Wet bijmengverplichting groen gas (voortzetting; tweede termijn)

[0:00:00] Bij de tweede termijn van dit wetgevingsoverleg in zaken de wet bijmengverplichting groen gas.

[0:00:08] Het is een debat van de Vaste Commissie voor Klimaat en Groene Groei.

[0:00:11] Ik heb allereerst de mensen op de publieke tribune van harte welkom... ...maar ook de mensen die kijken en luisteren via het digitale kanaal... ...en ook de minister van Klimaat, Klimaat & Groenegroei... ...ook alle Kamerleden van harta welkom.

[0:00:25] Het is in wetgevingsoverleg, dus in principe gelden daar geen maximale spreektijden voor.

[0:00:30] En ook qua interrupties moeten we daar soepel mee omgaan.

[0:00:33] Maar u heeft er zelf voor gekozen om maar tot zeven uur de zaal hier te huren...

[0:00:38] Met catering en daarna is het over.

[0:00:40] Dus om zeven uur gaan we uiterlijk afhameren.

[0:00:42] Het liefst eerder natuurlijk, maar uiterlijks zeven huur.

[0:00:45] Dus het is aan u zelf.

[0:00:46] Ik zou voorstellen, hou het een beetje echt maximaal op vier, vijf minuten met de spreektijden.

[0:00:51] En ook met interrupties.

[0:00:52] Hou ze kort en bondig en probeer ze te beperken zoveel mogelijk.

[0:00:55] Want anders gaan we niet redden.

[0:00:56] Dan geef ik graag als eerste het woord aan de heer Grinwis van de ChristenUnie.

[0:01:04] Voorzitter, goedemiddag.

[0:01:06] Ik dacht collega Vlag neemt nog wel plaats, maar ik hoop dan zo goed mogelijk ook zijn honneurs waard te nemen.

[0:01:13] En dank voorzitter.

[0:01:16] Dank ook dat we nu de tweede termijn kunnen houden.

[0:01:19] Zoals ik twee weken geleden tijdens mijn eerste termijn al stelde, de ChristenUnie-fractie is voorstander van een bijmeenverplichting voor groen gras.

[0:01:26] Maar ik benoemde wel grote zorgen bij de huidige vormgeving van het voorstel.

[0:01:30] Deze zijn in eerste termijn nog niet afdoende geadresseerd wat mij betreft in de reactie.

[0:01:35] Met andere woorden, er volgen nu een aantal moties die belangrijk zijn voor mijn fractie.

[0:01:39] En dat geldt ook voor een tweetal amendementen.

[0:01:42] Eerst maar even over die amendementten.

[0:01:44] Helaas ben ik genoodzaakt amendement 19 in te trekken.

[0:01:48] Dat is al gelijk aan een administratieve mededeling, voorzitter.

[0:01:53] Amendement 19, in terekken dus over de beperking van de doelgroepen waarbij de piekvoorziening elektriciteit voor mijn fractie de belangrijkste was.

[0:01:59] Helaast kleven er nu te veel uitvoeringstechnische bezwaren aan van de NEA en de Belastingdienst.

[0:02:04] En ik heb me laten overtuigen door de minister en haar ambtenaren, dus hierbij ingetrokken.

[0:02:08] Maar...

[0:02:09] Dat betekent wel dat ik extra gemotiveerd ben voor mijn andere strijd.

[0:02:14] Dus dat geldt niet voor mijn anderen amendementen in zaken het ingangsjaar 2028 en de voorhangbepaling voor het groeipad en de buy-outprijs.

[0:02:21] Aanname van deze amendement is voor mij randvoorwaardelijk om voor het wetvoorstel te kunnen stemmen.

[0:02:31] En dat geld ook voor een aantal van de navolgende moties en daar begin ik nu mee, voorzitter.

[0:02:36] Allereerst de motie die...

[0:02:38] eigenlijk adresseert een hele grote zorg van veel van mijn collega's en ook van mij in zaken de betaalbaarheid van de energierekening voor huishoudens.

[0:02:45] De Kamer gehoord de beraadslaging, constateren dat de energie rekening van huishouden niet alleen vanwege geopolitieke ontwikkeling maar ook structureel zal stijgen na invoering van ETS 2 en de bijmenging verplichting groen gas.

[0:02:55] Constateren, dat het kabinet met het noodfonds energie slechts incidenteel 193 miljoen euro vrijmaakt voor de meest kwetsbare huishaudens in weerwil van structurele lastenverzwaring

[0:03:05] Verzoekt de regering om voorbereidingen te treffen voor een langjarige en toereikende inzet van het noodfonds energie.

[0:03:10] Om te voorkomen dat kwetsbare huishoudens zich in de toekomst gedwongen voelen de kachel uit te zetten.

[0:03:14] En de Kamer bij voorjaarsnota hierover te informeren.

[0:03:16] En gaat over tot de orde van de dag samen met collega Van Oosterhout.

[0:03:20] Voorzitter, ik bereid op dit moment ook een amendement voor om de energiebelasting op gas in de eerste twee schijven wat te verlagen.

[0:03:28] Maar dat volgt later in het kader van het belastingplan.

[0:03:31] Dan de tweede, want de eerste grote zorg was de huishoudens... en mijn tweede grote zorgt was de glastuinbouw.

[0:03:38] En daarom de volgende wat lange motie.

[0:03:40] De Kamer gehoord de beraadslaging.

[0:03:41] Constateren dat de glastuinbouwsector de afgelopen jaren aanzienlijke verduurzamingstappen heeft gezet.

[0:03:46] Mede dankzij het confinant energietransitie glastuimbouw 2022-2030.

[0:03:51] Constateren dat uit de tussenevaluatie van het confinent en uit het onderzoek van Wageningen Universiteit... ...blijkt dat het restemissiedoel voor 2030 door het ontbreken van de juiste randvoorwaarden... ...en in combinatie met de sinds het confvenant aanvullende kosten opdrijvende maatregelen van het Rijk...

[0:04:04] ...alleen kan worden behaald door onevenredig in te leveren op economische rentabiliteit.

[0:04:09] Overwegend dat de CO2-reductie door de bijmengverplichting groen gas... ...slechts gedeeltelijk wordt verrekend in de restemissies van de glastaanbouw... ...aangezien het voordeel van de verminderde CO2 intensiteit van gas aan alle gasgebruikers wordt toegerekend.

[0:04:21] Overwegende dat de strategische rol van warmtekrachtkoppeling, WKK... ...in het Nederlandse elektriciteitssysteem nog niet wordt meegewogen in het klimaat- en beprijzingsbeleid voor de glostaanboud.

[0:04:31] Overwegend dat het klimaatbeleid voor de glastaanbouw daarom toe is aan een herijking onder meer in zaken tussendoel in 2030 en het toevoegen van een transitiepad richting 2040, verzoekt de regering om voor de zomer van 2027 met het confinant energietransitie glastaaanbouwen als basis en in samenwerking met de sector toe te werken naar een geactualiseerd transitie pad richting

[0:04:51] de conclusies uit de tussenevaluatie en het WUR-onderzoek daarbij expliciet mee te wegen, en het beleid rond de energietransitie en broeikasgasbeprijzing in de glastuinbouw daarmee zodanig vorm te geven dat een klimaatneutrale en economisch rendabele glastijnbouwssector haalbaar blijft, gaat over tot orde van de dag samen met de collega's Jumelet, Vlag, Vermeer en Van den Berg.

[0:05:11] Voorzitter, dan heb ik nog een paar moties.

[0:05:16] De eerste is een onderzoeksmotie.

[0:05:17] De Kamer gehoord de beraadslaging constaterende dat groen gas schaars is en blijft en daarom gericht moet worden ingezet waar duurzame alternatieven beperkt beschikbaar zijn en de systeemwaarde het grootst is, overwegen dat de SDE++ langjarige zekerheid kan bieden voor nieuwe Nederlandse productie, maar daarnaast een gericht vraaginstrument nodig kan zijn om groen gras naar specifieke toepassingen te sturen.

[0:05:38] Zoals voorgesteld door diverse marktpartijen met de gerichte inzetregeling groen

[0:05:42] GGIG verzoekt de regering te verkennen of en hoe een gericht vraaginstrument voor groen gas vormgegeven zou kunnen worden, bijvoorbeeld via een begrensd contract for difference, waarmee groen gras gericht beschikbaar wordt gemaakt voor toepassingen met een hoge systeemwaarde en daarbij onder meer aandacht te besteden aan potentiële doelgroepen, prijs- en budgetbegrenzingen.

[0:05:59] Uitvoerbaarheid in de Kamer hierover voor de zomer van 27 te informeren gaat over tot orde van de dag samen met collega Van den Berg van Jaar 21.

[0:06:07] Dan de vierde.

[0:06:08] De Kamer gehoord de beraadslagen constateren dat indien energieleveranciers gebruik maken van de buy-outprijs, afnemers te maken hebben met meer kosten zonder dat er CO2-emissiereductie wordt ingeboekt of wordt geboekt.

[0:06:18] Overwegend dat momenteel niet wordt uitgegaan van opbrengsten uit de buyout, maar dat als deze er zijn, deze zullen worden toegevoegd aan de algemene middelen, terwijl het in de reden ligt om deze middellen te gebruiken om de afnemer ETS2-sectoren naar rato te compenseren, mede in het licht van de al stijgende energielasten voor deze sectoren, verzoekt de regering in het geval van buy-outsopbrengste

[0:06:37] conform de vigerende begrotingsregels een lastenverlichting voor ETS2-sectoren door te voeren ter hoogte van deze opbrengsten en deze lasten verlichting naar rato van de door sectoren gemaakte meerkosten te verdelen.

[0:06:49] Dat gaat over tot orde van de dag, samen met collega Van der Berg van JNN20.

[0:06:53] Dan nog twee, voorzitter.

[0:06:54] Nog even geduld.

[0:06:55] De Kamer gehoort de beraadslaging, constaterend dat groengas waarvoor exploitatiesubsidie wordt ontvangen niet kan worden ingezet voor de bijmengverplichting, maar dat investeringssubsidies uit binnen- en buitenland niet zijn uitgesloten.

[0:07:05] Overwegend dat voor een effectieve stimulering van de Nederlandse groengasproductie een gelijk speelveld van belang is, zowel tussen de verschillende productietechnieken als tussen Nederlandse en buitenaardse producenten.

[0:07:15] Overwegend dat in Nederland via de D...

[0:07:17] ...DEI Plus enkel als investeringssubsidie beschikbaar is voor groen gasproductie middels vergassing... ...en dat er tussen Europese lidstaten verschillen bestaan in de beschikbare subsidies voor groengasproductie.

[0:07:27] Verzoekt de regering te bezien of er in Nederland een gelijk speelveld is tussen de verschillende productietechnieken van groen gas en een niet nodig voorsteller te doen om te zorgen voor dit gelijke speelveeld.

[0:07:36] En verzoekt een regering, tevens bij de evaluatie van de bijmengverplichting, expliciet te onderzoeken in hoeverre verschillen in investeringssteun tussen Nederland en andere Europese lidstaten het gelijke spelveld en de opschaling van Nederlandse groengasproductie beïnvloeden en zo'n nodig voorstellen te doen, om een gelijke spelveld te realiseren, gaat over tot orde van de dag samen met collega Vermeer van BBB.

[0:07:54] En voorzitter, dit was dus een motie over de zorg over het gelijke speelveld.

[0:07:58] Daar hebben we ook in eerste termijn over gehad, dus ik doe het nu allemaal vrij snel zonder verdere toelichting, maar het is allemaal gepasseerd in de eerste termijnen.

[0:08:05] En hierbij de laatste motie en die gaat over het eindplaatje, het einde perspectief.

[0:08:10] En hier luidt als volgt de Kamer gehoord te praten.

[0:08:13] Ik constateer dat de bijmengverplichting groen gas aansluit bij de ETS2-sectoren vanwege het belang van opschading van groengasproductie, maar dat deze afbakening daarmee niet aansluit bij het eindbeeld van de inzet van groengas zoals blijkt uit het onderzoek van Guidehouse, namelijk inzet in piekvoorzieningen, elektriciteit en warmtenetten in de staal- en keramieksector.

[0:08:32] Overwegend dat moet worden voorkomen dat een instrument dat bedoeld is om de productie van groen gas op te schalen... ...tegelijkertijd de ontwikkeling naar een doelmatige en hoogwaardige inzet van groengas belemmert.

[0:08:41] Verzoekt de regering bij de evaluatie van de bijmengverplichting expliciet te bezien... ...in hoeverre de bijmenigverplichtig er toe leidt dat groengras minder of later beschikbaar komt voor sectoren... ...waarin de inzet daarvan volgens het lange termijn eindbeeld...

[0:08:54] En de uitkomsten daarvan te betrekken bij zowel de toekomstige vormgeving en doelgroep van de bijeenverplichting als bij overig klimaat- en energiebeleid gaat over het orde van de dag samen met collega Vermeer.

[0:09:06] Deze motie kan worden gezien als een reële vervanging van het amendement dat ik aan het begin van mijn termijn heb ingetrokken.

[0:09:15] Nou, dit was het hele lijstje.

[0:09:16] Ik zal mijn collega's niet verblijden met nog meer moties en u ook niet, voorzitter.

[0:09:19] Dus ik houd het hierbij in tweede termijn en dan geef ik collega Vlach even de kans om zijn spullen te fatsoeneren.

[0:09:27] Er zijn nog een paar interrupties.

[0:09:28] Allereerst dank voor uw inbreng in tweete termijn ook in dienst van de moties.

[0:09:31] En nogmaals, u hebt het amendement nummer 19 ingetrokken, dus dat maakt geen deel meer uit van de beraadslaging.

[0:09:37] Allererst maar naar Kops en dan gaan we het rijtje op.

[0:09:39] Naar Kops.

[0:09:39] Ja, dank voorzitter.

[0:09:40] Even over de motie over de buy-out.

[0:09:42] Volgens mij zei de regering dat de eventuele opbrengsten uit die buy-outs zouden moeten gaan naar lastenverlichting voor ETS 2, dus onder andere die huishoudens.

[0:09:51] Maar die buyout is eigenlijk gewoon het afkopen van je verplichting.

[0:09:56] Dat is een soort uitzondering in de wet.

[0:09:58] Van ons hoeft deze wet niet, maar als je dus voorstander bent van die wet, dan hoop je dus niet...

[0:10:04] dat er gebruik wordt gemaakt van zo'n buy-out.

[0:10:06] Dus is het dan niet gek om die eventuele lastenverlichting afhankelijk te maken, ondergeschikt aan iets waar je niet op hoopt?

[0:10:13] Ja.

[0:10:15] Voorzitter, begrijpelijke vraag.

[0:10:16] Ten eerste vind ik gewoon dat de energiebelasting op aardgas omlaag moet.

[0:10:20] En daarom bereid ik ook een amendement voor in het kader van het belastingplan om dat te bewerkstelligen.

[0:10:24] Dat is één.

[0:10:25] En twee, er is in de eerste termijn al het nodig gewisseld over de ins en outs van die buy-outprijs.

[0:10:33] Mijn conclusie, met een amendement kan ik die prijs omhoog gooien of juist omlaag.

[0:10:39] Daar heb ik niet voor gekozen.

[0:10:40] Ik heb er nu voor gekozegd van als dit dan zo is in De Wet straks.

[0:10:44] En om een of andere redenen is er niet genoeg groen gas tegen een concurrerende prijs beschikbaar.

[0:10:51] Dan gaan er gewoon straks inkomsten richting Eelco Heijnen, minister van Financiën.

[0:10:55] En ik heb dit grapje nu vaker meegemaakt met ETS1 en ETS2-opbrengsten.

[0:10:59] En die gaan vervolgens in rook op, althans die komen te goed aan iedereen... ...en die gaan niet terug naar degene die het betaald heeft.

[0:11:06] En ik denk, nou moeten we ze aan de voorkant gelijk eens een slot op de deur zetten... ...als er eventuele opbrengst zijn en die zijn niet voorzien.

[0:11:13] Op dit moment is de raming bij financiën nul.

[0:11:16] Dan is het logisch dat als de rame nul is en die inkomsten komen binnen, dus aan de inkomstkant...

[0:11:21] dat ze ook aan de inkomstenkant, dus via lastenverlichting, worden teruggegeven naar rato van degene die ze heeft opgebracht.

[0:11:27] Dat is de redenering.

[0:11:37] Ja, voorzitter, dank.

[0:11:38] Ik hoor bij de heer Gimwis veel moties, ik denk veel kritiek ook op de wet.

[0:11:44] Is dat nou echt met het uitgangspunt van deze wet is eigenlijk gewoon niet goed uitvoerbaar.

[0:11:49] Het is een onwenselijke wet en we proberen hem nog zoveel mogelijk te repareren.

[0:11:55] En hoe verhoudt zich dat ook tot het roep van hij moet uitgesteld worden.

[0:11:59] Anders is voor ons als ChristenUnie sowieso een no-go.

[0:12:03] Ja, voorzitter.

[0:12:05] Op zich is mijn uitgangespunt...

[0:12:07] Wat positiever, ik ben namelijk voor een bijmengverplichting.

[0:12:11] Dat instrument vind ik zo gek nog niet.

[0:12:14] Dus als instrument vind het goed.

[0:12:16] Alleen ik vind het jammer hoe het zich heeft ontwikkeld de afgelopen jaren.

[0:12:21] Dat het nu eigenlijk over alle huishoudens en glastuinbouw en nog een aantal utiliteitsgebouwen etc.

[0:12:27] wordt versmetst.

[0:12:30] En eigenlijk niet wordt ingezet waar het het meest logisch is.

[0:12:32] Bijvoorbeeld in de piekvoorziening voor elektriciteit.

[0:12:35] Daar heb ik samen met collega Van den Berg een poging toe gedaan om dat te verbeteren.

[0:12:39] Ik moet constateren dat dat helaas op dit moment niet lukt.

[0:12:42] En dan is het kiezen of kabelen.

[0:12:45] Wat doe je dan met deze onvolkomen wet?

[0:12:48] Ik heb er even mijn mind op gemaakt en voor mij is het echt belangrijk dat we het komend jaar benutten... ...om een aantal zaken die niet goed zijn geregeld of niet voldoende gegarandeerd zijn... ...zoals het helpen van huishoudens die de energierekening niet kunnen betalen...

[0:13:03] een fatsoenlijke, in ieder geval nog draagbare energiebelasting, maar dat doe ik bij het belastingplan, maar aan de glastuinbouwkant, dat er ook een pad komt richting 2040 waarvan wij en zij kunnen zeggen dit is verantwoord, dit is haalbaar en zo kunnen wij weer verder en hebben we toekomst in Nederland.

[0:13:19] En daarom zeg ik, daarom is voor mij het amendement om de wet in 28 in te laten gaan, inclusief een voorrang dat we volgende besluiten

[0:13:28] van de minister goed kunnen beoordelen.

[0:13:30] Als Kamer is het voor mij randvoorwaardelijk om voor deze wet te kunnen stemmen.

[0:13:33] That's it.

[0:13:34] Dus ik ben bereid voor te gaan, maar wel op deze voorwaarden.

[0:13:37] En anders even goede vrienden, maar dan stem ik tegen.

[0:13:41] Dank u wel voor uw beantwoording, meneer Grimmes.

[0:13:44] Dan gaan we even terug naar menef Vlag.

[0:13:46] Dank dat u er gezond en wel bent.

[0:13:48] En we gaan luisteren naar de inbreng van de staatkundig gereformeerde partij.

[0:13:52] Dank, voorzitter.

[0:13:53] Een excuus dat ik iets later aanschoof.

[0:13:55] Het kost u veertien gevulde koeken.

[0:13:57] Ja, ja.

[0:13:59] Ik zal kijken wat ik ga doen.

[0:14:00] In de eerste termijn heb ik twee belangrijke graten in de keel benoemd.

[0:14:03] Want op deze punten zie ik tot nu toe helaas weinig beweging.

[0:14:07] Dat maakt het voor de SGP lastig om dit wetsvoorstel te steunen.

[0:14:10] Ik loop deze punte nog kort langs.

[0:14:11] Een graad in de kil is het schrappen van de beperking van de bijmengverplichting tot Hollands biogas.

[0:14:17] Ik herhaal wat ik in de eerste terminie heb gezegd.

[0:14:18] We zitten er niet op te wachten dat wij Italiaanse of andere Europese productieinstallaties gaan financieren... ...in plaats van onze eigen biogasingstallaties.

[0:14:27] Ook de CO2-winst gaat dan naar het buitenland, heeft de minister bevestigd.

[0:14:31] De minister zei, we moeten ons aan de Europese wetgeving houden, dus ik kan niet anders.

[0:14:36] Uiteindelijk bepaalt echter niet de Europense Commissie hoe het Europees Verdrag geïnterpreteerd moet worden, maar het Europese Hof.

[0:14:42] Als wij ervan overtuigd zijn dat we een beroep kunnen doen op artikel 36 van het Europeesh Verdag, waarom houden we daar dan niet aan vast?

[0:14:50] Het kan niet zo zijn dat de Commissies met de ene hand

[0:14:53] lidstaat verplichtingen voor CO2-reductie oplegt, waaronder die in de ESS-sectoren en met de andere hand instrumenten afpakt om CO2 reductie in eigen land te realiseren.

[0:15:02] Is de minister dit met me eens?

[0:15:05] In de notificatieprocedure is dit nauwelijks aan de orde gekomen.

[0:15:08] Laten we net als Frankrijk duidelijk positie kiezen, de bijmengverplichting beperken tot Nederlandse installaties en dan maar de confrontatie met de commissie aangaan.

[0:15:18] De SGV blijft zich grote zorgen maken over de gevolgen voor onder meer de glastuinbouw.

[0:15:22] Inmiddels ligt het prinsjedagpakket er met de beloofde compensatie en daar ben ik niet vrolijker van geworden.

[0:15:28] De verlaging van de energiebelasting geldt alleen voor 2027 en daarna wordt een nieuwe afweging gemaakt.

[0:15:34] De wet ligt echter voor meerdere jaren vast.

[0:15:37] Bovendien laat de doorrekening bij verschillende bedrijfstypen een grote mismatch zien tussen de kostenverhoging en de compensatie.

[0:15:44] Het ene bedrijft krijgt 10.000 euro's te weinig, de andere 10.00 euro's teveel.

[0:15:50] Het sterkt mij in de overtuiging dat we alles op alles moeten zetten om in ieder geval de glastuinbouw buiten de bijmenverplichtingen en ook ETS 2 te houden.

[0:15:57] De sector wordt onevenredig getroffen door de stapeling van lastenverzwaringen.

[0:16:02] De minister geeft steeds aan dat het uitvoeringstechnisch niet mogelijk is.

[0:16:06] Dat ben ik niet met haar eens.

[0:16:08] Betrokken partijen, waaronder een energieleverancier, zien deze mogelijkheden wel.

[0:16:12] Ja, het is lastiger, maar niet onmogelijk.

[0:16:15] Dat geldt ook voor de uitzondering voor het gasverbruik boven de 25.000 kuub voor het energie-intensieve MKB.

[0:16:21] Waar een wil is, is een weg.

[0:16:24] Tot slot, in de eerste termijn heb ik vragen gesteld over de optimistische inschatting van de opschaling van de capaciteit voor groen gasproductie.

[0:16:30] Al jarenlang blijkt het heel lastig te zijn.

[0:16:32] Een knelpunt is stikstof.

[0:16:33] Er komt nu alleen een concrete stikstoffrijstelling voor energie, infrastructuur en waterstofprojecten, maar nog niet voor groengasproject.

[0:16:41] En voor mooie woorden kopen we niet veel.

[0:16:43] Welke garantie heeft de minister dat er bijvoorbeeld een stiktoffrijsteling voor biogas projecten komt?

[0:16:52] En dan zoek ik nog mijn motie, voorzitter.

[0:16:55] Ik heb één motie.

[0:16:56] De Kamer gehoord de beraadslaging overwegen dat de Kamer heeft gevraagd om niet over te gaan tot een opt-in voor ETS 2 voor de glastuinbouw, zolang de partners in het confinant energietransitie glastuimbouw 2032-2030 hier niet mee hebben ingestemd.

[0:17:10] Overwegen dat een glastunibouw te maken heeft met een onevenredige stapeling van milieuheffingen.

[0:17:15] Overwegend dat de toegezegde compensatie beperkt is en onnodig drukt op de rijksbegroting.

[0:17:20] Overwegende dat het uitzonderen van de glastuinbouw bij ETS 2 weliswaar uitvoeringstechnisch lastiger is, maar niet onmogelijk.

[0:17:26] Verzoekt de regering samen met de sector, energieleveranciers en de Nederlandse Emissieautoriteit...

[0:17:32] te bezien hoe de glastuinbouw buiten ETS 2 kan worden gehouden en het vrijvallende compensatiebudget voor de bijmengverplichting te investeren, in onder meer verlaging van de energiebelasting en ondersteuning van groegasproductie.

[0:17:43] En gaat over tot de orde van de dag, Vlag Grimwis.

[0:17:47] Dank u wel meneer Vlag voor uw inbreng in tweede termijn namens ThuisGP.

[0:17:50] Dan kunnen we meteen doorgaan, er zijn geen interrupties.

[0:17:55] Meneer Kops, hij spreekt namens de Partij voor de Vrijheid.

[0:17:58] Ja, dank u wel voorzitter.

[0:17:59] Twee weken geleden hadden we dus de eerste termijn van de behandeling van de wet bijmengverplichting groen gas.

[0:18:04] En ik heb toen in mijn eerste termijnen uiteengezet groengas, wat je er verder inhoudelijk ook van vindt.

[0:18:10] Maar de vraag was toch wel, krijgen bijvoorbeeld de huishoudens dat met deze wet ook echt?

[0:18:16] Dat groene gas, zoals de bedoeling is.

[0:18:19] Nee, laat staan dat groen gas überhaupt fysiek van gewoon gas te onderscheiden is.

[0:18:25] Nee, de praktijk is als volgt.

[0:18:27] De energieleverancier koopt ergens in Nederland of ver weg in het buitenland een papiertje waarop staat dat een of andere producent een of ander aandeel groen gras in het net heeft gestopt.

[0:18:39] Die energieleverancier verkoopt aan zijn Nederlandse klanten dus feitelijk gewoon gas, dat op papier echter groen mag heten.

[0:18:47] Oftewel nepgroen gas is het, niet meer en niet minder.

[0:18:51] Een geldverslindende papieren werkelijkheid.

[0:18:54] Gewoon geldklopperij.

[0:18:57] Want voorzitter, hiervoor, voor deze praktijk, gaan de huishoudens dus extra betalen.

[0:19:02] Daarvoor gaat de energierekening nog verder omhoog.

[0:19:06] En de vraag was toen, twee weken geleden, en is nu nog steeds, ja hoe kun je?

[0:19:11] Hoe kun je uitgerekend nu, in tijden van record energieprijzen en record energierekeningen, met een wetsvoorstel komen waardoor de mensen in het land nog meer voor hun energie gaan betalen?

[0:19:23] En als het aan de minister ligt, volgend jaar dus al.

[0:19:26] Want, voorzitter, de totale energierekening van huishoudens bestaat nu al voor meer dan de helft uit belastingen en netkosten.

[0:19:36] De energiebelasting op gas is nu al meer dan verdubbeld ten opzichte van 2019.

[0:19:42] De consumentengasprijs in Nederland behoort nu al tot de hoogste van heel Europa.

[0:19:49] Energievergelijk.nl heeft berekend, de Nederlanders betalen jaarlijks 1766 euro aan gas en de Belgen 927.

[0:20:00] Dat is nogal een verschil.

[0:20:02] En dan wordt over de energierekening ook nog het hoge btw-tarief van 21% geheven.

[0:20:08] Ook over de energiebelasting, terwijl het om een basisbehoefte gaat.

[0:20:13] En voorzitter, de PVV en ook andere partijen die stelden twee weken geleden de vraag van ja, en nu dan?

[0:20:19] Komt de minister alleen met een wetsvoorstel dat de energierekening verder verhoogt?

[0:20:24] Of zou ze voor komend jaar wellicht ook iets gaan doen om de energielasten te dempen?

[0:20:30] En de minister verwees toen meerdere keren naar Prinsjesdag, want dan komt de financiële kant.

[0:20:36] Einde citaat.

[0:20:38] En ja, voorzitter, dat is dan niet bepaald om vrolijk van te worden.

[0:20:41] Integendeel, want het gaat maar door.

[0:20:44] Ook volgend jaar gaat de energiebelasting op gas gewoon nog verder omhoog.

[0:20:50] De netkosten stijgen ook gigantisch.

[0:20:53] En dat leidt dan gemiddeld tot een stijging van de energierekening van 180 euro.

[0:20:58] Maar let wel, dat komt wel allemaal bovenop de stijggingen die we het afgelopen jaar al hebben gezien.

[0:21:04] Volgens gaslicht.com is een nieuw vast contract van één jaar nu in september gemiddeld al 800 euro duurder dan in januari van dit jaar.

[0:21:14] Het is dus NNM.

[0:21:15] Iedere keer komt er weer wat bovenop.

[0:21:18] Het gaat uiteindelijk onderaan de streep om enorme bedragen.

[0:21:22] En voorzitter, als je dat dan tot je laat doordringen.

[0:21:25] Mensen betalen zich al helemaal blauw.

[0:21:28] Meer dan 500.000 huishoudens leven nu al in energiearmoede.

[0:21:32] En dan moeten ze ook nog eens, als het aan de minister ligt, komend jaar extra gaan betalen voor een beetje nep groen gas.

[0:21:39] Het is eigenlijk om moedeloos van te worden.

[0:21:42] De vraag is en blijft, hoe kun je...

[0:21:44] Hoe bedenk je nou zoiets?

[0:21:46] Kan de minister daar nog een keer op ingaan?

[0:21:49] En wat ons betreft is en blijft de conclusie ook... groen gas, weg ermee.

[0:21:54] Dank u wel.

[0:21:55] Dank je wel.

[0:21:55] Meneer Kops van Emmering namens het PVV.

[0:21:58] Dan gaan we naar mevrouw Muller.

[0:22:00] Ze spreekt namens de Volkspartij voor Vrijheid en Democratie.

[0:22:03] Dank u wel, voorzitter.

[0:22:04] En twee weken geleden hebben we hier inderdaad een inhoudelijk debat met elkaar gehad.

[0:22:07] En zoals ik toen al zei, staat mijn fractie positief tegenover de bijmeenverplichting.

[0:22:12] Groengas maakt de afhankelijkheid van fossiele import kleiner.

[0:22:14] Het kan geproduceerd worden op Nederlandse bodem uit mest en reststromen.

[0:22:18] En kan in de toekomst sectoren die niet kunnen elektrificeren voorzien van groene energie, gebruikmakend van bestaande infrastructuur.

[0:22:25] Maar voor we op dat punt zijn, moet er opgeschaald worden.

[0:22:28] En precies in die opschaling kan de bijmengverplichting voorzien.

[0:22:32] Ik had drie belangrijke punten.

[0:22:34] Als eerste was de randvoorwaarde.

[0:22:36] De minister gaf in haar beantwoording aan dat er gewerkt wordt aan modelvergunningen, handreikeningen en het organiseren van voorlichtingsbijeenkomsten.

[0:22:43] En dat is concreet en positief.

[0:22:45] Kan de minister mij toezeggen dat deze uiterlijk in het eerste kwartaal van 2027 gereed en landelijk beschikbaar zijn?

[0:22:52] Ook verwees zij naar de brief van het kabinet over netcongressie.

[0:22:55] Die brief hebben we inmiddels gekregen en er staan inderdaad een aantal versnellingsinstrumenten in die specifiek gelden voor het verzwaren van het net.

[0:23:01] Kan de minister toezeggen dat zij in de routekaart groengas expliciet aangeeft welke versnellungsinstrument uit deze crisisaanpak ook toepasbaar zijn op groengasprojecten?

[0:23:10] Ten tweede de betaalbaarheid.

[0:23:12] Er zijn inderdaad inmiddels een paar Kamerbrieven hierover verder.

[0:23:15] En de zorgen die in de samenleving en in de Kamer leven zijn terecht.

[0:23:19] De energierekening stijgt.

[0:23:21] De netarieven gaan flink omhoog en de kosten van ETS2 en groen gas komen daarbij.

[0:23:25] En die gaan we aanstaande donderdag ook met elkaar het debat over voeren.

[0:23:29] En wat de VVD betreft is er ook flankeerend beleid nodig om ervoor te zorgen dat die energierekening betaalbaar blijft.

[0:23:34] Maar een betaalbare energierekening wordt niet logisch opgelost door één instrument te schrappen.

[0:23:40] Daarvoor bestaan kooprachtbeleid, energiearmoedebeleiden en woningverduurzaming.

[0:23:44] Voor ons is het daarom nu geen reden om tegen de bijneemverplichting te zijn.

[0:23:48] Voor de glastuinbouw heeft het kabinet inmiddels laten weten dat de kosten voor groen gas tot en met 2030 gecompenseerd worden.

[0:23:53] En dat is positief.

[0:23:55] Maar voor het integrale beeld is er meer nodig.

[0:23:57] En daarom heb ik de volgende motie.

[0:23:58] Ik vertelde het vorige keer.

[0:23:59] Ronde ook al.

[0:24:00] De Kamer gehoord de beraadsraging, constateren dat de glastuinbouw de ambitie heeft om in 2040 klimaatneutraal en economisch rendabel te produceren en dat de verduurzaming momenteel wordt belemmerd door netcongressie, onvoldoende duurzame warmte en onvuldoende externe CO2.

[0:24:13] Overwegen dan dat het wenselijk is dat de sector een duidelijke prikkel houdt om te verduурzamen en dat voorkomen moet worden dat bedrijven worden geconfronteerd met een stapeling van lasten voor emissies die zij door het ontbreken van verduurmingsalternatieven nog niet redelijke wijze kunnen vermijden?

[0:24:25] Overwegend dat WKK's de komende jaren een belangrijke rol kunnen blijven spelen bij het leveren van warmte, CO2 en flexibel elektriciteitsvermogen.

[0:24:31] En dat groen gas en waterstof mogelijkheid willen om te verduurzamen.

[0:24:35] Verzoekt de regering om samen met de glastuinbouwsector te komen tot herijkte langjarige afspraken richting 2040.

[0:24:40] Waarin afspragen gemaakt worden over investeringen van de sector voor duurzaming en randvoorwaarden vanuit de overheid.

[0:24:45] Duidelijkheid wordt geboden over de samenhang tussen ETS2, de bijneemverplichting groengas en nationale CO2-beprijzing.

[0:24:50] En over een passend en voorspelbaar compensatiekader met oogopbouw van economische rendabele sector.

[0:24:55] En de toekomstige systeemrol van WKK's en de mogelijkheden voor de inzet van groenglas en waterstof daarbij worden betrokken.

[0:25:01] En verzoekt de regering de Kamer hierover uiterlijk bij voorjaarsnood 2027 te informeren.

[0:25:05] En gaat over tot de orde van dag en deze wordt mede ingediend door mijn collega Meulenkamp.

[0:25:09] En tot slot, in het eerste mei had ik ook aangegeven dat mijn collega's van CDA en D66 en ik zelf een motie hebben voorbereid over de duur van de verplichting voor het verbeteren van de investeringszekerheid van ondernemers.

[0:25:20] En die zou komen van de heer Jumelet.

[0:25:21] Dank u wel.

[0:25:22] Dank je wel voor uw inbreng namens de VVD, want er is een interruptie van meneer Vlag.

[0:25:27] Ik denk dat het over uw motie gaat.

[0:25:29] Dat klopt, voorzitter.

[0:25:31] Ik hoorde tegenwoordig van de VGD zeggen, wij kunnen deze wet wel steunen, want de compensatie is goed geregeld.

[0:25:37] Ja, dan laat de VVD zich wel met een fooi wegsturen op dit punt.

[0:25:40] Want in de brief wordt nog een keer herhaald dat de sector gecompenseerd wordt tot 2030.

[0:25:45] Maar de daadwerkelijke invulling daarvan wordt alleen maar voor 2027 benoemd.

[0:25:50] En het is logisch dat dat tot 2030 is, want dan ligt het nog onder de benodigde productie.

[0:25:54] Maar daarna blijft die verplichting bestaan en moet de productie verder worden opgeschaald.

[0:25:59] En dan zijn die glastuinbouwbedrijven nog niet van het gas af.

[0:26:03] Sterker nog, met het uitzetten van kolencentrales hebben ze dan misschien wel harder nodig dan ooit.

[0:26:08] Laat de VVD zich hier niet met een fooi het bos insturen.

[0:26:12] Dat hoop ik niet en daarom heb ik ook mijn motie ingediend waarbij ik het kabinet oproep.

[0:26:16] Ga nou in integraal beeld dit allerlaam allemaal bekijken en kom daarmee voor de voorjaarsnota van volgend jaar.

[0:26:21] Dus ja, ik zie inderdaad dat er voor nu nog maar deels geregeld is of nog maar een heel klein gedeelte.

[0:26:27] En ik roep het kabinettom, kom daar nou met een integraald beeld en los het op.

[0:26:32] Ja, voorzitter, maar dan toch de waarschuwing.

[0:26:34] Hiermee gaat de VVD instemmen met een belangrijk wetsvoorstel met verregaande verplichtingen voor de sector...

[0:26:39] En is er, als die motie wordt aangenomen, louter een onzekere onderzoek waar misschien wel helemaal niet uitkomt wat ook de VVD wil?

[0:26:48] Dat hebben we ook gezien bij de compensatie.

[0:26:49] Hadden we ook gevraagd, uiteindelijk ligt er een heel mager voorstel.

[0:26:53] Met andere woorden, is dat niet veel te mager om op basis hiervan zo'n verdergaand wetsvoorstel ook op te leggen aan de glastuinbouw?

[0:27:00] Mevrouw Muller.

[0:27:02] Nou ja, ik doe het niet alleen maar op kom tot een onderzoek.

[0:27:04] Ik zeg ik kom gezamenlijk met de sector tot een akkoord.

[0:27:07] Dus ik vraag wel meer dan dat.

[0:27:10] En ik denk ook, volgens mij is er meerdere keren ook aangegeven dat het voor de uitvoerbaarheid eigenlijk niet mogelijk is om deze sector hier vanuit de bijmeenverplichting helemaal te ontzien.

[0:27:19] Dus als dat niet kan, dan kan dat niet.

[0:27:21] En ik vind het bij mijn verplichting zo belangrijk om wel in te voeren, omdat ik denk dat we zo snel mogelijk van de fossiele importafhankelijkheid af moeten.

[0:27:29] Dus vandaar dat mijn fractie wel in de overtuiging is dat we voor deze wet moeten stemmen.

[0:27:33] Ja, voorzitter, dan nog even op een zijpad.

[0:27:37] We moeten het daarmee doen, omdat mevrouw Muller zegt van het kan niet.

[0:27:40] Ik heb in mijn betoog gezegd dat het lastig is, maar wel kan.

[0:27:42] Dus ik hoop dat de VVD ook alles blijft steunen om te zorgen dat die uitzondering er wel degelijk komt, omdat dat uiteindelijk echt de problemen pas oplost.

[0:27:53] Ik spoor het kabinet aan om ervoor te zorgen dat de sector hier op een economisch goede positie kan blijven werken.

[0:28:00] En ja, ik steun het kabinent wel in het feit dat volgens mij hebben zij wat mij betreft in ieder geval duidelijk genoeg aangegeven dat het te moeilijk is om ze hier volledig van uit te zonderen.

[0:28:12] Oké, dankjewel voor uw beantwoording.

[0:28:14] Meneer Van der Berg.

[0:28:15] Ja, dank voorzitter.

[0:28:16] Kijk, de VVD stelt hier dat ze kunnen instemmen met deze wet.

[0:28:20] En nou is er met Prinsjesdag een rapport uitgekomen van TNO die inderdaad spreekt over die stapeling van de energielasten.

[0:28:27] En ik ben daarom dus eigenlijk wel benieuwd.

[0:28:28] Vindt mevrouw Muller dat daar voldoende is weergegeven hoe erg die stijging is?

[0:28:33] En is het ook met jaar 2021 dat we daar ook echt iets aan zouden moeten doen?

[0:28:39] Mevrouwer Muller.

[0:28:40] Ik denk dat eigenlijk breed in de Kamer gedeeld wordt dat die koste, die stijging, heel groot is.

[0:28:44] En dat dat heel erg ook komt door de stijgging van de nettarieven.

[0:28:48] Dus ik denk dat we moeten we donderdag met elkaar in het debat energieverhuishoudens ook echt over hebben.

[0:28:53] Hoe kunnen we er nou voor zorgen dat die stwijging in ieder geval wordt gedempt, dat dat minder wordt?

[0:28:57] Kunnen we investeringen net op een slimmere manier doen, zodat we bijvoorbeeld niet 235 miljard hoeven te investeren, maar dat we het laag houden?

[0:29:03] En tegelijkertijd denk ik wel, precies wat je zegt, het beeld is zorgelijk.

[0:29:06] De kosten gaan de komende jaren gewoon stijgen.

[0:29:09] En gelukkig zit er ook een aantal dingen in die wel handvaten bieden.

[0:29:14] Gelukkige verduurzaming en isoleren van de woning blijkt elke keer rendabel.

[0:29:19] Dus hoe kunnen we die mensen nu in staat stellen om zelf wat meer grip te hebben op die energierekening door bijvoorbeeld isolatie makkelijker te maken?

[0:29:30] Meneer Van der Beek, hou de tijd in de gaten.

[0:29:32] Om zeven uur wordt het over en mijn lid Kostis komt er nog aan, dus dat beloof ik ook nog wel.

[0:29:38] Meneer Van der Berg.

[0:29:40] Zeker, dank u wel voorzitter.

[0:29:42] Ja toch, hoe reint zich dat dan met wat de VVD dan zegt, ja die energierekening moet beheersbaar blijven.

[0:29:47] Dit is gewoon weer een maatregel die ervoor zorgt dat de energierekening wederom omhoog gaat.

[0:29:53] En nou zegt de VFD dat kunnen we dekken met isolatiemaatregelen of met armoedebeleid.

[0:29:59] Maar het lost het echte probleem niet op.

[0:30:01] En kijk, ik vind toch altijd wel, als ik dan het VVD-programma lees... en zeg ja, we verlagen die energierekening, we gaan voor een lagere energiebelasting.

[0:30:07] We zorgen dat die niet verder stijgt.

[0:30:09] Ja, hoe valt dat dan te rijmen met dat de VVDA dan toch zegt... ja, wij gaan hier toch mee akkoord, maar wij gaan het op andere manieren dan toch maar scheffen.

[0:30:00] het probleem niet op.

[0:30:01] En kijk, ik vind toch altijd wel, als ik dan het VVD-programma lees en zeg ja, we verlagen die energierekening, we gaan voor een lage energiebelasting, we zorgen dat die niet verder stijgt.

[0:30:09] Ja, hoe valt dat dan te rijmen met dat de VVd dan toch zegt, ja, wij gaan hier toch mee akkoord, maar wij gaan het op andere manieren dan toch maar scheffen.

[0:30:18] Ik ben dus ook met u eens dat wij ons als fractie ook zorgen over maken.

[0:30:22] En tegelijkertijd zeggen we ook, hoorde meneer Kopster even eerder net naar... in één jaar is de energierekening met 800 euro gegroeid.

[0:30:29] En dat komt door de afhankelijkheid van fossiele import.

[0:30:31] En die afhankelijken van fossielen import willen we verkleinen.

[0:30:35] En daarvoor is ook deze wet een belangrijk instrument.

[0:30:38] Dus dat is ook het completere verhaal dat er ook bij hoort te vertellen.

[0:30:45] Meneer Van der Berg, afrondend.

[0:30:46] Ja, het valt volgens mij niet helemaal te rijmen dat als we van fossiele import af willen die dan duurder is... ...dat we dan voor eigen productie gaan die dan vervolgens nog veel duurter is.

[0:30:56] Dat zou dan volgens mijn niet kloppen.

[0:30:57] Dan kunnen we toch volgens me veel beter voor die fossiele input gaan.

[0:31:00] Maar dat tezijde, eigenlijk wil ik mevrouw Müller vooral vragen... ...als ze dan zegt ik wil met een motie opties voor de voorjaarsnota 2027...

[0:31:08] Dat zou kunnen, maar kunnen we dan niet veel beter met het belastingplan dit jaar eigenlijk een pad neerleggen voor de glastuinbouw waarin we zeggen dat wordt wel compensatie voor de komende jaren.

[0:31:18] Daar mag je vanuit gaan in plaats van een motie.

[0:31:21] Mevrouw Muller.

[0:31:24] Ik kan niet helemaal overzien wat de heer Van den Berg nu precies voorstelt.

[0:31:27] Ik sta natuurlijk uiteraard achter mijn eigen motie en ik ga er ook gewoon vanuit dat het kabinet daar op een gepaste manier mee omgaat.

[0:31:35] Kijk eens aan.

[0:31:36] Meneer Van Meeghe.

[0:31:38] Ja, dank u wel voorzitter.

[0:31:40] Want mevrouw Muller vraagt om eigenlijk een nieuw akkoord met de glasturbo, maar dat was al een akkoорд.

[0:31:46] En dat is opengebroken.

[0:31:48] Hoe denkt u dat die partijen die dan uitgenodigd worden voor zo'n akkoort, hoe die dan zo'ns gesprekken in zullen gaan?

[0:32:00] MevrouW Muller.

[0:32:03] Ja, als zodra voorwaarden in zo'n akkoord worden gewijzigd, dan is het ook logisch om weer helemaal met elkaar aan tafel te gaan.

[0:32:11] En volgens mij, ik in ieder geval, ik proef bij de glastembouw uiteraard enige scepticisme over wat er allemaal op en af komt.

[0:32:17] Maar nog steeds ook wel de welwillendheid om daar goed met het kabinet over te spreken.

[0:32:23] Staatssecretaris Erkens en deze minister, ze gaan daar volgens mijn ook serieus mee aan de slag.

[0:32:28] Dus ik hoop dat zij zeker wel

[0:32:31] ook wel willen samen met het kabinet aan nieuwe afspraken willen werken.

[0:32:36] Meneer Vermeer, u krijgt meteen het woord namens de Boerburgerbeweging.

[0:32:41] Sorry, mevrouw Van Oosterhout.

[0:32:44] Dank u wel, voorzitter.

[0:32:46] Ik hoorde VVD spreken over de stapeling van de energierekening en de noodzaak tot flankerend beleid.

[0:32:52] En dan vervolgens het hebben over het commissiedebat wat aanstaande donderdag plaatsvindt.

[0:32:57] Maar ik heb goed nieuws voor de VVd, want we hoeven niet te wachten tot donderdag.

[0:33:00] Ik zal straks al met een motie komen om nog voor het belastingplan 2027 een inventarisatie te sturen van mogelijke maatregelen.

[0:33:07] Aan de ene kant om de energie rekening structureel te verlagen.

[0:33:10] En anderzijds ook om jaarlijks na het uitkomen van de monitor energiearmoede ook gerichte financiële maatregelen te nemen.

[0:33:18] Dus ik ben benieuwd of de VVD dat dan ook zal steunen.

[0:33:21] Mevrouw Muller, wat is daar op uw antwoord?

[0:33:23] Nou, een verkenning van maat regelen om die energierekening te verlagen klinkt heel logisch en goed.

[0:33:28] Ik zal de motie goed bekijken, maar in eerste instantie sta ik er positief tegenover.

[0:33:33] Dan gaan we nu naar meneer Vermeer en hij spreekt namens de Boerburgbeweging.

[0:33:38] Dank u wel voorzitter en dank aan de minister en haar team voor de beantwoording in de eerste termijn.

[0:33:44] En BBB ziet kansen voor groen gas en alles over de glastuinbouw is eigenlijk al door de collega's behandeld en daarom hebben we ook een aantal moties op dat gebied gesteund.

[0:33:58] Eigenlijk is het wel mooi dat bij dit hele traject over groengas nu ook eigenlijk

[0:34:04] openlijk uitgesproken wordt dat we nog lang niet van het gas af zijn.

[0:34:08] En dat we daar ons ook op moeten voorbereiden.

[0:34:11] En in tegenstelling tot eerdere beelden, die wel deden alsof we gewoon misschien met tien jaar of zo wel van het gras af zouden kunnen.

[0:34:19] Maar dat is natuurlijk een utopie.

[0:34:22] Wij zien kansen voor groengas, zeker als we mest en andere reststromen die we in Nederland hebben kunnen omzetten in energie van eigen bodem.

[0:34:30] En dat kan fossiel gas vervangen en boeren een aanvullend verdienmodel bieden.

[0:34:34] En dan moet het inderdaad niet zoals de heer Kop zegt afgekocht worden via allerlei certificaten.

[0:34:40] Dan moet het ook daadwerkelijk groenglas zijn.

[0:34:44] Maar voorzitter, in de eerste termijn heeft één fundamentele zorg van BBB nog niet weggenomen.

[0:34:49] En deze wet organiseert namelijk wel de verplichting, maar niet de productie.

[0:34:55] En de overheid schrijft precies voor hoeveel groen gas straks moet worden bijgemengd.

[0:34:59] Energieleveranciers moeten leveren.

[0:35:01] De NEA gaat registreren en controleren.

[0:35:04] En als niet aan de verpflichting wordt voldaan, dan volgen daar consequenties uit.

[0:35:08] Maar een wettelijke verplichtiging...

[0:35:11] Tot gebruik van groen gas bouwt nog geen enkele vergister.

[0:35:15] En de boeren die daarvoor moeten investeren, tekenen niet voor één begrotingsjaar.

[0:35:19] Die leggen voor 10-15 jaar geld op tafel.

[0:35:22] En die moeten dus weten, heb ik straks nog voldoende mest?

[0:35:25] Krijg ik mijn vergunning?

[0:35:26] Is er infrastructuur?

[0:35:28] Kan ik mijn gas kwijt?

[0:35:29] En blijven de regels lang genoeg overeind om mijn investering überhaupt terug te verdienen?

[0:35:35] En precies daar botst de Haagse werkelijkheid met de werkelijkheden op het boerenerf.

[0:35:40] Want diezelfde overheid, die in deze wet rekent op mest als grondstof voor groen gas, voert tegelijkertijd beleid dat gevallen geeft voor de omvang en samenstelling van de veehouderij.

[0:35:51] Minder dieren betekent ook iets voor de beschikbaarheid van mest.

[0:35:55] Bovendien is die mest niet waardeloos, ook andere toepassingen hebben die grondstoffen nodig.

[0:36:00] En BBB heeft daarom in eerste termijn gevraagd hoe een ondernemer onder deze omstandigheden een langjarige investering moet verantwoorden.

[0:36:08] Die vraag is voor ons nog steeds niet overtuigend beantwoord.

[0:36:12] Het kabinet kan wel een markt voor groen gas creëren, maar daarmee ontstaat nog geen financierbare business case voor diegenen die het moeten produceren.

[0:36:21] En voorzitter, de begroting die afgelopen week gepresenteerd is, maakt die tegenstelling eigenlijk alleen maar zichtbaarder.

[0:36:28] Aan de Haagse kant wordt namelijk wel vooruitgedacht.

[0:36:31] De bijmengverplichting wordt een nieuwe taak van de Nederlandse Emissieautoriteit en voor de uitbreiding van de hernieuwbare energietaken wordt extra capaciteit voorzien, zo staat het geschreven.

[0:36:42] Dus voor het register, de administratie, de controle en de handhaving wordt capaciteit georganiseerd.

[0:36:48] Alleen zien we niet welk deel van die capaciteit en middelen specifiek voor deze wet nodig is.

[0:36:53] Maar voorzitter, waar is diezelfde voorbereiding voor de mensen die het groene gas daadwerkelijk moeten maken?

[0:36:59] Waar is het overzicht van de registers die gebouwd moeten worden?

[0:37:03] Hoeveel projecten zijn er inmiddels vergund?

[0:37:04] Hoe veel wachten nog op een vergunning?

[0:37:06] Hoevel lopen tegen stikstof of netcongestie aan?

[0:37:09] Hoeveel extra productiecapaciteit staat er bij de start van deze verplichting daadwerkelijk klaar?

[0:37:15] En hoeveel agrarische ondernemers zijn onder de huidige voorwaarden bereid en financieel in staat om voor 10 of 15 jaar te investeren?

[0:37:23] Ik vroeg bij de APB, de premier ook, naar de garantie die hij kon geven over financiering van agrarisch bedrijven met die stikstofbrief die op tafel ligt.

[0:37:33] De premier kwam hierin niet verder dan we zijn in gesprek met de banken.

[0:37:38] Maar met een gesprek tussen premier en banken kan een boer gewoon geen nieuwe projecten financieren.

[0:37:45] Voorzitter, dit is de wereld op zijn kop.

[0:37:48] We weten hoe we straks gaan registreren, dat er te weinig groen gas is.

[0:37:52] We weet wie daarop moet toezien.

[0:37:54] We bouwen het register.

[0:37:55] We organiseren de handhaving.

[0:37:57] Maar we weten nog niet of de ondernemer die dat groene gas moet produceren überhaupt kan bouwen.

[0:38:03] Laat staan of die nog bestaat als ondernemers.

[0:38:06] BBB wil niet dat we in Den Haag eerst een wettelijke vraag creëren en vervolgens over een paar jaar verbaasd constateren dat het Nederlandse aanbod achterblijft, waarna leveranciers zich noodgedwongen elders moeten bevoorraden of de rekening uiteindelijk bij burgers en bedrijven terechtkomt.

[0:38:23] Als het kabinet serieus kiest voor groengas van eigen bodem, dan hoort daar meer bij dan een verplichting.

[0:38:30] Dan moet het kabinent er ook voor zorgen dat ondernemers kunnen investeren, vergunningen kunnen krijgen, infrastructuur beschikbaar is en er voldoende zekerheid bestaat over de grondstoffen waarop een installatie jarenlang moet draaien.

[0:38:43] De overheid kan niet aan de ene kant de vraag wettelijk afdwingen en aan de andere kant tegen de producent zeggen succes ermee.

[0:38:50] Daarom dien ik de volgende motie in.

[0:38:52] De Kamer gehoord de beraadslaging constaterende dat de bijmengverplichting groengas vraagt om een forse groei van de Nederlandse productie, overwegende dat mestvergisting alleen van de grond komt als voldoende mest beschikbaar is en investeringen rendabel en uitvoerbaar zijn, verzoekt de regering om voor die eerste verhoging van de bijmenigverplichtiging inzichtelijk te maken of de benodigde productiecapaciteit tijdig gerealiseerd kan worden en gaat over tot de orde van de dag.

[0:39:20] Dank u wel.

[0:39:21] En voorzitter, een praktische mededeling.

[0:39:24] Ik moet uiterlijk om vijf voor zeven deze ruimte verlaten.

[0:39:29] En dat doe ik zonder verdere aankondiging dan.

[0:39:33] Dank u wel, maar we moeten allemaal om zeven uur deze zaal verlaten, dus u mag vijven minuten eerder gaan.

[0:39:39] Dat is geen enkel probleem.

[0:39:40] Meneer Van der Berg, dank u wel.

[0:39:42] Ik houd bij één, voorzitten.

[0:39:43] Even heel kort, begrijp ik nou dat de BNB dus die motie indient met als ogenmerk voor de wet te stemmen?

[0:39:49] Meneers van Meijer.

[0:39:52] Voorzitter, wij zitten hier met een duivels dilemma.

[0:39:54] Want aan de ene kant willen wij de groengasproductie vanuit mesvergisting mogelijk maken en bevorderen.

[0:40:02] Aan de andere kant leidt die hele bijmengverplichting tot hogere prijzen voor consumenten en bedrijven.

[0:40:10] En zien wij ook dat er allerlei randvoorwaarden nog niet ingewilligd zijn.

[0:40:14] Dus ja, wij zullen straks als alle moties en amendementen bekend zijn, dan moeten wij de balans opmaken.

[0:40:21] En dat is nog een dubbeltje op zijn kant, kan ik u vertellen.

[0:40:29] Gaan we nu luisteren naar meneer Humulet.

[0:40:32] Ik heb altijd de neiging om Humulent te zeggen.

[0:40:34] Namens het Christendemocratisch Appel, alsjeblieft.

[0:40:38] Dank u wel voorzitter voor deze aankondiging.

[0:40:43] Voorzitter, na de eerste termijn, twee weken geleden, vandaag toch nog aandacht voor drie onderwerpen.

[0:40:47] Ze zijn eigenlijk ook al bij andere collega's langsgekomen.

[0:40:50] Maar vanuit mijn inbreng wil ik het hebben over de binnenlandse groengasproductie, betaalbaarheid en de gevolgen voor de glastuinbouw.

[0:40:58] Allereerst als het gaat om de gevolgen van deze bijmengverplichting voor de binnenlandse productie van groen gas, kan ik niet anders zeggen dat ik er wel begrip voor heb dat niet alles exact te beantwoorden is op voorhand.

[0:41:07] Er bestaat nu eenmaal onzekerheid over hoe de markt zich zal ontwikkelen en welk deel van de vraag uiteindelijk door de Nederlandse producties wordt ingevuld.

[0:41:15] Die onzekerdheid is er gewoon.

[0:41:18] Maar ik vind het wel jammer dat mijn vragen die gingen over concrete uitwerking van het versnellingsplan

[0:41:24] dat plan van LTO, NVDE en Rabobank nog onvoldoende zijn beantwoord.

[0:41:28] Juist gezien de onzekerheid over het effect van de bijmengingsverplichting vindt het CDA het belangrijk dat ook aan de aanbodkant snel stappen kunnen worden gezet.

[0:41:37] In ieder geval zou ik graag van de minister horen dat de uitvoering van het versnellingsplan daadwerkelijk prioriteit heeft en dat de minister hier op korte termijn samen met haar collega van LVVN concreet mee aan de slag gaat.

[0:41:49] En het kan misschien een suggestie zijn, maar kan bijvoorbeeld een aanjaagteam helpen om een daadwerkelijk concrete stap te zetten?

[0:41:56] Als het gaat om vergunningverlening, als het gaat over de uitvoering.

[0:42:00] Er is nog veel denk ik te winnen.

[0:42:02] Want als we willen dat deze wet daadwerk lijkt op meer Nederlandse productie, moeten we niet alleen de vraag organiseren, maar ook zorgen dat de productiecapaciteit er daadweerlijk komt.

[0:42:12] Ik zal zo meteen ook nog een motie indienen.

[0:42:15] Voorzitter, dan betaalbaarheid.

[0:42:17] Een tweede punt waar we ook twee weken geleden uitgebreid over hebben gesproken.

[0:42:22] Het gaat wat mij betreft dan niet alleen over de gevolgen van dit wetsvoorstel, maar veel breder over de cumulatieve effecten van allerlei beleid en ontwikkelingen op de energierekening.

[0:42:31] We hebben inmiddels meer inzicht in de ontwikking van de energie rekening, dat is heel goed.

[0:42:36] Maar wat nog ontbreekt is een goed overzicht van de beleidsknoppen, waar we eerder ook een motie over hebben ingediend met collega Van den Berg.

[0:42:43] Een beleidsknop om ook die betaalbaarheid te kunnen hanteren.

[0:42:48] Of misschien beter gezegd, ook de kosten te drukken.

[0:42:51] Ik denk dat we allemaal het zouden helpen om een beter beeld te krijgen.

[0:42:56] Daarom vraag ik de minister om zo snel mogelijk met een volledig mogelijk overzicht te komen.

[0:43:00] En kan de minister ook toezeggen of aangeven wanneer zij de motie, mede ingediend door collega Van den Berg, ook kan afdoen.

[0:43:05] En ik begreep net dat er ook nog voorstellen komen van pro.

[0:43:08] Dus wellicht kan het samen met elkaar worden beetgepakt om het ook af te doen.

[0:43:13] Voor dan glastuinbouw.

[0:43:15] Ook op dat derde punt voor het CDA een belangrijk punt.

[0:43:18] Een aantal andere fracties ook hebben die denk ik ook heel druk naar voren gebracht.

[0:43:22] De gevolgen voor de glastuimbouw en met Prinsjesdag is er wat meer duidelijkheid gekomen.

[0:43:28] En komt compensatie voor de glastuinbouw voor de gevolgen van de bijmengverplichting in ieder geval tijdelijk?

[0:43:33] Dat is inderdaad tijdelijk.

[0:43:35] Maar voor ons is nog niet helemaal duidelijk wat die compensatie in de praktijk precies betekent en hoe die zich verhoudt tot het gezamenlijke pad richting 2040.

[0:43:45] De minister geeft aan dat ze samen met haar collega van LVVN en de sector wil komen tot een uitvoerbaar pad.

[0:43:51] We vinden het belangrijk dat dit ook echt in gezamenlijkheid gebeurt en dat de afspraken uit het confinant daarbij ook leidend blijven.

[0:43:59] Daarom nog twee concrete vragen aan de minister.

[0:44:02] Allereerst, in hoeverre ligt met het voorgenomen pad alvast dat de ETS2 opt-in voor de glastuinbouw er komt?

[0:44:10] Is er in de gesprekken met de sector nog daadwerkelijk ruimte om alternatieven in te brengen en worden die alternatieves ook serieus meegemogen?

[0:44:17] En ten tweede,

[0:44:18] kan de minister toezeggen dat de inzet van haarzelf en haar collega van LVVN erop gericht zal zijn om samen met alle convenantspartijen tot dit uitvoerbare pad te komen.

[0:44:28] In lijn met de bedoeling van de motie vlag Grimwis, dus niet overgaan tot de genoemde op-in voor de glastuinbouw, tenzij alle partners in het convenant hiermee instemmen.

[0:44:40] Voorzitter, naar aanleiding van het eerste punt een motie.

[0:44:44] De Kamer gehoort de beraadslaging overwegende dat binnenlandse productie van groen gas belangrijk is voor onder meer energieonafhankelijkheid en de verduurzaming van onze energievoorziening.

[0:44:54] Constaterende dat de bijmengverplichting groen gras een belangrijke eerste stap is om het gebruik van groengas te vergroten.

[0:45:02] Constateren dat de huidige horizon tot 2035 onvoldoende zekerheid biedt voor langjarige investeringen.

[0:45:09] en overwegende dat de regering het belang van langjarige zekerheid voor de groen gassector onderschrijft, en zelf ook aangeeft dat tijdige duidelijkheid over de bijmengverplichting nodig is, overwegenden dat wachten op de evaluatie in 2029 deze duidelijheid te laat biedt,

[0:45:25] verzoekt de regering om als uitgangspunt te hanteren dat de bijmengverplichting doorloopt tot 2040, dit in de ANVB te vertalen en vast te leggen en bij de evaluatie in 2029 te communiceren over een eventuele bijstelling van het ingroeipad.

[0:45:42] Dat gaat over tot de dag, ook mede ondertekend door Muller en Klos.

[0:45:47] Dank u wel, meneer Hummelet namens die inbreng namens de CDA.

[0:45:51] Zijn er geen interrupties?

[0:45:53] Dan gaan we meteen naar progressief Nederland, vertegenwoordigd door mevrouw Van Oosterhout.

[0:45:58] Meneer Jumelet, als u even de microfoon uit kan.

[0:46:02] Dank u wel.

[0:46:02] Mevrouw van Oosterhout.

[0:46:03] Ja, dank u wel voorzitter.

[0:46:04] Allereerst wil ik de minister bedanken voor het beantwoorden van de vragen in de eerste termijn.

[0:46:08] En in de eerstetermijn heb ik me allemaal zorgen geuit over twee aspecten van het wetvoorstel.

[0:46:12] Aan de ene kant het betaalbaar houden van de energierekening van huishoudens.

[0:46:15] En aan de andere kant het risico op een lock-in van de intensieve veehouderij via mestvergisting.

[0:46:21] Over het risico op een lock-in van de intensieve veehouderij.

[0:46:24] De minister gaf aan bewust behoedzame aannames te hanteren, maar verder heb ik weinig waarborg gehoord over hoe zij dit lock- in risico nu gaat voorkomen.

[0:46:32] En mijn vragen over het bevoordelen van rioolslip in de STE++ en apart rapporteren over mestvergisting in de NEA-monitoring werden doorgeschoven naar deze termijn.

[0:46:40] Ik hoor daar dus nog graag antwoord op.

[0:46:42] En daarnaast ook de volgende motie.

[0:46:45] De Kamer gehoort de beraadslaging, overwegend dat daardoor een aanzienlijk deel van de beoogde grondgasproductie voor de bijbrengverplichting naar verwachtingen uit mestvergisting zal komen.

[0:46:54] Overwegend, dat de simulering van mestvergristing het risico met zich meebrengt dat er financieel belang ontstaat bij het in stand houden van de intensieve veehouderij.

[0:47:01] Verzoekt de regering te onderzoeken of en zo ja in hoeverre de SDE++-categorieën voor mestvergisting leiden tot een lock-in van de intensieve veehouderij, bijvoorbeeld door hierop een landbouwtransitietoets toe te passen, waar nodig deze categorieëen aan te passeren of te verwijderen uit de regeling en hierover de Kamer te informeren, voorafgaand aan de openstellingsronde van de SD++ in 2027 en gaat over tot de orde van de dag.

[0:47:22] En dan de betaalbare energierekening.

[0:47:24] Er is al veel over gezegd vandaag.

[0:47:27] Mijn fractie is niet tevreden met de antwoorden van de minister hierover.

[0:47:30] De minister wil dat de energierekening in breder perspectief wordt geplaatst en vindt dat we de stijgende energiberekening in samenhang met ander beleid moeten bezien.

[0:47:37] Ik snap dat de energierekening samenhangt met andere beleidsterreinen, zoals het beleid rondom de koopkracht.

[0:47:42] Maar ik vind dat de minister haar verantwoordelijkheid voor de energierekening daarmee niet zomaar naar andere bewindspersonen kan doorschuiven.

[0:47:48] Daarom nogmaals de vraag.

[0:47:49] Gaat de minister zich ervoor inspannen om die energiEREKENING betaalbaar te houden?

[0:47:52] En voorzitter, dan naar mijn moties hierover.

[0:47:55] Inmiddels hebben we de Prinsesdagstukken binnen en hebben we ook kunnen zien wat de minister nu concreet van plan is om de energierekening betaalbaar te houden.

[0:48:01] En mijn conclusie is helaas niet veel.

[0:48:03] En daarom de volgende twee moties.

[0:48:06] De Kamer gehoort de beraadslaging.

[0:48:07] Constateren dat energieleveranciers onder de bijmenkverplichting groengas gebruik kunnen maken van een buy-out.

[0:48:13] Constateren dat de opbrengsten van deze buy-outs op dit moment terugvloeien naar de algemene middelen.

[0:48:17] Overwegen dat de bijmengverplichtiging naar verwachting leidt tot een hogere energierekening voor huishoudens...

[0:48:21] oplopend tot maximaal 90 euro per jaar in 2031.

[0:48:24] Verzoekt de regering zich ervoor in te spannen dat evenredig aan de opbrengsten van de bijen op middelen wordt vrijgemaakt voor de verduurzaming voor huishoudens en gaat over tot de orde van de dag.

[0:48:33] En dan tot slot, de Kamer gehoord de beraadslaging overwegen dat uit de monitor energiearmoede blijkt dat de daling van het aantal huishouden in energie armoede stagneert en dat het kabinet hier nog geen maatregelen voor heeft genomen.

[0:48:44] Constateren dat de bijmengverplichting groen gas en de invoering van ETS 2 zullen leiden tot een hogere energierekening voor huizoudens

[0:48:50] Met de mogelijke stijging van het aantal huishoudens in energiearmoede tot gevolg.

[0:48:54] Constateren dat zowel ETS2 als de bijmengverplichting via de buy-out optie opbrengst te genereren voor de Nederlandse staat.

[0:48:59] Overwegen dat het onwenselijk is dat de rekening van deze twee instrumenten optelt bij huishouden.

[0:49:04] Terwijl CO2-beprijzing juist een kans kan bieden om de energierekening betaalbaar te houden.

[0:49:08] Verzoekt de regering voor de behandeling van het Belastingplan 2027 in de Kamer een inventarisatie te sturen van mogelijke maatregelen om de energierekening voor huishoudens per 2027 structureel te verlagen.

[0:49:20] Verzoek de regeling daarbij onder meer te kijken naar het verlagen van de elektriciteitsbelasting.

[0:49:24] het socialiseren van de nettarieven en het stimuleren van verduurzaming van de gebouwde omgeving, en als dekking voor mogelijke opties ook de opbrengsten van ETS 2 en de buy-out van de bijmenging verplichting groen gas te betrekken, verzoekt de regering jaarlijks na het uitkomen van de Monitor Energiearmoede gerichte financiële maatregelen te nemen, indien het aandeel huishoudens in energiearmoeden stijgt of gelijk blijft en gaat over tot orde van de dag.

[0:49:44] Dank.

[0:49:44] Dank u wel.

[0:49:48] Een herkenbare inbreng van collega Oosterhout.

[0:49:54] Ik heb nog een vraag bij die laatste motie en uw pleidooi om de energiekosten voor huishoudens te verlagen.

[0:50:05] De groengasbijmengverplichting en ETS2 verhogen met name de prijs van gas.

[0:50:10] voor huishoudens, maar ik hoor in de opties die mevrouw Oostraat noemt vooral elektriciteit, nettarieven en niet een verlaging van de energiebelasting op gas.

[0:50:23] Is het voor Pro denkbaar dat we wel ook die knop durven inzetten?

[0:50:28] Mevrouwe van Ooststraat.

[0:50:30] Dat is niet waar mijn fractie op zou willen sturen.

[0:50:33] Waar we met Prinsjesdag naar hebben gekeken is natuurlijk de stapeling van de energierekening.

[0:50:37] Daar is groen gas een onderdeel van, daar is ETS2 onderdeeld van, er zijn ook de nettarieven onderdeels van.

[0:50:42] En dat plaatje bekijkend hebben wij gewezen op een aantal opties en denkrichtingen voor de minister.

[0:50:47] En we hopen daar nog voor het Belastingplan duidelijkheid over te hebben.

[0:50:50] Meneer Gendis?

[0:50:52] Maar voorzitter, is dat een overweging vanuit klimaatoverwegingen?

[0:50:57] Of zit daar iets anders in de weg?

[0:51:00] Omdat de energiebelasting op met name gas is natuurlijk enorm gestegen de afgelopen tien jaar.

[0:51:05] In 2017 was het geloof ik nog 25 cent.

[0:51:07] Sinds 2019 verdubbeld, zei collega Kops.

[0:51:11] In 2023 was het nog 42 cent.

[0:51:13] En nu zitten we al in het belastingplan 2027 op meer dan 61 cent energiebelasting.

[0:51:18] En dan de btw er nog overheen.

[0:51:19] Etcetera, etcetera.

[0:51:21] Dus ik ben even op zoek van waarom niet die knop.

[0:51:25] Ik snap dat het niet de voorkeur is.

[0:51:26] Maar ik kan mijn collega wat beter toelichten van waar om niet.

[0:51:29] Want dan kunnen we daar ook rekening mee houden bij voorstellen.

[0:51:33] Mevrouw Van Oosterhout.

[0:51:35] Ja, het klopt inderdaad dat die belasting op gas is gestegen.

[0:51:39] Klimaat en duurzaamheid speelt zeker een overweging daar.

[0:51:42] En waar het ons om gaat is dat als we kijken naar de energierekening als geheel... hebben we nu een duidelijk beeld van hoe die stapeling eruit ziet.

[0:51:48] Nou, belasting is daar een onderdeel van.

[0:51:50] Hoe gaat dat zich verder ontwikkelen?

[0:51:52] Het is voor ons heel erg belangrijk dat die energierekening structureel omlaag gaat.

[0:51:55] En als je de gasbelasting verlaagt, is dat meer symptoombestrijding.

[0:51:58] Dus wij willen kijken, hoe kunnen we ervoor zorgen dat die energierekening structurel omlaagt gaat...

[0:52:03] De energierekening bij mensen ook daadwerkelijk omlaag brengen en de belasting op gas verlagen is daar voor ons geen wenselijke optie voor.

[0:52:14] Voorzitter, toch een belangrijke vraag wat ons betreft.

[0:52:16] Want ik hoorde mijn collega van Oosterhout ook herhalen dat ze zorgen heeft over wat deze wet gaat doen als het gaat om een lock-in met mes en de bio-industrie.

[0:52:24] We hebben net een nieuw rapport ook gekregen in opdracht van Urgenda dat bevestigt dat deze wet een doodlopende weg is, ook voor klimaat, omdat dit precies niet goed wordt geadduceerd.

[0:52:33] En ik lees in een nieuws kamerblief van het kabinet zelfs dat ze stevig inzetten...

[0:52:37] Letterlijk zeggen ze dat, op het stimuleren van groengas binnen de veehouderij.

[0:52:42] Dus het kabinet gaat mesvergisting flink opschalen.

[0:52:45] Deelt collega Van Oosterhout dat de huidige versie van de wet daarmee een financiële prikkel creëert om koeien meer op stal te houden, dat de schaalvergroting in de hand wordt gewerkt en dat ons energiesysteem afhankelijk wordt gemaakt van de bio-industrie in de huID.

[0:53:00] Mevrouw Van Oostershout.

[0:53:03] Ik deel inderdaad de zorgen van lid Kostitsch over de mogelijke lokking op mest.

[0:53:08] En vandaar dat we ook een amendement hebben ingediend en dus ook nog deze motie om te kunnen bijsturen als dat mogelijk is, als dat nodig is.

[0:53:16] Het rapport wat lid Kastitsch net aanhield, ken ik niet.

[0:53:19] Ik lees het graag.

[0:53:22] Lid Kasttsch?

[0:53:24] Ik zal het ook zo delen met de Kamer.

[0:53:25] Het lijkt me goed dat de hele Kamer het tot zich neemt voordat we overgaan tot stemmen.

[0:53:29] Want even teruggaan op de reactie van mijn collega.

[0:53:33] De waarborger die mijn collaga het over heeft, gaat over een evaluatiebepaling.

[0:53:37] Dus evalueren over een aantal jaar.

[0:53:39] Maar ja, in de tussentijd gaan er natuurlijk boeren alvast investeren in mesregisters.

[0:53:43] Banken zullen dit ook gaan stimuleren.

[0:53:47] Koeien zullen dan ook op stal worden gehouden.

[0:53:50] En dan moeten we dus over een paar jaar concluderen via zo'n evaluatie dat we inderdaad afhankelijker zijn geworden van de bio-industrie.

[0:53:56] Maar ja, dan zijn de investeringen al gedaan, dan hebben die koeien niet in de wijk kunnen zitten.

[0:54:02] Dus mijn vraag aan mijn collega Van Prooi is of zij toch over na willen denken dat we nu garanties creëren dat dit niet gaat gebeuren en dat we niet achteraf nog met de problemen zitten en boeren hiermee gaan opzadelen.

[0:54:18] Ik begrijp die vraag heel goed en vandaar ook onze motie waarin we dus al bij de openstellingsronde van de SD++ in 2027 die extra waarborgen willen.

[0:54:29] Mevrouw Muller.

[0:54:31] Ja, ik gaf natuurlijk net aan dat ik in principe welwillend kijk naar een motie waarbij we zeggen van nou laat het kabinet uitzoeken welke maatregelen allemaal getroffen kunnen worden.

[0:54:39] En ik haak even aan op het puntje op de buy-outbrouch en die heer Grimwitz noemde dat ook in een van zijn moties.

[0:54:45] En kijk ook naar de minister om te vragen of zij daar goed op kan reflecteren.

[0:54:49] Maar wat mij betreft, en ik hoop dat we ook daar naartoe gaan, is dat die buy-out, dat die eigenlijk op nul euro komt te staan.

[0:54:58] En dat we eigenlijk gewoon Nederlandse productie hebben en dat we niet die buyoutprijs hoeven te betalen.

[0:55:03] Daar moeten we vanuit gaan.

[0:55:04] En wat ik moeilijk vind als we zeggen we willen hem structureel verlagen, maar we gaan wel inzetten op geld waarvan we eigenlijk hopen dat we het niet krijgen.

[0:55:12] Ja.

[0:55:12] En zeg maar, ik vind het belangrijk, dat vindt mijn partij altijd, goede begrotingsregels, je houdt inkomsten uitgaven, hou je van elkaar gescheiden.

[0:55:18] En ik vind deze gewoon heel lastig om daar dan te zeggen, we willen iets structureel doen en gaan betalen met iets waarvan we hopen dat we het niet nodig hebben.

[0:55:25] Kunt u daarop reflecteren?

[0:55:26] Mevrouw Van Oostraat.

[0:55:28] Ja, ik begrijp heel goed wat de VVD hier zegt.

[0:55:32] Ik denk eigenlijk in het kader van wat er ook eerder in dit debat is gewisseld, mochten er toch opbrengsten zijn, dan zou mijn fractie graag zien dat die niet terugvloeien naar de algemene middelen, maar dat die wordt gestopt in de verduurzaming van huishoudens.

[0:55:42] En ja, ik heb hem opgenomen in de motie als een van de dekkingsopties, maar bijvoorbeeld ook ETS 2.

[0:55:49] Meneer Van den Berghe.

[0:55:51] Ja, voorzitter.

[0:55:53] Ik denk dat Pro hier eigenlijk twee dingen zegt.

[0:55:55] En het kan niet allebei waar zijn, want ze zeggen dat ze de huishoudens met energiearmoede willen ondersteunen.

[0:56:01] Daar ben ik natuurlijk mee eens.

[0:56:02] Maar ze wil daarbij niet de belasting op aardgas verlagen.

[0:56:06] Nou is het zo dat 75% van de mensen in energiearmoede, die woont in huizen die primair gasgestoot zijn.

[0:56:13] Dus hoe zijn die twee dingen met elkaar te rijmen?

[0:56:15] Je moet toch, als je die mensen wil helpen, dan moet je toch iets doen aan die belastingopgas.

[0:56:22] Voorzitter, er zijn een hele hoop manieren om de energierekening omlaag te brengen.

[0:56:26] Waar mijn fractie om gaat, is dat als je die energiebelasting op gas verlaagt... dat je dan structureel niks doet.

[0:56:31] Dat is dan een hele tijdelijke oplossing.

[0:56:34] Maar dan zitten ze volgend jaar weer precies in hetzelfde schuitje.

[0:56:37] Dus...

[0:56:38] Wat mijn fractie voorstelt is bijvoorbeeld, je zou kunnen nadenken om de nettarieven te dempen.

[0:56:42] Je zou kunnen voorstellen om nog verdere isolatiemaatregelen te nemen.

[0:56:47] Echt gericht te kijken van wat kunnen we nou doen om ervoor te zorgen dat deze huishoudens volgend jaar niet weer precies in hetzelfde schuitje zitten.

[0:56:54] En die energiebelasting verlagen op gas is gewoon een eenmalige oplossing die structureel niks doet.

[0:57:01] Meneer Van den Berghe.

[0:57:02] Ja, voorzitter, maar dat kan gewoon niet.

[0:57:04] En dan zou ik mevrouw van Oosterhout toch willen oproepen om gewoon toe te geven dat die oproeping om dan de energiearmoedige huishoudens te helpen gewoon niet waar is.

[0:57:13] Want we kunnen wel de netwerktarieven gaan dempen voor elektriciteit.

[0:57:18] Maar wat ik zei, de meeste huishoudens zitten in een aardgasgestoten huishouden.

[0:57:22] Dus dat heeft op die inkomensgroep helemaal niet zo'n grote impact.

[0:57:25] Dus als je die mensen wil helpen, dan heeft het ook geen zin om dat in te zetten op isolatie.

[0:57:30] Want ze wonen voor 75% in corporatiewoningen.

[0:57:33] Dus kortom, die mensen blijven gewoon net zo hard zitten waar ze nu zitten.

[0:57:36] En ik hoor daarbij geen oplossing van mevrouw Van Oosterhout hoe die mensen wel geholpen gaan worden.

[0:57:40] MevrouWanOosterhoud.

[0:57:41] Voorzitter, volgens mij is mijn fractie zo'n beetje elk debat bezig met precies dit onderwerp.

[0:57:46] Het tegengaan van energiearmoede doen we daar ook aan de lopende wand voorstellen voor.

[0:57:51] Dus dit vind ik een ver.

[0:57:55] Meneer Van der Berg.

[0:57:56] Dank u wel, voorzitter.

[0:57:57] Ik zou mevrouw Van Oogstra toch willen oproepen.

[0:57:59] Kijk nou eens naar die gasbelasting.

[0:58:01] Want we kunnen de belasting op elektriciteit naar beneden brengen.

[0:58:04] Dat zou kunnen.

[0:58:06] Maar ik hoop dat we het TNO-rapport hebben gelezen wat op Prinsjesdag uitkwam.

[0:58:11] Juist de mensen met de hoogste inkomens zitten in de geëlektrificeerde huishoudens.

[0:58:16] Dus als mevouw Van Hoogstra juist die belasting naar benede wil halen... dan helpt ze vooral de rijkere huishouden.

[0:58:22] MevrouWanOogstraat.

[0:58:24] Volgens mij is het heel duidelijk wat mijn fractie wil.

[0:58:26] Zorgen dat we een eerlijke verdeling hebben van de lasten.

[0:58:28] Zorg dat we eerlijker verdeling van de energierekening hebben.

[0:58:31] En we doen altijd voorstellen in lijn daarvan.

[0:58:35] Dit kost iets.

[0:58:36] U was al aan de beurt geweest, maar u wil nog een keer, neem ik aan.

[0:58:39] Nou, het is misschien nog even goed om te verduidelijken met elkaar.

[0:58:43] Maar misschien heeft Pro hier ook nog even tijd nodig om over na te denken, ook gezien het rapport.

[0:58:49] Mijn collega had het over SDE plus subsidies, waar zijn motie over heeft.

[0:58:56] Ik heb die motie gelezen.

[0:58:57] Het is een onderzoeksmotie die...

[0:59:00] ruimte biedt voor het kabinet om te interpreteren.

[0:59:02] Maar belangrijker nog, deze wet is straks gewoon een wet.

[0:59:05] Daar stemmen we als het goed is volgende week al over.

[0:59:07] Dus daarmee is er een zekerheid dat we de verkeerde kant op gaan.

[0:59:11] Tenzij er in die wet al wordt bijgestuurd.

[0:59:14] En zoals mijn collega van Pro weet, moties zijn in deze Kamer helaas niet zo heel veel waard.

[0:59:19] En zeker als het gaat om zulke belangrijke besluiten waarin we toch een groot risico lopen dat we vastlopen in de bio-industrie, dan moet mijn collega van PRO het toch met me eens zijn dat we die waarborgen echt voordat we over die wet gaan stemmen moeten hebben.

[0:59:34] Niet via een motie die alle kanten op geïnterpreteerd kan worden, maar dat werkelijk in de wet moeten hebben

[0:59:42] Voorzitter, ik ben heel erg benieuwd welke extra waarborgen lidkost iets dan nog wil zien of wil hebben.

[0:59:49] Ik denk wat wel belangrijk is, is om vast te stellen dat als je deze wet graag wil en mijn fractie zou voor deze wet kunnen stemmen, mits we straks een goede weging maken van de moties en amendementen, dat zullen we doen na de stemmingen, Dat je dan toch nu alvast stappen zou moeten nemen.

[1:00:04] Als de lidkosten nog andere ideeën heeft over welke moties...

[1:00:07] Nee, maar dat gaan we niet doen ook, niets gezien de tijd.

[1:00:08] Dus dat kan zo dadelijk aan de eigen termijn.

[1:00:11] Dan horen we u graag.

[1:00:00] doen na de stemmingen, dat je dan toch nu alvast stappen zou moeten nemen.

[1:00:04] Als de lidkost iets nog andere ideeën heeft over welke moties...

[1:00:07] Nee, maar dat gaan we niet doen ook, niets gezien de tijd.

[1:00:08] Dus dat kan zo dadelijk aan mijn eigen termijn.

[1:00:10] Dank u wel, mevrouw van Oosterhout.

[1:00:12] Dank je wel.

[1:00:14] Meneer Klos, hij spreekt namens Democraten66.

[1:00:18] Dankjewel, voorzitter.

[1:00:20] Memeer Vermeer, ik had u niet gezien, sorry.

[1:00:22] Ja, ik heb het al tien keer geprobeerd, maar ik zal even iets scherper dan doen dan.

[1:00:27] Want ik hoorde van mevrouw Oosterhout dat ze nogal bang is voor een lock-in risico voor de intensieve veehouderij.

[1:00:33] En ze wil zelfs de subsidies daarvoor beperken.

[1:00:38] Maar denkt mevouw Van Oosterhoout nou echt dat boeren koeien houden om geld te verdienen aan groen gas?

[1:00:46] MevrouWanOosterhoud

[1:00:48] Nou, voorzitter, we hebben in Denemarken gezien dat het wel degelijk kan leiden tot een intensivering van de veestapel.

[1:00:53] Dus voor ons is het gewoon heel belangrijk dat we daar waarborgen voor hebben.

[1:00:56] Vandaar deze motie.

[1:00:59] Meneer Van Weeg.

[1:01:01] Voorzitter, maar hoe ziet mevrouw Van Oosterhout dan in het licht van alle andere maatregelen die al genomen worden richting de veehouderij en een alsmaar krimpende veestapel?

[1:01:10] Terwijl de hoeveelheid mensen die groeit, dus de hoevelheid rioolslippen zo die stijgt.

[1:01:15] En vreest mevouw Van Оosterhoud daar geen lok in dan?

[1:01:20] MevrouWanOosterhuis.

[1:01:22] Een lock-in op rioolslippen voorzie ik niet per definitie als probleem.

[1:01:28] Voor ons is het vooral heel erg belangrijk dat, dat hebben we ook in de eerste termijn van dit debat gezegd, dat de stikstofplannen van dit kabinet en deze wet goed in samenhang gaan met elkaar.

[1:01:38] En dat is denk ik ook in het belang van de boeren, dat we geen tegengestelde prikkels krijgen.

[1:01:43] Meneer Klos, je bent nu erg aan de beurt.

[1:01:45] En niet maar de klos.

[1:01:47] Als het weer goed tijd loopt.

[1:01:48] Het is de eerste keer dat ik die hoorde trouwens.

[1:01:53] Voorzitter, meer groen gas maakt ons minder kwetsbaar voor de flipperkastprijzen van fossiel, minder afhankelijk van ongure regimes, verlicht de druk op het elektriciteitsnet en is goed voor het klimaat.

[1:02:04] De bijmengverplichting ondersteunt al deze doelen.

[1:02:07] En daarom steunt mijn fractie de wet en pleiten wij voor spoedige inwerkingstreding.

[1:02:11] Daar zijn ook praktische redenen voor.

[1:02:13] De wet is al te vaak en te lang uitgesteld.

[1:02:16] Producenten moeten weten waar ze aan toe zijn voordat ze investeren en energieleveranciers hebben ook duidelijkheid nodig.

[1:02:22] Een aantal van de zorgen die wij breed in deze Kamer hebben gedeeld over de uitwerking van de wet is na eerste termijn geadresseerd.

[1:02:29] En ik voeg daar in tweede termijn nog een aantal verzoeken per motie aan toe.

[1:02:33] Ten eerste...

[1:02:35] De Kamer, gehoord de beraadslaging, constaterende dat de bijmengverplichting voor groen gas invloed heeft op de energierekening van huishoudens.

[1:02:41] Overwegende dat verduurzaming van de energievoorziening hand in hand moet gaan met bescherming van de huishouden die mogelijke prijseffecten het hardst voelen en weinig mogelijkheden hebben om over te stappen op een alternatief.

[1:02:51] Overwegende dat eenmalige ramingen onvoldoende inzicht geven in de daadwerkelijke ontwikkeling van deze kosten.

[1:02:57] De bijmangverplichtiging als onderdeel van deze jaarlijkse integrale prognose energierekening mee te laten nemen in de verwachte ontwikking van de leveringsprijs.

[1:03:04] En bij de monitor energiearmoede uiteen te zetten.

[1:03:06] Welke maatregelen dan getroffen worden om kwetsbare huishoudens te beschermen.

[1:03:10] Gaat over tot de orde van de dag.

[1:03:13] En voorzitter, als we huishouden en bedrijven vragen om bij te dragen aan de opschaling van groen gas.

[1:03:18] Dan moet ook helder zijn wat Nederland daarvoor terugkrijgt.

[1:03:21] En daar zit nog een probleem.

[1:03:22] Want Europees groengas kan meetellen voor onze bijmengverplichting.

[1:03:26] Verschillende landen zijn bezig met een bijmangverplichtig.

[1:03:29] Maar we willen uiteindelijk één sterke Europese markt voor groen gras.

[1:03:32] Met heldere regels, een gelijk speelveld.

[1:03:34] en ook zekerheid over de klimaatwinst.

[1:03:36] En daarom hebben we de volgende motie.

[1:03:38] De Kamer gehoord de beraadslaging, constaterende dat Nederland met een nationale bijmengingsverplichting inzet op de opschaling van groen gas, constatierende dat verschillende Europese landen ook werken aan de introductie van een bijmenningsverpflichting, waaronder Frankrijk, Duitsland en Ierland, overwegende dat een grotere Europese markt kan bijdragen aan snellere opschalen, lagere kosten en een gelijk speelveld, verzoekt de regering om zich samen met gelijkgezinde lidstaten in de Europees Verband in te zetten

[1:04:02] voor een Europese bijmengverplichting groen gas.

[1:04:05] Dat gaat over tot de orde van de dag.

[1:04:14] Kort een vraag over die laatste motie, want die staat een beetje haaks op mijn bijdrage, dat zei van ja in Nederland kunnen we mogelijk niet voldoende capaciteit bieden en of we worden weggedrukt door invoeding vanuit andere Europese lidstaten.

[1:04:28] Wat zou deze Europese verplichtingen

[1:04:31] daaraan oplossen.

[1:04:34] Meneer Klos.

[1:04:35] Voorzitter, wat die Europese verplichting doet is dat het een grotere markt creëert voor groen gas.

[1:04:39] Ik denk dat de omstandigheden voor groengasproductie in Nederland vrij positief zijn en dat wij dus een grote bijdrage kunnen leveren op een Europese markt en dat de vooruitzichten voor Nederlandse producenten daarmee dus verbeteren.

[1:04:51] Dankjewel.

[1:04:53] Zijn er geen interrupties?

[1:04:55] Wil hij gaan spreken of kan hij interrumperen?

[1:04:58] Dat was één interruptie.

[1:04:59] U bent wel de kampioen interrupties vandaag.

[1:05:01] Nou ja, de heer Klost stelt iets voorzitter waar ik eigenlijk wel een vraag mee heb.

[1:05:05] We hebben toch de Renewable Energy Directive die al hernieuwbare brandstoffen afdwingt.

[1:05:11] Wat zou dit dan nog toevoegen aan die RET 2 dan wel 3?

[1:05:15] Ja klopt, maar die ziet niet specifiek toe op groen gas.

[1:05:18] En ik denk dat als we willen komen bij het Europese doel van nu 35 BCM groen gast.

[1:05:22] Dat daar Europees breed ook beleid op gemaakt moet worden.

[1:05:25] Maar nogmaals, ik zeg het ook.

[1:05:27] Omdat ik graag wil dat de klimaatwinst in Nederland wordt gerealiseerd, maar dat ook de markt voor Nederlandse producenten positiever zal zijn.

[1:05:33] Daar is deze motie op gerecht.

[1:05:35] Dankjewel.

[1:05:36] We hebben antwoorden, meneer Kops.

[1:05:40] Ja, voorzitter, over volgens mij de eerste motie.

[1:05:42] Als ik het goed heb begrepen, wordt daarin opgeroepen eventueel te komen tot maatregelen om kwetsbare huishoudens te beschermen, als ik het juist heb.

[1:05:51] Aan wat voor maat regelen denkt de heer Klos vanzelf?

[1:05:55] Meneer Klos.

[1:05:57] Voorzitter, dat kunnen alle maatregelen zijn die energiearmoede beperken.

[1:06:02] Dat kan zitten in verduurzaming.

[1:06:04] Het kan zitten een verlaging van de belasting op elektriciteit.

[1:06:07] Maar daar valt met mij breed over te praten wat de mogelijkheden zijn om dat te doen.

[1:06:11] We hebben gezien dat in de jaren 2019 tot 2023 de energie-armoeden is gedaald in Nederland van 10 tot 4 procent.

[1:06:20] Maar in 2024 en 2025 is die gestegen tot 6 procent en is daar gebleven.

[1:06:25] Dat is een zorgelijke ontwikkeling.

[1:06:27] En ik vind dat wij de instrumenten die we hebben als Kamer moeten gebruiken om dat te verminderen.

[1:06:33] Ja voorzitter, maar wat ik niet hoor volgens mij is de energiebelasting op gas.

[1:06:37] Die is de afgelopen jaren gestegen en gestegen.

[1:06:40] En dit jaar ten opzichte van 2019 meer dan verdubbeld.

[1:06:45] En volgend jaar gaat die weer omhoog.

[1:06:47] Is D66 er dan toe bereid om dat aan te pakken als dat dan blijkbaar het probleem is.

[1:06:52] Om die energie belasting op gras niet te verhogen maar te verlagen.

[1:06:56] Volgens mij heeft de heer Kops in dit debat iets belangrijks gezegd.

[1:06:59] Dus die energiecontracten, een vaste vorm daarvan, is binnen één jaar de prijs met 800 euro gestegen.

[1:07:05] Dat valt niet te verklaren door verduurzamingsbeleid, dat valt te verklagen door de situatie in de wereld, door de sluiting van de straat van Hormuz, door het beginnen van een roekeloze oorlog door Donald Trump.

[1:07:15] Als wij willen dat wij ons beter kunnen beschermen tegen dat soort instabiliteit, dan zullen we minder gas moeten gebruiken.

[1:07:22] En daarom stel ik maatregelen voor die het aantrekkelijker maken om iets anders te gebruiken dan gas.

[1:07:29] Meneer Kops.

[1:07:30] Ja, voorzitter, dat klinkt natuurlijk allemaal heel leuk... maar we hebben het nu over de betaalbaarheid.

[1:07:33] Concreet wat mensen thuis betalen.

[1:07:36] En dan hebben we het heel simpel over gas.

[1:07:39] Voorzitter... als D66 iets wil doen aan die energieprijzen... of aan de energierekening... specifiek aan gas... hoe kun je dan instemmen met een wet...

[1:07:49] die gas gewoon volgend jaar al, als het aan de minister ligt, duurder maakt.

[1:07:54] Leg dat eens uit aan de mensen thuis.

[1:07:55] U wilt iets doen aan de betaalbaarheid, kwetsbare huishoudens helpen... maar u gaat waarschijnlijk gewoon voor deze wet stemmen... waardoor gas nog duurde wordt.

[1:08:03] Dat kan toch niet?

[1:08:05] Voorzitter, de reden dat ik dat doe is dat ik wil dat Nederland minder afhankelijk wordt van fossiele import.

[1:08:11] Ik snap dat de PVV daar zich geen zorgen over maakt, maar dat is de boosdoener als het gaat om de stijging van de gasprijzen.

[1:08:18] En dus moeten we er alles op alles zetten dat dat gaat lukken en daar is dit één van de instrumenten voor.

[1:08:24] Meneer Ginders?

[1:08:27] Ja, mijn voorzitter.

[1:08:28] Toch nog aanvullend op collega Kops.

[1:08:31] Kijk, de prijselasticiteit en het gedragseffect... wat je van de energiebelasting op gas mag verwachten... is denk ik door heel veel huishoudens al geïnternaliseerd en ingeboekt... door te gaan isoleren of whatever.

[1:08:45] En als ze niet hebben geïsoleerd, heeft dat vaak ook te maken met... niet in een woning wonen waar je dat zelf kan doen... en je afhankelijk bent van de verhuurder of met een aantal andere zaken.

[1:08:54] Maar die gasprijs is al een enorme incentive.

[1:08:57] Hoe principieel ligt het dan...

[1:08:59] om die energiebelasting op gas wel als middel te pakken.

[1:09:04] Zeker als we bijvoorbeeld groengas bijmengen, het voor huishoudens minimaal drie, misschien wel zes centen per kub bijgemengd gas in het eerste jaar verhoogt.

[1:09:16] Meneer Klos.

[1:09:18] Voorzitter, ik geloof dat de vraag is hoe principieel de discussie is.

[1:09:23] Ik ben pragmatisch.

[1:09:23] Met mij valt altijd te praten over een pragmatische oplossing.

[1:09:26] Maar ik zie de pragmatische oplossing in het zowel verduurzamen en dus isoleren van woningen.

[1:09:31] Daar kunnen we corporaties ook de ruimte toe geven.

[1:09:34] Als het aantrekkelijker maken om een alternatief voor gas te gebruiken.

[1:09:38] Dat lijkt mij de beste route.

[1:09:40] En ik zie dat dus ook als de meest pragmatisch route.

[1:09:42] Dus u vraagt naar de principes, die liggen voor mij daar.

[1:09:47] Meneer Gerbers.

[1:09:48] Ja, maar voorzitter.

[1:09:49] Volgens mij hebben we de afgelopen jaren al, tegen de zin van de heer Kopsin, behoorlijk effectief...

[1:09:56] De belasting op elektriciteit relatief verlaagd.

[1:10:00] De belastingen op aardgas enorm verhoogd.

[1:10:03] Een machineel programma isolatie opgezet.

[1:10:06] Afspraken, dwingende afspraaken met woningcorporaties gemaakt die wettelijk ook verankerd zijn.

[1:10:11] Dat geldt ook voor andere verhuurders.

[1:10:14] Alles is al opgericht op het duurzame maken van de gebouwde omgeving.

[1:10:19] En de belasting op gas is al torenhoog.

[1:10:22] Het leidt nu eerder tot het uitzetten van de kachel dan nog eens proberen het huis nog verder te verduurzamen.

[1:10:28] En hebben we dan niet een niveau bereikt waarop je ook weer misschien je eigen pragmatische principes tegen het licht moet houden van, is het nou echt wel zo verstandig om die aardgasbelasting nog verder op te voeren?

[1:10:43] Kamerleden, ik wil toch zeggen dat je zelf die tijd bepaalt.

[1:10:47] Van vijf tot zeven is belachelijk kort voor een tweede termijn van de wetgevingsoverleg met zoveel spreektijd en moties en interrupties.

[1:10:53] Maar hou het kort en bondig.

[1:10:57] Ik wil toch voorstellen of de minister het een en ander schriftelijk kan beantwoorden.

[1:11:01] Alleen maar appreciatie op de moties gaat geven, want anders gaan we het gewoon niet redden.

[1:11:05] Meneer Kloos, aan u het woord om te beantworen.

[1:11:10] Ja, voorzitter.

[1:11:11] Wat mij betreft hebben we de tax bereikt wat betreeft onze fossiele import.

[1:11:14] Die hebben we gewoon niet snel genoeg afgebouwd.

[1:11:16] En zolang die blijven staan, zal die prijs blijven stijgen.

[1:11:19] En ik denk dat dat het belangrijkste bewijs is dat de heer Kops vandaag heeft gegeven dat die prijzen in één jaar met 800 euro stijgt.

[1:11:25] En dus dat we alles moeten doen om dat naar beneden te brengen.

[1:11:28] Dus als u vraagt waar is de rek uit, dan is het wat mij betereft het feit dat we nog steeds zo fossiel afhankelijk zijn.

[1:11:35] Meneer Vermeer, die heb ik u wel gezien.

[1:11:38] Ja, voorzitter, want de heer Klos schetst een soort wensbeeld door te zeggen... ...ja, we moeten alternatieven aantrekkelijker maken.

[1:11:47] Maar ik ben zelf van gas afgegaan.

[1:11:49] Ik weet hoeveel dat kost.

[1:11:51] En een gemiddeld huishouden kan dat gewoon helemaal niet betalen.

[1:11:55] Terwijl die belastingen toenemen.

[1:11:57] En het ook nog zo is dat alle mensen met geld die hierin investeren... ...en die hun gasleiding net als ik eruit laten trekken... ...zorg ervoor dat de netwerkkosten bij diegenen die overblijven nog hoger worden.

[1:12:09] Vindt de heer Klos niet dat we dat systeem dan ook een streep onder moeten zetten en zeggen die netwerkkosten gaan niet omhoog.

[1:12:17] Alles wat we nu nog doen waardoor er minder gebruikers op het net zitten, die moeten dan maar betaald worden door de overheid op de een of andere manier.

[1:12:25] Maar niet door die huishoudens die met gas blijven zitten.

[1:12:29] Ik vind dit een heel reëel probleem.

[1:12:31] Ik denk dat we niet in dit debat 1, 2, 3 moeten zeggen we hebben een deal en zo gaan we het doen.

[1:12:36] Maar ik vind dit ein heel reël probleemprobleem en ook reëal om over verder te praten.

[1:12:42] Meneer Van der Berg, Jaar 21.

[1:12:46] Dank u wel, voorzitter.

[1:12:47] Ik moet zeggen, ik heb eigenlijk gewacht met vijf minuten voor het debat om de spreektekst af te ronden.

[1:12:53] Omdat ik ook nogal heel nieuwsgierig was hoe dit debat überhaupt zijn wending zou krijgen.

[1:12:58] We hebben natuurlijk met z'n allen de eerste termijn meegemaakt en ik denk dat die niet mals was.

[1:13:03] Ik denk dat daar heel veel kritiek was vanuit de Kamer en dat er eigenlijk een soort van letterlijke minderheidspositie vanuit het kabinet ontstond.

[1:13:10] Waar denk ik wel een minister zat die de wet verdedigde alsof er een meerderheid zat.

[1:13:16] En ik vond dat toch wel heel bijzonder om dat zo mee te maken, voorzitter.

[1:13:21] Ik denk ook op hele specifieke vragen waarin wij voegen naar de betaalbaarheid.

[1:13:25] En de heer Ginwis zegt het nu net zelf ook al.

[1:13:27] Wat moeten die mensen op het gegeven moment nog doen?

[1:13:29] Zeker de mensen in de corporatiewoningen die dus last hebben van energiearmoede.

[1:13:33] Ja, die hebben niks aan een verlaging van de netwerktarieven.

[1:13:36] Die hebben ook niks àn verlaging

[1:13:38] Tarieven op het gebied van elektriciteit hebben te maken met een hele hoge rekening.

[1:13:43] En ook in die eerste termijn kwam daar, teleurstellend ook, geen goed antwoord van de minister op hoe we dat nou gaan bijpakken.

[1:13:51] Dus dat wil ik toch wel even gezegd hebben.

[1:13:53] Desondanks, vanuit het jaar 2020 dachten wij ook van hoe kunnen wij hier nou nog pragmatisch in meedenken.

[1:13:58] Wellicht zijn er mogelijkheden om ons iets meer comfort te geven dan met amendementen.

[1:14:04] Maar in ieder geval dat deze wet beter gemaakt had kunnen worden.

[1:14:07] Dus wij zijn niet aan zich tegen groen gas, maar dit is gewoon een draak van een wet.

[1:14:11] En ik wil toch wel echt hier gezegd hebben dat als dit een uitstekende wet was geweest, dat wij best wel hadden kunnen overwegen om gewoon voor te zijn.

[1:14:20] Maar vanuit de houding van het kabinet kunnen wij dat gewoon nu toch niet verkopen.

[1:14:25] Ik wil toch gezegd hebben dat ik dat dan wel jammer vind, voorzitter.

[1:14:29] Want voor ons is gewoon hetgene wat voorop staat hierin, dat is echt in eerste leveringszekerheid en ten tweede de betaalbaarheid.

[1:14:36] Onze zorgen op het gebied van die leverings zekerheid voor de warmtekrachtkoppelingen, die zijn niet weggenomen.

[1:14:43] Het heeft natuurlijk ook een relatie tot de glastembouw.

[1:14:46] Die zorgen zijn ook niet weGGENOMEN voor één jaar

[1:14:49] 51 miljoen euro beschikbaar stellen, terwijl die verplichting wel jarenlang doorloopt, dat past wat ons betreft niet.

[1:14:56] Dan moet het kabinet met een voorstel komen voor het belastingplan hoe de komende jaren dan gedekt worden.

[1:15:02] Want anders kom je gewoon simpelweg weer op die investeringsbereidheid uit van de sector.

[1:15:07] En dat is wat het kabinet er weer niet wil.

[1:15:08] Dus ik heb soms moeite om te begrijpen hoe het kabinent nou opereert in dit punt.

[1:15:14] En ten tweede over de betaalbaarheid.

[1:15:15] We hebben de eerste termijn afgerond en de tweede termijn uitgesteld vanwege het rapport van TNO, wat moest komen op Prinsjesdag.

[1:15:22] Die hebben we ontvangen.

[1:15:24] Ja, er staat gewoon een enorme verhoging van de energiekosting in weergegeven.

[1:15:28] En dat komt door de groengasbijmenverplichting, dat komt de ETS2, dat kommt door de hogere netwerktarieven.

[1:15:34] Is daar een antwoord op vanuit het kabinet?

[1:15:37] Nee.

[1:15:38] Dus is dan onze zorg gedekt dat de betaalbaarheid voor de huishoudens voorop staat?

[1:15:43] Nee.

[1:15:44] En dat vind ik toch echt voor ons wel zo'n groot bezwaar.

[1:15:48] Dat wij heel veel moeite zullen hebben om op deze manier met de wet akkoord te gaan.

[1:15:53] Uiteraard komen er nog amendementen en moties, daar zullen wij ook zeker naar kijken.

[1:15:57] Maar voorzitter, als we zoveel spreken als Kamer over die hoge prijzen, over de levingszekerheid, over betaalbarheid...

[1:16:03] ...en daar wordt dan even niks aan gedaan... ...in ieder geval niet op manieren die ook echt impact hebben... ...op de mensen die al in problemen zitten... ...ja, dan gaan wij dat gewoon niet doen.

[1:16:15] Ik ga afronden, voorzitter.

[1:16:17] Ik heb op de valreep nog een amendement ingediend.

[1:16:20] Dat is amendement nummer 23.

[1:16:23] Die gaat over het halveren van de doelstellingen.

[1:16:27] Waarom?

[1:16:28] Dan halvereren we in principe ook waarschijnlijk de kosten voor de huishoudens...

[1:16:32] Dat lijkt mij een goede stap om in ieder geval toch meer tegemoet te komen aan die gestegen lasten van inwoners.

[1:16:39] En dan heb ik een motie, voorzitter.

[1:16:41] De Kamer hoort de beraadslaging.

[1:16:42] Constateren dat deze wet toezit op een groeipad naar 0,84 biljoen kubieke meters groen gas.

[1:16:49] Constateren dat in de begroting van het mistier van klimaat en groene groei 2017 een beleidsdoel is opgenomen voor 2 bcm groen gas.

[1:16:56] Overwegen dat onzeker is of het doel uit de bijenmeerverplichting gehaald zou worden.

[1:16:59] Verzoekt de regering geen hoger beleids doel voor groengas op te nemen.

[1:17:03] Dan waar de bijmenverplichting naar streeft, gaat over tot de orde van de dag.

[1:17:06] Dank u wel.

[1:17:07] De Kamer hoort de beraadslaging, constatering dat de bijenmenverpflichting groen gas leidt tot een nog verdere stijging van de kosten voor huishoudens.

[1:17:13] Overwegend dat een hogere energierekening het risico op energiearmoede verder vergroot.

[1:17:18] Overwegen dat de energierekening van huishouden de komende jaren naar verwachting verder zal stijgen door verschillende beleidskeuzes.

[1:17:23] Verzoekt de regering jaarlijkste gevolgen van de bij men verplicht in groen gras, ETS 2 en andere beleids keuzes voor de energie rekening van huizenhouders en de ontwikkeling van energie armoede te evalueren.

[1:17:33] de Kamer hierover te informeren en zo nodig maatregelen voor te stellen om deze gevolgen te beperken.

[1:17:42] Overwegen dat warmtekrachtkoppelingen een belangrijke bijdrage leveren aan de leveringszekerheid en het ontlasten van het elektriciteitsnet.

[1:17:49] Constateren dat koststijgingen, waaronder die door de bijmenverplichting groen gas, de inzet van WKK's onder druk kunnen zetten.

[1:17:55] Verzoek de regering de gevolgen voor het beschikbare WKK-vermogen te monitoren.

[1:17:59] En tijdig maatregelen te nemen wanneer de levering zekerheid hierdoor in gevaar komt.

[1:18:03] En gaat over tot de orde van de dag.

[1:18:06] En dat dank u wel, voorzitter.

[1:18:07] Dank u wel meneer Van der Berg voor je inbreng aan ons jaar 21.

[1:18:10] Dan gaan we nu naar het kost iets.

[1:18:13] Danku wel voorziter.

[1:18:14] Mijn collega Esther Owen is vandaag met de landbouwcommissie op bezoek in Brussel.

[1:18:18] Dus vandaar dat ik even haar plek overneem.

[1:18:21] In de eerste termijn zeiden we het ook al en ik vind het heel belangrijk om het nogmaals te benadrukken.

[1:18:25] De Partij voor de Dieren vindt het ontzettend belangrijk dat we de klimaatcrisis aanpakken.

[1:18:30] dat we onze afhankelijkheid van fossiele brandstoffen afbouwen en dat we van het gas afkomen.

[1:18:36] En daar staan wij volledig achter.

[1:18:38] Maar wat je niet moet doen, is dat je onze energievoorziening in plaats daarvan afhankelijkt van de bio-industrie, van mest, van de import van veevoer.

[1:18:47] Wat je ook niet moet doen is dat je schaalvergroting van veehouderijen in de hand werkt.

[1:18:52] Dat is precies wat er met deze wet gebeurt.

[1:18:54] Banken zeggen nu al tegen boeren, met 400 koeien is een mesregister financieel niet interessant.

[1:19:01] Vanaf 500 koeiden gaat het pas renderen.

[1:19:04] Deze weg helpt de dieren niet, het milieu niet en uiteindelijk ook het klimaat niet.

[1:19:08] Dat blijkt ook uit het rapport van het onderzoeksbureau Calavasta in opdracht van Urgenta, daar had ik het net over.

[1:19:14] We ontvangen graag ruim voor de stemmingen een reactie van de minister op dit rapport en ik geef het graag mee met de bodem.

[1:19:23] We wachten heel even op de boden en dan maakt het ook deel uit van de beraadslaging zodra die minister overhandigt.

[1:19:28] Ga die rustig even door, omdat we een tijdnood zitten.

[1:19:30] Ga hij maar gewoon door.

[1:19:31] Ja, oké.

[1:19:33] Voorzitter, de minister deed in de eerste termijn alsof er niets aan de hand was.

[1:19:37] Ze zegt dat slechts een deel van de mest vergist hoeft te worden.

[1:19:40] De mestvergisting gecombineerd kan worden met weidegang.

[1:19:43] Dat het kabinet het behoedzaam aanpakt.

[1:19:46] Dat er verschillende manieren zijn om een groen gas te stimuleren.

[1:19:50] En dat het niet alleen maar via mestvergesting moet.

[1:19:53] Maar in een Kamerbrief van 11 september lees ik toch echt iets heel anders.

[1:19:57] Daar staat, en ik citeer, het kabinet zet daarbij stevig in op het stimuleren van groengasproductie binnen de veehouderij.

[1:20:05] Door in de voorgenomen bijmengverplichting op ketenemissiereducties te sturen, wordt mesvergisting op basis van dagversermest gestimuleerd.

[1:20:14] Kan de minister er alsjeblieft niet meer omheen draaien en herkennen dat het kabinet volop inzet op de opschaling van mesvergesting?

[1:20:21] Ook met deze wet.

[1:20:23] Letkostjes, kan die even...

[1:20:25] uw spulletjes overhandigen aan de bode.

[1:20:27] Dank u wel, meneer de Bode.

[1:20:32] Ja, dat was het rotbord.

[1:20:34] Voorzitter, mijn collega van Pro vroeg net welke waarborgen wij willen zien.

[1:20:39] In de praktijk zien we nu al jaren de trend dat weidegang afneemt... en koeien steeds vaker permanent op stal staan.

[1:20:45] Inmiddels komt één op de drie koeie nu al nooit naar buiten.

[1:20:49] En daarom hebben wij gezegd... we willen eerst de kabinetsplannen zien voor een dierwaardige veehouderij... voordat we over deze wet kunnen besluiten.

[1:20:57] In middels hebben we de ANVB over diervaardigeveehouden gezien...

[1:21:01] En daar zit geen enkele waarborg in voor de weidegang.

[1:21:04] Koeien krijgen geen recht om naar buiten te gaan.

[1:21:07] En als je vervolgens wel een enorme financiële prikkel creëert om mest op te vangen en te vergisten, dan weet je toch wat er gaat gebeuren.

[1:21:15] Dat zeg ik ook maar even tegen al deze partijen hier.

[1:21:18] Een mestvergister kost al gauw 500.000 tot meer dan 2 miljoen euro.

[1:21:22] Als een boer zo'n investering doet, moet die investering snel worden terugverdiend.

[1:21:27] Dat lukt het best als je koeien zoveel mogelijk op stal houdt, zodat de mes kan worden opgevangen door een vergister.

[1:21:33] Deze wet creëert dus een grote financiële prikkel voor boeren om koeie meer op stal te houden.

[1:21:38] En de kabinetsplannen voor een dierwaardige veehouderij bieden geen enkele waarborg om dit tegen te gaan.

[1:21:43] Ik zie dat deze minister deze wet heel snel door de Kamer wil krijgen.

[1:21:47] Maar vertel dan wel het eerlijke verhaal.

[1:21:49] Ik vraag haar hier alsnog op te reflecteren.

[1:21:52] We moeten als Kamer nog fundamenteel met elkaar debatteren over de toekomst van de landbouw.

[1:21:57] En Remco zei het al, neem die bocht nou in één keer, anders blijft iedereen maar vastlopen.

[1:22:02] Niet eerst allerlei nieuwe investeringen stimuleren om vervolgens over een paar jaar te moeten constateren dat boeren opnieuw vastzitten met hoge schulden, terwijl de problemen niet zijn opgelost.

[1:22:12] Het kabinet zegt continu dat landbouwopgaven integraal te willen aanpakken.

[1:22:19] En dat is supergoed, maar dan moet je dat ook echt laten zien.

[1:22:23] Dus niet zonder dat we een fundamentele discussie over de toekomst van de landbouw hebben gevoerd... nu al mesvergisting enorm gaan opschalen.

[1:22:31] Maar in plaats daarvan kiezen voor een gezonde landboud in samenhang met klimaat en dierenwelzijn.

[1:22:36] Tot slot, we moeten niet de fout maken om nu als Kamer in te stemmen met een route... waarvan we later gaan constateren dat we het zorgvuldiger en meer in samenhangen hadden moeten doen.

[1:22:47] Dat boeren tonnen of miljoenen investeren en met hoge schulden verder klem komen te zitten...

[1:22:51] En dat steeds meer koeien nooit meer in de wijs staan, maar opgehokt.

[1:22:55] We stemmen volgende week over deze wet.

[1:22:57] En deze wet biedt geen enkele garantie tegen afhankelijkheid van de bio-industrie en voor dierenwelzijn.

[1:23:02] Sterker nog, de bijmengverplichting is sterk afhankelijk van de mesvergisting.

[1:23:06] Daar gaan moties niets aan veranderen helaas.

[1:23:10] En evaluaties over een paar jaar als de mes vergisting en de bio industrie al zijn gestimuleerd.

[1:23:18] Die gaan daar ook helaas niks aan veranderen.

[1:23:20] Dank u wel.

[1:23:21] Dank u wel.

[1:23:22] Lid Korsies namens de emmering van de Partij voor de Dieren.

[1:23:25] Meneer Vermeer, even een interruptie.

[1:23:27] Ja, voorzitter.

[1:23:27] Als ik dit allemaal zo hoor, mag ik dan ook daaruit opmaken dat de eerste volgende keer dat wij een motie indienen om meer dierlijke mest in plaats van kunstmest op de grond toe te passen door boeren, dat de Partijk voor de Diren dit gaat steunen?

[1:23:42] Lidkorsies.

[1:23:44] Voorzitter,

[1:23:45] Het gaat erom dat we veel te veel mest hebben hier in Nederland.

[1:23:49] Dat weten we allemaal, daar komen we in problemen door.

[1:23:53] En deze wet stimuleert dat eigenlijk.

[1:23:55] Het stimuleerd de bio-industrie en maakt ons afhankelijk van de bio industrie voor onze energievoorziening.

[1:24:01] En dan wordt dat dan groen genoemd.

[1:24:03] Ik heb al net uitgebreid onderbouwd waarom dat niet groen is.

[1:24:07] Er ligt ook een rapport over in opdrachten van Urgenda.

[1:24:10] Het is slecht voor het dierenwelzijn, het is slech voor het milieu, het slecht is voor gezondheid.

[1:24:15] En uiteindelijk is het geen oplossing voor klimaat.

[1:24:18] Dit is echt een hele grote fout als de Kamer deze weg inslaat en dat wil ik vooral benadrukken.

[1:24:26] Dit gaat eigenlijk buiten de orde raken.

[1:24:28] Laten we daarvoor waken.

[1:24:31] We gaan even schorsen tot mevrouw Müller, alstublieft.

[1:24:38] En ik ga het ook maar bij één interruptie houden om het te bespoedigen.

[1:24:41] Maar kijk, de VVD is door de Partij van de Dieren wordt de hele tijd weggezet als de fossiele VVd.

[1:24:46] En heel mijn inzet van de Vvd is om de afhankelijkheid van fossiele import te verminderen.

[1:24:52] En ik vind het dan heel gek dat op een moment als we een instrument hebben waarbij we dat kunnen doen en waarbij wij een gedeelte kunnen verduurzamen.

[1:25:00] Want ik vraag me dan af in welke andere

[1:25:03] Opties schetst de Partij van de Dieren dan wel.

[1:25:06] Want er zijn gewoon heel veel sectoren, er zijn heel veel plekken waar hectarificatie niet kan.

[1:25:10] Dus we zullen altijd afhankelijker blijven van moleculen.

[1:25:12] Hoe gaat de Parti van de Lieren dan die moleculi verbeteren?

[1:25:15] Gaan we dat doen met groene waterstof waar man van we weten nog heel ver weg zit?

[1:25:18] Nu ligt er een instrument op tafel waarbij we wel degelijk afhankelijkheid van import van fossiele brandstoffen kunnen verminderen.

[1:25:24] En daar is dan de Partie van de Vieren radicaal tegen.

[1:25:26] Ik vind dat bijzonder dat de bedekten daar even bij gezegd hebben.

[1:25:29] Eén keer kan het een slip of the tongue zijn, maar je zei vier keer partij van de dieren, dus partij voor de dier.

[1:25:34] Dus dat is de grond dat u dat weet.

[1:25:35] En ook voor de handelingen.

[1:25:37] Dit kost iets.

[1:25:38] Ja, voorzitter.

[1:25:39] Het is inderdaad het fossiele VVD helaas.

[1:25:42] En dit is dus geen weg vooruit.

[1:25:44] Als je er niet voor hebt gezorgd dat het een integraal plan wordt, dan kom je tegenaan dat de klimaatproblemen niet worden opgelost, dat de milieuproblemen verergen en dat je dieren ophokt.

[1:25:54] Dat zijn de conclusies.

[1:25:56] Daarom hebben milieu- en natuurorganisaties... en dierenwelzijnsorganisatie ook de Kamerleden gemaild... om hier echt niet op door te gaan.

[1:26:04] Dit is geen oplossing voor klimaat zoals de wet er nu ligt.

[1:26:07] Wij hebben gezegd welke garanties we willen in de wet.

[1:26:10] Geen moties, geen evaluaties over een paar jaar... want nu moeten we echt kiezen.

[1:26:14] We hebben lang genoeg vooruitgeschoven en geitenpaadjes gezocht... en halve oplossingen die uiteindelijk niet bleken te werken gesubsidieerd.

[1:26:24] Dit is echt een verkeerde weg.

[1:26:26] Je moet nu goed borgen dat dierenwelzijn er goed in zit, gezonde landbouw en klimaat.

[1:26:31] De minister wil dat er minimaal, want ze moet zich goed kunnen voorbereiden op de appreciatie van de moties, 20 minuten geschorst worden.

[1:26:37] Dat wordt tot 1845, kwart voor zeven.

[1:26:40] En het blijft er ook met name bij dat de appreciatie en de rest kan de minister schriftelijk beantwoorden.

[1:26:47] Succes mevrouw de minister en tot kwart van zeven, ciao.

[1:45:10] Van de moties begint u dadelijk, als het kan.

[1:45:13] Prima, voorzitter.

[1:45:13] Ik ben in uw handen.

[1:45:15] Ik zou anders zijn begonnen met in ieder geval twee vragen die nog uit de eerste termijn waren overgebleven.

[1:45:21] Misschien kan ik daar antwoord op geven.

[1:45:23] Dan de motie en dan appreciëren en dan de rest.

[1:45:26] En de amendementen.

[1:45:27] Er zijn nog twee amendementjes gewijzigd.

[1:45:29] De 1 en 22 en 23 is er nu.

[1:45:30] Doe ik.

[1:45:31] Alsjeblieft, mevrouw de meester.

[1:45:32] Zeker, dank u wel voorzitter.

[1:45:35] Voorzitter, dank.

[1:45:35] En ook vandaag weer uit de inbreng van de leden worden denk ik alle hoeken van het speelveld geschetst.

[1:45:43] We willen wel groen gas, maar we willen ook voldoende zekerheid als we mensen vragen om te investeren.

[1:45:49] We willen reststromen benutten zonder een lock-in te creëren.

[1:45:52] We willen investeren in onafhankelijkheid, maar zonder ook de huishoudens daar te zwaar mee te belasten.

[1:45:58] En we willen er ook voor zorgen dat we binnen al deze kaders van het speelveld blijven.

[1:46:05] Daarom kiezen we ook een heel behoedzaam pad.

[1:46:09] En ik hoop dat we met een heel aantal van de moties en amendementen die de leden hebben ingediend, dat ook nog eens kunnen verankeren.

[1:46:17] Dus ik hoop ook dat alle leden zullen meewegen in hun uiteindelijke oordeel.

[1:46:22] Dat we ook echt ons best doen om de zorgen recht te doen die er zijn geschetst.

[1:46:28] Dan kom ik bij de beoordeling van de amendement.

[1:46:30] Er zijn inderdaad een paar nieuwe amendement ingedient naast degenen die al zijn ingedien.

[1:46:35] En ik wil nog dank uitspreken aan de heer Grimwis, die ook zijn verantwoordelijkheid neemt voor de uitvoerbaarheid van het wetgevingsstelsel dat we met elkaar maken.

[1:46:43] Dat is gewoon ongelooflijk belangrijk.

[1:46:46] Appreciatie van amendement nummer 21 ter vervanging van nummer 14 door de leden Grimwest en Van den Berg.

[1:46:52] Wat regelt dat een ANVB waarin de hoogte van de jaarlijkse verplichting en de hoge van de buy-out moet worden voorgehangen bij het parlement oordeelkamer.

[1:47:01] Dat is nummer 21, oordeel Kamer.

[1:47:03] Dan amendement nummer 22 ter vervanging van nummer 20.

[1:47:08] Een jaarlijkse monitoring naar de Tweede Kamer betrekt tot het aantal GGE's, Binnenlandse Productie, analyse van de Nederlandse productiecapaciteit, de buy-out, raming van de prijsontwikkelingen, meerkosten, et cetera, ook oordeeld Kamer

[1:47:20] Dan is er nog een amendement van de heer Van den Berg, nummer 23, die de hoogte van de bijmengverplichting halveert.

[1:47:27] Dat ontraad ik.

[1:47:28] De doelstelling is in de eerste drie jaar al onder het niveau van de huidige productie van groen gas, dus dat is echt haalbaar.

[1:47:34] Daarom ontraat ik dit amendement.

[1:47:36] Dan kom ik bij de moties, voorzitter.

[1:47:38] Ik ga daar even snel doorheen en dan hoor ik vanzelf wanneer u zegt, hier wil ik nog nader op ingaan en anders ga ik het even proberen snel te doen, zodat we eventueel nog aan de vragen toe komen.

[1:47:50] Motie nummer 1, motie van de heer Grinwis over langjarige inzet van het noodfonds, Oordeelkamer.

[1:47:58] Motie nummer 2, ook van de heer Grinwis, over met de convenant energietransitie glasnijmen als basis met de sector toewerken naar een transitiepad richting 2040.

[1:48:09] Oordeelkamer.

[1:48:10] Motie 3, verkenning naar een gericht vraaginstrument voor groen gas.

[1:48:16] Oardeelkader.

[1:48:18] Motie nummer 4 van de heer Grimwis.

[1:48:22] In geval van buy-out opbrengsten deze lastenverlichting naar rato van de door de sectoren gemaakte meerkoften te verdelen.

[1:48:32] Voorzitter, ik zou de heere Grimlis willen vragen deze motie aan te houden.

[1:48:36] Hij weet ook heel goed dat dit op enige spanning staat met de begrotingsregels.

[1:48:41] We zijn hierover nog in gesprek met de minister van Financiën.

[1:48:44] Dus ik kan daar niet op vooruit lopen.

[1:48:45] Dus we zouden willen verzoeken deze moties aan te halen.

[1:48:49] Voorzitter, voordat ik dat doe, even een vraag.

[1:48:51] Is het mogelijk om voor de stemming een appreciatie van het ministerie van Financiën te krijgen?

[1:48:58] Want volgens mij handel ik binnen de begrotingsregels.

[1:49:02] Is er geen oprechts ingeboekt?

[1:49:04] is de redenering dat als er een inkomst te noteren valt, dan moet die inkomsten aan de inkomsterkant weer terug.

[1:49:11] Dat is volgens mij comfort op de begrotingsregels.

[1:49:12] Maar ik ben heel benieuwd of misschien vanuit het ministerie van Financiën, die hier inderdaad formeel over gaat, een appreciatie kan komen naar de Kamer voor de stemming.

[1:49:21] De vrouw de minister.

[1:49:22] Daar zullen we ons best voor doen.

[1:49:25] Maar als u hem niet aanhoudt, en ik kan geen garantie geven over die appreciatie, dan moet ik hem ontraden.

[1:49:30] Omdat ik gewoon niet namens de minister van Financiën de akkoord op kan geven.

[1:49:33] Maar ik doe nog mijn inspanning, zeg ik tegen de heer Grimwis, om dat te kunnen doen.

[1:49:40] Dan wacht ik even de reactie van de minister af, alvorens ik hem aanhout.

[1:49:46] Dus ik hou het nog even spannend.

[1:49:47] Want ik wil eigenlijk gewoon voor de stemming een appreciatie van de minst van financiën.

[1:49:50] Oké, motie nummer 5.

[1:49:54] Verzoekt de regering te bezien of er een gelijk speelveld is tussen verschillende productietechnieken... ...en te onderzoeken in hoeverre verschillend investeringssteun gelijk een speelveeld beïnvloeden.

[1:50:04] Oordeel Kamer.

[1:50:06] Motie nummers 6 van de heer Grimwis.

[1:50:08] Evaluatie van de bijmengverplichting om te voorkomen dat het minder of later beschikbaar komt voor sectoren waar het ook van belang is... ...om het langetermijnpunt eigenlijk ook ter vervanging van de essentie van het amendement...

[1:50:20] Waar hij ook aan werkt.

[1:50:21] Oordeel Kamer.

[1:50:23] Het is oordeel kamer hè?

[1:50:25] Voorzitter, ik wil even terugkomen op motie 4.

[1:50:28] Want nu krijgt die oordeelt ontraden van de minister mee.

[1:50:31] Dat vind ik, dat is onhandig.

[1:50:32] Want we vragen een oordeels aan de minister van Financiën.

[1:50:34] En hij heeft dan oordeeld ontrader.

[1:50:36] Dus dan stel ik voor om hem aan te houden.

[1:50:39] Dan blijft het oordeeln aanhouden.

[1:50:42] En dan wacht ik gewoon de reactie van de Minister van Financie af.

[1:50:45] Motie 4 aangehouden?

[1:50:46] Ja.

[1:50:47] Dan gaan we verder.

[1:50:47] Moties 7.

[1:50:50] Dat betekent natuurlijk ook dat een aangehouden motie kan op elk ander moment ook nog in stemming worden gebracht.

[1:50:54] Dus dan hoeft het ook niet per se gekoppeld te zijn aan de stemming over de andere motie.

[1:50:59] Voorzitter, motie nummer 7 van de heer Vlag.

[1:51:03] Die verzoekt om glastuinbouw buiten ETS 2 te houden.

[1:51:06] Die moet ik helaas om uitvoeringstechnische redenen ontraden zoals gewisseld in het debat.

[1:51:10] Motie numper 8.

[1:51:11] Hereikte langjarige afspraken richting 2040.

[1:51:15] Een motie van mevrouw Muller.

[1:51:17] Voorziter, oordeelkamer.

[1:51:18] Ik ga samen met LVWM bekijken hoe we die langjarigen afspragen maken.

[1:51:22] Dan motie nummer 9 van de heer Vermeer.

[1:51:25] Om voor de eerste verhoging van de bijmengverplichting inzichtelijk te maken of productiecapaciteit tijdig gerealiseerd kan worden.

[1:51:32] Oordeelkamer.

[1:51:34] Motie nummer 10 van de heer Jumelet en mevrouw Muller verzoekt de regering het uitgangspunt te hanteren dat de bijmengverplichting doorloopt tot 2040 en bij de evaluatie in 2029 te communiceren over eventuele bijstelling van het ingroeipad oordeelkamer.

[1:51:54] Motie nummer 11 van mevrouw Oosterhout verzoekt de regering te onderzoeken in hoeverre de SDE++-categorieën leiden tot een lock-in.

[1:52:02] En dan, eigenlijk door dat te voorkomen, bijvoorbeeld door hierop een landbouwtransitietoets toe te passen en de Kamer hierover te informeren.

[1:52:09] Voorafgaand aan de openstellingsronde van de SDe++ in 2027, Oordeelkamer.

[1:52:14] Dan motie nummer 12, ook indiening van mevrouw Van Oosterhout.

[1:52:22] Verzoekt de regering zich ervoor in te spannen dat evenredig aan de opbrengsten van de buy-out middelen worden vrijgemaakt door verduurzaming van huishoudens?

[1:52:30] Hier vraagt het om een inspanningsverplichting en daarom kan ik het oordeel Kamer geven.

[1:52:41] Voorzitter, dan motie 13.

[1:52:45] Ik ben even benieuwd hoe hard het kabinet dit dan opneemt en wat hiermee besloten wordt als die motie wordt aangedaan.

[1:53:11] Excellentie.

[1:53:12] Deze motie vraagt de regering om zich ervoor in te spannen dat evenredig aan de opbrengsten van de buy-out middelen worden vrijgemaakt voor verduurzaming voor huishoudens.

[1:53:23] Dat zie je natuurlijk op meerdere plekken in de begrotingen.

[1:53:27] Kijk ook naar de ETS bijvoorbeeld.

[1:53:29] Tegelijkertijd zijn er ook middeln die worden uitgegeven aan de verduurstaming van de industrie.

[1:53:33] Die worden niet één op één gekoppeld, maar er is wel een evenredigkeit.

[1:53:36] En daarom de formulering van deze motie.

[1:53:39] Dus de regering zegt voor in te spannen dat evenredig aan opbrengsten als die er zijn.

[1:53:44] Want we gaan er eigenlijk met elkaar zeggen.

[1:53:46] We hopen dat daar nooit gebruik van hoeft te worden gemaakt.

[1:53:49] Want dan werkt de groen gas bij me in verplichting zoals die moet werken.

[1:53:53] Namelijk het stimuleren van de sector.

[1:53:55] Mocht er toch iets zijn, dan vraagt Pro om evenredige aan de opbreengsten.

[1:53:59] Te zorgen dat er middelen worden vrijgemaakt voor verduurzaming van huishoudens.

[1:54:03] En dat is een formulering waar we mee kunnen leven.

[1:54:06] Ik ben wel helemaal verbaasd.

[1:54:10] Het is precies dezelfde omschrijving als motie 4, waar dat opeens een probleem zou zijn.

[1:54:16] Ter hoogte van is het precies hetzelfde als evenredig aan.

[1:54:21] Nee, want motie nummer 4 zegt niet, is geen inspanningsverplichting, maar is een...

[1:54:26] is een actieverplichting, conform de vigerende begrotingsregels... een lastenverlichting door te voeren ter hoogte van.

[1:54:34] Dus die is dwingender dan de inspanningsverplichtiging.

[1:54:38] En dat verschil is relevant in deze context.

[1:54:40] Dat kent u ook van andere debatten.

[1:54:42] Een resultaatsverplrichting of een inspanningverpllichting.

[1:54:45] Maar uiteindelijk...

[1:54:46] We hopen met elkaar dat er in die buy-out niks terecht zal komen, voordat we te veel op de semantiek zitten.

[1:54:53] Maar daarom heb ik dus ook gesuggereerd om deze motie op nummer 4 aan te houden.

[1:54:57] En wellicht is er zelfs nog met een inspanningsverplichting formulering ook hier een oordeelkamer op te komen.

[1:55:03] Dus dat is wat het verschil is tussen de formulering van de ene en de andere.

[1:55:09] Ik kan het niet mooier voor u maken.

[1:55:11] Ja, maar voorzitter, de appreciatie ging over of het wel of niet aan de begrotingsregels voldeed.

[1:55:16] En dan maakt het geen bal uit of het een inspanning of een verplichting is.

[1:55:19] Het voldoet wel of nicht aan de regels.

[1:55:23] Maar dat tezijde, wij moeten dit dan zelf maar beoordelen en ons inspannen.

[1:55:27] Dus dan mag het wel.

[1:55:31] Ik weet dat de heer Grinwis ook opgeschreven heeft conform de begrotingsregels.

[1:55:34] Dus daar wil hij altijd, want die kent hij goed genoeg, heel goed binnen blijven.

[1:55:38] Het zit hem hier in de marge van de formulering.

[1:55:42] En dan kan het dubbeltje op zijn kant soms net naar links of naar rechts vallen.

[1:55:45] Dat kennen we allemaal ook uit andere debatten.

[1:55:47] Ik hoop dat u ziet dat ik in de breedte van allerlei partijen moties oordeelkamer geef, omdat ik u allemaal hoop te ondersteunen in de lastige afweging die u heeft te maken.

[1:56:02] Dan motie nummer 13.

[1:56:03] Ook hier komt het nauw met de formulering.

[1:56:06] Hier valt het dubbeltje op zijn kant net niet de goede kant uit, tenzij er voor een alternatief dictum wordt gekozen.

[1:56:12] Want als we dit jaarlijks in de cijfers over de ontwikkeling van de energierekening kunnen betrekken en bij de Monitor Energiearmoede, en indien het aandeel huishoudens in energiearmoeden stijgt of gelijk bij gewichte maatregelen af te wegen, dan kan er zeker oordeelkamer op komen.

[1:56:27] Maar zoals de motie nu is, moet ik hem helaas met deze formulering ontraden.

[1:56:33] Dus dat is even hier ook een afweging aan de Indiën.

[1:56:39] Maar hij is aan het raden.

[1:56:40] Misschien wil mevrouw Van Oosterhout het dictum aanpassen.

[1:56:42] Dan moet u het hiervan laten weten.

[1:56:44] Nee, en ik schrik er eigenlijk ook wel een beetje van dat we de motie...

[1:56:47] Want hij is al erg voorzichtig geformuleerd.

[1:56:49] En ik zou toch wel denken dat het gelijk blijven of dalen van de energiearmoede... dat dat toch echt wel de ondergrens is.

[1:56:55] Dus ik pas het dictrum niet aan.

[1:56:56] Ontraden, motie dag 10.

[1:56:57] Ik ga naar motie 14.

[1:56:58] Voorzitter, ik zou in ieder geval dan mevrouw van Oosthout willen vragen of ze hem nog even wil aanhouden.

[1:57:03] Dat ik nog een keer ook wat ze hierover zegt kan wegen.

[1:57:07] En kijken of we tot misschien een schriftelijke interpretatie kunnen komen van de motie waar we bij elkaar komen.

[1:57:13] Volgens mij is het ook hier een kwestie van tot een formulering komen waarbij we dezelfde verwachting hebben van wat we kunnen doen.

[1:57:22] Dus ik verzoek hem aan te houden.

[1:57:25] Mevrouw van Oostraatsche, nee.

[1:57:26] Dus motie 13 ontraden.

[1:57:28] We gaan verder naar motie 14 van lid Kloss.

[1:57:32] Voorzitter, dan nummer 14.

[1:57:36] De bijmengverplichting bij de jaarlijkse integrale prognose energierekening mee te laten nemen als onderdeel van de verwachte ontwikkeling...

[1:57:43] ...oordeelkamer.

[1:57:46] Voorzitter, dan... ...motie nummer 15 van de heer Klos... ...in Europees verband in te zetten voor... ...een Europese bijmengingsverplichting... ...voor groen gas, ook oordeelkamer.

[1:57:57] Nummer 16... ...geen hoger beleidsdoel... ...groen gas op te nemen...

[1:58:03] Dat staat dan bijvoorbeeld op gespannen voet met de motie van de heer Grinwis die ik ook oordeelkamer heb gegeven.

[1:58:09] Dus ik ontraad deze motie.

[1:58:12] Nummer 17.

[1:58:14] Jaarlijks de gevolgen van de ontwikkeling van energiearmoede te evalueren.

[1:58:18] Voorzitter, oordeel Kamer.

[1:58:21] Dan motie nummer 18.

[1:58:25] Voorziter, daar is het de tweede onderdeel van het verzoek tijdig maatregelen nemen wanneer de leveringszekerheid hierdoor in gevaar komt.

[1:58:31] Dat is er al, namelijk het capaciteitsmechanisme.

[1:58:34] Dus als dat blijft staan dan moet ik de motie ontraden omdat we niet iets nieuws gaan ontwerpen.

[1:58:39] Maar we zouden wel de gevolgen voor het beschikbare WKK vermogen kunnen monitoren.

[1:58:43] Dus dat is even de vraag of de indiener op dit punt de moties zou willen aanpassen.

[1:58:50] Moet die aangepast worden?

[1:58:52] Ja, dat is het verzoek om hem aan te passen, anders wordt hij ontraden.

[1:58:54] Anders ontrader?

[1:58:56] Ja.

[1:58:56] Maar dat is hij dus ontraderen op dit moment.

[1:59:00] Meneer Kermis, u snapt iets niet.

[1:59:02] Nou ja, voorzitter.

[1:59:03] Maneer Vermeer, succes vanavond.

[1:59:06] Succes.

[1:59:06] Nou toch even, er staat tijdig maat, maar ik snap het niet zo goed.

[1:59:10] Als je gewoon in de gaten houdt hoe het in de merit order gaat met die WKK's op GroenGas...

[1:59:15] dan is het toch logisch om het woord maatregelen te treffen, daarbij te hanteren.

[1:59:21] Ik snap niet waarom de minister niet de vrijheid neemt om die motie gewoon dan eigenlijk als ondersteuning van beleid of hoe heet dat, oordeelkamer te kenschetsen.

[1:59:29] Want dit is toch een soort logische combi, dat je niet wil dat door die bijmengverplichting de WKK's als het ware weggedrukt worden in de meritorde.

[1:59:39] Mevrouw de minister.

[1:59:40] Voorzitter, de...

[1:59:47] Ik denk dat de heer Grimmis hier nu een aantal zaken aan koppelt die ik niet op deze manier meteen tot dezelfde conclusie misschien zou willen laten komen.

[1:59:58] Ik vind het wel heel goed om de gevolgen voor het beschikbare WKK-vermogen te monitoren, maar we hebben...

[2:00:00] ...voor het beschikbare WKK-vermogen te monitoren.

[2:00:01] Maar we hebben het capaciteitsmechanisme om ervoor te zorgen... ...dat we waar er behoefte is aan die flexibele capaciteit... ...en de WKK's zijn daarvoor heel interessant... ...om ervoor zorgen dat we via dat capaciteitenmechanismen... ...op de meest kosteneffectieve manier voor de hele economie... ...die flexibe kapaciteit, contracteren.

[2:00:21] En hier wordt het één op één gekoppeld aan dat de leveringszekerheid hierdoor in gevaar zou komen.

[2:00:29] Dus ik deel dat...

[2:00:31] Ik vind dit een lastige formulering, waarbij ik een aantal haken en ogen zie bij deze specifieke formulering.

[2:00:36] We hebben het capaciteitsmechanisme wat ondervangt dat als dit het geval zou zijn, dat er dan al een maatregel is.

[2:00:42] En daar ga ik dan geen extra maat regel meer voor nemen.

[2:00:43] Dus vandaar dat mijn verzoek is om dat tweede gedeelte te schrappen.

[2:00:48] En dan zou die oordeel Kamer geven, maar dus niet in zijn geheel zoals die nu staat.

[2:00:52] Dank u wel, mevrouw de minister, voor de appreciatie van de moties en amendementen.

[2:00:57] We gaan er een einde op rijden, zeven uur, zoals beloofd.

[2:01:01] Lid Kostic?

[2:01:01] Ik had een concrete vraag om voor de stemmingen nog te reageren op dit onderzoek.

[2:01:06] Het is slechts kort, maar duidelijk.

[2:01:08] En het is wel belangrijk voor destemmingen.

[2:01:09] Ja, maar mevouw de minster dient ook te antwoorden voor de stemming.

[2:01:14] En dat liefst nog uiterlijk deze vrijdag.

[2:01:16] Dat wil ik ook vragen.

[2:01:18] Haar team was de vraag al voor aan een bereid emmer.

[2:01:21] Dus er is al heel wat tijd in gaan zitten.

[2:01:23] Mevrouw de minister, gaat dat lukken?

[2:01:25] Uiterlijk vrijdag.

[2:01:26] Voorzitter, het wordt heel krap.

[2:01:27] We gaan ons best natuurlijk doen om te kijken wat er kan.

[2:01:30] Maar het is een inspanningsverplichting en ik kan geen resultaatverplrichting hier afgeven.

[2:01:34] Er waren nog wel een paar hele concrete vragen die toegezicht waren in de eerste termijn.

[2:01:41] Laat mij die dan nog snel even beantwoorden.

[2:01:43] Dan kan dat in ieder geval ook worden meegewogen.

[2:01:46] Dus hoe, van mevrouw Van Oosterhout en de heer Jumelet, uw vragen komen dan in de schriftelijke beantwording.

[2:01:52] Hoe hangt deze wet en de inzet van de mest voor groen gas samen met de stikstofplannen...

[2:01:57] De bijmengverplichting stuurt niet op een specifiek percentage mestvergisting, want het kan ook worden ingevuld met andere technieken.

[2:02:02] Er zijn veel meer stromen die hiervoor benut kunnen worden.

[2:02:06] We zijn bewust terughoudend geweest in de hoeveelheid groengas uit mestvergesting waarmee rekening wordt gehouden.

[2:02:12] Binnen de stikstofplannen van het kabinet die sturen op de extensivering van grondverbondenheid kan nog steeds voldoende mest beschikbaar zijn...

[2:02:18] Om een vergister rendabel te exploiteren.

[2:02:20] Dus we zien dat.

[2:02:23] Dan kan de minister toezeggen dat de NEA-rapportage ook informatie over het aandeel groengas uit mesvergissing zal bevatten.

[2:02:30] Er was ook een vraag van mevrouw Van Oosterhout.

[2:02:32] Ja, dat kan ik.

[2:02:34] En die rapportage zal ik vanaf het jaar na inwerking treding ook aan u toezetten.

[2:02:38] Dus dan kunnen we ook dit met elkaar heel goed blijven monitoren.

[2:02:41] En hoe kan, de heer Jumelet vroeg nog, hoe kan vervolg worden gegeven aan het versnellingsplan van de NVDE, Rabobank en LTO?

[2:02:49] Hier trekken we samen op met de minister van LVVN.

[2:02:52] En op dit moment zijn er overleggen met stakeholders over dat voorstel.

[2:02:56] Er wordt ambtelijk gewerkt aan hoe opvolging kan worden gekeven van de verschillende voorstellen.

[2:02:59] En we komen daar later uitgebreider op terug.

[2:03:01] Dus dat krijgt u dan ook nog schriftelijk, voorzitter.

[2:03:06] Dank u wel, mevrouw de minister.

[2:03:09] Dan dank ik de mensen op de publieke tribune...

[2:03:14] Dan gaan we eens een procedure voorstellen.

[2:03:32] Maar dat dient u te regelen bij de regeling van werkzaamheden in de plenaire zaal.

[2:03:37] Daar hoort het.

[2:03:38] Dan is het juist geadresseerd.

[2:03:42] Oké, iedereen tevreden verder?

[2:03:44] Dankjewel.

[2:03:45] Dan kunnen we de mensen op de publieke tribune gaan bedanken voor hun komst en hun waardigheid.

[2:03:51] Ook de mensen die thuis hebben gekeken en geluisterd.

[2:03:54] onze twee trouwe kamerbodes, de dienstverslag en redactie, de minister en haar team, alle kamerleden en ook onze grevier.

[2:04:02] En dan wens ik iedereen een behouden thuiskomst en dan sluit ik dit wetgevingsoverleg.