindelijk een keuze.

[0:50:48] Dank u wel, mevrouw Albiati.

[0:50:50] Ik zie verder geen vragen.

[0:50:52] Dan gaan we naar de eerste termijn van de heer Hoogveen.

[0:50:56] Dank u voorzitter.

[0:50:57] De wereld fragmenteert, de grootmachten trekken handelsmuren op, industriepolitiek is terug van weg geweest en heffingen worden ingezet als geopolitiek wapen.

[0:51:07] Als wij als mensheid iets zouden hebben geleerd van de geschiedenis dan zouden we weten dat dit zelden goed eindigt.

[0:51:12] Zodra we handelsbeleid overlaten aan onze hol bewonersinstincten worden producten duurder, worden we minder concurrerend en eindigen we uiteindelijk allemaal minder welvarend.

[0:51:21] Voorzitter, Jaar in de Twintig kan zich dus goed vinden in een belangrijk deel van de analyse in het handelsgedeelte van de beleidsbrief.

[0:51:27] Buitenlandse handel zorgt voor een derde van onze welvaart.

[0:51:30] We moeten onze internationale verdienvermogen versterken en onze internationaal handelspartners diversifiëren en de Europese Commissie vooral aansporen nieuwe handels- en investeringsverdragen te sluiten, inclusief afspraken over grondstoffen.

[0:51:43] Uitstekend.

[0:51:44] Maar voorzitter, een paar regels later komen de groene doelstellingen, mens en milieu en lokale ontwikkeling onder deur kijken.

[0:51:51] Ontwikkelingssamenwerking moet nog beter aansluiten bij internationaal maatschappelijk verantwoord ondernemen.

[0:51:56] Het kabinet wil bedrijven ondersteunen bij toepassing van OESO-richtlijnen.

[0:52:00] Zijn dat eigenlijk nog wel richtlijden, vraag ik de minister, of de facto verplichtingen?

[0:52:05] Voorzitter, hier zit voor 2021 de spanning.

[0:52:08] Want als het kabinet meent dat diversificatie werkelijk zo urgent is in deze geopolitieke tijden, dan moeten we voorkomen dat ieder nieuw handelsakkoord een verzamelplaats wordt voor zaken die ook op hun eigen tempo daarbuiten geregeld kunnen worden.

[0:52:20] Het Mercosuur-akkoord is het schrikbeeld.

[0:52:22] In 2019 werd na 20 jaar onderhandelen het handelsakkoor afgerond, maar vanwege Europese zorgen over de klimaatparagraaf volgde opnieuw een discussie over aanvullende waarborgen, waarbij zelfs de linkse president Lula van Brazilië de Europese opstelling beschuldigde van groen neocolonialisme.

[0:52:40] En pas eind 2025 kwam het tot een definitieve inwerkingtreding.

[0:52:45] Dat, voorzitter, moeten we niet nog een keer laten gebeuren.

[0:52:48] Want er ligt een ambitieuze handelagenda voor Europa.

[0:52:51] India, Indonesië, Australië zijn de onderhandelingen afgerond.

[0:52:54] Met Thailand, Maleisië, de Filipijnen en de Emiraten wordt nog onderhandeld.

[0:52:58] En met Mexico zijn inmiddels gemoderniseerde afspraken ondertekend.

[0:53:01] Maar in die trajecten zien we steeds weer datzelfde risico terug.

[0:53:05] Handel wordt verbonden aan steeds meer andere politieke doelstellingen.

[0:53:09] Bij Thailand en de Filipijnen spreekt de Europese Commissie letterlijk van... ...sustainability at its core.

[0:53:15] Voorzitter, waarom staat bij een vrijhandelsakkoord niet gewoon vrijhandel at its score?

[0:53:20] Mexico laat zien dat het anders kan.

[0:53:22] Daar is het handelsdeel afgesplitst in een interim handelsakkoord.

[0:53:25] Mijn vraag aan de ministers daarom, gaat Nederland zich in Brussel ervoor inzetten dat deze nieuwe generatie handelsakkorden zo snel mogelijk in werking treedt?

[0:53:33] Ik heb nog geen jaar geleden een motie aangenomen gekregen over een aanjagersrol van Nederland op dit gebied.

[0:53:38] En is de minister bereid ervoor te pleiten om handelsdelen, waar dat juridisch mogelijk is, afzonderlijk in werking te laten treden?

[0:53:45] Wat kan Nederland daarnaast doen om bijvoorbeeld ook het afronden van investeringsakkoorden te accelereren?

[0:53:51] Dit betekent niet dat 2021 een naïef handelsbeleid voor staat waarin iedere handelswijze ons om het even is.

[0:53:56] Waarin bijvoorbeeld China ongehinderd strategische haventurbo's met ons moet kunnen blijven opkopen.

[0:54:01] Natuurlijk moeten we grenzen stellen waar kritieke infrastructuur, nationale veiligheid of productveiligheid in het geding is.

[0:54:07] Maar dat is iets anders dan bij ieder handelsakkoord een volledige sociale en groene beleidsagenda aan de andere partij meegeven.

[0:54:14] Voorzitter, echte vrijhandel met opkomende economie is geen tegenstelling tot ontwikkeling, marktoegang, investeringen en deelname aan internationale waardeketens, zorgen juist voor groei, werkgelegenheid en uiteindelijk voor de economische ruimte om hogere standaarden te bereiken.

[0:54:27] Jaar in de twintig wil daarom dat Europa bij nieuwe handelsakkoorden begint waar de wederzijdse economische belangen samenkomen.

[0:54:33] Marktoegang, heffingen, diensten, investeringen en toegang tot grondstoffen.

[0:54:37] Mijn slotvraag aan de ministers daarom, gaat Nederland er in Brussel voor pleiten dat bij nieuwehandelsakcoorden het economisch belang daadwerkelijk voorop staat en dat aanvullende sociale en groene doelstellingen zulke akkoorden niet meer onmodig mogen vertragen of blokkeren.

[0:54:51] Dank u wel.

[0:54:53] Dank u wel, meneer Hogeveen.

[0:54:54] Dat roept in eerste instantie geen vragen op van de kant van de commissie.

[0:54:57] Dus dan gaan we naar de laatste inbreng van de Kamer.

[0:54:59] Dat is de heer Stoffer van SGP.

[0:55:03] Dank u, voorzitter.

[0:55:04] Met belangstelling heb ik de beleid tussen buitenlandse zaken bestudeerd.

[0:55:08] En ik ben blij dat er een speerpuntenbrief ligt voor buitenlands handel en ontwikkelingssamenwerking.

[0:55:13] Want juist binnen geïntegreerd buitenlijnbeleid moeten we oog houden voor eigen accenten en prioriteiten van de verschillende beleidsterreinen.

[0:55:20] Samenhang is ten slotte een middel en geen doel op zich.

[0:55:25] Verschillende belangen wijzen niet altijd dezelfde kant op, maar vragen om een afweging.

[0:55:29] Mijn eerste vraag aan de minister is of hij een concreet voorbeeld kan noemen waarin geopolitieke of bijvoorbeeld migratiebelangen zwaarder wegen dan het Nederlands handelsbelang of ontwikkelingsrelevantie.

[0:55:40] Of het in het Europees belang niet volledig samenvalt met het nationaal belang.

[0:55:44] En de volgende vraag kan de minister toezeggen dat hij de Kamer betrekt als er dit soort afweggingen zijn.

[0:55:49] in plaats van dat we achteraf een verhaal krijgen waarin het lijkt of al deze belangen en motieven elkaar vanzelfsprekend versterken.

[0:55:58] En die laatste vraag is natuurlijk onder het mond van dat bij de eerste vraag een bevestigende antwoord komt, voorzitter.

[0:56:03] Dat begrijpt u.

[0:56:04] De SGP zal het succes van het beleid afmeten aan de keuzes die gemaakt worden.

[0:56:08] Liever een beperkt aantal prioriteiten met daadwerkelijk resultaat dan een veelheid aan ambities met versnippering van aandacht en middelen.

[0:56:15] En naar mijn overtuiging is dat een harde voorwaarde

[0:56:18] voor een succesvolle Dutch Diamond aanpak.

[0:56:21] Mijn vraag is welke rol ziet de minister daarin voor de Nederlandse overheid?

[0:56:24] Want opvallend genoeg ontbreekt de overheid zelf in de opzonging van Diamond-actoren in de beleidsbrief.

[0:56:30] M'n vraag is hoe biedt het kabinet ondersteuning, ruimte en ook flexibiliteit?

[0:56:35] Voorzitter, als we relevant willen blijven in een wereld waarin het gewicht van Nederland, Europa en het Westen in de brede afneemt, is het wel belangrijk om te weten wie onze partners in de wereld zijn.

[0:56:45] Mijn vraag is, kan de minister aangeven met welke landen hij de samenwerking wil intensiveren en met welken landen die juist zou willen afbouwen?

[0:56:53] En hoe wordt daarbij afgeweken van of juist voortgeborduurd op het werk van vorige ministers, inclusief die vanuit het kabinet schoof?

[0:57:01] En zou de minister daarbij specifiek in kunnen gaan

[0:57:04] op de voortgang van de belangrijkste migratiepartnerschappen, de strategische inzet van klimaatfinanciering in zogenoemde combinatielanden en de bescherming en versterking van onze halfgeleide industrie.

[0:57:15] Een ontwikkelingsbeleid dat tegelijkertijd realistisch en op waarde gebaseerd is, neemt het gezin als uitgangspunt.

[0:57:22] Sterke gezinnen zorgen voor sterke gemeenschappen die de samenleving bij elkaar houden in tijden dat het niet gemakkelijk is.

[0:57:29] Het is dan ook verstandig om aansluiting te zoeken bij de culturele context van partnerlanden.

[0:57:34] Daarmee wordt beleid effectiever en daardoor hebben onze diplomaten uiteindelijk meer invloed in de dialoog over mensenrechten.

[0:57:41] Gebrokenheid in de wereld is vaak het gevolg van gezinnen die ontwricht zijn.

[0:57:45] en gemeenschapsgerichte programma's, waaronder ouderschapscursussen, kunnen daarom van grote waarde zijn.

[0:57:51] Ze leiden tot een afname in huiselijk geweld, meer harmonie tussen mannen en vrouwen

[0:57:56] en een sterkere emotionele band tussen ouders en kinderen.

[0:58:00] Deze basisveiligheid zorgt er mede voor dat jongeren de lokroep van recruterende terreurgroepen sneller zullen weerstaan.

[0:58:07] Graag hoor ik van de minister hoe zijn beleid gezinnen versterkt als basis voor de bescherming van vrouwen en kinderen en kan hij hierbij ook ingaan op zijn inzet voor mensen met een beperking, want ook hier is mijn oproep kijk verder dan individuele voorzieningen.

[0:58:21] Ga uit van de kracht van de sociale verbanden waar deze mensen in participeren.

[0:58:25] Het versterken van deze basis is het halve werk en precies daarom moeten we maatschappelijke organisaties blijven steunen.

[0:58:33] Voorzitter, tot slot.

[0:58:34] Vanuitlopende Prinsjesdag verwelkomt mijn partij de extra middelen voor ontwikkelingssamenwerking.

[0:58:39] Tegelijkertijd leeft in ons land het beeld dat het kabinet een cheque van 1 miljard uitschrijft voor Afrika, terwijl er hier geen geld is voor onderhoud van bruggen en wegen en sluizen.

[0:58:50] En is de minister daarom met mij eens dat we voortaan misschien beter kunnen spreken over internationale samenwerking dan ontwikkelingssamenwerking, omdat een aanzienlijk deel van de uitgaven ook direct het Nederlands eigen belang dient, onder meer op migratie en handel.

[0:59:05] En mijn vraag, en dat is de laatste voorzitter, hoe wil het kabinet hierover communiceren op een manier die recht doet aan de daadwerkelijke inzet en het draagvlak voor armoedebestrijding versterkt?

[0:59:16] Dank u wel.

[0:59:24] Dank u.

[0:59:27] Ik heb zelf een kleine 60 vragen geteld.

[0:59:30] Dus als we 20 minuten zouden kunnen krijgen, zou dat helpen, denk ik.

[0:59:34] Om ervoor te zorgen dat we de Kamer rechten.

[0:59:36] Dan gaan wij om 20 over 11 weer verder met de eerste termijn van de kant van de minister.

[0:59:49] Ik blijf altijd bang, maar tot half 1 dan heb ik nog weer een afspraak.

[1:00:03] Dan hoop ik dat het meeste wel geweest is.

[1:00:05] Maar zo niet.

[1:00:05] Ik heb nog weer het debat en nog één afsprak tussendoor.

[1:00:07] Dat is deze week een gekkenhuis.

[1:00:00] Maar zo niet, dan...

[1:00:04] Ik heb nog weer een debat en nog één afspraak.

[1:00:10] Het is leuk.

[1:00:11] Als je niks te doen hebt, dat is niks.

[1:21:53] Dames en heren, van harte welkom terug bij het debat van de Commissie Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking over de beleidsbrief buitenlandse zaken.

[1:21:59] Wij gaan naar de eerste termijn van de minister.

[1:22:01] We hebben nog ruim anderhalf uur in dit debat.

[1:22:04] Ik wil voorstellen dat de minister in ieder geval even aangeeft welke blokjes hij heeft en dat we dan de interrupties verzamelen tot het eind van de blokkes.

[1:22:10] U heeft dan weer vier interrupties de man.

[1:22:14] Als we het vlot doen, hebben we nog tijd voor een tweede termijn.

[1:22:17] Hebben we meer tijd nodig, dan vervalt de tweede... ...termijn en dan is het vrij om een twee minuten debat aan te vragen.

[1:22:23] Met die spelregels zou ik graag de minister willen vragen om te starten met welke blokjes hij heeft.

[1:22:28] Ja, voorzitter, dank.

[1:22:29] Een algemene inleiding.

[1:22:30] Dan gaan we naar handel, draagvlak van OS, OS-visie.

[1:22:35] Laten we zeggen meer de vrijheden en rechten agenda.

[1:22:38] Voedselzekerheid, klimaat, migratie, Oekraïne.

[1:22:45] Overig, ja.

[1:22:48] Nou, dan kunnen we net goed tussendoor de interrupties doen, geloof ik.

[1:22:50] En ik ga mijn uiterste best doen om al die vragen die gesteld zijn te beantwoorden in de tijd die er is.

[1:23:00] Ik zal het nog een keer doen hoor.

[1:23:02] Ja, iets langzamer gaan.

[1:23:03] Inleiding, handel, draagvlak, visie, vrijheden slash rechten, voedselzekerheid, klimaat, migratie, Oekraïne en dan overig.

[1:23:23] Nou, minister, gaat u van start en gaan we zien hoe dit gaat lopen?

[1:23:28] Ja, dat gaan we doen.

[1:23:30] En ik moet natuurlijk beginnen met het feliciteren van mevrouw Albiati met ook het verkrijgen van de allermooiste functie die er bestaat in onze democratie, die van Kamerlid.

[1:23:39] Bij deze.

[1:23:40] En dank ook aan de Kamerleden voor alle gestelde vragen.

[1:23:45] Ontzettend goed om vandaag in gesprek te gaan over zowel de beleidsbrief als de nadere duiding van dit beleids brief en nog een aantal andere brieven die wij hebben gestuurd.

[1:23:54] Ik denk goed om dat in gesproken te gaan omdat dat de wereld overduidelijk razendsnel verandert.

[1:24:00] En dat betekent rechten en regels meer onder druk.

[1:24:03] Betekent de grote wereldwijde uitdagingen worden steeds ingewikkelder.

[1:24:08] Of dat nu klimaat gaat of de politisering van handel.

[1:24:12] En we zien dat de wereld qua machtssamenstelling eigenlijk vrij radicaal verandert.

[1:24:19] De verhoudingen tussen de landen veranderen.

[1:24:21] Grote en middelgrote machten tussen het westen en het mondiale zuiden.

[1:24:24] En wij zien daar bovenop dat de oorlog in Oekraïne...

[1:24:27] Het conflict in Iran, Soedan, de blokkade van de straat van Hormuz, et cetera.

[1:24:33] Al die crisis hebben enorme invloed op wat er hier in Nederland gebeurt.

[1:24:38] En dat betekent dat we ons daarop moeten voorbereiden.

[1:24:40] Dat we ons er maximaal tegen moeten wapenen.

[1:24:43] Dat ook de kansen die er moeten zijn, dat we die moeten begrijpen.

[1:24:47] En dat is ook misschien als eerste punt om nog even om te maken waarom het kabinet ervoor heeft gekozen... ...om in de beleidsbrief Buitenlandse Zaken te zeggen dat het voor ons buitenlandbeleid van ongelooflijk belang is... ...dat niet alleen het buitenlands beleid, maar ook ontwikkelingssamenwerking, ook handel en ook defensie... ...integraal als instrumenten worden ingezet in dat buitenlaand beleid.

[1:25:04] Om ervoor te zorgen dat daar een samenhangende strategie is.

[1:25:07] En natuurlijk, ze hebben ook doelen aan zich.

[1:25:09] Handel is het verdienvermogen, OS is een...

[1:25:12] Voorbij de solidariteit, een waaier denk ik aan waardegerelateerde dingen die we kunnen doen.

[1:25:18] Maar ze kunnen ook en ze moeten ook in functie staan van wederzijdse belangen.

[1:25:22] En dat betekent dat eigenlijk alles politieker wordt.

[1:25:26] Of we dat nou willen of niet, daar hebben we eigenlijk geen keuze in.

[1:25:28] Het wordt politieke.

[1:25:30] En we zullen dus ook scherper aan de wind moeten zeilen als het gaat om het bevechten eigenlijk van onze belangrijkste belangen, om het maar zo te zeggen, veiligheid, welvaart en vrijheden.

[1:25:40] Misschien goed om één ding nog procedureel te zeggen.

[1:25:44] U hebt de beleidsbrief en een nadere duiding daarvan gekregen.

[1:25:47] Kort hierna zal bij Prinsjesdag uiteraard de begroting volgen waarmee u ook de cijfermatige begrotingsonderbouwing zult zien van wat het kabinet wil gaan doen.

[1:25:56] Bij die versie in Prinsjesdag zullen een hele hoop aan brieven zijn met individuele uitwerkingen op deelterreinen.

[1:26:03] Dus u hebt nu, ik zeg het even onabiedig, een kapstok gekregen.

[1:26:06] Maar ik vind het zelf van groot belang dat u ook kunt zien op onderwijs, gezondheid, klimaat, vrouwenrechten.

[1:26:12] Wat zijn die ambities?

[1:26:13] Dus ik ga proberen uw vragen nu zo goed als mogelijk te beantwoorden.

[1:26:16] Maar weet ook dat deze briezen eraan zullen aanzetten te komen.

[1:26:19] Zodat u daar met mij en andere leden van het kabinet over zullen kunnen praten.

[1:26:25] En weet als liefst ook dat ik dat vervolgens weer zie, dat is een uitwerking van het coalitieakkoord, als een opstap naar een meer fundamentele discussie over de toekomst van ontwikkelingssamenwerking en het perspectief daarop.

[1:26:36] Daarover later misschien iets meer.

[1:26:39] Ik wilde beginnen vandaag bij iets wat iets minder aan bod is gekomen, waarvan ik denk dat het wel belangrijk is om even bij stil te staan.

[1:26:44] Enkele van u hebben dat aangeraakt en dat is het handelsbeleid zoals we dat nu voor ons zien.

[1:26:49] Dat is namelijk fundamenteel aan het veranderen.

[1:26:52] En niet fundamenteal omdat Nederland er anders in staat.

[1:26:54] Wij zijn nog steeds een handelsland, nog steeds.

[1:26:56] Een derde van onze welvaart is afhankelijk van in- en export cruciaal.

[1:27:02] Maar we zien wel dat het verdienvermogen van die exporteurs onder druk staat... door onvoorspelbaarheid van sommige van onze bondgenoten... door staatssteun van weer andere landen, oneerlijke concurrentie.

[1:27:16] En we zien ook dat er in toenemende mate afhankelijkheden worden ingezet... of dat nu gaat over grondstoffen, halfabrikaten of andere zaken...

[1:27:24] ...om bedrijfsleven overheden onder druk te zetten.

[1:27:26] En dat betekent dat wij moeten voorkomen... ...dat we ons verliezen in protectionistische maatregelen... ...waarmee ons verdienvermogen te veel onder druk komt te staan.

[1:27:35] Maar het betekend wel dat we ons ook rekenschap moeten geven... ...van dat de situatie om ons heen radicaal is veranderd.

[1:27:39] En dan betekende een paar dingen.

[1:27:41] Wat dit kabinet betreft, één is, we moeten dat gelijke speelveld borgen.

[1:27:45] En dat betekent dat wij zullen inzetten op een Europese kopgroep om daar echt werk van te maken.

[1:27:50] Want als we dat niet doen, in WTO-kader zien we dat op dit moment niet voldoende lukken.

[1:27:55] Dus we zullen dat ook gedeeltelijk via de Europese Unie moeten doen.

[1:27:57] Twee is, wij zult ons zelf weerbaarder moeten maken.

[1:28:00] Dat betekend afhankelijkheden afbouwen, maar ook onze posities in afhankelijke strategische ketens opbouwden.

[1:28:08] En het betekent onze bedrijven zo weerbaar als mogelijk maken tegen schokken.

[1:28:11] Dat zullen ze natuurlijk voor een groot deel zelf moeten doen, maar maatschappelijk verantwoord ondernemen is daar een belangrijk onderdeel van.

[1:28:17] Ja, het gaat over mensen en milieu, maar het gaat ook over het weerbaar maken van je bedrijf.

[1:28:21] Dat is de defensieve kant.

[1:28:23] De offensieve kant, en de heer Hogeveen van jaar 21 raakte die natuurlijk ook aan, is dat het van cruciaal belang is dat de Europese Unie...

[1:28:31] ...die economische vriendengroep van ons, laat ik het maar zo noemen... ...de landen met wie wij handelsverdragen sluiten, investeringsverdagen sluiten... ...dat die zo snel als mogelijk moeten worden vergroot.

[1:28:41] En ja, Mercosur meer dan twee decennia... ...maar ook vijf handelsbedragen in één jaar nu.

[1:28:50] Dus dat tempo zit erin en ik zeg dat maar meteen even... ...het is mijn introductie, maar wel richting de Kamer, richting die Heelgeveen... ... dat tempo gaan wij ontzettend najagen.

[1:28:59] En ook hier zien we dan weer, ja, dat is handel.

[1:29:01] Dat is ons verdienvermogen.

[1:29:03] Maar het is ook buitenlandbeleid.

[1:29:05] Het is ook geopolitiek.

[1:29:06] Want de landen met wie wij handelen zijn over het algemeen landen die dichter bij ons komen te staan als het gaat over cruciale zaken.

[1:29:14] Was dat uw inleiding?

[1:29:15] Dit is mijn inleiding, denk ik.

[1:29:16] Dan gaan we dit even afsluiten en kijken of er vragen zijn.

[1:29:19] Mevrouw Maas.

[1:29:21] Ja, veel dank voor deze inleiding.

[1:29:23] En misschien is dit al wel een handelsvraag, maar u...

[1:29:26] Voorzitter, mag ik misschien toch, laat ik nog één ander ding ook zeggen over de andere kant van de portefeuille.

[1:29:32] Omdat ik daar wel mee begon, ik zal het heel kort houden.

[1:29:34] Misschien omdat het hetzelfde geldt voor ontwikkelingssamenwerking.

[1:29:39] Daar wil ik heel kort zijn.

[1:29:40] Want er zijn veel vragen over gesteld en veel van de antwoorden kan ik denk ik wel het een en ander kwijt.

[1:29:47] Kijk, kern hier is dat er een solidariteit ligt aan ten grondslag met mensen die het veel minder hebben dan wij.

[1:29:53] Maar het strategisch maken van ontwikkelingssamenwerking is echt wel van cruciaal belang hier.

[1:29:58] Wij moeten ervoor zorgen dat die partnerschappen die wij hebben, dat die gelijkwaardig zijn.

[1:30:02] En dat zijn partnerschap met landen die gelijkaardig moeten zijn.

[1:30:00] ...dat die partnerschappen die wij hebben, dat die gelijkwaardig zijn.

[1:30:02] En dat zijn partnerschap met landen die gelijkaardig moeten zijn... ...maar dat zal ook moeten zijn met bijvoorbeeld maatschappelijke organisaties.

[1:30:08] Maatschapelijke organisations zijn geen uitvoerorganisaties van Nederland.

[1:30:13] Dat zijn strategische partners om bepaalde doelstellingen te bereiken.

[1:30:16] En soms gaat het over het redden van mensen in nood... ...soms gaat het om het redder van vrouwen van de meest verschrikkelijke gezondheidssituaties... ...en soms gaan we het over bepleiten.

[1:30:24] Ik zal er zeker nog iets over zeggen.

[1:30:26] Dat betekent dus dat het politieker wordt, betekend dus ook dat wij langs de lijnen van het coalitieakkoord zullen intensiveren.

[1:30:31] En u hebt dat gezien, ik heb net ook die brieven genoemd op klimaat, op onderwijs, op gezondheidszorg.

[1:30:38] Dat zit er aan te komen.

[1:30:39] Maar het is wel, en misschien tot slot, ik zie ontwikkelingssamenwerking ook als we het één stapje terug zetten...

[1:30:48] Als we kijken naar de wereld en als we die heel zwart-wit verdelen in een strijd tussen autocratie en democratie, volgens mij was het mevrouw Kreugen die daar ook in de inleiding over sprak, dan vind ik het ook belangrijk dat ontwikkelingssamenwerking bijdraagt aan democratische weerbaarheid.

[1:31:03] En dat bedoel ik niet dat wij democratie gaan brengen, even zeg ik maar meteen voor de duidelijkheid, daar geloof ik helemaal niet in.

[1:31:08] Maar als wij niet samen zorgen dat democratie, vrijheden en sommige van deze zaken, dat we weerbaarder zijn met onze partners in deze wereld, dan geven we te veel podium, te veel ruimte aan landen met wie wij en de waarden niet delen en de belangen niet delden.

[1:31:22] Dat als bewijs van inleiding.

[1:31:25] Dank u wel minister.

[1:31:26] Gaan we nu naar mevrouw Maas voor haar interruptie.

[1:31:28] Dank u voorzitter.

[1:31:29] Ja, mijn interruptie ging over het eerste stukje en met name dan over de handelsverdragen waarvan de minister zegt waar gaan we nu echt tempo mee maken.

[1:31:38] Meneer Bamenga refereerde al even aan de reis naar Chilië en Argentinië en een van de dingen die we toen hoorden is vooral de vraag van de Chileense zijde van hoe zit het met dat handelsbedrag.

[1:31:49] Dus als u daar nog iets over kan zeggen zou dat heel erg welkom zijn.

[1:31:54] Want dat is namelijk een precieze voorbeeld van waar het tempo er niet op zit als het mij vraagt.

[1:32:00] Minister.

[1:32:01] Ja, en even ter verhelding.

[1:32:02] Op welk gedeelte zit de tempo er niet op volgens mevrouw Maas?

[1:32:05] Ja, er is een... Nou, volgens mij moet de wetgeving nog onze kant op komen.

[1:32:14] Ja.

[1:32:14] Volgens mij zit er een hele hoop tempo op.

[1:32:16] Maar voordat deze zaken naar uw kamer kunnen komen, moet er natuurlijk wel ook een stempel worden gezet in Brussel.

[1:32:23] Daar merk ik ook aan alles en iedereen, moet ik maar meteen zeggen, van de commissaris Sefcovic tot iedereen die daar in die handelsvergaderingen zit, dat ze dat tempo ook willen maken, tot en met.

[1:32:40] Ik zou zeggen kunstgrepen aan toe, want bijvoorbeeld soms kost de vertaling in alle talen van de Europese lidstaten, kost gewoon drie maanden extra in het proces.

[1:32:51] En daarvan zegt de commissie nu ja jongens laten we dat nou niet meer doen.

[1:32:53] Dat leidt ook tot weerstand zeg maar meteen.

[1:32:55] U kent ook de landen die meer hechten aan de eigen taal en de vertalling aan de eigenlijk taal dan wij misschien als pragmatische Nederlanders doen.

[1:33:03] Voor ons is de Engelse versie vaak goed.

[1:33:04] Maar ook daar zie ik dat het tempo gemaakt wordt.

[1:33:06] En ik verwacht ook dat als het gaat over het voorbeeld van Chili, dat we daar binnenkort stappen zullen zien.

[1:33:16] Mevrouw Maas is tevreden met het antwoord.

[1:33:17] Dan gaan we naar de heer Hoogveen.

[1:33:19] Ja, voorzitter.

[1:33:20] Ik heb een korte feitelijke vraag eigenlijk.

[1:33:22] Dus ik weet niet of die als interruptie telt.

[1:33:23] Maar misschien kan de heer minister even toelichten wat hij bedoelde met... ...we vormen een Europese kopgroep voor het waarborgen van het gelijke speelveld.

[1:33:33] Want daar zou ik graag iets meer duiding over willen.

[1:33:35] Want ik begrijp niet zo goed wat daarmee wordt bedoeld.

[1:33:37] Nee, snap ik.

[1:33:37] Misschien om het beeld even te schetsen en het ook te relateren aan de laatste reis die ik maakte voor het zomerreces.

[1:33:43] Dat was naar China, waar we heel erg lang met mijn Chinese counterpart hebben gesproken over allerlei zaken tussen Nederland en China.

[1:33:52] Van Nexperia tot ASML en andere zaken.

[1:33:54] Maar ook hebben we gesproke natuurlijk over de relatie China-Europese Unie.

[1:33:58] En het enorme handelsoverschot wat China heeft ten aanzien van de Europese Uniek.

[1:34:01] 1 miljard euro per dag.

[1:34:03] Nou, daar kan je nog van zeggen, afhankelijk van welke producten dat zijn, zou dat misschien nog houdbaar kunnen zijn, maar dat is niet houdbaar.

[1:34:09] Als we gewoon kijken naar de effecten die die exportdrang vanuit China heeft op industrieën, en dat is een veelvoud aan industrieen in Europa, in vrijwel alle Europese lidstaten, dan zien we daar een situatie die niet langer kan voorbestaan.

[1:34:23] En als dat nu zou zijn op basis van eerlijke concurrentie, dan zou ik er zeker zeggen, ja, Nederlandse bedrijven, Franse bedijven, Duitse bedwijven...

[1:34:29] Die gaan die concurrentie aan.

[1:34:31] Maar we zien ook dat er sprake is van oneerlijke concurrentie.

[1:34:34] Dat bijvoorbeeld het land wat ik net noemde, afhankelijk van welke studie je neemt, 6 tot 8 procent aan staatsteun, BNP-staatsteun wordt gegeven aan sommige industrieën.

[1:34:45] Ja, dan is er gewoon geen spraken van eerlijke coherentie.

[1:34:48] En dus waar het mij om gaat is dat wij...

[1:34:51] Als Nederland niet achterover zit en kijken van wat gaat Europa hier besluiten.

[1:34:56] Natuurlijk handel is competentie van commissaris Sefcovic.

[1:34:59] Maar dat wij in Europa de discussie aanjagen.

[1:35:02] Hoe zorgen we nou internationaal voor dat gelijke speelveld?

[1:35:05] Want in de WTO hebben we dat geprobeerd in maart.

[1:35:08] Die conferentie is helaas mislukt.

[1:35:09] Geven we niet op, zeg ik ook maar meteen.

[1:35:11] Maar het is ook evident dat Europa een essentiële speler zal zijn in dat afdwingen van het speelveeld.

[1:35:17] En ik zou graag willen voorkomen...

[1:35:18] Dat we daar te laat in zijn, want de gevolgen van deze industriepolitiek die we vanuit daar zien, die zijn er niet over vijf jaar of over één jaar of een paar maanden.

[1:35:29] Die zijn er eigenlijk nu en die zien we bijvoorbeeld in ons buurland Duitsland resulteren in honderdduizend banen gewoon weg in de auto-industrie.

[1:35:36] En dat vertaalt zich ook weer naar doorvoer- of aanleverbedrijven in Nederland.

[1:35:43] Dank u wel, meneer Hoogveen.

[1:35:45] Dat nodigt een interruptiedebatje uit, maar laat ik het even afwachten tot het kopje handel is afgerond.

[1:35:51] Want dan kunnen we het daar uitgebreider over hebben.

[1:35:54] Dan zullen we deze tweede niet meetellen, omdat u geen vraag heeft gesteld.

[1:35:58] Heeft u wel één interruptie gehad.

[1:35:59] Gaan we over naar het blokje handels.

[1:36:02] Ja, voorzitter.

[1:36:03] En dat denk ik in handel wat ik proefde bij veel van uw inbrengen was...

[1:36:09] In ieder geval de noodzaak om tempo te maken, de noodzake om te diversificeren, ervoor te zorgen dat wij hier zo snel als mogelijk en zoveel als mogelijk handelsvrienden aan ons repertoire toevoegen.

[1:36:24] Ik proefde een licht verschil van mening over wat die handelsverdragen dan wel of niet zouden moeten behelzen.

[1:36:30] wat ik in algemene zin zou willen zeggen is dat en dat was misschien een vraag van de heer Hogeveen die vroeg eigenlijk waarom focus ons nu niet alleen op het economische deel waarom moet er ook iets instaan over duurzaamheid of over mensenrechten of sociaal ik zou daar twee dingen over willen zeggen één is dat ik denk dat als je het Nederlandse bedrijfsleven vraagt wat is voor jou nou van belang om te kunnen investeren of te exporteren in bepaalde landen dan gaat het natuurlijk over de bedrijfsmatige kansen maar het gaat ook bijvoorbeeld over

[1:37:00] is de rechtsstaat, de rechtspraak op orde?

[1:37:02] Is onze intellectual property, is dat veilig of niet?

[1:37:06] Zijn de mensen met wie wij werken... weten we zeker dat ze niet ergens in slavenarbeid zitten... zodat ze straks niet meer op de Europese markt mogen komen?

[1:37:13] Dus ik zou zeggen, die randvoorwaarden... die soms ook in die verdragen zitten... die zijn ook dienstig economisch.

[1:37:20] Maar ik zou ook zeggen, ja, ze zijn ook... diensten voor het welzijn van de wereld, dat is het tweede.

[1:37:24] En als die landen dat accepteren... in de onderhandeling met de Europes Unie... vind ik dat zelf een hele mooie stap vooruit...

[1:37:30] We zien namelijk dat het niet belemmerend werkt nu, maar dat deze randvoorwaarden, zoals de heer Hoogveen ze noemde, worden opgenomen in de verdragen.

[1:37:39] Dat is één.

[1:37:40] Twee, het tempo heb ik genoemd.

[1:37:45] De heer Hoogeveen vroeg ook nog naar de OESO-richtlijnen.

[1:37:51] De OESО-richtlinies worden algemeen beschouwd als de meest gezaghebbende internationale raamwerken op het gebied van internationaal maatschappelijk verantwoord ondernemen...

[1:37:59] We hebben ons als land vertragsrechtelijk gecommitteerd aan de implementatie daarvan.

[1:38:05] Ze zijn ook proportioneel, denk ik.

[1:38:06] Ze houden rekening met wat bedrijven aan kunnen en bieden ook ruimtes om risico's te prioriteren.

[1:38:12] Wij ondersteunen bedrijven ook weer bij de toepassing daarvan, dus dat helpt ook in de voorbereiding op de wetgeving.

[1:38:20] Mevrouw Kreuger vroeg ook op dit terrein of OESO-richtlijnen verplicht moeten zijn bij subsidies en aanbestedingen en hoe dat zit met handelsmessies.

[1:38:29] Ik denk dat het goed is om te weten dat het toepassen van de OESOs al lange tijd

[1:38:35] Een belangrijke voorwaarde is voor het gebruik mogen maken van het BHOS handelsinstrumentarium.

[1:38:40] Dat geldt ook voor handelsmissies.

[1:38:42] Een zekerkamer heeft daar ooit een keer voor gezorgd.

[1:38:47] Met steun van heel veel andere partijen in deze kamer.

[1:38:52] Daarnaast, bedrijven die betrokken zijn bij malfusaties, die spreken wij ook aan...

[1:38:57] En zo nodig verliezen zij de toegang tot het handelsinstrumentarium.

[1:39:00] Dus ik denk dat we hier, ook als ik kijk naar landen om ons heen, best een voorbeeldfunctie hebben.

[1:39:05] Ik wil ook tegelijkertijd zeggen, onze handelsmissies leiden er niet onder.

[1:39:10] Als ik gewoon zie wie en wat er allemaal meegaat en wat het allemaal oplevert, blijft dat nog steeds goed.

[1:39:15] Ook al kijken we hier scherp naar.

[1:39:18] Mevrouw Keugen vroeg ook nog over de investeringsbeschermingsclausules.

[1:39:24] En dat raakt misschien ook aan de vraag van de heer Hogeveen over de bestemmingsverdragen.

[1:39:28] Daarvan wil ik meteen zeggen dat we daar tempo op willen maken.

[1:39:32] Dus uw Kamer kan hopelijk...

[1:39:36] Ik zal de termijn nog even in het midden laten, want het moet nog wel formeel worden afgerond.

[1:39:40] Maar hopelijk snel de verdragen met Singapore...

[1:39:43] en Vietnam tegemoet zien.

[1:39:47] En de vraag van mevrouw Keurig ging over of die investeringsbeschermingsclausules naar onze eigen regelgeving zouden afzwakken.

[1:39:53] En ik moet eerlijk zeggen dat ik die zorgen niet deel, omdat de investerungsbeschemingsverdragen niet in de weg hoeven te staan aan het recht van landen om zelf maatregelen te nemen om hun eigen doelstellingen te bereiken.

[1:40:07] En dat de nieuwe investeringsbeschermingsbepalingen in de EU-handelsakkoorden nu ook in lijn zijn met de gemoderniseerde Europese inzet.

[1:40:15] Waarbij het recht om te reguleren voor overheden om maatregelen te nemen weer wordt verduidelijkt.

[1:40:18] Dus de beleidsruimte hier van overheinden blijft wat ons betreft gewaarborgd.

[1:40:24] Dat voor betreffend de vragen over het handeldeel, mevrouw de voorzitter.

[1:40:30] Dan ga ik kijken of dat nog vragen oproept.

[1:40:31] In ieder geval de heer Hogeveen, meвrouw Albiati en mevouw Kreuger.

[1:40:36] Voorzitter, de discussie over China hou ik even voor het China-debat.

[1:40:40] Dan kunnen we daar nog uitgebreid over spreken.

[1:40:42] Ik wil er graag ingaan op wat de minister zei over die randzaken in handelsverdragen.

[1:40:51] Volgens mij maakt de minister hier wel een categorie fout.

[1:40:55] Want intellectueel eigendom, douaneprocedures, geschillenbeslechting, dat hoort bij een handelsakkoord.

[1:41:00] Dat begrijp ik.

[1:41:02] Alleen als we kijken naar dat we eisen dat bijvoorbeeld een handelspartner zich ook houdt aan onze klimaateisen, aan onze sociale eisen die wij opleggen.

[1:41:12] Ja, dat is exact waar ik op doelde.

[1:41:14] Dus zou de minister daar iets over kunnen zeggen?

[1:41:16] Dat dat juist een vertragend effect heeft op handelsverdragen en ons ook in het nadeel brengt ten opzichte van andere handels partners?

[1:41:23] Ja, die mening deed ik eigenlijk helemaal niet.

[1:41:27] Die vertraging zie ik niet als eerste.

[1:41:29] Ik zie juist versnelling op dit moment en ik denk heel erg aan het level playing field van onze bedrijven.

[1:41:34] En ik weet dat de heer Hogeveen en zijn partij dat ook van groot belang vinden.

[1:41:37] Ik denk gewoon even aan de situatie dat bedrijfen in Europa zich wel moeten houden aan het klimaatverdrag van Parijs en bedrijf elders niet.

[1:41:43] Als je dat niet goed afspreekt in die verdragen, ja dan heb je dus geen level playingfield, krijg je oneerlijke concurrentie.

[1:41:49] Dus even los van of de heer Hoogveen het eens is met het klimaatdoel.

[1:41:54] Ik denk dat dat aan zich gewoon belangrijk is en ik denk dat het ook een sterke werking vanuit gaat dat we dat daarin meenemen.

[1:41:59] Maar het is niet alleen maar het klimaattoel, het is ook bedrijfsmatig living playing field wat hiermee wordt gediend.

[1:42:08] De heer Hoogeveen aanvullend.

[1:42:09] Ik denk dus dat je daarmee juist protectionisme uitrolt.

[1:42:15] Als je zelf klimaatdoelen oplegt... en dat vervolgens aan handelspartners wil opleggen... dan kom je dus met eigen protectionistische eisen... waardoor je handel juist moeilijker maakt.

[1:42:25] En dat is precies mijn punt.

[1:42:27] Als we kijken naar Zuid-Amerika, als we kijken... ...naar Afrika, waar China gewoon de hele markt overneemt, omdat het een aantrekkelijkere en snellere handelspartner is voor die landen, dan zijn toch juist de eisen die wij bovenop onze handelsakkoorden stellen, dat werkt toch juiste vertragend?

[1:42:43] Dat kan de minister toch niet ontkennen?

[1:42:45] Als we... ...kijken naar Mercosur, dan is toch de klimaatparagraaf hetgene wat vertragende heeft gewerkt naast een aantal sectorale belangen die protesten opwierpen.

[1:42:55] En dat kan de minister toch, als de minister aangeeft dat in zijn beleidsbrief zegt hij we moeten ook handelen met landen waar we niet onze waarde mee delen op de eerste pagina.

[1:43:06] Maar vervolgens eisen we wel due diligence tot op de laatste millimeter.

[1:43:10] Ja, dat is dan toch ook tegenstrijdig aan elkaar.

[1:43:13] Ik denk het eigenlijk niet.

[1:43:16] Ik denk dat ook, laten we het voorbeeld van Mercosur een klein beetje uitbenen, daar gaat het natuurlijk ook over level playing field.

[1:43:21] En een van de zaken waarom het ingewikkeld was, de heer Hoogveen noemt dat, ik denk dat de heere Hooggeveen daarna refereerde met de sectoren, is bijvoorbeeld dat boeren, agrariërs in Europa het van ongelooflijk belang vonden dat als we daar dan toegang kregen,

[1:43:38] ...van de agrarische sector vanuit Mercosur-landen naar Europa zou toestaan... ...dat er dan ook wel de standaarden bij zouden horen die wij hier in Europa hebben.

[1:43:46] En natuurlijk werkt dat vertragend, dat soort onderhandelingen, dat sort standaard.

[1:43:50] Waarom werkt het vertragende?

[1:43:51] Omdat het betekent dat die landen zich een beetje omhoog zullen moeten worstelen... ...om te voldoen aan bepaalde eisen die wij stellen.

[1:43:57] Maar als je dat niet doet...

[1:43:59] En dan denk ik dat het verzet, als ik heel eerlijk moet zijn, tegen dit soort verdragen alleen maar groter zou zijn.

[1:44:04] Dus het gaat niet alleen over het level playing field, vind ik hier.

[1:44:07] Het gaat ook om ervoor te zorgen dat het draagvlak voor dit soort vertragen groot blijft.

[1:44:11] En daar weet ik zeker dat de Heer Hogeveen en zijn partij dat net zo belangrijk vinden als ik.

[1:44:15] We moeten er echt voor zorgen.

[1:44:17] Want het is geen luxe, dit soort verdragen.

[1:44:19] Het is niet meer nice to have, het is echt bittere noodzaak.

[1:44:22] Dus we moeten ervoor zorgen dat die verdragen A, de kansen van ons bedrijfsleven maximaliseren.

[1:44:28] B, ervoor zorg dat het level playing field op orde is.

[1:44:31] Maar het moet ook op zo'n manier vormgegeven zijn dat wij het met z'n allen kunnen dragen dat de win-win groot genoeg is.

[1:44:37] Ja, en misschien dat het soms iets vertraagt, maar ik moet eerlijk zeggen toch, als ik kijk naar met welke vaart de commissie bezig is en met welk enthousiasme de delegaties van de commisie worden ontvangen en hoe snel die onderhandelingsrondes achter elkaar gaan nu in de verschillende landen, ben ik misschien iets optimistischer dan de heer Hogeveen over de rijkwijden die de Europese Unie op dit moment heeft.

[1:45:02] Voorzitter, de snelheid van die onderhandelingen vindt nu juist plaats omdat we een pragmatische opstelling hebben.

[1:45:09] Dus dat we juist proberen die zaken te scheiden.

[1:45:12] En het feit dat als wij Europese producenten door onze eigen politieke keuzes de kosten hoger maken...

[1:45:20] Dus wij leggen onze eigen industrie hogere kosten op en dat vervolgens ook gaan opleggen aan handelspartners.

[1:45:26] Ja, dat is juist het vertragende effect.

[1:45:30] En dat zorgt er juist voor dat je achter het net vist als je dus die handelsverdragen spoedig wil sluiten.

[1:45:36] Er kent de minister in ieder geval dat als wij die handelsverdragen, investeringsverdagen willen accelereren en wij willen als Nederland tot kopgroep behoren in Europa, dat we juist ook die pragmatische instelling naar voren moeten brengen in Europees verband om ervoor te zorgen dat we ook daadwerkelijk bij die kopgroe horen.

[1:45:56] Ik denk dat ik de heer Hogeveen hier goed kan volgen, omdat ik ook denk dat dat pragmatisme al wel aan de dag wordt gelegd door de commissie.

[1:46:05] Als ik gewoon bijvoorbeeld India en Indonesië even vergelijk, bij India zien we denk ik dat natuurlijk is gebeurd wat de heere Hogeveer bepleit, bij Indonesiël is juist de rijkwijde breder gebleven.

[1:46:16] Het hangt dus ook een zekere mate af, niet alleen van de inzet van de commissie, maar natuurlijk ook van de bereidheid van de partners met wie we deze akkoorden sluiten, wat er kan en hoe snel het gaat.

[1:46:26] Maar wat mij wel opvalt, toch...

[1:46:28] En ik ben het wel zeer eens met de heer Hogeveen als het gaat over dat wij concurrerend moeten blijven met andere grootmachten in derde landen.

[1:46:36] Want dat is een ingewikkelde competitie.

[1:46:40] Maar als je ernaar kijkt, ja, ik ben best optimistisch over hoe...

[1:46:47] ambitieus, hoe snel, hoe soms pragmatisch de Europese Commissie dit nu voor elkaar weet te krijgen.

[1:46:55] En hoe bereidwillig deze derde landen zijn om dat toch te doen.

[1:46:58] En dan zullen we uiteraard altijd moeten kijken naar hoe blijven we competitief concurrerend met landen als China en derdelanden.

[1:47:05] Dat is denk ik een andere vraag.

[1:47:06] En je ziet ook op de energieprijzen hier in Europa en hoeveel we besteden aan innovatie en dat soort zaken.

[1:47:12] Dus het is niet alleen maar op te lossen denk ik in handelsverdragen.

[1:47:15] Maar ik heb daar wel vertrouwen in.

[1:47:19] Dan gaan we naar mevrouw Albiati en daarna de heer Bamenga.

[1:47:23] Dank u wel, voorzitter.

[1:47:24] Wat hierbij aansluit op wat de minister eerder zei... namelijk het willen creëren dat Nederland een land is dat ook onafhankelijk...

[1:47:32] Kan zijn van de grillen van de wereld.

[1:47:35] Soms waar we misschien niet altijd evenveel macht op hebben.

[1:47:38] Maar hoort daarbij misschien ook dan niet het heropenen van het Groninger gasveld?

[1:47:42] En daarmee ook weer onze handelspositie te versterken.

[1:47:45] Natuurlijk dan ook de getroffen Groningers ruimhartig te compenseren.

[1:47:49] Maar dan zorg je ook tegelijkertijd ervoor dat we niet meer afhankelijk zijn van Russisch gas, gas uit Amerika of uit het Midden-Oosten.

[1:47:56] En dat Nederlanders wel gewoon gebruik kunnen maken van hun eigen goedkope veilige gas.

[1:48:01] Ik ben er denk ik trots op dat Nederland ervoor heeft gekozen, naar aanleiding van de Russische grootschalige invasie in Oekraïne, om zich samen met andere Europese landen versneld los te weken van het Russische gas.

[1:48:16] Dat heeft ook echt pijn gedaan, dat heeft ook Nederlanders, huishoudens en industrie pijn, maar is denk ik een ontzettend belangrijke principiële keuze geweest.

[1:48:24] Daarnaast de vraag over het Groninger gas, denk ik niet iets wat direct mijn beleidsterrein aangaat,

[1:48:30] Waar ik misschien wel een algemene zin over zou willen zeggen, dat de vorige kabinetten daar een hele duike keuze hebben gemaakt na decennia van ellende voor Groningers.

[1:48:42] Bij wie het gas uit de grond werd gepompt, maar bij wie de huizen letterlijk stonden te trillen.

[1:48:47] Niet alleen scheuren in de muren, instortingen, de mentale stress, verdriet en narigheid die dat met zich meebracht.

[1:48:56] Dus ik vind het in alle eerlijkheid nog wat om hier te bepleiten dat we dat opnieuw gaan doen.

[1:49:01] Zolang we überhaupt, we zijn nog niet eens in de buurt van afdoende herstel richting de Groningers.

[1:49:07] En daar wordt natuurlijk alle tempo achter gezet.

[1:49:10] Maar ook daarvan proef je, het is nog lang niet genoeg.

[1:49:14] Ik denk dat dit voorstel op dit moment, als ik eerlijk moet zijn, niet alleen irrealistisch is... ...maar ook echt contraproductief gelet op de besluiten die de regeringen voor ons, maar ook deze regering, wensen te maken.

[1:49:27] Mevrouw Abbiati, de discussie over herstel Groningen dan wel mijnbouw wordt in een andere commissie gevoerd.

[1:49:31] Dus als u een andere interruptie wil plaatsen, dan mag dat.

[1:49:34] Maar we gaan niet op dit onderwerp door.

[1:49:36] Voorzitter, volgens mij gaat het ook over de handelspositie van Nederland.

[1:49:40] Dus volgens mijn valt het ook gewoon binnen dit terrein.

[1:49:45] Heeft u nog een aanvullende interruptie of was dit uw... Nou ja, als ik zou mogen voorzitter, dan graag.

[1:49:55] Dan niet.

[1:49:56] Goed zo, dan gaan we door naar mevrouw Kreuger.

[1:49:59] Dank voorzitter.

[1:50:00] En hoe verleidelijk het ook is om in een heel debat terecht te komen... over Groningen trouwens, maar ook over handelsverdragen en pragmatisme.

[1:50:09] En ik zou zeggen, inzet op klimaatactie is het meest pragmatische wat we kunnen doen... gegeven de crisis waar we in zitten.

[1:50:15] Is mijn vraag over de OESO-richtlijnen.

[1:50:18] De minister geeft aan dat een zeker Kamerlid heeft gezorgd... dat het OESО-instrumentarium voor alle BAO...

[1:50:26] voor alle BAO-activiteiten verplicht is.

[1:50:30] Mijn vraag was breder.

[1:50:31] Het ging over subsidies en aanbestedingen rijksbreed.

[1:50:36] En het tweede stuk van mijn vraag ging over... dat bedrijven die mee willen op handelsmissies... zich aan OESO-richtlijnen moeten voldoen.

[1:50:41] En ik lees in het eindrapport Handelsinstrumentarium... dat recentelijk besloten is om alleen nog maar te kijken... naar een risicogestuurde onderbouwing... bij deelname van ondernemers aan handelsmassies... en dus niet meer...

[1:50:55] Voor alle deelnemers.

[1:50:57] Dus dat was de specificiteit van mijn vraag.

[1:51:02] Om daar dan zo specifiek mogelijk over op te beantwoorden.

[1:51:06] Als het gaat over handelsmissies is het toepassen van OES-richtlijnen nog steeds een belangrijke voorwaarde.

[1:51:10] Hetzelfde geldt voor het gehele BHOS bedrijfsleven instrumentarium.

[1:51:13] Dat is één.

[1:51:14] Twee, als het gaat breder.

[1:51:16] Het Rijksinkoopbeleid, de internationale sociale voorwaarden, daar zijn ook de OESO-richtlijnen en de toepassing van de gepaste zorgvuldigheid in verankerd.

[1:51:25] Dus ik denk toch daar, ik weet niet of dat voldoende is voor mevrouw Keugen, maar dat is vrij...

[1:51:31] Vrij stevig en leveranciers die aan het Rijk leveren worden ook op dit moment via dit beleid verplicht gesteld om risico's in de keten te identificeren en waar mogelijk aan te pakken.

[1:51:42] En dat gaat van alles, van bedrijfskleding tot catering.

[1:51:46] U kunt zich voorstellen koffie is daar een belangrijk onderwerp, duurzame textiel is daar onderwerpen.

[1:51:50] Dat is echt vrij stevige.

[1:51:55] Mevrouw Kreuger is tevreden met het antwoord.

[1:51:57] Dan gaan we naar de heer Bamenga.

[1:52:02] We gaan het toch wel neer bemengen.

[1:52:15] reis in Argentinië en Chili, waarin we natuurlijk ook met de mens hebben kunnen spreken, ook over de toepassing van Mercosur, maar ook over het stellen van voorwaardes en standaarden op gebied van klimaat- en mensenrechten.

[1:52:28] En eerlijk gezegd heb ik daar juist gezien dat op het moment dat je die voorwaarden en standoorden stelt, dat ze inderdaad...

[1:52:37] ...zich gaan opwerpen om aan die standaarden en voorwaarden te voldoen.

[1:52:42] Dus in die zin is dat juist een positief beeld... ...wat wij, denk ik, daarover teruggekregen hebben.

[1:52:48] Alleen je moet volgens mij wel goed kijken wat je ermee bedoelt... ...en of de beelden wel gelijk zijn.

[1:52:54] Daar waar wij spraken over mensenrechten... ...was het beeld daar een heel ander beeld van mensenrechte.

[1:53:00] Dus je zult het wel heel concreet moeten maken.

[1:53:02] En daarbij dus mijn vraag ook, hoe zorgt...

[1:53:05] de minister dat de afspraken die gemaakt worden ook meetbaar en of dwingbaar zijn.

[1:53:14] Voorzitter, ik kan me ook goed voorstellen dat als je in Argentinië praat over mensenrechten, dat misschien de eerste reflectie is om terug te denken aan een heel andere tijd.

[1:53:26] Een heel ander bewind wat in Argentië aan de macht was en wat daar allemaal mee gepaard ging.

[1:53:31] Dus dat dan mensenrechte een soort flashback geeft aan een situatie waarvan zij denken, daar zitten we al lang niet meer in.

[1:53:37] Dat misschien als eerste.

[1:53:40] Ja, meetbaar en concreet.

[1:53:42] Kijk...

[1:53:43] De Europese Commissie is natuurlijk op tekst sluit je deze verdragen af.

[1:53:50] Maar daarop volgend heb je natuurlijk momenten waarop wordt gekeken hoe zit het nou met de, handhaven is niet het goede woord, maar laten we zeggen met de uitvoering van wat je hebt afgesproken.

[1:54:01] En op het moment dat die uitvoerings zeer te overlaat, ja dan gaat er op een gegeven moment weer een politiek gesprek plaatsvinden.

[1:54:08] Kijk en dat zal niet op elke

[1:54:10] Een politiek gesprek over hoe zorgen we ervoor dat die afspraken weer op orde komen, laat ik het maar zo zeggen.

[1:54:16] Maar dat gespreks zal denk ik niet op de comma plaatsvinden of op kleine achterstandjes.

[1:54:22] Maar als we constateren dat landen, partners, handelspartners zich volstrekt niet houden aan de afsprak, dan weet ik zeker dat de Europese Commissie de eerste is om de vinger op te steken en te zeggen, hé, dit kan zo niet.

[1:54:32] En daar zal Nederland uiteraard direct achter staan.

[1:54:38] Akkoord, dan zie ik op dit moment geen andere vragen.

[1:54:40] Gaan we door naar het blokje draagvlak en ik zou nog even een missie willen vragen, ik zie hier draag vlak visie en vrijheden of nog dingen eventueel te combineren zijn?

[1:54:49] Dat zal ik doen.

[1:54:50] Dus dan even voor de helderheid, dan gaan we dus drie blokjes combineren.

[1:54:53] Draagvlak, visie en vrijheden.

[1:54:54] En dan kunt u daarna weer uw interrupties plaatsen.

[1:54:56] Misschien dat we de vrijhede even eruit laten als met uw welnemen, mevrouw de voorzitter.

[1:54:59] Want het is net even een ander onderwerp dan draagvlag en het proces van deze visie.

[1:55:04] Misschen het draagvak, daar vroeg de heer Stoffer denk ik naar, die verwelkomde iets wat ik nog kan bevestigen, nog kan ontkennen.

[1:55:12] Maar ik herken wel wat hij zegt.

[1:55:15] Het belang dat het beeld wat in Nederland bestaat over ontwikkelingssamenwerking komt eigenlijk niet overeen met wat ontwikkingssamenerwerking is.

[1:55:25] En dat is denk ik een uitdaging die dit kabinet, maar ook deze minister zichzelf, die we graag op ons nemen.

[1:55:36] En ik vond dat in die OS-barometer van Klingendael gisteren ook wel interessante aanwijzingen zaten hoe ervoor te zorgen dat, of in ieder geval niet ervoor zorgen, maar welke elementen de Nederlandse bevolking eigenlijk belangrijk vindt om terug te zien aan het ontwikkelingspleit.

[1:55:52] En dan denk ik dat dat heel goed aansluit bij wat het kabinet nu inzet.

[1:55:55] En als ik daar dan een paar elementen uitneem, is één, ze vinden de combinatie van strategisch, laten we zeggen, hun belang, ons belang,

[1:56:04] En waarden vinden ze belangrijk.

[1:56:06] Niet één van de twee.

[1:56:07] Dus als ze het alleen over de waarden hebben of alleen over belangen, dan haakt één van twee groepen af.

[1:56:11] Maar die combinatie vinden ze stevig.

[1:56:15] Twee is hoe concreter, hoe beter, hoe groter, hoe betere.

[1:56:21] En dat snap ik ook wel.

[1:56:23] Als ik naar mezelf kijk waar ik enthousiast van word als mens.

[1:56:27] Ik word enthouzaster als er een ambitieuze doelstelling ligt waar ik trots van word.

[1:56:30] Waarvan ik denk, daar is Nederland voor aan het gaan.

[1:56:32] Dat is mooi.

[1:56:34] Ja, dat is makkelijker dan wanneer je het hebt over... Nou, we zijn bezig met een procesinterventie om... Dan haken mensen af natuurlijk.

[1:56:42] Dus ik proef die uitdaging van de heer Stoffer, die proef ik zeer.

[1:56:48] Die neem ik ook zeer mee.

[1:56:52] Dat is ook misschien...

[1:56:53] ...van belang denk ik richting dat wat meer fundamentele debat... ...waar we nu een begin mee hebben genomen, laat ik het zo zeggen... ...en waar we in de begroting ongetuigd over door zullen gaan... ...wat denk ik wel enige tijd zal kosten... ...namelijk hoe herzien we nu de visie op ontwikkelingssamenwerking wat breder.

[1:57:14] Want we zetten hier stappen langs de lijn van het coalitieakkoord... ...we zetten stappes om ontwikkingssamerwerking en handel... ...naadrukkelijker binnen het buitenland beleid te scharen...

[1:57:22] Maar als je kijkt naar de grote trends, ik sla het even helemaal plat, maar het aantal uitdagingen groeit.

[1:57:28] De SDG's zijn op dit moment buiten zicht.

[1:57:31] Het globale zuiden wil anders met ons omgaan dan we tot nu toe met elkaar van verstand wisselen.

[1:57:38] De hoeveelheid ontwikkelingssamenwerkingsgelden neemt wereldwijd dramatisch af.

[1:57:42] En de beheersbaarheid binnen ons eigen ministerie van hoe we het hebben georganiseerd wordt steeds ingewikkelder.

[1:57:49] Op die vijf trends zullen we echt een antwoord moeten hebben.

[1:57:53] En dat zal de AIV, we hebben de adviesraad internationale vraagstukken gevraagd om daar een eerste aanzet toe te geven, een adviesstuk.

[1:58:03] Dat zal eigenlijk dit najaar komen.

[1:58:05] Maar ik hoop daar met u, met de Kamer, maar ook met het maatschappelijk middenveld, met onze partners wereldwijd, in VN-verband, ook over natuurlijk de nieuwe doelstellingen,

[1:58:15] uitdrukkelijk over te spreken, omdat ik niet denk dat het zomaar een moertje of een boutje draaien is en dat het dan beter is dan het zou moeten zijn.

[1:58:26] Ik zag een interruptie.

[1:58:28] Dat heeft u goed gezien, maar u doet maar het einde van uw twee blokjes.

[1:58:33] Goed, dan over de samenhang.

[1:58:38] van het buitenland beleid met het handelbeleid.

[1:58:42] Daar was eigenlijk een vraag van mevrouw Kreuger...

[1:58:47] En zij vroeg dat handel en buitenland beleid eigenlijk altijd allemaal samen moeten gaan of kan ook het ene doel het ander steunen.

[1:58:55] Handel en mensenrechten een hoge standaard.

[1:58:56] En ik hoop eigenlijk dat ik daar net voor haar afdoende antwoord op heb gegeven.

[1:59:01] Dat ik daar juist een versterkende werking zie tussen die twee.

[1:59:04] Niet alleen voor de mensenrechte of voor duurzaamheid, maar ook gewoon voor het bedrijfsleven.

[1:59:08] De heer Stoffer zei hier, zouden we niet eigenlijk over internationale samenwerking moeten spreken in plaats van ontwikkelingssamenwerking?

[1:59:17] En ik heb slechte ervaring met ministeries die van naam veranderen, omdat dat vaak leidt tot discussies over de kosten die dat met zich meebrengt voor het veranderd van websites en visitekaartjes.

[1:59:27] Maar mag ik wel...

[1:59:29] Zonder dat ik daar in het kabinet heb rondgekeken, meteen zeggen dat dit wel een beetje mijn gevoel raakt.

[1:59:34] Dat internationale samenwerking de lading beter dekt van hoe wij dit beleidsterrein zien.

[1:59:42] En hoe wij de partnerschappen zien en hoe we gelijkwaardige partnerschapen zien.

[1:59:47] Of dan ook meteen de visitekaartjes en de titels zullen veranderen, weet ik niet.

[1:59:52] Maar ik denk wel dat in deze discussie over de toekomst van ontwikkelingssamenwerking...

[1:59:57] Dit lijkt dan een soort woordje of een frame, maar ik denk dat de heer Stoff en ik het eens zijn.

[2:00:01] Hier zit veel meer achter dan alleen dat.

[2:00:08] De minister, mevrouw Van Ark vroeg ook die geïntegreerde inhoudelijke uitwerking van diplomatie, defensie en samenwerking en het voorbouw op de 3D-benadering.

[2:00:19] Daar zou ik twee dingen over willen zeggen.

[2:00:20] Eén is, die 3D benadering die werkte eigenlijk ontzettend goed.

[2:00:00] Maar ik denk dat de heer Stoff en ik het eens zijn, hier zit veel meer achter dan alleen dat.

[2:00:08] De minister, mevrouw Van Ark vroeg ook die geïntegreerde inhoudelijke uitwerking van diplomatie, defensie en samenwerking en het voorbouw op de 3D-benadering.

[2:00:19] En daar zou ik twee dingen over willen zeggen.

[2:00:20] Eén is, die 3D benadering die werkte eigenlijk ontzettend goed.

[2:00:26] Natuurlijk wel in bepaalde contexten, daar moeten we ook even helder over zijn, maar die werkte heel erg goed.

[2:00:30] Zo goed zelfs dat toen ik in Libanon was vorige week, zei de VN-vertegenwoordiger daar tegen mij, eigenlijk zouden we in Zuid-Libanon een soort PRT-achtige constructies moeten doen zoals jullie in Afghanistan hadden, want dan zouden wij misschien Hezbollah er op een goede manier onder kunnen krijgen.

[2:00:44] Nou, gaat wat ver.

[2:00:46] Wij willen, ik wil eigenlijk van 3D naar 4D.

[2:00:51] Om het maar zo te zeggen.

[2:00:52] Dus ik wil dat die 3D terugkomt.

[2:00:56] En ik wil... ...dat we dan DM vastplakken en dat is die democratie.

[2:00:59] En dan nogmaals, niet democratie brengen... ...maar democratie weerbaar maken.

[2:01:03] Omdat ik denk dat het essentieel is.

[2:01:05] En daar hebben we onszelf... ...onze partners voor nodig, maar hebben we ook het maatschappelijk middenveld... ...keihard voor nodig.

[2:01:11] De heer Bamenga vroeg hier ook naar, en dat hebben overigens meerdere van uw leden nagevraagd, de bezuinigingen van de Amerikaanse ontwikkelingshulpen.

[2:01:22] En waar wij dan het verschil zouden kunnen maken om iets van die bezuinigen ongedaan te maken.

[2:01:30] En ik denk dat in algemene zin het cruciaal is dat we dus meer streven naar gelijkwaardige relaties.

[2:01:37] Dat we meer uitgaan van wederzijdse belangen, omdat als we dat niet doen krijgen we toch echt heel weinig voor elkaar.

[2:01:44] In die adviesaanvraag van de AIV hebben we niet expliciet opgenomen deze bezuiniging van de VS en wat doet dat nu?

[2:01:50] Wat ik wel zie, en dat is ook wat mevrouw Van Ark zei... ...is dat het bijvoorbeeld keihard neerslaat op het gebied van gezondheid.

[2:01:55] En dat is een van de redenen waarom wij investeren in gezondheit.

[2:01:59] Dat het harder neerslapt bij, mevr.

[2:02:02] Dobbe noemde dat, meisjes en vrouwen.

[2:02:04] Dat is ook waarom...

[2:02:06] We gaan niet vooruit lopen op Prinsjesdag... ...maar ik hoop dat we mevraag Dobbe daar tevreden kunnen stellen.

[2:02:12] Maar het probleem is hier wel echt in brede zin... ...we zullen...

[2:02:17] op een of andere manier meer moeten doen met minder, omdat niet alleen de VS minder doet, maar ook onze Europese bondgenoten minder.

[2:02:25] En een van de voorbeelden die ik daar zou willen noemen is, we moeten dus op zoek naar hoe we ander kapitaal kunnen inzetten voor bepaalde van onze mondiale doelen.

[2:02:35] En ik wil er één voorbeeld denk ik noemen.

[2:02:37] In Egypte, waar ILX samen met de Nederlands Pensioenfonds bijna een miljard heeft weten te investeren in de bouw van een windpark voor zee.

[2:02:46] En wat levert dat op?

[2:02:47] bijdragen aan de klimaatdoelstellingen wereldwijd, goede energie voor Egypte en een goed rendement voor de mensen die daar hebben belegd bij dat pensioenfonds.

[2:02:59] Er zit 1 miljoen Nederlands belastinggeld bij.

[2:03:04] Daar zullen we toch aan moeten denken, hoe kunnen we dit soort schaal maken om dit soort gaten op te vangen.

[2:03:08] Het zal niet makkelijk zijn, we moeten ook niet denken dat het zomaar kan, maar dat is wel essentieel.

[2:03:13] Mevrouw van Ark vroeg terecht, ik raakte daar net ook aan, het vervolg van de SDG's.

[2:03:18] Kijk, wij steunen die van harte, die SDG's.

[2:03:20] Dat is natuurlijk geen geheim.

[2:03:24] Ik denk dat het ook geen geim is dat het er gewoon niet goed uitziet qua hoe ver we zijn.

[2:03:29] En ik wil daar ook niet per se omheen praten, maar ik vind dat ook wel iets betekent voor het vervolg.

[2:03:34] Als dit vastloopt, dus het loopt niet vast in de zin dat niemand het blijft proberen, wij gaan daar vol voor.

[2:03:39] Andere Europese landen ook, we zien het VN ook.

[2:03:42] Maar dan zullen we wel moeten nadenken over wat het verfolg is.

[2:03:44] En

[2:03:47] Onze visie op OS, de wat meer langetermijnvisie, zal dit mee moeten lopen.

[2:03:53] Want ik proef overal waar je komt dat er gesprekken zijn tussen landen uit het zuiden, maar ook met VN.

[2:04:01] Hoe geven we hier nu vervolg aan?

[2:04:02] En ik zou graag willen dat we in dat gesprekke, wat we ook met uw Kamer hebben, dit element ook nadrukkelijk meenemen.

[2:04:08] Want het is echt essentieel dat ook de VN daar weer centraal blijft staan.

[2:04:12] Dat is niet voor iedereen een gegeven.

[2:04:14] Mevrouw Kreuger vroeg nog naar het recent gepubliceerde VN Roadmap Eradicating Poverty Beyond Growth van de Schutter.

[2:04:26] Die stelt dat economische groei alleen onvoldoende is om extreme armoede duurzaam uit te ballen.

[2:04:34] En dat je dus ook een ontwikkelingsmodel moet hebben waarin mensenrechten, sociale bescherming, ecologische duurzoomheid...

[2:04:41] Centraal staat, ik zou zeggen, dat is niet alleen een belangrijke observatie, maar ook een belangrijk uitgangspunt van ons beleid.

[2:04:49] De heer Stoffer raakte hier nog aan de welbekende Dutch Diamond aanpak.

[2:04:55] Denk ik een kroonje wil, letterlijk en figuurlijk, van hoe Nederland werkt.

[2:05:01] Wij geloven sterk in die werking daarvan, heeft ook een prominente plek in die brief.

[2:05:07] En de Nederlandse overheid, want daar vroeg de heer Stoffenaar, vervult hier gewoon verschillende rollen.

[2:05:11] Regie, aanjagen, diplomatiek, van alles en nog wat.

[2:05:15] We hebben ons in die beschrijving niet te groot willen maken, maar we doen natuurlijk ons best om die rollen allemaal te vervullen.

[2:05:21] En om een voorbeeld te geven, vanmiddag zit ik dan weer met het Nederlandse Waterplatform om te praten over hoe doen we dat dan met water.

[2:05:27] Want dat willen we gewoon verder brengen.

[2:05:30] Mevrouw van Ark vroeg in dit context ook verder voor uitkijkend lokaal eigenaarschap.

[2:05:36] Ik hoop dat ik dat voldoende heb gezegd, maar ik denk dat dat essentieel is.

[2:05:39] Niet alleen essentieels voor de effectiviteit, maar ook essentieelt voor als wij een keer iets meer transactioneels willen doen.

[2:05:44] Kan alleen maar als er lokaaleigenaarsschap is.

[2:05:48] Verschillende vragen over conflictpreventie als afzonderlijke pijler.

[2:05:54] Ik denk dat het goed is te weten dat ministeriebreed wij daar

[2:05:59] aan werken aan conflictpreventie in de hele cyclus.

[2:06:04] Dat we dat voor, tijdens en na het conflict doen, dat we dat doen zoals u ook vraagt, via vredesopbouw, stabiliteitsinzet, het versterken van de rechts- en veiligheidsketen, maar ook het weerbaar maken van democratie.

[2:06:17] Dat zit dus ook in programma's als water- en voedselzekerheid.

[2:06:25] Soms denken we of doen we, ik zeg niet dat u dat doet, alsof dat daar los van staat, maar dat is cruciaal.

[2:06:30] En we hebben tot slot hier een nieuw opgerichte mediation support unit die hier een bijzonder aandacht voor zal vragen en ook expertise op zal inzetten.

[2:06:41] Mevrouw Maes had het hier over de combitracks en die vroeg hoe de combittracks zich verhouden tot het recente WER-rapport en tot de Global Gateway.

[2:06:50] En ik zou hier willen zeggen dat de combi tracks, het WER rapport en de Global gateway goed op elkaar aansluiten.

[2:06:55] Dat centraal staat het combineren van handel, investeringen en ontwikkelingssaanwerking om juist langjarige economische partnerschappen met opkomende economieën voor elkaar te boksen.

[2:07:07] Mooi dat mevrouw Maassen ook even die landen noemde en het succes wat we daar boeken.

[2:07:12] Die geven daar natuurlijk concreet invulling aan.

[2:07:16] En die kunnen opgeschaald worden met global gateway initiatieven.

[2:07:19] En daar is ook een kanaal voor opgezet door de Europese Commissie, de zogenaamde EU Investment Hub.

[2:07:24] Een manier om de private sector daarbij te betrekken.

[2:07:29] En wij hebben ook een soort team national georganiseerd om bedrijven daarbij Te helpen om ervoor te zorgen dat zij er maximaal op kunnen

[2:07:37] inspelen.

[2:07:39] Mevrouw Dobber vroeg in dit kader ongenoemde hulp, grotere effectiviteit en lage kosten.

[2:07:46] Ja, ik denk evident.

[2:07:48] Binding van hulp is binnen de OESO DAC-afspraken niet toegestaan, gaan we ook niet doen.

[2:07:53] Misschien één uitzondering daarop, en dat is dat de OEsO DAC regels ruimte bieden om hulp aan middeninkomenslanden te binden.

[2:08:02] En dat doen we binnen DRIVE, en

[2:08:07] En ik moet ook eerlijk zeggen, ik ben zelf een serieuze tegenstander van gebonden hulp.

[2:08:12] Maar in dit opzicht snap ik het heel goed.

[2:08:14] Om even een voorbeeld te geven, dat gaat echt over infrastructuur.

[2:08:17] Als we daar niet oppassen, dan gaan we met Nederlands Belastinggeld infrastructuuren in derde landen financieren.

[2:08:23] En dat de opdracht te gaan naar, ik noem maar wat, Chinese bedrijven.

[2:08:27] Ja, dat kan niet.

[2:08:28] Dus daar kiezen we verbinding.

[2:08:30] Maar ook daarbij geldt altijd sprake van value for money.

[2:08:35] De schaalgrootte vroeg, dat had ik eigenlijk meteen moeten doen, sorry mevrouw Maes, over die combitracks.

[2:08:40] De schaalgrootte noemde mevouw Maas en zei vroeger, ja die verschilt nogal en dat klopt.

[2:08:47] Kijk, in principe is het uitgangspunt dat veelbelovende initiatieven snel moeten kunnen worden opgeschaald.

[2:08:52] Dus we beginnen niet meteen heel groot.

[2:08:54] Je begint met een marktverkenning, met een pilot of met een handelsmissie.

[2:08:57] En vervolgens wil je die via bijvoorbeeld het nieuwe Dutch Diamond Partnership programma opschalen of via financiering van Invest International.

[2:09:05] En dat zie je inderdaad, ik denk dat mevrouw Maas dat ziet in die rapportage, dat bij sommigen is dat succesvol al gelukt, bij anderen zitten daar nog meer in de beginfase.

[2:09:13] En sommigen zullen ook niet lukken, dat zeg ik ook maar meteen.

[2:09:16] Bij dit soort projecten zie je dat sommigen echt gaan vliegen en anderen juist, ja helaas, kom je er gewoon op een gegeven moment achter dat het niet werkt en moet je ook afscheid durven nemen van dat traject.

[2:09:31] Dan mevouw Maes over het Prins Bernhardt.

[2:09:34] Kijk, we hebben het internationaal cultuurbeleid.

[2:09:43] En dat zit ook een kader in van hoe we de internationale culturele samenwerking inzetten.

[2:09:49] En voor mij is het echt belangrijk dat we middels die culturele... ...samenwerking ook werken aan die democratische weerbaarheid.

[2:09:54] Daarin is het Prins Kousfonds een partner.

[2:09:56] Dat zijn ze overigens al 30 jaar.

[2:09:57] Ze vierden geloof ik afgelopen zondag 30-jarige bestaanders.

[2:10:02] Iets te laat, maar in ieder geval bij deze uiteraard alsnog gefeliciteerd.

[2:10:08] Kijk, mijn voorganger, mevrouw Klever, heeft de financiering voor cultuur stopgezet.

[2:10:15] Wij zijn even goed aan het kijken naar hoe we hiermee omgaan.

[2:10:17] Laat ik dat maar zo zeggen, wetende dat Prinsjesdag om de hoek ligt.

[2:10:24] Dat was dit blok.

[2:10:26] Dat was het blok draagvlak en visie?

[2:10:28] Ja.

[2:10:29] Hartstikke fijn, dank u wel minister.

[2:10:31] Ik had in ieder geval mevrouw Van Ark als eerste, dan de heer Stoffer.

[2:10:33] En dan gaan we erna kijken of er nog meer zijn.

[2:10:35] MevrouWanArk.

[2:10:37] Dank u wel, voorzitter.

[2:10:39] Nou, dat was een heel lang blok.

[2:10:41] Volgens mij zijn bijna al mijn vragen daarmee beantwoord, maar ook een beetje de gras onder mijn voeten weggemaaid.

[2:10:45] Maar dank aan de minister voor deze antwoorden.

[2:10:48] Mijn vraag gaat eigenlijk over die 3D-benadering.

[2:10:52] Ik denk dat de minister terecht al stelt, ik denk dat we naar een 4D- benadering moeten.

[2:10:58] Die geluiden heb ik ook al gehoord.

[2:11:00] Ik denke dat het heel goed is dat we dat eraan toe gaan voegen.

[2:11:02] Mijn vraag is eigenlijk over iets anders.

[2:11:06] De heer Stoffer refereerde daar al aan.

[2:11:08] En ik wil ook even de vicepresident van de Wereldbank citeren.

[2:11:14] Die zei onlangs in het FD dat veel ontwikkelingshulp bestaat uit muggenprojectjes.

[2:11:23] En dat de administratieve lasten vaak heel hoog zijn en inefficiënt.

[2:11:28] En is de minister het ook begrepen?

[2:11:29] met ons eens, dat we echt vanuit dat oogpunt moeten kijken van kunnen we ook efficiënter grotere projecten doen?

[2:11:36] En niet alleen groteren projecten, maar ik denk ook een beetje meer lange termijn.

[2:11:39] Want we zien dat we best ook wel door verschillende kabinetten organisaties geconfronteerd hebben met hele korte termijnen projecten.

[2:11:48] Een beetje zwabberbeleid, zal ik het maar zo zeggen.

[2:11:51] En ik denk dat het voor de stabiliteit en de effectiviteit heel belangrijk is dat we meer toegaan naar lange termijn structuur.

[2:11:58] Zonder de politieke zwabberbeleid.

[2:12:04] Dus kan de minister daarop reflecteren?

[2:12:06] Ja, absoluut.

[2:12:08] En ik snap dit goed.

[2:12:09] Er zitten denk ik twee componenten aan.

[2:12:12] Eén is misschien de schaalomvang.

[2:12:15] Laat ik het gewoon eventjes vanuit ons eigen ministerie bekijken.

[2:12:18] Hoe kleiner het contract, hoe bewerkelijker het allemaal wordt.

[2:12:22] En dat is eigenlijk zonde, omdat je de capaciteit van een ministerie niet wil gebruiken om contracten te beheren.

[2:12:26] Ja, dat moet goed gebeuren, laat dat duidelijk zijn.

[2:12:28] Maar je wil impact in de wereld hebben.

[2:12:31] Dus dat deel snap ik heel goed.

[2:12:33] Het tweede deel... ...snap ik ook heel goed, dat als wij financieren... ...dan moeten de beheerslasten van die financiering wel een beetje te dragen zijn.

[2:12:44] En dat betekent ook, vind ik bijvoorbeeld evaluatievereisten.

[2:12:50] Kijk, ontwikkelingssamenwerking is de meest geëvalueerde sector in heel Nederland.

[2:12:54] En overigens ook een heel goed geëvolueerde...

[2:12:57] Ja, we moeten goed weten wat er gebeurt met dat geld, essentieel.

[2:13:00] Maar ik vind het ook zonde als veel van dat geld opgaat aan interne procedures... terwijl je dat ook zou kunnen gebruiken voor impact, dat is twee.

[2:13:07] En drie ben ik het ook eens over de meer lange termijn.

[2:13:10] Als je heel springerig van het ene naar het andere gaat...

[2:13:14] dan loop je het risico dat je eigenlijk alle investeringen niet renderen en dat je ook institutionele capaciteit bij organisaties, of dat nou de VN of maatschappelijke organisatie zijn, dat die kapot gaan.

[2:13:24] Vandaar ook dat ik die discussie over de toekomst van OS zo van belang vind, want ik wil eigenlijk kijken of het ons lukt...

[2:13:30] Om tot een gezamenlijke visie te komen, Kamer en kabinet, die wat langer dan een kabinetsperiode kan blijven staan.

[2:13:36] En dat is natuurlijk een opgave waarvan ik weet dat niet, ik bedoel, ook dit debat laat zien, over veel bent u het eens, maar niet over alles.

[2:13:42] Maar dat zou denk ik essentieel zijn, dat we iets van die kaders weten neer te zetten met elkaar, zodat we langjarig strategisch dit soort dingen kunnen doen.

[2:13:51] Mevrouw Van Ark.

[2:13:53] Daar ben ik heel blij mee.

[2:13:55] Ik denk dat het inderdaad heel belangrijk is, ook voor de effectiviteit, met name voor het geld dat we uitgeven, dat we echt naar die langdurige partnerschappen gaan.

[2:14:04] En ik hoop dat we dat straks terugzien in de visie op wat we gaan doen met ontwikkelingssamenwerking.

[2:14:14] Dank u wel.

[2:14:14] Ik weet niet of u nog wil reflecteren, maar volgens mij was het een bevestiging.

[2:14:17] Dus dan gaan we naar de heer Stoffer.

[2:14:21] Ja, voorzitter.

[2:14:21] Enerzijds een bevestiging, maar daarnaast een vraag waar ik niet precies weet waar ik hem kwijt moet, maar ik denk dat die hier misschien best past.

[2:14:28] Nee, de minister reflecteerde wat op mijn opmerking over om de ontwikkelingssamenwerking te veranderen in internationale samenwerking.

[2:14:35] En ik doel er inderdaad bepaald niet op om alles op het ministerie aan te gaan passen, want dat is altijd een beetje energie die je beter in andere dingen kunt stoppen.

[2:14:44] Het gaat met name om, nou eigenlijk raakt de minister hem heel goed.

[2:14:47] Ik denk dat we elkaar daar goed op aanvoelen.

[2:14:49] Dat je er net een wat andere kleuring aan geeft.

[2:14:52] Dat helpt denk ik ook om er meer draagvlak voor te creëren.

[2:14:55] Dan nog een vraag, voorzitter.

[2:14:57] En ik doe hem maar hier.

[2:14:59] Maar soms heb je hele goede beleidsmedewerkers en die kijken heel goed door stukken heen.

[2:15:03] En die attendeerden mij op het feit dat als ze naar de beleidsbrief keken, daar werd ik heel blij van.

[2:15:08] Ja, hij zit daar, voor zover.

[2:15:11] Wat zijn naam ook weet, minister.

[2:15:13] Maarten van Nieuw-Amerongen, dus onthoud dat.

[2:15:16] Dat is een talent voor de toekomst.

[2:15:18] Maar hij haalt aan het eerst op dat de maritieme maakindustrie wordt genoemd in de beleidsbrief, maar niet in de speerpuntenbrief.

[2:15:25] En andersom, hetzelfde SRGR, dat komt dan niet in het beleidslief terug, maar wel in de spearpunterbrief hè.

[2:15:30] Zit daar ook een bepaalde visie achter of is dat een omissie?

[2:15:33] Zou de minister daar misschien iets op toe kunnen leggen?

[2:15:35] Of denkt u nu ook van, dat is eigenlijk gewoon niet goed gegaan?

[2:15:39] Het is niet zo dat het zweet deze minister nu uitbreekt, maar ik wil wel uw beleidsbedrijf complimenteren met deze scherpte.

[2:15:46] De beleidsbrief zelf was echt bedoeld als een overkoepelend document, meer strategisch en er staat vrij veel niet in die beleidsberief waar wij het vandaag wel met elkaar over hebben.

[2:15:58] Want het is niet het enige wat er niet staat.

[2:16:01] En we hebben daarvoor gekozen omdat we in die beleidsbrief wilden laten zien hoe wij de samenhang zien tussen de verschillende instrumenten handel, ontwikkelingssamenwerking, defensie in dat gehele buitenlandbeleid.

[2:16:13] ...waarom staat dan SRGR er wel in?

[2:16:15] Omdat dat een evidente prioriteit is, bijvoorbeeld ook uit het coalitieakkoord.

[2:16:19] Behoefde dat aanvulling in de beleidsbrief?

[2:16:21] Ja, wij dachten van niet.

[2:16:22] Betekent dat dat de maritieme maakindustrie die genoemd werd... ...in de beleidbrief vervolgens van tafel valt?

[2:16:27] Nee, ook absoluut niet, om maar eens een voorbeeld te noemen.

[2:16:30] Met het Koninklijk Paar mochten we naar onder andere Florida... ...waarin we ons ontzettend hard hebben gemaakt voor de maritiële maakindustrie.

[2:16:37] Ik was zelf...

[2:16:38] Op een handelsmissie in Spanje idem.

[2:16:41] Dus op dat laatste punt hoop ik dat ik de heer Stoffer en zijn beleidsmedewerkers gerust kan stellen.

[2:16:49] Dat ziet er wel naar uit, minister.

[2:16:50] Dank u wel.

[2:16:51] Nog vragen over de blokken draagvlak of visie?

[2:16:54] Zo niet gaan we gauw door naar het blok vrijheden.

[2:17:01] Ja, voorzitter, dank.

[2:17:03] Er vallen een heleboel vragen onder.

[2:17:05] Echt een heleboel vragen.

[2:17:07] Ik pak er nog even weer uit wat ik ook bij de inleiding zei.

[2:17:11] Autocratieën versus democratieëen, doelen van het buitenlandbeleid, bevorderen van welvaart, bevolen van veiligheid, bevoeren van vrijheden.

[2:17:20] Dat is echt wel... ...excidentieel.

[2:17:23] Dus het... ...nogmaals, niet democratie brengen... ...maar wel ons... ...en andere democratische partners... ...weerbaar maken.

[2:17:33] Ervoor zorgen dat instituties werken.

[2:17:35] Er voor zorgen... ...dat het maatschappelijk middenveld... ...die ruimte claimt.

[2:17:40] Dat is essentieel, maar ook... ...door die lens kijken, vind ik.

[2:17:44] Nou, zover zijn we nog niet.

[2:17:46] Dat zei de Kamer ook maar meteen, maar... ...als wij...

[2:17:50] ...met z'n allen, dat geldt niet alleen voor Nederland... ...minder geld voor ontwikkelingssamenwerking... ...voor internationale samenwerking hebben dan voorheen... ...dan moeten we ook nadenken of dat in landen is... ...waar mensen het over het algemeen met ons eens zijn of niet.

[2:18:02] Want er zijn genoeg mensen die onze steun en hulp nodig hebben in de wereld... ...maar daar kunnen we wel kiezen.

[2:18:09] Dat is één.

[2:18:10] Twee, dan de vraag van mevrouw Keugen.

[2:18:12] Overigens niet alleen van me vrouw.

[2:18:13] Een vraag die ik goed snap.

[2:18:16] Er wordt gesproken met de Taliban terwijl vrouwenrechten worden geschonden...

[2:18:19] Lekker heel helder zijn, Nederland herkent de Taliban niet als legitieme vertegenwoordiger van de Afghaanse bevolking.

[2:18:26] Er is geen sprake van normalisatie van de relatie met de Taliban.

[2:18:30] Er zijn geen Taliban-vertegenwoorden in Nederland.

[2:18:34] En de situatie voor vrouwen en meisjes in Afghanistan is echt schrijnend.

[2:18:40] We hebben ons gecommitteerd aan steun voor de Afgaanse bevolking via verschillende lokale organisaties om rechten van vrouw en meid te bevorderen.

[2:18:48] Ik moet er ook bij zeggen, ik heb er zelf een jaar mogen wonen.

[2:18:52] Het is wel ongelooflijk moeilijk op dit moment.

[2:18:55] Want in de beginperiode mochten wel vrouwelijke hulpverleens dus nog in dienst zijn van organisaties.

[2:19:02] Dat mag ook niet meer.

[2:19:03] En ik had vorige week een gesprek met Tom Fletcher.

[2:19:06] En ga met hem in New York een sessie houden over precies dit soort dingen.

[2:19:11] Toegangsprobleem, dit is een toegangsroep.

[2:19:14] Onder andere, en iemand zei genderapartheid.

[2:19:19] Als je ziet hoeveel mensen in nood we zouden kunnen bereiken als deze vrouwen gewoon weer zouden werken, dat is echt ongelooflijk.

[2:19:28] Dat is echt schrijnend.

[2:19:29] Los van de schrijnnende situatie voor vrouwenzelf.

[2:19:31] Dus wij blijven zelf, in EU-verband en VN-ver band, absoluut de Taliban oproepen om vrouwe- en meisjesrechten te verbeteren.

[2:19:45] Twee, mevrouw Dobbe met ook een belangrijke vraag over de antirechtenbeweging.

[2:19:51] Hoe die tegen te gaan, hoe daarmee om te gaan.

[2:19:54] Ook hier geldt weer dat wij die zorgen over die antirechtebewegging natuurlijk delen.

[2:20:01] Want ze ondermijnen mensenrechten, ze onmijnen fundamentele vrijheden en daarmee de waarden en immateriële belangen waar dit kabinet voor staat.

[2:20:09] Ik laat het even hierbij omdat de Kamer heeft ook het kabinet verzocht om een brief weer over te sturen en die komt binnenkort naar u toe.

[2:20:16] Dus ik wil even niet vooruit lopen op deze brief, die komt eraan.

[2:20:21] Maar ik hoop dat u proeft, alleen al in deze paar regels, dat wij op de beschaafde manier zoals het Nederlandse kabinet dat doet, die strijd wel willen aangaan.

[2:20:32] Mevrouw Doppel vroeg ook over de strategie tegen huwelijksdwang en genitale verminking.

[2:20:40] Wij steunden onder het focuskader een groot programma over de schadelijke praktijken in Oost-Afrika, waaronder genitrale verminking en kindhuwelijken.

[2:20:51] Zeer afgestemd op de lokale context, maar bijvoorbeeld ook het Global Program to End Child Marriage, het wereldwijde programma om kindhuwelijk te voorkomen van UNICEF.

[2:21:02] In het verleden overigens ook, herinner ik me, naar initiatief vanuit de VVD, de collega's van minister van Buitenlandse Zaken rondom vakantieperiodes voorlichtingscampagnes.

[2:21:14] Ik weet in alle eerlijkheid niet of die nog gaande zijn, dus ga ik even navragen.

[2:21:18] Dat waren echt goede campagnes om meisjes te waarschuwen en grensbewakers te alerteren op dit soort situaties.

[2:21:29] Om te voorkomen dat meiden worden meegenomen vanuit Nederland naar landen waar dit soort verschrikkelijke mutilaties plaatsvinden.

[2:21:41] Dan komen we bij het maatschappelijk middenveld.

[2:21:50] Wereldwijd neemt natuurlijk de ruimte voor het maatschappelijk middenveld af.

[2:21:55] In sommige landen dramatisch, in andere landen juist heel zachtjes aan, maar sluipenderwijs en zo sluipernderwijs dat je plots toch in een dramatische situatie terechtkomt.

[2:22:05] En ik vind het ongelooflijk belangrijk dat als Nederland andere lande daarop aanspreekt, en ik vind dat het onze plicht is om dat te doen,

[2:22:13] Dat wij ook zelf wel het goede voorbeeld geven.

[2:22:17] En dat betekent dat onze organisaties, of dat nu de pers is of een maatschappelijke organisatie, dat zij een grote mate van vrijheid van meningsuiter genieten.

[2:22:26] Ook om kritisch te zijn, ook om kritischer te zijn op beleid of op het functioneren van deze minister of andere ministers.

[2:22:33] Het kan zijn dat ik dat niet altijd leuk vind, maar ik moet zeggen, telkens als het gebeurt denk ik, jemig, wat is het ontzettend goed dat het kan en dat een journalist hier of een maatschappelijke organisatie hier niet hoeft te vrezen voor repercussies.

[2:22:45] Terwijl het in zoveel andere landen wel het geval is.

[2:22:48] Er zijn natuurlijk grenzen aan, die hebben we ook in de vragen gesteld van de VVD nog een keertje helder aangegeven.

[2:22:55] Bijvoorbeeld het geld wat de Nederlandse overheid geeft is niet bedoeld voor rechtszaak.

[2:22:59] tegen de Nederlandse overheid.

[2:23:00] Ja, dat lijkt me ook evident.

[2:23:03] Maar dat echt, dat zij... dat deze geluiden, of ze nou kritisch zijn of ondersteunen... dat die essentieel zijn... ja, dat vind ik eigenlijk de basis ook van... waarom Nederland zo'n prachtig land is om in te wonen.

[2:23:20] Dan... gendergelijkheid van mevrouw Dobbe... en hoever gendergelijkelijkheid een doel is...

[2:23:28] Wij hebben ons gecommitteerd aan de doelstellingen van het EU Gender Actieplan.

[2:23:34] En daarin ook weergegeven percentages voor integratie van gender in onze programmering.

[2:23:39] Dat is eigenlijk onverminderd.

[2:23:41] En ik denk ook dat de OESO DAC-cijfers laten zien dat Nederland het ook hier gewoon goed doet.

[2:23:47] Ik weet niet of we de streefcijvers helemaal halen, maar volgens mij kruipen we er echt heel dicht tegenaan.

[2:23:51] Zodanig dat ik denk, ja oké, de slingers hoeven niet uit, maar we doen dat gewoon goed, vind ik.

[2:23:57] Mevrouw Dobben, maar ik denk dat ook de heer Stoffer daarnaar vroeg.

[2:24:02] Die vroegen op verschillende manieren naar het VN-verdrag in zaken de rechten van personen met een handicap.

[2:24:09] En de uitgangspunten van dat VN verdrag zijn geïntegreerd in het bredere beleid van ontwikkelingssamenwerking.

[2:24:18] En dat betekent ook dat bij de ontwikkeling en de uitvoering van programma's...

[2:24:22] Inclusiviteit geldt als leidende principe zodat niemand wordt uitgesloten.

[2:24:26] En dat omvat vanzelfsprekend ook de toegankelijkheid van programma's voor mensen met een beperking.

[2:24:37] Vrouwenrechten die hebben beantwoord, dan ben ik denk ik aan het einde van het blokje vrijheden.

[2:24:42] Dank u wel minister.

[2:24:42] Gaan we even kijken.

[2:24:43] Ik had in ieder geval mevrouw Kreuger als eerste en ik zie dan ook de heer Bemenga.

[2:24:47] Mevrouww Kreuger.

[2:24:49] Ja, voorzitter.

[2:24:50] Een hele duidelijke stevige taal van de minister over de Taliban.

[2:24:56] Nederland herkent de Taliban niet.

[2:24:58] Er is geen sprake van normalisatie.

[2:25:00] En dan is toch mijn vraag het feit dat ook een vertegenwoordiger van de Nederlandse overheid in gesprek gaat met de Taliban in Europa...

[2:25:10] Dat leidt toch tot normalisatie.

[2:25:12] Dan is het toch volstrekt logisch dat Afghanen in Nederland verbijsterd kijken hoe dit kan en zich ongelooflijk veel zorgen maken over dat een regime wat leid tot genderapartheid, wat gruwelijk is, dat dat op deze manier wordt genormaliseerd.

[2:25:32] Ik snap de vraag.

[2:25:33] En misschien toch nog een keertje inderdaad.

[2:25:36] De Taliban wordt op geen enkele manier herkend.

[2:25:38] Wat wel zo is, is dat op technisch niveau in Brussel bij de Europese Commissie er gesprekken zijn bijvoorbeeld over consulaire zaken of over uitvoering van bepaalde terugkeerzaken.

[2:25:49] Kijk, ik snap heel goed dat vanuit het oogpunt van zo ver mogelijk wegblijven van een verwerpelijk regime je het liefst überhaupt geen enkel contact zou willen hebben.

[2:26:00] Maar ik zou zeker niet meegaan in het verhaal dat dit contact betekent dat we ook maar in de buurt komen van erkenning.

[2:26:06] Dit is op zeer laag technisch niveau praten over dingen die soms ook voor Nederland van essentieel belang zijn.

[2:26:12] Maar nogmaals, ik zeg het ook, ik weet niet of er iemand luistert vanuit de Afghaanse diaspora, maar dan wellicht via de contacten van mevrouw Keuger.

[2:26:20] Op geen enkele manier willen wij in de buurt komen van dat regime.

[2:26:23] Wij erkennen het niet.

[2:26:24] Ze hebben geen vertegenwoordigers hier.

[2:26:26] Punt.

[2:26:30] Mevrouw Kreuger.

[2:26:32] Ja, voorzitter.

[2:26:34] Dat kan de minister met veel stelligheid zeggen.

[2:26:37] Alleen het feit dat je in Europa, in Brussel... met vertegenwoordiger van de Taliban om de tafel gaat... om te praten over...

[2:26:50] Terugkeer van uitgeprocedeerde asielzoekers, terugkeer voor mensen.

[2:26:56] Dat betekent toch een normalisering?

[2:26:58] Het feit dat wij met dat regime overleggen en dat Nederland daar aanschuift is toch een normaalisering.

[2:27:04] Dus dat staat dan toch haaks op wat de minister hier zegt.

[2:27:07] Mevrouw de voorzitter, dat ben ik niet eens met mevrouwe Kreuger.

[2:27:13] Om nogmaals, misschien dat ik een onderwerp erbij moet halen waar wij het allemaal met elkaar over hebben gehad.

[2:27:18] De ingewikkelde humanitaire situaties in verschillende landen.

[2:27:23] Er is geen enkele manier waarop Nederland iets zou kunnen betekenen voor noodhulp of de verbeterde toegang van noodhulpen in Afghanistan zonder ook daar af en toe een punt van te maken.

[2:27:36] Vinden we dat dan ook normalisatie?

[2:27:38] Ja, ik vind het niet.

[2:27:39] Ik vind het ook van groot belang... Kijk, de Kamer gaat uiteraard helemaal over de eigen woorden.

[2:27:45] Maar als we dit groot maken, ben ik ook een beetje bang dat het lijkt op normalisatie.

[2:27:48] Terwijl het op geen enkele manier normalisatiën is.

[2:27:51] Het is voor de essentiële dingen contact onderhouden omdat het soms simpelweg niet alles kan.

[2:27:57] Ik snap heel goed dat dat voor consulaire zaken moet, voor terugkeer moet.

[2:28:00] Maar ook als je wilt opkomen voor meisjes en vrouwen in Afghanistan, zul je af en toe die contacten moeten hebben.

[2:28:07] Dat kan niet anders.

[2:28:08] Maar dat is geen erkenning.

[2:28:09] Ik zeg het nogmaals.

[2:28:17] Meneer Babenga.

[2:28:19] Dank u wel, voorzitter.

[2:28:20] En dank ook aan de minister voor heldere taal over de Taliban en dat...

[2:28:26] er op geen enkele manier sprake zou moeten zijn van normalisatie van de Taliban.

[2:28:32] En dat hij zich ook wil inzetten inderdaad tegen de genderapartheid wat daar plaatsvindt.

[2:28:39] Ik heb volgens mij ook nog een concrete vraag gesteld afkomstig vanuit de diaspora, de Afghaanse diaspora in Nederland, als het gaat om het betrekken van de diasporan in het maken van beleid of de minister bereid is om met ze in gesprek te gaan.

[2:28:57] Ja, voorzitter.

[2:29:00] Kijk, ik denk dat het van belang is en zeker ook als ik via mevrouw Kreuger proef dat er wat onrust is.

[2:29:07] Ik denk dat dan ook belangrijk is dat er gelegenheid is om goed naar die zorgen te luisteren.

[2:29:12] Want het zou zonde zijn als misverstandig leiden tot gevoel van onrust of verdriet of dat soort zaken die ik me over het goed kan voorstellen.

[2:29:21] Als je weet waarvoor deze mensen hebben moeten vluchten, is dat alleen maar begrijpelijk.

[2:29:25] Dus ik denk that we dat heel graag doen.

[2:29:29] Dank voorzitter.

[2:29:32] Dan een andere vraag, omdat de minister net sprak over het belang van het bevorderen van vrijheden en ook het belang voor het beforderen van democratie.

[2:29:41] En zoals ik ook de beleidsbrief gelezen heb, lees ik het ook.

[2:29:45] vanuit de kern eigenlijk.

[2:29:48] Wat is het kompas van ons buitenland beleid?

[2:29:51] En dan kom ik toch terug naar artikel 90 van de grondwet, waarin staat de regering bevordert de ontwikkeling van de internationale rechtsorde.

[2:30:00] Ik heb de minister de afgelopen periode echt goede dingen zien doen.

[2:30:03] In Gaza zien uitspreken tegen de blokkade van humanitaire hulp.

[2:30:09] Libanon zich uitspreekt tegen de aanvallen

[2:30:00] Ik heb de minister de afgelopen periode echt goede dingen zien doen.

[2:30:03] In Gaza zien uitspreken tegen de blokkade van humanitaire hulp.

[2:30:09] Libanon zich uitspreek tegen de aanvallen bij medische hulpverleners.

[2:30:15] En ook in zijn bezoek aan China zich uitgesproken tegen behandeling van de Oeigoeren.

[2:30:22] Dat stemt hoopvol.

[2:30:24] En toch zou ik graag ook van de minister willen weten op welke manier

[2:30:27] Of ziet de minister artikel 90 als leidend uitgangspunt voor de brede buitenlandbeleid en BAOS?

[2:30:33] Zo ja, op welke manier gaan we dit terugzien in het beleid?

[2:30:38] Het is dat ministers niet gaan over de inrichting van het gebouw, maar wat mij betreft zou een grote neon letters de tekst van artikel 90 bij de entree van ons gebouwen staan.

[2:30:48] Maar laat ik in algemene zin zeggen dat natuurlijk voor het hele kabinet geldt dat de grondwet ons kompas is.

[2:30:54] En dat geldt niet alleen in artikel 19.

[2:30:56] Al mijn collega's zijn ook gehouden aan en ik zelf ook aan de andere artikelen.

[2:31:00] Dat geldt ook voor mijn collega de minister van Buitenlandse Zaken.

[2:31:05] Ik moet daarbij wel zeggen dat in toenemende mate natuurlijk we merken dat ook dat een strijd is tussen aanhangstekens.

[2:31:12] Het is niet evident dat onze opvattingen over vrijheden, over recht, rechtvaardigheid gedeeld wordt op dit moment door veel andere landen in deze wereld.

[2:31:24] En dat zelfs sommige van onze oudste bondgenoten niet meer helemaal op de lijn zaten waar ze vroeger op zaten.

[2:31:30] En ik vind dat het ons niet ontslaat van de plicht om daar iets mee te doen.

[2:31:33] Sterker nog, het maakt het urgenter om daar opvolging aan te geven.

[2:31:40] Dank u wel minister.

[2:31:41] Ik zie nog een vraag van Wout Dobbe.

[2:31:45] Ja, dank u wel.

[2:31:46] Ja, nog een vraag, omdat ik het antwoord over de Taliban en vrouwenrechten wel wat ingewikkeld vind, om heel eerlijk te zijn.

[2:31:52] Want ik snap het, hè, dat de minister afstand neemt van het beleid dat de Taliban op dit moment voert in Afghanistan.

[2:32:00] En terecht, want wij hebben ook de vrouw gesproken die daar zijn gevlucht.

[2:32:06] We hebben de organisaties gesproven die nog actief proberen te zijn in Afghanistan en vrouwen worden letterlijk onzichtbaar gemaakt in die samenleving.

[2:32:15] Alle ergste genderapartheid die er bestaat nu op dit moment in de wereld.

[2:32:20] En het is goed dat de minister daar afstand van neemt.

[2:32:22] En tegelijkertijd horen we dan dat Nederland een voortrekkersrol wil spelen als het gaat over vrouwenrechten.

[2:32:27] Maar dat staat wel haaks op het feit dat er nu vanuit de EU een deal gesloten gaat worden.

[2:32:32] Of in ieder geval dat de EU voornemens is om een deal te sluiten met de Taliban.

[2:32:36] Daar moet de minister dan toch ook afstand van nemen.

[2:32:38] Die moet dan toch zeggen, er kan geen sprake zijn van een deal met de Taliban.

[2:32:43] Eerst moet die situatie voor vrouwen en meisjes in Afghanistan beter.

[2:32:54] Want een deal klinkt alsof er iets met een hele grote strik gaat gebeuren.

[2:32:59] Kijk, gesprekken op technisch niveau zijn niet meteen hele grote politieke afspraken.

[2:33:04] Er is geen erkenning, er is geen sprake van toenadering.

[2:33:09] En toch...

[2:33:13] Wij delen de doelstelling dat de situatie voor vrouwen en meisjes in Afghanistan volstrekt onacceptabel is.

[2:33:21] Want mevrouw Dobbe zegt terecht, ze worden...

[2:33:24] uitgegumd.

[2:33:25] Ze worden onttrokken aan het overbare leven.

[2:33:27] Ze mogen gewoon helemaal niks meer.

[2:33:31] Dat is waar wij de Taliban zelf in Europees verband en VN-verband op aanspreken.

[2:33:37] Keer op keer op keer.

[2:33:38] Dat waar wij organisaties in Afghanistan, die met Afghanen werken, proberen te ondersteunen.

[2:33:45] Hopelijk zal dat ook in gesprekken met de Afghaanse diaspora helder worden.

[2:33:50] Dat doen we ook graag met hen.

[2:33:52] Dat is onze inzet, dat is de kern van onze inzicht.

[2:33:54] En dan doen die technische gesprekken vind ik zelf helemaal niks aan af.

[2:34:00] Mevrouw Dobbe?

[2:34:00] Maar het is natuurlijk wel zo, het doet er heel veel aan af, want op het moment dat je met een regime op tafel gaat om afspraken te maken, dan doe je dat met het doel om een deal te sluiten, om die afspragen te maken met de Taliban.

[2:34:14] Dus als je zegt vrouwen worden uitgegumd in de Afghaanse samenleving en tegelijkertijd ga je met het regime

[2:34:20] die dat doet, een deal proberen te maken, dan staat dat wel degelijk haaks op elkaar.

[2:34:26] En ik vind het zorgelijk dat deze minister daar geen afstand van wil nemen, dat hij zich niet verzet tegen het maken van afspraken met de Taliban, het sluiten van een deal met de taliban, als de rechten van vrouwen nog zo ontzettend fundamenteel worden geschonden.

[2:34:41] Dat kan toch niet aan de orde zijn?

[2:34:42] Daar moet Nederland toch afstand voor nemen?

[2:34:46] Ja, mevrouw de voorzitter.

[2:34:48] Ik denk eigenlijk dat mevouw Dopp en ik het helemaal niet oneens zijn.

[2:34:51] Dus ik weet niet zo goed waar ze hoopt te landen.

[2:34:55] Ik kan het denk ik niet stelliger zeggen dan ik het net heb gezegd ook in de richting van mevhouw Kreuger.

[2:35:03] Op geen enkele manier streeft Nederland de normalisatie van het Taliban-regime na.

[2:35:12] MevrouW Kreuger

[2:35:15] Voorzitter, dat kan wel de wens zijn van de minister.

[2:35:19] Maar op het moment dat er een gesprek plaatsvindt op verzoek van de EU, waarbij de Taliban afreist naar Brussel en na afloop de Taliban het heeft over een historisch bezoek en deze afspraak viert, dan kan dat toch niet anders gezien worden dan een stap richting normalisatie?

[2:35:42] Want de minister schetst het als, ach ja, dat is gewoon een heel technisch gesprek en we hebben wel vaker een technischgesprek.

[2:35:48] Nee, dit was een kentering.

[2:35:50] Het was na vijf jaar de Taliban in Brussel op bezoek en na afloop vierden ze het als een historische feit.

[2:36:01] Dus dan vraag ik toch aan de minister hoe hij dan reflecteert op het feit dat de Taliban dit zelf zo noemt.

[2:36:07] als toch een stap in de legitimering en de normalisering met name van de Taliban als gesprekspartner.

[2:36:15] Ik zal niet ingaan op wat de Taliban zelf historisch noemt.

[2:36:21] Elke land, elke organisatie gaat over zijn eigen framing.

[2:36:27] Maar het feit dat er technische gesprekken plaatsvinden over vrijwillige terugkeer van personen zonder verblijfrecht in de EU, over consulaire zaken, vind ik gewoon echt geen normalisering.

[2:36:39] Het is ook geen erkenning.

[2:36:40] Dat moeten we ook niet zo noemen.

[2:36:42] Namelijk het tegenovergestelde gaat er gebeuren.

[2:36:44] De Taliban kleept dit denk ik ten onrechte als een historische kentering.

[2:36:48] Als we daarin meegaan, dan wordt het een historisch kentring.

[2:36:50] Want dan krijgen ze namelijk hun gelijk.

[2:36:52] Het ís niet zo.

[2:36:55] Dan wil ik toch dit onderwerp nu even sluiten, want we hebben nog vier blokken te gaan in iets meer dan twintig minuten.

[2:36:59] Dus met gezwinde spoed, minister, naar het blokje voedselzekerheid.

[2:37:04] Dat kan ik ook ondanks het belang toch kort doen.

[2:37:09] Want mevrouw Van Ark vroeg over de prioriteit daar.

[2:37:13] Dat is een strategisch speerpunt van het buitenland en het ontwikkelingsbeleid.

[2:37:17] Dat hebben we ook meer uitgebreid kunnen toelichten.

[2:37:21] Ik weet in alle eerlijkheid niet, want het staat volgens mij niet op de agenda nu, maar er is een Kamerbrief toegegaan over de reactie op het AIV-advies over voedselzekerheid.

[2:37:33] Daarin wordt dat niet alleen bevestigd, maar wordt het ook nog een keer uitgewerkt wat voor strategische opdracht het is om de meest kwetsbare mensen en landen te helpen.

[2:37:45] Maar het houdt natuurlijk ook concreet verband met doelstellingen op het gebied van veiligheid en welvaart en vrijheid.

[2:37:49] Ik laat het eventjes hierbij.

[2:37:51] Die brief zal ongetwijfeld nog wel later, denk ik, in een debat uitgebreider naar voren komen.

[2:37:55] Maar echt een belangrijk speerpunt.

[2:37:59] Migratie.

[2:38:00] We hebben nog mevrouw Van Ark en daarna heb ik ook nog klimaat als blokje genoteerd.

[2:38:05] Ja, dat komt eraan.

[2:38:07] Ja, mijn vraag gaat dan...

[2:38:08] Dank u wel en fijn ook dat de minister ziet dat dit een belangrijk thema is.

[2:38:14] Mijn vraag gaat specifiek over die Global Gateway.

[2:38:16] Want er zijn een aantal thema's daar als prioritair aangemerkt.

[2:38:22] Ik denk aan connectiviteit, klimaat, energie, transport.

[2:38:26] Maar ik mis daar wel voedselzekerheid als echt prioritair.

[2:38:29] Is de minister...

[2:38:31] ...het met ons eens dat het goed zou zijn om in Europa te pleiten... ...om dat ook tot een prioritaire thema te maken.

[2:38:36] Ja, voorzitter.

[2:38:37] En ik denk dat dat een omissie is, want dat doen we ook.

[2:38:39] Ik noem bijvoorbeeld de Nederlandse bijdrage aan de Lobito-corridor.

[2:38:46] Een prachtig voorbeeld is denk ik ook voor de andere lidstaten... ...hoe we de agro-foodsector in dit geval kunnen betrekken bij de Global Gateway.

[2:38:56] Dus ja...

[2:38:58] In het kort, het antwoord op deze vraag is absoluut en zeker.

[2:39:03] Dan migratie.

[2:39:06] Mevrouw Maes had daar een aantal vragen over.

[2:39:11] En ik ga eerst een kleine kanttekening praten, omdat het kabinet gaat komen met een heel uitgebreide samenhangende brief over internationale migratiesaanwerking.

[2:39:21] Die gaat nog komen.

[2:39:23] En in die brief zullen ook de kabinetsreacties op de IOB en...

[2:39:29] Was het andere de AIV, zeg ik uit mijn hoofd?

[2:39:31] Weet ik even niet zeker.

[2:39:32] De AIV die zullen daarin meekomen.

[2:39:35] Dus ik wil even voorkomen dat ik daarvoor uitloop voordat het geheel en integraal naar u toe komt.

[2:39:46] Kijk, in algemene zin misschien zijn een aantal dingen denk ik van belang.

[2:39:52] Wij zetten in op inclusieve opvang in de regio...

[2:39:55] Bredere samenwerking met partnerlanden langs migratieroutes en het afhandelen van asielprocedures buiten de EU.

[2:40:03] En als ik kijk even, laat ik als eerst even kijken naar de opvang.

[2:40:09] De opvangen in de regio.

[2:40:11] Daar is Nederland denk ik een van de meer innovatieve voorlopers.

[2:40:16] Met programma's die bijvoorbeeld in Libanon, waar ik...

[2:40:21] Mede dankzij de afspraken met PRO extra financiering ter beschikking had voor opvang in de regio.

[2:40:26] Die zijn gewoon essentieel.

[2:40:27] En VN-organisaties die daaraan meewerken, die vinden dat ook essentieels.

[2:40:30] We merken ook dat overheden bij wie we dit doen hier heel dankbaar voor zijn.

[2:40:35] Omdat onze programma's uitgaan van 50% voor de gastgemeenschap, 50% for vluchtelingen of ontheemden.

[2:40:40] Waardoor ook het draadvlak lokaal blijft bestaan.

[2:40:43] We zien tegelijkertijd ook wel dat andere landen zich een beetje hieruit terugtrekken.

[2:40:47] Dus na de grote Syrië-crisis was dit populair, tussen aanhalingstekens.

[2:40:51] Dat is nu echt een stuk minder.

[2:40:54] Nou, dat is waarom Nederland daar intensief op blijft inzetten.

[2:41:00] Mevrouw Maas vroeg ook naar terugkeer.

[2:41:02] Ook daar zal in die brief uitgebreid op worden ingegaan.

[2:41:08] Mag ik één observatie delen misschien van alle gesprekken die ik daar zelf over heb gevoerd met verschillende landen van Egypte tot Libanon en ver daarbuiten.

[2:41:18] Veel van deze landen zijn best bereid om te praten over terugkeer.

[2:41:23] Maar wat heel vaak meteen terug op tafel komt is, maar zit er dan ook iets in voor onze beroepsbevolking?

[2:41:29] Zit er dan iets in op het gebied van arbeidsmigratie, circulaire migratie?

[2:41:32] Want dan kunnen we het ook thuis in eigen huis goed uitleggen dat we dit doen.

[2:41:36] Dus ik hoorde ook de vraag van mevrouw Maas over druk en andere zaken.

[2:41:42] Ook daar zullen we op ingaan.

[2:41:43] Daar wil ik niet al te ver voor uitlopen, maar ik denk wel dat als je ziet naar wat effectief werkt en waar er om wordt gevraagd, dan is het deze combinatie.

[2:41:54] Dat is één.

[2:41:54] En twee, als ik gewoon eens één voorbeeld nog eruit mag nemen, Syrië, waar evident...

[2:42:00] de ambitie van de minister van Asiel en Migratie is om te kijken wat we daaraan vrijwillige terugkeer kunnen bewerkstelligen.

[2:42:09] Libanon besprak met de president, die had over honderdduizenden Syriërs die zijn teruggegaan vanuit LibanON naar Syrije en natuurlijk nog een heleboel die ook nog moeten gaan.

[2:42:17] In Jordanië idem.

[2:42:19] En in Europa zitten wij

[2:42:21] in concurrentie dus aangesteken is met ook diverse andere landen die er op dezelfde manier tegen aankijken.

[2:42:26] En ik denk, voor ons als Nederland en als kabinet een belangrijke vraag, hoe zorgen we ervoor dat we niet alleen bijdragen aan de wederopbouw in Syrië voor de Syriers, maar ons ook zo positioneren ten aanzien van het Syrisch regime, dat als ze moeten samenwerken met een land op het gebied van terugkeer, dat ze dat met ons willen doen.

[2:42:42] Dat is niet zo'n makkelijke vraag.

[2:42:44] Want als ik zie wat andere landden allemaal hebben geprobeerd en hoeveel geld daar naartoe is gegaan en mee is gemoeid en welke effecten zij daar hebben bereikt,

[2:42:51] Dan is dat nog niet om over naar huis te schrijven.

[2:42:53] Maar ik snap alle vragen van mevrouw Maas ook goed, maar die brief komt er dus nog aan.

[2:42:58] Hetzelfde geldt ook voor de organisatie van de asieltop.

[2:43:02] Daar wordt uiteraard nog steeds behoorlijk hard aan gewerkt.

[2:43:08] Dat was mevouw de voorzitter het kopje migratie.

[2:43:12] Mevrouw Maas.

[2:43:14] Ja, dank voorzitter en minister voor de antwoorden.

[2:43:18] Helder.

[2:43:20] Het is wel zo dat mijn collega Elian geloof in mij ook al vragen heeft gesteld.

[2:43:25] En dat er toen door de heer Van der Brink een antwoord kwam van er komt snel een brief.

[2:43:30] Dus ik wil eigenlijk wel heel graag iets weten over op welke termijn die brief dan komt.

[2:43:35] Want het zou wel echt heel fijn zijn als we dit bijvoorbeeld mee kunnen nemen in de raadslaging over de begrotingen.

[2:43:41] Ja.

[2:43:42] Ja, dat laatste lijkt me in alle eerlijkheid, dat gaat sowieso lukken.

[2:43:47] Gelet op de datum van de begrotingsbehandeling.

[2:43:49] Want ik vermoed dat uw collega's in de commissie Asiel en Migratie datzelfde willen.

[2:43:53] In alle eerelijkheid, ik heb nu net een eerste schets op mijn bureau gehad van de opzet.

[2:43:57] Dus ik weet niet helemaal wat het proces is.

[2:43:59] Ook omdat het meerdere departementen beslaat wanneer dit tot afronding komt.

[2:44:03] Maar ik durf zonder enige voorbehoud te zeggen dat die brief er voor de begrotingbehandelingen van beide ministeries zal zijn.

[2:44:09] Deze noteren wij aan onze toezegging, dat voor de begrotingsfraude van beide ministeries die brief is.

[2:44:13] Ik zie mensen naast mij schrikken, maar goed, we gaan eruit komen.

[2:44:18] Ik zien geen verdere vragen.

[2:44:19] Gaan we nu door het bloekje klimaat?

[2:44:21] Klimaat, ja.

[2:44:23] Mevrouw Keuge vroeg de inzet voor de klimaattop.

[2:44:28] Die inzet wordt per brief in oktober voorgelegd.

[2:44:33] Het gaat natuurlijk over het volume van klimaatfinanciering, maar ook over de kwaliteiten en de toegankelijkheid.

[2:44:39] En op het gebied van kwaliteit zou ik willen zeggen dat wij een groot deel besteden aan adaptatie, dat onze financiering toegankelijk is en dat wij ook een betrouwbare partner daar zijn.

[2:44:48] Mevrouw Keurig vroeg ook naar het vorige kabinet dat fors bezuinigt op klimaatfinanciering.

[2:44:55] Zonder al te zeer te vooruit te willen of te kunnen lopen op Prinsjesdag zal ik zeggen dat we willen dat de Nederlandse rol in de mondiale klimaatagenda wordt hersteld en wordt versterkt.

[2:45:05] In maart hebt u van onze brief gekregen, hebben we ook een debat overgevoerd over de belangrijkste accenten en wij steunen ook partners en organisaties die de internationale klimaatagenda vorm willen geven.

[2:45:17] Bijvoorbeeld morgen lanceren we het zogenaamde Dutch Diamond Partnerships en dat is dan weer gericht op duurzame en klimaatvriendelijke sectorverantwoordelijkheid op het gebied van voedsel en van water.

[2:45:29] En dus oktober een brief met nadere informatie.

[2:45:40] Dan vroeg mevrouw Kreuger...

[2:45:44] Nee, dan komen we bij het blokje Oekraïne.

[2:45:50] Ja.

[2:45:50] Ja?

[2:45:54] Ja, mevrouw Kreuger heeft de vraag niet beantwoord, geeft zij aan.

[2:45:56] Maar ze heeft geen interrupties meer.

[2:45:58] Dus ik weet niet of u hem nog kunt vinden.

[2:45:59] Als mevouw Kreurger kan vertellen welke vraag dat is, dan kan ik proberen die vraag ook nog te beantwaarden.

[2:46:03] Nou, voor deze keer gaat het gaan uitbeelden.

[2:46:05] Dat is dan een soort hintschingen doen.

[2:46:07] De Europese bossenwetgeving en hoe die uitvoer daarvan bijdraagt aan ons internationaal klimaatbeleid.

[2:46:12] Of ook lokale organisaties daarop ondersteunen.

[2:46:18] Ik moet hier van eerlijk zeggen, stomp de tijd, komen we even op terug.

[2:46:23] Ja, ja.

[2:46:25] noteren wij als schriftelijke reactie volgt.

[2:46:28] Binnen wanneer kunnen we die verwachten?

[2:46:31] Nou, dat doen we volgende week.

[2:46:32] Volgende week, dank u wel.

[2:46:34] Ja, mevrouw Maas, Oekraïne.

[2:46:39] Zij zegt terecht, ze legt terecht denk ik de nadruk op het ongelooflijk belang dat wij Oekrage steunen, zeker in deze tijd.

[2:46:46] Oekraine, militair momentum.

[2:46:49] Maar nu door tekort aan luchtverdediging toch harde klappen omdat Rusland ballistische raketten blijft sturen.

[2:46:55] En dat betekent een aantal zaken.

[2:46:58] Eén is dat het van allergrootste belang is, dat is niet mijn beleidsterrein, maar dat we er natuurlijk voor zorgen dat de Oekraïnse luchtverdediging weer adequaat is.

[2:47:07] En ik weet dat de minister-president, de minister van Defensie en de minister voor Buitenlandse Zaken in elk contact wat zij hebben met landen die nog beschikken over lucht- verdedigingswapens daar enorm op hamer.

[2:47:15] Of dat nu de Verenigde Staten of andere Europese bondgenoten is waarvan we weten dat ze die nog in voorraad hebben.

[2:47:22] Dat is één.

[2:47:24] Voor deze winter, want we hebben afgelopen winter gezien hoe ongelooflijk moeilijk Oekraïne het heeft gehad... ...is denk ik onze kernprioriteit energiesteun.

[2:47:32] Want het doel van Rusland is om de mentaliteit, de mentale weerbaarheid van Oekrainers te breken... ...door ze letterlijk en figuurlijk in de kou te zetten.

[2:47:42] Dus wij zijn een van de grootste donoren op energiesteun...

[2:47:46] Wij zullen dat deze winter ook nadrukkelijk doen.

[2:47:50] En dat geldt ook voor de watervoorziening die deze zomer nadrukkelijker is geraakt.

[2:47:56] Mevrouw Maes noemde ook nog een aantal andere zaken die ook financiering van ons krijgen voor de duidelijkheid.

[2:48:01] Maar ik wilde deze twee er even uitlichten omdat ik denk dat dat echt de kern is van wat wij doen.

[2:48:06] Ik zou ook nog kunnen stilstaan bij dat de NAM allerlei onderdelen daar naartoe stuurt.

[2:48:11] Maar ook dat is in het kader van de energiesturm.

[2:48:17] Dan komen we bij het blokje overig.

[2:48:21] En met excuus altijd voor die titel, we gaan er een keer iets beters voor bedenken.

[2:48:32] Ebola.

[2:48:38] Ja, wat ik meteen maar wil zeggen is dat het feit dat het in dit blokje zit niks zegt over de aandacht die het ministerie daarvoor heeft.

[2:48:49] Daar heb ik recent gesproken met de chef van de Wereldgezondheidsorganisatie specifiek om te praten over wat we nu nog kunnen doen, want Nederland doet financieel veel aan...

[2:48:59] Steun voor de Wereldgezondheidsorganisatie om daar de klap op te vallen.

[2:49:02] We hebben ook meer steun gegeven, 7 miljoen extra, voor de bestrijding van ebola.

[2:49:07] Maar ik heb ook met hem gesproken over ja, maar wat is er nu meer nodig?

[2:49:10] Want het is niet alleen maar geld.

[2:49:12] En we kwamen daar ook uit op zaken als de conflicten, paramilitaire eenheden die daar zitten, het bouwen van trust.

[2:49:22] Het is niet evident dat de bevolking daar vertrouwen heeft dat ze zich willen laten behandelen.

[2:49:26] Het voorkomen van verspreiding over bepaalde grenzen heen.

[2:49:31] Dus daar kijkt Nederland zeer nadrukkelijk naar, omdat wij ook zien wat de heer Bamenka en anderen van u zien, dat deze crisis echt groter is dan de voorgaande.

[2:49:40] Mevrouw Biatti vroeg nog, dat hadden we eigenlijk eerder moeten behandelen, maar hoe non-governmenteel zijn NCO's?

[2:49:47] Het feit dat ze publieke financiering ontvangen betekent natuurlijk niet dat ze niet meer de status van niet-governmenteel hebben, zolang deze organisatie onafhankelijk bestuurd wordt en autonoom opereert.

[2:49:58] En voor alle uitgaven van het BOS-begroting geldt dat er echt uitgebreide verantwoording moet worden afgelegd via de gebruikelijke procedures.

[2:50:08] Dus verplichte rapportages over activiteiten, openbaar publiceren, inclusief financiële verantwording.

[2:50:14] Er is een enorm harde afspraak met deze sector over misstanden, hoe die te rapporteren, hoe daarmee om te gaan, hoe dit te voorkomen.

[2:50:24] En wij beogen de onafhankelijkheid van deze organisatie natuurlijk verder te stimuleren.

[2:50:29] Omdat hoe onafvankelijker ze zijn, ook hoe sterker ze weer staan in andere landen.

[2:50:36] Dan, voorzitter, wapenexportcriteria.

[2:50:39] Een vraag van mevrouw Dobbe.

[2:50:42] Ja, cruciaal, en zo zijn de wapennexportkriteria ook bedoeld, dat wij ervoor zorgen dat de wapers die wij exporteren naar derde landen,

[2:50:53] ...niet alleen wij, maar ook andere Europese lidstaten... ...dat die daar niet misbruikt of omgeleid kunnen worden.

[2:51:00] En dat betekent ook dat Nederland streng toetst langs die wapenexportcriteria.

[2:51:07] In sommige landen, in het geval van Israël, zeer streng.

[2:51:11] In andere landen hebben we natuurlijk een heel langdurige partnerschapsrelatie... ...of zijn NAVO-landen, geldt er een ander regime.

[2:51:17] Maar die wabenexpoortcriterieën en het regime wat daarbij hoort...

[2:51:21] Die staat centraal.

[2:51:24] En datzelfde geldt voor het voorkomen van schendingen van mensenrechten, het internationaal recht of het risico op omleiding.

[2:51:33] Tot slot, maar zeker niet als laatste.

[2:51:35] Mevrouw Kreugen vroeg naar de stand van zaken medische evacuaties.

[2:51:41] Ik kan alleen maar onderstrepen dat ik met haar eens ben dat het te lang duurt.

[2:51:46] Ik hoop ook daar snel duidelijkheid over te geven zoals afgesproken in september.

[2:51:51] Ik heb ook in bredere zin recent weer herhaald, ook op aangeven van zeer zorgwekkende signalen van het Rode Kruis, hoe onacceptabel de situatie op dit moment in Gaza is.

[2:52:05] En wij zijn veelvuldig met de wereldgezondheidsorganisaties en met organisaties als Save the Children in gesprek om dit programma zo goed en zo omvangrijk als mogelijk vorm te geven.

[2:52:16] En zoals afgesproken zal dat echt in september zijn.

[2:52:20] Dus u hoeft niet, ik weet dat u veel te lang wacht, daar hebt u ook echt gelijk in, daarvoor excuses, maar het gaat in september komen.

[2:52:34] Ik ga ook nog proberen mevrouw Kreuger te bedienen op ontbossing.

[2:52:42] Omdat haar punt hier is dat ontbossingen leiden tot veel uitstoot.

[2:52:46] En die Europese richtlijn gaat ontbossing en bossendegradatie, om het zo maar te noemen, tegen.

[2:52:52] En draagt dus ook bij een internationale klimaat doorstellingen.

[2:52:56] Wij steunen die verordening uiteraard.

[2:52:58] En wij zetten in algemene zinnen in op flankerend beleid voor boeren en lokale gemeenschap om te helpen bij de uitvoering.

[2:53:05] En dan ook met specifieke aandacht voor duurzaam bosbeheer en hun rechten.

[2:53:09] Voor het betreft de specifieke inzet met Papenwaar moet ik u even verwijzen naar de brief die wij gisteren volgens mij naar u hebben doorgestuurd.

[2:53:15] Een reactie op die specifieken vragen.

[2:53:18] Dan hoop ik dat ik daarmee aan al uw vragen recht heb gedaan.

[2:53:23] Dat ga ik zo nog even voor u controleren.

[2:53:25] Maar eerst even mevrouw Dobben interruptie en dan nog de heer Bamenga.

[2:53:27] Ja, dank u wel.

[2:53:28] Kijk, dat gaat over wapenexport.

[2:53:30] En ik schetste de situatie nu in de wereld... waarin er intensief wordt geïnvesteerd in defensie.

[2:53:35] Dus de wapenproductiecapaciteit neemt enorm toe.

[2:53:39] En dus ook het aantal wapens wat rondcirculeert in de Wereld.

[2:53:43] En daar denk ik dat de minister wel een antwoord op moet geven... dat niet al die wapenen zullen gebruikt worden binnen Europa... om de defensiecapasiteit in Europa te versterken.

[2:53:52] Niet al die zullen naar Oekraïne gaan.

[2:53:53] Een deel van die wappen zal naar het buitenland gaan.

[2:53:56] Tegelijkertijd worden de wapenexportcriteria, waarvan de minister zegt dat die zo belangrijk zijn, versoepeld.

[2:54:02] En daar vroeg ik een reflectie op.

[2:54:04] En die heb ik niet gekregen.

[2:54:07] Ja, voorzitter.

[2:54:08] Ik denk dat in algemene zin misschien drie dingen.

[2:54:11] Eén is, in deze tijden moet ik eerlijk zeggen, en ik weet niet of ik dat...

[2:54:17] of ik dat vijftien jaar geleden had gezegd, maar prijs ik me wel gelukkig met de innovatieve industrie die ook Nederland op dit gebied heeft.

[2:54:25] Omdat, hoewel ik het liefst zou zien dat wapenproductie niet nodig zou zijn, dat is natuurlijk de allerbeste situatie, ik wel moet concluderen, gewoon naar aanleiding van de situatie in Oekraïne, dat het ongelooflijk belangrijk is om een eigen wapENproductie te hebben.

[2:54:39] En dat ik ook zie dat het momentum wat Oekraine heeft voor een heel groot deel te danken is

[2:54:45] aan belangrijke Nederlandse inzet.

[2:54:48] Dat is één.

[2:54:48] Twee, wat mevrouw Dolbers schetst, is denk ik waar.

[2:54:52] Ik denk dat het gewoon ontegenzeggelijk waar is dat als je meer van iets hebt, dat de kans dat er meer over de grenzen verdwijnt of op een of andere manier ergens opduikt waar het niet de bedoeling is, dat dat ook waar is.

[2:55:04] ...ik denk dat haar vraag meteen erachteraan zal zijn... ...en wat doen we daar dan tegen?

[2:55:09] Nederland heeft echt wel heel sterke afspraken... ...met en fabrikanten en met ontvangende landen... ...over wat het eindgebruik is, om het maar even technisch te noemen.

[2:55:21] Waar mag dit wapentuig wel en niet voor worden ingezet?

[2:55:24] Waar mag het wel en nicht terechtkomen?

[2:55:27] Het heeft dus ook consequenties als Nederland erachter komt... ...dat dergelijk wapentoig toch omgeleid wordt...

[2:55:35] U krijgt jaarlijks een wapenexportrapportage.

[2:55:37] Die komt eraan of die is net naar uw kamer toe.

[2:55:43] Daarin wordt ook op deze manier op gereflecteerd.

[2:55:45] Maar wij kijken daar zeer streng naar.

[2:55:52] Mevrouw Dobbe, nog een laatste interruptie.

[2:55:54] Ja, het ging mij natuurlijk om de versoepeling van de wapenexportcriteria die op de rol staan.

[2:55:58] Dus het verdrag van Aken waarin dit kabinet voornemens is in te stappen.

[2:56:04] Ook Europa die bezig is met het versoepelen van wapenexportcritoria in de context die deze minister schetst.

[2:56:10] Omdat er gewoon veel meer wapens zijn en dus ook veel meer risico dat die op te verkeerde plekken terecht komen.

[2:56:15] Mijn vraag is natuurlijk...

[2:56:16] We moeten, volgens mij moeten wij nu niet in dit moment dat er zoveel wapens ter wereld inkomen de wapenexportcriteria gaan versoepelen.

[2:56:24] En is de minister het daarmee eens?

[2:56:26] Moeten we niet een pas op de plaats maken bij het verdrag van Aken en waar de Europese Unie nu mee bezig is om wapen export buiten de Unie ook

[2:56:32] te versoepelen.

[2:56:34] Want dat zijn de processen die gelijktijdig gebeuren en daar maak ik me zorgen over.

[2:56:38] Ja, voorzitter.

[2:56:40] Ik snap de zorgen, maar ook weer niet in die zin dat ik niet zie dat we de wapenexportcriteria gaan versoepenen.

[2:56:46] We gaan wel beter samenwerken.

[2:56:48] En dat is toch echt essentieel.

[2:56:49] Het is essentieal voor twee dingen.

[2:56:51] Eén, essentieol voor onze wapenindustrie, Europese wapeninustrie, dat wij als Europa in staat zijn om onszelf te verdedigen, dat is één.

[2:56:59] Maar toch ook wel twee, om heel goed te harmoniseren wat je wel en wat je niet doet.

[2:57:04] En ik moet eerlijk zeggen, ik heb wel wat voorbeelden in mijn hoofd waarvan ik denk, ja, hoe kan het dat een ander Europese land hier nu ja zegt en wij nee?

[2:57:12] En in alle eerlijkheid.

[2:57:14] Ik vind het van belang dat we samen die waarborgen tot stand houden.

[2:57:17] En ik vind het ook van belang.

[2:57:18] Dat onze wapenindustrie niet uitgehold wordt.

[2:57:20] Omdat andere landen denken.

[2:57:21] Nou we doen even zo.

[2:57:23] En we laten die dingen toch doorgaan.

[2:57:24] En daarom vind ik dat verdrag van Aken echt wel een goed idee.

[2:57:28] U verschilt daarover van mening.

[2:57:30] Dat is helder.

[2:57:31] Laatste vraag voor de heer Bamenga.

[2:57:34] Ebola.

[2:57:37] Nou ja, de minister gaf net ook heel duidelijk aan dat er echt meer nodig is.

[2:57:45] Het bouwen aan vertrouwen, dat de crisis ook veel groter is en dat er ook conflicten gaande is daar.

[2:57:52] Gevaarlijke cocktail.

[2:57:54] En dan brengt mij natuurlijk bij de vraag hoe voorkomen we dat alleen ebola bestrijden zonder te investeren in de bredere humanitaire noden en ook de andere grondoorzaken dat we

[2:58:07] Dat gaan doen, want de Kamer heeft natuurlijk hier ook verschillende moties breed aangenomen.

[2:58:13] Die ook gaan over investeringen in een regio, bijvoorbeeld de Grote Merenregio.

[2:58:17] Dus hoe voorkomen we dat we enkel het fenomeen gaan bestrijden?

[2:58:23] Ja, ik denk een belangrijke en terechte vraag van de heer Bamenga.

[2:58:29] Ebola laat zich niet alleen bestrijgen met geld of met menskracht.

[2:58:34] Het zal ook van vertrouwen moeten komen.

[2:58:37] We zijn even goed aan het kijken, ik vind ook naar aanleiding van het gesprek met de chef van de Wereldgezondheidsorganisatie, of Nederland aan die randvoorwaarden van die ebola bestrijding nog iets zou kunnen doen.

[2:58:52] En die randvoorwaarden gaat over het feit dat er allemaal gewapende groepen zitten.

[2:58:57] Het gaat over hoe je daar vertrouwen van de lokale bevolking in hulpverleners kan versterken.

[2:59:02] Dat soort zaken.

[2:59:03] Daarmee is niet gezegd dat Nederland hier een doorslaggevende rol vervult.

[2:59:06] Ik denk dat wij een heel belangrijke rol verullen met onze ongeoormerkte bijdrage aan de Wereldgezondheidsorganisatie.

[2:59:12] Met onze politieke steun voor hun mandaat en met onze incidentele bijdragen om te zien dat de nood heel groot is.

[2:59:17] Wat mij een beetje stoort, dat is misschien als laatste dan...

[2:59:22] Ik vraag me soms af waarom het ons in Europa niet lukt om beter de taken slash verantwoordelijkheden slash zorgen te verdelen.

[2:59:33] We doen allemaal alles.

[2:59:35] En ik denk hier, dat is ook iets wat ik met mijn collega's in New York wil bespreken, hoe zorgen we er nu voor dat Nederland een aantal dingen echt goed doet...

[2:59:44] En dat iemand anders een aantal dingen ook echt goed doet.

[2:59:46] En dat we dat, zoals ook net werd gevraagd, dat we het ook een tijd vol houden met elkaar.

[2:59:49] Want anders lopen we met onze bijdragers van crisis naar crisis.

[2:59:53] En that heeft iets van de geopolitieke aandachtspannen van een kleuter.

[2:59:58] En daar wil ik niet mee zeggen dat onze bijdrachten niet belangrijk zijn.

[3:00:01] Die zijn veel belangrijker dan welke bijdrage nu dan ook.

[3:00:04] Want de VS is er helemaal uitgestapt.

[3:00:06] Maar we zullen daar wel ook iets fundamenteel over na moeten denken.

[3:00:08] Zoals de heer Bamengo ook bepleit.

[3:00:10] Dan alleen deze bijdragen aan deze acute situatie.

[3:00:00] dat onze bijdragen niet belangrijk zijn.

[3:00:01] Die zijn veel belangrijker dan welke bijdrage nu dan ook, want de VS is daar helemaal uitgestapt.

[3:00:06] Maar we zullen daar wel iets fundamenteler over na moeten denken, zoals de heer Bamengo ook bepleit, dan alleen deze bijdragen aan deze acute situatie.

[3:00:14] Dank u wel, minister, voor het beantwoorden van alle vragen gesteld aan de kant van de Kamer.

[3:00:17] Dank je wel, Kamerleden, voor voeren van een mooi debat.

[3:00:20] Ik heb twee toezeggingen allereerst genoteerd.

[3:00:25] En er is nog gelegen om een twee minuten debat aan te vragen, eventueel.

[3:00:28] Ja, dat is meestal voordat we toezeggen.

[3:00:30] Helemaal goed.

[3:00:31] Mevrouw Kreuger, wilt u een twee-minuten-debat aanvragen?

[3:00:33] Ja, ik vraag heel graag een twee–minuten–debat.

[3:00:34] Bij deze is een twee—minuten—debat aangevraagd.

[3:00:36] En dan de toezekkingen die zijn gedaan.

[3:00:38] Er komt een brief over migratie, waaronder asiel, top, terugkeer, opvang in de regio.

[3:00:42] Voor de begrotsbehandeling van het WHO dan wel asiel en migraties voor beide begrotingen naar de Kamer.

[3:00:47] En er komt een berief over klimaat.

[3:00:50] In oktober hoorde ik volgens mij ook zeggen...

[3:00:53] Ja, dat is de kabinetsinzet op de kop die in Turkije plaatsvindt.

[3:01:00] Die zal in oktober komen.

[3:01:01] Helder, dank u wel.

[3:01:03] Dan mevrouw Dobbe voor nog een punt van orde.

[3:01:05] Ja, inderdaad.

[3:01:06] Meer een procedurele vraag ook.

[3:01:08] Want de minister heeft een heel aantal brieven genoemd die we gaan krijgen.

[3:01:11] Maar die krijgen we neem ik aan voor de begrotingsbehandeling.

[3:01:16] Dank voor deze vraag.

[3:01:18] Dus deze briezen die zullen...

[3:01:22] verstuurd kunnen worden vanaf het moment van Prinsjesdag, maar ze zullen niet allemaal op Prinsesdag tegelijkertijd verschijnen.

[3:01:29] Dus we zijn die natuurlijk nog allemaal aan het afmaken en aan het ronddraaien, want het zijn er nogal wat tegelikertijd.

[3:01:34] Maar al deze brieven zullen tot uw beschikking staan voordat we de begroting hebben, absoluut.

[3:01:39] Dank u wel, minister.

[3:01:39] Wij moeten echt plaatsmaken, want onze ruimte is weer nodig zo meteen.

[3:01:43] Dank je wel, alle voor u aanwezigheid.