Funderingsproblematiek

[0:00:03] Welkom bij het commissiedebat over de funderingsproblematiek.

[0:00:09] Welkom aan de minister en haar ondersteuning.

[0:00:11] Welkommen aan de Kamerleden, welkom aan het publiek.

[0:00:15] Ik wil eerst even vragen of de commissie akkoord gaat met het deelnemen aan het debat door de heer Klaassen die geen lid is van de commisie.

[0:00:22] Is daar bezwaar tegen?

[0:00:25] Nee, dan mag dat meneer Klaassen.

[0:00:28] Ik wil voorstellen dat iedereen vier interrupties krijgt.

[0:00:32] Maar wel zo dat als een interruptie langer duurt dan 30 seconden dat hij voor twee telt.

[0:00:37] Dus het zijn er eigenlijk dan maar twee.

[0:00:39] Maar het voordeel is elke interruptie onder de 30 seconde die is gratis.

[0:00:42] Dus die telt niet mee.

[0:00:44] Het verlevendigt het debat.

[0:00:45] En ik hoop dat we op die manier een goed debat kunnen hebben.

[0:00:49] Eerst te spreken vandaag is de heer Mooiman van de PVV.

[0:00:54] Dank u wel voorzitter.

[0:00:56] We hebben het vandaag over een groeiend en steeds urgenter wordend onderwerp, funderingsproblematiek.

[0:01:03] Een onderwerpt dat eigenaren en bewoners die ermee te maken krijgen direct raakt en waar grote consequenties aan kunnen zitten.

[0:01:12] Steeds meer woningen, en dan met name woningen van voor 1970... krijgen te kampen met funderingsschade.

[0:01:19] Dit is veel op het gevolg van een complexe samenloop van omstandigheden.

[0:01:22] De beperkingen van houten palen, bodemdaling, krimp van kleigronden... en veranderende grondwaterstanden.

[0:01:30] Nu al is er bij tienduizenden gebouwen sprake van ernstige schade en de prognoses laten zien dat dit aantal de komende decennia fors oploopt, naar schatting 425.000 panden in 2035 tot mogelijk 780.000 gebouw in 2050.

[0:01:45] En dat raakt ook een groot deel van de bestaande woningvoorraad.

[0:01:48] Maar bovenal raakt het de mensen die in deze woningen leven.

[0:01:52] En terwijl we met elkaar voor een grote nieuwbouwopgave staan, moeten we de mensen in bestaanden woningen die met deze problemen te maken krijgen niet uit het oog verliezen.

[0:02:01] En de minister schrijft dan ook terecht in haar voortgangsbrief dat deze opgave dermate groot is dat dit vraagt om een gezamenlijke aanpak met regie vanuit de overheid.

[0:02:11] En ook hebben we begrip voor de lijn van de minister waar het gaat om het uitgangspunt dat de eigenaar in de eerste plaats zelf verantwoordelijk is voor het onderhoud van de woning.

[0:02:20] Tegelijkertijd hangt deze problematiek samen met ontwikkelingen waarop individuele eigenaren geen invloed hebben en waarvan toekomstige eigenaren vaak niet op de hoogte zijn.

[0:02:31] Ook zijn de kosten voor funderingsherstel enorm.

[0:02:35] Volgens Vereniging Eigen Huis gaat het gemiddeld om ruim 92.000 euro per eigenaar.

[0:02:41] Dat zijn forse bedragen.

[0:02:43] Er is dan ook meer nodig om de verantwoordelijkheid te kunnen dragen.

[0:02:46] Het kan niet altijd alleen.

[0:02:48] In de praktijk zien we dan ook terug dat de aanpak van funderingsschade momenteel stagneert.

[0:02:54] Er worden landelijk slechts circa duizend woningen per jaar hersteld, terwijl het een toenemend probleem is.

[0:03:00] En ik zou de minister dan ook willen vragen hoe zij dit tempo weegt in het licht van de groeiende opgave.

[0:03:06] Welke mogelijkheden ziet de minister om deze hersteloperatie op een behapbare, maar ook verantwoorde manier te versnellen?

[0:03:14] Daarnaast is betrouwbare informatie over funderingen essentieel.

[0:03:19] En het is goed dat er wordt gewerkt aan een systeem om deze informatie eerder en breder beschikbaar te krijgen.

[0:03:25] Wel delen we de zorgen die zijn geuit door onder andere de NVM.

[0:03:29] Een modelmatige risico-indicatie is niet hetzelfde als vastgestelde funderingsaantasting.

[0:03:35] En hoe zorgt de minister ervoor dat theoretische data niet leiden tot onterechte stigmatisering van woningen...

[0:03:42] waardoor eigenaren in de knel komen.

[0:03:46] En voorzitter, ook om nog even door te gaan op de financiële kant.

[0:03:50] In de nationale aanpak wordt gesteld dat veel woningeigenaren... de afgelopen jaren overwaarden hebben opgebouwd... waarmee het herstel eventueel bekostigd zou kunnen worden.

[0:03:59] En hoewel dat voor veel gevallen wellicht klopt... ligt dat in de dagelijkse praktijk natuurlijk wel genuanceerder... en is het ook niet zo dat elke situatie hetzelfde is.

[0:04:08] Funderingsschade blijft een enorme kostenpost en daarnaast zijn er ook steeds meer gevallen waarbij er geen overwaarde is.

[0:04:15] Neem bijvoorbeeld jonge starters.

[0:04:16] Ze hebben vaak met een maximale hypotheek in een ernstig overspannen woningmarkt een woning gekocht en ze hebben geen over waarde kunnen opbouwen en missen vaak de financiële buffers voor onvoorziene herstelkosten van deze omvang.

[0:04:30] En daarom afrondend nog de volgende vragen aan de minister.

[0:04:33] Hoe kijkt de minister naar de positie van net ingestroomde en kwetsbare starters op de woningmarkt?

[0:04:39] Welke mogelijkheden ziet zij voor juist deze groep binnen de huidige aanpak?

[0:04:44] En tot slot, hoe wil de minister de terechte erkenning van de noodzaak... ...tot een gezamenlijke aanpak van overheden verder gaan invullen?

[0:04:52] Hoe zien we straks concreet die nadrukkelijkere maatschappelijke verantwoordelijkheid terug... ...en specifiek de regierol van het Rijk daarbij?

[0:05:00] Tot zover, voorzitter.

[0:05:02] Dank u wel.

[0:05:03] Dan is nu het woord aan de heer Van Leijen van D66.

[0:05:06] Ja, dank u wel, voorzetter.

[0:05:07] En voorzetter, ik schaam me wel een beetje...

[0:05:10] We hebben Nederlanders met funderingsproblemen veel te lang laten wachten.

[0:05:13] En dat moeten we denk ik onszelf als Kamer ook aantrekken.

[0:05:16] Het rond de tafel gesprek over dit onderwerp, dat kon helaas niet eens doorgaan.

[0:05:19] En het laatste debat dat we hierover hebben gevoerd is ook alweer anderhalf jaar geleden.

[0:05:24] Dus hoog tijd om nu de handen ineen te slaan om al die bewoners te hulp te schieten die dag in dag uit last hebben van funderinsschade.

[0:05:31] Want funderisschade hoeft geen volgende wooncrisis te worden.

[0:05:35] Daar kunnen we wat aan doen.

[0:05:37] Voorzitter, ik wil vandaag aandacht vragen voor drie punten.

[0:05:40] De droogte van deze zomer, dingen die we nu al kunnen doen en een gerichte aanpak per wijk.

[0:05:46] Want voorzitter niemand kan het gemist hebben.

[0:05:48] Deze zomer was ongekend droog.

[0:05:51] En daar kreeg de fundering onder je huis best wel een klap van.

[0:05:54] En als die fundering al aan vervanging toe was dan is die klap funest.

[0:05:59] Wat D66 betreft moeten we daarom eerst zorgen dat we het probleem niet erger maken.

[0:06:03] Als we slimmer met water omgaan, kunnen we extreme droogte beter opvangen.

[0:06:09] Een hoger grondwaterpeil zorgt er bijvoorbeeld voor dat funderingen op palen niet verder aftakelen.

[0:06:14] En door slim te kijken waar we gaan bouwen weten bewoners in nieuwe wijken en nieuwe steden zeker dat zij veilig wonen.

[0:06:20] We weten waar fundering kwetsbaar zijn.

[0:06:23] Bij besluiten over water en bouwen kan de overheid dan ook niet doen alsof die informatie er niet is.

[0:06:28] Daarom vraag ik graag aan de minister hoe wij de impact op funderingen mee kunnen nemen bij besluiten over het grondwaterpeil en andere ruimtelijke besluiten van overheden.

[0:06:40] Dan voorzitter, we kunnen de mensen die nu in de problemen zitten ook beter helpen.

[0:06:44] Een groot deel van de Nederlanders weet niet eens of ze een probleem met hun fundering hebben.

[0:06:49] Het meenemen van funderingsinformatie bij de taxatie is een goede eerste stap.

[0:06:53] Maar nu komt die informatie voor heel veel woningzoekenden al veel te laat.

[0:06:58] Je hebt de woning al gekocht en voor een prijs die misschien niet helemaal klopt.

[0:07:03] De verkoper van een woning heeft vaak overwaarden waarmee ze het funderingsbestel kunnen financieren.

[0:07:08] En voor mensen voor wie dat niet haalbaar is, is het fondsduurzaam funderungsbestel echt essentieel.

[0:07:15] Maar een koper heeft die voorsprong sowieso niet.

[0:07:18] Zeker niet als ze niet weten wat ze kopen.

[0:07:20] Van een pot pindakaas weten we precies wat erin zit, maar voor de belangrijkste aankoop van je leven weten we dat eigenlijk niet.

[0:07:28] Daarom pleiten wij voor de invoering van een woningpaspoort.

[0:07:31] Een overzicht waar je in één keer ziet wat voor huis je koopt.

[0:07:35] Zo helpen we de woningzoekenden bij hun zoektocht naar een fijne woning zonder verrassingen.

[0:07:40] Hoe beoordeelt de minister het voorstel voor een woningspaspoor en wordt deze maatregel meegenomen in de verdere evaluatie van het koopproces richting 2028?

[0:07:50] Dan voorzitter mijn laatste blokje.

[0:07:52] Hoe helpen wij elke wijk het best?

[0:07:55] Op veel plekken met funderingsproblemen speelt er veel meer dan alleen die schade.

[0:07:59] Vorige week was ik in Dordrecht, waar mensen mij vertelden over wat er allemaal tegelijkertijd op het bordje van bewoners ligt.

[0:08:05] Een fundering die aan vervanging toe is.

[0:08:07] Een hoge energierekening door slechte isolatie.

[0:08:09] Slecht onderhoud.

[0:08:10] De leefbaarheid van de wijk die onder druk staat.

[0:08:12] Vaak heeft de hele wijk last van die problemen.

[0:08:15] Dan is kiezen voor één goede oplossing slimmer dan elk probleem los aanpakken.

[0:08:20] Die hulp kunnen we alleen als overheid bieden.

[0:08:22] Daarom enkele vragen aan de minister...

[0:08:25] Hoe kijkt zij naar het uitwerken van een gebiedsgerichte aanpak in getroffen wijken?

[0:08:30] En wanneer kan bijvoorbeeld een keuze worden gemaakt dat sloopnieuwbouw de beste oplossing is, eventueel in combinatie met verdichting?

[0:08:36] En hoe wordt geborgen dat de huidige bewoners dan een fijn thuis behouden?

[0:08:42] Voorzitter, ik rond af.

[0:08:44] Funderingsschade hoeft geen volgende wooncrisis te worden.

[0:08:47] We weten waar de problemen zitten en we weten steeds beter wat werkt.

[0:08:51] Laten we woners daarom zekerheid bieden over hun huis...

[0:08:54] problemen voorkomen waar dat kan en wijken waar veel tegelijkertijd speelt echt samen aanpakken.

[0:08:59] Dank.

[0:09:01] Dank u wel.

[0:09:01] Er is een interruptie van de heer Nobel.

[0:09:03] Ja, voorzitter, dank.

[0:09:04] Ik hoorde het heer Van Leijen namens D66 aan de minister vragen van kijk waar de overheid in kan grijpen.

[0:09:10] Maar wat ik namens de VVD nou zo ingewikkeld vind is dat het heel vaak niet echt duidelijk is wanneer het wel of niet te wijd is aan de overheden.

[0:09:16] Dus hoe taxeert u eigenlijk uw eigen vraag aan de ministers omdat dat vaak zo onduidelijk

[0:09:22] Volgens mij gaat het overheidsingrijpen verder dan alleen het financieel ingrijpen.

[0:09:27] Volgens me is de essentie van het overheidseingrijper dat dit een probleem is, wat zo groot is, dat als we daar als Rijk niet de regie in nemen, dat het niet opgelost gaat worden.

[0:09:37] Het rapport wat bekend is, is de olifant onder de kamer.

[0:09:39] Volg mij is de essentie dat we die olifanten bij de slurfpak omhoog trekken en dat huis uitschoppen.

[0:09:45] En dat vraagt om regie.

[0:09:46] Dat is wat ik daarmee bedoel.

[0:09:49] De volgende vraag.

[0:09:50] Voorzitter, daar waar uiteindelijk de overheid misschien mede verantwoordelijk is voor funderingsschade, kan ik dat goed begrijpen.

[0:09:56] Maar ik denk dat we voorzichtig moeten zijn naar dit hele probleem op de schouders van de overheden trekken.

[0:10:01] Terwijl er ook gewoon voor individuele huiseigenaren, wat mij betreft en wat de VVD betreeft, een grote verantworlijkheid ligt.

[0:10:07] Dus niet per se een vraag, maar meer een opmerking.

[0:10:10] En voorzitter, dan ook al is dat niet per se een vraag, ga ik er wel graag op in.

[0:10:14] En dat deel ik ook met de heer Nobel.

[0:10:16] Dus ik denk dat voor heel veel huiseigenaren geldt dat er mogelijkheden zijn om vanuit de hypotheek het funderingsherstel te financieren.

[0:10:24] Voor een bepaalde groep geldt het niet.

[0:10:26] Die kunnen of niet een extra lening opnemen of kunnen de lasten niet dragen.

[0:10:29] Dat zijn er geloof ik 25.000 uit mijn hoofd.

[0:10:31] Die moeten we gericht gaan helpen met dat fonds.

[0:10:33] Daarnaast moeten we iedereen helpen door te zorgen dat bijvoorbeeld de bouwsector op vlieghoogte komt.

[0:10:38] Nu doen we duizend reparaties per jaar.

[0:10:40] Dat moeten er veel meer worden.

[0:10:41] Dat vraagt om een gigantische opschaling.

[0:10:43] Ook daar moeten we als overheid regie in nemen.

[0:10:45] Het gaat meer dan alleen dat financiële verhaal.

[0:10:49] Dank u wel.

[0:10:50] Dan is nu het woord aan de heer Klemmink van jaar 2021.

[0:10:53] Ja, dank u wel voorzitter.

[0:10:54] Jij in 20 wil dat zoveel mogelijk Nederlanders een eigen woning kunnen kopen.

[0:10:57] Dat is goed voor het vermogen opbouw van burgers en voor de tevredenheid en verbondenheid met de eigen lokale gemeenschap.

[0:11:03] Een eigen woningsbediening betekent ook zorgdragen voor het onderhoud.

[0:11:06] Ook het onzichtbare deel onder de grond.

[0:11:08] En vandaag spreken we dus over verderingsproblematiek en terecht voorzitters.

[0:11:11] Want voor steeds meer Nederlanders is de verdering onder hun woning letterlijk en figuurlijk geen houvast meer.

[0:11:15] En we krijgen een steeds scherper beeld van de opgave.

[0:11:18] Tot 2035 kan het aantal gebouwen met verderingsschade oplopen tot 425.000.

[0:11:22] En binnen 25 jaar zal ze oplopen tot 87.000 gebouwen.

[0:11:27] Het kabinet herkent dus terecht dat dit een nationale opgave is.

[0:11:29] En de gekozen lijn, voorzitter van de minister, in het nationale programma kunnen we goed volgen.

[0:11:34] De minister spreekt over ondersteuning voor woningbezitters, maar we missen het perspectief voor ondernemers.

[0:11:38] Ook bedrijfspanden staan op houten paden.

[0:11:40] Ookbedrijfsspanden staan aan kerstwaren bodem.

[0:11:42] En ook bedrijfsbanden kunnen te maken krijgen met verzakking, scheurvorming en waardedaling en onbetaalbare stelkosten.

[0:11:48] En toch lijkt deze categorie in de nationale aanpak nauwelijks een zelfstandige plek te krijgen.

[0:11:52] En dat is problematisch, voorzitter.

[0:11:54] Niet alleen voor de vastgoedeigenaren, maar ook voor ondernemers.

[0:11:57] Voor de bakker op de hoek, voor het MKB-bedrijf op een terrein, voor winkels in de oude binnenstad en voor familiebedrijven die soms al generaties lang in hetzelfde pand zitten.

[0:12:05] En als zo'n pand verdieningsschade heeft, gaat dat niet alleen om stenen.

[0:12:08] Het gaat om bedrijfscontinuïteit, om werkgelegenheid, om investeringszekerheid en ook gewoon om de leefbaarheid en economische fideliteit van de straat, wijk of dorpskant.

[0:12:17] Uit recent onderzoek van Dynamis blijkt dat circa 37.100 bedrijfspanden in hoog of zeer hoog risico op verderingsschade lopen.

[0:12:25] Dynamis wijst er bovendien op dat voor commercieel vastgoed nog geen vergelijkbare verplichting bestaat als bij woningtaxaties om verderingsrisico expliciet mee te nemen.

[0:12:34] Voorzitter, dat roept toch de vraag op.

[0:12:35] Waarom vergeet het kabinet de ondernemer in deze aanpak?

[0:12:38] Jij twintig wil dat de minister bedrijfsbanden expliciet ondelaat uitmaakt van de nationale aanpakverderingen.

[0:12:43] En is de minister daartoe bereid?

[0:12:45] Voorzitter, tot slot vraagt de fractie van jaar 2021 ook aandacht voor de positie van vastgoedeigenaren die woonruimtes verhuren.

[0:12:51] Herstellen en versterken kan eigenlijk alleen bij imitatie van een huurder, terwijl er niet altijd op gewacht kan worden.

[0:12:57] Het tijdelijk uitplaatsen van huurders is voor de huurde vaak niet wenselijk, logischerwijs soms, en voor de verhuurder haast onmogelijk bij gebrek aan andere woon ruimte.

[0:13:05] Voor een groot deel van de herstelwerkzaamheden moet de woning leeg zijn en dit zorgt voor een verlies aan inkomen bij de verhuurder en vergroot de tijdelijke leegstand.

[0:13:13] Is de minister op de hoogte van deze problemen bij verhuurders en wat gaat de minister doen voor ondersteuning?

[0:13:18] En tot slot, echt voorzitter, over de kosten.

[0:13:20] De collega zei het al, het is bijna 94.000 euro gemiddeld voor een herstel van verdieningsproblematiek.

[0:13:26] En voor de leesjes en voor de bouwkosten betalen burgers natuurlijk ook heel veel belastingen.

[0:13:31] En is daar nou niks aan te doen?

[0:13:32] Kunnen we niet iets doen om die belasting op leesjas of eventueel de B2W bijvoorbeeld kwijt te schelden, zodat het betaalbaarder wordt voor heel veel mensen?

[0:13:40] Tot zover, echtvoorzitter.

[0:13:41] Dank u wel.

[0:13:42] Dank u wel.

[0:13:42] En voor het publiek, dit is geen brandalarm, maar het teken dat de plenaire vergadering gaat beginnen.

[0:13:47] En dat is altijd heel lastig, want wij beginnen om tien uur en de pleraire vergading begint om kwart over tien.

[0:13:52] Dus ik stel voor dat we even wachten tot de bel voorbij is en dan geef ik het woord aan de heer Klaassen van de groep Markershout.

[0:13:58] Interrupties gaan we gewoon door de bel heen doen.

[0:14:02] Ik hoor hem ook steeds minder, dat moet ik eerlijk toegeven.

[0:14:06] Dank aan de heer Klemmink voor de inbreng.

[0:14:08] Veel aandacht voor ondernemers.

[0:14:10] Ik snap die invalshoek ook wel.

[0:14:12] Maar ik vraag me ook even af, ziet u ook de zorgen in de wijk?

[0:14:14] Ik had een pleidooi voor wijken die echt onder druk staan... waar er meerdere problemen spelen.

[0:14:20] Hoge energierekening, slecht onderhoud, leefbaarheidsproblemen.

[0:14:23] Hoorde ik niet echt terug in uw betoog?

[0:14:25] Erkent u wel dat die problemen er zijn?

[0:14:27] Zitten jullie ook...

[0:14:30] Ja zeker, die onderken ik zeker voorzitter.

[0:14:32] Overigens is dat deels een zelf veroorzaakt probleem als het gaat om energiekosten door de enorme belastingen die onder andere mijn collega van D66 op Nederlands vastlegt.

[0:14:40] Er zijn veel problemen in dit land, grotendeels veroorzakt door subide wetgeving, door hoge bureaucratie.

[0:14:47] We hebben het hier vandaag over dinks, prononatiek, het gaat over pandeigenaar uiteindelijk.

[0:14:51] Er is inderdaad een deel wat waarschijnlijk niet in staat is om dat zelf te financieren, 25.000 noemt u zelf volgens mij zelf.

[0:14:57] En u betoog, nou dan lijkt het me goed als inderdaad de overheid daar via hulp bij financiering garantiestelling iets kan doen.

[0:15:04] Voor een aantal, het grootste deel waarschijnlijk is dat niet nodig omdat ze met de overwaarde kunnen financieren.

[0:15:08] Dus daar rit ik mijn betoogen over.

[0:15:09] En als u bedoelt dat u de kosten voor de energiebelasting omlaag wil halen, dan vindt u mij aan uw zijne uiteraard.

[0:15:16] Ja, dankjewel dat u D66 zoveel invloed toelicht in dat land.

[0:15:19] Een mooi compliment.

[0:15:22] Maar los daarvan, mooie probleemanalyse.

[0:15:24] Maar als je kijkt naar die wijken, wat denkt u dat daar de oplossing is?

[0:15:27] Even los van de individuele huiseigenaren die het niet kunnen betalen.

[0:15:30] Daar zijn we het volgens mij met elkaar over eens.

[0:15:33] Maar wijken die structureel onder druk staan.

[0:15:35] En waar meer speelt dan alleen fundering.

[0:15:37] Welke oplossingen ziet JA21 daar voor zich?

[0:15:41] Ja, voorzitter, de collega van D66 daagt me wel uit om een wat breder perspectief te hebben over de problemen in kwetsbare wijken.

[0:15:46] Die zijn er.

[0:15:47] We zeiden net voor de gein, we gaan het niet hebben over massamigratie.

[0:15:49] Maar als we het toch hebben over... Nou ja, als we toch hebben we over de probleem in wijken en de leefbaarheid en vitaliteit... ...dan zullen we ook moeten stoppen met de opeenstapeling van problemen en kwetsbaren wijken... ...dat neem ik aan het Nationaal Programma voor Kwetsbare Wijken...

[0:16:01] Waarbij juist migratie een van de grootste problemen is.

[0:16:03] Ik heb u net gewezen dat u zelf verzorgt dat de energiebelasting in Nederland ontiegelijk hoog is.

[0:16:07] Als u daar nou eens aan gaat werken, dan wordt die kwetsbare wijking een stuk sterker.

[0:16:10] Dan kunnen we dit verhaal inderdaad via de nationale aanpak oplossen.

[0:16:15] De heer Klaassen van Groep Markenzaal.

[0:16:17] Ja, dankjewel.

[0:16:18] Wat leuk.

[0:16:18] En dank je al dat ik hier gas mag zijn.

[0:16:20] Want ik heb al een paar keer een debat proberen aan te vragen op de NER.

[0:16:22] En dan wordt gezegd, ja nee, wij doen alles in de commissie.

[0:16:25] Nou, dan denk ik, dan moet ik eens hier zijn.

[0:16:27] En nu gaan we het inderdaad heel breed over funderingsproblematiek.

[0:16:30] Dat is, ja, ik heb me er natuurlijk nu in verdiept, best ingewikkeld.

[0:16:34] Ik heb een oplossing.

[0:16:36] Maar als we het dan ook hierover gaan hebben, graag.

[0:16:39] Dus ik wil zeggen, daag me uit om over de problemen in Nederland te hebben.

[0:16:43] En dan leggen we het probleem op.

[0:16:45] Ja, maar daar ga ik wel ingrijpen.

[0:16:47] Want dit debat...

[0:16:48] Ik ga nu terug naar het onderwerp, voorzitter.

[0:16:50] Dank u wel.

[0:16:50] Ja, we staan dus voor die enorme funderingsopgave.

[0:16:53] Tienduizenden gebouwen, funderenschade oplopend.

[0:16:55] Zoals gezegd, 24.000 gebouw in 2035.

[0:16:58] 780.000 in 2050.

[0:17:00] Dus als we er niks aan doen, hebben we natuurlijk een groot probleem.

[0:17:05] We hebben ook te maken met schimmel, achterstallig onderhoud.

[0:17:07] En het kabinet wil nog eens miljoenen woningen gaan verduurzamen.

[0:17:11] En dat kost miljarden.

[0:17:12] En die rekening komt natuurlijk ergens terecht.

[0:17:15] Dat betekent één ding.

[0:17:16] De komende decennia moeten we honderden miljarden investeren in de bestaande woningvoorraad.

[0:17:20] En uiteindelijk komt die rekening, zei ik al ergens terecht, en dat zal bij de woningeigenaar zijn, de belastingbetaler voor allebei, maar allemaal zijn wij het zoals we hier bij elkaar zitten.

[0:17:30] En ondertussen hebben we een woningtekort van 400.000 woningen en die worden ook niet opgelost.

[0:17:35] Dus dat is een beetje een perspectief naar de toekomst.

[0:17:37] En daar moeten we verder kijken dan alleen subsidies en leningen.

[0:17:41] We moeten zoeken naar manieren hoe we meerdere problemen, dat is het kern van mijn verhaal, meerderen problemen tegelijkertijd zouden kunnen oplossen.

[0:17:47] Daarom wil ik de minister wijzen op een interessant voorbeeld uit Israël.

[0:17:51] Als voorbeeld, even als een gedachte-experiment.

[0:17:54] In de jaren negentig stond Israël voor een enorme renovatieopgave.

[0:17:57] Een groot deel van de bestaande woningvoorraad voldeed niet aan de eisen voor aardbevingsbestendigheid.

[0:18:02] Terwijl een aardbeiving in Turkije had laten zien dat dit tot duizenden doden kan leiden.

[0:18:06] Daarom werd het programma Tama38 ontwikkeld.

[0:18:10] Waar ligt het bij u?

[0:18:10] Het idee daarachter is eigenlijk eenvoudig.

[0:18:13] Eigenaren van woningen en appartementencomplexen konden gezamenlijk besluiten een gebouw ingrijpend te renoveren of zelfs te slopen en opnieuw te bouwen.

[0:18:20] Daarvoor kregen zij het recht om extra woningen aan het gebouwen toe te voeren door middel van extra verdiepingen of een groter bebouwd oppervlakte op het perceel.

[0:18:28] Die nieuwe woningen konden dan weer worden verkocht en met die opbrengst konden vervolgens renovatie en nieuwbouw worden betaald.

[0:18:35] Nou, klinkt prachtig.

[0:18:36] En dat is interessant, voorzitter, want daarmee werden twee problemen tegelijkertijd aangepakt.

[0:18:41] Bestaande woningen werden verbeterd en er kwamen nieuwe woning bij.

[0:18:44] En bovendien hadden de bestaande bewoners zelf belang bij de ontwikkeling.

[0:18:47] Ze waren geen tegenstander van de nieuw bouw, maar juist grote voorstanders.

[0:18:51] Een belangrijk onderdeel van het systeem was dat de extra bouwmogelijkheden grotendeels landelijk werden geregeld.

[0:18:57] Een gebouw van twee verdiepingen krijgt 2,5 en een gebouwen van drie verdiepingen krijgt er drie extra bij.

[0:19:01] Een geboud van vier of meer verdieplingen krijg je maximaal 3,5 verdiepen erbij.

[0:19:06] Dan pak ik mijn voorbereiding op de interrupties erbij, voorzitter.

[0:19:09] Ja, nu maar hopen dat u de vraag die ik ga stellen ook voorbereidt.

[0:19:12] Nee hoor, zonder gekheid.

[0:19:14] Het klinkt heel interessant natuurlijk, iets lopen en dan meer woningen toevoegen.

[0:19:17] Het grote probleem bij de Nederlandse woningmarkt is alleen dat als je uit je woning wordt gezet, is er niet 1, 2, 3 een woning waar je terecht kan.

[0:19:23] Dus hoe gaat u dat dan voorzittende huurders regelen als er niet woningen beschikbaar zijn?

[0:19:30] Ja, die had ik wel voorbereiden, want dat weet ik ook nog niet.

[0:19:32] Dus ik heb gezegd, ik denk dat het goed is in de commissie om het daar...

[0:19:38] mogelijke oplossing te denken, dan loop je er tegen andere problemen aan.

[0:19:41] Maar ik ben ook benieuwd hoe de minister naar het voorstel kijkt, hoe dat zou passen natuurlijk hier in Nederland.

[0:19:46] We hebben ook wat andere regelingen, misschien andere wetten dan in Israël, maar het idee dat je woningen kunt creëren door een systeem te bedenken waarbij de mensen vrijheid hebben om

[0:19:58] een woning aan te passen, wat op te toppen, te verbeteren.

[0:20:03] En dat ook als we met elkaar te mogen doen en kunnen doen.

[0:20:06] Ik vind dat een interessante gedachte.

[0:20:14] Het staat niet in mijn lijstje.

[0:20:16] Dank u wel, voorzitter.

[0:20:18] Ik denk inderdaad dat we veel kunnen leren uit voorbeelden van Israël bijvoorbeeld.

[0:20:22] Ik zou bijna zeggen, laten we een werkbezoek doen.

[0:20:25] Betekent dat versterken, als ik het goed begreep, van de verdering in het systeem van Isраël, dat je termaten versterkt, dat you extra lagen kunt toevoegen?

[0:20:35] Dus dat je niet alleen versterk voor de bouwlagen die er al zijn, maar dat je dat in één keer goed aanpakt, waardoor je misschien van twee woningen naar drie kunt verdiepingen?

[0:20:43] Is dat dan de bedoeling?

[0:20:45] Nou ja, kijk, als je in staat bent om met zo'n plan van aanpak, met zo een aanpak een woning structureel te verbeteren, dus het fundament te verbeteren, dan ook de ruimte creëert om de woning ook zo aan te passen dat het één fraaier oogst, ik doe het een beetje stiekem zo, mag u kijken, ik mag het niet laten zien hier.

[0:21:04] Dan kun je ook veel grotere, mooiere woningen maken die het interessant maakt dat je meer mensen kunt huisvesten.

[0:21:14] Of dat je ook voor andere doelgroepen dat zou kunnen veranderen.

[0:21:17] Lijkt mij 1 plus 1 is 2.

[0:21:22] Hoe volgt u uw betoog?

[0:21:26] Gemeenten konden daar slechts in vooraf bepaalde situaties van afwijken.

[0:21:31] wat ik net zei.

[0:21:31] Daardoor ontstond duidelijkheid.

[0:21:33] Procedures werden eenvoudiger... en projecten konden ook sneller van de grond komen.

[0:21:36] Klinkt dat niet als een walhalla voor Nederland?

[0:21:40] Of in ieder geval een afgeleider daarvan zou wel heel mooi zijn.

[0:21:42] Het kan niet overwerken.

[0:21:43] Een vrijstaande woning kun je niet ineens voorzien... van extra verdiepingen, een extra woning hebben...

[0:21:48] hebben alleen voldoende waardeplekken als er dan ook vraag naar is.

[0:21:50] Dat zijn natuurlijk allemaal randvoorwaarden.

[0:21:53] Maar dat maakt deze regeling wel passend.

[0:21:55] Het woningdekort is zo schrijnend... dat er in heel Nederland vraag is naar extra woningen.

[0:21:59] En daar ligt wat onze fractie betreft een kans.

[0:22:02] Waarom zouden we bij het funderingsherstel uitslijten kijken naar de vraag...

[0:22:05] Hoeveel geld de eigenaar of de overheid moet bijleggen?

[0:22:08] Kunnen we ook niet kijken naar de waarde die we op zo'n locatie creëren?

[0:22:11] En laten we die typische Haagse reflex om alleen te zoeken naar van hoe betalen we dat?

[0:22:16] Nu eens achter ons laten.

[0:22:17] Optoppen, aanplakken, uitplinten.

[0:22:19] Ik heb hem laten uitleggeren met uitplinter.

[0:22:20] Ziet er prachtig uit.

[0:22:22] Meer appartementen op dezelfde locatie.

[0:22:24] Dat kan geld opleveren waarmee het funderingsafstel of de vernieuwing van de bestaande gebouw wordt betaald.

[0:22:29] Daarmee ontzien we eigenaren, beperken we de behoefte aan overheidssubsidies en voegen we

[0:22:33] Simpelweg woningen toe.

[0:22:35] Twee vragen aan de minister, voorzitter.

[0:22:36] En dan ben ik er volgens mij doorheen.

[0:22:39] Hoe kijkt de minister naar de ervaringen met een systeem zoals Tama 38?

[0:22:43] En is hij bereid te onderzoeken, want daarin zit mijn eigen voorbehoud natuurlijk ook, of we ook in Nederland een landelijk juridisch kader kunnen creëren waarbij extra bouwrechten kunnen worden ingezet om funderingsherstel en grootschalige renovatie van bestaande appartementen en complexen te financieren?

[0:22:58] Voorzitter, laten we van de twee grote problemen

[0:23:01] Eén oplossing proberen te maken.

[0:23:03] Ik weet dat het nieuw is hier in de Kamer.

[0:23:04] Dat we dingen oplossen en heel slim en snel.

[0:23:07] Maar ik wil het toch wel heel graag proberenen.

[0:23:11] Dank u wel.

[0:23:11] Dan is nu het woord aan de heer Nobel van de VVD.

[0:23:14] Ja, voorzitter.

[0:23:14] Dank je wel.

[0:23:15] Ja voorzitters, een fundering die zie je haast niet.

[0:23:17] Je koopt een huis.

[0:23:17] Je kijkt naar de keuken.

[0:23:19] Je kijk naar de buurt.

[0:23:20] Maar je weet niet wat er onder je huis zit.

[0:23:22] En voor veel kopers blijft dat ook onzichtbaar.

[0:23:24] Tot het moment dat je huis verzakt.

[0:23:27] De deuren gaan klemmen.

[0:23:28] Scheuren in de muur verschijnen.

[0:23:30] En voorzitter, dat is precies wat dit dossier eigenlijk zo ongemakkelijk maakt.

[0:23:33] Omdat 425.000 gebouwen de komende jaren met funderingsschade te maken krijgen.

[0:23:39] En binnen 25 jaar kan het aantal zelfs oplopen tot 780.000 euro.

[0:23:43] Andere collega's hebben het ook al gezegd.

[0:23:45] Een huis moet niet alleen een fijne plek zijn om te wonen, maar ook een veilige plek.

[0:23:49] En een fundering is de basis, dus die moet stevig zijn.

[0:23:53] En als die basis verzwakt, dan ontstaan er problemen boven de grond, kunnen scheuren ontstaat, verzakkingen of er kan zelfs instortingsgevaar zijn.

[0:24:01] En de VVD vindt dat er tijdig ingegrepen moet worden, aangezien het de leefbaarheid van woningen sterk onder druk kan zetten en de sociale impact op de levens van mensen enorm groot kan zijn.

[0:24:11] Om die reden ziet de VvD graag een doelgerichte aanpak die leidt tot resultaten en ik zie dan ook graag en overheid die ervoor zorgt dat mensen weten waar ze aan toe zijn.

[0:24:19] en die aanstuurt op dat men op tijd kan handelen en ook laat zien dat de markt om hen heen werkt.

[0:24:27] Voorzitter, de VVD maakt zich om die reden een beetje zorgen over de bureaucratische opzet van de huidige aanpak.

[0:24:32] Ik zie namelijk een aanpak met thematische werkgroepen, gebiedsgerichte overleggen, brede bestuurlijke tafels, informele tafelen, een communicatienetwerk van bijna 50 partijen.

[0:24:43] En dat zijn ontzettend veel tafeles, maar ondertussen gaat er van de 56 miljoen euro maar 4 miljoenen naar uitvoeringskracht.

[0:24:50] Terwijl de minister juist aangeeft dat ze stapsgewijs wil opschalen.

[0:24:54] Voorzitter, ik wil de minister dan ook vragen hoe zij voorkomt dat al die overleggen niet uiteindelijk ten koste gaan van de uitvoering.

[0:25:00] Want dat is denk ik, ook als ik mijn collega's beluister, waar we met z'n allen stappen in willen zetten.

[0:25:05] Ik wil de Minister dan ook welke instrumenten zij op dit moment inzet, omdat de resultaten eigenlijk achterblijven.

[0:25:11] Want een overleg is mooi, maar dat is natuurlijk nog geen resultaat.

[0:25:15] Voorzitter, de verdeling van de 56 miljoen valt dan ook een beetje tegen bij de nadere beschouwing.

[0:25:19] Zeker nu 20 miljoenen aan het fonds duurzaam funderingsherstel is toegevoegd, is het voor de VVD van belang dat die middelen ook daadwerkelijk bijdragen aan het oplossen van de funderinschade.

[0:25:30] Want slechts een beperkt deel van het nieuwe geld gaat naar de directe ondersteuning van woningeigenaren en er gaat veel te veel geld naar het proces en veel te weinig naar het herstel.

[0:25:39] Ik wil de minister vragen welk deel van het geld uiteindelijk landt bij mensen met een probleem in hun huis en welk uiteindeel landt eromheen.

[0:25:48] Hoe maakt de minister de komende jaren transparant hoe de verhouding tussen deze proceskosten en de directe uitgaven zich ontwikkelt, zodat de Kamer ook kan beoordelen of het geld daadwerkelijk terechtkomt waar de schade zit?

[0:25:59] Funderingsschade heeft niet één oorzaak, voorzitter.

[0:26:01] Het gaat om een samenspel van het type fundering, de bodem

[0:26:05] En ook veranderingen in de omgeving eromheen, zoals bijvoorbeeld schommelende grondwaterstanden en droogte.

[0:26:12] Mijn collega's hebben dat zojuist ook al gezegd.

[0:26:14] Houten palen op veen vragen om een andere aanpak dan ondiepe funderingen op klei in het rivierengebied.

[0:26:20] De problematiek is dus per plek verschillend en dat maakt een eenduidige aanpak lastig.

[0:26:25] Dat zien we ook terug in het onderzoek van Twijnstra-Gudde.

[0:26:28] die aangeeft dat het momenteel sterk versnipperd is.

[0:26:31] De uitvoering is ad hoc georganiseerd... en afhankelijk van lokale betrokkenheid en capaciteit.

[0:26:36] Maar enkele gemeenten hebben wel een serieuze aanpak... en hoewel funderingsproblematiek vaak locatiegebonden is... hoeft niet elke kleine gemeente zelf het wiel uit te vinden.

[0:26:45] De oplossing kan verschillen per plek... maar de ervaring die gemeentenaar bij opdoen is natuurlijk breder bruikbaar.

[0:26:50] De minister heeft een goede stap gezet door enkelen gemeentem... met een gevorderde aanpak als leergebied aan te wijzen...

[0:26:55] Echter is alleen leren denk ik hier geen doel op zich.

[0:26:58] Hoe gaat de minister de versnippering doorbreken?

[0:27:00] En hoe wordt ervoor gezorgd dat kleinere gemeenten daadwerkelijk iets hebben aan wat er in de zes leergebieden gebeurt?

[0:27:10] Dank voorzitter.

[0:27:12] Ik hoorde net de heer Nobel iets zeggen over ook een beetje kritisch zijn op de gebiedsgerichte aanpak.

[0:27:17] En tegelijkertijd hoor ik een betoog over dat we juist lokaal maatwerk nodig hebben.

[0:27:23] Wil de heere Nobel nog een reflectie hierop geven of ik dat goed heb begrepen?

[0:27:28] Ja, voorzitter, waar mijn kritiek zit is dat die leergebieden als je kijkt zijn voornamelijk grote steden.

[0:27:34] Terwijl ik gaf al aan, ja, funderingsschade kan overal in het land voorkomen.

[0:27:37] Waar ik een beetje bang voor ben is dat kleine gemeenten gewoon niet de ambtelijke capaciteit hebben om met deze problematiek aan de slag te gaan.

[0:27:42] Terwyl die funderinschade zich 9 van de 10 keer eigenlijk per gebied laat aanwijzen.

[0:27:49] En dat voelt ook een beetje alsof het...

[0:27:53] Nou ja, wat toevallig is dat deze gemeenten hiermee aan de slag zijn gegaan.

[0:27:57] En het is goed dat gemeentelieden iets mee doen, dat we die stimuleren.

[0:28:01] Maar ik ben gewoon bang dat kleine gemeentelen of gebieden waar misschien de ambtelijke slagkracht wat minder groot is, dat die wel met vergelijkbare problematiek zitten, maar niet de kracht hebben om het op te lossen.

[0:28:13] Ja, en meer nog een aanvullende vraag.

[0:28:15] Ik hoorde natuurlijk ook de VVD het zeggen over de oorzaken... ...en dat dat heel moeilijk is te bepalen wat het dan precies is.

[0:28:22] Maar op sommige locaties weten we precies wat de ooorzaak is en waar het door komt.

[0:28:26] Dus volgens mij moet je toch ook die aanpak op die manier opzetten.

[0:28:31] En kun je best de oорzaak aanwijzen?

[0:28:35] Ja, voorzitter...

[0:28:38] Ik denk dat mevrouw Selinian daar een terecht punt heeft.

[0:28:41] Soms is het heel duidelijk aan te tonen van hier heeft het met de grondwaterstand te maken.

[0:28:46] Maar heel vaak komen mensen ook pas vele jaren later erachter dat er funderingsschade is.

[0:28:51] En dan is het ook ingewikkeld om te zeggen kwam dat nu door bijvoorbeeld de grondschade.

[0:28:56] Of was de funderinschade al aanwezig en had eigenlijk bij de verkoop.

[0:29:02] de destijds verkopende partij daar melding van moeten maken.

[0:29:05] En ook omdat funderingsschade is niet iets wat je als je de deur open slaat ziet.

[0:29:09] Vaak is het ook bij taxatierapporten zo dat

[0:29:12] De fundering, als je die al wilt laten checken, dat dat taxatierapport pas heel laat in de aankoop beschikbaar komt.

[0:29:19] En is eigenlijk de koop al min of meer rond.

[0:29:22] Dus ja, daar zit wel denk ik een ingewikkeldheid.

[0:29:25] Maar wat krom is, is krom.

[0:29:27] En dan moeten we denk ik, als daar ook vanuit de overheid een verantwoordelijkheid ligt.

[0:29:31] Bijvoorbeeld omdat de waterschappen met de grondwaterstand iets gedaan hebben.

[0:29:35] Vind ik ook dat we daar als overheid serieus mee om moeten gaan.

[0:29:37] Maar de complexiteit ligt er denk ik in dat we het lang niet altijd weten.

[0:29:44] Ja, een vervolgvraag.

[0:29:46] Even voor degenen die iets later kwamen.

[0:29:48] De interrupties korter dan 30 seconden tellen niet mee.

[0:29:52] Ja, dank.

[0:29:53] Een vervolgovraag op wat ik zojuist hoorde.

[0:29:57] Dat gaat met name over de oorzaak en wie dan het probleem zou hebben veroorzaakt.

[0:30:02] Of dat de overheid is of dat dat een samenloop is.

[0:30:05] Uiteindelijk zien we hier een probleep.

[0:30:07] Volgens mij is dat een collectief probleemprobleem.

[0:30:00] Wie dan het probleem zou hebben veroorzaakt.

[0:30:02] Of dat de overheid is of dat dat een samenloop is.

[0:30:05] Uiteindelijk zien we hier een probleen.

[0:30:07] Volgens mij is dat een collectief probleep.

[0:30:10] Dus in hoeverre maakt het voor de VVD uit wie precies de oorzaak is.

[0:30:13] Dus moeten we dan nu heel lang gaan nadenken en discussiëren over met alle tafels wie de ooorzaak.

[0:30:19] Of moeten we gewoon aan de slag en die mensen nu perspectief gaan bieden.

[0:30:26] Voorzitter, het klinkt heel erg mooi om te zeggen we gaan iedereen helpen.

[0:30:30] Maar gezien het grote aantal woningen denk ik dat er ook een gigantische zak geld achter vandaan komt.

[0:30:34] Nu weet ik dat de partij van mevrouw Selinian daar altijd een oplossing voor heeft.

[0:30:37] Namelijk de belasting betalen.

[0:30:38] Gewoon meer belasting laten betalen zodat we alle wensen waar kunnen maken.

[0:30:44] Maar de VVD zit wat anders in de wedstrijd.

[0:30:45] En we kijken ook altijd kritisch naar van ja...

[0:30:47] Wie moeten we helpen?

[0:30:49] Waar moet echt geld naartoe?

[0:30:50] En ik denk ook dat bij veel woningeigenaren het zo is... dat er ook een eigen verantwoordelijkheid is.

[0:30:55] Vandaar dat ik heel erg wijs op... daar waar de overheid aantoonbaar ervoor heeft gezorgd... dat de funderingsschade is ontstaan... vind ik dat mensen geholpen moeten worden.

[0:31:04] Want iets wat krom is, is gewoon krom.

[0:31:06] En daar moeten we niet omheen kletsen.

[0:31:07] Maar in veel gevallen zal er ook... een eigenverantwoorlijkheid zijn.

[0:31:10] Als jij in een mooie stad als Haarlem of Amsterdam gaat wonen... dan weet je dat er misschien op een gegeven moment... funderungsschade kan ontstaAN.

[0:31:16] Misschien wel helemaal geen bijdrage aan geleverd.

[0:31:20] Mevrouw Wiersma heeft een interruptie, daarna de heer Klemmink en de antwoorden mogen iets korter.

[0:31:26] Ja, de heer Nobel had eigenlijk een kreet naar mijn hart in dat er zoveel middelen blijven zitten in proceskosten.

[0:31:33] Dat hebben we in Groningen natuurlijk ook gezien.

[0:31:35] Maar ik zou de heur Nobel dan willen vragen, omdat het een heel complex probleem is die dus ook echt wel om een proces vraagt.

[0:31:42] Wat voor oplossingen hij daarvoor ziet?

[0:31:44] Hoe zorgen we dat er meer geld naar de uitvoering komt?

[0:31:48] Ik snap die vraag, maar primair is dat aan de minister denk ik om daar uitvoering aan te geven.

[0:31:53] Kijk, ik constateer alleen dat er een kind met een waterhoofd is en dat al dat geld naar die processen toe gaat en niet naar de uitvoeding.

[0:31:59] En mijn oproep, en ik hoop dat de minister daar straks ook in haar termijn verder op in kan gaan, is om veel meer geld naar de utvoering te laten gaan en veel minder naar de processen.

[0:32:10] Dick Lemmink.

[0:32:11] Dank u wel, voorzitter.

[0:32:13] De collega Nobel zei het terecht.

[0:32:14] Er is een oplossing.

[0:32:15] Sommige linkse partijen is dat in de belastingverhoging.

[0:32:17] Nu hield ik een pleidooi om een aantal belastingen die gepaard gaan rondom de versterking van fundament juist te schappen.

[0:32:26] Vind ik in de VVD daar nu een medestander in.

[0:32:30] Ja, voorst op het moment dat er belastingen geschrapt kunnen worden, dan zal de VVD er altijd wel willen naar kijken.

[0:32:34] Maar de andere kant van de medaille is ook dat er dan misschien een gat wordt geslagen in de begroting.

[0:32:38] En de VvD houdt er ook van dat het huishoudboekje gewoon op orde blijft.

[0:32:42] Dus dan moet daar ook weer dekking tegenover staan.

[0:32:44] Maar in principe ben ik altijd bereid om mee te kijken naar waar kunnen belastningen omlaag of geschraapt worden.

[0:32:50] Maar nogmaals wel met een degelijke dekting dan.

[0:32:54] Nog een vraag van de heer Mooiman.

[0:32:56] Dank u wel voorzitter.

[0:32:58] En vanuit het betoog van collega van de VVD begrijp ik ook de gedeelde lijnen die wij ook hebben.

[0:33:03] Dat het in eerste instantie natuurlijk aan de woningeigenaar is de verantwoordelijkheid ten aanzien van het onderhoud en ook de fundering.

[0:33:11] We hebben het net ook gehad over een aantal situaties waar men het niet kan dragen.

[0:33:16] Het fonds is natuurlijk voorbijgekomen, al is dat fonds natuurlijk ook niet voor iedereen beschikbaar.

[0:33:21] En ik denk met name jonge starters die toch een maximale hypotheek hebben genomen om überhaupt een woning te hebben kunnen kopen en vervolgens hiermee geconfronteerd worden terwijl ze het niet weten, is de VVD ook bereid om er toch over na te denken, ondanks dat dat wellicht niet direct door de overheid is veroorzaakt, hoe deze mensen beter kunnen worden geholpen.

[0:33:40] Er waren twee interrupties.

[0:33:42] Ja, voorzitter.

[0:33:43] Ik vind primair dat als iemand iets heeft gekocht en daar eigenlijk achteraf blijkt dat er gewoon iets verzwegen is... ...dat we dan moeten kijken naar degene die dat verzwegen heeft en dat het gebrek wat er eigenlijk was ook daar verhaald moet worden.

[0:33:57] Daar biedt de wet natuurlijk ook mogelijkheden toe.

[0:34:00] Maar ja, vaak is het wel zo dat...

[0:34:02] Bij een fundering, ook omdat het niet direct zichtbaar is, is het heel lastig om dat achteraf aan te tonen.

[0:34:07] Dus daar zit wel een probleem.

[0:34:09] Maar ik zou ook niet meteen als overheid die aap op de schouder willen trekken, omdat dat primair iets is tussen de kopende en verkopende partij, wat mij betreft.

[0:34:19] Was u klaar met uw betoog?

[0:34:21] Vervolgt uw betooog?

[0:34:22] Ik ga mijn best doen om er wat snelheid in te brengen.

[0:34:26] Momenteel zijn de maatregelen voorzitter vooral gericht op het achteraf repareren.

[0:34:29] Elke woning waar we schade voorkomen is een woning die later niet met tonnen hoeft te worden hersteld.

[0:34:34] De minister onderzoekt actief grondwater in enkele gebieden.

[0:34:37] Dit is een stap in de juiste richting, maar welke preventieve maat regelen kan de minister verder treffen zodat we in de toekomst niet vele miljoenen extra nodig hebben voor herstel?

[0:34:45] Voorzitter, preventieve maatregelen betekent ook dat wanneer je een huis koopt, je precies weet wat je koopt.

[0:34:50] Want sinds april staat het funderingsrisico ook in het taxatierapport.

[0:34:53] Dat is een belangrijke stap.

[0:34:55] Maar zoals de minister zelf ook in haar brief aangeeft, komt taxatie pas aan het einde van het koopproces en ziet de minister ruimte om dit meer aan de voorkant van het proces te brengen, om ook meer transparantie te organiseren.

[0:35:06] Voorzitters, tot slot.

[0:35:08] Je ziet dat veel huishuigenaren hun hypotheek grotendeels hebben afgelost en de waarde van de woning al jaren stijgt.

[0:35:14] Maar toch lopen mensen bij hun eigen bank vast, omdat er vooral naar het inkomen gekeken wordt en niet naar wat er in het huis zelf zit.

[0:35:21] Ik vraag niet om een ruimere leennorm, maar ik vraag wel om te kijken naar een werkwijze die ruimte ook volledig benut kan worden.

[0:35:32] De minister heeft een goede stap gezet.

[0:35:34] ...door dit te onderzoeken met de financiële sector.

[0:35:36] Dus complimenten daarvoor.

[0:35:38] Maar we zien ook dat dit graag tot een concrete uitkomst leidt.

[0:35:41] En dan voorstel ik tot slot... ...de kern van de boodschap voor de VVD is eigenlijk vrij eenvoudig.

[0:35:45] Een huis moet een veilige plek zijn om te wonen.

[0:35:48] En de fundering is daarvan de basis.

[0:35:49] De VVd vraagt niet om extra geld, maar wel om een doelgerichte aanpak.

[0:35:53] Minder praatgroepen, meer uitvoering en geld dat land... ...bij mensen die schade hebben in plaats van het proces eromheen.

[0:36:00] En kleinere gemeenten die daadwerkelijk iets hebben aan wat de kopers...

[0:36:03] ...koplopers leren.

[0:36:04] En tegelijkertijd... ...moeten we ook blijven kijken naar preventieve en aanvullende maatregelen.

[0:36:10] Kopers moeten weten wat ze kopen op het moment dat ze koken... ...en eigenaren die bij een woning bankfinanciering kunnen krijgen... ...voor herstel van hun woning.

[0:36:16] Dank u wel.

[0:36:18] Alsjeblieft, de heer Klaas heeft nog een vraag.

[0:36:20] Ja, voorzitter, want ik hoorde in het verhaal van de heerd Noorbel... ...amal punten die passen bij mijn voorstel om eens te kijken naar Tama 38.

[0:36:28] Wilt u dat steunen als ik dat zou vragen?

[0:36:31] In de vraag die ik u stelde, zeg ik via de voorzitter, gaf ik ook aan dat ik het best een sympathiek idee vond.

[0:36:37] Alleen ik maak me wat zorgen over mensen die dan uit hun huis worden gezet en waar tussentijds niet voor geregeld is.

[0:36:42] En u gaf zelf ook aan, ja daar heb ik op dit moment nog niet een oplossing voor.

[0:36:46] Ik wil niet bijdragen aan een heel groot dakloosheidsprobleem.

[0:36:49] Omdat we dit voorstel gaan uitvoeren.

[0:36:51] Dus als de randvoorwaarden ingevuld worden.

[0:36:54] Hoe gaan we om met de mensen die we dan het huis uitzetten.

[0:36:56] Om verdieningsherstel plaats te laten vinden.

[0:36:58] Terwijl die mensen gewoon een huurcontract hebben.

[0:37:00] Daar wil ik best wel naar kijken.

[0:37:01] Maar die oplossing heb ik nog niet van u gehoord.

[0:37:05] Mevrouw Steenen heeft ook een vraag.

[0:37:06] Dank u wel, voorzitter.

[0:37:07] Ja, ik hoorde de heer Nommel net beginnen over... ja, we moeten eigenlijk voorkomen dat de funderingsschade optreedt.

[0:37:12] En toen dacht ik, nu gaat hij vast beginnen over het principe water- en bodemsturend.

[0:37:16] En in een eerder debat over ruimtelijke ordening heb ik met de VVD als degens gekruist...

[0:37:20] Over of dat nou een leidend principe moet zijn of niet.

[0:37:24] En eigenlijk hoor ik de heer Nobel hier zeggen, ja we moeten goed nadenken over waar we bouwen.

[0:37:29] Is de VVD nu bereid om hun standpunt over water en bodem sturend of toch ook best belangrijk te wijzigen?

[0:37:39] Voorzitter, ik kan me dat debat nog goed herinneren.

[0:37:42] En voor de VVD is water- en bodemsturend wel belangrijk, maar moet niet in alle gevallen leidend zijn.

[0:37:49] En dat is waar volgens mij de VvD en het CDA van mening verschillen.

[0:37:55] Maar eigenlijk laat de funderingsproblematiek heel goed zien waarom water-en bodem sturend ontzettend belangrijk is.

[0:38:01] Maar nogmaals, dat hoeft volgens mijn niet in allen gevallen.

[0:38:04] En als we dan toch 100.000 woningen per jaar moeten bouwen, dan moeten we die toch bouwen op plekken waar dat verstandig is.

[0:38:10] En waarvan we weten dat die niet over een x-aantal jaren gaan verzakken.

[0:38:14] Dus waarom zou dat dan niet het uitgangspunt moeten zijn voor het kiezen van de plekker waar we huis gaan bouwen?

[0:38:20] Volgens mij zijn we het eigenlijk meer eens dan wellicht nu in dit kleine debatje blijkt.

[0:38:28] Want de VVD heeft ook gezegd dat het richtinggevend moet zijn.

[0:38:30] En tegelijkertijd veel van de funderingsschade is ook omdat er bijvoorbeeld gebruik was gemaakt van houten palen.

[0:38:35] Je kan ook van ander materiaal gebruik maken.

[0:38:38] Dus ik denk dat we tegenwoordig ook veel meer weten dan vroeger toen men in oude steden zoals Amsterdam of Haarlem de woningen ging bouwen.

[0:38:46] Dus veel funderinschade zal vandaag de dag al voorkomen kunnen worden.

[0:38:52] Dank u wel.

[0:38:52] Dan is het nu de beurt aan mevrouw Hiesma van de BBB.

[0:38:56] Yes, voorzitter.

[0:38:59] Een huis moet stevig staan en dat klinkt vanzelfsprekend.

[0:39:03] Maar voor heel veel mensen in Nederland is het dat niet.

[0:39:06] Scheuren in de muur, deuren die niet goed sluiten en een vloer die verzakt.

[0:39:10] Dan begint de ellende.

[0:39:12] Want waar moet je naartoe en wie vertelt je wat er precies aan de hand is?

[0:39:16] En wie is verantwoordelijk?

[0:39:18] En als herstel nodig is, hoe betaal je dan de rekening die dikwijls richting een ton gaat?

[0:39:24] De omvang is fors.

[0:39:25] De getallen zijn zojuist al meermaals genoemd.

[0:39:27] Maar ongeveer 425.000 gebouwen hebben nu al een matig tot zeer hoog funderingsrisico.

[0:39:34] En op de lange termijn kan het oplopen tot 780.000 bebouwen.

[0:39:39] En dan hebben we het over een serieus probleem.

[0:39:42] En toch heeft BBB bij de stukken ook een ongemakkelijk gevoel, want we zien een programma tot 2035, risicomodellen, communicatie, kennisdeling, pilots en een gebiedsgerichte leeraanpak.

[0:39:54] Maar de vraag is eenvoudiger, want wat merkt de inwoner met scheuren in zijn huis hier op de korte termijn van?

[0:40:01] Want de fundering wacht niet totdat wij klaar zijn met leren of het inrichten van een proces.

[0:40:07] Voorzitter, funderingsproblematiek is niet overal hetzelfde.

[0:40:10] En toch wordt al snel naar één oorzaak en één oplossing gewezen.

[0:40:13] Neem het grondwater.

[0:40:15] Bij houten funderungspalen kan een te lage grondwaterstand ervoor zorgen dat palen droogvallen en worden aangetast.

[0:40:21] Bij ondiepe funderingen spelen andere problemen.

[0:40:24] Kleigrond...

[0:40:26] Dat zwelt en krimpt.

[0:40:28] Woningen kunnen daardoor ongelijk verzakken.

[0:40:30] Een hogere grondwaterstand kan elders juist weer vochtproblemen veroorzaken.

[0:40:35] Dus in één straat kunnen er verschillende funderingsproblemen voorkomen.

[0:40:41] Dus laten we niet van Den Haag denken... dat we simpelweg overal het waterpeil omhoog moeten zetten.

[0:40:46] Want maatwerk is nodig.

[0:40:48] Kijk naar het gebied, de bodem, het type fundering.

[0:40:51] En kijk naar alle functies.

[0:40:52] Woningen, landbouw, natuur, infrastructuur en bedrijvigheid.

[0:40:57] Daarbij hoort een eerlijke discussie over de verantwoordelijkheid.

[0:41:00] Want uiteindelijk erkent ook BBB dat een woningeigenaar verantwaardelijk is voor zijn woning.

[0:41:06] Niet elke onderhoudsrekening kan bij de belastingbetaler terechtkomen.

[0:41:11] Maar die eigenaar bepaalt natuurlijk niet het grondwaterpeil, het peilbesluit van het waterschap of de keuzes uit het verleden als het gaat om riolering en waterbeheer.

[0:41:20] Als aantoonbaar is dat overheidshandelen heeft bijgedragen aan funderingsschade, dan kun je ook niet simpelweg zeggen eigen huis, eigen probleem.

[0:41:29] Dus hoe bepaalt de minister waar de verantwoordelijkheid van de eigenaar ophoudt en waar die van de overheid of de waterbeheerder begint?

[0:41:37] En hoe voorkomt ze dat bewoners jarenlang van het kastje naar de muur worden gestuurd?

[0:41:41] Voorzitter, dan de gemeente.

[0:41:43] Vooral kleine en middelgrote gemeenten hebben vaak onvoldoende kennis en capaciteit.

[0:41:47] Soms weten ze niet eens hoe groot de problematiek binnen hun grenzen is.

[0:41:52] Dan kun je een nationale aanpak presenteren, maar als een inwoner bij zijn gemeente aanklopt en niemand weet wat ermee moet gebeuren, dan hebben we daar weinig aan.

[0:42:00] Dus hoe voorkomt de minister dat hulp uiteindelijk afhankelijk wordt van je postcode of waar je woont?

[0:42:06] En hoeveel van de 56 miljoen komt daadwerkelijk bij de uitvoering terecht?

[0:42:10] In plaats van bij onderzoek, organisatie en communicatie.

[0:42:15] Oftewel proces zoals collega Nobel al zei.

[0:42:18] En meer informatie is nodig.

[0:42:20] Maar daarmee kunnen we ook weer een nieuw probleem creëren.

[0:42:23] Want stel je voor dat een landelijk model aangeeft dat een woning een verhoogd risico heeft...

[0:42:27] Een koper, taxateur en hypotheekverstrekker zien dat.

[0:42:31] En ineens kan die woning weer minder waard worden of moeilijker te verkopen... terwijl helemaal niet vaststaat of er daadwerkelijk sprake is van een probleem met de fundering.

[0:42:39] En het kabinet zegt zelf onterecht risicostempels ook te willen voorkomen.

[0:42:44] Wordt informatie op woningniveau daarom pas openbaar als die voldoende betrouwbaar is?

[0:42:49] Vraag ik de minister.

[0:42:50] En hoe worden eigenaren beschermd tegen financiële gevolgen van een onjuiste modelmatige inschatting?

[0:42:57] En is de minister bereid om naast de informatievoorziening met gemeenten in gesprek te gaan over hoe er een landsdekkend funderingsloket zou kunnen worden ingericht?

[0:43:07] Voorzitter, uiteindelijk draait het natuurlijk ook om geld.

[0:43:10] Funderingsherstel kan een huiseigenaar meer dan 100.000 euro kosten.

[0:43:15] En het is gemakkelijk om te zeggen dat de overheid dat dan maar moet betalen, maar dat is ook belastinggeld van bijvoorbeeld huurders en mensen die daarna zelf ook sparen voor onderhoud.

[0:43:25] BBB kiest daar niet zomaar voor een grote generieke subsidieregeling, maar er moet wel een oplossing zijn voor mensen die buiten hun schuld om in ernstige problemen komen en herstel aantoonbaar niet kunnen betalen.

[0:43:37] Daarvoor is onder andere het Fonds Duurzaam Funderingsherstel bedoeld.

[0:43:41] En is dat fonds daadwerkelijk toegankelijk voor alle mensen die het nodig hebben?

[0:43:45] De aanpak loopt tot 2035, terwijl de 56 miljoen beschikbaar is tot 2028.

[0:43:52] En wat gebeurt er dan vanaf 2029?

[0:43:56] Welke concrete resultaten moeten er in 2028 bereikt zijn voordat over een volgende trans wordt gesproken, vraag ik de minister.

[0:44:04] Voorzitter, tot slot.

[0:44:06] BBB wil geen Haagse aanpak waarbij jarenlang wordt onderzocht en overlegd, terwyl de scheuren thuis groter worden.

[0:44:11] Maar ook geen miljardenrekening zonder eerst te kijken naar oorzaak, verantwoordelijkheid en wat werkt.

[0:44:17] Dus breng de risico's in beeld.

[0:44:18] Help mensen die zelf niet verder kunnen.

[0:44:21] En pak problemen gebiedsgericht aan.

[0:44:23] Niet automatisch wijzen naar de boer, het waterschap, de huiseigenaar of het Rijk.

[0:44:27] Stel vast wat er aan de hand is.

[0:44:28] Wie daarvoor verantwaardelijk is.

[0:44:30] En welke oplossing in het gebied dat werkt?

[0:44:33] Want mensen met een verzakkend huis hebben weinig aan een nationale aanpak op papier.

[0:44:37] Ze willen vooral graag weten of hun huis straks nog stevig staat.

[0:44:41] Dank.

[0:44:41] Dank u wel.

[0:44:42] De heer Van Leijen, daarna mevrouw Stalinyan en daarna de heer Nobel.

[0:44:46] Ja, dank je wel.

[0:44:47] Voorzitter, ik ben het eigenlijk wel voor een heel groot gedeelte met mevr.

[0:44:50] Wiersma eens.

[0:44:52] Funderingsproblematiek heeft meerdere oorzaken.

[0:44:55] Soms is het het grondwaterpeil bij palen en soms inderdaad ook niet, daar heeft u gelijk in.

[0:44:59] Als je bijvoorbeeld kijkt naar ondiepe funderingen, dan is het dat krimpswelgedrag van de bodem en dat heeft dan weer een andere drijver.

[0:45:05] Wat ik probeer te begrijpen, aan de ene kant pleit u voor aanpakken, voor daadkracht, nu gelijk dingen doen en niet teveel onderzoeken, maar hoe brengt u dat dan samen?

[0:45:11] Want juist het krimpselwelgedracht van kleigrond is nog heel veel over onbekend.

[0:45:16] Dan zegt u eigenlijk, er is maatwerk nodig.

[0:45:18] We willen niet voor de simpele oplossing gaan, alleen maar dat grondwaterplan naar beneden brengen.

[0:45:21] Dan zal het wel goed zijn.

[0:45:22] Dus dan zou je toch juist ook meer verdiepend onderzoek moeten doen om dat goed te kunnen aanpakken.

[0:45:26] Hoe brengt u dat samen, is mijn vraag.

[0:45:28] Ja, nee, zeker.

[0:45:30] En kijk, dat is ook mijn punt.

[0:45:33] Het is een heel complex probleem waar tot voor kort eigenlijk nog best veel kennisleemtes over bestond.

[0:45:38] Maar wat eigenlijk waar ik voor pleit, is dat niet voor elk gebied en elke regio dezelfde oplossing een oplossing is.

[0:45:46] Heel vaak wordt gesteld van doe die waterpijlen omhoog.

[0:45:48] En inderdaad, vooral in gebieden waar veel...

[0:45:51] woningen op palen, houten palen gefundeerd zijn, dan is dat een van de oorzaken en mogelijk ook een van die oplossingen.

[0:45:58] Maar ik hoorde de heer Nobel bijvoorbeeld ook zeggen, daar ben ik het hardgrondig mee eens.

[0:46:02] Ja, er zijn ook andere oplossing.

[0:46:04] Bij nieuwbouw zien we dat er ook op een andere manier en nu beter gefundeert kan worden.

[0:46:10] Maar wat ik denk ik vooral wat belangrijk is, is dat er inderdaad niet te veel overlegstructuren worden ingericht.

[0:46:17] Dat de minister wel echt landelijke regie ook houdt.

[0:46:21] Zodat we uiteindelijk zoveel mogelijk middelen ook voor de uitvoering beschikbaar houden.

[0:46:26] Vervolgvraag, u heeft twee interrupties al verspeeld net.

[0:46:29] De antwoorden kunnen iets korter.

[0:46:30] Ik ga hem heel kort doen.

[0:46:31] Dus mevrouw Wiersma is het er mee eens dat aanvullend onderzoek wel nodig is en dat dat onderdeel van het programma moet zijn.

[0:46:36] Juist omdat er niet één oplossing is, dat er een kennisleemte is zoals u zegt, dat daar dus ook in geïnvesteerd moet worden.

[0:46:43] Ja, het staat natuurlijk niet één op één met elkaar verbonden.

[0:46:46] Want onderzoek naar zwel en krimp van klei, dat is iets anders dan dat er bestaande woningen zijn die nu met funderingsproblemen te kampen hebben.

[0:46:54] Dus die moeten gewoon aangepakt, los van dat je daarnaast ook meer kennis over het gedrag van die verschillende bodems wilt hebben.

[0:47:03] Mevrouw Salinjan.

[0:47:05] Nou voorzitter, ja ik ga toch door op de vraag van D66.

[0:47:09] En dat gaat met name over, ik hoor tegelijkertijd een betoog over we moeten snel zijn.

[0:47:13] En aan de andere kant dus onderzoek doen, snelle aanpak.

[0:47:22] Uiteindelijk kan dat niet allebei.

[0:47:24] Dus in hoeverre wil de BBB aan de slag gaan met die oorzaken?

[0:47:29] Constant onderzoeken wie is ervoor verantwoordelijk?

[0:47:31] Want volgens mij gaat dat jaren duren.

[0:47:33] En de aanpak van dit moment, van de mensen die nu met schade zitten in hun woning.

[0:47:42] Volgens mij is onder het kabinet Schoof, waar BBB deel van uitmaakte, juist deze aanpak gestart.

[0:47:48] Dus wij vinden dat heel erg belangrijk.

[0:47:51] En dat is ook de reden waarom we zeggen, minister, blijft de regie hier goed op voeren.

[0:47:56] Zodat we juist ook in de uitvoering verder gaan.

[0:47:58] Maar nogmaals, ik had volgens mij zo net...

[0:48:00] Ik kan hetzelfde antwoord herhalen, dat daarnaast ook meer kennis nodig is.

[0:48:05] Maar dat uiteindelijk, en dat was de vraag die ik aan de minister stelde, wie waar verantwoordelijk voor is.

[0:48:11] In beginsel zijn woningeigenaren ook zelf verantwordelijk voor hun woning.

[0:48:16] Maar daar waar het aantoonbaar komt door overheidsingrijpen, dan zal de overheid ook tot compensatie over moeten gaan.

[0:48:23] En dat is iets waar de minister voor aan de lat staat.

[0:48:28] Tot slot.

[0:48:30] Ik hoor nu een paar keer dat er kennisleemtes zijn.

[0:48:33] Welke kennis leemtes is er voor de aanpak van de schade die er nu is?

[0:48:39] Nou ja, dat werd zo net ook al benoemd.

[0:48:41] Dat bijvoorbeeld over Krimp en Zwel van Kleigeronde... dat daar nog relatief weinig over bekend is.

[0:48:47] En dat op dit moment al een groot aandeel woningen... die daar ook te kampen hebben met funderingsproblemen... maar dat er in de toekomst toe... dat er nog meer woningen bij kunnen komen.

[0:48:59] En ja, het is alles aangeleden om te kijken... hoe je dat natuurlijk kunt voorkomen.

[0:49:04] De heer Nobel?

[0:49:06] Ja, ik werd een beetje getriggerd aan het einde van uw betoogstijf.

[0:49:09] We moeten niet te snel waterschap en boeren de schuld geven.

[0:49:13] En dat ben ik op zich met u eens.

[0:49:14] Maar het zou natuurlijk wel zo kunnen zijn dat op een gegeven moment blijkt dat het grondwaterpeil in specifieke gebieden... ...dat het uiteindelijk misschien ook een keuze wordt van gaan we meer richting de boeren of meer richtings de burger.

[0:49:27] En ik snap dat dit u in een wellicht lastig pakket brengt.

[0:49:30] Maar bent u wel bereid om daar dan open met elkaar over te spreken van ja, wat doet dat nou uiteindelijk als de overheid ingrijpt?

[0:49:36] Of voor de boer of voor de inwoner daar?

[0:49:40] Nou ja, kijk en dat is wat ik juist bedoel.

[0:49:43] Want in de beeldvorming wordt heel vaak gekeken naar boeren van ja daarvoor moet dat waterpeil verlaagd worden.

[0:49:50] Terwijl in de praktijk zijn er heel veel verschillende peilgebieden.

[0:49:54] Zitten woninglocaties vaak in een aparte peil gebied.

[0:49:57] En hebben boeren zelf ook echt heel veel belang bij een goede grondwaterstand.

[0:50:02] Juist omdat je ook water nodig hebt om je gewassen te kunnen groeien.

[0:50:06] In de beeldvorming lijken die belangen dus heel erg uiteen te lopen.

[0:50:10] Terwijl ik denk dat in de praktijk boeren ook belang hebben bij het voldoende voorzien van voldoende water.

[0:50:17] En ook grond water maakt daar deel van uit.

[0:50:21] Een volgende vraag.

[0:50:23] Ja, ik hoor in ieder geval niet dat u mocht straks blijken dat er toch gekozen moet worden dat u die deur volledig dichtgooit.

[0:50:30] Ik ben met u eens dat we niet te vroeg moeten zeggen van het ligt of aan de boer of aan het waterschap, maar dat kan natuurlijk wel gebeuren.

[0:50:38] Ik hoop dat u net als de VVD wel kijkt van ja, die burger moet ook niet opdraaien voor het bonnetje wat er achter vandaan kan komen vanuit die funderingsproblematiek, mocht dat terzijde tijd aan de orde komen.

[0:50:53] Ja, ik hoor niet echt een vraag.

[0:50:55] Eerder een oproep inderdaad.

[0:50:58] Ik wil daarbij wel vermelden dat er heel veel regio's zijn... waar grondwater juist verlaagd wordt vanuit hele andere belangen.

[0:51:07] En dat kan juist ook vanuit woonbelangen zijn.

[0:51:11] Dat kan vanuit het belang van een brug of wegen zijn.

[0:51:16] Dus dat probleem is veel breder dan hoe die soms in de publieke discussie wordt versmalt.

[0:51:23] Dank u wel.

[0:51:24] Dan is nu het woord... Oh, nog een interruptie van de heer Klaassen.

[0:51:28] Ja, want ook uit het betoog, voorzitter, aan de antwoorden die ik net hoorde, vroeg ik me af of de BBB ook een beetje warm loopt voor Tama 38, wat ik net voorstelde.

[0:51:39] Ja, voorzitter.

[0:51:40] Ik moet zeggen, ik moet me daar nog even in verdiepen... want het is een nieuw project, maar ik vind het heel aannemelijk.

[0:51:46] Dus ik denk dat BBB daar zeker wel positief tegenover staat.

[0:51:52] En wat mij betreft zou dan ook, als het gaat om het woningprobleem... wat de heer Nobel daarbij aankaart... moeten we daarin ook veel pragmatischer omgaan... met bijvoorbeeld het tijdelijk toestaan van woonunits.

[0:52:03] Dat vereist ook een discussie met de gemeente.

[0:52:06] Maar ik zou zeggen, laten we de minister ook vragen om dat voortvarend op te pakken...

[0:52:09] Om daar veel soepeler mee om te gaan, dat toe te staan.

[0:52:13] Want pragmatische oplossingen, daar zijn we altijd voor.

[0:52:20] Dank u wel.

[0:52:21] Dan is het nu toch echt de beurt aan mevrouw Salinjan van Pro.

[0:52:25] Dank voorzitter.

[0:52:26] De bijdrage begin ik graag met mijn bezoek aan Bloemhof in Rotterdam.

[0:52:30] Bloemhof is op het eerste gezicht een idyllische wijk, op tien minuten fietsen van de Kuip.

[0:52:35] Maar in iedere straat zie je de gevolgen van een probleem dat letterlijk onder de huizen zit.

[0:52:40] Deuren die niet meer goed sluiten omdat kozijnen scheef staan, ramen met scheuren in de muren, huizen die langzaam verzakken.

[0:52:47] De olifant onder de kamer, funderingen die niet weer bestand zijn tegen bodemdaling.

[0:52:52] Het meeste wat me bijbleef, een gesprek met een bewoner die vertelde dat het de afgelopen zomer in zijn woonkamer 36 graden was.

[0:53:00] En boven in zijn slaapkamer 40 graden.

[0:53:03] Laat dat even tot je doordringen.

[0:53:04] 40 gradEN in je slaap kamer.

[0:53:07] Afgelopen Zomer zagen we opnieuw wat voor extreme hitte er is.

[0:53:13] Voor mensen in slecht geïsoleerde woningen stopt die hitte niet bij de voordeur.

[0:53:17] En deze meneer is niet de enige.

[0:53:19] Juist woningen met funderingsproblemen zijn vaak moeilijk te verduurzamen.

[0:53:24] Mensen die hun woning juist het hardst nodig hebben als bescherming tegen de hitte.

[0:53:28] En ondertussen stijgt de huur ieder jaar.

[0:53:30] Dit verhaal gaat daarom niet alleen over funderingen.

[0:53:32] Het gaat over hoe klimaatverandering ons dagelijks leven binnendringt.

[0:53:36] En hoe de gevolgen niet voor iedereen hetzelfde zijn.

[0:53:39] Wie voldoende geld heeft kan isoleren, zonwering plaatsen of verhuizen naar een andere woning.

[0:53:44] Maar wat als je iedere maand al moet kiezen tussen boodschappen, energierekening en zorg?

[0:53:48] Daarom moeten we verder kijken dan de fundering alleen.

[0:53:51] En Bloemhof staat niet op zichzelf.

[0:53:53] Terwijl dit kabinet bezig is met scoren op aantallen, nieuwe locaties en nieuwe steden, zijn er bestaande steden en wijken waar de bodem wegzakt.

[0:54:02] In heel Nederland zijn wijken waar verschillende problemen samenkomen.

[0:54:05] Funderingen, droogte, wateroverlast, extreme hitte en woningen die moeilijk te verduurzamen zijn.

[0:54:11] We weten dat deze problemen samenhangen.

[0:54:13] En daarom moeten we voorkomen dat ze zich ook steeds concentreren in dezelfde wijken en bij dezelfden mensen.

[0:54:19] En Christel Don schreef hier over het boek Klimaat Ghetto's.

[0:54:22] En die zou ik graag aan de minister willen overhandigen.

[0:54:27] En ook de vraag stellen, gaat de minister deze wijken daadwerkelijk prioriteit geven met een gebiedsgerichte aanpak?

[0:54:33] En met een collectieve aanpak, omdat ik dit een collectief probleem vind.

[0:54:37] En dat brengt me bij woningbouwcorporaties die nog niet genoemd zijn.

[0:54:41] Zij staan al aan de lat voor een enorme investeringsopgave.

[0:54:44] In verschillende regio's komt daar de funderings opgave bovenop.

[0:54:48] Maar zij moesten het vooral doen met kennisdeling.

[0:54:50] En afspraken over verantwoordelijkheid werden doorgeschoven naar een volgende ronde.

[0:54:54] Inmiddels zijn we twintig maanden verder.

[0:54:57] Interruptie van de heer Nobel.

[0:55:00] Ja, voorzitter.

[0:55:00] Ik dacht ik wacht even wanneer het betoog echt over de funderingsschade gaat.

[0:55:05] Maar dat lijkt niet te gebeuren.

[0:55:06] Het lijkt alleen maar over het klimaat te gaan en over hoe warm het op iemand's zolderkamer is.

[0:55:10] En ik vroeg me af van ja, we hebben 56 miljoen euro.

[0:55:13] We hebben gigantisch veel gebouwen die daarvoor de fundering schade hersteld moet worden.

[0:55:18] Dus ja, hoeveel geld moet er bij volgens pro om al deze problemen aan te pakken?

[0:55:23] En is de belastingbetaler dan weer de klos?

[0:55:27] Ja, dank voorzitter.

[0:55:28] Ja, funderingsschade heeft alles te maken met klimaatverandering.

[0:55:31] En ik zou ook de heer Nobe willen uitnodigen om ook naar Bloemhof in Rotterdam langs te gaan en ook bij de inwoners op bezoek te gaan.

[0:55:40] En dat gesprek te voeren en vervolgens te zeggen dat het niets uitmaakt en hoe we dat gaan aanpakken.

[0:55:48] Ja, voorzitter, nu gaan we de dingen door elkaar halen.

[0:55:51] Want of een woning wel of niet goed geïsoleerd is, heeft natuurlijk helemaal geen zak te maken met de funderingsschade.

[0:55:57] Dus ja, u pleit eigenlijk ervoor om veel meer aan te pakken als overheid dan alleen die funderinschade.

[0:56:03] Vandaar de vraag vanuit de VVD, wie gaat dat betalen en hoeveel meer geld moet erbij?

[0:56:09] Nou, daar ga ik een stukje college geven over funderingsschade en isolatie.

[0:56:14] Op het moment dat er funderlingsschade is... dan gaan kozijnen scheefstaan van bijvoorbeeld ramen, maar ook van deuren.

[0:56:21] En op een gegeven moment kun je dat niet meer herstellen.

[0:56:23] Dus dat betekent dat op het moment... dat er isolatie moet plaatsvinden, dat die isolatie dus ook niet helpt... omdat die deuren en muren scheeftaan en omdat er scheuren inkomen.

[0:56:33] Dus funderinschade en scheuren in deuren... en isolaties heeft alles met elkaar te maken.

[0:56:39] Vervolgt u het betoog?

[0:56:41] Oh, nog een kleine vraag van de heer Nobel.

[0:56:43] Ja, voorzitter, dit is te gemakkelijk.

[0:56:45] U haalt een willekeurige wijk in Rotterdam aan waar u bij iemand op bezoek bent geweest die te maken heeft met hoge energiekosten.

[0:56:53] Mijn collega wees er ook al op dat dat voor een heel groot deel te maken hebt over de belasting die we bij de energierekening neerleggen en allerlei andere maatregelen waar die inwoners mee worden geconfronteerd.

[0:57:05] Maar ja, het belangrijkste als iemand in een slecht geïsoleerde woning zit, is dat 9 van de 10 keer

[0:57:10] Ook omdat diegene geen inkomen heeft, niet aan het werk is.

[0:57:13] Dus als we dan toch problemen in bepaalde wijken willen aanpakken, wilt u dan net als de VVD gewoon kijken dat die mensen aan de slag gaan om uiteindelijk een eigen inkomen te verdienen?

[0:57:25] Uw interrupties zijn nu op.

[0:57:27] Ik ben heel blij dat de VVD erkent dat er wijken zijn waar problemen samenkomen.

[0:57:31] En ik denk juist daarom dat die gebiedsgerichte aanpak, waar de VvD ook voor pleitte, dat we daar juist veel meer aandacht aan moeten geven.

[0:57:38] Zodat we ook kunnen zorgen dat die mensen en die problemen daar juis voorkomen kunnen worden.

[0:57:43] En zorgen, dat ze in fijne huizen leven van waaruit je mee kan doen met de samenleving.

[0:57:48] Ik denk dat dat de basis is.

[0:57:53] U was nog niet klaar met uw betoog.

[0:57:55] Nee, ik was nog geen klaar.

[0:57:56] De investeringsruimte van corporaties is fors gedaald.

[0:58:00] En toch lezen we in de laatste voortgangsbrief opnieuw dat nieuwe inzichten pas bij een volgende doorrekening komen en meegenomen worden.

[0:58:07] Dat de verdeling van verantwoordelijkheden bij eenvolgende herijking wordt besproken.

[0:58:11] Hoe vaak gaan we nog belangrijke besluiten voor ons uitschuiven?

[0:58:14] En niet alleen bij woningcorporaties zitten met deze herstelopgave.

[0:58:20] Ook particuliere woningeigenaren kunnen door funderingsschade financieel klem komen te zitten.

[0:58:24] Hoe wil de minister het fonds beter toegankelijk maken en gemeenten ook ondersteunen om hiermee aan de slag te gaan?

[0:58:30] In Arnhem is bijvoorbeeld het loket voor funderingsschade ook omgezet naar een loket... ...voor klimaatschade, waar inwoners bredere vragen kunnen stellen die met elkaar samenhangen.

[0:58:39] Kan de minister gemeente helpen bijvoorbeeld met zo'n loket?

[0:58:42] En overigens betekent overwaarde niet dat iedere individuele eigenaar het herstel kan betalen.

[0:58:47] Want inkomen speelt ook een belangrijke rol.

[0:58:50] Het Fonds Duurzaam Funderingsherstel biedt hiervoor geen oplossing.

[0:58:53] En wat gebeurt er met deze mensen, vraag ik de minister.

[0:58:56] Dan kom ik bij het funderingslabel.

[0:58:58] Op dit moment wordt het funderingslabel in het beste geval zichtbaar in de taxatie.

[0:59:03] En dat is wat ons betreft te laat.

[0:59:04] Wie een huis koopt moet voor de aankoop weten welk funderungsrisico er zit.

[0:59:09] Ook huurders hebben recht op deze informatie.

[0:59:12] De minister erkent dat het beter kan, maar kiest vooralsnog voor een vrijwillig koopconvenant funderingen... ...in plaats van een verplichting om funderlingsinformatie al aan het begin van een verkoopproces beschikbaar te stellen.

[0:59:23] Waarom deze keuze?

[0:59:25] Er wordt gewerkt aan een landelijke publieke informatievoorziening, pas klaar in 2030 en alleen voor gebouweigenaren en professionals.

[0:59:33] Waarom duurt dit zo lang en waarom niet voor iedereen die in een woning woont?

[0:59:37] En wat ons betreft moet het funderingslabel bovendien breder worden.

[0:59:41] Want als we weten dat funderungsproblemen samenhangen met droogte, wateroverlast, hitte en de verduurzamingsopgave, waarom informeren we mensen dan niet over bredere klimaatrisico's van hun woning?

[0:59:51] wil de minister hierop reflecteren.

[0:59:53] En voorzitter, ik begon met het verhaal over Bloemhof.

[0:59:56] En we moeten mensen en onze wijken beschermen.

[0:59:59] En daarom vraag ik de minister om niet verblind te raken door nieuw en door aantallen, maar ook oog te hebben voor de wijken die er nu al staan en de mensen die er al wonen.

[1:00:09] Nederland niet te laten zakken.

[1:00:00] Daarom vraag ik de minister om niet verblind te raken door nieuw en door aantallen, maar ook oog te hebben voor de wijken die er nu al staan en de mensen die er al wonen.

[1:00:09] En Nederland niet te laten zakken.

[1:00:13] Een interruptie van de heer Klaassen.

[1:00:15] Dank u wel, voorzitter.

[1:00:16] Ik hoor ook in dit verhaal een heleboel aangrijpingspunten waarom we samen zouden kunnen kijken naar die aanpak wat Israël heeft gedaan.

[1:00:22] Ik ben benieuwd hoe mevrouw Salinian kijkt naar het plan van aanpak dat Israël zo voortvarend en goed heeft aangepakt en of ze daar mij zou kunnen steunen.

[1:00:32] Ja, dank voorzitter.

[1:00:33] Ik denk dat we vooral moeten kijken wat Nederland nodig heeft en ook wat Nederlanders nodig hebben.

[1:00:37] En we hebben al ontzettend veel kennis hier aanwezig over het oplossen van de schade die er is.

[1:00:44] En ik zie natuurlijk dat we nog moeten kijken hoe kunnen we de schaden voorkomen.

[1:00:47] En volgens mij is dat vooral ook te kijken waar we gaan bouwen en op welke manier.

[1:00:51] Maar de schande die er nu is kan volgens mijn goed opgelost worden met de kennis die we nu hebben.

[1:00:57] Het heeft niet zo heel veel te maken met de kennis die we hier hebben.

[1:01:00] De vraag is of u bereid bent, mevrouw Salinian, om te kijken wat heeft Israël gedaan en zou het ook hier in ons Nederlandbeleid kunnen passen.

[1:01:08] Wat zijn de goede dingen die Israël daar aangepakt heeft, wat we hier zouden kunnen toepassen?

[1:01:12] Ziet u dat ook?

[1:01:13] Wat ik vooral zie is dat er hier ontzettend mooie dingen gebeuren in Nederland.

[1:01:17] En dat ik zie dat gemeentes ook echt aan de slag zijn hiermee.

[1:01:20] Neem ook bijvoorbeeld gemeente Emmen, die ook als voorloper hiermee aan deslag is.

[1:01:25] Dus ik denk dat we vooral moeten kijken naar wat van toepassing is op Nederland en wat goed hier al werkt.

[1:01:30] Want er zijn al voorbeelden en daarmee aan den slag gaan.

[1:01:35] Tot slot.

[1:01:37] Waarom tot slot?

[1:01:38] Nou ja, gaat u gerust door.

[1:01:41] Ik hoor mevrouw Selina niks zeggen over de eventuele voordelen wat in Israël gedaan is.

[1:01:47] En ik zou mevouw Selinia willen uitdagen om daar toch eens naar te kijken en daar hier iets van te vinden.

[1:01:56] En nog een keer ga ik hetzelfde antwoord geven, want dat gaat over dat wij in Nederland ontzettend goede voorbeelden hebben en dat wij vooral aan de slag moeten gaan en niet nog onderzoek moeten doen naar allerlei andere voorbeelen.

[1:02:09] Want de mensen die nu in die woningen zitten met funderingsschade, die hebben nu de hulp nodig en die zitten nu in de slecht geïsoleerde woningen.

[1:02:16] Dus daar moeten we nu mee aan de

[1:02:23] Voorzitter, ik merk dat mevrouw Selinje het woord Israël niet uit haar strot krijgt.

[1:02:29] Dat vind ik heel erg lastig eigenlijk, want er zitten goede dingen in.

[1:02:32] Ik vraag nogmaals, bent u bereid samen met mij en anderen te kijken welke goede ding in Israël zijn gedaan die we hier kunnen toepassen?

[1:02:41] En nog een keer ga ik op dezelfde vraag het antwoord geven.

[1:02:44] Ik kan me voorstellen dat het misschien niet een antwoорд is... die voor de heer Klaassen voldoende is.

[1:02:49] Maar het gaat hier om Nederlanders die nu in de schade zitten.

[1:02:53] En we hebben ontzettend veel goede voorbeelden.

[1:02:55] Dus ja, ik val ook in herhaling.

[1:02:57] Als dezelfte vraag wordt gesteld, geef ik hetzelfde antwoorden.

[1:02:59] Ja, dus daar gaan we mee stoppen.

[1:03:01] Dan een punt van orde.

[1:03:04] Waarom gaan we ermee stoppen?

[1:03:06] Ik mag toch in 30 seconden interrupties doen?

[1:03:09] Bepaalt u nu op basis waarvan die 30-secondenregel ineens losgelaten wordt?

[1:03:16] Nou, kijk, ik ben hier de voorzitter.

[1:03:17] Ik bewaak de orde.

[1:03:18] Ik probeer het debat levendig te houden door de ruimte te geven.

[1:03:21] Maar als elke keer dezelfde vraag en hetzelfde antwoord herhaald wordt, dan schieten we er niet zoveel mee op.

[1:03:26] Dus ik denk dat is nu twee keer heeft u dezelfte vraag gesteld en is het zelfde antwerp gegeven.

[1:03:32] Dat kunnen we nog dertig keer herhalen, maar daar schieten wij denk ik niet zo veel mee op, dus het was mijn idee om nu de heer Mooiman het woord te geven en misschien kan hij het proberen.

[1:03:41] De heer Van Leijen heeft... Ja, alleen een verhelderde vraag.

[1:03:43] Misschien heb ik de regels verkeerd begrepen.

[1:03:44] We hebben toch vier interrupties van minder dan 30 seconden en twee van meer.

[1:03:49] Maar we hebben niet onbeperkt minder dan dertig seconden.

[1:03:51] We heb ik het regelsverkeerd begeten.

[1:03:53] Ja, u heeft onbemerkt interrupties onder 30 secondes.

[1:03:57] De heermooiman.

[1:03:58] Dank u wel, voorzitter.

[1:03:59] Ja, inderdaad.

[1:04:00] Om even terug te gaan naar de Nederlandse situatie.

[1:04:03] Ik denk dat mevrouw Selinjan in haar betoog ook terecht aandacht geeft aan de groepen die in de knel komen.

[1:04:09] Er wordt inderduid in de aanpak gesteld dat overwaarde gebruikt zou kunnen worden.

[1:04:13] Ik heb het in mijn betoeg ook genoemd.

[1:04:14] Maar er zijn natuurlijk ook groepën, zeker nu in deze grote woningnood, die dat niet hebben.

[1:04:19] En de vraag is ook of mevouw Selina dan ook mee zou willen denken hoe bijvoorbeeld starters beter geholpen kunnen worden, ook gelet op de beperkingen van het huidige fonds.

[1:04:28] Ja, dat lijkt me vanzelfsprekend dat we dat moeten doen.

[1:04:32] Dus laten we daar ook samen over nadenken.

[1:04:34] En daarnaast zie ik ook zeker een rol hier voor bijvoorbeeld hypotheekverstrekkers en banken.

[1:04:38] Omdat die ook een rol hebben en ook belang hebben bij een woning waarvoor zij lening verstrekken.

[1:04:44] Dus ik denk dat we breder moeten kijken naar die financiering.

[1:04:47] En er zal niet één oplossing de juiste zijn.

[1:04:49] Maar volgens mij is het een gezamenlijk probleem.

[1:04:51] Dus dat we kijken hoe we dat fonds ook kunnen aanvullen op die manier door de verschillende partijen.

[1:04:57] Dirk Lemmink.

[1:04:58] Ja, voorzitter, dank u wel.

[1:04:59] Is mevrouw Salian ook bereid om bijvoorbeeld de belastingen die gegeven worden op het herstel van funderingen op te heffen, zodat het ook betaalbaarder wordt voor mensen?

[1:05:11] Waar ik vooral bereid ben naar te kijken is naar de verschillende manieren van financiering.

[1:05:15] Dus dat kan allerlei manieren ben ik bereid toe.

[1:05:19] Vooral omdat het belangrijk is dat we niet ook blijven nadenken over wie is de schuldige of wat is precies de oorzaak.

[1:05:25] Maar dat we zo snel mogelijk dit aanpakken en dat kan door verschillend partijen bij elkaar te brengen en door verschilende manier van financiën voor het funderingsherstel.

[1:05:33] En vooral voor woningbouwcorporaties is dit ontzettend belangrijk, omdat het boven op de sociale woningbauwopgave komt.

[1:05:43] Ja, voorzitter, als het gaat om de woningbaucorporatie zouden ze vooral de huur moeten gaan innen bij de scheefhuurders overigens.

[1:05:48] Maar een snelle rekensom leert dat je al gauw zo'n 30% aan de herstelkosten belastingen zijn.

[1:05:54] Btw, leesjes, proceskosten.

[1:05:58] Dat is een hoop geld voor heel veel burgers, zeker omdat het voor een aantal van hen niet betaalbaar is.

[1:06:03] Ik kan me toch voorstellen dat het dan goed is dat wij de belastingen voor de herstel van verdieringen naar beneden halen.

[1:06:08] En ik hoop er echt dat mevrouw Salini vandaag toe bereid is.

[1:06:12] Ja, ik vind dat een hele mooie vraag en ik denk dat dat misschien een vraag is die ik op deze manier naar de minister geleid hoe die uitwerking zou kunnen zijn en of dat effect heeft of niet.

[1:06:21] Want als dingen effect hebben, kunnen we daar natuurlijk zeker naar kijken.

[1:06:26] Dank u wel.

[1:06:27] Dan zijn we bij de laatste spreker in deze ronde en dat is mevouw Steen van het CDA.

[1:06:31] Dank je wel, voorzitter.

[1:06:33] Het is al gezegd, het begint soms met iets kleins.

[1:06:35] Een deur die niet eens meer open gaat, een scheur boven het raam waarvan je denkt... ...die zat er vorige maand toch nog niet?

[1:06:41] Of een vloer waarvan een knikker langzaam maar steken steeds dezelfde kant op rolt.

[1:06:47] Je belt iemand om daarna te kijken en dan blijkt dat het probleem niet in de deur of in de muur zit... ...of in de vloers zit, maar het zit eronder, onder je huis.

[1:06:56] En vanaf dat moment verandert zo'n kleine scheur in een enorme zorg.

[1:07:00] Want wat als je hoort dat je fundering moet worden hersteld en daar een rekening van 10.000 euro's tegenover staat?

[1:07:05] Een rekenning die je misschien niet kunt betalen en waarvoor je misschien ook niet eens kunt lenen.

[1:07:10] Voorzitter, voor steeds meer Nederlanders is dit geen denkbeeldig scenario.

[1:07:14] Ruim 120.000 woningeigenaren hebben te maken met funderingsschade waarbij een stel nodig is.

[1:07:19] Voor de doorsnee eigenaar gaat het om ongeveer 54.000 euro.

[1:07:23] Landelijk gaat het over een miljard aan opgave.

[1:07:26] En door droogte, bodemdaling en veranderende grondwaterstanden dreigt die alleen maar groter te worden.

[1:07:31] En het CDA ziet dat het kabinet stappen zet met de nationale aanpak funderingen.

[1:07:35] Maar de belangrijkste vraag is, is de schaal van de aanpak groot genoeg voor de schaal van het probleem?

[1:07:41] Want geld en regelingen zijn één ding.

[1:07:43] Uiteindelijk moeten die fundering ook gewoon daadwerkelijk worden onderzocht en hersteld.

[1:07:47] En juist daar dreigt een tekort aan uitvoeringscapaciteit en bureaucratie.

[1:07:52] Kan de minister aangeven hoeveel woningen met de huidige aanpak jaarlijks daadwerkelijk kunnen worden hersteld?

[1:07:58] Hoeveel er dat zouden moeten zijn om de achterstand niet verder te laten oplopen?

[1:08:03] En wat doet zij om de benodigde uitvoeringscapaciteit te organiseren?

[1:08:07] Voorzitter, dan de verantwoordelijkheid.

[1:08:10] Funderingsschade heeft bijna nooit één duidelijke oorzaak.

[1:08:13] Bodemdaling, droogte, grondwaterstanden, houten palen en ingrepen in de openbare ruimte kunnen allemaal een rol spelen.

[1:08:19] En een eigenaar heeft een verantwaardelijkheid voor zijn eigen woning.

[1:08:23] Het CDA pleit daarom niet voor het simpelweg collectiviseren van de gehele rekening.

[1:08:28] De staat van de fundering moet wel inzichtelijker worden gemaakt.

[1:08:31] Maar funderingsproblemen houden zich ook niet aan de erfgrens.

[1:08:34] Wanneer een hele straat verzakt of veranderingen in grondwaterbeheer gevolgen hebben voor een wijk, kunnen we niet tegen iedere bewoner afzonderlijk zeggen zoek het maar uit.

[1:08:42] En dat geldt zeker voor de circa 25.000 woningeigenaren die noodzakelijk herstel niet zelf kunnen betalen en voor wie het ook niet verantwoord is om daarvoor voldoende bij te lenen.

[1:08:51] Voor hen moet er een perspectief zijn.

[1:08:52] Wat is volgens de minister de oplossing voor een eigenaar die noodzakelijk funderingsherstel niet kan betalen en niet verantwoord kan financieren?

[1:09:00] Kan zij garanderen dat deze groep niet tussen wal en schip blijft vallen?

[1:09:03] En daarnaast is de minister bereid om samen met gemeenten en waterschappen te komen tot duidelijke landelijke uitgangspunten voor de verdeling van verantwaardelijkheden en kosten, zodat de hulp die een eigenaan krijgt niet afhankelijk is van zijn postcode.

[1:09:16] Er is een interruptie van mevrouw Salinjan.

[1:09:19] Ja, dank voorzitter.

[1:09:20] Ik ben benieuwd hoe mevrouw Steen aankijkt tegen het collectiviseren en de balans dan tussen individueel verantwoordelijkheid.

[1:09:30] Kan zij daar iets meer over vertellen?

[1:09:32] Jazeker.

[1:09:32] Bezit komt niet zonder verantwaordelijkheids.

[1:09:34] Als je een huis hebt of een huis koopt, dat betekent ook dat je daar een eigen verantworlijkheid voor hebt.

[1:09:41] En daar hou je rekening mee.

[1:09:42] Daar kun je retening mee houden.

[1:09:43] Maar je kunt niet met alles rekeningen houden, dus op het moment dat er een probleem is die veroorzaakt door

[1:09:47] wordt door grondwaterstanden of de openbare ruimte, dan zul je toe moeten naar een manier van het verdelen van kosten.

[1:09:53] Maar dat wil niet zeggen dat de overheid, welke overheid dat dan ook maar is, moet opdraaien voor die gehele rekening.

[1:09:59] Dat kunnen we niet doen en ik vind dat ook onverantwoord omgaan met gemeenschapsgeld.

[1:10:06] En dat snap ik op zich, dat er een soort enige verantwoordelijkheid is op het moment dat je een woning koopt.

[1:10:13] Maar ik zie ook dat heel veel informatie niet beschikbaar is.

[1:10:17] En er is ook heel veel bijvoorbeeld bij de overheid beschikbare waterschade, wat ook niet voor kopers beschikbaars is.

[1:10:24] Dus hoe kijkt het CDA dan aan tegen die informatieachterstand?

[1:10:29] Ja, daarom zeg ik, dus de staat van de fundering, de manier waarop we met elkaar informatie delen, dat moet voor inzichtelijker worden.

[1:10:34] En ik zie ook dat het kabinet daaraan werkt met die aanpak funderingsschade.

[1:10:38] En dat is denk ik ook goed.

[1:10:39] Ik denk dat we daar ook kunnen en moeten in blijven ontwikkelen.

[1:10:42] Dat mag niet stilstaan.

[1:10:44] Maar dat is wat anders dan dat we de rekening volledig bij de overheid leggen.

[1:10:48] Ik vind dat ook de individuele woningeigenaar ontdoen van de eigen verantwoordelijkheid.

[1:10:54] Dank u wel, de heer Klemmink.

[1:10:56] Ja, dank u wel voorzitter.

[1:10:57] Mevrouw Steen heeft het telkens over eigenaar.

[1:10:59] Dus ik ben benieuwd of ondernemers ook onder eigenaars horen.

[1:11:03] En dat betekent dat ondernemer eigenlijk ook gewoon onderdeel moet zijn van deze nationale aanpak.

[1:11:08] Net als woningeigenaren hebben ondernemers ook de plicht om rekening te houden met allerlei omstandigheden waarin hun bedrijf kan komen te verkeren.

[1:11:20] En daar zijn ook regelingen voor, er zijn ook richtlijnen voor.

[1:11:24] Dat noemen we ook het normaal ondernemingsrisico.

[1:11:25] Dat zijn dingen waar je rekeningen mee moet houden in de normale gang van zaken.

[1:11:29] En dat betekent dus ook dat je te maken kan krijgen als je een eigen bedrijfsband hebt...

[1:11:33] met dezelfde type risico's als een woningeigenaar rekening moet houden.

[1:11:39] Ik vind wel dat op het moment dat je ergens je onderneming vestigt... en dat maakt ook nog uit wat voor een ondernemer het is... we weten in heel veel jurisprudentie over ondernemerschap... en over schade en over overheidsingrijpen... dat je dat best goed kunt objectiveren.

[1:11:54] Er zijn een hele hoop expertisebureaus heel erg goed in om dat te doen.

[1:11:58] Dus laten we dat daar vooral laten en vooral nu focussen.

[1:12:03] Ik denk...

[1:12:03] Dat het ook belangrijk is voor de mensen die op dit moment met hun eigen huis geconfronteerd worden.

[1:12:09] Met die tienduizenden euro's op hun eigen bankrekening zien vaporiseren.

[1:12:16] Dat we dat op een goede manier doen.

[1:12:17] En ik vind dat ondernemers daar eigenlijk al best wel een goeie regeling onder hebben liggen.

[1:12:23] En die is er nog niet voor woningeigenaren.

[1:12:27] Ja, voorzitter.

[1:12:27] Dat was een lang antwoord op een vrij simpel ja of nee vraag.

[1:12:30] Dus ik ga het nog een keer proberen.

[1:12:32] Vindt collega Steen dat ondernemers ook onderdeel zouden moeten zijn van deze nationale aanpak, ja of nee?

[1:12:40] Ja, voorzitter.

[1:12:41] Dan ga ik het gewoon nog een keer herhalen.

[1:12:42] Want voor ondernemens geldt een ander soort risico-inschatting dan je mag verwachten van een eigenaar van de woning.

[1:12:48] Dat doen we zo in het maatschappelijk verkeer.

[1:12:50] En volgens mij moeten we deze problematiek op diezelfde manier beschouwen.

[1:12:57] Ja, voorzitter.

[1:12:58] Dan ging ik toch te twijfelen dat mevrouw Steen weet dat deze ondernemers gewoon een bakker kan zijn in de straat met een gedeelde muur met een woning ernaast.

[1:13:06] Dat deze ondernemen gewoon een administratiekantoor kan hebben op de begaande grond of daarboven.

[1:13:11] Dat dat gewoon ondernemens zijn met een winkelpand die uit de jaren 30, 40 kan stammen en die ook gewoon in de straten zit.

[1:13:18] Dus ik snap echt werkelijk waar niet waarom mevouw Stees zegt...

[1:13:21] Ondernemers horen niet bij deze nationale aanpak, want dan loop je ook gewoon tegen de feitelijke beperking aan van bijvoorbeeld die gebiedsontwikkeling.

[1:13:30] Ja, zeker.

[1:13:31] Voorzitter, al het goede komt in drieën, denk ik dan maar weer.

[1:13:35] Want ik heb ook gezegd dat al die ondernemersregelingen, die gaan over schade als het door de overheid is veroorzaakt, ook ziet op het type bedrijf en het type ondernemerschap, grote bedrijven, je hebt zeker ook de MKB, je heb de kleine bedrijfen,

[1:13:50] En dan ziet dat gewoon op.

[1:13:51] Dus voorzitter, ik maak me daar eigenlijk minder zorgen over.

[1:13:54] Ik zeg niet dat ik me er geen zorg over maak, maar ik maakt me daar minder zorgin over dan op dit moment de woningeigenaren die geconfronteerd worden met de grootschade.

[1:14:02] Dank u wel.

[1:14:03] Gaat u verder?

[1:14:05] Voorzitter, het CDI wil bovendien voorkomen dat we alleen maar bezig zijn met het repareren nadat de schade is ontstaan.

[1:14:14] Preventie moet veel nadrukkelijker onderdeel worden van de aanpak.

[1:14:18] En als met grondwaterbeheer, vergroening of andere gebiedsgerichte maatregelen schade kan worden voorkomend, dan moeten we dat doen voordat het herstel van de woning noodzakelijk wordt.

[1:14:26] En kan de minister aangeven waar preventieve maatregelen tegen funderingsschade mogelijk zijn?

[1:14:30] En hoe zij ervoor zorgen dat rijk, gemeente en waterschappen daar gezamenlijk en op tijd naar handelen?

[1:14:35] En voorzitter, tot slot de toekomst.

[1:14:37] We willen 100.000 woningen per jaar bouwen en die woningen zijn hard nodig.

[1:14:41] Maar snelheid vandaag mag niet leiden tot funderinsschade morgen.

[1:14:44] Water en bodem moeten daarom daadwerkelijk sturend zijn bij de keuze waar we bouwen.

[1:14:48] Niet als vinkje achteraf, maar voordat we een nieuwe woonwijk plannen.

[1:14:51] Want als we vandaag woningen bouwen op de plekken waarvan we weten dat de bodemdaling en funderingsproblemen in de toekomst waarschijnlijk zijn, gooien we de problemen over de schutting van de volgende generatie.

[1:15:01] Kan de minister toezeggen dat funderungsrisico's expliciet worden meegenomen bij de locatiekeuzes voor grootschalige nieuwbouw?

[1:15:07] En wat betekent water- en bodemsturend concreet als zij gewenste bouwlocatie vanuit funderungsperspectief onverstandig blijkt te zijn?

[1:15:15] Voorzitter, voor het CDA bestaat een serieuze funderingsaanpak uit drie dingen.

[1:15:19] Voorkomen waar kan, herstellen waar moet en mensen helpen waar zij het aantoonbaar niet alleen kunnen.

[1:15:24] Want een huis moet een fundament onder het bestaan van mensen zijn.

[1:15:28] Dank u wel.

[1:15:30] Een vraag van mevrouw Salina.

[1:15:32] Ja, ik ben benieuwd hoe het CDa kijkt naar de rol van de huurder in de woningbouwcorporaties.

[1:15:37] Want daar heb ik niet echt heel veel over gehoord.

[1:15:39] Dus zou het CDD daarop willen reflecteren?

[1:15:42] Zeker.

[1:15:43] Ik weet dat woningbouwcoöperaties voor enorme opgaven staan.

[1:15:47] Opgaven rondom verduurzaming en die ook op deze manier zullen tegenkomen dat er ook veranderingsschade onder hun zaken valt.

[1:15:58] Dus ja, we moeten goed kijken naar hoe zij goed kunnen investeren in het herstel en vooral de duurzaamheid.

[1:16:04] Want duurzamheid gaat natuurlijk over meer dan alleen maar het isoleren van de muur.

[1:16:07] Van hun woningvoorraad.

[1:16:09] En dat is volgens mij een aanpak waar het kabinet op zich op een goede manier met de woningbouwcorporaties over in overleg is.

[1:16:15] Maar ik maak me net als pro daar wel zorgen over.

[1:16:22] Nog één korte vraag als aanvulling.

[1:16:26] Hoe kijkt mevrouw Steen aan tegen het verschil tussen eigenaar en huurder en die verantwoordelijkheid daartussen en de collectiviteit?

[1:16:33] Ja, dat is natuurlijk een heel ander uitgangspunt.

[1:16:36] Dus als huurder heb je ook hele andere rechten en ook andere plichten dan een eigenaar.

[1:16:41] En zeker op het moment dat je in een sociale huurwoning woont... ...en we weten dat bijvoorbeeld, en we hebben die gesprek natuurlijk ook... ...als het gaat over de energierekening en over het verduurzamen van woningvoorraad... ...of als het gaat om energiearmoede.

[1:16:55] Zijn dat vraagstukken waar we met elkaar nog niet een volledig goed antwoord op hebben... ...omdat we ook niet altijd goed weten hoe groot die problematiek is.

[1:17:02] En ik vind dat de overheid een speciale verantwoordelijkheid heeft.

[1:17:05] Samen met de woningbouwcorporaties.

[1:17:07] Om ervoor te zorgen dat die huurders op een goede manier kunnen wonen.

[1:17:11] Maar dat is een ander uitgangspunt.

[1:17:13] En ook iets waar woningbauwcorparaties zich ook druk over maken.

[1:17:16] En dat zie ik ook.

[1:17:17] En het gesprek, en ik ben ook wel benieuwd naar hoe de minister daar nu... Dus ik vind het ook een goeie vraag hoor van mevrouw Salinian.

[1:17:23] Hoe de minister op dit moment hierover met dewoningbauwcorperaties in gespreks is.

[1:17:27] Misschien kan ze daar straks in haar eerste termijn iets over vertellen.

[1:17:30] Ja, mevr.

[1:17:30] Wiersma heeft ook een vraag.

[1:17:32] Ja, voorzitter.

[1:17:34] Ik wil eigenlijk vragen, want mevrouw Steen heeft het over dat waterbodem sturen.

[1:17:38] Het kwam net in de interruptie ook al wat naar voren.

[1:17:40] Maar is er dan van mening dat je in bepaalde gebieden geen woningen zou moeten bouwen?

[1:17:45] Is dat wat ze bedoelt?

[1:17:47] Het kan een afweging zijn.

[1:17:49] Dus het kan op het moment dat je water en bodem sturend laat zijn... in het kiezen waar je wat doet, en dat gaat niet alleen maar over woningen bouwen... maar dat gaat ook over bedrijven ontwikkelen of infrastructuur aanleggen... dat het onverstandig is om daar woningen te bouwen.

[1:18:03] Dat kan best zijn dat dat uit die afwegging kan blijken.

[1:18:06] En tuurlijk, u zei net zelf ook, of volgens mij was het de heer Nobel... je kunt allerlei verschillende manieren woningen bauen, dus je kunt ook...

[1:18:12] ervoor kiezen om een andere of duurdere manier van woningen bouwen, want dat is dan vaak ook het geval op het moment dat je op drassige grond een huis wil bouwen.

[1:18:23] Dan kost dat extra geld.

[1:18:24] Dus dat zal uiteindelijk ook uit die afweging volgen.

[1:18:26] Maar dat betekent natuurlijk wel dat als je water en bodem sturend laat zijn in je keuzes, dat dus de consequentie heeft dat je als je daar woningen wil bouwt, dat het duurder wordt.

[1:18:35] En de vraag is, is dat iets wat we ons kunnen veroorloven?

[1:18:38] En dat is dus de afweging die het kabinet ook vraagt te maken... als het gaat over de ruimtelijke inrichting van ons land.

[1:18:47] Ja, voorzitter, dan snap ik nog steeds niet helemaal goed wat zij dan bedoelt... met wat is dan water- en bodemsturend?

[1:18:52] Want op dit moment is het natuurlijk ook al zo in Veenweidegebied, drassige grond... dat je, als je daar nieuw bouwt, dat je dan al gaat funderen... waarbij je gebruik maakt van de stabiele laag.

[1:19:01] Dus wat betekent water-en bodem sturend dan concreet volgens mevrouw Steen?

[1:19:08] Eigenlijk wat ik net zei, dat je verantwoorde risico's neemt op het moment dat je weet dat je ergens een woning wil bouwen.

[1:19:15] Want ik heb het idee dat mevrouw Wiersma het vooral wil richten op de woningbouw.

[1:19:20] Het is gewoon simpelweg onverstandig om op bepaalde plekken in ons land een huis te bouwen als je weet... dat die grond over een x-aantal jaren, misschien niet nu, maar misschien wel over 50 jaar, zal verzakken.

[1:19:33] Of wel dat je weet dat je daar niet voldoende maatregelen neemt en je weet... ...dat je daar over 50 jaar onze kinderen die in die huizen moeten wonen, op kosten jaagt.

[1:19:43] Dus wat ik graag wil van het kabinet is dat zij verantwoorde keuzes maken en die ook onderbouwen.

[1:19:48] Bijvoorbeeld als we straks in november gaan praten over de nood aan ruimte.

[1:19:52] waarin staat de bodem op deze plek is eigenlijk niet goed om huizen te bouwen, maar misschien wel om iets anders te doen.

[1:19:58] Bijvoorbeeld agrarisch landbouwgrond van maken.

[1:20:03] En dat zijn wel de keuzes waar wij voor staan, voorzitter.

[1:20:08] Die klemming.

[1:20:09] Ja, dank u voorzitters.

[1:20:11] Ik denk dat ik op het eind toch een beetje al antwoord heb op mijn vraag.

[1:20:13] Mijn vraag is namelijk wie gaat nu bepalen, wie gaat besluiten waar je dan wel of niet gaat bouwen als het gaat om waterbodemsturend?

[1:20:19] Is dat dan...

[1:20:20] De wetenschapper die in zijn zolderkamertje ergens een kaart tekent.

[1:20:23] Is dat het waterschap dat dan vertelt tegen de gemeente, u mag hier niet bouwen?

[1:20:26] Is dat straks de minister?

[1:20:27] Wie gaat dat volgens mevrouw Steen doen?

[1:20:29] Ja, voorzitter, dat is nou de grote uitdaging van onze ruimtelijke opgave.

[1:20:34] Want het Rijk kan dat niet alleen, maar zal wel regie moeten nemen.

[1:20:37] Want we hebben gezien waar het gebrek aan het nemen van regie uiteindelijk ook toe geleid heeft in de afgelopen jaren.

[1:20:43] Dus wij vragen volgens mij allen, en dat is volgens me niet alleen aan deze tafel, maar eigenlijk de hele samenleving, op meer regie op die openbare ruimte.

[1:20:51] Als wij alle ambities willen waarmaken die wij in dit land hebben, dan hebben we zes keer Nederland nodig.

[1:20:56] En dat betekent dus dat er keuzes gemaakt moeten worden.

[1:20:58] En als we die keuzers met 18 miljoen mensen maken, dan zijn we nog wel even bezig.

[1:21:02] En we weten, die tijd hebben we ook niet.

[1:21:04] Dus ja, ik vraag regie van het Rijk om ons voor te leggen welke keuzesen verstandig zijn.

[1:21:10] We hebben in Nederland ontzettend veel kennis over waterbouw, over bouwen in de delta, over hoe je een economie ontwikkelt in een klein land als de onze.

[1:21:23] Dus volgens mij

[1:21:24] Kunnen we van het Rijk vragen daar regie in te nemen?

[1:21:26] En dat zal ze niet alleen doen.

[1:21:27] Regie is niet zelf beslissen.

[1:21:30] Maar dat doen samen met gemeenten, samen met waterschappen,... samen met de ondernemers om te kijken wat kunnen we in ons land waar het beste ontwikkelen.

[1:21:37] En dat gaat over woningbouw, dat gaat om waar we welke economie willen... dat gaat waar we elke spoorlijnen willen aanleggen... en waar we uiteindelijk ook landbouwen kunnen doen.

[1:21:48] De heer Klemmink.

[1:21:49] Ja, voorzitter.

[1:21:49] Mevrouw Steen zegt, ja, we kunnen niet 8 miljoen Nederlanders vragen om een besluit te nemen, want het duurt langzaam.

[1:21:55] Volgens mij heet dat democratie, maar dat geldt de zijde.

[1:21:58] Ik vroeg heel duidelijk, wie gaat nou eigenlijk de knoop doorhakken?

[1:22:01] En dan krijg ik toch weer een antwoord.

[1:22:02] Ja, we gaan regie voeren en dan gaan we toch weer met elkaar doen, met z'n allen.

[1:22:05] Volgend mij is het heel erg duidelijke vraag, wie ga nou uiteindelijk besluiten waar je wel of niet die woning gaat bouwen vanwege die signalische kaart, die waterkaart van mevrouW Steen.

[1:22:14] Ja, voorzitter, maar we gaan toch met elkaar... en we hebben al met elkaar gesproken over de notaruimte.

[1:22:19] En we gaan nog een keer met elkaar spreken over die notarruimte eind november.

[1:22:23] Dat is de allereerste grondlegger waar wij met elkaar gaan zeggen... of eigenlijk het kabinet gaat zeggen... dit zijn de plekken waar we gaan bouwen.

[1:22:30] En beste provincies, als u plannen maakt voor uw provincie in uw omgevingsvisie, dan is dit het uitgangspunt.

[1:22:36] En vervolgens gaat de provincie zeggen, hier gaan we deze ontwikkelingen doen.

[1:22:41] En zegt beste gemeenten, dit is het uitlangspunt waarop u uw omgivingsplannen kunt maken en uw omgewingsvergunningen kunt verlenen.

[1:22:49] Dat is hoe we het met elkaar hebben geregeld en dat is de democratische verdeling van besluitvorming in het land.

[1:22:56] Dat zeg ik via uw voorzitter tegen de heer Klemmerk.

[1:22:59] De heer Klemmink nog even.

[1:23:00] Voordat het een heel debat wordt over ruimtelijke ordening, gaan we parkeren.

[1:23:04] Tot de volgende keer.

[1:23:05] Maar ga u gang.

[1:23:07] Ja, nee, ik wil er ook wel gelijk voor zitten.

[1:23:09] Maar ja, er zit dan toch echt wel een verschil, denk ik, uiteindelijk tussen de uitleg die de VVD geeft aan die zingenieringskaart en de uitweg die mevrouw Steen van het CDA geeft.

[1:23:19] Want als de kaart zegt rood, is het stop blijkbaar.

[1:23:23] Maar dat is echt een andere uitweg.

[1:23:24] Nou goed, dan gaan we daar later in de notarum te debatten nog verder over spreken.

[1:23:28] Dank u wel voorzitter.

[1:23:30] De heer Klaas heeft ook een vraag.

[1:23:31] Ik heb wel een vraag, want mevrouw Steen zit volgens mij als vertegenwoordiger in de regering.

[1:23:42] Dus wat wordt het verhaal van het CDA aan het kabinet?

[1:23:48] Zo zien we graag dat het gaat gebeuren.

[1:23:50] Want het lijkt nu een beetje alsof het in de afwachtende houding zit om te kijken waar gaat de regering mee komen.

[1:23:55] Maar volgens mij bent u regeringsverantwoordelijk.

[1:23:57] Die vraag kreeg ik altijd een paar jaar geleden of niet zo heel lang geleden.

[1:24:00] Ik vraag het nu aan mevrouw Steen.

[1:24:01] Wat gaat u regelen?

[1:24:03] Mevrouw Steen is ook gewoon volksvertegenwoordiger en hoort het kabinet te controleren, maar dat is meer een opvoedvraag.

[1:24:10] Dank u wel voorzitter.

[1:24:11] Mevouw Steens zit gewoon in de Tweede Kamer en met u aan deze tafel van deze commissie.

[1:24:17] Het CDA houdt graag het huisje bij het hekje.

[1:24:20] En dat betekent dat ik uiteindelijk van het kabinet verwacht dat zij met een integrale visie komen.

[1:24:26] En het CDA zal daar op het moment dat wij daar met elkaar overigens hebben, heeft het CDa dat al gedaan.

[1:24:31] Ik heb mijn inbreng geleverd toen we met elkaar in de notarruimte discussieerden.

[1:24:36] Al een stukje ver voor het zomerreces.

[1:24:38] En in november gaan we dat nog een keer doen met elkaar.

[1:24:40] En daar zult u van het CDH horen hoe wij aankijken tegen de ruimtelijke verdeling van Nederland.

[1:24:45] En dat doe ik vanuit deze zetel en deze commissie, voorzitter.

[1:24:49] Daarmee zijn we gekomen aan het einde van de eerste termijn van de Kamer en we gaan schorsen tot tien voor twaalf.

[1:49:51] We gaan weer verder met het debat.

[1:49:54] Stilte graag.

[1:49:57] Dan gaan we verder met het debat over funderingsschade.

[1:50:01] En ik wil het woord geven aan de minister voor haar termijn van de beantwoording.

[1:50:07] Ja, dank u wel.

[1:50:08] En fijn dat we hier vandaag over dit onderwerp spreken.

[1:50:12] Want ik hoop dat met de aandacht die dit onderwerk krijgt, dat we ook iets kunnen doen aan de bewustwording bij al die mensen die een huis hebben die mogelijk met funderinschade te maken hebben.

[1:50:21] dat het ons ook lukt om met elkaar dit iets te maken van ons allemaal, zodat het geen crisis hoeft te worden, maar dat we met elkaar een aanpak hebben die uiteindelijk leidt tot gewoon een kalme herstel van problematiek die er is.

[1:50:37] En dat hopen wij met deze problematieken ook te bereiken.

[1:50:41] Voorzitter, we spreken vandaag over een probleem dat voor veel mensen heel dichtbij komt.

[1:50:46] Funderingsschade.

[1:50:47] Het gaat over mensen en over mensen hun huis, hun grootste bezit.

[1:50:52] En over de zekerheid dat je veilig en prettig in je eigen huis kan wonen.

[1:50:57] Nu al hebben tienduizenden gebouwen te maken met urgente funderingschade.

[1:51:02] De komende tien jaar krijgen naar verwachting 425.000 gebouven te maken... met schade aan de fundering en richting 2050 loopt dat op naar 780.000 woningen.

[1:51:12] Dat zijn niet zomaar cijfers.

[1:51:14] Dat zijn allemaal verhalen van mensen, van huishoudens die geconfronteerd kunnen worden met onzekerheid.

[1:51:20] Ik heb het zelf gezien en gehoord tijdens mijn bezoek aan Bloemhof in Rotterdam.

[1:51:24] En ik sprak met bewoners over hoe kan ik dit betalen?

[1:51:28] Kan ik wel in mijn huis blijven wonen?

[1:51:30] En dat zijn vragen die niet onbeantwoord mogen blijven.

[1:51:34] De primaire verantwoordelijkheid voor de fundering ligt bij de eigenaar.

[1:51:38] En het grootste deel van de eigenaren kan ook zelf aan de slag met het herstel.

[1:51:44] Maar soms is het ingewikkelder.

[1:51:45] Bijvoorbeeld als je als eigenaars moet afstemmen met buren omdat je een fundering deelt.

[1:51:50] Of als je onderdeel bent van een vereniging van eigenaren.

[1:51:54] Of, als de kosten simpelweg te hoog zijn om zelf te kunnen dragen.

[1:51:59] Eén ding staat voor mij vast.

[1:52:00] We moeten niet wachten totdat het misgaat.

[1:52:02] We moeten eerder weten dat er een probleem is, eerder handelen en mensen helpen die vastlopen.

[1:52:08] Voorzitter, op 28 augustus heb ik u de voortgangsbrief gestuurd over de nationale aanpak funderingen.

[1:52:14] En in de NAF trekken overheden, gebouweigenaren, kennisinstellingen, banken, verzekeraars en de bouwsector gezamenlijk op.

[1:52:21] Met één doel, funderingsschade voorkomen, vertragen en aanpakken voordat het te laat is.

[1:52:27] En vandaag wil ik het hebben over wat we daadwerkelijk nu doen en gaan doen de komende jaren.

[1:52:33] Wat doen we nu?

[1:52:34] Sinds 1 april 26 staat op het initiatief van de markt, dus de taxateurs, de makelaars, de kredietverstrekkers, duidelijker in het taxatierapport of een woning funderingsrisico loopt.

[1:52:45] Bij een hoog risico volgt verder onderzoek, zodat kopers weten wat ze kopen en niet daarna voor verrassingen komen te staan.

[1:52:52] Op 1 september zijn acht innovatieprojecten van start gegaan waarin overheid en bedrijfsleven samen 4,5 miljoen euro investeren om goedkoper en met minder gedoe funderingen te herstellen.

[1:53:05] Bijvoorbeeld onderzoek naar een herstelmethode zonder zware machines die ook in een smalle straat past of waarbij we woners tijdens de werkzaamheden gewoon thuis kunnen blijven wonen.

[1:53:15] Deltares en TNO onderzoeken het gedrag van kleibodems en maken een landelijke risicokaart, zodat eigenaren weten of hun woning risico loopt op dit type funderingsschade.

[1:53:26] En we zorgen ervoor dat er voor mensen die de kosten niet zelf kunnen dragen een mogelijkheid is om verder te komen.

[1:53:32] Zij kunnen een beroep doen op het Fonds Duurzaam Funderingsherstel.

[1:53:36] Dit fonds heeft vorig jaar juli landelijke werking gekregen en dit jaar voegen we 20 miljoen toe aan dit fonds.

[1:53:44] Verder is er voor de periode 2025-2028 vanuit het Rijk 56 miljoenen beschikbaar voor

[1:53:51] Meer bekendheid, beginnen we vandaag ook mee, betrouwbare en vindbare informatie, ontwikkelen van kennis waar die ontbreekt, innovatie om tot goedkoper en sneller herstel te komen met weinig gedoe en in de praktijk met bewoners en betrokken partijen te zoeken naar oplossingen in zes gebieden voor onder andere procesondersteuning.

[1:54:11] Waar gaan we naartoe?

[1:54:12] We gaan de stappen zetten die nodig zijn.

[1:54:15] Maar ze zijn niet genoeg voor de opgave die op ons afkomt.

[1:54:18] Daar is die veel te groot voor.

[1:54:21] Daarvoor zijn vijf dingen belangrijk en dat vormt de hoofdlijn van het NAF... waarin we de aandacht voor funderingen vergroten, transparantie in het koopproces borgen... funderingsonderzoek en herstel verder professionaliseren... toekomstperspectief bieden daar waar herstels niet volstaan, zodat we duurzaam kunnen wonen...

[1:54:39] In een klimaatveranderende leefomgeving.

[1:54:42] Ik vind het fijn om met u hierover in debat te gaan.

[1:54:44] En ik ga de vragen beantwoorden in verschillende mapjes.

[1:54:49] Dat had ik misschien even van tevoren moeten zeggen.

[1:54:51] Maar dat doe ik dan nu.

[1:54:54] Ik begin met aanpak en verantwoordelijkheden.

[1:54:56] Dan informatie en koopproces.

[1:54:59] Dan financiering.

[1:55:00] Dan gebiedsgerichte en ruimtelijke aspecten.

[1:55:03] En dan tot slot een mapje overig.

[1:55:06] Begin ik met de verantwoordelijkheden.

[1:55:08] De vraag vanuit de heer Mooiman en mevrouw Wiersma over de verontwoordelijksverdeling.

[1:55:13] In de kern, en daar heb ik een hoop van u ook al iets over horen zeggen, is de fundering de vereniging van de eigenaar.

[1:55:20] Dat is best makkelijk gezegd, maar ik realiseer me echt ter degen dat dat voor iedereen die een huis heeft, je meestal alleen maar kijkt naar dat deel wat je kan zien.

[1:55:28] En dat is alles wat boven de grond speelt.

[1:55:31] En we zullen dus aan bewustwording gaan moeten werken, dat je ook alles koopt wat er onder de grond aan jouw huis vast zit.

[1:55:41] Het fundament.

[1:55:43] De eigenaar is hiervoor verantwoordelijk, maar kan het waarschijnlijk niet in alle gevallen alleen.

[1:55:48] En die zal dus hulp nodig hebben van de overheden.

[1:55:51] Van marktpartijen zoals banken om te kunnen handelen.

[1:55:54] En ik vind het mijn taak om ervoor te zorgen dat data en informatie beschikbaar is.

[1:56:00] En om financiering beschikbaars te stellen voor eigenaren die het aantoonbaar echt niet zelf kunnen betalen.

[1:56:06] Ook gemeenten en andere overheden spelen een belangrijke rol.

[1:56:10] Want zij zijn vaak de eerste overheid waar een eigenaar terecht kan.

[1:56:13] En daarom moeten zij ook hierin worden ondersteund.

[1:56:16] En of dat dan een grote of een kleine gemeente is, dat mag niet uitmaken.

[1:56:20] Er zullen antwoorden moeten zijn voor een ieder.

[1:56:23] Als het dan gaat over de vraag van de heer Mooiman en mevrouw Steen... over de snelheid van de opgave en of het tempo genoeg is, is het antwoord vrij simpel.

[1:56:36] En via de voorzitter natuurlijk.

[1:56:38] De heer Klemmink vraagt af en toe om ja-nee antwoonden.

[1:56:41] Dus ik kan deze heel kort beantwoorden.

[1:56:43] Nee, het tempo is niet genoegen voor wat we zien wat er op ons af gaat komen.

[1:56:48] En daarom hebben we deze nationale aanpak nodig.

[1:56:51] En daarvoor moeten we zorgen dat we dit stap voor stap doorlopen, zodat er uiteindelijk een vliegwiel gaat draaien en we steeds grotere hoeveelheden aantallen kunnen herstellen.

[1:57:04] Daarom zet ik dus ook in, er waren veel vragen over waarom moet er zoveel geld naar de bureaucratie en naar de tafels.

[1:57:11] Volgens mij zit er heel weinig geld in bureaucratiek en tafelen en zit er veel geld in onderzoek

[1:57:16] En ook in innovatie, omdat we dat nog moeten gaan opbouwen met elkaar.

[1:57:20] En we hebben nodig, het liefst zou ik willen dat we funderingen kunnen herstellen terwijl mensen zoveel mogelijk in hun huis kunnen blijven wonen.

[1:57:27] Dat lukt niet vanzelf, daar moet je eerst onderzoek voor doen.

[1:57:31] Dus we brengen het geld naar innovatie en funderingsonderzoek om er juist voor te zorgen dat die aantallen omhoog gaan.

[1:57:37] Er is een interruptie van de heer Nobel.

[1:57:40] Ik begrijp dat er ook kennis nodig is om aan te tonen van waarop er ontstaat funderingsproblematiek.

[1:57:46] En in sommige gevallen is dat gewoon nog onvoldoende bekend.

[1:57:48] Mijn buurvrouw had het ook uitvoerig bijvoorbeeld over kleigrond, maar in veel gevallen... ...is het ook wel bekend en weten we al best wel veel.

[1:57:55] En is de minister het niet met de VVD eens dat het dan heel gek is om te zien dat van die 60 miljoen... ...slechts 4 miljoenen uiteindelijk bij de uitvoering terecht komt?

[1:58:02] Dat is echt ontzettend weinig.

[1:58:07] Ja, voorzitter, ik begrijp die vraag heel goed en ik zou ook liever hebben dat ik al het geld wat we hiervoor beschikbaar hebben, dat we dat direct kunnen brengen naar de mensen die het het hardst nodig hebben.

[1:58:17] Tegelijkertijd, als ik uiteindelijk zoveel mogelijk mensen wil kunnen bedienen, dan zal ik nu moeten investeren om dat straks te kunnen laten renderen.

[1:58:28] Dus ik denk en ik heb de overtuiging dat het geld wat nu gaat zitten in onderzoek, wat nu gaan zitten in die innovaties, dat dat er uiteindelijk toe gaat leiden.

[1:58:37] Dat wat nu 1000 per jaar is, dat gaat opschalen naar het aantal wat er nodig is.

[1:58:45] Vervolgvraag.

[1:58:46] Ja, wellicht komt u er zo nog op.

[1:58:48] Dus dan bewaar ik hem even.

[1:58:49] Maar ik heb ook gevraagd namens de VVD.

[1:58:51] Kunt u meer inzichtelijk maken waar dan de middelen ook naartoe gaan?

[1:58:57] Want op dit moment is het voor elkaar heel ingewikkeld om u te volgen van...

[1:59:01] Ik heb eerst dat onderzoek moeten doen om vervolgens die uitvoering goed te laten functioneren.

[1:59:06] Dus als u die vraag straks pakt, prima.

[1:59:08] Maar dat blijft dan wel iets wat bij mij betreft wel wel moet worden.

[1:59:14] Er zit in mijn mapje geen antwoord waarin ik die 56 miljoen helemaal uitspits in wat precies waarheen gaat.

[1:59:20] Het staat wel helemaal beschreven in de nationale aanpak.

[1:59:25] Daarin staat wat we allemaal in deze tranche gaan doen, waar dat budget dus ook voor bedoeld is...

[1:59:30] En daarin ziet u dat een groot gedeelte van het geld gaat ervoor zorgen, en dat is volgens mij ook het allerbelangrijkste antwoord, is dat elke eigenaar van een huis, of je hem daarna verhuurt, of dat je er zelf in woont, of dan je hem gaat verkopen, is het belangrijkste dat iedereen over de informatie beschikt die je nodig hebt om te weten hoe het met je fundering zit.

[1:59:53] Dus zorgen dat we één plek hebben waar die informatie is.

[1:59:57] Zorgen dat iedereen daarbij kan.

[1:59:59] Ik kom daar straks nog op terug hoe we dat gaan doen, maar ik kan er wel al iets over zeggen.

[2:00:03] Dat zit er met name in, de meeste mensen weten mijn overheid wel te vinden digitaal.

[2:00:07] Wij willen daar een tabblad onder gaan maken, mijn woning.

[2:00:10] En zorgen that alle informatie die er te vinden is, die gaat over je woning, dat die daar samenkomt.

[2:00:16] Op het moment dat dat kan, eind volgend jaar hebben we dat tabblat.

[2:00:00] op terug hoe we dat gaan doen, maar ik kan er wel al iets over zeggen.

[2:00:03] Dat zit er met name in, de meeste mensen weten mijn overheid wel te vinden digitaal.

[2:00:07] Wij willen daar een tabblad onder gaan maken, mijn woning, en zorgen dat alle informatie die er te vinden is, die gaat over je woning dat die daar samenkomt.

[2:00:16] Op het moment dat dat kan, eind volgend jaar hebben we dat tabblat

[2:00:22] dan stoppen we alle bestaande informatie die we hebben, die stoppen daar bij elkaar.

[2:00:26] Het gaat nog wel even duren voordat we al die funderingsinformatie daaraan kunnen toevoegen.

[2:00:31] En u weet net als ik, via de voorzitter uiteraard, dat dat kost tijd, dat kost geld om dat voor elkaar te krijgen.

[2:00:39] Maar dit is wat mij betreft de oorlog winnen en misschien nu het gevecht iets langer moeten voeren.

[2:00:46] Laatste vraag en dan ga ik naar mevrouw Salinjan en daarna de heer Van Leijen.

[2:00:53] Dank ook aan de minister voor het doorkijkje dat zij geeft over het tabblad wat dan wordt toegevoegd.

[2:00:59] Ik denk dat dat inzichtelijk is voor mensen die een koopwoning hebben.

[2:01:05] Maar ik kan de minister aan toezeggen dat de komende jaren de wijze waarop de proceskosten en de directe uitgaven om funderingsherstel uiteindelijk tegen te gaan...

[2:01:16] Dat ze dat beter inzichtelijk maakt aan de Kamer.

[2:01:19] Want op deze manier kan ik gewoon als Kamerlid eigenlijk niet goed controleren van waar gaat dat geld nou naartoe.

[2:01:24] En ik begrijp heel goed dat u zegt ik moet eerst onderzoek doen.

[2:01:27] Maar gevoelsmatig leeft bij mij nu toch een beetje het gevoel.

[2:01:30] Er zijn gebieden waar we heel erg weten dat het geld nodig is.

[2:01:33] En die verhouding zou best anders kunnen.

[2:01:35] Maar ik kan het gewoon nu niet goed inzichtig krijgen.

[2:01:38] Dit waren twee van uw vier interrupties.

[2:01:40] Ja, voorzitter, dat kan ik toegeven.

[2:01:44] Of, nou, niet toegegeven.

[2:01:45] Dat kan ik doen.

[2:01:46] Ik zal zorgen dat we, als we hier weer periodiek over rapporteren, of we hebben hier weer een debat over, dat ik inzichtelijk kan maken hoe we dat geld hebben uitgegeven en hoe we toekomstig geld, waarvan we al weten wat de bestemming is, hoe we het gaan doen.

[2:02:00] Ja.

[2:02:01] Mevrouw Salinjan had ook een vraag.

[2:02:04] Ja, dank.

[2:02:06] Ik hoorde de minister een aantal dingen zeggen over de verantwoordelijkheden en ook de verdeling daarvan.

[2:02:11] En dat eigenaren ook individueel verantworlijk zijn.

[2:02:14] En hoe zorgen we ervoor dat ook niet de belastingbetaler voor die eigen verantwaardigheid dan verantwordelijk wordt gehouden?

[2:02:23] Ik hoorden haar ook dingen zeggen om hypotheekverstrekkers en banken.

[2:02:26] Kan zij daar iets meer over vertellen?

[2:02:29] Ja, voorzitter.

[2:02:31] Kijk, ik ben vooral echt heel erg blij dat al die partijen al zijn ingestapt.

[2:02:36] Wij hoeven helemaal niet ons best te doen om deze partij aan tafel te krijgen.

[2:02:40] Sterker nog, zij lopen op een aantal onderdelen ook gewoon voor dat 1 april dit jaar...

[2:02:45] Dat in de taxatierapporten risico wordt opgenomen.

[2:02:50] Dat hebben zij met elkaar gedaan.

[2:02:51] Ze hebben natuurlijk ook belangen.

[2:02:53] Want elk huis heeft, de meeste huizen hebben een hypotheek.

[2:02:56] En daar zitten banken en financiële instellingen achter die ook graag zien dat het het waarde tenminste behoudt en liever groeit.

[2:03:03] Dus we moeten niet blind zijn voor alle belangen, maar het is dus een maatschappelijke uitdaging waar we met elkaar voor staan.

[2:03:10] Dus ik vind het heel fijn dat ik geen moeite hoef te doen om ze aan tafel te krijgen.

[2:03:13] Zij hoeven ook geen moete te doen mij aan tavel te krijgen op dit onderwerp, want het is van ons samen om dit op te lossen.

[2:03:21] Een eigenaar blijft een eigenaars en wat we in de bewustwording moeten doen en ik zal heel eerlijk zijn, dat gold ook voor mij, ik ben toen ik van dit dossier hoorde ook naar huis gegaan.

[2:03:31] ...met de vraag, wat weten wij over onze fundering?

[2:03:36] Nou, ik niet zoveel.

[2:03:38] Dus ik kan me voorstellen dat er best veel Nederlanders zijn... ...die datzelfde antwoord zouden geven als ik.

[2:03:42] Zo uniek ben ik niet.

[2:03:44] Dus we moeten beginnen met zorgen dat mensen zich afvragen... ...ik wil een huis kopen, oh, ik koop hier een fundering bij.

[2:03:50] Maar daarna ben je wel, of je bent eigenaar op het moment dat je je huis koopt... ...ben je ook eigenaars van de fundering.

[2:03:56] Dus mensen die het zich kunnen veroorloven... ...omdat ze veel overwaarde hebben op hun huis...

[2:04:02] Of omdat ze veel spaargeld hebben.

[2:04:04] Ze moeten allemaal zelf weten hoe ze dat regelen.

[2:04:06] Maar mensen die het zelf kunnen regelen, moeten het zelf regelen Er zijn ook mensen die kunnen het gewoon niet zelf reglen Daar hebben we een faciliteit voor, daar wordt ook al gebruik van gemaakt Er komt ook al het eerste geld terug, want het is een revolverend systeem

[2:04:19] Dus volgens mij hebben we met elkaar een systeem in place gebracht... wat kan gaan werken.

[2:04:25] En we zien ook in de praktijk dat het werkt op basis van die zes leergebieden.

[2:04:28] En die moeten we nadrukkelijk gebruiken om te zorgen dat wat we daar leren... dat we dat ook delen met de rest van Nederland.

[2:04:34] Zonder paniek te veroorzaken dat er nu een heleboel huizen op instorten staan.

[2:04:40] Want niet elke scheur, niet elken scheef hangende deur... is automatisch fundering problematiek.

[2:04:46] Dus het is belangrijk dat mensen weten...

[2:04:48] Wat is de gezondheid van mijn fundering?

[2:04:55] Als aanvullende vraag naar de rol van de woningcorporaties kijk ik dan.

[2:05:00] Vooral omdat ook huurders hiermee te maken hebben.

[2:05:03] Ik weet niet of de minister daar nog op terugkomt, maar zou zij ook naar die rol willen reflecteren?

[2:05:09] Ik zal dat gelijk doen en ik kom er ook nog wel terug, maar dan ga ik er dan heel snel overheen.

[2:05:15] Tenzij u natuurlijk ontevreden bent en dan krijg ik via de voorzitter aanvullende vragen.

[2:05:19] We hebben het al heel veel over de woningcorporaties in allerlei debatten gehad.

[2:05:24] Ik heb er ook brieven over geschreven waarin ik heb uitgelegd hoe ik kijk naar de problematiek van de woningscorporatie.

[2:05:31] Tegelijkertijd hebben de woningencorporatees ook iets te doen.

[2:05:34] De woning corporaties werken op basis van solidariteit.

[2:05:36] Ik wil graag zien

[2:05:37] dat dat nog veel meer vorm krijgt dan dat dat nu is.

[2:05:40] We hebben afgesproken in het coalitieakkoord... dat we gaan naar een inkomensafhankelijke huur, dat we dat op 100% gaan zetten.

[2:05:47] Dat zijn dingen die ik van de woningcorporaties verwacht.

[2:05:50] Dan nog zie ik dat het theoretisch rond rekent, maar in de praktijk niet.

[2:05:56] Dat heb ik ook in mijn brieven geschreven en in de debatten gezegd.

[2:05:59] Dus ook op dit onderdeel zullen de corporaties ondersteuning nodig hebben om dat te doen.

[2:06:05] Nou, in het koalitieakoord...

[2:06:06] Er staat wat we met de VPB gaan doen voor de corporaties en wat daar verder eventueel richting de augustusbesluitvorming over staat.

[2:06:15] Daar laat ik me nog niet over uit, maar dat zullen we op kort termijn weten.

[2:06:20] En u weet ook hoe hard u daar zelf voor heeft ingezet in de onderhandelingen.

[2:06:24] Dus wellicht dat daar iets moois nog uit gaat komen.

[2:06:28] Dus ze hebben mijn aandacht, ze hadden mijn aardacht al... ...en ik hoop dat we tot oplossingen kunnen komen... ...dat het voor huurders net zo goed geregeld is als voor kopers.

[2:06:37] Dank u wel.

[2:06:37] Ik ga naar de heer Van Leijen.

[2:06:39] Laten we dan een spanning afwachten tot augustus, tot Prinsjesdag moet ik zeggen.

[2:06:43] Ik wil nog even doorvragen over de vraag van collega Nobel.

[2:06:45] Ik snap de behoefte die hij heeft om inzicht te krijgen in hoe worden die middelen besteed.

[2:06:51] Dus fijn dat daar een toezegging over gedaan is.

[2:06:53] Terwijl ik zat te luisteren gelijk te denken, dat is een aanname die ik even wil testen.

[2:06:57] Er is nu 20 miljoen bijgestort in het fonds duurzaam funderingsinstel.

[2:06:59] Daar zat volgens mij 11 miljoenen in.

[2:07:01] Dus we hebben in ieder geval 31 miljoven wat direct aan uitvoering wordt besteed van de middelen die er zijn.

[2:07:06] Klopt mijn aannamer, want dat is wel bedoeld om direct herstel mee te financieren.

[2:07:11] Ja, die 20 zit boven op de 11 die nog over was.

[2:07:15] Dus die zit in dat fonds.

[2:07:16] Daar kom ik verder ook niet aan.

[2:07:19] En wat ik begrijp, dus ik kan gelijk een actualiteit hieraan toevoegen... is dat de verdeling van de 56 miljoen is per brief op 4 juli 2025 gestuurd.

[2:07:30] Maar ik ga zorgen dat we dat gewoon netjes updaten.

[2:07:32] En dat we hebben toen beloofd, mijn voorganger en dus ik... dat we die jaarlijks gaan monitoren en overrapporteren.

[2:07:39] Dus mijn toezegging klopt ook met iets wat in het verleden al is beloofd.

[2:07:43] Dat is altijd prettig.

[2:07:50] Ik wil nog eventjes ingaan op het stuk over de informatievoorziening... waar de minister zojuist ook het een en ander over heeft gezegd.

[2:07:59] In de voortgangsbrief, zoals ik hem even noem, is daar ook over gegaan... over de standaard die dan eind dit jaar beschikbaar zou zijn.

[2:08:06] Ik hoorde net volgend jaar.

[2:08:08] En de vraag is ook of dat dan al gelijk is met de funderingsstatus van een woning.

[2:08:13] Omdat we hebben zo net ook even in de eerste termijn natuurlijk ook vragen gesteld ten aanzien van...

[2:08:18] De modelwerkelijkheid die eventueel toegediend zou kunnen aan een woning.

[2:08:24] En wat voor gevolgen dat zou kunnen hebben.

[2:08:28] Ja, dank u wel, voorzitter.

[2:08:33] Terecht stelt de heer Mooiman de vraag over die risicoacceptatie.

[2:08:38] En in de eerste termijn hoorde ik een van u spreken over...

[2:08:43] Of het een label wordt.

[2:08:45] Het is geen label.

[2:08:46] We hebben een energielabel, maar we hebben nog geen funderingslabel.

[2:08:50] En die komt er voorlopig ook niet.

[2:08:52] Wat er komt is een risicoduiding.

[2:08:55] En op basis van die risicorduiding, als die op hoog komt, is er nader onderzoek nodig.

[2:09:00] Dat nadere onderzoen zal uitmaken of er echt iets aan de hand is of niet.

[2:09:04] Er was ook een vraag, die komt zo denk ik ook nog terug in mijn mapjes, over gaan we niet mensen heel veel zorgen geven zonder dat we precies weten hoe die fundering eruit ziet.

[2:09:13] Daarom is dit nodig.

[2:09:14] Dus we werken met een risico.

[2:09:16] Dat risico dat krijgt een kleur.

[2:09:18] Als de kleur rood is dan is er echt iets aan de hand.

[2:09:20] Dat zien we bijvoorbeeld onder Bloemhof.

[2:09:22] Maar ook onder de andere leergebieden waar we nu zitten.

[2:09:26] En dat betekent dat je daar nader onderzoek doet.

[2:09:29] Omdat je per pand eigenlijk moet weten of per rijtje of per VVE...

[2:09:34] moet weten wat de gezondheid is van de fundering die daaronder zit.

[2:09:38] En dat wordt uiteindelijk allemaal geladen in mijn woning, onder mijn overheid.

[2:09:44] En zo gaat de overheid heel betrouwbaar zijn in het delen van de informatie.

[2:09:53] Dank ook aan de minister voor die toelichting en inderdaad voor mij nog eventjes ook ter scherpte.

[2:10:00] Dat tabblad komt er.

[2:10:01] Dat lijkt me op zich een heel goed idee om zo de informatie beschikbaar te stellen.

[2:10:06] Dan is nog wel even de vraag van wanneer krijgen we dan zicht op die risicostatus van woningen?

[2:10:14] Of de minister dat eventueel misschien nog met ons zou kunnen delen.

[2:10:18] Ja, dus we beginnen als volgend jaar dat tabblad er is.

[2:10:23] Dan laden we dat tablad met de informatie die nu al op allerlei verschillende plekken staat... ...die relevant is, want die gaat over jouw woning.

[2:10:32] Die belandt in die tabblap mijn woning en dan eind 2030.

[2:10:38] Dus dat duurt nog even, dat realiseer ik me ook.

[2:10:40] Maar goed, we moeten ergens beginnen en we beginnen nu en eind 2030...

[2:10:44] zit dan al die funderingsinformatie erin.

[2:10:47] Dat wil niet zeggen dat tot 2030 we achteroverleunen... en we hier natuurlijk geen aandacht voor hebben.

[2:10:54] We hebben daar die leergebieden voor, we hebben best een indicatie... waar we wel en waar we niet met meer aandachten moeten kijken.

[2:11:00] Heel veel gemeenten zijn zich hier ook op aan het voorbereiden.

[2:11:03] Daar ligt ook veel kennis.

[2:11:04] We hebben ook nog een kenniscentrum op deze aanpakfunderingen.

[2:11:08] Dus het wil niet zeggen dat mensen tot 2030 moeten wachten.

[2:11:12] We heb het alleen goed georganiseerd en voor iedereen toegankelijk vanaf eind 2030.

[2:11:22] Dan dacht ik over te stappen...

[2:11:23] Ik heb nog een vraag van de heer Nobel en daarna nog van de Heer Klemming.

[2:11:28] Twee korte vragen als het mag, voorzitter.

[2:11:30] Zal ik ze achter elkaar doen of even los?

[2:11:32] Ja, als u ze kort houdt, dan heeft u heel veel vrijheid.

[2:11:35] De eerste vraag is, hoe gaat de minister nou bepalen wie wel of niet zelf in staat is om die funderingsschade op te kunnen pakken?

[2:11:42] En de tweede vraag gaat over het tabblad.

[2:11:44] Want stel, we hebben al die informatie.

[2:11:46] Ik woon zelf onder de rook van Schiphol.

[2:11:47] Dan zou je ook bij nieuwbouwwoning kunnen zeggen, we doen dat met een kettingbeding.

[2:11:51] Is de minister bereid om ook te kijken naar een kettenbeding om de juridische aansprakelijkheid in ieder geval niet bij de overheid te laten?

[2:11:59] Ik begin even met de vraag van de heer Nobel op hoe bepaal je of iemand het zichzelf niet kan financieren.

[2:12:11] Daar is een protocol voor.

[2:12:12] Het moet aantoonbaar zijn.

[2:12:15] Want mensen beginnen in gesprek met hun eigen financier.

[2:12:18] Dan zegt een financier om redenen.

[2:12:20] Ik ga geen financiering geven voor het herstel van je fundering.

[2:12:24] Dan komt zo iemand bij dit fonds uit.

[2:12:27] En daar zit een hele professionele organisatie die toetst of het aantoonbaar zo is... dat er niks anders denkbaar en mogelijk is om die funderingsschade op te lossen.

[2:12:37] En dan is er dit fondsen om gebruik van te maken.

[2:12:40] Dus het moet aantonbaar zijn.

[2:12:42] Uw tweede vraag gaat over...

[2:12:47] Ja, ik kan hier het woord nog een keer horen, maar ik ken het woorden niet.

[2:12:52] Dus dat wordt de tweede termijn.

[2:12:54] Dan ken ik het woorde wel en dan heb ik ongetwijfeld ook een antwoord.

[2:12:59] Dan de heer Klemmink.

[2:13:02] Ik zit even te luisteren.

[2:13:03] We hebben een tabblad, maar we hebben geen label, maar wel een kleurcode, begrijp ik, straks.

[2:13:10] Maar wat zegt die kleurcode, is eigenlijk de vraag.

[2:13:12] Zegt diekleurcode dit is de technische beschrijving van de verdering van uw woning?

[2:13:19] Of zegt de kleur code iets over de risicokans?

[2:13:24] Waar gaat die kleurgode dan eigenlijk over?

[2:13:27] Ja, ik merk dat ik allerlei vragen die u mij nu stelt... ...in uw eerste termijn ook al heeft gesteld.

[2:13:36] Dus daar kom ik zo op terug.

[2:13:37] Maar ik zal er toch kort iets over zeggen... ...om uw interruptie niet verloren te laten gaan.

[2:13:42] Ja, er komt een tabblad met mijn woning.

[2:13:44] En zodra we meer definitieve kennis hebben... ...dan laden we die daar in.

[2:13:49] Op dit moment is het proces zo... ...dat als je een huis koopt met ingang van 1 april jongsleden... ...is dat in het taxatierapport een risico...

[2:13:57] beschreven staat.

[2:13:59] En als dat risico hoog is, is er nadelonderzoek nodig, nou zo.

[2:14:02] En dan weet een koper, ik koop een pand met mogelijk een investering op de fundering.

[2:14:09] Daar komen we straks nog op terug, dat ik ook vind dat dat naar voren gehaald moet worden, maar dat was een van jullie andere, of een van de vragen die een van u eerder heeft gesteld.

[2:14:20] Nu werken we dus nog met risico's omdat we het nog niet per pand weten.

[2:14:25] Op het moment dat we die kennis hebben, omdat we dat vanuit de leergebieden leren over hoe je dat moet doen, dan landt dat uiteindelijk, die kennes, in mijn woning.

[2:14:34] Maar op dit moment werken wij met de risico´s en zitten dus ook nog niet in het tabblad.

[2:14:39] Dat is pas in 2030.

[2:14:44] Helder.

[2:14:45] Tabblad, geen label, wel een kleurcode.

[2:14:48] Is het niet aan de eigenaar van het pand om onderzoek te doen naar de risico's en het volledige profiel van de fundering?

[2:14:58] Of gaat de overheid straks tegen eigenaars zeggen, weet je wat, u heeft nu een woning, maar wij duiden dit als een risico met zulke financiële schade.

[2:15:07] Dat doet namelijk nogal wat met het eigendom en ook de waarde van een pandeigenaar.

[2:15:14] Ja, voorzitter.

[2:15:15] Ik sluit niet uit dat dit iets doet met de waarde van een woning.

[2:15:18] En dat is denk ik ook terecht.

[2:15:20] Want als de fundering niet op orde is en je koopt alleen wat er boven de grond zichtbaar is... ...dan doet dat zeker iets met de Waarde van Je Woning.

[2:15:29] Ik denk wat het belangrijkste is om op het eerste deel van de vraag van de heer Klemmink terug te komen is...

[2:15:35] Wij moeten ervoor zorgen als overheid, ik vind echt dat wij die regierol hebben, dat de informatievoorziening er is.

[2:15:42] En dat als een burger, wie dan ook in Nederland, met een woning, dat hij of zij toegang heeft in mijn overheid.

[2:15:50] Daar hebben wij in ieder geval voor gekozen.

[2:15:52] Om te zien welke kennis is er eigenlijk allemaal beschikbaar in dan openbaar gemaakt bronnen over jouw eigen bezit.

[2:16:00] Ik vind dat wij die verantwoordelijkheid hebben.

[2:16:03] Als er dan staat, u woont in een gebied met risico op uw fundering... en dat kan inderdaad aan de straat aan de ene kant anders zijn dan aan de andere kant... als er in verschillende tijdsgevrichten is gebouwd of als er op een andere manier mee is omgegaan...

[2:16:21] Dan kan dat uitmaken.

[2:16:22] En dan is het goed dat bewoners een plek hebben, het liefst voordat ze het kopen... maar als ze er al wonen en willen blijven wonen, dat ze toegang hebben tot die informatie.

[2:16:31] Dat dat uiteindelijk, als je niks doet aan je fundering, maar de bovenkant is mooi geschilderd... dat het dan iets doet met de waarde van jouw huis.

[2:16:40] Dat vind ik alleen maar terecht, want degene die na jou dat huis koopt... die moet ook waarde voor zijn of haar geld krijgen, wat overeenkomt...

[2:16:48] Met de waarde van het huis plus fundering.

[2:16:53] De heer Klemming, laatste op dit punt.

[2:16:55] Ja, dank u voorzitter.

[2:16:57] We gaan de uitwerking natuurlijk van de plannen afwachten.

[2:17:00] Want ik maak me toch wat zorgen dan over dat we niet in een hellend vlak zitten.

[2:17:04] Gaat de overheid dan straks ook de keukens taxeren en de waarde van de auto's?

[2:17:08] Het lijkt me dat het primair toch iets wat aan de wegkoper en de kopende partij is.

[2:17:13] En ik zou het zeer onmenselijk vinden als de overiteit in dat prachtige tabblad straks allerlei informatie gaat doen die nogal wat gaat doen met de waarden van woningen.

[2:17:21] Met informatie die zij niet even gevraagd of die de koper niet even vraagt.

[2:17:23] Maar goed, we gaan het afwachten op het moment dat de plannen verder worden uitgewerkt.

[2:17:28] De heer Nobel.

[2:17:29] Ja voorzitter, transparantie lijkt me heel erg goed.

[2:17:31] Maar ik deel wel een deel van de zorgen die mijn collega van jaar 21 heeft.

[2:17:35] Want hoe voorkomen we nou dat de overheid niet straks met een kaartje komt wat toch niet helemaal accuraat blijkt te zijn.

[2:17:41] In het verleden hebben we dat natuurlijk ook wel eens meegemaakt.

[2:17:44] En de gevolgen zijn dan enorm voor een ondernemer of een eigenaar van een woning.

[2:17:48] Dus ik zou de minister willen vragen om bij de uitwerking daar in ieder geval heel zorgvuldig mee om te gaan.

[2:17:54] Ja, voorzitter.

[2:17:55] Ik denk dat de vraag van de heer Klemmink en de heernobel...

[2:17:58] Ik begrijp die zorg heel goed en die zorgt die deel ik ook.

[2:18:01] Wij zijn op geen enkele manier bezig om de waarde van woningen naar beneden te brengen.

[2:18:04] Maar we zijn er wel mee bezig... om ervoor te zorgen dat iets wat mogelijk 780.000 woningen raakt...

[2:18:11] dat we daarvan met elkaar wel zorgen voor transparante informatievoorziening en een plan van aanpak die daarbij gaat helpen.

[2:18:18] Natuurlijk zullen we hier naar kijken en ik weet zeker dat u ook weet dat alle financiële instellingen en de banken en taxateurs en iedereen die met ons meekijkt op dit plan van de aanpak, dat die echt de zorgen ook van de woningeigenaren zullen behartigen in alle gesprekken die we met elkaar voeren.

[2:18:35] Dus u zult het zien in de verdere uitwerking van het plan van een aanpak

[2:18:37] Wij houden hier rekening mee.

[2:18:39] En tegelijkertijd is het, als je eigenaar bent van een woning, ook jouw verantwoordelijkheid om te zorgen voor je fundament.

[2:18:49] Ja, voorzitter.

[2:18:50] En helemaal eens.

[2:18:51] Als eigenaar ben je daar verantwoordelijk voor.

[2:18:53] Alleen of je het nu een label noemt of een kleur... volgens mij komt dit in de praktijk wel op hetzelfde neer... als je dat per woning inzichtelijk gaat maken.

[2:19:02] En dat baart mij toch wel zorgen.

[2:19:04] Want als je echt een funderingsonderzoek bij een woning wil laten doen... kost duizenden euro's.

[2:19:10] Dus als de overheid met individuele woningen aan de slag gaat om daar iets aan te hangen, dan heeft dat in potentie nogal wat consequenties.

[2:19:18] Omdat vanuit al die bedrijven die dit moeten gaan leveren, die capaciteit ook maar beschikbaar moet zijn.

[2:19:24] Dat is er op dit moment niet.

[2:19:26] Dus daar gaat een hele stagnatie plaatsvinden in de keten, in potenties.

[2:19:30] Dus nog los van de consequenties voor de woningeigenaren.

[2:19:34] Dus als er op woningniveau informatie beschikbaar komt, hoe gaat deze minister dan waarborgen dat dat echt betrouwbare informatie is en dat dat klopt?

[2:19:43] Want ik weet het een en ander over modellen en daar word je niet altijd gelukkig van.

[2:19:48] Terechte vraag van mevrouw Wiersma.

[2:19:53] En zoals ik zeg, daar hebben we dus ook deze komende periode voor nodig.

[2:19:58] Dat staat ook in de aanpak dat we deze perioden nodig hebben om uit te zoeken wat heb je precies nodig om onderzoek te kunnen doen.

[2:20:06] De markt moet opschalen om dit aan te kunnen.

[2:20:08] Het is nu inderdaad nog hartstikke duur om zo'n nader onderzoek te laten doen.

[2:20:15] Dus daarvoor hebben we nu ook nodig dat we kijken naar hoe kan dat goedkoper?

[2:20:18] Hoe kan dat met minder gedoe?

[2:20:20] Hoe kunnen we ervoor zorgen dat de waarden van de huizen zo goed mogelijk blijven?

[2:20:24] Tegelijkertijd, alles wat we hier vandaag bespreken staat tegenover een potentieel effect op 780.000 woningen.

[2:20:36] Dus zullen we een perfecte methode vinden die voor iedereen goed is en waar iedereen zich volledig gemakkelijk bij voelt?

[2:20:43] Of dat mensen zeggen van ja, ik vind dit toch wel eigenlijk een inbreuk op wat...

[2:20:47] Dat niet iedereen hoeft te weten wat er met mijn huis aan de hand is.

[2:20:50] Nou, op het moment dat je niet goed voor jouw huis zorgt en je woont in een rijtje... Dan doet dat ook iets met de waarde van de rest van het rijtjes.

[2:20:58] Dus ergens moeten we een bepaalde mate van transparantie vinden die niet...

[2:21:02] die niet al te evasief is voor al die andere mensen die hier ook mee te maken hebben.

[2:21:10] Tegelijkertijd, 780.000 woningen, daar wonen tenminste 780,000 mensen.

[2:21:16] Laten we ervoor zorgen dat we dit op een manier doen... die leidt tot dat zij allemaal recht hebben om van hun eigen huis te weten... wat de status is van die fundering.

[2:21:26] Mevrouw Wiersma, kort, want anders bent u door uw interrupties heen.

[2:21:30] Ja, nee, maar de minister zegt heel mooi van dan moet het aanmaken van zo'n rapport goedkoper worden.

[2:21:36] Maar schaarste heeft een prijsopdrijvend effect.

[2:21:39] Dat is de reden waarom woningen nu ook zo duur zijn, onder andere.

[2:21:42] En dat gaat hiermee, is dat risico ook.

[2:21:45] Want als 780.000 woningen nu dus zo'n rapport straks moeten hebben... omdat ze een bepaald label of kleurcode krijgen... dan hebben we wel een groot probleem.

[2:21:55] Dus ziet de minister dat ook?

[2:21:57] Want dan worden die keuringen juist veel duurder... in plaats van goedkoper, zoals de minister.

[2:22:01] Ziet ze dat probleemprobleem en hoe gaat ze dat voorkomen?

[2:22:06] Ja, voorzitter.

[2:22:09] Als het zo zou gaan zoals mevrouw Wiersma zegt, zie ik inderdaad dat probleem.

[2:22:13] Maar dat is niet de inzet.

[2:22:15] De inzet is, wij brengen alle informatie die er beschikbaar is en nog komt, die brengden we op één plek die toegankelijk is voor woningeigenaren.

[2:22:24] Zodat zij transparant weten wat ze hebben en mochten ze het ooit doorverkopen, dat ze weten wat zij doorverkoop.

[2:22:30] Zodan de nieuwe koper, als het ook hersteld is, weet, oh er was hier ooit sprake van funderingsschade, dat is opgelost.

[2:22:38] Dus ik koop het huis en de waarde van het huis komt overeen met de waarden van het fundament wat eronder zit.

[2:22:43] Dus het idee is niet om ergens een label op te plakken en per huis dan aan de hele wereld te vertellen hoe het eruit ziet.

[2:22:50] Het gaat erom dat elke individuele eigenaar wel weet wat de kwaliteit is van de fundering onder zijn of haar woning.

[2:22:58] Dank u wel.

[2:22:59] We zitten nog steeds in het eerste blokje.

[2:23:00] Er worden heel veel vragen gesteld.

[2:23:02] Ik stel voor dat we even dit blok afmaken, dan kijken of er nog vragen zijn en dan per blok even alle vragen opsparen.

[2:23:07] Want anders wordt het een chaos ook voor de minister die al halverwege allerlei antwoorden aan het geven is die nog voorbereid zijn.

[2:23:15] Prima, dan ga ik naar het blok informatie en koopproces.

[2:23:19] De vraag van de heer Mooiman over betrouwbare informatie.

[2:23:27] Daar heb ik het een en ander al over gezegd, dus ik zal proberen u ook wat tijd in te lopen.

[2:23:32] De vraag over starters op de woningmarkt.

[2:23:36] Wat mij betreft is het voor iedereen gelijk dat als je een huis koopt, dat je weet wat je koopt.

[2:23:43] Niet alleen boven de grond, maar ook onder de gronds.

[2:23:46] Dus ook voor het fonds maak ik geen onderscheid tussen of je een starter, een doorstromer, een senior bent.

[2:23:54] Als je het niet aantoonbaar zelf kan dragen, dan hebben we met criteria aantonbaar dat fonds om gebruik van te maken.

[2:24:03] Dus we maken daar geen onderscheid in.

[2:24:08] Het is niet de bedoeling voor starters die nog geen huis hebben gekocht.

[2:24:12] Het gaat echt om woningeigenaren die al in dat koopproces zitten.

[2:24:20] En dank ook voor die toelichting aan de minister.

[2:24:24] Mijn zorg zit er meer in.

[2:24:26] Zelfs al zijn er starters... en die zullen er steeds meer zijn... die wel gebruik kunnen maken van het fonds.

[2:24:33] Aan dat fonds zit natuurlijk ook een bepaald rentepercentage.

[2:24:35] Er zitten ook verplichtingen aan vast.

[2:24:37] Weliswaar anders dan bijvoorbeeld bij een bank.

[2:24:39] Maar wat nou op het moment dat die groeiende groep starters... voor de hoofdprijs een woning heeft moeten kopen...

[2:24:45] En dat dus ook echt financieel niet meer kan dragen.

[2:24:48] Misschien zelfs niet via het fonds.

[2:24:50] Welke mogelijkheden zijn er dan nog voor die starters om zich eigenlijk te onttrekken uit deze ellende?

[2:24:57] Meneer Mooijman, u bent door uw interrupties heen.

[2:25:03] Ik begrijp de zorgen van de heer Mooiman heel goed.

[2:25:06] En als ik naar hem zit te luisteren, dan denk ik... dat zou best wel, als je hoort wat voor soort hypotheken jonge mensen kunnen krijgen... zou dat best een risico kunnen zijn.

[2:25:18] Zij vallen wel onder hetzelfde regime van alle anderen.

[2:25:21] Er is geen apart fonds voor starters.

[2:25:24] Dit fonds is echt gericht op iedereen aantoonbaar criteria...

[2:25:28] En dan kun je daar gebruik van maken.

[2:25:32] De vraag van de heer Van Leijen over het gebouwpaspoort... of de woningpaspoord.

[2:25:38] Ik denk dat wat wij doen sluit helemaal aan bij het beeld... wat we denk ik beide hebben bij wat doet dan zo'n woning Paspoort?

[2:25:45] We noemen het alleen niet zo.

[2:25:46] Dus ik ga ervan uit dat u het bedoelt als symbool... voor wat de bedoeling zou zijn van dat paspoort.

[2:25:55] Dus dat gaan we ook doen.

[2:25:56] We zetten in op breder, duidelijker en eenvoudiger delen van de gebouvengegevens...

[2:26:01] zodat de mensen die daar recht op hebben, dat die toegang hebben tot die data wat een beetje lijkt op een paspoort.

[2:26:10] Vraag van de heer Nobel over verhuurders en vastgoedeigenaren.

[2:26:15] Wat ik al zei, ik vind het belangrijk dat kopers weten wat ze kopen, zowel boven als onder de grond.

[2:26:21] Daarom zet ik in op een koopproces waarbij funderingsinformatie zo vroeg mogelijk beschikbaar komt.

[2:26:27] Dus het is mooi dat nu...

[2:26:28] vanaf 1 april het aan de achterkant eigenlijk bijna geregeld is... als de koop bijna rond is.

[2:26:33] Maar dat moet naar voren.

[2:26:35] Samen met de sector maken we afspraken voor de gehele koopketen.

[2:26:39] En dat koopconvenant zou dan begin 27 in werking moeten treden.

[2:26:45] Er was nog een aanvullende vraag.

[2:26:46] En ik denk van de heer Klaassen, maar anders kom ik daar zo wel even op... op waarom het een confinant moet zijn en niet sneller kan.

[2:26:53] Maar een confinent is sneller dan dat we net...

[2:26:55] In de wet helemaal gaan regelen.

[2:26:58] De vraag van mevrouw Wiersma over de informatievoorziening en loketten bij gemeentes.

[2:27:05] Ja, ben ik met u eens.

[2:27:08] Landelijke informatievoorzieningen moeten komen met een landdekkend inzicht in risico's.

[2:27:13] En gemeenten spelen hier een hele belangrijke rol in.

[2:27:15] Dat betekent dat wij alle informatie beschikbaar moeten stellen...

[2:27:19] zodat de gemeentes hier ook gebruik van kunnen maken.

[2:27:22] En we maken gebruik... van de ervaring die we opdoen in de leergebieden... om ervoor te zorgen dat kleinere gemeentes... van die ervaren ook kunnen leren.

[2:27:31] Het was mevrouw Zaling-Jan, sorry, over waarom een confinant... waarom niet gewoon wetgeving.

[2:27:37] Ik heb urgentie bij dit vraagstuk.

[2:27:40] Wetgeving gaat niet altijd hand in hand met urgentie.

[2:27:43] Dus ik wil het graag zo snel mogelijk doen en met een convenant kan dat sneller.

[2:27:47] En ik denk dat dat ook gewoon goed lukt, omdat we dit samen met de markt doen.

[2:27:52] Dus er is geen conflict over dat we dit voor elkaar willen krijgen.

[2:27:55] We willen het met elkaar voor elkaar krijgen.

[2:27:57] Daar moeten we goede gesprekken over voeren.

[2:28:00] En dat kunnen we het beste doen met een conferant, want dan kunnen we er ook gewoon heel snel invulling aan geven.

[2:28:05] En dan kan wat ik net tegen de heer Nobel zei, dat we begin 27 hiermee aan de gang kunnen.

[2:28:10] Dat kan dan ook gewoon echt waar zijn.

[2:28:12] Mevrouw Wiersma heeft een vraag.

[2:28:15] Ja, korte vraag daarover.

[2:28:16] Want ja, mooi dat dat met die gemeente en die samenwerking er is.

[2:28:19] Maar mijn vraag ging natuurlijk ook specifiek om toegang voor bewoners naar een funderingsloket bijvoorbeeld.

[2:28:25] Om dat landsdekkend te regelen zodat dat niet van je postcode afhankelijk is wat voor informatie je krijgt.

[2:28:31] Ja, voorzitter.

[2:28:33] Alsof mevrouw Wiersma op mijn blaadje kon meekijken dat hij nu precies voor lag.

[2:28:37] Dus mooie timing.

[2:28:40] Ik ben het helemaal met u eens dat er een spanningsveld is tussen brede beschikbaarheid en transparantie versus de privacy en de veiligheid.

[2:28:47] Informatie over bouwjaar, verderingstypen, soortenondergrond, grondwaterstand is veelal al openbaar beschikbaar.

[2:28:55] Bijzondere aandacht voor risico-informatie en verwachte schadekosten op gebouwniveau vraagt om zorgvuldigheid en de informatie over funderingen.

[2:29:05] ...zal daarom getrapt openbaar gemaakt worden... ...gericht voor doelgroepen afhankelijk van hun gebruikersdoel.

[2:29:13] Dan had u nog een vraag, dus ik ga gewoon door en dan kom ik straks terug... ...kijk ik u nog aan of u tevreden bent.

[2:29:19] Het koopproces en de betrouwbaarheid ervan...

[2:29:22] Ik ben blij dat de sector zich actief inzet voor het verbeteren van het koopproces.

[2:29:28] Ik zie echt dat de hele sector hier een hele verantwoordelijke rol in voelt en ook neemt.

[2:29:36] En dat we elkaar daarin makkelijk kunnen vinden.

[2:29:38] De risico-inschatting die we nu gebruiken in de markt is van Fundermaps.

[2:29:43] Dat is een product ontwikkeld vanuit het kenniscentrum.

[2:29:47] Dat model blijft zich ontwkkelen en verbeteren, maar het is nog niet perfect.

[2:29:52] En we hebben eigenlijk wel iets nodig wat bijna perfect is om te voorkomen dat er verkeerde keuzes worden gemaakt.

[2:29:59] Ondertussen werken we aan een publieke informatievoorziening die medio 2030, zoals ik eerder zei,

[2:30:00] ...werken we aan een publieke informatievoorziening die medio 2030, zoals ik eerder zei...

[2:30:04] Dit zal vervangen en dat we dan kwaliteit kunnen toevoegen aan de data die er nu beschikbaar is.

[2:30:15] En dan hoe voorkomt de minister dat hulp afhankelijk wordt van waar je woont?

[2:30:19] Daar is die.

[2:30:21] De nationale aanpak van Deuringen is bedoeld voor het hele land.

[2:30:24] De gemeenten zijn het eerste punt waar mensen naartoe verwezen worden, omdat bij de gemeentes ook de meeste kennis aanwezig is.

[2:30:32] De ene gemeente heeft meer ervaring dan de andere en daarom hebben we het kenniscentrum wat gebruikt wordt om die gemeentes dan te helpen daar waar ze een vraag hebben.

[2:30:42] Dan hebben we ook nog een informatiepunt leefomgeving en we hebben een kennis centrum bodemdaling en funderingen en die zijn allemaal ter beschikking ook voor de gemeente om gebruik van te maken.

[2:30:54] Voor de ontsluiting van die informatie over je eigen fundering wordt straks de landelijke voorziening gebouwgegevens, de LVG, gebruikt.

[2:31:02] En die is dan toegankelijk.

[2:31:05] Ja, we maken het steeds mooier.

[2:31:09] De landelijke voorziening gebouwgegevens.

[2:31:11] En die doen we dan via mijn overheid, mijn woning.

[2:31:14] En daar komt dan die data beschikbaar.

[2:31:16] En ik heb de vraag van de heer Nobel en de vraag... ...van de heerklemming goed gehoord.

[2:31:19] Dus ik neem die zeker mee in de nadere uitwerking.

[2:31:24] Heb ik daarmee uw vragen voldoende?

[2:31:26] Ik zie een stemmend geknik van mevrouw Wiersma.

[2:31:28] Dus dan ga ik door naar de vraag, van me vrouw Zalinjan... ...over de funderingslabel Brede Toegankelijk... ...en informatie over klimaatrisico's.

[2:31:35] Er is geen sprake van een label, maar wel een funderingsrisico-inschatting en die is bedoeld om een indicatie te geven over de kans en impact van funderenschade.

[2:31:45] Informatie over de fundering, gebouw, water en bodem worden gecombineerd tot een risico- inschatting op grond van een publiek en transparant risicomodel.

[2:31:53] Kaarten over droogte en wateroverlast staan nu al in de Klimaat Effect Atlas en die neem ik ook mee.

[2:32:00] Dus de informatie over de funderingen zal getrapt openbaar gemaakt worden met gerichte toegang voor alle doelgroepen die hier gebruik van moeten mogen maken.

[2:32:09] En daar horen de huurders uiteraard ook bij.

[2:32:13] Was dit het blokje informatie?

[2:32:14] Ja.

[2:32:15] Dan is er een vraag van mevrouw Steen.

[2:32:17] Ja, voorzitter, dank u wel.

[2:32:19] Nou, goed te zien dat er zoveel informatie is.

[2:32:21] Mijn zorg zit er dan nog wel even bij.

[2:32:23] Komt die informatie dan ook op het juiste moment op de juiste plek via de juste kanalen eenduidig bij de woningeigenaar?

[2:32:29] Daar heb ik eigenlijk nog wel een zorg over.

[2:32:32] Maar de vraag die ik aan de minister wil stellen, ik hoor haar zeggen ja, de gemeente, dat is de eerste punt waarna verwezen wordt en zij moeten dan vervolgens weer aan de slag.

[2:32:40] Met die gegevens, wetende dat er 120.000 woningeigenaren zijn en er nog veel meer zullen komen, zie ik hier weer een taak bij de gemeente komen.

[2:32:51] Wat ook weer uitvoeringscapaciteit vraagt.

[2:32:53] Dus mijn vraag over kunnen we dit uitvoeren met elkaar gaat niet alleen maar over kunnen wij dit uitvoren vanuit het Rijk, maar is ook de gemeenten voldoende in staat om dit gewoon daadwerkelijk

[2:33:02] En als dat zo is, gaat dan ook een deel van het budget daar naartoe?

[2:33:07] Wat vervolgens dan weer de vraag stelt, hebben we dan wel weer voldoende geld om daadwerkelijk die funderingen te herstellen?

[2:33:13] Dus ik maak me echt zorgen over die uitvoeringscapaciteit.

[2:33:15] Kan de minister daar iets over zeggen?

[2:33:18] Ja, voorzitter.

[2:33:19] Een terechte vraag van mevrouw Steen.

[2:33:24] En ik hoor meerdere vragen in één vraag.

[2:33:27] Eén vraag gaat over waar komt al die data?

[2:33:29] En ik ben het met u eens.

[2:33:30] Dat is ook waar wij zelf vanuit het ministerie naar keken.

[2:33:33] Er is te veel data op te veel verschillende plekken.

[2:33:36] Hoe kan een bewoner weten welke informatie van toepassing is op je woning?

[2:33:43] Vandaar het tabblad Mijn Overheid.

[2:33:45] ...mijn woning, straks weet iedereen, mijn overheid mijn woning te vinden.

[2:33:50] En daar zit dan al die data die nu op verschillende plekken zit... ...dat brengen we bij elkaar op één plek.

[2:33:55] En dat is dus transparant voor één ieder die toegang heeft tot mijn overhoud, mijn woningen.

[2:34:00] En dat zijn natuurlijk gekoppelde systemen.

[2:34:03] Dus die transparantie, dat gaan we regelen en dat gaat steeds beter worden.

[2:34:07] Kijk, ik kan wachten met het openen van dat tabblad totdat we alles 100% zeker weten.

[2:34:13] Dan gaat het nog heel lang duren.

[2:34:15] Ik kan ook beginnen met wat al op verschillende plekken zit, dat bij elkaar brengen in één tabblat.

[2:34:20] En elke keer als de informatie beter wordt, voegen we dat toe en maken we het geheel ook beter.

[2:34:24] Ik kies voor die systematiek.

[2:34:28] Dan was het tweede deel van uw vraag gemeentes.

[2:34:33] Hebben die genoeg capaciteit en is er wel genoog geld?

[2:34:36] Die zorgen die deel ik natuurlijk ook.

[2:34:39] Nou is het gelukkig wel zo dat het niet 780.000 woningen in 2026, 2027... het is een prognose op weg naar 2050...

[2:34:50] We mogen dat niet kleiner maken dan het is, maar we hebben wel tijd om te leren.

[2:34:56] Daarvoor hebben we die aanpak.

[2:34:57] Daar ziet u ook in dat de periode 2026-2028 gaat heel erg over informatie vergaren, informatie delen, zorgen dat we meer kennis hebben over innovatie, dat we op welke manier kunnen we dit nou het beste ook gebiedsgericht aanpakken.

[2:35:12] We leren uit de zes leergebieden.

[2:35:14] Er gebeurt natuurlijk al heel veel.

[2:35:16] Volgens mij zijn we met funderingen rond 2017 begonnen.

[2:35:21] Dus er gebeurt al heel veel.

[2:35:22] We zijn niet nu aan het wachten.

[2:35:24] In die leergebieden gebeurt er al van alles.

[2:35:26] En buiten de leergebiden trouwens ook.

[2:35:29] Want die hebben ook toegang tot dat fonds.

[2:35:32] Hebben gemeenten genoeg capaciteit?

[2:35:33] Dat is afhankelijk van hoe groot de vraag uit een gemeente uiteindelijk gaat zijn.

[2:35:39] Gaat dit dan financieel een issue kunnen worden?

[2:35:41] Ja, dat zou het heel zeker zo kunnen zijn.

[2:35:43] Maar dat kan ik nu nog onvoldoende inschatten.

[2:35:46] Dus dat zat niet in mijn pleidooi voor deze augustusbesluitvorming.

[2:35:50] Maar ik ga ervan uit dat wij elkaar in een voorjaarsonderhandeling... of in augustusebeslutvormingen, dat wij mekaar daar gaan vinden... en dat jullie ook dan allemaal, of dat alle Kamerleden dan ook...

[2:36:01] ...via hun partijen aangeven dat dit een belangrijk onderwerp is.

[2:36:07] De heer Nobel heeft een vraag en verzoekt aan de minister om iets kortere antwoorden te geven.

[2:36:12] Ja, voorzitter.

[2:36:13] De minister gaf af en ik ga op dit onderwerpte regie pakken.

[2:36:17] Maar ik vraag me af of het verstandig is om, aangezien de funderingsproblematiek... ...ook buiten de schuld van de overheid kan liggen, om die regie zo heel erg naar je toe te willen trekken.

[2:36:27] Dus kan de minister daar misschien ook op reflecteren?

[2:36:30] Ik zal dat heel kort doen.

[2:36:32] Ik vind dat de regie die de overheid heeft, is ik vind dat wij de verantwoordelijkheid hebben om ervoor te zorgen dat de informatie die op verschillende plekken ligt en de informaties die we nog moeten hebben, dat ik die beschikbaar maak voor iedereen om te weten.

[2:36:44] En daarna is het aan de eigenaar van de woning om die problematiek op te pakken.

[2:36:49] En transparant te zijn dat als je er niks aan doet en je verkoopt je huis, dat dat iets doet met de waarde van het huis.

[2:36:55] Mevrouw Salinia.

[2:36:57] Ja, dank voorzitter.

[2:36:58] Mijn vraag gaat over de labeling... wat dan geen label is, maar dat maakt op zich niet zoveel uit hoe je het noemt.

[2:37:06] Het gaat over informatievoorziening over funderingen.

[2:37:10] En hoe kijkt de minister daarnaar dat...

[2:37:14] Die informatie dan ook inderdaad beschikbaar is voor huurders en daar vervolgens best wel wat keuzes aan vooraf gaan.

[2:37:22] En op welk moment wordt die dan bekendgemaakt?

[2:37:24] Dat stelde mevrouw Steen natuurlijk net ook al, want het verkoopproces op dit moment zoals het nu staat ingeregeld is best wel laat.

[2:37:36] Ja, een huurder die er... Kijk, mijn woning is de woning in beginsel van de eigenaar van de woningen.

[2:37:46] Maar als de huurde daar gewoon legaal woont... en dan gaan we in Nederland natuurlijk vanuit... dan heeft de huurders straks... het zal wel iets later zijn, we beginnen bij de eigenaren... dan zal de huurer straks ook kunnen zien...

[2:37:59] De data die hoort bij mijn woning.

[2:38:03] Dus dat is voor de huurders.

[2:38:05] Als het gaat over welke snelheid of waar in het koopproces, daarvan heb ik gezegd 1 april taxatierapport en in begin 27 via dat convenant gaan we ervoor zorgen dat het dus al eerder bekend is als je een woning wil gaan kopen.

[2:38:22] Kunnen we volgens mij overgaan naar het derde blokje, dat gaat over financiën.

[2:38:26] Ja, en ik zal mijn uiterste best doen korte antwoorden te geven.

[2:38:32] De eerste vraag van de heer Klaassen van Groep Markenzouwer over ervaringen in Israël opgedaan klonk als een mooi iets wat ze daar doen.

[2:38:44] Ik denk dat we heel veel ervaren in Nederland hebben, ook in NPLV-gebieden.

[2:38:49] Ik

[2:38:50] Dus ik ben natuurlijk nooit blind voor wat anderen doen, maar volgens mij hebben we al een heleboel goede ideeën die we moeten gaan implementeren.

[2:38:59] Dan de vraag van de heer Nobel en mevrouw Wiersma over de bureaucratie en de financiering.

[2:39:05] Daar gaan we mee aan de slag.

[2:39:07] Ik heb u al toegezegd, of ik heb de heur Nobel toegezet, dat wij in die monitoring aan zullen geven waar dat geld dan precies aan uitgegeven wordt en dat u ook ziet

[2:39:18] ...hoeveel naar bureaucratie gaat en hoeveel... ...naar innovatie.

[2:39:24] Even kijken... ...vraag van mevrouw Wiersma... ...is het FDF beschikbaar voor iedereen die het nodig heeft?

[2:39:29] Ja.

[2:39:31] De vraag van me vrouw... ...Wiersma over de aanpak loopt tot... ...2035.

[2:39:36] Welke concrete resultaten moeten er in 28 bereikt zijn?

[2:39:41] Dat staat in de aanpak.

[2:39:44] En wat daar staat voor eind 28 is de funderingsinformatie vroeg in het koopproces beschikbaar en weten eigenaren wat ze kopen.

[2:39:51] Daar doen we sneller dan 28, dat doen we volgend jaar.

[2:39:54] Zijn eigenaren zich meer bewust van het belang van een goede fundering?

[2:39:58] En kunnen ze kennis en informatie vinden als er funderingsonderzoek en herstel nodig is?

[2:40:03] Nou, met meer bewusting zijn we vandaag begonnen en de rest mijn overheid, mijn woning.

[2:40:08] Ligt er een voorstel op grond van de zes leergebieden voor opschaling voor andere gemeentes en wijken om daar gebruik van te maken?

[2:40:15] Is de kwaliteit van funderungsonderzoeken en herstellen in richtlijnen vastgesteld en houdt de markt zich hier aan?

[2:40:21] En ligt het fundament er voor de landelijke voorziening funderingen en is het FDF een eerste keer geëvalueerd?

[2:40:28] Dan de vraag van mevrouw Zallinjan en van me vrouw Steen.

[2:40:31] over wat gebeurt er met mensen die niet bij het fonds terecht kunnen.

[2:40:37] De meeste eigenaren kunnen voor financiering terecht bij hun hypotheekverstrekker.

[2:40:42] Hebben ze onvoldoende inkomen, dan kan het FDF hier een lening voor verstrekken.

[2:40:48] Dit fonds is opgericht in 2017, dat werkt revolverend en het eerste geld komt inderdaad ook al terug.

[2:40:55] Gemeente kunnen eigenaren die bij hen aankloppen met funderingsschade wijzen op deze mogelijkheden die het fonds kan bieden.

[2:41:02] Dan de vraag van mevrouw Sallian over financiën van de corporaties.

[2:41:05] Daar heb ik denk ik al een uitgebreid antwoord op gegeven.

[2:41:08] Dan een vraag van de heer Nobel.

[2:41:10] Over gesprekken met de financiële sector.

[2:41:15] In beginsel kunnen mensen bij hun kredietverstrekker aankloppen.

[2:41:20] Als dat allemaal niet lukt, kunnen ze bij het FDF.

[2:41:23] En we blijven daar ook met de financierers over in gespreк.

[2:41:27] En dan tot slot de vraag van de heer Klemmink.

[2:41:30] over belastingkwijtschelding voor betaalbaar maken van herstel.

[2:41:35] Lagere kosten is gezien de bedragen zeer wenselijk.

[2:41:39] Daarom kijken we ook naar innovaties die dit kunnen bewerkstelligen.

[2:41:43] Daar zetten we dus ook een deel van het budget op in.

[2:41:45] Het verlagen van lege kosten en het btw-tarief is in de kern een sympathiek idee... maar betekent een gat in de begroting.

[2:41:51] Het kabinet wil juist het belastingstelsel vereenvoudigen... en het toevoegen van nieuwe uitzonderingen...

[2:41:56] Waarbij ook nog in de uitvoering complexiteit zit, zie ik nu niet als kansrijk.

[2:42:01] Dat was dit mapje, voorzitter.

[2:42:02] Tot zover het blokje financiën.

[2:42:04] Een vraag van mevrouw Selinjan, daarna de heer Nobel.

[2:42:08] Het gaat over de woningbouwcorporaties.

[2:42:10] Ik heb in de stukken kunnen lezen dat het allemaal meegenomen wordt bij een volgende doorberekening en dat het steeds verder geschoven wordt.

[2:42:17] Begrijp ik nu uit de beantwoording dat we nu iets anders doen dan wat er in de stukken staat?

[2:42:26] Voorzitter, nee.

[2:42:27] We doen wat er in de stukken staat.

[2:42:29] Ik gaf alleen een aanvullende context dat de corporaties een grotere uitdaging hebben dan alleen de funderingen.

[2:42:35] En ik dacht dat uw vraag daarop was geënt.

[2:42:40] De heer Nobel.

[2:42:42] Ik probeer het even goed te begrijpen.

[2:42:43] De heer Van Leijen vroeg net aan de minister... ...klopt het nou dat er grosso modo ongeveer de helft van het geld nu in het fonds zit?

[2:42:49] Maar wordt dat fonds nu alleen voor de uitvoering gebruikt?

[2:42:52] Of kunnen daar ook nog weer allerlei praatclubs uitbetaald worden?

[2:42:58] Voorzitter, ik blijf een beetje hangen op dat woord praatclubs.

[2:43:03] Want het zijn echt mensen die onderzoeken vormgeven.

[2:43:07] Die proberen een goed fundament letterlijk te leggen onder dit plan van aanpak.

[2:43:15] Maar antwoord geven op uw vraag.

[2:43:16] Er zat nog 11 miljoen in.

[2:43:18] We storten er 20 bij.

[2:43:19] Dat is voor de mensen die het niet op een andere manier kunnen financieren.

[2:43:25] Volgende vraag.

[2:43:27] Dus dat gaat naar de uitvoering van funderingsarts.

[2:43:32] Het gaat naar De Mensen.

[2:43:35] Het fonds is voor de mensen die gebruik moeten maken... omdat ze niet op een andere manier de financiering rond kunnen krijgen.

[2:43:46] Sorry, ik hoor een stemmingsbel.

[2:43:47] Dus ik denk ineens wordt er gestemd.

[2:43:50] Maar goed.

[2:43:54] Had u uw vraag gesteld of niet?

[2:43:56] Nee.

[2:43:57] Ja, ga maar even verder.

[2:43:58] De minister, en dank overigens via u voorzitter aan de minister voor de toezegging om transparant te zijn over die kosten.

[2:44:05] Alleen de minister gaf aan van dan maak ik onderscheid tussen bureaucratie en innovatie.

[2:44:09] Ik hoop dat de minister dan bedoelde met innovatie welk geld naar de uitvoering gaat.

[2:44:13] Dat we niet een spraakverwarring hebben dat straks nog steeds niet inzichtelijk is welk bedrag naar uitvouring gaat.

[2:44:20] Ik ben bang dat dit bijna een semantische discussie gaat worden, maar er is geld nodig om kennis op te doen, om die kennis te kunnen verspreiden.

[2:44:31] Laten we zeggen dat het ideaal is als mensen in hun huis kunnen blijven wonen als de fundering wordt hersteld.

[2:44:37] Daarvoor hebben we nieuwe methoden, nieuwe technieken nodig.

[2:44:41] Het liefst niet dat de hele straat opengebroken hoeft te worden of je tuin omgeploegd hoeft worden.

[2:44:46] Daarvoor zijn er nieuwe techniek nodig.

[2:44:48] Daar moeten mensen over nadenken.

[2:44:50] Dus er gaat geld uit die 56 miljoen.

[2:44:52] Dat staat ook in mijn introtekst.

[2:44:54] Ik weet het bedrag niet helemaal meer uit mijn hoofd.

[2:44:56] 4,5 miljoenen wordt uitgegeven om die innovaties tot stand te brengen.

[2:45:01] Want elke bewoner die zijn of haar huis niet uithoeft...

[2:45:05] Dat is echt winst op dit programma.

[2:45:07] Want er zijn geen andere huizen voor deze mensen om naartoe te gaan, zoals u zelf ook in uw eerste termijn meerdere malen benoemde.

[2:45:14] Tot slot.

[2:45:15] Ik denk niet dat er sprake is van een semantische discussie, maar meer gewoon duidelijkheid over waar gaat dat geld nou naartoo.

[2:45:20] En als dat nodig is voor onderzoek, prima.

[2:45:23] Maar dan hoop ik wel gewoon dat in de informatie die de Kamer toestuurt, dat het echt duidelijker is wat naar onderzoeker gaat, wat naar uitvoering.

[2:45:31] Want anders weet de KamER nog steeds niet waar het geld naartoor gaat.

[2:45:36] Ik heb een toezegging gedaan over de monitoring en de voortgang... waarbij ik een duiding zal geven over waar het geld naartoe gaat.

[2:45:43] Dus volgens mij hou ik... Mevrouw Steen.

[2:45:47] Voorzitter, dank u wel.

[2:45:48] Ik heb de vraag over het FDF.

[2:45:52] Het is denk ik juist voor woningeigenaren met een klein pensioen of een AOW... ook heel erg belangrijk dat zij voor hun funderingsherstel ergens terecht kunnen.

[2:46:02] En kan de minister garanderen dat zij ook daadwerkelijk terecht kunnen bij dat FDF?

[2:46:07] Want we hebben bijvoorbeeld gezien in de ervaringen rondom het warmtefonds, dat daar best nog wel ingewikkelde situaties ontstonden voor met name deze senioren.

[2:46:15] Dus kan de minster daar nog iets over zeggen?

[2:46:18] Dat mag ook straks in de tweede termijn, maar ik vind dat wel een belangrijke vraag.

[2:46:24] Ja, dank u wel.

[2:46:25] Terecht de vraag van mevrouw Steen om ook altijd de belangen te behartigen van de ouderen.

[2:46:31] Maar daarom is dit fonds ook zo mooi.

[2:46:33] Het is voor iedereen die het aantoonbaar niet zelf kan betalen.

[2:46:37] De kredietverstrekkers daar geen mogelijkheden in zien.

[2:46:41] Voor al die mensen is dit vondst.

[2:46:46] Volgens mij zijn we dan nu klaar met het blokje financiën en kunnen we over naar het blekje gebiedsgericht en ruimtelijke aspecten.

[2:46:53] Dank u wel.

[2:46:59] Een vraag van de heer Van Leijen over fundering meenemen in pijlbeheer en ruimtelijk beleid.

[2:47:07] Dat moeten we zeker.

[2:47:08] En via de nationale aanpak zullen gemeenten, waterschappen en provincies door het Rijk worden ondersteund met een handreiking om via water- en bodemmaatregelen...

[2:47:16] ...vinderingsschade te beperken en te helpen voorkomen.

[2:47:20] Dat laatste is niet geheel onbelangrijk.

[2:47:22] Voor de ruimtelijke besluitvorming is het ruimtelijk afwegingskader... ...klimaatadaptieve gebouwde omgeving reeds van toepassing.

[2:47:29] Dit is een ondersteunend instrument voor overheden om bij locatiekeuze... ...en inrichting van woningbouwlocaties en bedrijfterreinen... ...in het water- en bodemsysteem mee te nemen.

[2:47:38] Om dit kracht bij te zetten, zet het kabinet ook in op water-en-bodemsturend... ...als richtinggevend principe in de notarruimte waar we 26 november...

[2:47:45] verder over spreken.

[2:47:47] Dan de tweede vraag van de heer Van Leijen over de gebiedsgerichte aanpak in de getroffen wijken.

[2:47:53] In sommige wijken is alleen funderingsherstel simpelweg geen optie, omdat er gestapelde problematiek is, wat we natuurlijk ook in Bloemhof zien en ook op andere plekken zien.

[2:48:02] Daar spelen ook sociale en maatschappelijke problemen en hebben mensen

[2:48:06] te kampen met een laag te besteden inkomen en met gezondheidsproblemen.

[2:48:11] En daar moeten we echt naar een integrale aanpak kijken.

[2:48:14] Daar heeft het geen zin om simpelweg alleen naar de funderingen te kijken... als je niet kijkt naar het totaal van zo'n wijk.

[2:48:21] Nou, daarom ben ik blij met die zes leergebieden... want in die zES leergebieten zit gestapelde problematiek.

[2:48:28] En dààr moeten we vooral leren van hoe doe je dat dan zodat je niet...

[2:48:32] Het ene probleem verhelpt en dat je niet ondertussen misschien vanuit synergie uit het behandelen van die problematiek die hele wijk kan optillen naar een betere leefomgeving.

[2:48:47] Dan de vraag van de heer Van Leijen.

[2:48:49] Wanneer kan een keuze worden gemaakt dat sloopnieuwbouw de beste oplossing is?

[2:48:53] En hoe wordt geborgd dat de huidige bewoners een veilige thuis houden?

[2:48:56] Of u zei een fijn huis houden.

[2:48:59] Soms is vernieuwing een betere optie dan herstel.

[2:49:03] En tegelijkertijd is dat enorm impactvol op bewoners van een wijk.

[2:49:08] In de wijk waar ik was, in Bloemhof, heb ik met een mevrouw gesproken die zei...

[2:49:13] Ik denk dat het beste is wat hier kan gebeuren, is dat hier volledig nieuwbouw zou plaatsvinden.

[2:49:19] Maar waar ga ik dan heen?

[2:49:20] Mijn hele sociale leven is hier in de buurt.

[2:49:23] Ik ga hier naar de winkel, ik ga hiernaar de dokter, ik ken de buurman.

[2:49:26] De buurvrouw zorgt voor mij.

[2:49:27] Gaan die dan, kunnen wij met z'n allen ergens naartoe verhuizen dat ik ook de gemeenschap bij elkaar weet te houden?

[2:49:34] Dit is natuurlijk ongelooflijk ingewikkeld om dat soort problemen te adresseren.

[2:49:39] Dus dat moeten we samen doen.

[2:49:40] Dat kan niet de Rijk alleen, dat kan de gemeente niet alleen, het kunnen de bewoners al helemaal niet alleen.

[2:49:44] Dus dit veronderstelde geïntegreerde aanpak...

[2:49:47] waarbij de belangen van de bewoners ook meetellen, zonder dat je altijd alles kan doen wat mensen het allerliefste zouden willen.

[2:49:55] Dan de vraag van de heer Klemmink, of ik op de hoogte ben bij problemen bij verhuurders, vastgoedeigenaren, zoals leegstand en hoge kosten voor herstel.

[2:50:05] Alle woningen kunnen te maken hebben met funderingsherstel voor particuliere eigenaren als verhuurders.

[2:50:12] Ik maak geen onderscheid tussen type eigenaren, dus we houden rekening met iedereen op dezelfde manier.

[2:50:19] En in de gebiedsgerichte leeraanpak kijken we naar oplossingen voor het hele gebied.

[2:50:24] ...private wooneigenaren, corporaties en particuliere verhuurders.

[2:50:29] Als hier specifieke knelpunten voor verhuurder bij komen... ...als het goed is gaan we dat dan leren in die gebieden... ...dan ga ik kijken of daar meer voor nodig is.

[2:50:37] Dan de vraag van de heer Nobel over extra preventieve maatregelen.

[2:50:42] Onderdeel van al dat onderzoek wat we aan het doen zijn... ...is ook om samen met de waterschappen en de provincies te kijken...

[2:50:48] Hoe we ze nog verder kunnen helpen, behalve de ondersteuning van de handreiking om waterbodemaatregelen te treffen die funderingsschade kunnen beperken.

[2:50:57] Zoals eerder aangegeven zijn water en bodem bij nieuwe ontwikkeling onderdeel van een brede lokale afweging.

[2:51:02] En om lokale partijen hierbij te ondersteunen hebben de ministeries van INW en BZK het ruimtelijk afwegingskader en de landelijke maatlat.

[2:51:11] De vraag van mevrouw Zalinjan over de gestapelde problematiek.

[2:51:15] En of ik deze wijken prioriteit ga geven.

[2:51:20] Ik vind dat we alle problematiek die we tegenkomen, dat we daar een aanpak voor moeten hebben.

[2:51:24] Gelukkig hebben we dat ook.

[2:51:26] Dus we hebben NPLV, waarin we echt al heel erg veel doen.

[2:51:28] Daar zien we ook dat kennis over funderingen daar ook post begint te vatten.

[2:51:36] En dat daar ook een aanbak in de leergebieden voor wordt ontwikkeld...

[2:51:41] We moeten dit samen doen, maar we moeten ervoor zorgen... dat we eerst alle kennis en informatie hebben en transparant maken... zodat mensen toegang hebben tot die informatie.

[2:51:52] Dan het bredere loket, de vraag van mevrouw Salinjan... of wij kunnen gemeenten helpen met zo'n loket.

[2:51:58] Dat is in de eerste instantie... vervullen de gemeentenen een belangrijke loketfunctie.

[2:52:04] Het lijkt me nuttig en wenselijk als gemeentene onderwerpen combineren in één loket...

[2:52:08] Hoe gemeenten dat doen is echt aan hen.

[2:52:11] Ze vinden het vast niet fijn als ik op hun stoel ga zitten.

[2:52:14] We hebben landelijk een kenniscentrum en dat heeft de rol van dat landelijke loket.

[2:52:20] En daarnaast hebben we nog een heleboel andere initiatieven die ik al eerder heb genoemd.

[2:52:24] Dan mevrouw Steen, preventiemaatregelen en verdeling van verantwoordelijkheden en kosten.

[2:52:30] Preventieve maatregels kunnen aan de orde zijn in funderingsrisicogebieden.

[2:52:34] Die hebben we steeds beter in beeld, ook met de doorontwikkeling van de risicomodellen.

[2:52:38] De gemeenten, de waterschappen en de provincies worden door het Rijk ondersteund met de handreiking.

[2:52:43] En het uitgangspunt daarbij zijn de bestaande verantwoordelijkheden van Rijk, gemeente, waterschap, provincie en eigenaren.

[2:52:50] Mevrouw Steen met de vraag hoe ik uitvoering geef aan het principe water en bodem sturend bij nieuwbouwopgave.

[2:52:58] Hier gaan we het ongetwijfeld 26 november bij de nood aan ruimte nog verder over hebben.

[2:53:03] Maar het coalitieakkoord is er vrij duidelijk over.

[2:53:05] over hoe we omgaan met waterbodemsturend... en betekent dat we ook geen onverantwoorde keuzes moeten maken... als we kijken naar nieuwe gebieden voor de nieuwbouwopgave.

[2:53:15] Dus als we kijk naar de vijf locaties die vorige week zijn aangewezen...

[2:53:21] Dat zijn locaties waar we op voorhand hebben gekeken.

[2:53:24] Wat zijn de problemen met mobiliteit?

[2:53:26] Wat zijn er problemen mit stikstof, met netcongestie en ook met water?

[2:53:32] Dus het is absoluut onderdeel van het besluitvormingsproces om tot iets te komen.

[2:53:37] Laten we het probleem niet groter maken dan het mogelijk al is.

[2:53:40] Dan de vraag van mevrouw Zellinjan of ik niet verblind wil raken door alleen nieuwe aantallen woningen.

[2:53:46] Maar ook oog wil hebben voor de wijken die er nu al staan en de mensen die er wonen.

[2:53:49] Daar sluit ik me bij aan en volgens mij doe ik dat ook.

[2:53:53] Dank u wel.

[2:53:54] Dan zijn er nog een paar vragen.

[2:53:55] Allereerst van de heer Van Leijen.

[2:53:58] Dank je wel voorzitter.

[2:54:00] Ik ben heel positief over die wijkgerichte leeraanpak met de zes wijken.

[2:54:05] Maar waar ik eigenlijk naartoe zou willen is een meerjarige wijkaanpak.

[2:54:09] Waar je echt per wijk gaat kijken welke problemen zijn er.

[2:54:12] Wijken waar fundering is, maar ook andere problemen.

[2:54:15] Welke oplossingen zijn er voor beschikbaar?

[2:54:16] Wanneer moeten we vertragen?

[2:54:18] Wannneer sloopt nieuwe de beste optie?

[2:54:19] Wanner is herstel de beste opie?

[2:54:21] En daar een meerjarig perspectief voor bieden.

[2:54:24] Zo'n leeraanpak kan er natuurlijk een opstap naar zijn, maar ziet de minister ook zo?

[2:54:29] Kunnen we daar naartoe werken?

[2:54:30] We werken natuurlijk in het plan met tranches en is dat iets wat in de volgende tranche verdere uitwerking zou kunnen krijgen?

[2:54:39] Ja, dat is de bedoeling.

[2:54:40] Dat wat we nu doen, de opmaat is naar veel meer een gebiedsgerichte aanpak.

[2:54:46] Die we ook opschalen op basis van alle criteria die u net noemde.

[2:54:51] Mevrouw Sallian.

[2:54:57] Voorzitter, zou ik iets mogen vragen over het antwoord van uw minister op deze specifieke vraag?

[2:55:01] Ja, mag.

[2:55:02] Ja, voorzitter, ik vraag me af, want er wordt nu veel meer bijgehaald dan alleen de funderingsproblematiek.

[2:55:07] En we kwamen met elkaar al tot de conclusie dat dit bedrag mogelijk in de miljarden kan lopen.

[2:55:13] Dus hoe ziet de minister dat dan voor zich als er nog veel meer bijkomt terwijl we het SEC over de fundering hadden?

[2:55:20] Goede vraag.

[2:55:22] Ik ben eigenlijk ook wel blij met deze vraag van de heer Nobel.

[2:55:25] Niet dat ik niet blij ben met al zijn andere vragen, maar extra met deze.

[2:55:30] Omdat wat ik juist probeer te doen vanuit volkshuisvesting en ruimtelijke ordening is om niet alles vanuit de stovepipe te bekijken.

[2:55:42] Dus niet een programma fundering en dan ergens met duurzaamheid en verduurzaming bezig te zijn, ergens

[2:55:49] Ik probeer een aanpak uit te werken waar de satéprikker er doorheen steekt en dat als we dan in een wijk bezig zijn, dat niet de ene dag de enige langskomt om te vertellen, we gaan hier met funderingen aan de gang en de volgende dag iemand anders langskommt en zegt, oh ja, maar ik doe nog iets.

[2:56:08] met helpen om uw energierekening naar beneden te brengen en de volgende dag.

[2:56:11] Dus ik wil heel erg kijken naar hoe kunnen wij, en deze behoefte hebben de gemeentes ook, dat we niet overal een ander loket hebben binnen het Rijk.

[2:56:19] Dus, ik probeer al deze initiatieven bij elkaar te bregen zonder dat ik het geld vermeng.

[2:56:24] Dus het geld wat bedoeld is voor funderingen blijft bij fundering.

[2:56:28] Daarom geeft u mij ook wel of geen akkoord op een begroting.

[2:56:31] Het is wel de bedoeling dat ik dan ook uitvoering geef aan die begroting, dus ik hou het geld waar het voor is, maar ik probeer wel vanuit synergie in die gebieden te kijken dat er maar één loket is en dat we de mensen niet vermoeien.

[2:56:43] De heer Nobel.

[2:56:44] Voorzitter, dat klinkt bestuurlijk verstandig en ik hoor eigenlijk ook uit het antwoord van de minister dat daar dan niet ineens een extra verzoek tot financiën bijkomt, maar dat dat gaat binnen de bestaande ministerie.

[2:56:54] De Heer Klemmink op dit punt of een ander punt?

[2:56:57] De her Klemming.

[2:56:59] Ja, dank u wel voorzitter.

[2:57:02] Kijk, er is natuurlijk een theorie van integraliteit.

[2:57:04] Dus je kunt natuurlijk alles zo integraal mogelijk doen.

[2:57:07] Maar er zit een bepaalde grens aan waar dat nog gaat en tot betere oplossingen leidt.

[2:57:11] En ik begin me toch een beetje zorgen te maken, ook naar aanleiding van de vragen van mijn collega van D66 over...

[2:57:16] Wat gaan we nu eigenlijk doen met deze aanpak?

[2:57:18] Volgens mij moeten we ons echt richten op alleen maar als het gaat om de verderingsaanpak.

[2:57:23] En niet dat er allerlei dingen bij gaan plussen dat het een soort van integrale wijkaanpak gaat worden.

[2:57:27] Want straks gaan we wachten tot de wipkippen zijn aangelegd omdat de verdering wordt vervangen.

[2:57:32] Dus ik kan de minister mij dan geruststellen dat we het hier alleen maar hebben over de verderungskwestie en niet allerlei andere zaken erbij gaan plassen.

[2:57:40] Ik kan het comfort geven dat het in ieder geval vandaag alleen over funderingen gaat.

[2:57:46] En dat ik in mijn aanpak, als het over funderingen gaat, zijn we natuurlijk bezig met een landelijk beleid.

[2:57:52] Daar gaat dat hele plan ook over.

[2:57:54] Maar ik kan mijn ogen niet sluiten dat er bepaalde wijken zijn waar fundering een probleem is.

[2:58:00] Maar dat daar gestapelde problematiek bovenop zit.

[2:58:03] En dan hebben we het niet over de wipkip.

[2:58:05] Dan hebben we it over dat mensen de energierekening niet kunnen betalen.

[2:58:07] Dat mensen vocht en schimmel hebben.

[2:58:09] Om wat voor reden dan ook.

[2:58:11] En ik wil vanuit de aanpakken van al die verschillende debatten die ik met u voer.

[2:58:16] Over al die problematiek waar eigen budgetten aan vastzitten.

[2:58:21] Ik wil echt ervoor zorgen dat we in die wijken die leefbaarheid vergroten.

[2:58:27] Heel kort.

[2:58:28] Ja, voorzitter.

[2:58:29] Dan zou ik de minister willen vragen om bij de collega van BZK te gaan kijken wat bijvoorbeeld extra ambitieplussen in het herstel en besterking Groningen heeft geleid tot enorme bureaucratie en een vertraging en ook een tekort aan vakmensen.

[2:58:47] Ja, dat is goed.

[2:58:49] Als dat de vraag is, dan kan ik daar ja op zeggen, voor zetten.

[2:58:52] Dank u wel.

[2:58:53] Mevrouw Salina, nog steeds op dit punt, want dan...

[2:58:58] Maar mevrouw Salien ook.

[2:59:00] Ik ga eerst nu aan mevouw Salie en die heeft heel lang zitten wachten.

[2:59:04] Ja, dank voorzitter.

[2:59:06] Ik hoorde de minister net zeggen over de gebiedsgerichte aanpak.

[2:59:10] En ik hoorde haar niet helemaal goed uitspreken of ze dan aan die wijken per se prioriteit ging geven waar die stapeling van problemen zich voorde.

[2:59:18] Dus ik zou toch willen horen van de minister of die prioriteit krijgen ten opzichte van de wijken waar alleen funderingen voor doen.

[2:59:26] Voorzitter, ik ga geen prioriteiten geven in dit plan van aanpak.

[2:59:31] Dit plan van een aanpak gaat over de funderingen van alle woningen in Nederland.

[2:59:38] We hebben zes leergebieden.

[2:59:39] Daarvan kan u zien waar die in Nederland zijn en bent u denk ik op de hoogte

[2:59:45] ...van de gestapelde problematiek in die gebieden.

[2:59:49] Dus we proberen daar te leren.

[2:59:51] Maar we gaan een gebied waar geen gestapeld problematieke is... ...die gaan we geen gestapelde problematieken geven... ...maar die hebben net zoveel recht op dezelfde toegang tot informatie over hun woning als ieder ander.

[3:00:05] En deze aanpak en het geld wat hiervoor beschikbaar is, gaat echt alleen over funderingen.

[3:00:00] net zoveel recht op dezelfde toegang tot informatie over hun woning als ieder ander.

[3:00:05] En deze aanpak, en het geld wat hiervoor beschikbaar is, gaat echt alleen over funderingen.

[3:00:14] Ja, en ik ben dan als vervolgvraag heel erg benieuwd naar de financiering daarvan op het moment dat er gestapelde problematiek is.

[3:00:22] Want we zien ook heel vaak dat het meerdere ministeries raakt.

[3:00:26] Dus hoe zorgen we ervoor dat die financiering van de funderingen ook samenkomt met de financiëring voor bijvoorbeeld gezondheid, voor bijvoorbeeld groen of veiligheid en leefbaarheid?

[3:00:39] Ja, voorzitter.

[3:00:42] Ik probeer te begrijpen waar mevrouw Zaling-Jan met haar vraag naartoe wil.

[3:00:48] En het enige wat ik daar denk ik over kan zeggen is... wij hebben verschillende debatten met elkaar over verschillend onderwerp.

[3:00:54] En een daarvan is de NPOV-gebieden.

[3:00:57] En daarbinnen hebben we afgesproken, er zijn allerlei potjes vanuit allerlei verschillenden departementen.

[3:01:02] Op basis van een aangenomen motie hebben we aangesproken... laten we kijken hoe we die potjes bij elkaar op één plek kunnen brengen... dat het voor gemeenten wat makkelijker is.

[3:01:10] Vandaag gaat het over funderingsschade.

[3:01:13] Daar heb ik een budget voor.

[3:01:14] Dat is niet groot genoeg, dat weten we met elkaar... maar het is wel genoegen om voorlopig mee vooruit te kunnen.

[3:01:20] Dat gaat enkel en alleen naar wat we te doen hebben op funderingen.

[3:01:24] Dan is er gestapelde problematiek.

[3:01:26] Als ik in een wijk kom en daar is meer aan de hand dan fundering... dan is er een potje NPLV als het NPL-gebied is... of er is een pot je verduurzaming van de gebouwde omgeving als dat zo is.

[3:01:37] Er is geen potje wipkip, maar voor alle anderen zijn er potjes en daar maken we dan gewoon gebruik van.

[3:01:45] Mevrouw Wiersma.

[3:01:47] Ik durf bijna te stellen dat ook daar vast nog wel ergens een potje voor is, maar goed, dat terzijde.

[3:01:52] Ja, de minister, voorzitter, die vindt BBB aan haar zijde... ...daar waar het gaat om gericht investeren.

[3:02:00] Daar waar de problemen zich voordoen.

[3:02:03] Maar kan dit bijvoorbeeld in hypothese ook leiden dat... ...is de intentie van dat integraal oppakken... ...want ik ben er wat dat betreft helemaal eens... ...wat de collega van jaren twintig zojuist zei...

[3:02:13] Dat dat ook heel complex en juist duurder kan maken.

[3:02:17] Maar dat bijvoorbeeld een ISDE-subsidie... bijvoorbeeld ook niet wordt verleend op het moment... dat we straks vanuit de individuele kenniskaart weten... dat er eigenlijk diepergaande funderingsproblematiek speelt.

[3:02:32] Dat je dan zegt van ja, maar dan zetten we ook even een hekje hiervoor.

[3:02:36] Want eerst moet dat andere opgelost worden.

[3:02:38] Want anders dan... Je wilt natuurlijk iedere euro naar de toekomst toe doelmatig investeren...

[3:02:44] Ja, mevrouw Weersma, u heeft helemaal gelijk.

[3:02:50] Het heeft geen zin om de bovenkant van je huis helemaal mooi te maken als je donkerrode status hebt van je fundering.

[3:03:00] Dit moeten we doen, maar laat me in de tweede termijn heel even terugkomen op of het er al in zit.

[3:03:04] Of dat dit een aanmoediging is om hier nog goed naar te kijken.

[3:03:07] Dus ik ben het met u eens, maar ik moet heel even checken.

[3:03:11] Dan kunnen we volgens mij naar het laatste blokje overig.

[3:03:19] Nee, maar niet kwalijk.

[3:03:20] Dat kwam omdat u even voorging.

[3:03:22] De heer Nobel heeft nog een vraag over het vorige blokje.

[3:03:24] Omdat de minister aangaf van ik probeer waterschap en provincie zo goed mogelijk hierin te betrekken.

[3:03:29] Dat is denk ik verstandig, maar dat is de vraag die ik heb voor de minister.

[3:03:33] Zijn er dan op dit moment signalen bekend bij de minister dat beleid van een van die mede-overheden of overheidshandelen ervoor heeft gezorgd dat er funderingsschade is ontstaan op dit momento?

[3:03:47] Nee, als antwoord op de vraag van de heer Nobel.

[3:03:53] Nee, ik heb geen kennis dat iemand op welke manier dan ook moedwillig heeft bijgedragen aan de verdieringsschade die er nu is.

[3:04:01] Dus nee, die kennis heb ik niet.

[3:04:04] Heel kort.

[3:04:05] Ja, voorzitter, moedwillig klinkt meteen heel zwaar.

[3:04:07] Maar op het moment dat het waterschap bijvoorbeeld besluit om de grondwaterpeil naar beneden of omhoog te brengen, dan kan dat natuurlijk wel...

[3:04:14] tot funderingsschade leiden.

[3:04:16] Dus vandaar mijn vraag van zijn die signalen er dan nu al en zouden we dat dan niet nu al als overheid moeten aanpakken, al dan niet samen met die mede-overheid?

[3:04:25] Nee, die kennis heb ik niet.

[3:04:27] Dat zou mijn antwoord zijn op de vraag van de heer Nobel.

[3:04:32] Goed, dan gaan we nu echt over naar het laatste blokje.

[3:04:35] Overig.

[3:04:36] Is het veel?

[3:04:36] Nee.

[3:04:37] Er zijn er drie.

[3:04:39] Eerste vraag van de heer Klemmink over de bedrijfspanden.

[3:04:44] Toen ik de heur Klemming in de eerste termijn hoorde spreken, dacht ik...

[3:04:48] Ik vind het eigenlijk best een sympathieke gedachte dat als we het hebben over de lokale bakker en de slager en het MKB... ...dat die ook toegang zouden moeten krijgen tot in ieder geval de informatie.

[3:05:01] Dus ja, toegANG tot de informatie.

[3:05:04] Ja, onderdeel van de gebiedsgerichte aanpak.

[3:05:07] Maar ze zitten niet in het fonds.

[3:05:12] Dus dat is wat ik als antwoord daarop kan geven.

[3:05:15] Dus in de gebiedsgerichte aanpak.

[3:05:16] We zorgen dat ze de informatie krijgen die ze nodig hebben.

[3:05:19] Maar ze kunnen geen gebruik maken van het fondsen.

[3:05:24] Oh nee, we doen het even helemaal achteraan.

[3:05:28] Dan de vraag van de heer Klaassen van Groep Markushouwer... over de grootschalige renovatie en funderingen.

[3:05:38] Kan er in Nederland een landelijk juridisch worden gecreëerd... waarbij extra bouwrechten kunnen worden ingezet voor funderingsherstel?

[3:05:48] Een woning vernieuwen betekent ook dat het thuis van mensen er niet meer is.

[3:05:51] Dat heeft grote gevolgen voor de mensen die er wonen en de gemeenschap...

[3:05:54] Daarom hebben we maatwerk nodig.

[3:05:56] Ik vind dat de overheid, de betrokken gemeenten en de financiële instellingen samen met de eigenaar moeten zoeken naar oplossingen als herstel geen optie is.

[3:06:03] En dan tot slot de vraag van mevrouw Wiersma.

[3:06:06] Wat merkt de inwoner met scheuren in haar huis van deze aanpak?

[3:06:11] Scheuren in je muur zijn enorm ingrijpend.

[3:06:13] Het gaat over je thuis en het eerste wat iemand wil weten is hoe erg is dit en wat moet ik doen?

[3:06:19] En ik ben er eerlijk over dat niet alles morgen op orde is.

[3:06:22] Scheuren wijzen overigens niet altijd op funderingsschade, maar het kan wel.

[3:06:25] Dus je wilt het natuurlijk wel weten.

[3:06:27] En dat moeten weten, dat is onderdeel van deze van dezeaanpak.

[3:06:32] Sinds 1 april, meerdere malen gezegd, is het duidelijk in de taxatierapport.

[3:06:36] En ik hoop zo snel mogelijk dat we kunnen zorgen dat mensen de duidelijheid krijgen.

[3:06:41] Want de eigenaar heeft recht op kennis over hoe het zijn of haar huis staat.

[3:06:47] Dank u wel.

[3:06:48] De heer Klemming.

[3:06:49] Ja, dank u voorzitter.

[3:06:50] Het heeft terugkomt op dat punt waarbij ondernemers wel opgenomen worden in het programma als het gaat om informatieverstrekking, maar niet in het fonds.

[3:07:00] Ik kan de minister wellicht iets meer vertellen waarom dat dan zo is.

[3:07:04] Omdat ondernemers net zo goed tegen financieringsproblemen aan kunnen komen.

[3:07:07] Ook onderdeel zijn van een straat of een wijk waar wat moet gebeuren.

[3:07:11] En ook wel zeker bij winkeliers boven het pand wonen waar ze dunkel hebben zitten.

[3:07:18] Ja, voorzitter.

[3:07:20] Een mooie toevoeging, de laatste.

[3:07:21] Want de bewoner die boven het pand woont, en dat is een woonhuis, die heeft wel toegang tot dat fonds.

[3:07:30] Maar de winkel die eronder zit, niet.

[3:07:33] En die keuze die is aan de voorkant gemaakt, dat dit echt gericht is op...

[3:07:38] De bewoners en de eigenaren van een huis.

[3:07:41] En daar hoort een stuk van de toelichting bij dat de grotere bedrijven en de eigenlijk wel toegang krijgen tot de kennis- en gebiedsgerichte aanpak, maar niet tot het fonds.

[3:07:57] Mevrouw Salinjan.

[3:08:00] Ja, dank voorzitter.

[3:08:01] Ik ben nog heel erg benieuwd hoe de minister aankijkt tegen het principe van solidariteit ook tussen eigenaren en kijkt zij ook naar andere vormen van dekking of financiering van het funderingsherstel?

[3:08:16] Voorzitter, mevrouw Zanning-Jan is een groot voorstander van solidariteit.

[3:08:20] Ik ook.

[3:08:22] Maar dat kent wel grenzen.

[3:08:24] En in het onderwerp fundering hebben we gewoon te maken met dat een heleboel eigenaren van woningen deze funderingsschade ook gewoon prima zelf kunnen financieren vanuit hun overwaarde of ze hebben gespaard of wat dan ook.

[3:08:40] Dus een heleboel eigenaren kunnen dit zelf oplossen.

[3:08:44] En alleen de groep die het niet zelf kan oplassen, daar hebben we dat fonds voor.

[3:08:47] En dat vind ik een mate van solidariteit.

[3:08:50] Dat we zorgen dat iemand die echt helemaal in de knel raakt, dat die gebruik kan maken van dat beschikbare fonds.

[3:08:57] Dank u wel.

[3:08:58] Echt, want ik wil eigenlijk doorgaan naar de tweede termijn.

[3:09:01] Heel kort.

[3:09:03] Een andere vraag gaat over het funderingsrisico.

[3:09:08] Ik heb natuurlijk gehoord dat er allerlei informatie beschikbaar komt.

[3:09:13] Ik weet dat het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat... ook bezig is met informatievoorziening, ook rondom water.

[3:09:20] Is dit dan hetzelfde?

[3:09:21] Komt het bij elkaar of is dit weer wat anders?

[3:09:27] Om de vraag van mevrouw Zanne-Jan te kunnen beantwoorden...

[3:09:32] Het is en iets anders en het heeft met elkaar te maken.

[3:09:36] Want het waterbeleid wat bij het ministerie van INW wordt gemaakt... ...heeft natuurlijk impact op waar je wat doet met wegen, met wonen... ...met alles wat we op het land en met water doen.

[3:09:49] Dus het heeft een relatie en ik kan eventuele zorgen wegnemen... ...als die er zouden zijn over de afstemming tussen het ministeriem...

[3:09:58] Van Vro en INW, die spreken elkaar, ik zal niet zeggen dagelijks, maar wel bijna.

[3:10:04] Dus wij zijn nauw betrokken met elkaar, ook op dit dossier.

[3:10:08] En de aanpak is ook mede namens, dus we doen het samen.

[3:10:14] Dank u wel.

[3:10:14] Dan heb ik vernomen van de heer Mooiman dat hij graag een twee minuten debat aan wil vragen.

[3:10:19] En vraag ik aan uw leden, heeft u behoefte aan een tweede termijn?

[3:10:23] Of doen we dat bij twee minuutendebat?

[3:10:28] De heer Nobel.

[3:10:29] Nou, de minister had nog wat dingen openstaand voor de tweede termijn.

[3:10:32] Als die minister dat kan beantwoorden, zou ik fijn vinden.

[3:10:34] Zelf persoonlijk niet nog.

[3:10:37] Dan stel ik voor dat we even vijf minuten schorsen en dan nog de antwoorden van de minister te goed hebben.

[3:13:34] We gaan weer verder.

[3:13:35] De minister is klaar voor de beantwoording.

[3:13:37] Poet is aan de minister.

[3:13:39] Volgens mij heb ik twee vragen openstaan van de heer Nobel en van mevrouw Wiersma.

[3:13:45] De heer Noble over kettingbeding.

[3:13:48] Dus ik heb net een spoedcursus gekregen.

[3:13:52] Dus voor diegene die net als ik niet gelijk wist wat dat was.

[3:13:56] Een ketting beding is een afspraak waarbij iemand bepaalde verplichtingen ook oplegt aan een volgende contractpartij.

[3:14:01] Dus hiervan woningeigenaar op de volgende eigenaar.

[3:14:04] Zo'n kettingbeding lijkt hier overbodig.

[3:14:06] Verkopers van een woning hebben de wettelijke plicht om bekende informatie te geven aan de nieuwe koper, dus ook risico-inschatting van de funderingen.

[3:14:16] En dan de vraag van mevrouw Wiersma.

[3:14:19] En ik zeg op voorhand vast dat ik hem toch verder nog ga meenemen... en dat ik dit als een aanmoediging zie om geen huis te schilderen... of helemaal aan de bovenkant te verbouwen als het aan de onderkant zorgelijk zou zijn.

[3:14:34] Dus die koppeling is er nu nog niet.

[3:14:37] Het is nu zo dat je dus ISDA kan aanvragen... ook als er nog zorgen zijn over de funderingsproblematiek...

[3:14:44] We zien wel dat in Zaanstad en in Dordrecht dit geïntegreerd wordt opgepakt.

[3:14:49] Dus in de leergebieden hebben ze gezegd, nou laten we dat niet doen als dat nog niet op orde is.

[3:14:54] Dus ik zie het als een aanmoediging om te kijken hoe we ervoor kunnen zorgen dat vanuit die leergebiden dit dan wat meer de norm wordt.

[3:15:05] Dus dank voor die aanmoeding.

[3:15:08] Dank aan de minister voor de beantwoording, dank aan de Kamerleden voor het goede debat.

[3:15:14] Dank aan het publiek en de ondersteuning.

[3:15:17] Ik heb nog een aantal toezeggingen.

[3:15:19] Oh, eentje.

[3:15:20] Die ga ik voorlezen.

[3:15:23] En dat is een toezekking aan de heer Nobel.

[3:15:26] De minister maakt de monitoring van proceskosten voor het herstel van verderingsschade inzichtelijk en deelt deze in een volgende voortgangsbrief met de Kamen.

[3:15:36] En de vraag is eigenlijk nog wanneer komt die brief?

[3:15:44] Het voorjaar volgend jaar.

[3:15:47] Komt volgend voorjaars.

[3:15:49] En tot slot de heer Mooiman van de PVV.

[3:15:52] Die heeft een twee minuten debat aangevraagd.

[3:15:54] Dat we doorgaan geleid naar de grieven plenair.

[3:15:56] En daarmee komt dit debat ten einde.

[3:15:59] Dank u wel.