Droogteproblematiek

[0:00:01] Goedemiddag allemaal en welkom bij deze technische briefing over de droogteproblematiek voor de vaste commissie van Infrastructuur en Waterstaat.

[0:00:13] Ik heet iedereen van harte welkom.

[0:00:16] Onze gasten van vandaag natuurlijk Mens op de publieke tribune, digitale volgers en uiteraard de leden.

[0:00:24] En wij hebben een uur voor deze technische briefing en daar volgt eerst een presentatie zometeen en daarna volgt er gelegenheid voor de leden om vragen te stellen.

[0:00:38] En wij zien hier vandaag, ik heb vier namen hier staan, ik zie drie mensen, maar wij verwelkomen hier vandaag mevrouw Liz van Duin, meneer Harold van Waveren en mevr.

[0:00:48] Nicole van der Sman.

[0:00:50] En ik denk natuurlijk gewoon, het woord maar geef.

[0:00:53] Wie mag ik daarvoor testen?

[0:00:56] Dank u wel.

[0:00:57] Heel fijn om hier te zijn en het is fijn dat wij vanuit het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat op deze manier ook even de kans krijgen om toe te lichten wat er deze zomer heeft plaatsgevonden en wat daarin voor acties zijn ondernomen.

[0:01:15] Misschien even voorstellen wie wij zijn en waarom dit de delegatie is.

[0:01:18] Dat is misschien prettig.

[0:01:22] Nicole, begin jij?

[0:01:24] Ja, dankjewel.

[0:01:24] Mijn naam is Nicole van der Sman.

[0:01:26] Ik ben hoofd van de afdeling Binnenvaart en Vaarwegen.

[0:01:33] Ja, ik ben Harald van Waveren.

[0:01:34] Goedemiddag.

[0:01:35] Achter mijn naam staat een hele ingewikkelde afkorting.

[0:01:37] WMCN-LCW.

[0:01:39] WMCN staat voor Water Management Centrum Nederland.

[0:01:41] LCW voor Landelijke Coördinatie Commissie Waterverdeling.

[0:01:44] En dat is het landelijk crisisadviesteam wat actief wordt op het moment dat er watertekorten dreigen.

[0:01:48] En daarvan ben ik een van de voorzitters.

[0:01:51] Dank.

[0:01:53] Mijn naam is Liz van Duinen en ik ben plaatsvangend DG Water en Bodem en in die zin beleidsverantwoordelijk.

[0:02:00] Wij hebben een presentatie gemaakt waarin Harold het hele deel van de zomer zal vertellen en ik een paar beleidsmatige kanttekeningen plaats en daarna kunnen wij alle vragen beantwoorden.

[0:02:15] Even kijken.

[0:02:16] Ja, we hebben vier blokjes vandaag.

[0:02:19] Ik begin even met de kernboodschap.

[0:02:20] Dan hebben we in ieder geval dat gehad.

[0:02:22] De rest is toelichting, met name dat deel 2 en deel 3.

[0:02:26] En tot slot zullen de beide dames nog een toelrichting geven op de beleidsmatige consequenties.

[0:02:32] In iedergeval Liz van Duin als eerste.

[0:02:35] Ja, de kernboodschap.

[0:02:37] We hebben te maken met een langdurige periode van droogte.

[0:02:41] Dat zal niemand tot gaan zijn.

[0:02:42] En voor de mensen die dachten dat het nu al over was, nu het een beetje geregend heeft, dat is nog lang niet het geval helaas.

[0:02:49] Hij houdt nog steeds aan, zeker wat betreft de rivieren aanvoeren.

[0:02:54] Als we kijken naar het weer afgelopen periade ook, we hadden te maken mit een heel groot neerslag tekort.

[0:02:58] We hadden met zeer warm weer te maken en als gevolg daarvan ook heel veel verdamping.

[0:03:02] Met als gevolg voor de waterhuishouding historisch lage rivieren afvoeren.

[0:03:07] Zeer lage grondwaterstanden, echt extreem laag overal in het land.

[0:03:11] En ook wel verziltingsproblematiek in het westen van het land met name.

[0:03:15] Gelukkig toen we startten met het droogste seizoen in april hadden we een goede uitgangssituatie.

[0:03:19] We zagen het al een beetje aankomen gezien de situatie bovenstroom in onder andere Zwitserland, maar ook in het land hier bij ons.

[0:03:25] Dus we hebben onder andere extra maatregelen genomen zoals de pijlopzet van het IJsselmeer, ook wel onze nationale regentonde genoemd, die zat gewoon goed vol.

[0:03:34] De zout dan bij de zeesluis in Muiden.

[0:03:37] Die was nieuw, die heeft dit jaar voor het eerst gewerkt.

[0:03:39] Die heeft ervoor gezorgd dat er echt veel minder zout uit de rand inkwam via die route.

[0:03:42] Dus ook dat was gelukkig fijn dat dat allemaal klaar was.

[0:03:46] We hebben de alternatieven zoet water aanvoerd naar het groene hart extra opgeplust de laatste jaren.

[0:03:50] Ook dat werkte al heel vroeg in het seizoen.

[0:03:52] Dus wat dat betreft een goede uitgangssituatie.

[0:03:54] Daarnaast ook wat betreft de instrumentarium, ons goed voorbereid landelijk draaiboek, waterverdeling en droogte.

[0:04:03] Is daar een hele belangrijke voor ons waarin hele crisistructuur en alles wat ermee te maken heeft staat beschreven die was begin dit jaar geactualiseerd.

[0:04:11] En daarnaast ook weer de verdringingsreeks, het lijstje, het prioriteitenlijstje waarmee wij water verdelen als er tekorten zijn.

[0:04:18] Ja dat heeft dus gewoon ook dit jaar weer zijn functie bewezen.

[0:04:21] Kom ik zo meteen nog op terug.

[0:04:23] Als je dan kijkt hoe het feitelijk verlopen is.

[0:04:26] 16 juli zijn wij opgeschaald naar een niveau 2 noemen we dat.

[0:04:30] Feitelijk watertekort.

[0:04:31] En feitlijk watertekord is niks anders dan dat de watervraag op landelijke schaal groter is dan het wateraanbod.

[0:04:37] Dat er dus kwestie is van de schaarste verdelen.

[0:04:40] 13 augustus konden we weer afschalen.

[0:04:43] En op dit moment zitten we weer in niveau 1, fase 1, dreigend watertekor.

[0:04:47] En dat geldt nog steeds.

[0:04:48] En de verwachting is dat dat nog wel enkele weken aan zal houden.

[0:04:51] En misschien wel langer.

[0:04:52] In die tussentijd hebben we eigenlijk gewoon alle maatregelen die we beschikbaar hebben bij zowel Rijkswaterstaat als bij de waterschappen ingezet.

[0:05:01] En daarmee lukte het om in ieder geval de hoogste categorieën, de belangrijkste maatschappelijke functies te blijven bedienen van water.

[0:05:08] Maar we zagen dus wel dat dat ook consequenties heeft.

[0:05:14] Als je kijkt naar de situatie nu, dankzij de regen en een periode dat de rivieren afvoerden wat hoger waren de afgelopen maand, dat heeft wel degelijk verlichting geboden.

[0:05:24] Maar het watersysteem blijft gewoon kwetsbaar, is gewoon nog kwetsbar.

[0:05:30] Dus we hebben daarom onder andere onttrekkingsverboden veel moeten afkondigen.

[0:05:34] De waterschappen hebben dat met name gedaan, verspreid over het land.

[0:05:37] We hebben tijdelijke pompinstallaties aangelegd, onder andere bij de Twentekanaal, maar ook het kanaal Gent naar Terneuzen, maar op heel veel verschillende plaatsen ook in het land.

[0:05:45] Voor de scheepvaart, voor de binnenvaart was het vervelend dat er veel stremmingen waren bij sluizen, maar dat kon niet anders.

[0:05:50] Om ook daar voldoende water te kunnen blijven aanvoeren en om te zorgen dat er niet teveel water wegstroomde.

[0:05:55] En met name voor de scheepvaart, de landbouw en de natuur hebben we gezien dat de consequenties groot waren.

[0:06:02] Er is ook intensief contact geweest en nog steeds met die sectoren om ervoor te zorgen enerzijds dat we ook goed kunnen uitleggen waarom de dingen doen zoals we ze doen, maar ook van hun te horen wat eventueel verbeterpunten zijn en op die manier gewoon de schade zoveel mogelijk te beperken.

[0:06:18] Ook de minister heeft persoonlijk die gesprekken gevoerd.

[0:06:22] Drinkwaterwinning was gelukkig geen probleem.

[0:06:24] De drinkwatervoorziening, dat is geluk ook nooit een probleen geweest en dat blijft altijd natuurlijk belangrijk in dit soort periodes.

[0:06:33] Op dit moment worden er wel maatregelen afgebouwd.

[0:06:36] Het groeiseizoen loopt ook een beetje op zijn end.

[0:06:39] We hebben ook wel wat neerslag gehad en daardoor konden we bijvoorbeeld wel enkele onttrekkingsgeboden afschalen.

[0:06:46] Maar veel blijft ook nog steeds van kracht.

[0:06:48] Dat ga ik zo meteen nog toelichten.

[0:06:50] Als we dan kijken waar we nu staan en ook doorkijken naar de komende maanden.

[0:06:54] Dat herstelt, dat gaat gewoon maanden duren.

[0:06:57] Met name voor het grondwater.

[0:07:00] Wat wij nu zien is dat we waarschijnlijk nog echt een natte herfst en winter nodig hebben.

[0:07:04] Om in het volgende voorjaar weer een goede uitgangssituatie voor het volgend droogseizoen te hebben.

[0:07:09] Dat die grondwaterstanden hersteld zijn.

[0:07:12] En voor de rivierafvoeren.

[0:07:14] Ze gaan op dit moment zelfs wel naar beneden.

[0:07:16] En ook dat zal weken, zo niet maanden, duren voordat dat weer op een normaal niveau zit.

[0:07:20] We zijn daarom ook nog steeds bezig met scenario's, dus gebruikelijke in een dreigende droogtesituatie.

[0:07:29] Maken we scenario's voor de kortere en langere termijn als dit langer aanhaalt.

[0:07:33] Dat betekent dat dan voor al die verschillende maatschappelijke functies ook.

[0:07:36] En dat actualiseren we nog steeds elke week.

[0:07:40] Als we dan kijken, niet alleen naar de droogte, maar tegelijkertijd begint per 1 oktober voor ons ook het stormseizoen, het hoogwaterseizoem.

[0:07:49] En die droogte heeft er onder andere voor gezorgd dat waterkeringen hier en daar toch wel uitgedroogd zijn.

[0:07:55] Extra aandacht nodig hebben, scheuren geweest zijn, moest hersteld worden.

[0:07:59] En als daar dan vervolgens bijvoorbeeld intensieve regenbuien overheen komen is dat weer een extra aandachspunt.

[0:08:04] Maar ook daar zijn we nu al mee bezig.

[0:08:06] We zorgen ervoor dat de waterbeheerders, de waterschappen, Rijkswaterstaat veel buiten zijn om de dijken te inspecteren.

[0:08:13] Ons beeld is nu dat het allemaal goed beheersbaar is, maar we blijven er wel alert op dat het weer zomaar om kan slaan.

[0:08:21] En dat we ook als het opeens stevig gaat regenen gesteld staan voor droogte en ook voor het stormseizoen.

[0:08:30] Dat was de belangrijkste punten.

[0:08:32] Dan even als eerste naar de instrumenten en kaders waar wij mee werken tijdens zo'n droogteperiode.

[0:08:39] Heel belangrijk voor ons is het droogtemonitor.

[0:08:41] Dat is een wekelijkse actualisatie van de toestand rondom de droogte.

[0:08:46] Voor iedereen beschikbaar, voor de waterbeheerders, maar ook voor de gebruikers.

[0:08:49] Voor de landbouw, voor het scheepvaart, al die anderen die ermee te maken hebben.

[0:08:53] Dat wordt geactualiseerd en daarmee geven we dus de feitelijke situatie aan.

[0:08:57] Zodat we op basis daarvan dan ook kunnen acteren.

[0:09:00] Een ander belangrijk instrument is dat landelijk draaiboek.

[0:09:03] Wat ik al zei, dat geeft gewoon de hele crisisstructuur aan, de manier waarop we samenwerken en ook de basis om bijvoorbeeld ook besluiten te kunnen nemen met elkaar.

[0:09:13] Dus de governance is daar een hele belangrijke in.

[0:09:16] Volgens het instrument van de verdringingsreeks, dus dat prioriteitenlijstje.

[0:09:20] Over de inhoud van de bedringingsrees kom ik zo meteen nog even op terug.

[0:09:24] Maar wat wel belangrijk is, dat is dus de systematiek om schaars water te verdelen.

[0:09:29] Schaars te verdienen zou je kunnen zeggen ook.

[0:09:32] En dat is gebaseerd uiteindelijk op de omgevingswet.

[0:09:37] En daarbinnen dan weer besluit kwaliteit leefomgeving, zoals dat zo mooi heet.

[0:09:42] Het is ook een regionaal uitgewerkt instrument.

[0:09:46] Dus niet alleen landelijk, maar ook per regio is er een uitwerking van de verdringingsreeks.

[0:09:51] En op basis daarvan kunnen we dan maatwerk leveren op landelijke schaal, maar också per regiën.

[0:09:55] En wat die regio's zijn zal ik zo meteen ook nog even laten zien.

[0:09:59] Ander belangrijk instrument als laatste op deze dia, we noemen dat slim watermanagement.

[0:10:03] Dat is in 2015 in het Deltaprogramma bedacht.

[0:10:06] En eigenlijk, heel kort samengevat, betekent dat een hele nauwe samenwerking tussen de waterbeheerders, tussen Rijkswaterstaat, waterschappen, ook drinkwaterbedrijven bijvoorbeeld.

[0:10:15] Om ervoor te zorgen dat we elke druppel water gewoon drie keer kunnen gebruiken.

[0:10:19] Eerst om te koelen bij een energiecentrale, vervolgens kan een schip erop varen en uiteindelijk gaat het naar de landbouw.

[0:10:25] Of naar een natuurgebied of drinkwater.

[0:10:27] En op die manier echt alles eruit halen wat er in het systeem zit om ervoor te zorgen dat we maximaal alle gebruikers kunnen voorzien van water voor zover dat mogelijk is.

[0:10:39] De crisisstructuur staat in dit wat ingewikkelde plaatje.

[0:10:42] Misschien even eerst in het midden, dat is die opschaling van groen naar geel naar oranje naar rood.

[0:10:47] Groen, dat is eigenlijk gewoon het normale niveau.

[0:10:50] Dan doen de waterbeheerders hun normale werk.

[0:10:51] Rijkswaterstaat, waterschappen.

[0:10:53] En als er dan signalen komen, dreigende watertekorten, dan kan het zijn dat de regionale droogteoverleggen, het zijn er zes in Nederland, en als het bovenregionaal is ook de Landelijke Coördinatie Commissie Waterverdeling actief wordt.

[0:11:07] En dreigend watertekort kan bijvoorbeeld zijn omdat het neerschachttekort heel sterk oploopt of omdat de rijnafvoer sterk aan het dalen is.

[0:11:15] Dat soort signalen kunnen aanleiding zijn om op te gaan schalen.

[0:11:18] Die zes regio's zijn georganiseerd op basis van de watersysteemindeling.

[0:11:23] Dus we hebben een regio Noord, dat zijn al die gebieden rondom het IJsselmeer die water kunnen krijgen uit het Ijselmeers.

[0:11:28] We hebben een Regio Twente kanalen.

[0:11:30] Dat is vooral georganiseerd rondom de Twente-kanalen.

[0:11:33] We hebben Gelderland, het rivierengebied.

[0:11:34] We heb het Zuidoosten, dat is voor al het maastroomgebied.

[0:11:37] Het Westen, dat zijn vooral weer gebieden die ook onder invloed van verzilting staan.

[0:11:41] Zo heeft elke regio zijn eigen specifieke aandachtspunten.

[0:11:45] En zo kunnen we ook weer maatwerk leveren in de beheersing van dit soort situaties.

[0:11:52] We zijn dus uiteindelijk opgeschaald naar niveau 2, feitelijk watertekort.

[0:11:57] Dan wordt ook een managementteam waterverdeling watertekorte actief onder leiding van de directeur-generaal van Rijkswaterstaat.

[0:12:03] Er zitten alle partners in die op een of andere manier te maken hebben met de crisisbeheersingen.

[0:12:08] Dus ook ministeries van LVVM bijvoorbeeld.

[0:12:11] Economische zaken, de provincies, de waterschappen en wat je verder kunt bedenken drinkwaterbedrijven die nodig zijn in dit soort situaties.

[0:12:20] Die situatie hebben we dus gehad tot 3 september.

[0:12:24] Nu zijn we dus weer terug naar niveau 1, maar nog steeds wat ik zei, we blijven alert.

[0:12:29] Gelukkig hebben we dat niveau 3 niet nodig gehad.

[0:12:31] Dat is echt de nationale crisisstructuur, dat is het rechterdeel van dat plaatje.

[0:12:35] Dan hebben we uiteindelijk een opschaling naar een ministerieel crisisteam.

[0:12:39] Nou, gelukkig hebben we dat dus niet nodig gehad.

[0:12:43] Wat wel belangrijk is, we waren voorbereid met de crisisorganisatie.

[0:12:46] We hadden de maatregelen klaar, we hadden het draaiboeken klaar.

[0:12:49] Op die manier zijn we deze...

[0:12:51] Zomer zo goed mogelijk met elkaar doorgekomen.

[0:12:55] Dan over de verdringingsreeks.

[0:12:57] Daar zitten vier categorieën in en daar zijn vaak veel vragen over, misschien vandaag ook.

[0:13:00] Dus ik ga er iets uitgebreider op in.

[0:13:03] Categorie 1, als je daar naar kijkt, dat is in de hoofdzaak, gaat over veiligheid.

[0:13:08] Category 2 gaat vooral over dingen die te maken hebben met volksgezondheid.

[0:13:11] Nutsvoorzieningen, drinkwater, energievoorziningen.

[0:13:14] Categorie 3 en 4, dat gaat vooral over economische functies.

[0:13:18] Waarbij 3 dan weer een bijzondering is ten opzichte van 4, want daar zitten ook wat meer sociale aspecten in, hebben we gezegd.

[0:13:25] Want dat gaat over bedrijven waar je met een klein beetje water een heleboel schade kan voorkomen.

[0:13:30] En wat erachter zit, als zo'n bedrijf bijvoorbeeld een tuinbouwbedrijf schade heeft, dan kan dat zijn, we noemen dat de kapitaal intensieve teelten,

[0:13:40] Dan is dat vaak heel veel euro's per hectare waar je het aan over hebt.

[0:13:44] En met een klein beetje tekort aan water kan het gebeuren dat een complete oost verloren gaat.

[0:13:48] En dan heb je het echt soms tonnen over miljoenen.

[0:13:50] En dat kan ook faillissementen betekenen.

[0:13:52] Dus vandaar dat we deze uitzonderingscategorie op categorie 4 ook nog hebben gemaakt.

[0:13:57] Om ook in dat soort kleine gevallen toch maatwerk te kunnen leveren.

[0:14:01] Zonder dat het ten koste gaat van andere functies.

[0:14:03] Want het gaat wel over een klein beetje water, maar waarmee je dus wel een hoop schade kan voorkomen.

[0:14:09] Maar in de basis verdelen wij eigenlijk gewoon het water op basis van categorie 4.

[0:14:13] Dat zijn vooral die economische functies, ook natuur voor de duidelijkheid.

[0:14:16] De normale natuurschade tussen aanhalingstekens, voor zover je daarvan kan spreken.

[0:14:21] En op basis daarvan prioriteren we dan.

[0:14:23] En die andere categorieën zijn daar meer een uitzondering op.

[0:14:25] Dus die eerste nummer 3 heb ik uitgelegd.

[0:14:29] 2 gaat dus vooral over drinkwaterenergievoorziening.

[0:14:31] Die doen normaal mee in 4 als het gewoon puur...

[0:14:34] Meer zou kosten als we een bepaalde energiecentrale bijvoorbeeld stil moeten leggen omdat het water te warm wordt.

[0:14:39] Maar als daardoor dan de stroom uitreikt te vallen, dan gaat deze functie naar categorie 2.

[0:14:44] Want dan hebben we het over de leveringszekerheid.

[0:14:46] En dat wil je gewoon niet hè, dat de stroom uitvalt of dat er geen water uit de kraan komt.

[0:14:49] Dus dat geldt ook voor drinkwater, die zitten dan in 2.

[0:14:52] En categorie 1, dat gaat bijvoorbeeld over veenkaders, over waterveiligheid.

[0:14:56] Als die uitdrogen, kunnen die bezwijken.

[0:14:58] Hebben we in 2003 ook gehad met wilnis.

[0:15:00] Dat willen we natuurlijk voorkomen in dit land.

[0:15:03] Dus vandaar dat we dat ook in de hoogste categorie hebben zitten.

[0:15:07] Als we dan kijken naar het weerbeeld van dit jaar, dit plaatje geeft wat wij dan noemen het neerslag tekort aan.

[0:15:15] Er staan een aantal lijntjes in, een zwart lijntje dat is de actuele situatie in dit jaar.

[0:15:20] Het blauwe lijntjen is normaal, dat zou in deze periode van het jaar ongeveer rond de 100 millimeter zijn, 110.

[0:15:26] We zitten nu rond de 300.

[0:15:28] Het is nu weer wat aan het zakken, maar we hebben 300 gehad.

[0:15:30] Dus dat is echt een heel groot verschil, komt eens in de twintig jaar ongeveer voor.

[0:15:34] 1926 was nog extremer, gelukkig hadden we dat dit jaar niet, dus het kan nog veel meer zijn.

[0:15:39] Maar het laat dus wel zien dat het fors is dit jaar.

[0:15:42] En dat plaatje daar rechtsonder laat ook een beetje de verschillen over het land zien.

[0:15:45] En wat we zien is dat met name de uithoeken van het land een beetje opvallen.

[0:15:49] Noordwest, zuidwest, suidoost, dat is opvallend.

[0:15:52] Wat dieper rood, dus daar zijn de neerslag tekorten het grootst.

[0:15:56] Noordoost, dat is juist een wat iets lichtere kleur, nog steeds een fors neerslagtekort, maar net iets minder dan die andere regio's.

[0:16:03] En datzelfde beeld hadden we ook niet alleen in Nederland, maar ook in het Rijnstroomgebied en Maastroomgebiet tot in Zwitserland aan toe.

[0:16:09] En nog erger, vandaar dus ook dat die rivierafvoeren zo laag zijn op het moment.

[0:16:15] Ja, dan het waterbeeld zoals we dat nu zien en ook gehad hebben.

[0:16:19] Dit is een dashboard aan de rechterkant met allemaal kleurtjes.

[0:16:22] Met name die Rijnafvoer was dus historisch laag op een gegeven moment.

[0:16:26] 570 kuub per seconde.

[0:16:28] Normaal op dit moment is 1500.

[0:16:29] En we zitten, om even voor de huidige situatie erbij te geven, zitten nu weer op 630.

[0:16:34] We hebben even 800 gehad.

[0:16:36] Het is weer aan het zakken en het gaat de komende weken nog verder naar beneden.

[0:16:39] Dus voor de scheepvaart met name, maar ook voor de verzilting.

[0:16:42] Want het water van de Rijn moet eigenlijk het zeewater terugduwen bij Rotterdam.

[0:16:46] Is dat gewoon een aandachtspunt en ook voor het scheepvraag met name heel veel hinder.

[0:16:49] Grondwaterstanden heb ik al genoemd.

[0:16:52] Zeer laag geweest en het duurt gewoon ook nog wel even voordat het hersteld is.

[0:16:55] Watertemperaturen hebben we ook van 28 tot zelfs een dag 29 graden gehad op het moment dat het water uit het land binnenkwam.

[0:17:01] Dus dat is echt heel erg hoog, historisch hoog.

[0:17:05] En met name ook voor de ecologie en natuur een aandachtspunt.

[0:17:09] De Waal, de scheepvaart, onze hoofdtransportas tussen Rotterdam en het Roergebied.

[0:17:14] Op een gegeven moment was er nog maar een vaardiepte beschikbaar van 1,30 meter.

[0:17:17] Dan kan je misschien nog met de oude bruine vloot van stal halen en vracht vervoeren.

[0:17:21] Maar veel meer gaat dat niet worden.

[0:17:23] En ook nu zitten we op 1,55 meter en dalend.

[0:17:26] Dus ook dat voor de scheepsvaart is echt wel een heel belangrijk aandachpunt.

[0:17:33] Verzilting, ik zei net al even dat westen van het land, we hebben dat Rijnwater nodig om het terug te duwen.

[0:17:39] Als het nu harder gaat waaien kan dat zout weer verder het land in komen, dus we houden dat heel sterk in de gaten en proberen er alles aan te doen om dat buiten te houden.

[0:17:47] Ook voor het IJsselmeergebied, daar zit ook een drinkwaterwinning van PWN, provinciaal waterbedrijf van Noord-Holland bij Andijk.

[0:17:53] Dat heeft wat aandacht nodig omdat er zoutgehalte op aan het lopen is, maar ook dat is beheersbaar.

[0:17:58] Dus we kunnen daar gewoon nog steeds, het drinkwaterbedrijft kan goed drinkwater maken, maar het blijft wel een aandachspunt.

[0:18:03] Dus wij zijn ook aan het proberen extra door te spoelen vanuit het Ijselmeel naar de Waddenzee.

[0:18:06] We hebben dat water nu wat minder nodig dan een paar maanden geleden, omdat het groeiseizoen ook een beetje...

[0:18:10] op zijn eind is.

[0:18:13] Dus die mogelijkheid is er om dat zout weer naar buiten te spoelen, maar het blijft wel een aandachtspunt.

[0:18:19] Daarnaast hebben we ook verschillende maatregelen gehad die inmiddels worden afgebouwd.

[0:18:24] De stremming van het Twente-kanaal was ook het afgelopen weekend nog in het nieuws.

[0:18:27] Intussen kan daar gewoon weer geschud worden.

[0:18:29] Hetzelfde geldt voor het kanaal Gent-Terneuzen.

[0:18:31] Het is een beetje uithoek, maar wel belangrijk voor de scheepvaart en industrie die daar zit.

[0:18:35] En ook dat is wel weer eentje die de komende week weer misschien kan gaan opspelen.

[0:18:39] We hebben daar noodpompen ook staan om dat eventueel op peil te houden.

[0:18:42] Maar ook in België is het weer droogruimte worden.

[0:18:45] Dus ook dat was weer een aandachtspunt en weer de scheepsvaart die daar de aandachten nodig heeft.

[0:18:50] Maar met noodpomp kunnen we daar hopelijk de boel goed in controle houden

[0:18:55] En dat betekent dus ook dat de nodige maatregelen aan de ene kant al afgebouwd worden in bepaalde regio's, maar in andere regio'S hebben we ze gewoon nog steeds nodig en zal het ook de komende weken misschien wel maanden nodig blijven.

[0:19:06] Met dus als laatste nog dat punt voor die extreme neerslag, dat BR's omslag.

[0:19:11] waar we continu ook aandacht voor blijven houden.

[0:19:14] Op dit plaatje hebben we nog even alle effecten op basis van de verdwingingsreeks voor de verschillende functies over de afgelopen zomer en nog steeds lopende droogteperiode in beeld gezet.

[0:19:24] In categorie 4 zien we met name de grote effecten, scheepvaart, landbouw, natuurspringen eruit, maar ook andere functie.

[0:19:30] En er zijn bepaalde regio's geweest waar ook die kapitaal intensieve gewassen in categorie 3 toch hier en daar echt wel te lijden hebben gehad van het tekort aan water.

[0:19:39] Een aantal bijzondere maatregelen, dat was natuurlijk wel voor het eerst dit jaar helaas die stremming van de sluis bij Eefde is opgevallen en dat was met name omdat er categorie 1 problemen anders dreigden met de stabiliteit van kering, maar ook huizen langs het kanaal.

[0:19:56] Delftland, daar was opvallend dat er ook een onttrekkingsverbod was voor bijvoorbeeld ook de glasstaanbouw.

[0:20:04] Stuudriel heeft opengestaan bij laag water.

[0:20:06] Normaal staat Stuudril juist dicht bij laak water.

[0:20:08] Die is bedoeld om water vast te houden.

[0:20:10] Staat dus altijd dicht, dat linker plaatje.

[0:20:12] Maar dit jaar en nu ook weer staat hij gewoon open omdat hij geen functie meer heeft omdat het water zo laag staat.

[0:20:17] Verder hadden we nog noodpompen voorbereid bij het kanaal Gent en Neus, wat ik net zei.

[0:20:23] Maar ook inrichtingsverkeer op de IJssel.

[0:20:25] Omdat het anders te onveilig zou worden.

[0:20:27] Die vaarweg wordt steeds smaller.

[0:20:28] Boten kunnen dan elkaar niet meer passeren.

[0:20:31] Dat is nog wel eentje die wel op de plank ligt.

[0:20:33] Als het nog lager water wordt op de ijsel, dan kan dat binnenkort noodzakelijk zijn.

[0:20:38] Voor de veiligheid van de scheepvaart.

[0:20:42] Nog een laatste puntje over de nationale crisissturen.

[0:20:47] Waarom zijn we niet verder opgeschaald?

[0:20:48] Eigenlijk was dat gelukkig niet nodig, want de maatschappelijke impact was weliswaar groot voor de functies die ik net noemde, maar het was niet zo dat er echt een crisissituatie ontstond.

[0:20:59] Het was ook niet zo dat we maatregelen moesten nemen die buiten de scope van het management team waterverdeling, watertekorten of droogte kolom vielen.

[0:21:08] Dus vandaar dat dat gelukkig niet nodig was.

[0:21:10] Wanneer had het wel gemoeten?

[0:21:12] Een aantal voorbeelden staan daaronder.

[0:21:13] Bijvoorbeeld als we in categorie 1 en 2 in de problemen komen of als in 3 en 4 het echt heel lang duurt en bijvoorbeeld de complete logistiek vastloopt rond de scheepvaart.

[0:21:23] Of als er een andere crisis oppopt rond waterkwaliteit of het Midden-Oosten.

[0:21:27] Dat zouden aanleidingen kunnen zijn om toch naar dit niveau te gaan.

[0:21:30] Maar het was gelukkig dit jaar niet nodig.

[0:21:34] Geef ik nu het woord aan Liz van Duin.

[0:21:38] Dank.

[0:21:39] Misschien even kort.

[0:21:40] Waar staan we ook met onze ontwikkelingen?

[0:21:45] Dit was een extreem droog jaar.

[0:21:47] Dat heeft Hout ook laten zien.

[0:21:48] Maar we hebben die helaas de laatste decennia steeds vaker.

[0:21:53] En een recent droogjaar waar we veel van geleerd hebben was 2018.

[0:21:58] Dat was ook een exteem drog jaar.

[0:21:59] En daarbij hebben we toen een stevige evaluatie gedaan.

[0:22:03] We hebben toen de beleidstafel droogte ingericht...

[0:22:06] Met ook een wetenschappelijke toets.

[0:22:08] En daaruit kwamen een aantal aanbevelingen.

[0:22:10] Een vijftigtal aanbevellingen hebben we daarover gehouden.

[0:22:14] En dat heeft wel ons in elk geval beter paraat doen staan voor deze droogte.

[0:22:19] En om er een paar te noemen.

[0:22:20] Harald noemde ook al wat.

[0:22:23] In 2018 bleek ook wat onduidelijkheid over de verdringingsreeks.

[0:22:27] Die toen al wel...

[0:22:28] bestond, maar die hebben we toen ook eigenlijk... met elkaar verduidelijkt.

[0:22:36] We hebben dat slim watermanagement beter geïmplementeerd... en ook de klimaatbestendige wateraanvoer voor West-Nederland.

[0:22:43] De KWA is toen versneld ingevoerd.

[0:22:47] In 2014 hebben we een brief aan de Kamer gestuurd... nieuwe inzichten in de zoetwaterbeschikbaarheid... waarbij we eigenlijk met elkaar constateerden dat die...

[0:22:56] Droogtes die we in een aantal jaren zagen steeds vaker zouden voorkomen.

[0:23:00] En ook dat we het beeld hebben geschetst dat we ons daar beter als Nederland op moeten voorbereiden.

[0:23:05] En dat heeft een aantoon consequenties zoals dat we denken dat we daarbij, als we niets doen, de verdringingsreeks wel heel vaak moeten inzetten.

[0:23:14] Dus er is ook daarbij een stap gezet naar dat we moeten kijken naar ruimtelijke inrichting, naar het kijken naar het beter voorbereiden voor alle sectoren.

[0:23:27] Dus uiteindelijk als je met elkaar weet dat die water schaarste groter wordt, dus er zal vaker dan een tekort zijn, dan is het heel verstandig dat iedereen zich op zijn eigen domein beter voorberijdt en dat je daar met elkaar ook de goede afwegingen in kan maken.

[0:23:47] Dat doen we gelukkig al langer.

[0:23:49] We hebben ook het Delta-programma Zoet Water.

[0:23:51] Dat is de samenwerking van Rijk en regio... waarin we samenwerken aan de lange termijnprognoses voor waterbeschikbaarheid.

[0:23:59] Hierin wordt altijd ook gedeeltelijk gefinancierd vanuit het Delta Fonds... een aantal fysieke maatregelen gezamenlijk uitgewerkt.

[0:24:08] En doen we ook aan gezamenlijke kennisontwikkeling.

[0:24:13] Daarnaast vanuit Het Ministerie werken we ook verder aan een beleidsintensivering...

[0:24:17] En daarbij moet u denken dat we ons erg met elkaar, en dat doen we natuurlijk ook met provincies en waterschappen, samen beraden.

[0:24:25] Hoe kijken we nou aan naar die grondwatertekorten en hoe bereiden we ons daar beter op voor?

[0:24:30] Dat beleid wat we aan het ontwikkelen zijn gezamenlijk, dat...

[0:24:34] zal vanuit het Rijk worden vastgelegd in het Nationaal Waterprogramma.

[0:24:38] Het ontwerp Nationaal waterprogramma wordt eind 2026 naar de Kamer gestuurd en eind2027 vastgesteld.

[0:24:53] We gaan deze droogte ook evalueren.

[0:24:56] We willen natuurlijk ook leren wat heeft deze keer weer wel gewerkt en wat heeft niet gewerkt.

[0:25:00] Dus we kijken daarin zowel naar het functioneren van de crisisstructuur, zoals de manier van besluitvorming, hoe is er gecommuniceerd naar iedereen.

[0:25:08] Daar kun je altijd van leren, kan altijd beter is ons beeld.

[0:25:12] En dat wil niet zeggen dat het verkeerd is gegaan, maar leren is hierin de belangrijkste manier.

[0:25:16] We willen ook zien wat de effectiviteit is van de maatregelen die we hebben uitgevoerd.

[0:25:22] Wat werkt nu wel, wat werkt niet.

[0:25:24] Ook de verdringingsreeks was toch soms, hebben we gezien, hier en daar leidde dat tot onduidelijkheden.

[0:25:32] Ook belangrijk om te kijken wat zijn de economische gevolgen voor de diverse sectoren.

[0:25:37] Hoe waren de diverse sectoren voorbereid en hoe kunnen we hun ook weer helpen om daar zich beter op voor te bereiden in de toekomst.

[0:25:44] Natuurlijk ook de vraag is ook in de pers geweest deze zomer van hoe werkt dat eigenlijk internationaal?

[0:25:50] Wat doen we daaraan?

[0:25:51] Hoe kunnen we ons daar beter op voorbereiden?

[0:25:55] Nou, het Delta-programma, we hebben dat al een aantal jaren.

[0:25:58] Er is ook natuurlijk recent de herziening door de Delta-commissaris aangeboden.

[0:26:04] Wat kunnen we daoraan beter doen?

[0:26:07] En belangrijk omdat we hebben gezien dat het toch ook altijd als er zoiets echt gebeurt, ook al voorspel je het, ookal zijn we bezig met allerlei ideeën en modellen, om toch ook weer te leren wat wisten we eigenlijk wel en wat heeft ons toch verrast.

[0:26:21] En een van die punten die we daarin bijvoorbeeld zagen is wat Harald ook zei, zo'n lage rivierafstand hadden we niet helemaal zien komen op deze termijn.

[0:26:33] Die was wel in beeld, maar toch vooral voor later.

[0:26:36] We gaan dat, zoals ik zei, borgen in het Nationaal Waterprogramma.

[0:26:42] We hebben daarin...

[0:26:43] Dit is dus in voorbereiding.

[0:26:45] Dus voor je beeld ook, dit is geen vastgesteld beleid.

[0:26:48] Dit is wat we in voorberijding hebben.

[0:26:50] Dat komt nog naar de Kamer.

[0:26:52] Dat is nog in concept.

[0:26:55] Waarbij we wel zien dat we vaker te maken zullen krijgen met schaarste.

[0:26:59] Dat we ons daar beter op moeten voorbereiden.

[0:27:02] Dat dit ook betekent dat we voor alle sectoren je beter voorbereideren.

[0:27:06] Maar ook voor de ruimtelijke inrichting.

[0:27:10] En een van de zaken die bijvoorbeeld uit het Delta-programma kwam, waar we ook erg naar kijken hoe we dat beter kunnen borgen, is de transparantie.

[0:27:18] Van alle sectoren kwam eigenlijk ook wel het signaal naar voren.

[0:27:23] Dat er minder water is, dat begrijpen we.

[0:27:25] Maar hoeveel minder en wanneer, dat weten we toch graag wel zo snel mogelijk.

[0:27:28] En waar kunnen we nou eigenlijk op rekenen?

[0:27:30] Nou, dat kunnen wij nooit helemaal garanderen.

[0:27:33] Maar dat er meer transparantie nodig is en dat die behoefte is bij sectoren, dat hebben we heel duidelijk gezien.

[0:27:40] Ook maatregelen in het watersysteem die we overwegen, zullen we ook.

[0:27:44] Dat zijn we ook aan het uitwerken al en dat willen we ook borgen in het Nationaal Waterprogramma.

[0:27:50] Deze zomer veelvuldig in het nieuws geweest is om bij EFTE een structurele oplossing...

[0:27:55] ...te zoeken en niet alleen met noodpoormen te werken.

[0:27:59] IJsselmeer heeft goed gewerkt als buffer... ...maar is natuurlijk altijd de vraag, kan dat niet nog meer?

[0:28:04] Kunnen we die buffer niet vergroten?

[0:28:06] Dat willen we ook duidelijk verkennen.

[0:28:08] Ook het programma Ruimte voor de Rivier.

[0:28:10] We willen kijken hoe we de waterverdeling in Nederland beter kunnen sturen... ...en als het nodig is daarin ook slimmer kunnen verdelen...

[0:28:20] En ook in de regelgeving zijn we aan het kijken wat we daarin kunnen voorbereiden.

[0:28:24] Dat is ook naar aanleiding van de inbreukprocedure die we hebben voor de kaderrichtlijn water.

[0:28:29] Maar daarbij kijken we naar de regelgiving ten aanzien van grond- en oppervlaktewateronttrekkingen.

[0:28:36] En ook bijvoorbeeld het instellen van grondswaterontrekkingsplafonds.

[0:28:40] Dit is een beetje een...

[0:28:42] preview op wat in voorbereiding is.

[0:28:45] Allemaal nog niet uitgehard, maar wel denk ik goed om te laten zien waar we aan denken en waar we mee bezig zijn op dit moment.

[0:28:55] Hier wou ik het nu bij laten.

[0:29:00] Dank u wel.

[0:29:02] Mevrouw van der Sman heeft op dit moment nog geen... Oké, prima.

[0:29:06] Dan gaan we over tot vragen van de leden en daar is nog aanvulling bij gekomen.

[0:29:12] Dus we gaan er vlot doorheen en dan geef ik eerst het woord aan de heer Schutts van de VVD.

[0:29:15] Ja, dank u wel, ja in de zomerperiode ging het natuurlijk over het nieuws en waar mensen zorgen en pijn hadden, maar gelukkig ging er ook veel goed en dat heeft u net ook uitgelicht.

[0:29:26] We wonen in Nederland beneden stroom, dus het is geen sinecure dat het zo ging.

[0:29:31] Als ik voor mezelf iets terughaal in de zomer... dan kleeft bij mij het beeld dat mensen of bedrijven of instellingen soms overvallen werden.

[0:29:39] En dat zit er misschien in de structuur waarin er een agenda wordt gevormd... dan MTW overleg heeft, dan is er een besluit en dan ging het naar buiten.

[0:29:48] Waarbij mensen dan verrast werden...

[0:29:52] Is daar iets aan te doen?

[0:29:54] Misschien is dat wel gebeurd, maar het zou een gedachte zijn die ik zelf heb.

[0:29:58] Maak de agenda al een week van tevoren bekend, bij wijze van spreken.

[0:30:02] Dan is het er nog niet, maar geef je partijen de kans zich voor te bereiden op wat mogelijk komt.

[0:30:09] Is dat een idee wat ook bij u kleeft?

[0:30:13] Kunt u daar misschien iets over zeggen?

[0:30:15] Ik laat het aan degene die meest gereed is om daar iets over te zeggen.

[0:30:23] Doe meteen de vragen beantwoorden?

[0:30:25] Ja.

[0:30:27] Ik denk dat Harold, dat jij even kan beantwaarden hoe het echt is gegaan deze zomer.

[0:30:31] Meneer van...

[0:30:33] Wij communiceren heel intensief met alle sectoren.

[0:30:37] Dat doen we als LCW, dat doen we vanuit het ministerie... ...dat doen we ook vanuit de andere ministeries.

[0:30:42] Dus ook LVVN zit in de MTW en de LCW.

[0:30:47] Dus daar is regelmatig contact.

[0:30:51] En als het een week tevoren kan, dan zullen we dat zeker doen.

[0:30:55] Sterker nog, we proberen al in de koude fase... ...dus door die verdringingsreeks, die regionale uitwerking daarvan... ...ook gewoon bekend te maken, zodat mensen van tevorens weten...

[0:31:02] Je kunt niet 100% rekenen op voldoende water, dat is altijd een kans.

[0:31:06] Ook bedrijven weten hun eigen risicoafweging kunnen maken.

[0:31:11] Hoe groot is de kans dat ik met mijn bedrijf watertokorten krijg?

[0:31:14] En moet ik daar dan in mijn bedijfsvoering eventueel op anticiperen?

[0:31:19] En als we in een situatie van reageren komen, dan wil je natuurlijk ook zo liefst of snel mogelijk weten als er iets aan de hand is.

[0:31:27] Wat ik zei, daar proberen we zoveel mogelijk te doen, maar ik heb ook situaties meegemaakt.

[0:31:31] Het was niet afgelopen zomer, maar het was in 2003.

[0:31:34] Maar toen dreigde de stroom uit te vallen.

[0:31:35] We kregen een telefoontje, we hebben nu binnen een half uur water nodig, anders valt een centrale bij Utrecht uit.

[0:31:41] En als die centrale bij Utrecht uitgevallen was, dan was er een domino-steen tot aan de Eemsvlakte gegaan.

[0:31:45] Dat alle stroom uitgefallen was.

[0:31:46] Half uur.

[0:31:48] Oplossing was toen een sluistrammen.

[0:31:50] We hadden er twee in het Amsterdam Rijkanaal.

[0:31:51] Dus eentje konden we strammen.

[0:31:52] Maakten we een wildwaterbaan van water aanvoeren.

[0:31:55] Gelukkig ging dat goed, maar daar had de scheepvaart wel last van.

[0:31:59] Het voorbeeld waar het hier vooral over gaat was onder andere het Twentekanaal.

[0:32:04] Ondanks dat we dit uiteindelijk wel in de draaiboeken hadden staan, ging het sneller dan ook wij verwachten.

[0:32:12] Waar het over ging was dat we dat pijl graag wilden handhaven.

[0:32:15] Dat was nodig voor die categorie 1 van de verdringingszaken.

[0:32:17] Het ging over die kades, het ging over de bebouwing daar langs, huizen...

[0:32:21] Kanaal Almelo de Haandrik, ik vrees ook in deze kamer bekend als best wel een dossier waar met name de bewoners veel last van gehad hebben.

[0:32:30] En wat er gebeurde was enerzijds dat de watervraag groter was dan wij vooraf hadden ingeschat.

[0:32:35] En tegelijkertijd, we hadden daar te maken met noodpompen.

[0:32:39] Die noodpomp die moesten eigenlijk gewoon omdat het gemaal niet goed werkte...

[0:32:42] Dat water aanvoeren.

[0:32:45] En omdat die ijselafvoer zo enorm naar beneden ging, werd die opvoerhoogte heel hoog.

[0:32:49] En dan doen ze gewoon het minder goed dan normaal gesproken.

[0:32:53] Dus zowel de watervraag als wat we aan konden voeren bleek tegen te vallen.

[0:32:57] En toen moesten we vrij snel een besluit nemen.

[0:33:00] In dit geval hadden we dat wel zodanig gedaan dat pas twee dagen later de feitelijke stremming begon.

[0:33:08] Dus de schippers hadden de kans wel om hun schip nog naar buiten te varen.

[0:33:14] Maar tegelijkertijd die bedrijven, zeker van Port of Twente, ik kan me voorstellen dat die zich overvallen voelden.

[0:33:21] Want je moet opeens een hele andere logistiek gaan regelen.

[0:33:25] Hetzelfde verhaal, Delftland was ook zo'n voorbeeld, dat er een ontwerpingsverbod was.

[0:33:32] Dat had ermee te maken, ook hier weer met die categorie 1.

[0:33:34] Er zijn daar heel veel veenkades.

[0:33:35] Toevallig vandaag in het nieuws,

[0:33:37] De afstand heeft naar buiten gebracht dat ze 284 scheuren gevonden hebben de afgelopen zomer.

[0:33:42] Dat is best veel.

[0:33:43] Nou hebben ze ook heel veel veenkaders voor de duidelijkheid.

[0:33:46] Maar het is gewoon heel belangrijk dat die voldoende nat blijven om problemen zoals bij Wilmis in 2003 te voorkomen.

[0:33:53] Want als zo'n kering doorgaat, ja dan ook die glastuinbouwbedrijven die daar...

[0:33:56] Overal zitten.

[0:33:58] Hebben daar enorm last van.

[0:34:00] Dat zijn dan de afwegingen die je moet maken.

[0:34:02] En soms moet dat heel snel.

[0:34:04] Dus als het vooruit kan, we doen het graag.

[0:34:06] We proberen zelfs in de koude fase dat al te doen.

[0:34:10] Maar soms kan het ook gewoon niet anders.

[0:34:13] Misschien aanvullend, want onze minister heeft ook veel werkbezoeken gebracht en daar kreeg hij dit ook steeds als signaal.

[0:34:21] En we hebben ook wel gezegd dat we dit bij de evaluatie ook zullen oppakken in de zin van om nog actiever te kijken wie communiceert dan met wie.

[0:34:30] Zodat die lijnen in elk geval kort en helder zijn.

[0:34:33] En verder, wat Harald zegt, bij een crisis is het soms lastig voorspellen, maar dat dit wel wat aandacht vraagt, dat is ook helder.

[0:34:46] is het woord aan mevrouw Bolsma Hoekstra van CDA.

[0:34:49] Ja, dank u wel.

[0:34:50] Mooi dat dat wordt opgepakt.

[0:34:52] Dat betekent dat die communicatie, want dat hebben wij ook heel vaak teruggehoord, maar ik meende ook te horen dat er nu al verbeterd punten naar voren komen uit de overleggen met de sectoren.

[0:35:02] Ik ben wel benieuwd, buiten deze communicatie om, wat de andere verbeterpunten zijn die jullie gehoord hebben en waar jullie mee aan de slag gaan voor de volgende situatie.

[0:35:14] Mevrouww Van Dijk.

[0:35:16] We hebben een aantal gesprekken gevoerd, maar dat zijn er nog te weinig om te zeggen dit gaan we wel doen en dit gaan wij niet doen.

[0:35:24] We zijn nog echt in de fase van het ophalen en daarvan hebben we ook gezegd dat moeten we wel op een gestructureerde manier doen zodat we ook alle signalen binnen krijgen.

[0:35:36] Communicatie was er één.

[0:35:39] En ook wat ik al eerder noemde, die transparantie.

[0:35:42] Van waar kan je nou eigenlijk op rekenen en hoe werkt dat dan?

[0:35:46] En hoeveel water kunnen we verwachten en wanneer?

[0:35:49] Dat was ook een ander punt wat we echt al een aantal keren terug kregen.

[0:35:55] En een derde punt wat ik wel kan noemen was dat voor een aantal sectoren... het ook toch lastig was dat het in Nederland zo gedifferentieerd is.

[0:36:05] Dus...

[0:36:06] En dat is wat het is, want er waren gewoon regio's die geen onttrekkingsverbod hadden.

[0:36:12] Gelukkig, kunnen we alleen maar zeggen.

[0:36:14] Gelunkkig was het niet overal zo.

[0:36:16] Maar daarna was het natuurlijk soms voor mensen wel ongemakkelijk... dat het in de ene regio wel zo was en in de andere regio niet.

[0:36:23] En het voor de getroffen sectoren niet altijd even scherp was...

[0:36:31] Waarom dat zo was.

[0:36:32] Dus dat vraagt gewoon ook misschien nog wel.

[0:36:35] Maar ik wil eigenlijk uit de oplossing nog blijven.

[0:36:37] Dan ga ik door.

[0:36:38] Maar het zijn een aantal punten waar we ook met elkaar naar kijken.

[0:36:43] En er zijn ook heel veel suggesties aangedragen.

[0:36:46] over hoe we het beter zouden kunnen doen.

[0:36:50] Maar daarvan hebben we ook gezegd dat moeten we nu echt gaan inventariseren.

[0:36:53] En dat zit er misschien ook voor de waterschappen.

[0:36:55] Maar we willen dat ook heel erg met hun doen en de provincies.

[0:36:58] Want voor een deel ligt dat ook bij hun.

[0:37:00] Ook met hun echt kijken van wat moet je dan landelijk beter leren?

[0:37:04] Of wat moet you in de LCW, MTW beter doen?

[0:37:07] En wat is eigenlijk per regio echt wel verschillend?

[0:37:15] Dan is het meneer Grootsveert van JN20.

[0:37:18] Ja, dank u wel voorzitter.

[0:37:21] We zagen net een plaatje van de droogtecolon.

[0:37:24] En daarin zit dan het MTW.

[0:37:27] En mijn vraag is, zitten daar dan ook ambtenaren van de Duitse variant van INW?

[0:37:36] Zijn die daarbij aangeschoven?

[0:37:37] Omdat zij natuurlijk ook allerlei water onttrekken.

[0:37:44] Nee, dat is een korte antwoord.

[0:37:49] Maar we hebben wel dagelijks contact met de collega's bovenstroom.

[0:37:54] Dat geldt voor België, voor het kanaal Gent-Terneuzen, dat geldt

[0:37:57] Maar dat geldt ook voor de Rijn.

[0:37:59] Dus wij hebben op ambtenlijke niveau zeer nauw contact, mag ik wel zeggen.

[0:38:04] Want wat er bij ons bij low-bit aankomt, dat is afhankelijk van wat er bovenstroom is gebeurd.

[0:38:10] Dus we hebben voor het hele Rijnstroomgebied bijvoorbeeld overal meetpunten, neerslagmetingen en alles wat erbij hoort, afvoermetingen.

[0:38:20] die voor ons dan weer input zijn voor onze modellen, zodat wij kunnen berekenen hoeveel er uiteindelijk bij Lobitz ons land binnen gaat komen de komende twee weken, zeg maar, om te beginnen.

[0:38:30] En wij hebben ook contact over bijvoorbeeld hoe staat het met de Bodensee als een belangrijk watervoorraad in Zwitserland.

[0:38:37] We weten wat de zogenaamde vuulingsgraad is van alle stuwmeren.

[0:38:42] In heel Zwitserland tezamen in het Rijnstroomgebied.

[0:38:46] We weten ook dat met name Duitsland en Zwitseland nog veel meer belang hebben bij een goede Rijnafvoer dan wij.

[0:38:54] Want waar zat de grote schade afgelopen periode, met name in Duitseland, echt tientallen miljarden euro schade?

[0:39:00] Omdat het roergebied onbereikbaar was geworden per schip.

[0:39:03] Zwitserland had dit jaar minder last, maar in 2018 moesten daar zelfs de noodvoorraden voor de energie aanspreken.

[0:39:09] Omdat gewoon die energietransport via het water stil kwam te liggen.

[0:39:13] En ook daar hebben we overleg over.

[0:39:15] Dus we hebben een internationale commissie voor de hydrologie en voor de Rijn en ook voor de Maas trouwens, voor de duidelijkheid.

[0:39:22] En ook specifiek voor de scheepvaart.

[0:39:24] Dat heet dan de CCR, maar dat gaat dan specifijk over scheepvart.

[0:39:28] Komende maand is daar ook weer een extra bijeenkomst alvast op initiatief van de Zwitsers zelfs.

[0:39:33] Om te kijken van nou, hoe hebben jullie dit nou allemaal beleefd en wat kunnen we eventueel samen doen om ervoor te zorgen dat het volgende keer misschien wat soepeler gaat.

[0:39:41] Dus die samenwerking internationaal is heel intensief.

[0:39:43] Zowel operationeel als ook beleidsmatig.

[0:39:49] Dank u wel.

[0:39:49] Dan is het woord aan mevrouw Sarin Jan van Pro.

[0:39:53] Ja, dank voorzitter.

[0:39:54] Dank ook voor de presentatie.

[0:39:56] En waar ik vooral benieuwd naar ben, dat stond ook een beetje in de presentatie over ja, we moeten de ruimte aanpassen en inrichten zodat we ook niet constant in die crisis situatie hoeven terecht te komen.

[0:40:06] En wat ik dan heel erg benieuwd naar ben is hoe die verantwoordelijkheden op dit moment zijn en hoe ze horen te zijn als het gaat over de gemeente die ook over ruimte gaat.

[0:40:15] De provincie gaat over ruimten, waterschappen.

[0:40:19] Dus hoe zien jullie dat ook voor de toekomst om die verdeling op een juiste manier te doen?

[0:40:24] En daar komen ook natuurlijk kosten bij kijken.

[0:40:28] Dus hebben we ook zicht in hoeveel het kost om juist die aanpassingen te doen om niet constant in die crisissituatie terecht te komen?

[0:40:38] Mevrouw van Duin.

[0:40:39] Dank.

[0:40:42] De ruimtelijke kant van waterschaarste, maar ook van wateroverlast... dat is ook waarin de Delta-commissaris zijn adviezen hebben... die hebben duidelijk dat accent dit jaar ook.

[0:40:54] Daar wordt gezamenlijk over gesproken op dit moment natuurlijk... binnen de Delta Community, noem ik dat maar eventjes.

[0:41:03] Op dit moment is er niet het beeld dat we daar iets in de...

[0:41:07] verantwoordelijkheidsverdeling moeten aanpassen, maar ik wil daar ook niet op vooruitlopen.

[0:41:11] We hebben natuurlijk in de ontwerpnota ruimte zijn daar een aantal hoofdlijnen over neergelegd hoe het Rijk dat ziet.

[0:41:20] En verder zijn we dat nu voorzichtig aan het uitwerken, maar dat is ook nog allemaal in beweging.

[0:41:28] Een korte vervolgvraag?

[0:41:31] Oh, de kosten nog, was nog de vraag van mevrouw Sanningan.

[0:41:38] Sorry.

[0:41:41] Wat de kosten zijn van het... Welke kosten bedoelt u?

[0:41:46] Dan kan ik beter antwoorden.

[0:41:49] Ik bedoel de kosten van de aanpassingen die nodig zijn om juist niet in de crisissituatie terecht te komen.

[0:41:54] Of we daar inzicht in hebben en wat is er precies nodig om ons aan te passen.

[0:42:01] Dat hebben we op dit moment denk ik voor een aantal deelaspecten wel in beeld, maar voor veel aspecten nog niet.

[0:42:09] En dat is soms ook samenlopen met andere ruimtelijke programma's.

[0:42:14] Dus dat is echt, om heel ik te zijn, daarvoor is het nu te vroeg om daar een goed antwoord op te geven.

[0:42:22] Dan is het woord aan mevrouw Wiersma van de BBW.

[0:42:26] Ja, en dank voorzitter.

[0:42:28] En ik heb deze vraag in een ander overleg ook al eens gesteld en er toen niet echt een bevredigend antwoord op gekregen.

[0:42:33] Maar volgens mij heb ik nu misschien wel de juiste mensen aan tafel om...

[0:42:38] Om daar een antwoord op te vinden.

[0:42:39] En ik denk dat de heer Van Waveren daar in de internationale commissie voor de hydrologie wellicht wel iets over kan zeggen.

[0:42:48] Omdat de afgelopen jaren hoor je natuurlijk dat het watersysteem meer moet naar het vasthouden in plaats van het afvoeren van water.

[0:42:55] Tegelijkertijd is er in het kader van de ecologische doelen, ook bijvoorbeeld de dam removal Europe gaande, wordt er ook gekeken naar de cumulatieve effecten van al die verwijdering van die barrières tezamen, wat in heel Europa gaande is, duizenden inmiddels, op het vraagstuk wat hier nu voor ligt.

[0:43:20] Meneer Van Waveren.

[0:43:24] Nee, snap ik.

[0:43:27] We hebben de Commissie voor Hydrologie van Rijn inderdaad en die doet onderzoek ook naar dit soort dingen.

[0:43:33] Niet zo in detail, althans bijna niet bekend zoals u het nu zegt.

[0:43:38] Maar bijvoorbeeld we kijken wel naar wat de gevolgen zijn van bijvoorbeeld de gletsjers als die verdwijnen.

[0:43:43] Dan zie je dat in de winter de afvoer toeneemt, in de zomer juist onderuit gaat omdat we dan dat smeltwater niet meer hebben.

[0:43:51] En dus het effect uiteindelijk bij low-bid.

[0:43:53] Verder hebben we tegenwoordig ook de stroomgebiedsbeheersplannen.

[0:43:56] En daar wordt ook op stroomgebietsniveau gekeken wat er allemaal aan maatregelen genomen kan worden.

[0:44:03] Ook als dat maatreden zijn die de verkeerde kant op werken.

[0:44:05] Vanuit droogteperspectief dan, dan kijk ik even met oogkleppen op vanuit de droogte.

[0:44:10] Wat dat uiteindeelijk voor effect heeft op de afvoer bij low bid.

[0:44:15] Maar misschien...

[0:44:17] Ik kan even helpen.

[0:44:20] Want we hebben dus de Commissie voor de Hydrologie voor De Rijn.

[0:44:23] Dat is eigenlijk de wetenschappelijke commissie die naar alle afvoering kijkt.

[0:44:27] We hebben ook de Internationale Commissieter Bescherming van De Rijm.

[0:44:32] Dat ist de commissi waarin we ook beleidsmatig vooruitkijken.

[0:44:35] We werken wel heel goed samen, kan ik ter geruststelling zeggen.

[0:44:40] In die commissies hebben wij als Nederland al in 2018 of na 2018...

[0:44:46] Droogte op de agenda gezet.

[0:44:48] En ook de watervraag en de waterverdeling.

[0:44:50] Dat was in het begin best een ongemakkelijk onderwerp.

[0:44:53] Want dat was van oudsher daar niet een onderwerpt.

[0:44:56] Maar dat is wel toen ook op de agendagezet.

[0:45:00] Want ik vermoed dat uw vraag ook gaat... hoe doen we dat met z'n allen in het stroomgebied?

[0:45:06] En voor de Rijn is er in 2000, moet ik het even goed zeggen... 27 een ministeriële conferentie voorzien...

[0:45:16] waarin droogte en omgaan met schaarste ook absoluut op de agenda staat.

[0:45:20] Wat we in elk geval in die commissie aan het onderzoeken zijn nu... is niet alleen dus de afvoer, maar ook het watergebruik.

[0:45:27] En we noemen dat een socio-economische studie naar de watervraag.

[0:45:31] Dus we zijn met elkaar van alle landen in het stroomgebied aan hetonderzoeken... wie gaat nou eigenlijk wat gebruiken?

[0:45:37] Dus wie gebruikt nu wat?

[0:45:38] En wat is de ontwikkeling in het watergebrauk in het Rijnstroomgebiet?

[0:45:43] Dus dat proberen we in ieder geval...

[0:45:45] feitelijk op tafel te krijgen.

[0:45:47] En dan is dat ook input voor die ministersconferentie... om daar te kijken of we daar afspraken over kunnen maken.

[0:45:53] Want dat is eigenlijk het doel.

[0:45:56] En daar zitten dus ook die stilmeren in, voor de duidelijkheid.

[0:46:00] Goed, goed.

[0:46:03] Dank u wel.

[0:46:04] Dan is het woord aan de heer Grimwis van de ChristenUnie.

[0:46:06] Voorzitter, dank u wel en dank voor uw komst.

[0:46:08] Ik heb een vraag over de regio Rijnmond-Drechtstede.

[0:46:13] Daar zit geloof ik ons grootste zoetwaterleek met de nieuwe waterweg.

[0:46:18] En dat is toch altijd treurig om te zien als de afvoer bij Lobitz zo laag is en het hele land schreeuwt om water, dat het kostbaar zoet water daar hup zo de zee in stroomt.

[0:46:28] Dus ik dacht, verwachtingsvol sla ik het Delta-programma 27 open om te kijken hoe de herijking eruit ziet.

[0:46:34] Kleinere maatregelen zijn niet terug te lezen.

[0:46:36] Bijvoorbeeld een bredere inlaat bij de Bernisse, zodat je kortere venstertijden nodig hebt om daar zoet water in te laten bij achterwaartse verzilting.

[0:46:46] Niet gezien.

[0:46:47] Rotterdam dan?

[0:46:49] Misschien wel een drastische oplossing, niet gezien.

[0:46:53] Veromdieping van de nieuwe waterweg in combinatie met een uitspraak over het aanleggen van een derde maasvlakte.

[0:46:59] Zodat je de helderheid geeft van oké, we denken aan het scheepvaartbelang, maar we denken ook aan het zoetwaterbelang.

[0:47:05] Kunt u daar misschien meneer Van Waveren iets meer over zeggen?

[0:47:08] Hoe lang moeten we hier nog op studeren voordat we eigenlijk hier beslissingen over gaan nemen?

[0:47:12] Want het is toch zonde om bij een volgende droge zomer weer zoveel zoet water weg te zien stromen.

[0:47:18] Meneer van Wavering.

[0:47:21] Ik ga als eerste verwijzen naar de motie Geurt.

[0:47:25] Misschien u wel bekend.

[0:47:29] Dat was denk ik 2014, 2015.

[0:47:32] Dat ging over het afsluiten met sluizen in de Nieuwe Waterweg.

[0:47:37] Toevallig heb ik dat onderzoek geleid.

[0:47:40] En dat hebben we ook naar de Tweede Kamer gestuurd.

[0:47:42] De belangrijkste conclusie was...

[0:47:44] ...ja, eigenlijk dat dat financieel op geen enkele manier uit kan.

[0:47:50] Dus dat om te beginnen.

[0:47:54] Het ging echt over een investering van 8 miljard... ...en dat verdienen we gewoon op geen manier terug.

[0:47:57] En dan kan je het gewoon beter maar accepteren dat je af en toe droogteschade hebt...

[0:48:01] dan zulke enorme bedragen uitgeven.

[0:48:04] Tegelijkertijd zien we nu ook dat de situatie misschien wel veranderd is.

[0:48:08] We hebben intussen vaker te maken met droogtes... en dat klopt dus dat we dat ook in het Delta-programma Rijnmond Rechtsleden... wel degelijk ook wel weer agenderen.

[0:48:18] Dus er wordt gewerkt aan een voorkeursstrategie... en ook de komende zes jaar staat er weer een behoorlijke lijst met onderzoek op de agenda...

[0:48:27] Ja, en daar worden dus gewoon ook weer de nieuwe inzichten in meegenomen.

[0:48:31] Leidt dat meteen tot een conclusie van over zes jaar gaan we de bol afsluiten?

[0:48:35] Ik verwacht het niet eerlijk gezegd.

[0:48:37] Want we kijken naar het integrale plaatje, niet alleen over droogte, maar ook waterveiligheid.

[0:48:41] Dan is bijvoorbeeld ook het moment dat we een Maaslandkering moeten gaan vervangen.

[0:48:44] Die stormvloedkering die er staat, nou dat zou misschien een logisch moment zijn om aan dit soort ingrepen te denken.

[0:48:50] Dat is voorlopig nog niet aan de orde in de zin van, wij denken dat die wel tot 2070 mee zou moeten kunnen.

[0:48:56] Gezien bijvoorbeeld zeespiegelstijging.

[0:48:59] Maar wat ik ermee wil zeggen, we zijn daar wel mee aan het studeren.

[0:49:02] We zijn aan het werken, zo staat het ook in het Delta-programma, aan het vernauwen van de bandbreedte, zou je kunnen zeggen, van de mogelijke oplossingen.

[0:49:11] Maar het is niet zo dat we daar binnen zes jaar al een besluit verwachten.

[0:49:16] En stroomt dat water dan ongebruikt weg?

[0:49:19] Om heel eerlijk te zijn, we gebruiken dat water op dit moment juist om zout weg te spoelen.

[0:49:26] En om even het perspectief van de nationale waterbalans daar even in te benoemen.

[0:49:31] Kijk, er komt nu, we hebben het net gezien, 600 kubieke meter per seconde via de Rijn naar binnen.

[0:49:38] Wat wij naar de waterschappen kunnen sturen met de huidige waterinfrastructuur, dat is maximaal 200 tot 300 kuub.

[0:49:45] De rest krijgen we gewoon niet verspreid over het land.

[0:49:47] Dat moeten we gewoon ook afvoeren, anders lopen we onder.

[0:49:50] Dat klinkt misschien heel gek in zo'n droogtesituatie.

[0:49:53] Maar onze waterinfractructuur is de beste ter wereld, zeg ik altijd.

[0:49:55] We kunnen water echt vanuit Lobit naar Zuid-Holland, Hoek van Holland, achter in Groningen en achter in Gelderland sturen.

[0:50:03] Maar alles bij elkaar gaat het op de nationale waterbalans ook dan in dat soort extreme omstandigheden nog steeds maar over twee, driehonderd kubieke meter per seconde.

[0:50:09] Dus het is niet zo dat het afsluiten van de nieuwe waterweg de heilige graal is.

[0:50:18] De heer Grimwiss lijkt hierover in discussie te willen gaan.

[0:50:21] Een korte aanvullende vraag.

[0:50:23] Ja, heel veel dank hoor.

[0:50:25] Ik ken de motie Gutsen en wat er uit voorstel is.

[0:50:27] Dus heel veel bedankt.

[0:50:28] Maar mijn vervolgvraag is...

[0:50:30] Ik vroeg niet alleen het meest verstrekkende scenario van een Rotterdam-dam.

[0:50:35] Maar ik vroege ook van...

[0:50:38] We hebben natuurlijk heel lang een strijd gehad tussen het belang van het Rotterdamse havenbedrijf en de wens om de nieuwe waterweg te verdiepen.

[0:50:45] En nu zitten we op een punt van misschien moeten we toch meer buitengaats ontwikkelen en wat gaan verontdiepen in combinatie met zo'n Berdisse maatregel.

[0:50:53] Dat zijn natuurlijk kleinschalige maat regelen dan de hele grootschaligen gelijk van afsluiten de boel.

[0:50:58] Kunt u daar nog iets over zeggen?

[0:51:01] Gaat de gang.

[0:51:02] Nee, maar dat klopt.

[0:51:04] Kijk, ik zeg altijd we hebben grootzaam en slepend en we hebben klein maar fijn.

[0:51:07] En alles ertussenin.

[0:51:08] En ook het spectrum van water tot ruimteverwording en alles wat je kan bedenken.

[0:51:13] Klein maar fijn hebben we ook een aantal.

[0:51:14] En daar zitten ook in het onderzoeksprogramma van onder andere TU Delft, hebben we net toevallig een onderzoekprogramma afgerond, Salty Solutions, naar juist verzilting.

[0:51:25] Daar zitten ook een paar kleinschalige maatregelen in en daarvan kunnen we gaan verkennen de komende jaren.

[0:51:29] Ik ga sneller dan zo'n afsluiten voor de duidelijkheid.

[0:51:32] Daar gaan we van verkennen in hoeverre we die gewoon alvast kunnen implementeren, want ook die kleine beetjes, zeker bedroogd, ik zeg altijd elke tiende cube, elke honderdste cube die telt, zo'n verdringingsreeks bijvoorbeeld voor de maas, die gaat echt over honderste cubes.

[0:51:46] Al die kleine beetje helpen om individuele bedrijven uiteindelijk toch te helpen.

[0:51:53] Dank u wel.

[0:51:54] Dan ga ik mijzelf nog een vraag toestaan als hekkensluiter vandaag.

[0:52:00] Waar ik wel benieuwd naar was, we hebben het nu heel erg gehad vandaag over de kwantiteit van het water dat er binnenkwam.

[0:52:07] Maar in hoeverre heeft de afgelopen zomer ook effecten gehad op de kwaliteit van dat water?

[0:52:13] En hoe werkt dat dan langjarig door?

[0:52:16] Kunt u daar iets over zeggen?

[0:52:19] Ja, dat was misschien gek hoor, vergelijkbaar met 2018 en 2022.

[0:52:27] Met die hoge watertemperaturen, ik noemde net 29 graden zelfs een dag ertussen, dan zie je heel snel effecten op bijvoorbeeld blauwalch uit roviering.

[0:52:36] Je ziet ook effecten omdat er minder water is en als dan lozingen doorgaan dat de concentratie van stoffen toeneemt.

[0:52:43] Dat hebben we ook allemaal dit jaar gezien.

[0:52:46] Niet extremer dan andere jaren, maar desondanks nog steeds wel zorgelijk uiteraard.

[0:52:52] Dat gaat nog steeds door.

[0:52:53] We zagen ook hier en daar nog wat vissterfte gebeuren.

[0:52:57] Dat zijn allemaal dingen die eigenlijk in dit soort situaties gebeuren...

[0:53:02] Werkt dat lang door?

[0:53:03] Nee, eigenlijk niet.

[0:53:04] Over het algemeen, als het water weer koeler wordt, wat we nu ook zien, zien we dit soort problematiek ook weer afnemen.

[0:53:10] Dat is ook wat we in de droogtemonitor zien.

[0:53:13] Het is nog niet weg, maar het neemt er wel alweer af.

[0:53:18] Dus dat is een beetje de samenvatting als je het hebt over de waterkwaliteit in het oppervlaktewater.

[0:53:26] Dank u wel.

[0:53:28] Dan kijk ik naar de klok en hebben wij helaas niet meer voldoende tijd voor een tweede ronde.

[0:53:35] Ik kijk nog even, er is nog wel een minuut, dus mocht u vanuit uw kant nog een punt hebben, dat had eigenlijk vandaag nog even gezegd of gevraagd moeten worden.

[0:53:46] Maar ik zie niemand enthousiast opspringen.

[0:53:51] En meneer Schut heeft dan een oplossing bedacht, dat is fijn.

[0:53:56] Als dat niet het geval is, dan wil ik u hartelijk bedanken voor al uw informatie vandaag.

[0:54:02] Voor het beantwoorden van onze vragen en uw aanwezigheid natuurlijk.

[0:54:06] Dank ik ook alle andere aanwezigen voor hun inbreng en hun aandacht hiervoor.

[0:54:12] En sluit ik deze vergadering.

[0:54:14] Dank u wel.