Personeel

[0:00:03] Welkom allemaal bij dit wetgevingsoverleg personeel van de Vaste Commissie van Defensie.

[0:00:08] Welkom aan de staatssecretaris en de staf.

[0:00:11] Welkomen aan de mensen op de tribune, de kijkers op afstand en de Kamerleden.

[0:00:16] Ik ga de Kammerleden even netjes aan u voorstellen.

[0:00:19] Allereerst de heer Bo namens de PVV.

[0:00:21] Mevrouw Nanninga namens JA21.

[0:00:23] Mefrouw Jachterberg D66.

[0:00:25] Mefrouw Dobbe namens SB.

[0:00:28] De heer Van Landschot namens het CDA.

[0:00:30] De heer Van Houwelingen, Forum voor Democratie.

[0:00:32] De hee Van Baarle, van de fractie Denk.

[0:00:35] En dan hebben we de heer Bolhuis namens D66.

[0:00:38] Welkom allemaal.

[0:00:39] Sorry, pro.

[0:00:40] Namens pro vandaag.

[0:00:40] Sorry.

[0:00:41] Meneer Bolhuis namens pro.

[0:00:44] Excuses.

[0:00:46] Oké, we hebben vandaag een indicatieve spreektijd.

[0:00:50] Die houden we een beetje in de gaten, maar weet dat u daar enigszins vrij in bent.

[0:00:54] En we doen vier interrupties toestaan in de eerste termijn.

[0:00:58] En dan geef ik het woord aan de heer Boonen.

[0:01:03] Ja, dank u wel, voorzitter.

[0:01:05] Jarenlang is onze defensie kapot bezuinigd.

[0:01:08] Goede en ervaren militairen moesten vertrekken.

[0:01:11] Materieel werd voor een habbekrats verkocht en hele onderdelen werden wegbezuiniged.

[0:01:16] Onder Rutte en zijn VVD stond hele krijgsmacht in de uitverkoop.

[0:01:21] En dat zien we ook terug in de cijfers.

[0:01:23] Alleen al tussen 2011 en 2016 verdwenen er bij Defensie meer dan 11.000 voltijdbanen.

[0:01:30] Elfduizend voltijd banen, voorzitter.

[0:01:33] En de gevolgen daarvan merken we nog steeds.

[0:01:36] Want materieel kun je opnieuw kopen.

[0:01:38] Maar goede en ervaren militairen die je uit organisatie hebt laten lopen, die heb je niet zomaar terug.

[0:01:44] En nu moet Defensie in korte tijd enorm groeien.

[0:01:47] Er werken inmiddels ruim 86.000 mensen bij Defensy.

[0:01:51] In 2030 moeten dat meer dan 100.000 zijn.

[0:01:55] Dat is een enorme opgave.

[0:01:58] En juist over de manier waarop Defensi de komende jaren moet worden opgebouwd, is onlangs de nieuwe Defensienota verschenen.

[0:02:06] En die heeft de titel Samen Voorwaarts.

[0:02:09] En onze militairen willen niets liever dan voorwaarts gaan.

[0:02:14] Maar welke kant is voorwaarts?

[0:02:16] Waar gaan we naartoe?

[0:02:18] Want ik heb deze Defensie-nota gelezen en vraag mij werkelijk af, wie kan hier iets mee?

[0:02:24] Er gaan de komende jaren vele miljarden extra naar Defensiën.

[0:02:28] Dan mag Nederland er op zijn minst weten welke krijgsmachten we voor al die miljarden terugkrijgen.

[0:02:34] Maar dat staat dus nauwelijks in.

[0:02:36] Want hoe ziet onze krijgmacht er straks uit?

[0:02:39] Hoeveel gevechtseenheden hebben we?

[0:02:41] Welke wapensystemen gaan we gebruiken?

[0:02:44] Hoe groot moeten onze munitievoorraden zijn?

[0:02:48] Moeten we zelf in Nederland ons onderhoud kunnen doen?

[0:02:52] En wanneer moet dit allemaal gereed zijn?

[0:02:55] Je zou verwachten dat dat juist in de Defensienota staat.

[0:03:00] Maar deze nota blijft vooral hangen in ambities, mooie woorden en infographics.

[0:03:07] En dat is niet alleen de mening van de PVV.

[0:03:10] Ook experts waren tijdens de ronde tafelgesprek bijzonder kritisch.

[0:03:15] Er worden onvoldoende keuzes gemaakt en het blijft onduidelijk hoe de krijgsmacht van de toekomst eruit moet zien.

[0:03:21] Dan vraag ik me nogmaals af wat hebben we aan deze defensie nota.

[0:03:26] We hoeven geen tientallen pagina's te krijgen om te horen dat de wereld onveiliger wordt, dat drones belangrijk zijn en dat defensie moet groeien.

[0:03:34] Dat weten we inmiddels wel.

[0:03:37] Een defensie-nota moet duidelijk maken welke krijgsmacht we gaan bouwen, wat die krijgmacht moet kunnen en wat daarvoor nodig is.

[0:03:45] Maar duidelijke keuzes worden opnieuw niet gemaakt.

[0:03:49] En dit kabinet blinkt uit in het vermijden van keuzen.

[0:03:53] En dat zien we zeker in deze defensienota terug.

[0:03:56] Hier kan de Kamer niets mee.

[0:03:59] En Nederland weet niet wat het voor al die extra miljarden terugkrijgt.

[0:04:02] En daarom is de conclusie van de PVV duidelijk.

[0:04:06] Deze defensienoten krijgen van ons een dikke onvoldoende.

[0:04:09] En wat de PVB betreft gaat deze defensie nota terug naar de tekentafel.

[0:04:15] Kom met de noten waarin wel duidelijke keuzes gemaakt worden.

[0:04:18] Waarin staat waar onze krijgsmacht de komende jaren naartoe gaat.

[0:04:22] Want samen voorwaarts klinkt heel mooi, maar we moeten wel weten waar we naartoo gaan.

[0:04:29] En als Defensie dan zo fors moet groeien, moeten we niet alleen kijken naar hoeveel mensen we binnenhalen.

[0:04:36] Het gaat erom dat we geschikte mensen binnenhalden en ze goed opleiden.

[0:04:40] Want uiteindelijk valt of staat onze krijgsmacht met de kwaliteit van onze militairen.

[0:04:46] En juist daarom heeft de PVV grote vraagtekens bij het verkorten van de AMO van 18 naar 10 weken.

[0:04:52] Ik ben zelf militair geweest en weet uit eigen ervaring dat zo'n basisopleiding om veel meer gaat dan iemand leren schieten, excesseren of een mars laten lopen.

[0:05:03] In die 18 weken bouw je iemand fysiek op, je wordt sterker, krijgt meer conditie en raakt steeds meer gewend aan de belasting die bij het militaire werk hoort.

[0:05:13] Maar je bouwt ook samen iets op.

[0:05:15] Je maakt met elkaar dezelfde ellende mee.

[0:05:18] Je helpt elkaar erheen en dan ontstaat een band.

[0:05:21] Je leert wie er naast je staat of je op elkaar kunt rekenen als het echt zwaar wordt.

[0:05:27] Maar misschien nog wel belangrijker tijdens een opleiding moet ook blijken

[0:05:32] wie het uiteindelijk niet aankan.

[0:05:35] Want niet iedereen is geschikt om militair te worden.

[0:05:38] En daar kom je soms niet in de eerste paar weken achter.

[0:05:43] Want tien weken marsen met blaren is vervelend, maar 18 weken een mars met blagen is nog veel vervelender.

[0:05:51] En juist als de vermoeidheid en de belasting zich week na week opstapelen, zie je wat iemand echt aan kan.

[0:05:59] Ik heb zelf meegemaakt dat de kandidaten een groot deel van de opleiding gewoon doorkwamen, maar vlak voor het einde alsnog afvielen omdat uiteindelijk bleek dat ze niet geschikt waren.

[0:06:10] En ik vraag me dus af, wat was met die kandidatengebeurd als de oplading na tien weken al klaar was geweest?

[0:06:18] Sommigen van hen hadden waarschijnlijk gewoon hun opleidding gehaald.

[0:06:21] En er was dus iemand die eigenlijk ongeschikt was, als geslaagde militair naar de eenheid gestuurd.

[0:06:27] En daar zit voor mij het grote probleem.

[0:06:30] Want als je tijdens de basisopleiding niet ziet dat iemand ongeschik is, verblaat je het probleen naar de Eenheid.

[0:06:37] En geloof me, dan kan het heel lang duren voordat zo'n probleemprobleem is opgelost.

[0:06:41] Ik heb zelf meegemaakt dat een leidinggevende bij een gevechtspeloton terecht kwam en hij was gewoon daarvoor niet geschikt.

[0:06:49] En militairen op de werkvloer hebben vaak heel snel door dat iemand niet geschikt is.

[0:06:55] Maar voor de Defensie dan eindelijk ingrijpt en iemand van zijn functie afhaalt, ben je echt makkelijk een jaar verder.

[0:07:01] Maar ondertussen heeft een heel peloton daar last van.

[0:07:05] Er wordt minder gepresteerd, de sfeer wordt slechter en er worden fouten gemaakt.

[0:07:10] En bij een gevechtspeloton kunnen de gevolgen daarvan heel serieus zijn.

[0:07:14] En ik wil niet weten wat was gebeurd als die persoon was meegaan naar Afghanistan of naar een Mali.

[0:07:21] Dus hoe eerder je erachter komt dat iemand niet geschikt is, hoe beter.

[0:07:26] Daarom wil ik van de staatssecretaris weten waarom Defensie denkt dat tien weken basisopleiding voldoende is.

[0:07:33] En als Defensie niet onder druk had gestaan om in korte tijd zoveel mogelijk militairen op te leiden, was de AMO dan ook teruggebracht van 18 naar 10 weken.

[0:07:45] En hoe weet Defensi dat tien weken lang genoeg is om iemand fysiek op te bouwen, maar ook om te kunnen beoordelen of iemand daadwerkelijk geschikt is voor het militaire vak?

[0:07:54] En ziet Defensy inmiddels een militaire die wel door de verkorte AMO komen, maar later alsnog bij een eenheid uitvallen?

[0:08:02] Want wordt bijgehouden hoeveel militairen in de eerste vijf jaar na de AMO alsnog uitvallen, omdat ze fysiek of mentaal niet geschikt blijken.

[0:08:11] Want als we de krijgsmacht snel willen laten groeien, moeten we niet de fout maken om alleen naar aantallen te kijken.

[0:08:17] Nederland heeft niet alleen meer militaire nodig, we hebben goede militaieren nodig.

[0:08:23] We hebben de beste mannen en vrouwen nodig.

[0:08:26] En we moeten onze gevechtseenheden ook voorbereiden op de taken die ze hier in Nederland kunnen krijgen.

[0:08:32] De krijgsmacht is wat de PVV betreft in de eerste plaats voor de verdediging van Nederland.

[0:08:38] En daar hoort ook het bewaken van onze eigen landsgrenzen bij.

[0:08:42] Oorlog wordt al lang niet meer alleen gevoerd met tanks, raketten en soldaten.

[0:08:46] Ook sabotages, cyberaanvallen en migratiestromen worden door vijandige landen ingezet om onze samenleving onder druk te zetten en te destabiliseren.

[0:08:57] En de gevolgen van die migratie stromen zien we ook gewoon terug in onze eigen straten.

[0:09:03] Van Ter Apel tot aan Budel hebben onze inwoners te maken met overlast en onveiligheid.

[0:09:09] En Nederlanders willen hun veiligheid terug.

[0:09:12] Daarom vindt de PVV dat onze gevechtseenheden ook moeten worden opgeleid om zelfstandig ons landsgrenzen te kunnen bewaken.

[0:09:21] Is de staatssecretaris bereid grensbewaking standaard onderdeel te maken van de opleiding en training van Nederlandse gevechts-eenheden, zodat die eenheden zelfstandigen kunnen worden ingezet voor het bewaken van onze landsgrensen?

[0:09:34] Maar voorzitter, grensbewaking alleen is niet genoeg.

[0:09:39] Er bevinden zich ook al vele tienduizenden illegalen in Nederland.

[0:09:43] En wat de PVV betreft is heel simpel.

[0:09:46] Als je hier niet mag zijn, dan mag je hier ook niet blijven.

[0:09:49] Dan moet je worden opgespoord, vastgezet en uitgezet.

[0:09:54] En juist Defensie beschikt over het personeel, kennis en de middelen.

[0:09:58] Is de staatssecretaris bereid om hiervoor 500 militairen vrij te maken en een speciale militaire eenheid op te richten en op te leiden die kan worden ingezet voor het actief opsporen van illegale?

[0:10:12] En is hij bereid ervoor te zorgen dat deze militaire daarvoor ook de benodigde wettelijke bevoegdheden krijgen?

[0:10:20] Voorzitter, naast het opleiden van nieuwe militairen moeten we vooral zorgen dat goede mensen die we al hebben niet vertrekken.

[0:10:27] Want een ervaren sergeant, instructeur of monteur met 20 jaar ervaring vervang je niet de iemand die gisteren bij Defensie is begonnen.

[0:10:35] Als zo iemand vertrekt, verlies je niet alleen een militair, je verliest ook een schat aan kennis en ervareng.

[0:10:42] Daarom wil ik van de staatssecretaris weten waar zit op dit moment de grootste uitstroom?

[0:10:48] Hoeveel onderofficieren, instructeurs en technisch specialisten zijn de afgelopen jaren vertrokken?

[0:10:54] En vooral, waarom vertrekken ze?

[0:10:57] Is het financieel?

[0:10:59] Is onvoldoende doorgroeien?

[0:11:00] Is de werkdruk te hoog?

[0:11:02] En wat doet Defensie daar vervolgens aan?

[0:11:05] En we hebben inmiddels nieuwe arbeidsvoorwaarden.

[0:11:08] Maar houden die ook rekening met de redenen waarom militairen vertrekten?

[0:11:12] En ziet Defensie inmiddels dat door de nieuwe arbeidsvoorwaarden meer militairen willen blijven?

[0:11:18] Want het heeft weinig zin om steeds meer nieuwe mensen binnen te halen als ondertussen goede en ervaren militaire de poort uitlopen.

[0:11:26] En voorzitter, dan kom ik bij al die mensen die onze nieuwe militaieren moeten gaan opleiden.

[0:11:32] Want Defensatie heeft helaas niet genoeg instructeurs en maakt daarom steeds meer gebruik van externe opleiders.

[0:11:38] Maar hoe afhankelijk willen we daarvan worden?

[0:11:41] Wat de PVV betreft moet Defensie zelf genoeg instructeurs en kennis hebben in huis om deze militairen op te leiden.

[0:11:49] Kijk, samenwerking met bedrijven en kendsinstellingen kan daarbij nodig zijn.

[0:11:53] Maar hoe afhankelijk is Defensië inmiddels van externe opleiders?

[0:11:58] Welke opleidingen worden geheel of gedeeltelijk door externa partijen gegeven?

[0:12:03] En welke oplijdingen en kens moet volgens de staatssecretaris altijd binnen Defensies blijven?

[0:12:11] Want militaire kennis en opleidingen moeten we niet steeds verder uit handen geven aan commerciële bedrijven.

[0:12:17] Waar ligt voor de staatssecretaris de harde grens bij het uitbesteden van militaire taken?

[0:12:23] En hoe voorkomen we dat er straks naast onze krijgsmacht een particulier leger ontstaat?

[0:12:30] En voorzitter, dan de selectieve opkomstplicht.

[0:12:34] Defensie zet in op meer beroepsmilitairen en reservisten.

[0:12:38] Maar ondertussen werkt deze staatssecretaris ook al aan een verplichting.

[0:12:42] En als je zijn plannen leest, dan gaat dat steeds een stap verder.

[0:12:46] Eerst een verpflichte enquête, dan een verlicht gesprek, daarna een verplichte selectie en keuring en uiteindelijk zelfs een vervlichte opkomst.

[0:12:56] En dan vind ik één ding wel heel opvallend.

[0:12:59] De staatssecretaris schrijft zelf dat Defensie op dit moment voldoende mensen binnenkrijgt op basis van vrijwilligheid.

[0:13:08] Waarom zijn we dan nu al bezig om een systeem op te richten om jongeren uiteindelijk te kunnen verplichten?

[0:13:13] Waarom?

[0:13:15] En de PVV is tegen deze selectieve opkomst verplicht.

[0:13:18] En ik denk dat Defensie nog veel meer kan doen om mensen vrijwillig binnen te halen.

[0:13:24] Ik ben zelf na 9-11 bij Defensy terechtgekomen.

[0:13:27] De vrije westerse wereld was aangevallen door islamitische terroristen en ik wilde ons land en onze vrijheid verdedigen.

[0:13:34] Ik liep vrijwillig een banenwinkel van Defensie binnen om te kijken wat de mogelijkheden waren.

[0:13:40] Niemand verplichtte mij ergens toe.

[0:13:42] En van het een kwam het ander.

[0:13:44] En een paar jaar later stond ik als militair in Afghanistan.

[0:13:48] Want Defensië wist me enthousiast te maken voor het militaire vak.

[0:13:52] En ik ben ervan overtuigd dat veel meer mensen in Nederland zijn die ons land en onze westerse waarden willen verdedigen.

[0:13:59] We moeten ze alleen weten te bereiken.

[0:14:02] Dus breng defensie dichter bij de mensen.

[0:14:04] Open opnieuw die banenwinkels.

[0:14:07] Maak mobiele banen winkels, laat ze door het hele land rijden.

[0:14:10] Ga naar mbo's, hogescholen, universiteiten.

[0:14:13] Benaderen jongen actief.

[0:14:16] Maar kijk ook naar de financiële prikkels Waarom werken we bij functies waar grote tekorten zijn bijvoorbeeld niet met een tekenbonus als iemand zich voor een aantal jaar aan defensie verbindt?

[0:14:28] Ik wil van de staatssecretaris weten welke mogelijkheden hij ziet om werving veel actiever en zichtbaarder te maken.

[0:14:35] Is hij bereid te kijken naar banenwinkels, mobiele werving en tekenbonussen voor tekortfuncties?

[0:14:42] Want voorzitter, wat de PVV betreft moeten we mensen enthousiast maken om militair te worden, niet verplichten.

[0:14:50] En daarbij moeten we niet alleen kijken naar beroepsmilitairen.

[0:14:54] Er zijn ook genoeg mensen die Nederland willen dienen naast hun gewone werk.

[0:14:59] Daarom zijn reservisten zo belangrijk.

[0:15:01] En Defensie wil in 2030 20.000 reservisten hebben.

[0:15:06] Maar hoeveel daarvan zijn straks ook echt inzetbaar?

[0:15:09] Hoeveel zijn volledig opgeleid, hoeven er regelmatig en kunnen daadwerkelijk bij een eenheid worden geplaatst?

[0:15:18] En kijk Defensie ook naar wat reservisten zelf willen.

[0:15:22] Want dat ken ik uit mijn geschiedenis, want dat doe je niet alleen door ze een heel weekend bij een mopcomplex te stallen.

[0:15:29] Want als we mensen binnenhalen als reservist, moeten we ze ook zien te behouden.

[0:15:33] Bied ze uitdaging, laat ze opleidingen volgen, meegaan op oefeningen en ervaringen opdoen binnen eenheden.

[0:15:41] En wordt bij de plaatsing en inzet van reservisten voldoende gekeken aan kennis, ervaren en ambitie.

[0:15:48] En zo ja, waarom stoppen dan nog best veel reservisten?

[0:15:52] En wat is de belangrijkste reden waarom ze stoppen?

[0:15:56] En what doet Defensie met die informatie?

[0:16:00] Voorzitter, Defensio moet groeien.

[0:16:04] Maar we moeten ook goed kijken waar die groei terechtkomt.

[0:16:08] In 2017 had Defensië 76 generaals en admiraals.

[0:16:13] En in 2023 waren dat er 93.

[0:16:17] Maar in diezelfde periode nam het aantal soldaten en corporaals juist af.

[0:16:22] Dus meer generaals en admiraals, maar minder soldaten- en corporaal.

[0:16:27] Dan vraag ik me af, bouwen we onze krijgsmacht van onderab op of blijven we vooral de top uitbreiden?

[0:16:35] Daarom wil ik van de staatssecretaris weten hoe die verhouding vandaag ervoor staat.

[0:16:39] Hoeveel generaal, admiraal en kolonel hebben we nu?

[0:16:43] En hoeveel soldaten, corporaal en onderofficieren staan er tegenover?

[0:16:48] En hoe heeft die verhouding zich sinds 2017 ontwikkeld?

[0:16:52] En daarbij wil ik graag ook een vergelijking met landen zoals België, Duitsland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk.

[0:17:00] Want voorzitter, als we Defensie nu eindelijk gaan opbouwen, moeten die extra mensen vooral terechtkomen waar ze nodig zijn.

[0:17:08] Geen generaals die zich gedragen als omhoog gepromoveerde D66-managers of zich vooral bezighouden met gender en diversiteit.

[0:17:17] ...maar militairen die ervoor zorgen dat onze krijgsmacht kan vechten en winnen.

[0:17:23] En voorzitter, Defensie houdt vast aan de doelstelling van minimaal 30% vrouwen in 2030.

[0:17:29] En dat uitrekent dit kabinet... ...een kabinet dat op andere terreinen het onderscheid tussen man en vrouw steeds verder loslaat... ...en mannen in vrouwekleedkamers toelaat...

[0:17:47] Maar waarom eigenlijk?

[0:17:49] Waarom moet het geslacht van een militair überhaupt een doelstelling zijn?

[0:17:53] Het gaat erom of iemand geschikt is voor zijn functie...

[0:17:57] Daarom wil ik van de staatssecretaris weten, waarom houdt Defensie vast aan die 30%?

[0:18:02] En heeft die doelstelling op welke manier dan ook gevolgen voor de werving, selectie, plaatsing of bevordering van personeel?

[0:18:10] En laat ik het heel concreet vragen.

[0:18:13] Kan een vrouw binnen Defensies door deze doel stelling makkelijker of sneller worden bevorderd dan een man met minder of dezelfde kwalificaties en ervaringen?

[0:18:24] Want voor de PVV moet maar één ding tellen.

[0:18:27] Wie is het meest geschikt voor de functie?

[0:18:30] En dan nu over een andere hobby van D66, diversiteit en inclusie.

[0:18:35] Ook bij Defensie lijken sommige generaals inmiddels meer bezig met het uitdragen van D66-denken dan met de kerntaken van onze krijgsmacht.

[0:18:43] Ik heb onlangs Kamervraag gesteld over Katie Kotti binnen Defensi.

[0:18:47] We hebben zelfs een multicultureel netwerk Defensy en er worden allerlei woke activiteiten georganiseerd rond diversiteit en inclusie.

[0:18:55] Voorzitter, defensie is geen welzijnsorganisatie.

[0:18:59] Defensie is er om Nederland te verdedigen en oorlogen te kunnen winnen.

[0:19:04] Wat heeft Ketikoti te maken met het gevechtsgereed maken van onze krijgsmacht?

[0:19:09] Waarom steken we hier mensen, geld en diensturen in, terwijl we militairen, monteurs, instructeurs en technisch personeel tekortkomen?

[0:19:18] Onze militairen moeten trainen, oefenen en voorbereid zijn op het moment dat het er echt op aankomt.

[0:19:25] Daar moet de aandacht naartoe.

[0:19:27] Daarom wil ik precies weten hoeveel capaciteit Defensie aan dit diversiteitsbeleid besteedt.

[0:19:32] Hoeveel mensen houden zich hiermee bezig?

[0:19:34] Wat kost het?

[0:19:35] En hoevele diensturen gaan erin zitten?

[0:19:38] Maar vooral, wat draagt dit concreet bij aan de gevechtskracht van onze krijgsmacht?

[0:19:45] En het blijft niet alleen bij diversiteit en inclusie.

[0:19:49] De defensie faciliteert ook de islam binnen de eigen organisatie.

[0:19:53] En de PVV is daar glashelder over.

[0:19:56] De islam hoort niet thuis binnen de defensie.

[0:19:58] Geen islamitische gebedsruimtes op kazernes, geen islamistische geestelijke verzorgers en geen door defensie gefaciliteerde iftars en andere islamietse bijeenkomsten.

[0:20:10] En het politie heeft besloten om voortaan geen iftas meer te organiseren, omdat dit volgens de politie niet past bij haar neutrale positie.

[0:20:19] U heeft een interruptie van de heer Van Baarle.

[0:20:22] Nee.

[0:20:23] Ja, voorzitter.

[0:20:24] Zoals verwacht horen we de heere Boon namens de PVV natuurlijk weer een kruistocht tegen de islam voeren.

[0:20:33] En dat is walgelijk, voor zitter.

[0:20:36] En...

[0:20:37] Dat heeft gewoon te maken met het feit dat de PVv vooringenomen is...

[0:20:42] ...en iets tegen de islam heeft, want als het daadwerkelijk gaat om neutraliteit... ...en voorzitter, ik vind het goed dat dat bij Defensie gebeurt.

[0:20:48] Ik vind het heel belangrijk dat het ook blijft gebeuren.

[0:20:51] Maar er is een hele lange traditie van joodse vieringen, christelijke vieringen... ...welke geestelijke verzorgende dan ook er nodig is, die is er... ...om militairen tegemoet te komen zodat ze hun werk kunnen uitvoeren.

[0:21:03] Waarom hoor ik de heer Boon daar niet over als het gaat om neutrale tijd?

[0:21:06] Waarom hoorde ik hem alleen maar over één ding?

[0:21:09] Waar maakt hij dat onderscheid?

[0:21:12] Ja voorzitter, het gaat me absoluut niet om neutraliteit.

[0:21:16] Ik geef juist een warm welkom.

[0:21:20] Waar het mij om gaat is de islam.

[0:21:22] De islam is er niet om Nederland te versterken.

[0:21:24] De Islam is om Nederlanders te onderwerpen.

[0:21:26] Om de sharia hierin te voeren.

[0:21:28] Om ons als slaven als minderwaardiger te behandelen.

[0:21:31] Dat we uiteindelijk de keuze krijgen bekeren tot islam of onthoofden.

[0:21:34] En daarom wil ik de islaam niet in defensie.

[0:21:37] Ik wil het überhaupt niet in Nederland.

[0:21:39] Ga weg.

[0:21:42] De heer Van Baarle.

[0:21:43] Ja, voorzitter.

[0:21:44] Kijk, ik vind dat dit giftige gedachtegoed altijd in het parlement weersproken moet worden... en dat hier tegenin wordt gegaan.

[0:21:50] Voorzitter, als het gaat om mensen tot slaaf of minderwaardiger maken... dan is dat wat de PVV doet.

[0:21:56] door mensen hun geloof te verbieden binnen organisaties.

[0:22:01] En wat de heer Boon hier doet, is al die Nederlandse militairen die moslim zijn... en die ook bereid zijn om het leven ook uiteindelijk te geven om de heerd Boon te beschermen... een keiharde trap in het gezicht geven.

[0:22:13] En voorzitter, dat is walgelijk.

[0:22:15] In plaats van hier allemaal te staan voor al dat defensiepersoneel... waaronder heel veel Nederlandse moslims... wil de heert Boon al die Nederlands moslimsen hun rechten afpakken.

[0:22:25] Walgelijk!

[0:22:27] Walgelijk, walgelijk.

[0:22:31] Ja voorzitter, laten we z'n allen gewoon eerlijk zijn.

[0:22:33] Als er iets gifter en walgelijker is dan is het de politieke ideologie van de islam die alles zou afpakken.

[0:22:38] Dat is pas walgelik.

[0:22:39] Dus kom alsjeblieft niet met die hele deugdshow van u.

[0:22:41] U weet precies waar de islaam voor staat.

[0:22:43] U weten precies wat de sharia voor staat, u weet precie waar DENK voor staat en ik denk dat de woorden die ik gesproken heb heel duidelijk zijn.

[0:22:50] Het hoort niet bij Nederland, het hoort bij Defensie.

[0:22:52] Nogmaals, ga weg en blijf weg.

[0:22:57] De heer Bonen, u vervolgt uw betoog.

[0:22:58] Ja, dank u wel.

[0:23:00] Is de staatssecretaris bereid om dezelfde lijn bij defensie te trekken en ook te stoppen met het organiseren en faciliteren van iftars?

[0:23:09] Want onze krijgsmacht moet de islam niet facilitereren, maar bestrijden.

[0:23:13] Want onze militairen zijn er om Nederland, onze vrijheid en onze waarden te verdedigen.

[0:23:19] En de islaam staat haaks op onze vrijheit en onze woorden.

[0:23:24] U heeft een interruptie van mevrouw Nandinga.

[0:23:27] Dank voorzitter.

[0:23:28] De heer Boon refereert aan de motie van Ingrid Conradia bij de politie om die iftars weg te krijgen.

[0:23:35] Heel terecht ook dat hij dat binnen Defensie ook wil, denk ik.

[0:23:40] Is de heer Bonen met me eens dat kerstvieringen ook niet a priori religieus zijn?

[0:23:47] In ieder geval niet-christelijke Nederlanders vieren kerst, ook binnen Defansie.

[0:23:51] En dat dat bij die iftar-praktijken natuurlijk wel het geval is.

[0:23:56] Heer Boonen.

[0:23:57] Ja, voorzitter.

[0:23:57] Ik denk dat wij op dezelfde lijn zitten.

[0:23:58] Er zit een politieke ideologie achter bij de islam wat christendom, jodendom niet heeft.

[0:24:04] Die bijeenkomsten kunnen gewoon doorgaan.

[0:24:06] Er is niks mis mee.

[0:24:06] Er kunnen mensen kracht uithalen.

[0:24:09] Ze verdedigen onze vrijheden en onze westerse waarden.

[0:24:12] En islam wil het juist afbreken.

[0:24:14] Dus waar het leger voor staat, dat halen we binnen.

[0:24:16] Ja, ik begrijp niet.

[0:24:17] Laat dat paard van Trooijen lekker buiten.

[0:24:22] U vervolgt.

[0:24:23] Oké, dank u wel.

[0:24:25] Onze krijgsmacht doet de islam niet faciliteren, nogmaals, maar te bestrijden.

[0:24:30] Want onze militairen zijn er om Nederland onze vrijheid en onze waarde te verdedigen.

[0:24:35] En de islaam staat haaks op onze vrijheit en onze warde.

[0:24:39] De islam zal zich niet aanpassen in onze samenleving.

[0:24:43] De Islam streeft juist een onderwerping aan islamitische regels.

[0:24:46] En waarom faciliterer wij dat binnen onze krijgismacht?

[0:24:50] We halen het paard van Trooie naar binnen.

[0:24:52] Stop de islamisering van onze krijgsmacht.

[0:24:55] Voorzitter, ik ga afronden.

[0:24:58] Ik moet het toch even benoemen.

[0:25:00] Het gaat over onze veteranen, onze helden.

[0:25:03] En we hebben enkele maanden geleden nog een uitgebreid debat gehad over het veteranenbeleid.

[0:25:07] En ik ga dat debat vandaag niet overdoen.

[0:25:10] Maar bij een debat over personeel van Defensie wil de PVV wel opnieuw haar grote waardering uitspreken voor onze veteranen.

[0:25:18] En voor de mannen en vrouwen die Nederland heeft uitgezonden en die bereid zijn geweest hun leven op het spel te zetten voor onze vrijheid en veiligheid.

[0:25:25] En die inzet mogen wij nooit als vanzelfsprekend beschouwen.

[0:25:30] En wie namens Nederland uitgezonden is, moet ook kunnen vertrouwen dat Nederland er ook voor hun is.

[0:25:35] Als ze terugkomen en ze het nodig hebben.

[0:25:37] Voorzitter, tot zover.

[0:25:40] Dank u wel.

[0:25:41] U heeft nog een interruptie van de heer Van Houwelingen.

[0:25:43] Dan hang ik in ieder geval goed op te horen dat ook wat de PVV betreft Nederlands leger Nederland moet verdedigen.

[0:25:48] En dan zit er ook in deze defensiebegroting die we vandaag bespreken een post van 3 miljard euro uit steun voor Oekraïne.

[0:25:53] Hoe kijkt u daar tegenaan?

[0:25:58] Voorzitter, de PVV is heel duidelijk over steun voor Oekraïne.

[0:26:00] We zijn al een jaar gewoon de kop lopen.

[0:26:02] We geven alles weg.

[0:26:04] We geben zelfs belangrijk materieel weg waardoor onze leger nu niet in staat is om aan de reedschap eisen te voldoen.

[0:26:11] We moeten gereed staan.

[0:26:11] Dat kan niet omdat we alles hebben weggegeven.

[0:26:14] Wij vinden dat moet ophouden.

[0:26:15] Er zijn genoeg landen.

[0:26:16] Die alles uitgeven aan andere dingen.

[0:26:18] Laat hun maar eens een keer een tijdje Oekraïne steunen.

[0:26:20] Maar Nederland eventjes niet.

[0:26:21] We hebben meer dan genoeg gedaan.

[0:26:23] We kunnen echt... Halve Oekraine heeft gedraaid op onze Nederlandse inzet.

[0:26:27] En nu is het tijd voor andere landen.

[0:26:29] Dus laat andere landes stap naar voren doen.

[0:26:31] Ik verwacht dat deze staatssecretaris en de minister ook echt op gaan aandringen bij andere landden.

[0:26:36] Niet een vrijblijvendheid van...

[0:26:37] Doe ze een beetje wat.

[0:26:39] En twee uur later met een dikke cheque voor de tv zijn.

[0:26:41] Kijk, zal wij een Oekraiëne geven.

[0:26:42] Nee, dat gedrag moet stoppen.

[0:26:44] Ga nou eens een keer naar vooral die zuidelijke landen.

[0:26:46] Pak ze eens een keertje stevig aan en zeg nu gaan jullie betalen.

[0:26:50] De heer Van Ouweling.

[0:26:51] Dank je even voor het verhaal.

[0:26:52] Mooi om dat te horen.

[0:26:52] Maar wat ik dan dus niet begrijp is, we hebben dus voor het zomerse is een motie ingediend.

[0:26:56] Kamer spreekt uit dat de oorlog Oekraïne niet onze oorlig is.

[0:26:59] En hij heeft de PVV tegengestemd.

[0:27:01] En als je dat doet, ja, dan zal natuurlijk de overkant van de tafel en ambassadeurs zullen dan denk ik terecht zeggen.

[0:27:05] Ja, luister, volgens de PVB is dit onze oorg.

[0:27:07] Ja, dan kun je ook wel door andere landen misschien wat minder.

[0:27:09] Dan kun je daar niet als Nederland op gaan beknippelen.

[0:27:11] We kunnen niet op onze oorlog gaan beknippelen.

[0:27:13] Dus ik snap niet goed, dat is eigenlijk mijn hoofdvraag toch wel, waarom dan de PVV, ik ben het dus helemaal eens met het betoog tot nu toe, dan tegen ons emoties stemmen.

[0:27:19] Want daar volgt logischerwijs uit, ja, dat je Oekraïne natuurlijk gaat steunen, want het is toch onze oорlog.

[0:27:25] Ja, dank u voorzitter.

[0:27:26] Ik ken de motie nu niet voor mijn geest halen precies, maar ik ken wel andere moties van vorm van democratie die in deze lijn zitten.

[0:27:34] En er wordt allemaal gesproken over dat het een NAVO-oorlog is, of dat NAVO het uitgelokt zou hebben.

[0:27:38] Ja, en daar zijn wij het niet mee eens.

[0:27:39] Het is geen NAVO oorlog, NAVO heeft het niet uitgelost.

[0:27:42] Dus daarom kunnen wij dat niet steunen.

[0:27:44] Maar ik begrijp wel uw denkrichting, maar u moet beter zijn in uw woorden.

[0:27:50] U heeft nog een interruptie van de heer Bolhuis.

[0:27:53] Ik heb een vraag aan de vertegenwoordiger van de PVV.

[0:27:56] Uit alle analyses blijkt dat Rusland de grootste bedreiging is voor het Westen.

[0:28:00] En dat we daar ons tegen voorbereiden.

[0:28:02] Dat is ook de reden dat we aan 3,5% BVP voor de NAVO gaan.

[0:28:05] Dat doen we hard.

[0:28:06] Dat betekent dat we met z'n allen de schouders rond moeten zetten.

[0:28:08] Dat we een leger hebben dat heel Nederland moet verdedigen.

[0:28:11] En ook door heel Nederland gevuld moet worden.

[0:28:14] Dat er ook een afspiegeling moet zijn.

[0:28:16] En ik hoorde net een redelijk hallucinerend stukje over dat het kerstvieringen, dat dat geen religieuze vieringen zouden zijn.

[0:28:23] Lijkt me nogal een vreemde constatering.

[0:28:26] Maar vooral, waarvoor splijten u de ventie?

[0:28:32] Waarom splijt u onze militairen?

[0:28:35] Waarvoor zaait uw verdeeldheid door uw woorden om te hebben over kerst, iftars...

[0:28:42] En eigenlijk militairen tegen elkaar uit te spelen, terwijl Nederlandse militaire juist Nederland samen moeten verdedigen.

[0:28:50] De heer Boon.

[0:28:51] Ja voorzitter, er werd heel veel op een hoop gegooid.

[0:28:53] Ik wilde eventjes deze interruptie ontleden.

[0:28:55] Het begint eerst over dat Rusland onze grootste vijand is, grootste gevaar is.

[0:29:00] Is het dan slim om alles maar weg te geven aan de Oekraïne?

[0:29:03] Dan zou ik geen petriets hebben om de Rotterdamse haven te beschermen.

[0:29:06] Ik denk dat als één plek als eerste wordt aangevallen en ik wil niet mensen bang maken.

[0:29:11] Want het kan best zijn onze infrastructuur, en dat is Rotterdam een van de main ports van Europa.

[0:29:15] Dus die moeten we zeker kunnen beschermen.

[0:29:17] Dan zijn we toch knettergek als we alles wat we nodig hebben om ons land te bescherming weg te geven.

[0:29:22] Dus dat is het eerste wat ik wil zeggen.

[0:29:24] Ik heb nooit gezegd dat kerst een religieuze viering is.

[0:29:26] Kerst is een prachtige religieuzenviering.

[0:29:31] Ik ben daar ook hartstikke voor.

[0:29:32] Ik wil in geen politieke viering.

[0:29:34] En islam is een politieche ideologie.

[0:29:36] Islam wil dus onderwerpen die onze vrijheden afpakken, die ons in de sharia werpen.

[0:29:40] Dat is totaal niet te vergelijken met de viering van de geboorte van het kinderke Jezus.

[0:29:43] Dus laten we dan niet op een hoop gooien.

[0:29:46] Als er in islam had gelegen, als het toen al had bestaan, was waarschijnlijk het kindje Jezus onthoofd ter plekke.

[0:29:51] Dus laten we eerlijk zijn.

[0:29:52] Dus daarom wil ik absoluut dat niet hebben.

[0:29:54] En waarom splijt ik die twee?

[0:29:56] Kijk, ik heb hier wat voorbeelden van wat voor gevaar dat kan zijn.

[0:30:00] Hassan Karim Akbar.

[0:30:02] Hij was sergeant bij de eerste Airborne divisie.

[0:30:03] 1e

[0:30:05] Wat deed hij?

[0:30:06] Hij gooide in genaten met tenten van zijn eigen militairen en opende het vuur.

[0:30:07] granaten

[0:30:10] De resultaat, twee doden, veertien gewonden.

[0:30:11] 2 14

[0:30:13] Maar ik zal een andere noemen.

[0:30:15] Nidal Malik Hassan.

[0:30:16] Major, psychiater.

[0:30:17] Hij opende vuurmilitairen op voort hoed.

[0:30:20] Dertien doden en 32 pogingen tot moord.

[0:30:23] En Nasser Yabo Abo.

[0:30:26] Maar ook in Nederland.

[0:30:27] We hebben ook een sezant gehad van de Koninklijke Luchtmarkt.

[0:30:30] Die heeft zich aangesloten bij ISIS.

[0:30:32] Gelukkig is hij naar ISIS gegaan.

[0:30:33] We hadden ook in Nederlands een aanslag kunnen plegen op onze militairen.

[0:30:37] We haben Colbridge gehad.

[0:30:38] Die gaf aanwijzingen aan de krimiën.

[0:30:44] Ja, ik wil het iets korter doen.

[0:30:45] Ik heb een hele lijst hier van allerlei namen die de politieke islam aandroegen, die in militaire dienst waren van dat land, die gewoon aanslag gepleegd hebben op hun eigen mensen.

[0:30:54] En dat wil ik in Nederland niet.

[0:30:55] Want niets lijkt me erger dan dat je in je eigen leger niet veilig bent.

[0:30:59] Dus daarom pleit ik voor geen islam binnen Defensie.

[0:31:04] Ik kijk even naar de heer Boos.

[0:31:05] Had u nog een vervolging?

[0:31:07] Nou ja, zeker.

[0:31:08] Ik vraag me toch af waarom de heere Boon zich niet concentreert op het grootste vijand die we op dit moment hebben.

[0:31:12] Dat is Rusland.

[0:31:13] En dat we daarmee bezig zijn om het leger sterk en groter te maken.

[0:31:17] En ik vind echt dat u gif aan het spreiden bent nu.

[0:31:20] Op de manier zoals u dit doet.

[0:31:22] Er zijn heel veel militairen die een islamitische overtuiging hebben.

[0:31:26] En die zitten gewoon in het leker.

[0:31:27] Die werken, die zijn bereid hun leven te geven.

[0:31:30] En de manier waarop hij het nu doet, ook nog even een onderscheid maken tussen religieuze versus politieke overtuigingen.

[0:31:36] Ik vind het echt een schande en ik vind echt dat hij op dit moment met deze opmerkingen het Nederlandse leger aan het verzwakken bent.

[0:31:45] Ja, voorzitter.

[0:31:45] Vorige week zei mijn collega Bosma tegen een andere collega... Heeft u pindakaas in uw oren?

[0:31:51] Dat is eigenlijk de vraag die ik u wil stellen.

[0:31:53] Ik heb het alleen maar gehad over gereedheid.

[0:31:55] Dat Nederlands legerreed moet zijn en gevestigd klaar moet zijn.

[0:31:58] Voor wie weet wat moet komen.

[0:31:59] Ik hoop dat er niks komt.

[0:32:00] Ik hopen dat we nog duizend jaar in vrede leven.

[0:32:02] Maar stel dat er oorlog is, dan moet het legerreet zijn.

[0:32:04] Daar heb ik bijna 80-90% van mijn speech aan besteed.

[0:32:07] Dus ik vind het echt kwats wat u zegt.

[0:32:10] Ten tweede, ik probeer het gif juist uit ons leger te halen.

[0:32:13] Ik probeer juist te zorgen dat mijn leger hebben dat Paul staat voor onze kernwaarden, onze vrijheden.

[0:32:18] Dat er geen discussie over mag zijn.

[0:32:20] Dat we niet op sluipende wijs via Defensie de Syriër invloeden krijgen.

[0:32:24] Dat wil ik juist niet.

[0:32:25] Ik wil dat gif uit onze samenleving halen Ik ga deze discussie stoppen en ik wil iedereen vragen om ook via de voorzitter te spreken.

[0:32:32] De heer Landschot, u had nog een interruptie.

[0:32:35] Ja, dank voorzitter.

[0:32:36] De laatste kruistocht was in 1272, dus ik zou de tijd iets vooruit willen spoelen.

[0:32:41] En de heer Boon zegt dat hij keuzes mist in de defensienota.

[0:32:44] Welke keuzen denkt hij dan zo aan?

[0:32:50] Ja, voorzit, wat gaan we nu doen met de krijgsmacht?

[0:32:52] Want we kopen nu om te kopen en kunnen we zeggen dat we iedere week weer in de krant staan.

[0:32:56] We hebben dat systeem aangekocht, we hebben dat system.

[0:32:58] Maar wat willen we nou met ons leger doen?

[0:33:00] Er komen nieuwe oorlogen aan.

[0:33:02] Hoe moet onze defensie er over 10, 20, 30 jaar uitzien?

[0:33:06] Wat gaan we nu doen?

[0:33:07] Welke keuzes maken we?

[0:33:09] Helikopters, hoe gaan die optreden in het droontijdperk?

[0:33:12] Moeten we daar nog investeren of niet?

[0:33:14] Gaan we meer investeren in tanks?

[0:33:16] Wat voor tanks?

[0:33:17] Het krijgsveld wordt steeds dieper.

[0:33:20] Wat gaan wij doen met hier de plekken?

[0:33:22] We kunnen niet meer zoveel kilometer achterlinies bevinden en vanuitgaan wel veilig zijn.

[0:33:27] Misschien moeten we wel onder de grond.

[0:33:28] Moeten we daar plekken gaan creëren om veilig te opereren?

[0:33:32] Dat zijn allemaal keuzes die ik niet hoor.

[0:33:34] Ja, we horen we willen drones gaan aanschaffen en 50% moet autonoom gaan opereren.

[0:33:39] Oké, en dan?

[0:33:40] Wat wil je daarmee?

[0:33:44] Dank u wel.

[0:33:45] De heer De Groot.

[0:33:47] Dank u, voorzitter.

[0:33:48] En de VVD ziet genoeg aanknopingspunten in die defensienota.

[0:33:51] Daarvoor.

[0:33:52] En dat de hele militaire doctrine niet op tafel ligt, dat snap ik ook.

[0:33:54] Maar daar ging mijn vraag niet over.

[0:33:56] Mijn vraag ging nog even terug naar de woorden van de heer Boon... ...als het gaat over alsof hij als Nederland, en hij is zelf militair geweest... ...alles zouden weggeven aan Oekraïne.

[0:34:06] En hij weet ook dat wil je een geloofwaardige afschrikking in Europa hebben... ...is dat we Oekraine wel degelijk moeten steunen.

[0:34:14] Dus ik ondersteun de woordhoor dat andere landen ook hun portie moeten doen...

[0:34:19] Maar het beeld is dat wij onze hele defensie uithollen en alles aan Oekraïne geven.

[0:34:23] En onszelf daardoor niet meer kunnen verdedigen.

[0:34:30] Dat meent de heer Boon toen niet echt.

[0:34:37] Dat is ambtenarentaal.

[0:34:39] Nederland loopt gevaar voor omdat wij spullen weggeven en onszelf nu niet kunnen verdedigen.

[0:34:43] Dus laten we eerst zorgen dat we de boel zelf in orde hebben en dan pas spullen wegeven.

[0:34:48] Ik hoop dat u thuis de huishoudboekje ook zo inricht.

[0:34:50] Dat u eerst zorgt dat u genoeg geld hebt om uw eigen rekening te betalen.

[0:34:54] En dan pas een goede doelen geeft.

[0:34:58] Voorzitter, nog een voorvraag erop.

[0:34:59] Want kijk, de heer Boom weet als militair zelf, dat benadrukt hij vaak in deze debatten...

[0:35:05] is dat voorwaartse afschrikking ontzettend belangrijk is.

[0:35:10] En daarmee kan je dus stellen dat de mensen in Oekraïne, de soldaten in Oukraïnen vechten voor onze veiligheid.

[0:35:17] En waar moeten ze dat mee doen als wij alle spulletjes onder de deken houden hier?

[0:35:22] Dus volgens mij helpt het een het ander.

[0:35:26] En moeten we tegelijkertijd ontzettend hard werken om onze defensie verder op te bouwen.

[0:35:30] Maar als we het niet doen, wordt de Oekraïne zwakker, kan het wel eens zijn dat de Russen hier sneller staan.

[0:35:34] Zo werkt de wereld toch?

[0:35:35] Of zie ik dat verkeerd, heer Bang?

[0:35:38] Ik denk dat u het verkeerd ziet.

[0:35:39] Dan kom ik terug bij mijn inleiding.

[0:35:40] Als de VVD niet gewoon tientallen jaren defensie kapot bezuinigd had, dan hadden we meer dan genoeg spul over hem weg te geven.

[0:35:47] Maar helaas heeft u met de bottebel en voorop met de heer Rutte echt defensie capot gemaakt, waardoor we eigenlijk niks meer hebben.

[0:35:54] En het kleine beetje wat we hebben, dat geven we nu weg.

[0:35:57] Ja, lijkt mij niet verstandig.

[0:35:58] Ik zou eerst zeggen, zorg dat je eigen huis op orde is.

[0:36:01] Nou, daar hebben we een hele lange weg te gaan dankzij de VVD.

[0:36:05] Maar als we dat eindelijk in orde hebben, dan kunnen we eventueel het weggeven.

[0:36:08] En ga lekker bij andere landen op dit moment shoppen.

[0:36:10] Maar laten we eerst zorgen dat ons land, onze mensen, onze inwoners veilig zijn.

[0:36:17] Mevrouw Jachtenberg.

[0:36:19] Ja, dank voorzitter.

[0:36:20] Er werden net een aantal groepen flink gesoffeerd en heel eerlijk, ik vond dat wel een paar perken te buiten gaan.

[0:36:26] Maar er werd tegelijkertijd ook gesproken over paraatheid van de krijgsmacht.

[0:36:29] Ik ben nou toch wel heel nieuwsgierig of de heer Boon nou het belang hecht aan haatzaaierij of het vullen van defensie met mensen die ongeacht hun achtergrond zich willen inzetten voor onze vrede en veiligheid.

[0:36:42] Ja, voorzitter.

[0:36:43] Iedereen is er wel inzet voor onze vrede en veiligheid.

[0:36:46] Dus onze normen en waarden zijn welkom bij Defensie.

[0:36:48] Ik heb daar ook nooit iets over gezegd.

[0:36:50] Het enige wat ik iets over heb gezegerd is islam.

[0:36:52] We kunnen die discussie opnieuw overdoen.

[0:36:53] De ideologie van islam is een onderwerp die uw vrijheden wil afnemen.

[0:36:57] Als u in islam ligt had u hier niet eens gezeten.

[0:36:59] Dan was u verplicht getrouwd met iemand.

[0:37:01] En dan had u nu een boerker rondgelopen.

[0:37:03] Dat wil ik niet binnen Defensatie.

[0:37:04] D66 denkt dat het allemaal wel kan.

[0:37:06] KFC for chicken syndroom noemen wij dat bij de PVV.

[0:37:10] Maar in de werkelijkheid gaat dat niet lukken.

[0:37:13] Dat is het enige wat ik erover kan zeggen.

[0:37:15] Mevrouw Jachterberg.

[0:37:17] Mijn fractie staat ervoor dat iedereen in zijn waarde staat en iedereen van waarde is in onze maatschappij.

[0:37:21] En om niet te horen dat er haatzaairij dus belangrijker is dan onze vrede en veiligheid, dat vind ik toch wel schokkend.

[0:37:30] Heel korte reactie.

[0:37:31] Ja, ik ga heel kort reageren.

[0:37:32] Je kan niet iedereen tevreden houden.

[0:37:33] Je kunt een cannibaal niet tevleden houderen.

[0:37:35] Die gaat je uiteindelijk opeten.

[0:37:36] Alleen D66 begrijpt dat niet.

[0:37:41] Mefrouw Nanningaar.

[0:37:43] Uw eerste termijn.

[0:37:46] Dank voorzitter.

[0:37:47] Ja, een debat over personeel en defensie kan natuurlijk niet anders dan beginnen met woorden van waardering namens J29 voor al het defensiepersoneel en natuurlijk onze veteranen.

[0:37:58] Voorzitter, Nederland heeft een veel grotere en sterkere krijgsmacht nodig.

[0:38:03] En er hoort personeelsgroei bij en daar bestaat ook bij J29 geen enkele twijfel over.

[0:38:08] De samenstelling van de 102.000 personen is inmiddels duidelijker geworden.

[0:38:12] Defensie beoogt een toename van 10.000 beroepsmilitairen en 10.

[0:38:15] 000 reservisten.

[0:38:16] En dat is nogal wat.

[0:38:18] In de door Defensi gedeelde grafieken staat zelfs dat het aantal burgermedewerkers moet dalen van 26.000 naar 25.000.

[0:38:24] En wij vragen ons dus af, hoe kan het dan dat een relatief groter deel van de groei bij Defensy nu uit burgermeedewerkern bestaat?

[0:38:31] Wat gaat hier mis?

[0:38:32] En hoe is de staatssecretaris van plan meer beroepsmilitairen aan te trekken?

[0:38:37] Uit de beantwoording van schriftelijke vragen blijkt dat samenstellingen van de volgende doelstelling... ...die van de 122.000 werknemers en die van het opschalingsscenario richting de 200.000... ...pas het komende half jaar concreet worden uitgewerkt.

[0:38:51] En de mobiliseerbare capaciteit in dat laatste scenario zal grotendeels uit reservisten bestaan.

[0:38:58] Bovendien erkent het kabinet ook in de be antwoording...

[0:39:01] dat de groei naar circa 200.000 mensen op dit moment niet financieel is gedekt.

[0:39:08] Waarop zijn die aantallen dan gebaseerd, is mijn vraag?

[0:39:11] Zijn dit doorgerekende getallen of zijn dit mooie ronkende ambities?

[0:39:15] En wanneer ontvangt de Kamer dan wel het volledige onderbouwde financiële plan?

[0:39:21] Ook rondom de rechtspositie en de verhouding van reservisten met de werkgevers hebben wij nog wel wat vragen.

[0:39:27] Is hier niet ook eerst een politiek doel gesteld, 20.000 reservisten is genoemd, en dan wordt de onderbouwing er achteraf bij gezocht?

[0:39:36] Wanneer zijn de reservistenplannen per eenheid gereed en ontvangt de Kamer die plannen ook?

[0:39:41] Defensie wil daarnaast in 2030 de helft van de militaire effecten met onbemande systemen bereiken.

[0:39:47] Maar op de vraag naar de gevolgen daarvan werd niet duidelijk gemaakt wat dit betekent voor de personeelsbehoeften.

[0:39:54] Ook zei de staatssecretaris zelf dat personeelsgroei geen doel op zich is en dat het uiteindelijk gaat om het versterken van de gevechtskracht van defensie.

[0:40:01] Zijn we het helemaal mee eens, maar we zijn wel in de war, voorzitter.

[0:40:04] Want waar zijn die aantallen nou precies op gebaseerd?

[0:40:07] Welke invloed hebben de onbemande systemen hierop?

[0:40:10] Welche functies verdwijnen?

[0:40:11] Welken nieuwe specialismen zijn nodig?

[0:40:13] En hoe is dit verwerkt in alle genoemde aantellen?

[0:40:16] Laten we niet vergeten dat deze onduidelijkheid ook rechtstreeks de discussie rondom de opkomstplicht gaat raken.

[0:40:22] Als dit niet wordt opgehelderd.

[0:40:25] Voorzitter, het probleem blijkt niet alleen een gebrek aan belangstelling.

[0:40:27] Defensie heeft vooral moeite om belangstellenden om te turnen tot inzetbaar personeel.

[0:40:32] Tijdens het commissiedebat in april spraken wij al over duizenden mensen die wachten om reservist te worden.

[0:40:39] En ook voor het dien jaar was de belangsteling veel groter dan het aantal dat kon instromen.

[0:40:43] Terwijl er ook wel weer anderzijds vacatures openstaan.

[0:40:46] De staatssecretaris erkende toen dat opleiden de grootste bottleneck was.

[0:40:51] belooft kortere en modulaire opleidingen en samenwerking met civiele opleidingsinstituten.

[0:40:56] En dat klinkt verstandig.

[0:40:59] In 2027 moet Defensie volgens de eigen planning netto met bijna 5000 medewerkers groeien.

[0:41:05] Hetzelfde voor 2028.

[0:41:07] Maar er vertrekken jaarlijks ook mensen.

[0:41:09] Of ze gaan met pensioen, of ze vallen uit tijdens selectie en opleinding.

[0:41:13] Dus de bruto-instroom moet eigenlijk nog veel hoger liggen dan deze aantallen.

[0:41:17] Wat ons brengt op de vraag, voorzitter, hoe staat het er nu voor met de opleidingsketen van Defensie?

[0:41:23] Is er al verbetering te melden sinds het debat in april?

[0:41:27] Wat is nu de wachttijd tussen aanmelding, keuring, opleiding en uiteindelijk plaatsing?

[0:41:31] En wat is de uitstroom tijdens die wacht tijd?

[0:41:34] Hoeveel geschikte kandidaten haken af?

[0:41:37] Voorzitter, groei begint bovendien met de basis, het behouden van mensen die er al zijn.

[0:41:42] Het arbeidsvoorwaardenakkoord bevat terecht loonsverhogingen en betere voorwaarden, dat is positief.

[0:41:48] En dat is ook niet het grootste probleem voor het behoud van mensen.

[0:41:52] Wat wij terughoren is dat Defensie notoor stug is als het gaat om interne sollicitaties, omscholing en doorstroming.

[0:41:59] Volgens de VBM is dit een van de grootste oorzaken voor militairen die de dienst verlaten.

[0:42:04] Herkent de staatssecretaris zich in dit beeld en welke maatregelen worden genomen om dit probleem te verhelpen?

[0:42:10] Voorzitter, naast militaire reservisten heeft Nederland ook een goed georganiseerde civiele reserves nodig.

[0:42:16] Tijdens de coronacrisis bleek dat Nederland geen gebrek had aan mensen die wilden helpen.

[0:42:20] Vanuit die ervaring heeft de SCS de Nationale Zorgreserve opgebouwd.

[0:42:25] Het ligt voor de hand om dit model verder te institutionaliseren en uit te breiden naar de gebieden voorgesteld door SES.

[0:42:32] De techniek, de logistiek en de veiligheid.

[0:42:35] En dit past rechtstreeks binnen de total defense, oftewel de whole of society benadering.

[0:42:39] En dat is een benadring waar Jaar 21 van langer voor pleit.

[0:42:43] Deze modellen komen uit Scandinavische landen en worden ook in de wetenschappelijke literatuur aangeprezen.

[0:42:49] De kern is dat zij de nationale verdediging niet beschouwen als een exclusieve taak van de krijgsmacht.

[0:42:55] In duidelijk geschetste plannen laten ze zien hoe ook vooraf de overheid, het bedrijfsleven, de maatschappelijke organisaties, vitale sectoren en burgers gezamenlijk optreden tijdens crisis en oorlog.

[0:43:08] En dat bereik je niet alleen met institutionele afspraken, maar vraagt ook om cultuuromslag in de samenleving.

[0:43:14] En de defensienota komt inhoudelijk in de buurt.

[0:43:18] Er staat over schaalbare krijgsmacht, civiele partners, ecosysteem en dergelijke.

[0:43:24] Maar echt een samenhangende landelijke strategie conform het Scandinavische model is er nog niet.

[0:43:30] Hoe kijkt de staatssecretaris hiernaar?

[0:43:32] En is hij bereid om samen met VWS, justitieveiligheid, sociale zaken, economische zaken te komen tot een rijksbrede strategie voor civiele reserves als onderdeel van een bredere hoofdsociety of total defense aanpak?

[0:43:48] Voorzitter, wij krijgen signalen dat de financiering van de zorggeserve onzeker dreigt te worden.

[0:43:52] U heeft een interruptie van mevrouw Jachtenberg.

[0:43:55] Dank u wel, voorzitter.

[0:43:57] Grootteels lijkt mij heel bij aan als het gaat om de whole society approach.

[0:44:00] Maar ik ben nog wel even benieuwd, ook aanhaling van het gesprek wat we net met z'n allen hadden.

[0:44:04] Die whole society-approach, ziet mevrouw Nanninga dat alleen voor de mensen die dus kerst vieren of ook voor mensen die andere geloofsovertuigende feestdagen vieren?

[0:44:12] Voorzitter, mensen moeten geloven wat ze willen in hun eigen hoofd.

[0:44:18] Binnen defensie zien wij geen plaats voor islamitische religieuze uitingen.

[0:44:23] Dat is absoluut geen kerntaak van defensie.

[0:44:26] En ik denk ook gezien de ideologie die daarachter schuilgaat dat we dat niet moeten willen.

[0:44:33] U vervolgt uw betoog.

[0:44:34] Moment, u heeft nog een interruptie van de heer Van Baarle.

[0:44:38] Voorzitter, dan ga ik daar natuurlijk graag op door.

[0:44:41] Want voorzitter in voorbereiding van dit debat heb ik echt een aantal fantastische voorbeelden gezien van christelijk geestelijk verzorgers bij defensie.

[0:44:52] Die bijvoorbeeld militairen die op uitzending gaan een krijgsmacht bijbel overhandigen.

[0:44:57] Of Joodse geestelijke verzorgers die samen met militairen die op uitzending zijn vieren.

[0:45:05] Omdat ook je religie belangrijk is als je op uitsending bent.

[0:45:08] Dat geef je, hou vast.

[0:45:09] Voorzitter, waarom zou dat volgens mevrouw Nanninga nou wel kunnen voor christelijke militaire, Joods militaireden, maar waarom mag dat niet voor islamitische militairden?

[0:45:19] Waarom sluit zij die mensen daarvan uit?

[0:45:21] Waarop discrimineert zij?

[0:45:23] Mevrouw Nanninga.

[0:45:25] Voorzitter, we kunnen hier een heel theologisch debat over gaan voeren.

[0:45:28] Dat wil ik ook best doen.

[0:45:29] Maar wij zijn een joodschristelijke cultuur.

[0:45:32] En mensen mogen moslim zijn.

[0:45:34] Dat recht hebben we gelukkig in Nederland.

[0:45:35] Daar zal ik ook altijd voor staan om je geloofsvrijheid te hebben.

[0:45:39] Maar we zijn een joodschristelijk land.

[0:45:41] En het praktiseren van islamitisch geloof binnen de politie of binnen defensie... en dat is een ideologie die echt wat anders in elkaar steekt...

[0:45:50] Dan het christendom of het jodendom.

[0:45:52] Nogmaals kunnen we een heel theologisch debat over gaan voeren.

[0:45:55] Maar daar is natuurlijk wat ons betreft, hebben wij daar hele grote vraagtekens bij binnen Defensie.

[0:46:02] Er wordt uw laatste interruptie.

[0:46:04] Ja voorzitter, die ga ik eraan gebruiken.

[0:46:08] Ja forzitter.

[0:46:10] Even los van de sociologische discussie is het.

[0:46:14] apart om Nederland een Joods-Christelijke cultuur te noemen, terwijl we volgens mij in Europa en in de wereld een van de hoogste percentages van niet-kerkelijke mensen hebben.

[0:46:24] De vraag is of dat sociologisch accuraat is, maar dat even terzijde, voorzitter.

[0:46:29] Het is niet mevrouw Nanninga die bepaalt wat de cultuur in Nederland is.

[0:46:35] Het

[0:46:38] die vanuit haar zetel hier in de Tweede Kamer bepaalt wie wel in Nederland binnen Defensie de religie mag beleiden en daar ruimte voor krijgt en wie niet.

[0:46:46] Dat staat in onze grondwet.

[0:46:48] Voorzitter, als mevrouw Nanninga hier met een botte hamer, een botten bel, gaat inhakken op die grondwek om dat buiten werking te stellen voor moslims,

[0:46:56] dan is dat discriminatie.

[0:46:58] Dan is dat juist het ondergraven... van die cultuur en die waarde waar wij met z'n allen voor staan.

[0:47:03] Dus ik zou tegen mevrouw Nanninga willen zeggen... als er iemand is die de Nederlandse cultuur haat... als there is someone who hates the Dutch culture... if there is anyone who destroys the Dutch cultural system... then it is Mrs.

[0:47:15] Nanninger, with 21 years of experience...

[0:47:16] Botten, bel, inhakt op de grondwet, inhact op onze cultuur, inhacht op onze waarden.

[0:47:22] En voorzitter, zoals u denkt, denk zal altijd opkomen voor die Nederlandse waarden van gelijkwaardigheid.

[0:47:31] Nou, tututut, voorzitter.

[0:47:33] De heer Van Baarle hecht mij wel heel veel invloed toe.

[0:47:38] Het leuke is natuurlijk dat die grondwet waar de heer van Baarle terecht over heeft... en die godsdienstvrijheid die wij hebben, waarvan ik net ook zei dat wij die natuurlijk ook te alle tijden verdedigen... die zouden in een islamitische samenleving helemaal niet mogelijk zijn.

[0:47:53] Het feit dat heel veel mensen in Nederland niet kerkelijk zijn...

[0:47:56] Maar natuurlijk wel een joodschristelijke basis en wortels hebben.

[0:47:59] Dat hoef ik meneer Van Baarle niet uit te leggen.

[0:48:01] Ons hele norm- en waardesysteem, onze moraliteit, ons rechtssysteem.

[0:48:05] Dat is allemaal joodskristelijke traditie.

[0:48:07] Of je nou seculier bent of gelovig.

[0:48:09] Het feit dat onze samenleving zoveel seculiere mensen kent.

[0:48:13] Dat we een scheiding van kerk en staat hebben.

[0:48:16] Dat zou onder islam helemaal niet mogelijk zijn.

[0:48:20] Het idee dat je in het leger een andere geestelijke verzorging zou mogen hebben dan de islamitische.

[0:48:26] Ik vraag me af of er voor een islamitische land bestaat waar dat aan de orde is.

[0:48:32] Dus ja, als we het hebben over de grondwaarden en rechten in Nederland, geloof zeker wat je wil.

[0:48:37] Ik ben ook helemaal niet tegen mensen die het islamitisch geloof aanhangen die in dienst willen of die bij de politie gaan.

[0:48:44] Maar het is zowel aan defensie als politie is het niet om religieuze vieringen te organiseren.

[0:48:49] En dan haak ik ook meteen maar even aan bij die opmerking over kerstmis.

[0:48:52] Dat is zeker een religieus feest.

[0:48:55] Dat is de aardse geboorte van de Zoon van God die we dan vieren.

[0:49:00] Maar er zijn ongelooflijk veel seculiere mensen die dat feest met heel veel vreugde en plezier ook vieren en dat is ook iets wat in de islamitische traditie niet gebeurt.

[0:49:09] Als je het daar niet op de goede manier doet, dan wordt er niet heel tolerant mee omgegaan.

[0:49:14] Als u het nu erg vindt, voorzitter, gaan we van de theologie weer even terug naar defensie, hoewel ik het een leuke discussie vind.

[0:49:21] Waar was ik?

[0:49:22] Wij krijgen signalen dat de financiering van de zorgreserve onzeker dreigt te worden en dat aanbestedingsprocedures verdere ontwikkeling vertragen.

[0:49:30] Is de staatssecretaris het met me eens dat civiele reserves als onderdeel van de total defense benadering centraal aangestuurd moeten worden?

[0:49:37] En dat dit nou bij uitstek niet iets is dat je aan veel verschillende marktpartijen zou moeten overlaten?

[0:49:43] Voorzitter, dank.

[0:49:45] Diversiteit.

[0:49:46] Defensie blijft streven naar minimaal 30% vrouwen in 2030.

[0:49:50] Ik zag dat de collega van D66 daar ook een traktaat voor heeft in elkaar geknutseld en aangeboden.

[0:49:59] En natuurlijk wil jij in de twintig dat defensie al het beschikbare talent aanspreekt en dat vrouden die geschikt zijn alle kansen krijgen binnen de krijgsmacht.

[0:50:07] Maar welk probleem lost het percentage van 30% nou concreet op?

[0:50:12] Ik snap het idee dat je de krijgsmacht zoveel mogelijk open wil stellen voor mensen van allerlei achtergronden om de vacatures te vullen.

[0:50:19] Maar als dit beleid ertoe leidt dat vrouwen voorgetrokken worden op mannelijke sollicitanten, om daarmee aan dit arbitraire kwotum te voldoen, ja, daar zijn we falikant op tegen.

[0:50:30] Kan de staatssecretaris garanderen, en dan bedoel ik echt een toezegging, dat dit geen voorkeursbeleid wordt, die 30%-norm?

[0:50:38] En kan de staassecretaris garanteren dat er geen standaarden verlaagd worden bij de keuring of promotie of een opleiding of een trainingsdoel, om maar aan die 30%,

[0:50:49] En daar zou ik echt heel graag een harde toezegging op willen.

[0:50:55] Tot slot vroeg ik al in april aandacht voor de BSB'ers en hun ongelijke behandeling rondom uitzendvergoedingen en andere regelingen.

[0:51:03] Op 2 juli is er een motie van mijn hand aangenomen in de Kamer die de regering oproept om, waar sprake is van deze onrechtvaardige verschillen, deze te herstellen.

[0:51:12] En hoe staat het ervoor met deze kwestie?

[0:51:15] Hoe staat het met de uitvoering van deze motie?

[0:51:17] Welk overleg heeft er sinds 2 juli plaatsgevonden?

[0:51:20] Wanneer ontvangt de Kamer deze voorstellen?

[0:51:23] En kan de staatssecretaris toe zeggen dat waar BSB'ers door deze constructie ten onrechte zijn benadeeld, er ook kan worden gekeken naar herstel of compensatie met terugwerkende kracht.

[0:51:34] Voor nu voorzitter, tot zover.

[0:51:37] Dank u wel.

[0:51:39] Dan is het woord aan mevrouw Jachtenbergen voor haar eerste termijn.

[0:51:42] Oh, sorry, excuus.

[0:51:44] Meneer Van Baarle, u heeft geen interrupties meer?

[0:51:48] Oh, ik dacht dat u zwaaide.

[0:51:53] Excuses.

[0:51:54] Dan gaan we echt over naar mevrouw Jachtenberg.

[0:51:57] Het woord is aan u.

[0:51:58] Ja, dank voorzitter.

[0:52:00] Voorzitter, een paar weken geleden mocht ik getuige zijn van iets heel bijzonders.

[0:52:04] Ik was in Breda op bezoek bij het commando Lucht- en Ruimsuitkrachten.

[0:52:09] En daar werd kolonel Buijs bevorderd tot de allereerste echte ruimtevaartgeneraal van Nederland.

[0:52:14] Prachtig.

[0:52:15] En dat na bijna 30 jaar aan toewijding voor de luchtmacht en ook ruimtevaart in specifiek.

[0:52:22] In bijzijn van familie en collega's werden twee biertjes over zijn schouders leeg gegoten.

[0:52:27] Een oud gebruik blijkt, maar het moment dat illustreerde voor mij vooral iets heel ander belangrijks wat Defensie bijzonder maakt.

[0:52:35] De trots van collega´s, de nabijheid en betrokkenheid van je familie.

[0:52:39] En het vertrouwen dat mensen in elkaar hebben.

[0:52:42] Want werken bij Defensiën doe je nooit alleen.

[0:52:44] Je moet kunnen vertrouwen op de mensen om je heen en zij op jou.

[0:52:47] En dat maakt het werk zo betekenisvol.

[0:52:49] Je draagt bij aan iets wat groter is dan jezelf.

[0:52:53] En precies dat is waarom defensie ook voor zo'n grote opgave staat.

[0:52:56] Want defensie wil groeien naar 122.000 mensen.

[0:52:59] Dat vraagt niet alleen om meer mensen, maar ook om ervoor te zorgen dat de mensen die voor defensie gaan werken zich er thuis voelen en zich thuis blijven voelen.

[0:53:07] Want de sterke krijgsmacht begint bij sterke mensen.

[0:53:12] Voorzitter, de ambitie van Defensie is groot.

[0:53:14] Maar dat past ook bij de uitdaging waar we voor staan.

[0:53:17] Want er is een oorlog op ons continent en we hebben dagelijks te maken met hybride aanvallen, met sabotage, met spionage.

[0:53:24] We willen groeien naar 122.000 mensen.

[0:53:25] Maar dan moeten we ook alles op alles zetten om ervoor te zorgen dat Defensiën werkgever is waar die mensen ook willen blijven.

[0:53:32] En het beste uit zichzelf kunnen halen en blijven halen.

[0:53:36] En voorzitter, daar spelen vrouwen een fantastische rol in.

[0:53:40] De afgelopen maanden heb ik verschillende fantastische vrouwelijke militairen ontmoet.

[0:53:44] Vrouwen die meegingen naar Afghanistan, Irak, Libanon, Mali.

[0:53:49] Vouwen die zich inzetten voor veiligheid van ons land en vrede en stabiliteit daarbuiten.

[0:53:54] Vrauen maken Defensie elke dag sterker.

[0:53:57] Ze kiezen bewust voor een beroep waar moed, doorzettingsvermogen en verantwoordelijkheid centraal staat.

[0:54:02] En ze hebben hun plek binnen Defensiën al lang bewezen.

[0:54:05] En het wordt hoog tijd dat we die kracht nog beter gaan benutten.

[0:54:09] En er worden goede stappen gezet hoor.

[0:54:11] Er waren al initiatieven voor scherfvesten voor vrouwen, dat is heel goed.

[0:54:13] En vorige week is er een speciaal platform gelanceerd voor vrouwengezondheid, ook echt super.

[0:54:19] Maar toch is er nog een hoop werk aan de winkel.

[0:54:21] Want zeker met de groei voor 122.000 mensen en met de ambitie voor 30% vrouw.

[0:54:27] We zien toch in de cijfers dat het aantal vrouwelijke militairen al jarenlang stagneert rond de 12-13%.

[0:54:32] Dus als we willen groeien is daar meer aandacht voor nodig.

[0:54:35] En als we de instroom en behoud willen realiseren, is het hoog tijd dat vrouwen zich niet langer hoeven aan te passen aan het systeem, maar dat het syteem zich ook aanpast aan de mensen die defensie sterker maken.

[0:54:48] Ja, dank voorzitter.

[0:54:49] Ja, die laatste zin daar schrik ik eigenlijk een beetje van.

[0:54:52] Het systeem moet zich aan gaan passen om aan een vrouwquotum tegemoet te gaan komen.

[0:54:57] Is de collega van D66 het met mij eens dat de eisen voor opleiding en beleid bij sollicitaties niet mag leiden tot een voorkeursbeleid voor vrouwen?

[0:55:10] Wat dus per definitie een achterstellingsbeleids voor mannen is om dit doel te halen.

[0:55:16] Dank u voorzitter.

[0:55:18] Ik heb het microfoon vergeten.

[0:55:20] Waar we voor pleiten is dat vrouwen het meest uit zichzelf kunnen halen om ook de krijgsmacht sterker te maken.

[0:55:27] En we zien dus juist door bijvoorbeeld inadequate uitrusting, kleding en dat de training er anders loopt.

[0:55:32] Dat de lat, we pleiten niet voor dat de lat lager moet, maar dat delat als die gelijk is, dat die nu eigenlijk hoger ligt voor vrouw.

[0:55:38] Doordat je met verkeerde uitresting, verkeerd kleden aan dezelfde voorwaarden moet voldoen.

[0:55:43] En we pleiten er dus juist voor dat daar adequate maatregelen voor komen, zodat vrouwen ook sterk staan in hun kracht en aan dezelfde lat kunnen voldoen.

[0:55:51] Oké.

[0:55:52] Ter verduidelijking dan, dat vrouwen gewoon de goede spullen en training et cetera moeten krijgen om hun werk te doen, dat zijn we helemaal met elkaar eens.

[0:56:02] Maar D66 is het dus met jaren 20 eens dat de opleidingseisen en de toelatingsprocedures en de promotiekansen en de kansen bij een sollicitatie voor vrouw niet worden aangepast om aan dat doel te voldoen.

[0:56:19] Nee, ik denk dat er wel een hoop andere dingen nodig zijn om aan het doel te voordoen.

[0:56:23] Bijvoorbeeld meer rolmodellen in het leiderschap.

[0:56:25] Als er meer vrouwen zijn, heb je rolmodelen en dat zorgt er ook voor dat er meer behoud is van andere vrouw die instromen.

[0:56:32] En we zien juist dat vrouwe, die zijn zo ontzettend sterk, ze hebben zo ontstend veel voor Defensie te bieden.

[0:56:38] Ik kan een hele lijst aan voorbeelden van sterke vrouwelijke militairen hier gaan lopen opzommen.

[0:56:42] Nou, ik ga er toch eentje doen.

[0:56:44] Een vrouwelijke militair uit Oekraïne.

[0:56:47] Ze deed eerst language studies, dus helemaal niet het stereotype vrouwen wat je bij Defensie zou verwachten.

[0:56:52] Maar toen de grootschalige invasie plaatsvond in 2022 besloot zij, ik wil me harder inzetten voor mijn land.

[0:56:58] En ze is bij Defansie gegaan.

[0:56:59] Maar vroeg zich wel af, wat kan ik als iemand met een language study achtergrond nou bieden?

[0:57:03] Nou, zij is uiteindelijk combat medic geworden en iedere dag redt zij levens aan het front.

[0:57:08] Vrouwen hebben Defensiën heel veel te biederen.

[0:57:14] U vervolgt de betal.

[0:57:16] Dank voorzitter.

[0:57:18] Veel van wat vrouwen nodig hebben maakt Defensie uiteindelijk ook een betere werkgever voor iedereen.

[0:57:23] Daarom heb ik vandaag de actieagenda Sterke Vrouwen, Sterk Defensi gepresenteerd aan de staatssecretaris.

[0:57:29] En hij heeft vaker al zelf gezegd dat als vader van drie dochters, nou ik heb er wel vertrouwen in dat de staasssecretarisch hier raad mee weet.

[0:57:36] Een aantal vragen.

[0:57:37] Wie is er binnen Defensies eindverantwoordelijk voor het behalen van de doelstelling van 30% vrouw?

[0:57:42] Is de staatssecretaris bereid één generaal met deze expliciete opdracht te belasten?

[0:57:46] Waarom, vraag ik de staatsecretarisch, worden vrouwen eigenlijk nog verplicht om een rok te dragen op plechtige momenten?

[0:57:52] En hoe wordt ervoor gezorgd dat veilig en inclusief leiderschap daadwerkelijk meeweegt bij selectie, beoordeling en bevordering van leidinggevenden in lijn met die hierover aangenomen motie bij Menga?

[0:58:02] Voorzitter, het behouden van vrouwen en mannen gaat ook over goede regelingen voor ouders.

[0:58:08] Ze zorgen voor een levensloopbestendige carrière bij Defensie.

[0:58:11] Hoe kan het, vraagt de staatssecretaris, dat de eerste negen weken van het ouderschapsverlof bij het Rijk voor 100% zijn doorbetaald, maar bij Defansie maar 75%?

[0:58:21] Is de staatsecretarius bereid dit op te brengen in de gesprekken met de vakbonden?

[0:58:26] Voorzitter, ik heb het al een aantal keer gezegd.

[0:58:28] Sterke vrouwen maken defensie sterker.

[0:58:31] Laten we ervoor zorgen dat defensie de kracht volop kan benutten.

[0:58:34] Graag een reactie van de staatssecretaris op deze punten en op de overige voorstellen uit ons actieplan.

[0:58:41] Voorzitter, dan een ander stukje.

[0:58:43] Afgelopen zomer was ik in Oekraïne en bezocht ik onder andere een militair trainingskamp waar recruten werden opgeleid voor de basis medische training voor militairen.

[0:58:53] En een van de militaire die daar sprak, die legde me uit hoe door drones eigenlijk de hele oorlogsvoering is veranderd en ook de hele medische keten.

[0:59:01] Met een killzone van zo'n 40 kilometer is alles wat beweegt wordt gezien en wordt aangevallen door drones.

[0:59:07] En het is bijna geen doen meer om gewonde militairen van het front terug te krijgen.

[0:59:12] En daarbij komt ook nog eens dat Rusland geen rekening houdt met het humanitair oorlogsrecht en zelfs medisch personeel aanvalt.

[0:59:18] Maar gelukkig heeft Oekraïne hier hele slimme oplossingen voor.

[0:59:22] Nieuwe manieren om met robots gewonden van het vrond te halen.

[0:59:25] Nieuw planning en inrichting van een medische keten voor behandelen van gewonde militaren.

[0:59:30] En bescherming van het medisch personeel tegen drones.

[0:59:34] Hij benadrukt er wel dat als de NATO de medische keten blijft inrichten zoals het nu doet, dat we dan veel verliezen gaan leiden.

[0:59:40] Want elke seconde telt.

[0:59:43] Maar hij bood gelukkig ook een oplossing.

[0:59:45] Hij had een heel boekwerk, en ik heb het vandaag meegenomen, meerdere boekwerken zelfs, over hoe de NATO een medische keten kan verbeteren.

[0:59:53] Van de planning, logistiek en het beschermen van medisch personeel en het decentraliseren van die keten.

[0:59:59] En zijn voorstel was daarom

[1:00:00] Helder zet een bilateraal samenwerkingsverband op met Oekraïne, een center of excellence, voor de militaire geneeskunde.

[1:00:07] Zo kan Nederland leren van de meest recente geleerde lessen in Oekraine en kan Oekраïne profiteren van de hoogwaardige medische kennis en technologieën van Nederland.

[1:00:17] Zo helpen we niet alleen onze eigen medische keten om sterker te worden, maar helpen ook Oekraïne verder.

[1:00:23] Is de staatssecretaris bereid hier opvolging aan te geven?

[1:00:26] En hoe kijkt hij naar het idee om concrete bilaterale samenwerking op medisch gebied met Oekraine op te zetten?

[1:00:34] Voorzitter, in de defensienota is veel te lezen over defensie midden in de samenleving.

[1:00:38] En dat is natuurlijk heel goed, want de samenlevering heeft defensie heel veel te bieden.

[1:00:42] Een mooi voorbeeld zagen we tijdens corona met de Nationale Zorgreserve.

[1:00:46] Een pool aan professionals die bij crisis extra capaciteit leveren.

[1:00:50] Nederland is namelijk een land van vrijwilligers.

[1:00:53] Miljoenen zetten zich dagelijks in.

[1:00:56] In Oekraïne zag ik ook hoe sterk de samenleving defensie kan ondersteunen.

[1:01:00] Van stichtingen, bedrijven en vrijwilligers die defensie ondersteunden met kennis, materieel en logistiek.

[1:01:07] Het initiatief van de Nationale Zorgreserve om defensie ook te ondersteonen en naast de zorgreserver ook een reserve te hebben voor andere schaarse en cruciale beroepen zoals logistie, techniek, IT.

[1:01:19] Dat is supersympathiek.

[1:01:20] Zo versterken we niet alleen defensie, maar benutten we ook de kracht van de samenlevering.

[1:01:25] Is de staatssecretaris bereid om het initiatief van de Nationale Zorgreserve te omarmen en ook voor andere cruciale beroepen zoals logistiek, techniek en IT een nationale reserve op te zetten?

[1:01:35] En wat is er tot op heden gebeurd met mijn aangenomen motie over combinatiebanen?

[1:01:39] Klein bruggetje vanuit dit onderwerp.

[1:01:41] En voorzitter, dat is niet de enige motie waar ik nieuwsgierig naar ben.

[1:01:45] Want ik gebruik de tijd die we hebben in dit debat ook graag om te vragen naar andere opvolging van moties.

[1:01:51] Eerder is mijn motie die vroeg om meer in te zetten op vaardigheden en minder op diploma's is aangenomen.

[1:01:56] Wat is daar tot op heden mee gebeurd?

[1:01:59] En dezelfde vraag over mijn aangenome motie over het voorbereiden en structureel contact houden met het thuisfront van uitgezonde militairen.

[1:02:07] Dan wat betreft mijn aangenomen motie over ketenregie binnen de veteranenzorg, was ik eigenlijk niet supertevreden met het antwoord wat de staatssecretaris hierover schreef in zijn laatste brief aan onze Kamercommissie.

[1:02:18] Er wordt namelijk geschreven dat er geen signalen waren voor aanvullende regie, maar in mijn betoog tijdens het veteranenoverleg gaf ik aan dat er zo'n 200 casussen lopen die dit wel echt degelijk verzoeken.

[1:02:30] En dat bij gebrek aan deze keten regie de regie dus uiteindelijk bij het thuisfond komt te liggen.

[1:02:35] Dus ik vraag graag aan de staatssecretaris, op welke signalen baseert de staassecretaris zijn conclusie?

[1:02:43] En is de staassecretaris bereid dieper in de casussen te duiken waar het dus niet goed is gegaan?

[1:02:50] En hoe sluit deze houding aan op de wens om meer over te gaan op een brengplicht in plaats van een haalplicht?

[1:03:04] Voorzitter, eerder hebben we ook Kamervragen gesteld over de positie van reservisten die een belangrijke rol spelen in de veiligheid en schaalbaarheid van onze krijgsmacht.

[1:03:13] Daarin werd duidelijke opvolging toegezegd.

[1:03:16] Daarover een paar vragen.

[1:03:17] Hoe staat het met de eerder toegezagde verbetering en verduidelijking van de rechtspositie van reserveisten in hun arbeidsrelatie met hun civiele werkgever en met Defensie?

[1:03:26] Ook gaf Defensie eerder aan te kijken naar toekenningscriteria voor de tegemoetkoming en de hoogte van het bedrag van de tegenmoetcoming.

[1:03:33] Gaat Defensi hier ook concreet stappen zetten?

[1:03:36] En nog een andere vraag over reservisten.

[1:03:38] Hoe verklaart de staatssecretaris de salarisbetalingsachterstanden van zo'n twee tot vier maanden die regelmatig voorkomen, zoals ook gemeld door de vakbonden?

[1:03:48] Voorzitter, tot slot.

[1:03:49] Uiteindelijk gaat de kracht van defensie over mensen die voor elkaar klaarstaan en die samen verantwoordelijkheid nemen voor iets groter dan henzelf.

[1:03:56] Over militairen en de samenleving daaromheen die zeggen, als het nodig is, dan staan wij er.

[1:04:01] En als we willen groeien naar een krijgsmacht van 122.000 mensen, moeten we die kracht koesteren, ruimte geven en beter benutten.

[1:04:08] Want wie mensen de ruimte geeft om het beste van zichzelf te geven, bouwt aan een defensie die klaar is voor de toekomst.

[1:04:14] Dank u wel, voorzitter.

[1:04:16] Dank u wel.

[1:04:17] U heeft een interruptie van mevrouw Dobbe.

[1:04:21] Dank u.

[1:04:22] Dank voor het betoog.

[1:04:23] Er staat nogal wat op het spel op dit moment als het gaat over defensie.

[1:04:26] Je zou denken dat religieuze feesten en welke beter zijn dan andere het belangrijkste is.

[1:04:30] Maar als je kijkt naar hoe er miljarden worden gegraaid op dit momento uit de zorg en onze sociale zekerheid om aan defensie te geven, dan is dat nogal iets.

[1:04:39] En iets waar wij recentelijk heel veel jongeren over hebben gesproken is de hernieuwde

[1:04:44] inzetten richting de opkomstplicht.

[1:04:46] En dat betekent dus dat jongeren onder dwang het leger in zouden moeten in vredestijd.

[1:04:51] En ik heb het verkiezingsprogramma van D66 erop nageslagen en tot de verkiezingen was D66 nog voor vrijwilligheid.

[1:04:59] En vlak daarna kwam D66 met een plan om dat ook gedwongen te doen.

[1:05:04] Dus dat jongeren ook gedwonen in dienst zouden moeten.

[1:05:08] En ik vraag mij af, we hebben ook jongeren gesproken die D66 hebben gestemd en zich hierdoor wel een rat voor ogen gedraaid hebben gevoeld.

[1:05:16] Is dat ook zo volgens D66?

[1:05:20] Dank voorzitter.

[1:05:22] Ik snap de angst en de zorgen van een hoop jongeren best.

[1:05:26] Want als je kijkt hoe zij nu opgroeien in een tijd waar oorlog is op ons continent, waar je digitaal ook niet veilig bent en waar het klimaat, daar moeten we natuurlijk ook veel meer aandacht aan besteden.

[1:05:35] Het zijn bizarre tijden om als jongelui nu op te groeien.

[1:05:38] Maar wat mevrouw Dobby hier schetst, dat klopt niet helemaal.

[1:05:42] Wat er nu gebeurt is, we proberen juist een wet die van één keer van deel tot honderd gaat.

[1:05:48] Als nu de veiligheidssituatie dan vraagt, wordt iedereen tussen de 18 en 45 jaar opgetrommeld.

[1:05:54] Dat is totaal onwenselijk en logistiek ook volledig onhoudbaar.

[1:05:58] Het voorstel waar het kabinet nu aan werkt is juist om een gelaagdheid aan te brengen in die opschaling.

[1:06:04] Waarbij in de basis wordt uitgegaan van zo lang mogelijk een vrijwilligheid.

[1:06:07] En die basis is waar mijn fractie nog voor staat.

[1:06:11] Altijd voor blijft staan.

[1:06:15] Ja, dank u wel.

[1:06:16] Maar dat klopt natuurlijk niet helemaal.

[1:06:18] Kijk, D66 heeft het over wat er gebeurt in oorlogstijd.

[1:06:21] Ja, dan wordt iedereen opgetrommeld in oорlogstijden.

[1:06:23] Maar nu gaat het over vredestijd.

[1:06:25] En het gaat erover om jongeren te dwingen het leger in te gaan.

[1:06:28] Dus jongeren die niet willen.

[1:06:29] Anders zou je niet hoeven toewerken naar een plicht.

[1:06:32] Het is een pligt.

[1:06:33] Dus je dwingt jongeren...

[1:06:34] om het leger in te gaan in vredestijd.

[1:06:37] En de dwangladder, die escalatieladder van defensie... die dus waarin de dwing telkens oploopt... van een verplichte enquête naar een verpflicht gesprek... naar een medische keuring, die eindigt heel duidelijk...

[1:06:50] in een gedwongen het leger ingaan.

[1:06:53] En als D66 zegt, wij staan voor vrijwilligheid, dan zouden zij nu moeten zeggen, wij willen niet dat het einde van die ladder, namelijk het gedwonge het leker ingaan, dat dat wordt uitgewerkt.

[1:07:03] Zegt D66 dat dan ook?

[1:07:05] Of zegt D67, nee, we werken inderdaad toe naar dwang.

[1:07:09] Dat is iets wat we voor de verkiezingen zeiden niet te doen, maar na de verkriezingen wel gaan uitvoeren.

[1:07:16] Waar wij naartoe willen werken is dat in de huidige situatie... waar direct iedereen verplicht wordt, er juist een gelaagdheid komt... die zo lang mogelijk blijft uitgaan op een basis van vrijwilligheid.

[1:07:33] De heer Boom.

[1:07:34] Ik wil er toch wel op ingaan.

[1:07:35] Ik vind het heel sterk punt van mevrouw Dobbe van de SP over in vredestijd.

[1:07:40] Want het rekbaarheid, het grijze gebied kan natuurlijk...

[1:07:43] Uitgerekt worden en mensen hebben totaal geen zicht erin.

[1:07:46] Dus wie gaat dan met oorlogsheelmakten bepalen wanneer de oorloog wordt verklaard?

[1:07:49] Hoe gaat het bepale bij het grijze gebied dat het steeds hoger wordt?

[1:07:53] Gaat dat enkel bij de minister van Defensie worden neergelegd?

[1:07:55] Wie gaat dit bepaling wanneers geen vredestijd meer is?

[1:08:01] Voorzitter, om even in te gaan op het zwart-witte beeld tussen vredigstijd en oorlogstijd.

[1:08:06] Ik denk dat we allemaal wel er bewust van zijn dat we inmiddels in een grijs gebied zitten en dat we daar heel adequaat mee om moeten gaan.

[1:08:12] En dat na 30 jaar aan bezuiniging van defensie het hoog tijd is dat we hier wel adequaat meer omgaan om gereed te zijn dat onze vrede en veiligheid kunnen waarborgen.

[1:08:21] De precieze uitwerking van het wetvoorstel, daar is mijn fractie ook super benieuwd naar.

[1:08:26] We hebben in de laatste brief van het kabinet kunnen lezen dat er drie voorwaarden zijn waaraan voldaan moet worden, waarin pas een volgende stap in die escalatieladder genomen kan worden.

[1:08:37] Maar mijn fracties ook heel benieuwt naar de verdere uitwerken daarvan.

[1:08:43] Dank u wel.

[1:08:44] Dan geef ik het woord aan mevrouw Dobbe voor haar eerste termijn.

[1:08:48] Dank u, voorzitter.

[1:08:51] Ik weet dat iedereen bij Defensie en ook op het ministerie keihard werkt, maar het moet mij toch van het hart dat ik met veel spanning heb uitgekeken naar de beantwoording van de feitelijke vragen, ook om in de voorbereiding van dit debat te betrekken.

[1:09:03] Maar dat die antwoorden er nu misschien zijn, dat weet ik eigenlijk niet, maar een paar minuten geleden nog niet.

[1:09:07] Dat vind ik wel jammer, want we kunnen het debat wel beter voeren als we ook daadwerkelijk die antwaarden op vragen krijgen.

[1:09:13] Dan voorzitter, veel jongeren maken zich enorme zorgen over het plan van dit kabinet om de opkomstplicht weer in te voeren.

[1:09:20] Onder dwang het leger in moeten in vredestijd.

[1:09:23] Het is enorm ingrijpend in de levens van jongeren en het is een verregaand dwanginstrument.

[1:09:30] En dit kabinet is de escalatieladder richting de opkomstplicht nu aan het voorbereiden.

[1:09:35] Jongeren staan nu dus ook op voor hun toekomst en ze komen in verzet en ik snap dat.

[1:09:40] Want wat zegt deze staatssecretaris tegen de jongeren, de kinderen die niet het leger in willen maar straks mogelijk gedwongen worden om toch het leker in te gaan?

[1:09:49] Wat zegt dit kabinet tegen de jongeren die zegt, ik kan geen huis vinden.

[1:09:52] Dit kabinet doet niets voor mij en nu willen ze toch dat ik onder dwang het leger inga.

[1:09:57] Wat zicht dit kabinett tegen al die jongeren waar dit kabinent nu niet thuisgeeft... ...en die geen betaalbare woning kunnen vinden, maar naar wie niet worden geluisterd... ...maar waarvoor wel plannen wordt gemaakt voor een opkomstplicht.

[1:10:09] En wat zegt de dit kabiner tegen die jongere die zet ik wil dit leger niet in... ...nu willen ze mij dwingen om het lege in te gaan.

[1:10:15] Ik vind dat doodeng en dat wil ik niet.

[1:10:18] Wat zegt u tegen de moeder die ik gisteren sprak en die niet wil dat haar zoon verplicht het leger in moet, niet kan slapen van de gedachte dat dat gebeurt?

[1:10:26] Dat zijn namelijk wel de vragen die wij krijgen, de onzekerheid die nu bestaat en de verhalen die wij horen.

[1:10:31] En ik vraag dit kabinet dan ook te stoppen met het voorbereiden van die opkomstplicht.

[1:10:36] Om nu duidelijkheid te geven aan al die jongeren en hun ouders.

[1:10:39] En om te werken aan wat jongeren nu nodig hebben.

[1:10:42] Een betaalbaar huis, goed onderwijs, betaalbare boodschappen.

[1:10:45] Dat is wat jongere nodig hebben, want hoe zit het nu?

[1:10:48] Aan de ene kant wil het kabinet ons geruststellen dat het allemaal wel mee zal vallen.

[1:10:52] Dat er waarschijnlijk geen dwang nodig zal zijn en dat het waarscheinlijk wel zal lukken met vrijwillige werving.

[1:10:57] En aan de andere kant is het kabinet die dwangladder nu aan het uitwerken.

[1:11:01] En sancties aan hetuitwerken voor jongeren die niet gedwongen het leger in willen.

[1:11:05] Moeten zij straks de gevangenis in?

[1:11:07] Moeten ze boetes betalen, waardoor bijvoorbeeld mensen met geld de dienstplicht kunnen gaan afkopen?

[1:11:12] Ja, dat is deze staatssecretaris nu aan uitwerking.

[1:11:15] Dus als het kabinets zegt waarschijnlijk is het niet nodig, wat bedoelt het kabinent daar dan mee?

[1:11:20] Is het dan gewoon een opmerking om ons rustig te houden, terwijl ondertussen alles gewoon wel wordt klaargezet omdat het kabinet ervan uitgaat dat die dwang er toch gaat komen?

[1:11:29] En als opkomstplicht volgens deze secretaris waarschijnlijk niet nodig zal zijn, dan zal dus het verschil tussen wat gewenst is...

[1:11:35] En de daadwerkelijke realiteit klein moeten zijn, want anders zou deze staatssecretaris dat niet zeggen.

[1:11:42] En juist dan, als het blijkbaar zo'n klein verschil gaat worden, is een dwangmaatregel wel een heel verregaande maatregelen om te nemen.

[1:11:50] Dus graag een antwoord en wat ons betreft gaat die opkomstplicht van tafel en wordt ook de voorbereiding daarvoor gestopt.

[1:11:57] Dan is er een motie van ons in denk aangenomen om geen enkele stap in de ladder van verplichte enquête, keuring, opkomstplicht in te voeren zonder voorafgaande instemming van de Tweede Kamer.

[1:12:09] Maar tegelijkertijd loopt er nu een traject voor de wet op de defensiegereedheid.

[1:12:13] Dus hoe werkt het dan als de Kamer in zou stemmen met de wet op de defensiegereedheid?

[1:12:18] Mag dan de minister van Defensie bepalen dat opkomstplicht alsnog nodig is, als zij dat nodig vindt voor de defensiegereedheid.

[1:12:24] Wat betekent dat dan voor goedkeuring vanuit de Kamers en voor instemming vanuit het parlement?

[1:12:29] Graag ook een antwoord hierop.

[1:12:31] En dan is de vraag natuurlijk op basis waarvan dit allemaal gebeurt.

[1:12:36] De groei en de uitbreiding van defensie, en dus de werving van defensiefersoneel... is gebaseerd op de 5% NAVO-norm.

[1:12:45] En laten we eerlijk zijn hier met elkaar dat we weten dat dit uit de koker... en dus het zakenmannenhoofd van Trump komt.

[1:12:51] En dat dat de daadwerkelijke onderbouwing is van die NAVO norm van 5%.

[1:12:56] Want die was nog niet aan de orde voordat hij dat riep.

[1:12:59] Dit is dus niet doen wat nodig is, dit is doen wat Trump wil.

[1:13:04] Op basis daarvan moet onze defensie nu groeien naar 122.000 voltijdsbanen in 2035.

[1:13:11] Maar als we kijken naar hoeveel actieve militairen er nu zijn in de Europese NAVOLanden, dan zijn dat er al veel meer dan Rusland heeft.

[1:13:19] Want ik hoorde hier ook een aantal keer zeggen, ja we moeten ons kunnen verdedigen.

[1:13:23] Ja, hoezo zouden we ons nu niet kunnen verdjedigen?

[1:13:25] Leg dat dan uit.

[1:13:27] Het is namelijk nog steeds zo dat volgens cijfers dat Europese NAVO-landen ongeveer 700.000 meer actieve militairen hebben dan Rusland.

[1:13:35] Ik zou toch ook durven stellen dat die een stuk beter getraind zijn.

[1:13:39] En als je kijkt naar de hele NAVO, wat volgens dit kabinet niet per se volgens ons, maar wel volgens het kabinet de pilaris van ons veiligheidsbeleid, dan zie je dat de hele navel ongever 2 miljoen meer actiever militairen heeft dan Russeland.

[1:13:52] Dus volgens mij is het wel een legitieme vraag.

[1:13:55] Want hoeveel keer meer militairen heb je dan nodig om afschrikwekkend te zijn als het om Rusland gaat?

[1:14:00] Nu is het ongeveer drie keer zoveel actieve militaire in vergelijking met Rusland.

[1:14:03] Moet het dan vier keer worden om afstrikwekken te zijn?

[1:14:06] Moet dat dan vijf keer worden?

[1:14:08] Wat is dan de onderbouwing dat onze jongeren misschien met dwang in dienst zouden moeten?

[1:14:14] Dan voorzitter, voor het volgen van een minor bij Defensie krijgt een student 2300 euro per maand ongeveer.

[1:14:20] Dat is nogal een verschil met andere studenten die voor hun studie moeten betalen.

[1:14:26] We spreken ook studenten, die moeten stage lopen soms vol tijd zonder enige stagevergoeding en daardoor niet rond kunnen komen.

[1:14:34] En ondertussen worden de klassen naar huis gestuurd omdat er tekorten zijn van leraren en zijn er schreeuwende tekort van personeel in de zorg.

[1:14:41] Dat zijn toch ook de cruciale beroepen in onze samenleving?

[1:14:45] Dit is toch een pijnlijk verschil?

[1:14:47] Ziet de staatssecretaris dat ook?

[1:14:49] Dat is toch niet uit te leggen aan al die andere studenten?

[1:14:53] Dan, voorzitter.

[1:14:53] Ik weet dat de militaire vakbonden zorgen hebben over arbeidsrechten.

[1:14:57] Ik kan de staatssecretaris garanderen... dat met de wetten en de plannen die nu worden uitgewerkt en eraan komen... er geen wijzigingen komen in medezeggenschap en de vakbondsrechten van defensiepersoneel.

[1:15:11] Want mensen die voor defensie werken verdienen respect en waardering.

[1:15:14] En dat lijkt onder druk te staan en mag niet leiden onder de besluiten die aan de top worden gemaakt.

[1:15:19] En tot slot...

[1:15:21] Ik wil het ook hebben over vrouwen bij defensie.

[1:15:26] Wij hebben vorige week hier in de Kamer een debat gehad, en dat ging naar aanleiding van onze initiatiefnota over hulp en steun aan vrouw na seksueel geweld.

[1:15:35] En in onze samenleving kan heel veel beter.

[1:15:39] Onder andere dat vrouwe eigen risico moeten betalen na bijvoorbeeld verkrachtingen als ze medisch onderzoek willen.

[1:15:45] En ik vraag me toch af, ja, defensie is een afspiegeling van de samenleving.

[1:15:48] Hoe is dat nu geregeld bij defensie?

[1:15:51] In een organisatie waar mensen heel erg nauw samenwerken, als daar seksueel overschrijdend gedrag plaatsvindt, hoe wordt daar dan mee omgegaan?

[1:15:59] Welke steunmechanismen zijn er dan?

[1:16:00] Welijke hulp is er dan, welke zorg is er voor slachtoffers van seksuel geweld of seksueloverschrijdende gedrag?

[1:16:07] Dank u wel, voorzitter.

[1:16:09] Dank u wel.

[1:16:10] We hebben de interruptie van de heer Van Landschot.

[1:16:12] Dank voorzitter.

[1:16:13] En dank aan collega Dobber voor haar betoog.

[1:16:16] Er wordt gepraat over jongeren die tegen mogelijke vormen van dwang zouden zijn.

[1:16:22] Laten we wel even nuanceren dat dat niet om alle jongeren gaat.

[1:16:24] Maar inderdaad, enkele groepen jongeren protesteren ook gisteren op de Dam tegen dat voornemen.

[1:16:30] Dat is natuurlijk hun goed recht.

[1:16:31] Zij protesterden daar ook tegen het leveren van wapens aan Oekraïne.

[1:16:35] En ik vraag aan mevrouw Dobbe, hoe denkt zij dat het niet leveren... van wappers aan Oukraïnen bijdraagt aan de veiligheid van die jongeren?

[1:16:42] Mevrouwe Dobbe.

[1:16:44] Dank u wel.

[1:16:44] Het zijn twee vragen, dus dan ga ik ook twee antwoorden geven.

[1:16:48] Het CDA zegt, er kunnen misschien mogelijk jongeren zijn of groepenjongeren die zijn tegen mogelijke vormen van dwang.

[1:16:57] Laten we even eerlijk zijn.

[1:16:58] Als je werkt aan een opkomstplicht voor alle jongeren, je hoeft het niet te verplichten voor de jongeren die dat willen.

[1:17:05] Dus je doet een plicht en je dwingt dus jongeren die dat niet willen om alsnog in het leger in te gaan in vredestijd.

[1:17:12] Dus ik zou dit niet willen bagatelliseren, dat er ook jongeren zijn die dat wel willen.

[1:17:15] Prima, maar die hoef je niet te dwingen.

[1:17:17] Dit gaat om de jongeren, die niet willen en dat is gewoon pure dwang.

[1:17:20] En het tweede is, ik heb ook Twitter gevolgd en X gevolgt heet dat tegenwoordig.

[1:17:26] Sorry voorzitter.

[1:17:28] En ik mag toch hopen van mijn medekamerleden dat die zich beter inlezen dan de gemiddelde twitteraar dat doet op X.

[1:17:34] Ons standpunt is dat je de militaire steun aan Oekraïne niet moet stopzetten.

[1:17:41] Dat hebben we altijd uitgedragen, dus daar kan ook geen verwarring over zijn.

[1:17:44] Voor verdediging.

[1:17:46] Dus daar staan wij voor.

[1:17:47] Dus als er mensen zijn die dat anders vinden, dan moet je dat aan hen vragen, maar niet aan ons.

[1:17:53] Dank u wel.

[1:18:03] Ja, dat vind ik eigenlijk een hele goede vraag.

[1:18:05] Want ik zie dat... Kijk, wij zijn altijd kritisch geweest op het leveren van aanvalswapens aan Oekraïne.

[1:18:11] Daar hebben we hier ook meerdere debatten over gehad.

[1:18:14] Waarom zijn we daar kritisch op geweest?

[1:18:15] Niet omdat we niet vinden dat Oekраïne zich moet kunnen verdedigen tegen de Russische oorlog.

[1:18:20] De illegale oorloop die Poetin daar voert.

[1:18:23] Want dat vinden we wel, maar omdat het ook op het moment dat het materiaal betreft dat wij leveren, dat Nederland levert, dat een risico op verdere escalatie en onze betrokkenheid in die oorlog oplevert.

[1:18:32] Nou, daar hebben we hier al meerdere malen in de Kamer over gehad.

[1:18:36] Dus ja, een drone, dat ligt heel erg aan het gebruik ervan natuurlijk.

[1:18:40] En ik vind ook dat wij goede afspraken moeten maken, ook met Oekraïne, maar met alle andere landen.

[1:18:46] En daarom zult u...

[1:18:47] Ik ben een van de meest kritische Kamerleden als het gaat over wapenexport.

[1:18:50] Ook richting Oekраïne maar ook richting alle andere... landen waar wapens naartoe worden geëxporteerd of worden geleverd.

[1:18:56] Dat je altijd moet kijken en goede afspraken moet maken waar worden wapens voor gebruikt die we leveren.

[1:19:00] En ik vind dat ook in Oekraïne, en ik heb daar ook andere vragen over gesteld eerder ook aan, ik geloof aan deze staatssecretaris of aan de minister van Defensie, dat we ook moeten kijken na levering waar worden die wapen voor gebruik.

[1:19:11] En dat geldt niet alleen voor Oekraine, maar ook voor andere landen.

[1:19:14] Als wij met Oekrane afspreken dat wapes niet zullen worden gebruikt voor aanvallen in Rusland, dan zou dat ook niet moeten gebeuren.

[1:19:22] Maar ik zou u vooral willen stimuleren om ook kritisch te kijken naar waar wapens naartoe gaan.

[1:19:29] Want laten we ook eerlijk zijn dat deze bewapening van de wereld die op dit moment gebeurt, waarmee de wapenindustrie ontzettend veel winst maakt, wel zorgt dat deze wereld wordt overspoeld met wapENS.

[1:19:41] Dus wij moeten heel goed kijken naar al die wapensen naartoegaan, want die worden niet allemaal geleverd voor het front in Oekraïne.

[1:19:48] Die gaan de hele wereld over en daarom moeten wij daar denk ik heel kritisch op blijven.

[1:19:53] Dank u wel.

[1:19:54] De heer Van Houwelingen met de interruptie.

[1:19:55] Ja, dank.

[1:19:56] Ja mooi betogen.

[1:19:57] De SP was denk ik ook bij die vredesdemonstratie gisteren ook mooi.

[1:20:00] En ik zag een pamflet langskomen van ik kies voor vrede.

[1:20:03] Ook van de SP-campagne.

[1:20:04] Maar nou toch een vraag.

[1:20:05] En dat bedoel ik niet om vervelend te zijn.

[1:20:06] Gewoon om te begrijpen.

[1:20:07] Want de SP heeft dus tegen onze motie gestemd.

[1:20:09] Waar geen...

[1:20:10] ...consideraties bij zaten.

[1:20:11] Zoals de kale teksten... ...die ik net ook tegen die bomen zei van nou... ...de Kamer spreekt uit dat de oorlog in Oekraïne... ...niet onze oorlig is.

[1:20:17] Dus voor mij is dat... ...tegengesteld.

[1:20:18] Misschien kan mevrouw Dobbel... ...dat dus mijn vraag toelichten.

[1:20:20] Hoe kun je enerzijds zeggen van... ...kies voor vrede, anderzijdszeggen van nou die oorrig in Oukraïnie... ...is onze oorgig met alle implicaties die dat heeft natuurlijk.

[1:20:28] Dank u wel voorzitter en dank voor deze vraag.

[1:20:30] Wij stemmen wel vaker tegen moties van Forum voor Democratie.

[1:20:33] Dat is nou eenmaal wat het is.

[1:20:37] En deze specifieke motie, kijk wij voeren ook debatten met Forum voor democratie over Oekraïne.

[1:20:44] En over de Russische agressie.

[1:20:46] En daar lopen we echt wel anders als het gaat over de analyse wat daar gebeurt en wie daar schuld aan heeft.

[1:20:51] En ik zag ook bijvoorbeeld een woordvoerder van Forum Democratie die niet wilde stellen dat bijvoorbeeld Rusland verantwoordelijk zou zijn voor het neerhalen van de MH17.

[1:21:01] Wat ik zo pijnlijk vind voor die slachtoffers.

[1:21:03] De achtergrond van de motie waar Forum nu naar verwijst, dat impliceert natuurlijk dat wij geen steun zouden moeten leveren aan Oekraïne om zichzelf te verdedigen tegen de Russische agressie.

[1:21:16] En daarom hebben wij tegengestemd, want daar zijn we het gewoon fundamenteel over oneens.

[1:21:23] Dat is uw laatste interruptie.

[1:21:24] Ja, dat is toch wel opmerkelijk.

[1:21:25] Want mevrouw Doppelkamp laat zich toch een beetje in de kaarten kijken.

[1:21:28] Ja, het is een FVD-motie, daar stemmen we tegen.

[1:21:31] Nou ja, dat hoorde ik toch al een beetje.

[1:21:32] Kijk, die motie had geen overwegingen.

[1:21:34] Dus je stemt en dan ben je verantwoordelijk voor je stem.

[1:21:37] Niet zozeer wat je zegt, dat heb ik de hele tijd ook gezegd.

[1:21:39] Het gaat niet om wat mensen hier zeggen, maar hoe ze stemmen.

[1:21:41] Dat is veel belangrijker.

[1:21:42] En we dienen een motie zonder overweggingen.

[1:21:44] Zonder overwiegingen, want de Kamer spreekt uit dat de oorlog in Oekraïne niet onze oorlig is.

[1:21:48] En dan stemt de SP tegen.

[1:21:50] Dus concludeerlijk.

[1:21:51] Verder zeg ik, geen overwegen, geen implicaties dat de SP vindt.

[1:21:53] En als het niet zo is, hoor ik dat graag van mevrouw Dobbe, dat dit onze oorlog is.

[1:21:57] En dat heeft nogal implicaties.

[1:21:58] Want dan moet je natuurlijk ook wapens leven.

[1:22:00] Dan moet je helemaal meegaan, moeten we onze jongeren naar die vleesmolen ingooien.

[1:22:03] Dus het is toch best wel een verantwoordelijkheid.

[1:22:06] Je moet stemmen, je moet goed stemmen.

[1:22:07] Dat is eigenlijk mijn oproep hier.

[1:22:09] En niet van oké, het is FVD-motie, dus stem maar tegen.

[1:22:12] Dat vind ik een hele laakbare houding.

[1:22:15] Ja, voorzitter, maar voor deze motiestemmen betekent niet dat we niet goed zouden hebben gestemd hoor.

[1:22:21] Wij, overigens, ik zei net, we hebben tegen een heleboel moties van Forum voor Democratie gestemmd.

[1:22:26] We hebben ook wel eens voor moties Van Forum voor Democratie gestemt.

[1:22:29] Dus u kunt dat niet tegen ons aanhouden dat we dat principieel niet zouden doen.

[1:22:33] Wij kijken altijd op inhoud, maar wij kijken ook naar de context van het debat waarin een motie wordt ingediend.

[1:22:39] En op het moment dat het debat zo verloopt... dat daar een woordvoerder zit van Forum voor Democratie... die allerlei gekkigheid vertelt over wie er schuld zou hebben... aan de inval van Rusland in Oekraïne... dan beoordelen wij ook een motie op die context van dat debat.

[1:22:57] En deze motie zou impliceren, want dat zou het gevolg dan ook zijn, zou implicieren dat we geen militaire steun zouden geven aan Oekraïne voor het verdedigen tegen de inval van Rusland.

[1:23:09] En daar zijn we fundamenteel op tegen.

[1:23:11] Waar we elkaar denk ik kunnen vinden...

[1:23:13] is dat wij altijd hebben gezegd, naast die militaire steun, dat is niet genoeg.

[1:23:18] Er moet ook een pad naar vrede zijn.

[1:23:19] Er moeten ook onderhandelingen zijn... omdat we willen dat er zo snel mogelijk een einde komt aan die oorlog.

[1:23:24] En deze oorloog wordt geëindigd aan de onderhandelingsstafel.

[1:23:27] Dus er moet zo snel als mogelijk een staak tot vuren komen... omdat er nu al twee miljoen slachtoffers zijn van die oорlog.

[1:23:33] Dus daar kunnen we elkaar vinden.

[1:23:35] Maar soms, meneer Van Houwelingen, lopen wij ook uiteen.

[1:23:41] Dank u wel, de heer Van Hansveld.

[1:23:42] Het woord is aan u.

[1:23:43] Dank voorzitter.

[1:23:45] Een sterke krijgsmacht kan alleen functioneren met een weerbare samenleving.

[1:23:49] Een weerbare Samenleving waarin burgers, werkgevers en maatschappelijke organisaties weten welke bijdrage zij kunnen leveren.

[1:23:55] Niet voor niets schrijft de Defensienota 2026.

[1:23:58] De schaalbare krijgmacht heeft civiele partners nodig om mee te bewegen met het stadium van dreiging waarin we ons bevinden om capaciteiten uit de organisatie en samenleven beheersbaar en in relatief korte tijd in te kunnen zetten.

[1:24:10] En dat benadrukte mevrouw Nanninga, maar ook andere collega's, net al een zogenaamde whole of society approach.

[1:24:17] En hoe kun je dat nou voorgeven?

[1:24:19] Het CDA ziet een model met vier kringen voor zich, die van klein naar groot gaan.

[1:24:24] Dus in het hart heb je onze beroepsmilitairen.

[1:24:27] Daaromheen een tweede schil met reservisten, militair, en 10 jaar deelnemers.

[1:24:33] De derde schil bestaat dan uit burgerreservisten met algemene capaciteiten en specialistische.

[1:24:38] En in de vierde daaromheen de rest van de samenleving.

[1:24:42] En op die schil van burgerreserve, daar wil ik vandaag graag op inzoomen.

[1:24:47] Want veel Nederlanders willen bijdragen aan onze weerbaarheid en het doorkomen van de eerste 72 uur van een crisis.

[1:24:54] Denk aan de nationale zorggeserve, een paar keer genoemd al vandaag, met 6500 voormalige zorgprofessionals.

[1:25:00] Dat is prachtig, maar niet genoeg.

[1:25:02] Als het spoor dagenlang gesaboteerd wordt dan hebben we chauffeurs nodig.

[1:25:07] Als onze gemalen in gevaar zijn dan hebben beveiligers nodig.

[1:25:10] als ons elektriciteitsnetwerk wordt platgelegd dan hebben monteurs nodig en wie opent eigenlijk het noodsteunpunt in jouw wijk?

[1:25:18] Het CDA wil de krachten bundelen van mensen van goede wil en daarom moet het kabinet maatschappelijke burgerreserves oprichten.

[1:25:26] En wel met een sterkte van 150.000 man en vrouw.

[1:25:31] Concreet gaat het om 130.000 burgereservisten met algemene vaardigheden en 20.000 met specialistische vaardigheden.

[1:25:38] Techniek, logistiek, veiligheid en zorg.

[1:25:40] Vrouw Jachtenburg noemde dat net ook al.

[1:25:43] En voor de goede orde, hierbij bouwen we als CDA voort vanuit een goede traditie op wat er vanuit de samenleving al in beweging is gezet.

[1:25:52] In plaats van hier de mooie ivoren toren in Den Haag.

[1:25:55] Ik begin met algemene vaardigheden.

[1:25:58] Het maatschappelijk initiatief de burgerreserve verwacht eind 2026 ongeveer 1000 inwoners te hebben getraind.

[1:26:04] Dat gaat om hoe te handelen in een crisis, elkaar te helpen en aan te sluiten op de lokale crisisaanpak.

[1:26:10] Kosten om op te schalen naar 130.000 van deze reservisten in 2030 bedragen ongeveer 100 miljoen euro.

[1:26:18] En het mooie is dat wordt hoofdzakelijk gefinancierd door deelnemende bedrijven en door particulieren.

[1:26:23] En zou het nou niet fijn zijn als de overheid haar publieke bijdrage zou kunnen leveren door giften in Natura?

[1:26:29] Want veel van de kosten bestaan uit bijvoorbeeld het gebruik van defensieterreinen, logistiek op defensietereinen of opleidingen daar.

[1:26:37] En daartoe zullen we in de tweede termijn een motie indienen.

[1:26:40] Dan specifieke vaardigheden.

[1:26:42] We hebben het al net even gehad over die techniek, logstiek en veiligheidsreserve en we zullen daar...

[1:26:47] om die op te richten in 2027 op een eenduidige manier via maatschappelijke organisaties, een motie indienen.

[1:26:55] En die wordt mede ingediend door collega Van Dijk van de SGP, mevrouw Ten Hoofd van de fractie Markushouwer, meervrouw Jachtenberg van D66 en collega Nanniga van JA21.

[1:27:07] En dan hebben bij het opschalen van deze burgerreserves veteranen een belangrijke rol.

[1:27:12] Die kunnen meehelpen met deelnemers trainen, maar ook de leiding nemen in crisissituaties en de communicatie met de veiligheidsregio's.

[1:27:20] Voorzitter, we moeten het ook even hebben over de selectieve opkomstplicht.

[1:27:24] En onze fractie heeft er al eerder voor gepleit, waarbij iedere jongere en verplichte enquête krijgt.

[1:27:30] Elementen van dwang zijn niet leuk, maar moeten op tafel liggen als stok achter de deur.

[1:27:35] En net zoals de collega van D66 net noemde, dit is een model waar vrijwilligheid zo lang mogelijk in stam moet blijven.

[1:27:42] Net zoals de staatssecretaris ook van plan is om uit te werken.

[1:27:47] Het is vooral belangrijk dat we kijken naar motivatie, geschiktheid en wat defensie daadwerkelijk nodig heeft.

[1:27:55] En laten we ook eventjes rekenen om misschien toch wat angst weg te nemen.

[1:28:00] Een zogenaamd cohort, dus een aantal mensen in één levensjaar, is ongeveer 200.000 als je uitgaat van een normaal verdeling van de Nederlandse samenleving.

[1:28:10] Als daarvan 10% geïnteresseerd is om bij defensie aan de slag te gaan, dan heb je het over 20.000 kandidaten.

[1:28:17] En onze sommetjes laten zien dat je ongever 10.000 mensen nodig hebt op jaarbasis om toe te groeien naar een

[1:28:23] Kruispag met een omvang van ergens tussen de 100.000 en 120.000.

[1:28:27] Kortom, 10% gemotiveerden is al genoeg om dit te bereiken.

[1:28:31] Dus laten we ook met z'n allen vooral inzoomen op hoe krijgen we die gemotiveerdere jongeren snel aan de bak.

[1:28:38] En de mensen die misschien het spannend vinden om een oproep te krijgen en die niet onder de wapenen willen, dat is heel begrijpelijk, die kunnen we inzetten op een andere manier.

[1:28:48] Zoals ik al net noemde over de burgerreserves.

[1:28:52] En een aspect waar het ook eigenlijk heel weinig over gaat, en het was mooi dat generaal buitendienst Martin Kruijf dat inbracht vorige week, is het maatschappelijk rendement van dienen.

[1:29:03] Jongeren met verschillende opleidingen die uit hun bubbel en verschillen achtergronden worden gehaald.

[1:29:08] Training in samenwerken, verantwoordelijkheid nemen, omgaan met druk, plannen en praktische problemen oplossen.

[1:29:16] En daarom vragen we ook aan de staatssecretaris of hij een kaart kan brengen wat voor

[1:29:20] diploma's erkend kunnen worden voor jongeren die actief zijn voor de eventie, zodat ze ook daarna daarmee aan de slag kunnen.

[1:29:26] Overigens interessant is dat wij ook graag willen weten of de staatssecretaris het maatschappelijk rendement kan meten dat wordt behaald bij het invoeren van deze selectieve opkomstplicht.

[1:29:41] Dus in de uitvoering daarvan, dat is een vraag die we hebben.

[1:29:43] Tot slot, voorzitter.

[1:29:44] U heeft de eerste interruptie van de heer Bolhuis.

[1:29:47] Ja, voorzitter, dank u wel.

[1:29:48] Ja, ik heb een interruptie.

[1:29:49] Het gaat over de sectieve opkomstplicht en inderdaad vooral de communicatie.

[1:29:54] Ik wil niet in het debat voeren over standaardsverdelingen en cohorten en noem het maar op, maar ik begrijp het stuk

[1:30:00] stukken, dat nu volgens mij 3% of zo van de enquêtes ingevuld wordt, die mee gestuurd wordt tot de 17-jarigen.

[1:30:05] Dat is echt heel laag, dat is lager dan wat u zegt.

[1:30:08] Dus ik denk dat we daar nog wel een gaatje hebben met elkaar.

[1:30:11] Maar ook vooral, ik merk dat er heel veel, ik ben benieuwd hoe u naar kijkt, ik merkte dat er behoorlijk wat onrust is onder jongeren, die eigenlijk bij het ontvangen van de enketen vooral meer angst krijgen dan bewustwording dat er iets moet gaan gebeuren.

[1:30:25] Ik vraag me af hoe u daar

[1:30:26] Hoe daarnaar kijkt?

[1:30:27] Of het ook niet vindt dat we vooral bewustwording moeten kweken en niet angst.

[1:30:33] Ja, voorzitter.

[1:30:34] Eerst wat cijfers.

[1:30:34] Ik meen dat de reactie 8% was van die enquête.

[1:30:37] Die was vrijwillig.

[1:30:38] Dus daarbij hebben mensen een optie om ook niet te reageren.

[1:30:41] En instromen vindt natuurlijk niet alleen maar plaats via die enquète.

[1:30:45] Mensen hebben ook andere kanalen om zich aan te melden.

[1:30:48] Maar ook 8% is een vrij lage reactie.

[1:30:51] En we weten natuurlijk allemaal dat pubers enige mate van laksheid kunnen hebben.

[1:30:54] Maar meer dan 8%.

[1:30:55] zou het toch wel haalbaar moeten zijn.

[1:30:58] En ja, dat er bij sommige angst is, begrijp ik heel goed.

[1:31:00] En dat is ook terecht, want het is ook geen vrede meer op dit continent.

[1:31:06] Dus het is belangrijk dat wij, vanuit de Kamer, het kabinet, maar ook generaals buitendienst die het bijvoorbeeld noemen, of tanktanks, ook het publieke debat in het publiek duidelijk maken wat er op het spel staat.

[1:31:21] Het is ook niet niks.

[1:31:24] Voorzitter, ik wil niet een debat gaan voeren over pubers, maar wel over dat we horen dat de informatie vooral komt uit social media van deze jongeren.

[1:31:36] En daar dus ook allerlei verhalen rondgaan over wat er zou moeten gebeuren, hoe de oorlog zich verloopt en ook wat je met de enquête zou moeten doen als je die invult, wat het gevolg daarvan is.

[1:31:47] is de heer Van Landschap met mij eens dat we vanuit de regering, dat de regerende wel een verantwoordelijkheid heeft om jongeren goed te informeren.

[1:31:55] Op het moment dat zij op andere plekken hun informatie krijgen, dat we dan ook als regering moeten kijken van ja, hoe gaan we op de juiste manier via social media de informatie bij deze jongeren krijgen.

[1:32:09] Voorzitter, uitstekend punt van de heere Bolhuis.

[1:32:12] En als ik mij niet vergis, ligt er ook bij de kabinetsplannen deze begroting, initiatief voor een, vergeef me de exacte afkorting, maar een centrum voor het tegengaan van onjuiste informatie die verspreid wordt, onder andere op social media.

[1:32:30] En dat is gewoon gif en daar moeten we vol tegen in gaan.

[1:32:37] Dank u wel.

[1:32:37] De heer Van Lansvert, u vervolgde.

[1:32:39] Ja, voorzitter, ik was bijna klaar.

[1:32:40] Ik heb nog één vraag aan de staatssecretaris over noodsteunpunten.

[1:32:45] Want als we een weerbare samenleving echt zo belangrijk vinden en ons vertrouwen ook daarin durven te stellen, durven we dan ook de sleutel van het noodsteunnepunt niet alleen aan gemeenteambtenaren te geven, maar ook aan mensen in de wijk.

[1:32:59] Dank u.

[1:33:02] Dank je wel.

[1:33:03] Het woord is aan u, meneer De Groot, namens de VVD voor uw eerste termijn.

[1:33:07] Dank u wel, voorzitter.

[1:33:10] Defensie groeit en dat is hard nodig om gereed te kunnen staan nu we zien dat het dreigingsbeeld in Europa en voor Nederland in een snel tempo aan het veranderen is.

[1:33:19] Defansie moet opschalen.

[1:33:20] Hoofdtaak 1 van defensie, het beschermen en verdedigen van het eigen grondgebied en dat van bondgenoten, dat vraagt om apparaten krijgsmacht.

[1:33:27] en een sterke pijler in de NAVO.

[1:33:29] En dat betekent dus meer militairen en een weerbare samenleving.

[1:33:33] Het betekend overigens ook dat we pal achter Oekraïne moeten blijven staan en dat de steun aan Oekraine door moet blijven gaan.

[1:33:42] De vraag van vandaag is dan ook of Defensie snel genoeg groeit om die belangrijke taak straks ook echt uit te kunnen voeren.

[1:33:48] De Defensienote gaat uit van 102.000 mensen in 2030 en daarna een verdere groei naar 122.000.

[1:33:55] Tegelijkertijd

[1:33:57] staan er nog veel vacatures open, zo'n 8.000 tot 10.000 voor beroepsmilitairen afgelopen juli.

[1:34:03] En er mag geen grotere organisatie op papier ontstaan.

[1:34:06] Het is zaak om in de praktijk meters te blijven maken.

[1:34:09] Voor de VVD telt daarom het resultaat.

[1:34:12] Hoeveel mensen zijn er gekeurd, opgeleid, behouden en daadwerkelijk inzetbaar?

[1:34:17] En waar loopt het nu precies vast?

[1:34:19] In het vorige personeelsdebat spraken we over keuringscapaciteit, instructeurs, opleiding, behoud naar FLO, hybride baan en ga zomaar door.

[1:34:27] En we kunnen niet bij ieder debat opnieuw vaststellen dat er knelpunten zijn.

[1:34:30] Er moet zichtbaar tempo komen.

[1:34:32] De Kamer heeft inmiddels van het kabinet een tijdslijn voor de komende jaren ontvangen.

[1:34:37] En wil de staatssecretaris daarom ook vanaf de volgende stand van Defensie per jaar laten zien hoe de realisatie zich verhoudt tot dat pad.

[1:34:46] En will hij ook, vraag ik via u voorzitter, niet alleen het aantal medewerkers tonen, maar ook de vulling van schaarse functies.

[1:34:53] En het aantoon mensen dat na opleiding daadwerkelijk beschikbaar is voor inzet.

[1:34:57] Want als defensie niet op koers ligt, wil de VVD graag weten hoe groot het verwachte tekort is en welke maatregel dat tekort gaat verkleinen.

[1:35:09] Wat zijn we eigenlijk vandaag de drie grootste knelpunten in die keten?

[1:35:11] Ik kan zo even door blijven gaan, maar het gaat dus over van papier naar praktijk.

[1:35:16] Nog één specifieke vraag daarover aan de staatssecretaris.

[1:35:18] Welke rol kunnen schoolstages nog spelen in het wekken van voldoende belangstelling voor defensie en wat er speelt in de wereld?

[1:35:27] Ik vraag de staatssecretaris graag concrete antwoorden op deze vragen.

[1:35:32] En voorzitter, ondanks de nadruk dat er meer militairen bij moeten komen bij Defensie, wil ik dit moment ook graag gebruiken om iedereen die dag en nacht werkt, waar dan ook ter wereld, om ons land en die van de bondgenoten veilig te houden, te bedanken.

[1:35:45] En te zeggen dat we pal achter het werk staan wat jullie doen.

[1:35:49] Dank jullie wel.

[1:35:52] Dan naar mijn tweede punt.

[1:35:54] Het behouden van waardevolle kennis en ervaring binnen Defensie.

[1:36:01] Want met het arbeidsvoorwaardenakkoord zijn er stappen gezet.

[1:36:04] Mensen kunnen onder meer vrijwillig langer doorwerken.

[1:36:07] En de overgang naar de reserve wordt aantrekkelijker.

[1:36:09] En dat is verstandig.

[1:36:11] Maar ook hier heb ik de vraag, is inzichtelijk welke resultaten dat gaat opleveren?

[1:36:15] Hoeveel ervaren militairen verwachten staatssecretaris hierdoor langer te behouderen?

[1:36:19] En hoeveel uitstromers worden daadwerkelijk reservist?

[1:36:23] Want juist die ervaring, dat zien we gewoon van instructeurs en specialisten, kunnen we het onszelf niet veroorloven om die te verliezen.

[1:36:32] Defensie vist namelijk ook in dezelfde vijver als de politie en de andere veiligheidsdiensten.

[1:36:37] De groei van defensie is noodzakelijk, maar mag wat betreft de VVD niet ten koste gaan van onze binnenlandse veiligheid.

[1:36:46] Hoe stemt de staatssecretaris zijn werkzaamheden af met de rest van de veiligheidsketen om het ontstaan van algemene akkoorden te voorkomen?

[1:36:55] Dan een derde punt voor vandaag, de zorg voor vrouwelijke militairen.

[1:36:59] Als vrouwen kiezen voor defensie moeten we er ook voor zorgen dat ze er kunnen blijven.

[1:37:04] Dat vraagt natuurlijk om passende kleding, uitrusting en een veilige werkomgeving, maar zeker ook voor zorg die aansluit bij hun gezondheid.

[1:37:12] Defensie noemt inmiddels reproductieve gezondheid en de overgang als onderwerpen waar passende medische zorg nodig is.

[1:37:19] Maar daarmee weten we ook dat niet welke deskundigheid de militaire in de praktijk kan bereiken.

[1:37:25] Er zijn praktijkvoorbeelden genoeg waar vrouwelijke militairen nog steeds mee worstelen.

[1:37:30] Het roept bijvoorbeeld de vraag op welke specifieke zorg en begeleiding er bij de defensie is en geboden wordt rondom gynaecologische klachten, vruchtbaarheid, zwangerschap en deovergang.

[1:37:40] Wanneer wordt verwezen naar de civiele zorg en wie houdt dan de regie als een klacht gevolgen heeft voor opleiding en de daadwerkelijke inzet?

[1:37:48] Is er een kaart gebracht waar vrouwen nu tegen wachttijden ontbrekende expertise aan lopen?

[1:37:53] Ik heb daar nog één concrete vraag over.

[1:37:56] Hoe kijkt de staatssecretaris naar het carrièrepad van vrouwelijke militairen?

[1:38:00] En is hij bereid om specifiek te kijken naar bijvoorbeeld de blootstelling aan grote krachten die bij het militaire werk komen kijken, om dat verder te onderzoeken?

[1:38:11] Een mooi voorbeeld is dat in het Amerikaanse leger vrouwen bijvoorbeeld de mogelijkheid krijgen om een budget te krijgen om bijvoorbeeld hun ijszaal in te vriezen.

[1:38:21] Voorzitter, punt 4.

[1:38:23] Defensie hoeft niet iedere specialist vol tijd op de loonlijst te hebben.

[1:38:27] Dat brengt mij namelijk bij de hybride loopbanen.

[1:38:30] Technische en digitale kennis is schaars en die kennis... ...is al aanwezig in bedrijven en bij andere overheden.

[1:38:36] De Kamer heeft in juli de motie van mijn collega... ...Jachterberg aangenomen om belemmeringen voor hybriden... ...loopbanen weg te nemen en actief mensen te werven... ...die militaire deeltijd combineren met de civiele baan.

[1:38:47] De vraag is welke belemmingen Defensie sinds de aannemer... ...van die motie concreet heeft gevonden en inmiddels zijn weggenomen?

[1:38:54] En welke vragen nog om besluit?

[1:38:57] Specifiek heb ik dan ook nog de vraag aan de staatssecretaris welke beroepsgroepen, naar waar Defensie specifiek naar kijkt voor de gerichte werving en om hoeveel functies het gaat in 2027 die worden ingevuld met hybride banen.

[1:39:13] Voorzitter, ik ga naar een slot.

[1:39:15] Punt 5.

[1:39:16] De verbinding met de samenleving.

[1:39:18] Veel collega's spraken daar al over.

[1:39:19] Het gaat over het Dienjaar Defensie College en de Nationale Weerbaarheidstraining.

[1:39:23] Die kunnen namelijk mensen voor defensie winnen.

[1:39:26] Ze kunnen ook het begrip vergroten van wat onze veiligheid vraagt.

[1:39:28] En dat is waardevol.

[1:39:29] Maar laten we ook hier toetsen wat wel en niet werkt.

[1:39:34] Want hoeveel deelnemers blijven er nou eigenlijk na afloop van deelname hieraan verbonden aan defensie?

[1:39:41] Hoe meten staatssecretaris of deze programma's bijdrage aan de weerbaarheid en betrokkenheid buiten defensie?

[1:39:47] Voorzitter, de VVD ziet de noodzaak om defensie te laten groeien.

[1:39:50] Dat vraagt onscherp zicht op de uitvoering.

[1:39:53] Dat merkt u wel in mijn bijdragen.

[1:39:55] Ik vraag de staatssecretaris daarom ook om vandaag drie dingen.

[1:39:58] Een eerlijk beeld van het verwachte personeelstekort richting 2030, concrete termijnen voor de acties die al zijn aangekondigd en een manier om de Kamer regelmatig te laten zien hoeveel extra inzetbare capaciteit die acties opleveren.

[1:40:08] Want dan kunnen we namelijk niet alleen vaststellen dat Defensie groeit, maar ook of Nederland daadwerkelijk veiliger wordt.

[1:40:15] Dank u wel.

[1:40:15] Danku wel.

[1:40:16] We hebben een interruptie van de heer Boon.

[1:40:19] Ja, voorzitter, ik vind het altijd knap hoe ze een verhaal brengen.

[1:40:25] De VVD heeft gewoon tientallen jaren echt Defensie kapot gemaakt.

[1:40:29] Echt kapot gemacht.

[1:40:31] En nu wordt er gewoon overheen gestapt.

[1:40:33] Ze hebben waarschijnlijk geen actieve herinnering aan zoals we de VVd kennen.

[1:40:36] Maar weet u wie er wel actieve herinneringen hebben?

[1:40:39] De vele tienduizenden mensen die ontslagen zijn door Rutte en uw VVD.

[1:40:42] Ik heb toevallig net een mail gehad van een sergeant-major.

[1:40:46] Die was na 36 jaar ontslagen bij Defensie door Rutten.

[1:40:51] Wat zegt u nu tegen al die mensen die onttslagen en het Nederlandse volk?

[1:40:54] Is de VVd nu eens bereid om schuld te erkennen en gewoon excuses aan te bieden voor het beleid dat ze tientallen jaren hebben gevoerd?

[1:41:04] Ja, voorzitter.

[1:41:05] Die jijbak maakte de heer Bo net ook al op een vraag aan mij of we door zouden moeten gaan met de steun aan de Oekraïne.

[1:41:10] En dat hij zelf ook als militair weet dat die steun naar de Oekerriëne belangrijk is voor onze eigen veiligheid.

[1:41:14] Toen maakte hij deze jijbak ook al.

[1:41:16] Ik vind het een hele eer om alles toe te schrijven aan de VVD van de afgelopen tientallen jaren.

[1:41:20] Dank daarvoor.

[1:41:20] Dat is in ieder geval...

[1:41:22] Fijn dat u aan de VVD toelicht dat wij zoveel invloed hebben gehad.

[1:41:26] Dat is dan nog maar de vraag.

[1:41:28] Het is wel dat de VGD ook vooraan stond om de 2%-wet samen met de SGP en CDA in te brengen en te verdedigen om Defensie te laten groeien.

[1:41:34] We zetten ons in om die 3,5% zo snel mogelijk te realiseren.

[1:41:38] Dus daarin kunt u zien dat wij de inzet voor Defensiën en de groei van Defensioen voor de komende jaren als topprioriteit hebben gemaakt.

[1:41:44] Dat ziet u terug wat wij elke dag in de Kamer doen.

[1:41:50] Dank u wel.

[1:41:52] Dan zie ik verder geen interrupties meer en dan is het woord aan de heer Van Houwelingen voor zijn eerste termijn.

[1:41:57] Ja, dank u voorzitter.

[1:41:58] Ja voor vorm is het heel belangrijk dat we een sterk leger hebben dat ons land goed kan verdedigen zeker in deze onzekere tijden.

[1:42:04] En wat dat betreft is net ook al genoemd is het inderdaad jammer dat na het eind van de koude oorlog er zo drastisch bezuinigd is op onze defensie het leger is uitgekleed.

[1:42:13] Dus op zich is het een goede zaak, en dat gebeurt ook in deze nota en begroting, om dus extra te investeren in ons leger.

[1:42:19] Daar kunnen we voor zijn.

[1:42:20] Maar, dat is natuurlijk een hele dikke maar, dan moet het leger wel worden ingezet, ons lege dus, om onze belangen te verdedigen.

[1:42:26] En daar hebben we dus hele grote vraagtekens bij.

[1:42:29] We hebben natuurlijk gezien al de afgelopen decennia dat ons leger vaak wordt ingezet voor allerlei vredesmissies in het buitenland.

[1:42:34] Afghanistan, Joegoslavië is eigenlijk allemaal dramatisch afgeloven.

[1:42:37] Dat is dus niet in het Nederlands belang.

[1:42:40] En wat wel helemaal niet in ons belang is, is dat ons legeren wellicht ooit ingezett wordt.

[1:42:43] En dan denk ik natuurlijk aan Oekraïne voor een proxyoorlog die niet onze oorlog is.

[1:42:46] En daar wordt alles stuurtuin op aan.

[1:42:48] Als je die nota's leest, als je... Onze samenleving wordt er helemaal gereed voor gemaakt...

[1:42:52] En dat gebeurt ook met deze defensiebegroting.

[1:42:54] Kijk, als bijvoorbeeld nou zou worden gekeken van waar zit de dreiging?

[1:42:57] Dan zou ik denken van wanneer is Nederland voor het laatst fysiek aangevallen?

[1:43:00] Zoals ik weet, ik word graag gecoördiseerd, was natuurlijk die aanslag vier jaar geleden op de Nord Stream.

[1:43:07] Dat is vitale infrastructuur voor Nederland.

[1:43:09] Daar zat 9% in handen van de gasunie.

[1:43:12] Dat is een Nederlands staatsbedrijf, dat is opgeblazen.

[1:43:14] Ja, dat hebben de Russen inmiddels al dadelijk niet gedaan zelf.

[1:43:16] Een eigen pipeline.

[1:43:17] Daar zaten natuurlijk de Amerikanen achter zijn publiek geheim.

[1:43:19] Hebben ze misschien nog het Engels erbij gebruikt... en het vuile werk door de Oekraïners laten opknappen.

[1:43:23] Maar toen zijn we aangevallen.

[1:43:25] Dus daar moeten we iets kijken.

[1:43:27] Dus niet naar van, oh ja, Rusland...

[1:43:30] Voor ons gewoon een land, is geen vriend, geen vijand.

[1:43:32] We moeten kijken wie valt ons aan.

[1:43:34] En op dit moment is dat zeker in ieder geval niet Rusland.

[1:43:37] En daar zijn dus alle ogen op gevestigd.

[1:43:39] En dan gaat ook miljarden in deze defensiebegroting naar toe.

[1:43:41] En waar wij ons vooral heel veel zorgen over maken... en dat ziet in die defensievergroting ook terug... is dat ons hele leger wordt vastgeketend aan de EU en aan de NAVO.

[1:43:51] En där zit voor ons juist de bedreiging...

[1:43:54] Ik zie de voorzitter kijken.

[1:43:55] Is er interruptie of...

[1:43:56] Ik heb een interruptie van mevrouw Nanneke.

[1:43:58] Dat is uw laatste interruptie, mevouw Nannieke.

[1:44:00] Drie.

[1:44:02] Dit wordt de vierde.

[1:44:05] Ik ga het toch maar doen, wat eigenlijk natuurlijk een beetje zonde is misschien om...

[1:44:10] Ik heb nog niet echt een vraag over dit geraaskal.

[1:44:14] Maar ik zou toch willen opmerken, laat ik het dan maar zo zeggen, dat Rusland een vliegtuig heeft neergehaald

[1:44:26] Met daarin 200 landgenoten.

[1:44:33] En dan hoor ik hier zeggen dat we niet zijn aangevallen en dat Rusland gewoon een land is.

[1:44:43] Voorzitter, ik heb daar geen vraag over.

[1:44:45] Ik wil het alleen even gezegd hebben.

[1:44:49] Ja, dit is wel de goedkoopste, meest simpele interruptie die ik ooit gehoord heb.

[1:44:52] Dus ik geef er ook maar geen antwoord op en ik ga door, want we zitten allemaal kort in de tijd.

[1:44:56] De EU, dat is voor ons een groot bedreiging en de NAVO zelf ook.

[1:45:01] En we weten inmiddels dus dat als het gaat om die weerbaarheidsverplichting hebben wij als FVD boven water gehaald... ...dat het dus zelfs boven het regeerakkoord staat.

[1:45:09] Dus dat heeft minister Agenma op een blauwe maandag in oktober...

[1:45:13] ...bij de begrotingsbehandeling van 2024 gezegd hebben van... ...ja, ik moet dat doen, want dat zijn de NAVO weer bij het verplicht.

[1:45:18] We hebben daar Kamervraag over gesteld.

[1:45:19] De regering heeft ook toegegeven dat die verplichten en geheim zijn... ...maar wel bindend voor Nederland, voor de regering.

[1:45:26] Dus dat is heel zorgelijk.

[1:45:27] Dus daar wordt onze democratie ondermijnd.

[1:45:29] En de NAV heeft zich natuurlijk ontwikkeld tot een aanvalsbondgenootschap.

[1:45:32] Helaas, sinds het eind van de Koude Oorlog allerlei landen binnengevallen...

[1:45:36] Dus wij willen daar na een referendum uit de NAVO, en we willen natuurlijk al helemaal uit die EU, die ook volstrekt illegitiem is en ook een grote bedreiging is voor onze soevereiniteit, voor onze vrijheden, censuur.

[1:45:46] Hier kan ik heel lang over doorgaan.

[1:45:47] Maar het punt wat ik wil maken, en dan kom ik weer terug op de begroting, is dus die EU en de NAFO, dat zijn de bedreiguingen.

[1:45:52] En daar gaan we ons leger helemaal koppelen, want dat lees ik keer op keer, en ik heb daar ook met die technische briefing een vraag over gesteld, aan die EU in die NAVO.

[1:46:00] Ja, dat is denk ik niet zo slim.

[1:46:02] En ik weet dat iedereen in de zaal kan zich dat niet voorstellen, maar het zou echt kunnen dat over drie, vier jaar de kaarten er totaal anders bij liggen.

[1:46:07] Als het aan ons ligt, gaan we uit die EU en die NAVO.

[1:46:09] En hoe staan we er dan voor?

[1:46:10] Dat is eigenlijk mijn vraag, mijn eerste vraag dus aan de staatssecretaris.

[1:46:13] Hoe staat ons leger er danvoor?

[1:46:15] Als wij dus ons lege moeten gebruiken om echt ons eigen land te verdedigen, los van de EU en de NAVO, kunnen we dat dan?

[1:46:19] Of is dat iets waar überhaupt geen rekening mee wordt gehouden?

[1:46:22] Dat we ook essentiële functies die we moeten hebben als leger, dat we dat uitbesteden binnen die NAVO aan andere landen.

[1:46:27] Dus hoever is ons leger op de toekomst voorbereid buiten de EU en de NAVO?

[1:46:31] Want voor andere landjes is dat al het geval.

[1:46:33] Bijvoorbeeld Zitsland, die zit niet in de EU of de NAFO.

[1:46:35] Dus zo'n defensiestrategie die we misschien ooit zouden moeten hebben.

[1:46:38] Dus hoe zijn we daarop voorbereiden?

[1:46:40] Dat is mijn eerste vraag.

[1:46:41] Meneer Van Houweling, u heeft een interruptie van de heer Van Landschot.

[1:46:44] Dus uw vierde interruptie.

[1:46:46] Dank voorzitter.

[1:46:46] Het is fijn dat de Forum voor Democratie wil investeren in defensie.

[1:46:50] En als we even de logica doordenken en we zouden uit de NAVO en uit de EU stappen, dan worden die defensieinvesteringen allemaal veel hoger, omdat we niet meer samenwerken en alles alleen moeten doen.

[1:46:59] Ik ben wel benieuwd hoe Forum voor democratie die tientallen miljarden gaat dekken die daarvoor nodig zijn.

[1:47:05] Nou ja, het wordt hoger, dus we zullen dan inderdaad...

[1:47:08] Het ziet er goed uit.

[1:47:09] Landen als Zwitserland en Singapore hebben die strategieën.

[1:47:11] Die proberen politiek van neutraliteit te hebben.

[1:47:13] Dat zouden wij ook moeten hebben als Nederland, naar ons oordeel.

[1:47:15] En dan hebben ze een relatief grote defensie.

[1:47:17] Ja, waar kun je dat geld vandaan halen?

[1:47:18] Er wordt zoveel geld weggesmeerd.

[1:47:21] Waar moet ik beginnen?

[1:47:21] We hebben al een keer voorgerekend.

[1:47:23] Er gaat op z'n minst 50 miljard aan onzin, aan klimaatbeleid, aan de EU, aan massamigratie.

[1:47:27] Dus we hebben dat al vaak voorgereken.

[1:47:29] We kunnen...

[1:47:29] Dus daar moeten we weer stoppen.

[1:47:30] En dat kan dan ook.

[1:47:31] Dat is het mooie, meneer Van Lanschot.

[1:47:32] Ze hebben weer de controle over het eigen land terug.

[1:47:34] Dus we kunnen stoppen met het uitverkopen van ons land.

[1:47:36] We kunnen stopmen.

[1:47:37] We hebben weer controle over onze grenzen.

[1:47:38] Dat, dat is het mooiere ervan, hè?

[1:47:40] Dus we zijn weer een soeverein land al.

[1:47:41] En dan kunnen we dat ook doen.

[1:47:42] Nu kunnen we niks...

[1:47:42] Het hele land ligt vast.

[1:47:43] We konden niks meer hier besluiten.

[1:47:44] Alles...

[1:47:45] Bijna alles komt vanaf de EU en andere gremia.

[1:47:48] En da- dat is ons, ons ding, hè.

[1:47:50] Dus ik ga door, voorzitter, met uw goedvinden.

[1:47:51] En dan had ik een kleine vraag als het om die begroting gaat.

[1:47:54] Dan zie ik dus, daar is mijn oog op gevallen, dat de 77.000 euro gaat naar de Universiteit van Amsterdam.

[1:47:59] En dan is mijn vraag aan de staatssecretaris via de voorzitter van waar wordt dat voor gebruikt?

[1:48:03] Wat voor onderzoek is dat?

[1:48:04] Ik wil graag zo'n concreet mogelijk antwoord, want daar maken we ons ook al langer zorgen over.

[1:48:08] Dat dus, we zien dus dat die sferen gemengd zijn geraakt.

[1:48:10] De staat zou natuurlijk los moeten staan zoveel mogelijk van de wetenschap.

[1:48:13] Is niet het geval.

[1:48:14] We hebben bijvoorbeeld die...

[1:48:14] en CTV-leerstoel hebben we het al heel vaak over gehad.

[1:48:16] En bij Defensie zie ik hetzelfde probleem.

[1:48:18] Defensiën financieren bijvoorbeeld ook... een van de grootste opdrachtgevers van instituut Klingendaal.

[1:48:23] Kijk, wiens brood men eet, wins woord men spreekt.

[1:48:26] Dus Klingendael wordt hier uitgenodigd.

[1:48:28] Ik heb ze nog nooit iets kritisch horen zeggen over de NAVO.

[1:48:30] Logisch, logisch toch?

[1:48:31] Dus dat is heel zorgelijk.

[1:48:33] Dus waar gaat dat geld naartoe?

[1:48:33] Zijn er andere instituten die ook geld krijgen van Defensien?

[1:48:36] Ook daar maken we ons zorgen over.

[1:48:38] Derde punt is die escalatieladen.

[1:48:39] Daar hebben we al een paar keer over gehakt in de debat.

[1:48:42] Heel terecht, ook daar maken wij ons zorgin over.

[1:48:44] In aanvulling op wat mevrouw Dobbe zei, op een gegeven moment wordt dat natuurlijk verplichtend.

[1:48:50] Wordt er al over nagedacht wat voor straffen dat oplevert?

[1:48:53] Als je dus niet de enquête invult, ik begrijp dat bij 3% het invult.

[1:48:56] Heel verstandig van onze jongeren, ze zijn toch weer heel slim om dat niet in te vullen.

[1:49:00] Dat raad ik ze op zich ook zeker aan om dat nicht in tevullen.

[1:49:03] Maar op een moment wordt het natuurlijk de duimschroeven aangedraaid, want die vleesmolen moeten.

[1:49:06] blijven draaien in Oekraïne.

[1:49:07] En dan wil je daar natuurlijk naar het eindpunt van die ladder toe.

[1:49:09] En wat voor straffen worden er dan ingericht?

[1:49:12] Daar wil ik graag een concreet antwoord op.

[1:49:14] En daar wil ik nog een suggestie doen.

[1:49:15] En dat is misschien een suggesties van de staatssecretaris... echt wat men kan.

[1:49:19] Voeg ook een vraag toe aan die enquête... van hoe kijk je aan tegen die oorlog in Rusland, in Oekerine?

[1:49:23] Hoe kijk jij daar tegenaan?

[1:49:24] Vind je dat onze oorloog?

[1:49:25] Dan kun je misschien gelijk de mensen uitfilteren... die dus weten dat het ook zoiets is als NAVO-propaganda...

[1:49:31] Dat is ook zoiets.

[1:49:33] Ik zie de staatssecretaris lachen.

[1:49:35] Het is niet grappig wat hier gebeurt.

[1:49:37] We worden een oorlog ingerommeld, zeg ik via de voorzitter.

[1:49:40] En we maken ons er oprecht heel veel zorgen over.

[1:49:44] Maar oké, als je niks begrijpt dan kun je alleen maar lachen, dat is waar voorzitten.

[1:49:47] Dus inderdaad, de minister van Defensie, de baas van deze staatssector, heeft ook gezegd van ja, er bestaat geen NAVO-propaganda.

[1:49:53] U heeft de interruptie van de heer Boon.

[1:49:55] Ik gun de heer Verhouweling even wat adem.

[1:49:58] Ik kon er weinig van begrijpen, maar ik heb een andere vraag.

[1:50:01] Want het Nederlandse leger moet ingezet worden om de Nederlandse belangen te verdedigen in het Nederlanders grondgebied.

[1:50:06] Belang is ook vrije scheepsvaartverkeer.

[1:50:08] Nu worden onze schepen aangevallen bij Jemen.

[1:50:11] En uw formale fractieleider die heeft gezegd dat deze islamitische terroristen die onze schepen aanvallen, waar onze mensen op zitten, vieren Jemenitische strijders zijn.

[1:50:20] Hoe vertaalt Forum dat nou met het Nederlandse belang om een islametische terreurgroep te prijzen, hier zelfs in de Tweede Kamer plein air is dat gebeurd, die onze scheep aanvalt?

[1:50:30] Kunt u vertellen waarom u nu op dit islamietische pad bent gegaan?

[1:50:35] Ja, dit is op zich een goede vraag, want je ziet dus wat er gebeurt.

[1:50:40] Onze bondgenoten, dat is het punt dat ik hier ook de hele tijd wil maken, die hebben niet per se onze belangen voor ogen.

[1:50:45] Dus wij vinden het natuurlijk heel zorgelijk dat die aanval op Iran heeft plaatsgevonden, met als gevolg inderdaad, we zitten nu in een probleem, dat zit hier gewoon goed, dat dus de scheepvaart afgekneld is en dat de prijzen stijgen, de dieselprijzen, de energieprijsen.

[1:50:56] En ja, dat doen eigenlijk onze bondgenoten.

[1:50:59] Het is dus niet in het Nederlands belang.

[1:51:01] En de Amerikanen zijn heel slim.

[1:51:02] Die denken waarschijnlijk, we gaan eruit wegtrekken en laten de Europeanen het maar opknappen.

[1:51:05] Ik hoop niet dat we zo dom zijn.

[1:51:07] Misschien gaat dat ook nog gebeuren.

[1:51:08] Dus inderdaad, dat is ook heel zorgelijk.

[1:51:09] Het was dus weer een mooi voorbeeld van hoe je dus niet blind achter de Americanen of de NAVO of de EU aan moet lopen.

[1:51:15] Je moet zelf nadenken.

[1:51:16] Zelf nadenkem.

[1:51:17] Maar dat is heel moeilijk geworden.

[1:51:18] Dat weigert de regering zelf, zou ik willen zeggen.

[1:51:21] Kan ik doorgaan, voorzitter?

[1:51:22] Of is het nog een interruptie?

[1:51:23] U heeft nog een vervolgvraag.

[1:51:25] Het is een beetje zonde dat ik hier mijn laatste interruptie aan moet besteden.

[1:51:28] Maar het is niet anders.

[1:51:30] Meneer Verhouding vertelt nu een heel verhaal en er klopt echt niks van.

[1:51:33] Gejota klopt ervan.

[1:51:34] Die uitspraak dat de islamitische terrorist die in de Tweede Kamer werd geprezen... is lang, lang voor de oorlog in Iran gedaan.

[1:51:43] Die terroristen zaten al lang te schieten op onze schepen.

[1:51:47] De internationale scheepvaart had al lang...

[1:51:50] daar problemen mee.

[1:51:52] En uw leider, die zat het in de Tweede Kamer in plenaire zaal op te hemelen.

[1:51:56] Die vond het fantastisch.

[1:51:57] Vier Jemenitische strijders.

[1:51:59] En dan komt u met een oorlog die veel later is.

[1:52:02] Dus u prijst de islamitische terrorisme al veel langer.

[1:52:04] En reageer daar nou eens op.

[1:52:05] En probeer niet alles vandaan te halen.

[1:52:07] Reageer nou eens.

[1:52:07] Waarom is Forum zo fan van de Houthis?

[1:52:11] Waarom zijn dat vier Jemenitsische strijders?

[1:52:15] Ja, ik vind het zo'n onzinnige vraag.

[1:52:16] Ik wil ineens erbij ingaan, we zijn er nergens fan van.

[1:52:18] We zijn maar één ding fan, dat is van Nederland.

[1:52:20] In de kinderlijke woorden van de heer Bona zijn wij fan van, dat was van Nederland, ik heb niks met hoedjes en ik ben hier bezig deels belanghopelijk te dienen namens onze kiezers.

[1:52:28] Dat is wat ik probeer hier te doen.

[1:52:30] En dat zouden meer mensen moeten doen, want daar had ik het dus net over.

[1:52:33] Die naam van propaganda, dat wordt dus niet eens onderkend door de regering.

[1:52:37] Dus zo goed is blijkbaar die propaganda, wordt niet nagedacht.

[1:52:40] We hebben gisteren antwoord gehad op schriftelijke vragen van... kijk nou eens naar een andere interpretatie van de Oekraïneoorlog.

[1:52:45] Een schandalig antwoorden van... willen we niet, staat ook in het beslis nodig.

[1:52:48] Willen we niet eens naar kijken?

[1:52:49] Wil je niet eens kijken naar een ander antwoorde?

[1:52:50] Want dat is per definitie Kremlin-propaganda.

[1:52:52] Daar gaan we niet even op in.

[1:52:53] Dus ook een schenning van artikel 68 van de grond.

[1:52:57] Het wordt dus een weigering om zelfs maar na te denken.

[1:52:59] Als je dan spreekt over closing of the American mind... dat boek van Bloom, is dit een prachtig voorbeeld.

[1:53:04] Het is voor mij onbegrijpelijk.

[1:53:06] Ik eindig, ik praat ook wat te snel, voorzitter.

[1:53:07] Ik ga iets langzamer praten.

[1:53:08] Ik heb nog een paar minuten, denk ik...

[1:53:10] Dus escalatieladen, dus de suggestie om dan die vraag toe te voegen.

[1:53:13] Want dan als het verplicht wordt, dan weet je in ieder geval welke mensen je kan uitnodigen.

[1:53:17] Heel veel jongeren van ons zijn heel slim, onze jongeren.

[1:53:19] Die gaan echt niet vechten voor een poksje oorlog, daarvoor belangen van het Amerikaanse Rijk of wat dan ook in Oekraïne.

[1:53:26] Dus die willen dat niet en die kunnen dan uitfilten.

[1:53:27] En de mensen zoals waarschijnlijk een groot deel van deze zaal die dat wel ziet zitten, die denken dit is onze oorlig, dan laat die dan vooral gaan, laat die vooral gaande.

[1:53:34] En tot slot, voorzitter.

[1:53:35] Dit is het enige waar de staatssecretaris denk ik iets mee kan.

[1:53:37] De rest, ik weet dat dit allemaal niet aankomt, maar misschien dat wellicht anderen wel aan het denken zijn, maar hier kan hij misschien iets mee.

[1:53:44] Want wij zijn samen, toen was de staatesecretaris nog Kamerlid, zijn we geweest op een werkbezoek bij de commando's.

[1:53:51] Dit was een oud punt van ons, daar was de heer Boswijk dus ook bij.

[1:53:54] En die zei er toen tegen ons, er staat ook een aantal FVD'ers trouwens bij,

[1:53:57] Dat is misschien toch leuk om te vermelden.

[1:53:59] En die willen hun eigen, dit is een punt wat wij als partij al vaker gemaakt hebben, hun eigen uitrusting kunnen kopen.

[1:54:05] Logisch, zij weten het beste wat ze willen hebben.

[1:54:07] En dat gaat nu blijkbaar via Defensie, via een bureau, centrale inkoop.

[1:54:10] En hij, dat is een bureaucratisch monolog, die geven niet wat onze commanders dus willen hebben en we hebben daar al Kamervragen over gesteld.

[1:54:17] Ga dat decentraliseren.

[1:54:19] Zorg er eens een keer voor dat bijvoorbeeld die commanders... een individueel potje of per eenheid een potje krijgen... dat ze het zelf kunnen inkopen.

[1:54:24] En de antwoord van toen nog staatssecretaris Tuinman was... ja, dat is lastig.

[1:54:27] Heb je misschien een risico dat er iets niet goed wordt ingekocht... of dat het product niet veilig is of niet aan de standaarden voldoet?

[1:54:32] En meer van dit soort gebazen.

[1:54:35] De mensen die natuurlijk het beste kunnen beoordelen wat ze moeten hebben, wiens leven ervan afhangt, dat zijn natuurlijk die commando's zelf.

[1:54:41] En die gaan er nu met hun eigen geld in kopen.

[1:54:43] Dus misschien dat de staatssecretaris zo aardig zou willen zijn, ook voor die commandos daar, om in ieder geval te onderzoeken, om met ze te over hebben van, goh, is het misschien niet een goed idee, omdat ze decentraliseren.

[1:54:54] Dus om het mogelijk te maken voor onze troepen om zelfstandig dat in te komen, in plaats van dat ze een hele bureaucratische molen door moeten voorzitten.

[1:55:01] En waardoor het uiteindelijk toch niet aangeschaft kan worden.

[1:55:03] Ik ben benieuwd naar de beantwoording.

[1:55:04] Dank.

[1:55:06] Dank u wel.

[1:55:07] U heeft nog een interruptie van mevrouw Jachtenberg.

[1:55:10] Ja, dank voorzitter.

[1:55:11] Mijn oren doen echt zeer bij het horen van dit betoog.

[1:55:14] En het liefst besteed ik er geen tijd aan, maar ik wil toch even wat vragen.

[1:55:18] Want het wordt gezegd dat Rusland geen vijand is.

[1:55:20] Dat Rusland geendader is bij MH17.

[1:55:24] Geendader bij MH 17.

[1:55:26] En dat er wordt gezegt dat we af moeten van de NAVO, af van de EU.

[1:55:29] Maar dat we wel op zoek moeten naar samenwerking met andere landen.

[1:55:31] Wat stelt Forum dan voor?

[1:55:33] Dat wij voortaan militair gaan samenwerken met Rusland?

[1:55:38] Inderdaad, wat ons betreft is Rusland geen vijand van Nederland.

[1:55:42] Het is natuurlijk wel een vijnd op dit moment voor Oekraïne.

[1:55:47] MA17 heeft ons fractievoorzitter al nodig over gezegd.

[1:55:50] Zeggen die dat Rusland geeft.

[1:55:51] We zeggen dat het niet goed onderzocht is.

[1:55:53] Dat is ons standpunt.

[1:55:54] Dus ik herhaal dat ook nog maar een keer.

[1:55:56] En verder, je had nog wat te bedden te brengen.

[1:55:59] Maar oké, dat ben ik dan half vergeten.

[1:56:01] Als dat herhaald wil worden, zal ik het anders doen.

[1:56:06] Mevrouw Jachtenberg was door de interrupties, maar ik geef u even de kans om...

[1:56:11] Dank u wel.

[1:56:13] Dan ga ik naar de heer Van Baarle voor de inbreng, eerste termijn.

[1:56:17] Dank voorzitter.

[1:56:18] Als het gaat om het personeelsbeleid bij Defensie maken heel veel jongeren zich grote zorgen.

[1:56:23] Zorgen om de dwang en drang die dit kabinet wil toepassen door het invoeren van een selectieve opkomstplicht en allemaal andere dwangmaatregelen bij het leger.

[1:56:33] Jongeren maken zich zorgen of ze gedwongen worden om het leger in te gaan.

[1:56:38] Zorgen of zij door de oorlog in Oekraïne of de NAVO-norm hun vrijheid ten dele verliezen.

[1:56:45] En voorzitter, die kabinetsplannen zijn inderdaad heel erg zorgwekkend.

[1:56:49] Jongeren moeten verplicht een enquête invullen of ze het lege in willen.

[1:56:54] Mogelijk verplichtig reageren op een oproep voor een keuring bij het leeg.

[1:56:58] Mogelijke verplichte opdraven.

[1:57:00] ...bij die keuring bij het leger en mogelijk verplicht dienen in het lege.

[1:57:06] En voorzitter, denk eens principieel tegen deze opkomstplicht.

[1:57:10] Principieel, tegen deze militaristische dwang.

[1:57:13] Onder dreiging van een boete of zelfstraf mensen verplichten zich te laten keuren...

[1:57:18] een enquête in te vullen of het leger in te laten gaan, is een disproportionele ingreep in de vrijheid.

[1:57:25] De vrijheid van jongeren mag niet worden geofferd voor de NAVO-norm of de oorlog in Oekraïne.

[1:57:32] Die wapenwetloop en die hitserij moet stoppen.

[1:57:35] Waarom bereidt de staatssecretaris zo'n verregaande aantasting van de vrijheid van mensen voor?

[1:57:41] Terwijl hij zelf schrijft dat de vrijwillige instroom bij Defensie op dit moment voldoende is.

[1:57:47] Kan de staatzecretaris uitleggen waarom een jongere die helemaal niet de ambitie heeft om te dienen in het leger, toch wellicht in zo' een dwangtraject terecht zou moeten komen?

[1:57:58] Snapt hij de zorgen die bij heel veel jongeren op dit

[1:58:02] En alles voorzitter onder de dreiging van sancties.

[1:58:07] En DENK vindt het echt onbestaanbaar dat iemand voor het weigeren om een defensie enquête in te vullen, een gesprek te voeren of een keuring mogelijk strafrechtelijke vervolging of zelfs een gevangenisstraf zou moeten kunnen krijgen of een boete.

[1:58:26] Voorzitter, het klinkt volslagen totalitair.

[1:58:30] Kan de staatssecretaris eigenlijk uitsluiten... dat in zijn systeem straks iemand die weigert een enquête in te vullen... in de gevangenis gaat?

[1:58:39] Hoe gek klink dat?

[1:58:41] Hoe totalitär klink that, voorzitter?

[1:58:44] En in juli is mijn motie samen met mevrouw Dobbe... met ruime meerderheid van de Kamer aangenomen.

[1:58:51] En daarin heeft de Kamers uitgesproken... dat geen enkele stap op die ladder naar meer dwang...

[1:58:55] Dus ook niet die verplichte enquête of die verpleegde keuring of welke stap dan ook mag ingevoerd worden zonder voorafgaande instemming van de Tweede Kamer.

[1:59:04] En mijn vraag aan de staatssecretaris is hoe gaat hij deze motie uitvoeren?

[1:59:09] En kan hij garanderen dat hij die motie gaat uitvoerden?

[1:59:14] En voorzitter, de brief vermeldt...

[1:59:16] dat personele ondervulling op zichzelf geen reden kan zijn om de selectieve opkomstplicht te reactiveren.

[1:59:23] Tegelijkertijd noemt het kabinet verslechterende veiligheidssituatie en een uitbreiding van het operationele takenpakket als mogelijke aanleidingen.

[1:59:31] Voorzitter, dat zijn allemaal...

[1:59:33] Vage termen.

[1:59:34] Welke aantoonbare noodzaak moet er zijn voordat dit kabinet die dwang gaat overwegen en sluit de staatssecretaris uit dat een zelfgekozen uitbreiding van het takenpakket daar een rechtvaardiging van wordt?

[1:59:47] En wie gaat dat eigenlijk beoordelen?

[1:59:50] Voorzitter, het mogen duidelijk zijn dat DENK met hand en tand oppositie zal voeren

[1:59:55] Tegen deze voorgestelde dwangmaatregelen om jongeren te verplichten en de versie en

[2:00:00] enquête, keuring of wat dan ook te doen, blijft gewoon van onze jongeren af.

[2:00:05] Voorzitter, ik kom op het Srebrenica monument.

[2:00:09] Denk blijft er altijd aandacht voor vragen dat er zo snel mogelijk een plek moet komen met een permanent monument waar de verschrikkelijke genocide in Srebrenica herdacht kan worden.

[2:00:20] De duizenden mensen die op vreselijke wijze zijn vermoord verdienen een gedenkplaats.

[2:00:24] De nakomelingen verdienen dat en er moet een plekke komen om blijvend bewustzijn te vragen.

[2:00:31] mag nooit meer gebeuren.

[2:00:33] En de Bosnisch-Nederlandse gemeenschap is al jaren bezig om die permanente plek te realiseren, waar waardig herdacht kan worden.

[2:00:39] En ook voor veteranen is dit van belang.

[2:00:42] En DENK heeft met een kamerbreed ondersteunde motie de regering gevraagd om prioriteit voor het permanente Srebrenica monument en om ook financieel bij te dragen aan die totstandkoming.

[2:00:52] En voorzitter, wij hebben begrepen dat er nog steeds geen definitieve duidelijkheid zou zijn van het Rijksvastgoedbedrijf.

[2:00:59] Geen duidelijkeheid over het gebruik van het plein en ook geen duidelijheid over de eisen en de mogelijkheden.

[2:01:06] En dat maakt de totstandkoming op dit moment moeilijker.

[2:01:09] En mijn vraag aan de staatssecretaris is of hij dit herkent en zo ja, of hij zich ervoor in wil zetten dat het RRB zo spoedig mogelijk die duidelikheid kan geven.

[2:01:20] En daarnaast

[2:01:21] is de verantwoordelijke stichting voornemens om komend jaar een internationale ontwerpwedstrijd te organiseren voor het ontwerpen van het monument.

[2:01:30] En mijn vraag is of de regering bereid is om komende jaren al hierbij te ondersteunen, bijvoorbeeld financieel, zodat de stichtingen ook ondersteuning kan inrichten voor het

[2:01:41] Laten organiseren van dit proces van het ontwerp.

[2:01:45] En voorzitter, graag hoor ik van de staatssecretaris een toezegging dat de regering daartoe bereid is.

[2:01:52] Voorzitter dan nog twee hieraan gerelateerde punten.

[2:01:54] Want het gebouw van het voormalige Joeslavië tribunaal heeft zover wij weten nog geen definitieve bestemming voor de toekomst.

[2:02:02] Wordt de mogelijkheid onderzocht, vraag ik de regering... om van het voormalige Joegoslavië-tribunaal een museum te maken... met behoud van complexe herzittingzalen... zodat het een permanente plek van bewustwording kan zijn.

[2:02:14] Graag een reactie.

[2:02:15] En voorzitter, daarnaast is het nu ook de vraag... wat er zal gebeuren met het enorme archief van het Joegostlaviël-triebunaal.

[2:02:21] En het tijdelijke VN-beheer zal op den duur stoppen... en dan moet er een nieuwe plaats gevonden worden.

[2:02:26] Is het voor Nederland een mogelijkheid, vraag ich aan de staatssecretaris... om dat archief te blijven huisvesten...

[2:02:32] in het gebouw van het voormalige tribunaal.

[2:02:34] Ook op dit punt graag een reactie.

[2:02:36] Voorzitter, dan diversiteit en inclusie binnen Defensie.

[2:02:42] In deze Tweede Kamer wordt er helaas vanuit sommige politieke partijen... een hetze gevoerd tegen diversiteit.

[2:02:50] Een hetze tegen inclusie.

[2:02:52] Er worden voorstellen gedaan om iftars te verbieden...

[2:02:55] voorgesteld om al het inclusiebeleid te stoppen, voorstellen gedaan om gebedsruimtes te verbieden.

[2:03:01] De PVV zei net zelfs dat de krijgsmacht de islam zou moeten bestrijden.

[2:03:07] Laat het even op je inwerken, die totaal verwerpelijke uiting dat blijkbaar het leger volgens de PVV een geloof van meer dan 1 miljoen Nederlanders zou moeten

[2:03:18] Krank Jorrem, waar het met de extreemrechtse retoriek in deze Tweede Kamer naartoe gaat.

[2:03:23] Maar voorzitter, de realiteit is dat als Defensie wil groeien, dat dat alleen maar kan door een inclusieve organisatie voor iedereen te zijn.

[2:03:31] En DENK wil dan ook dat Defensi die inclusieve organizatie is.

[2:03:35] en dat daar werk van gemaakt wordt.

[2:03:37] Ook om misstanden en discriminatie tegen te gaan.

[2:03:41] En ik wil een garantie van de staatssecretaris... dat dat voor hem een prioriteit is.

[2:03:45] Op 2 juli heeft de Tweede Kamer mijn motie aangenomen... die vraagt om een versterkt plan voor inclusie, sociale veiligheid... en de bestrijding van discriminatie met meetbare resultaten... en een jaarlijkse rapportage.

[2:03:58] Wanneer kan de Kamer een uitvoering van deze motie tegemoet zien... en dat plan tegepoet zien?

[2:04:05] En het inclusieonderzoek dat was vertraagd en we zien ook dat culturele diversiteit volgens de begroting pas in 2030 opnieuw wordt gemeten.

[2:04:15] Waarom duurt dat zo lang?

[2:04:17] Waarom is dat onderzoek vertraagt?

[2:04:20] Hoe weten we als het pas in 2030 gemeten wordt of Defensie de komende tijd daadwerkelijk ook inclusiever wordt?

[2:04:27] Is de staatssecretaris bereid tussentijdse streefcijfers voor bredere en culturele diversiteit vast te stellen en daar ook jaarlijks over te rapporteren?

[2:04:35] Graag een reactie.

[2:04:37] En DENK heeft ook een motie ingediend die is aangenomen om met concrete doelstellingen te komen voor het aandeel vrouwelijke beroepsmilitairen dat nog steeds achterloopt.

[2:04:47] Wanneer kunnen we van de staatzecretaris de uitvoering van deze aangenome motie tegemoet zien?

[2:04:53] Tot zover, voorzitter.

[2:04:54] Dank.

[2:04:56] Dank u wel.

[2:04:57] Ik zie geen interrupties, dus ik ga naar de heer Bolhuis voor de inbreng in zijn eerste termijn.

[2:05:01] Voorzitter, dank u wel het is oorlog op ons continent en de veiligheidssituatie in de wereld wordt alleen maar slechter, dat betekent dat Defensie moet groeien daar staan we achter en uiteindelijk nog 122.000 mensen er zijn nu 10.000 vacatures, maar uiteindeel personeelsruggeraad van Defensiën dat is het belangrijkste wat we hebben, het is ook goed om dit debat te hebben, ook goed dat er een nieuw arbeidsvoorwaardenakkoord is en dat er zo samen weer gewerkt wordt met de bonden

[2:05:24] We gaan toch overstappen naar de onderwerpen.

[2:05:28] De eerste, de selectieve opkomstplicht die nu voor ligt.

[2:05:31] Wij zijn daar tegen om een vredestijd verplichtingen op te gaan leggen aan jongeren.

[2:05:36] Het wordt ook duidelijk aangegeven dat er op basis van vrijwilligheid nog voldoende vulling plaatsvindt.

[2:05:41] Dus wij vinden het onverstandig om met deze wet door te gaan.

[2:05:44] We hebben er ook echt grote vragen bij.

[2:05:47] Belangrijk van, er staat nu, wordt nu een escalatieladder aangeboden of wordt opgeschreven die gradueel steeds meer verplichtingen gaat opleggen aan jongeren.

[2:05:57] En trouwens ook sancties.

[2:05:59] Maar de criteria voor escalatie naar die nieuwe treden op de ladder, die ontbreken.

[2:06:04] En dat leidt tot onzekerheid en tot onrust bij jongeren vanuit pro-escalatie.

[2:06:09] hebben we toch wel de vraag van... komen er nou duidelijke criteria voor escalatie?

[2:06:13] Zodat jongeren weten waar ze aan toe zijn.

[2:06:14] Zoddat de Kamer weet waar we aan toe staan... wanneer de stap gezet wordt.

[2:06:18] Gaat dat terugkomen tijdens de wetsbehandeling?

[2:06:21] En hetzelfde geldt voor de sancties.

[2:06:25] En wat het blijft nu te onduidelijk, wanneer we omhoog gaan schalen, op gaan schelen, wordt gezegd ja als de veiligheidssituatie daarom vraagt, als de personele behoefte daarom vraag, wat betekent dat nou precies?

[2:06:38] Wat betekend indien de personeelbehoeften dit vraagt of als er uitbreiding van het operationele takenpakket daarom

[2:06:45] En hoe ziet de regering dit voor zich?

[2:06:48] En kan de regeling ook al aangeven, reflectie geven... ...voor welke groep jongeren zou dit eigenlijk gaan betekenen als we nu vooruitkijken?

[2:06:56] Gaat het inderdaad om jongeren die bezig zijn met ICT of met techniek?

[2:07:00] Komen daar de knelpunten?

[2:07:02] Waar hebben we het nou eigenlijk over?

[2:07:03] Om welke jongeren gaat gevraagd worden bij de selectieve dienstplicht?

[2:07:09] Wij maken ons toch wel zorgen over het weerbaarheidsprogramma.

[2:07:13] Dat werd al eerder genoemd, mevrouw Dobbel volgens mij.

[2:07:16] 2300 euro verdienen op het moment dat je een minor volgt... op het gebied van defensie.

[2:07:22] En we willen toch dat mensen bij defensie gaan werken... omdat ze een intrinsieke motivatie hebben om bij defensies te werken.

[2:07:27] Laten ze dit vrijwillig doen.

[2:07:28] Nu hebben we financiële prikkels.

[2:07:30] Hoe kijkt de regering ernaar?

[2:07:31] Wat betekent dit voor de mensen die uiteindelijk gaan instromen bij defensieland?

[2:07:36] En toch het punt van Annette.

[2:07:39] Wij horen toch, via allerlei organisaties... ook UNICEF heeft er de laatste onderzoek naar gedaan... dat heel veel jongeren in Nederland toch onrustig zijn, bang zijn.

[2:07:52] En het gaat gewoon over de communicatie die ze krijgen... over defensie en over de situatie in de wereld.

[2:07:58] Nu al de enquêtes die twee keer met de 17-jaarbrief mee worden gestuurd...

[2:08:03] We krijgen gewoon door dat jongeren daar echt angstig van worden, niet weten wat ze daar precies mee aan moeten.

[2:08:10] Er gaan allerlei spookverhalen rond op social media waar jongeren natuurlijk hun nieuws voor krijgen.

[2:08:15] En mijn vraag is van, zou de regering daar niet een stap op kunnen zetten?

[2:08:20] Zou u kunnen nadenken over hoe je vanuit Defensie een social media campagne voor jongeren maakt om uit te leggen hoe het echt zit nu met de situatie in de wereld en wat Defensi wil?

[2:08:31] Want ik denk dat Nederlandse jongeren daar behoefte aan hebben en dat dat bewustwording kweekt in plaats van angst.

[2:08:39] Want het laatste willen we volgens mij niet.

[2:08:40] Bewustworing willen we heel graag.

[2:08:45] Dan het volgende punt over de personele samenstelling.

[2:08:47] Wij zitten naar die cijfers te kijken en dan denken we, ja, er staat dat bij het vullen van de beroepsmilitairen, dat Defensie daarachter loopt.

[2:08:55] Dus stand van zaken Defensiën.

[2:08:58] In 2026 zouden er 49.000 beroepsmilitairen moeten zijn, maar tot mei in ieder geval waren er 46.371 in dienst.

[2:09:07] Dat is een behoorlijk tekort.

[2:09:08] Er is wel groei, maar er is een tekort en we zien die cijfers ook dat er dus ook de 10 jaar militairen in zitten vanaf dit jaar.

[2:09:14] Dat dus ook een gedeelte daarvan.

[2:09:15] Dus hoe groot is de groep van de 10-jaar militaire?

[2:09:17] En hoe reflecteert Defensie erop?

[2:09:21] We horen dat er niet te weinig interesse is.

[2:09:23] Dus jongeren willen bij Defensi werken.

[2:09:26] Maar het opschalen gaat niet snel genoeg... doordat de opleidingscapaciteit niet goed is of dat jongeren eruit stromen.

[2:09:31] We begrepen ook eerder bij de ronde tafels...

[2:09:34] De vakbonden zeggen dat soldaten die eigenlijk al willen beginnen, dat die heel lang moeten wachten voordat ze daadwerkelijk aan de slag kunnen.

[2:09:42] Herkent de staatssecretaris dit beeld?

[2:09:43] En wat wordt eraan gedaan om te versnellen dat jongeren niet hoeven te wachten tot het moment dat ze daadaad werkelijk in dienst gaan?

[2:09:48] Het is gewoon slecht voor het moraal en volgens mij willen we dat allemaal niet.

[2:09:54] Dan een punt van zorg hier.

[2:09:56] Kijk, bij beroepsmilitairen loopt de groei achter.

[2:09:58] Maar bij burgerpersoneel zien we juist een enorme groei, eigenlijk vooropgroei.

[2:10:02] En dat is toch wel spannend wat daar dan gaat gebeuren.

[2:10:05] Wat gaat dan burgerpersonneel inderdaad militaire taken op zich nemen?

[2:10:10] Er zijn vragen over gesteld en het antwoord daarop van de regering is...

[2:10:15] Burgers worden ingezet op militaire arbeidsplaatsen die tijdelijk niet met militair personeel kunnen worden gevuld om de continuïteit van de bedrijfsvoering en ondersteuning van de groei van de krijgsmacht te borgen.

[2:10:25] Maar tegelijkertijd wordt je bij het terughoudend omgegaan met de structurele vulling van militaire functies door burgers.

[2:10:33] Dus wat is het nou?

[2:10:34] Worden er daadwerkelijk militaire functionen door burgers ingevuld?

[2:10:41] En hoe willen we daarmee omgaan?

[2:10:44] Gebeurt dit?

[2:10:45] En wat betekent dit voor hun positie?

[2:10:47] En zeker op een positie dat we in een oorlogs- of dreigingssituatie terechtkomen.

[2:10:53] Want volgens mij is het zorgelijk op het moment dat we militaire functies door burgers, door burgerpersoneel uitgevoerd gaan laten worden.

[2:11:01] Op het gebied van sociale veiligheid.

[2:11:03] We krijgen toch vaak genoeg nog bereik ons verhalen dat er toch racisme, discriminatie, racisme binnen de krijgsmacht plaatsvindt.

[2:11:12] En Defensie zegt, en dat is goed, in te zetten op diversiteit, op inclusiviteit en dergelijke.

[2:11:18] Maar helaas horen we ook dat er bij misverstanden vaak wordt weggekeken.

[2:11:24] Wel dat er bewustwording wordt gekweekt bij de medewerkers en dat er hulpmiddelen zijn in interne campagnes om het gesprek te voeren.

[2:11:36] Maar ja, we denken ook dat er consequenties nodig zijn.

[2:11:39] Er moeten sancties zijn op het moment dat er sprake is van sociale uitsluiting, van discriminatie, van racisme.

[2:11:45] En we denken dat het belangrijk is dat slachtoffers en melders beter beschermd worden en dat er harder opgetreden dient te worden.

[2:11:53] Hoe kijkt de staatssecretaris tegen een zero tolerance beleid binnen Defensie aan om dit echt te gaan bestrijden?

[2:12:01] Op het moment dat er iets gebeurt, dat er daadwerkelijk een sanctie wordt toegepast in plaats dat er weer een bewustwordingsgesprek wordt gevoerd.

[2:12:08] In dit verband kijken we ook naar het plan van aanpak van sociale veiligheid binnen Defensie.

[2:12:14] Als we dat zien, dan denken we aan de laatste versie van 2021.

[2:12:18] Dat is alweer vijf jaar geleden.

[2:12:19] Naast jullie bekend het rapport Giebels.

[2:12:23] Onze vraag is wat is nu de tussenstand van het plan voor aanpak sociale veiligheden binnen Defansie?

[2:12:29] Ook gelet op dat er meer vrouwen de krijgsmacht in zouden moeten stromen.

[2:12:33] En wanneer komt er een nieuw aanpak, sociale veiligeheid?

[2:12:37] En hoe staat het hiermee?

[2:12:38] Dan de rechtspositie van de reservisten.

[2:12:43] Ja, daar zijn we voor.

[2:12:44] We hebben een mooie brief gekregen, ook mede namens de minister van Werk en Participatie.

[2:12:48] Het was een hele lange brief met heel veel gesignaleerde knelpunten en problemen.

[2:12:52] En uiteindelijk gaan we een aantal jaar erover doen om die rechtsp positie goed neer te zetten op een structurele manier.

[2:12:58] En dat zijn wij voor.

[2:12:59] Het is onhandig op het moment dat er individuele afspraken tussen bedrijven moeten zijn of meerdere wetten die tegen elkaar inwerken.

[2:13:06] Maar toch, ja...

[2:13:07] Bijvoorbeeld dat punt over verlof voor reservist.

[2:13:13] Kunnen we dat niet eerder regelen dan nu weer in het hele wets traject van de komende drie jaar?

[2:13:17] Dus dat is de vraag.

[2:13:18] Is dat niet een punt wat gewoon echt veel sneller zou kunnen?

[2:13:22] En hoe kijkt de staatssecretaris aan tegen de verschillen eigenlijk die nu tussen cao's ontstaan?

[2:13:29] Dan bij de reservisten, punt van mevrouw Jachtenberg steunen wij de vraag van hoe komt het dat er reservisten zijn die twee, drie, vier maanden zitten te wachten op uitbetaling.

[2:13:40] Dat kan natuurlijk niet op het moment dat we meer reservisten in het leger zouden willen.

[2:13:43] Dus ik hoop echt dat hier snel een oplossing voor komt en ik ben benieuwd hoe het daarmee staat.

[2:13:53] Een volgend punt over personeelsbeleid en toch de tracking apps.

[2:13:59] Want het is toch wel een issue.

[2:14:01] We hebben de Polar Steps affaire gehad, de Strava gehad.

[2:14:04] Alles wat ervoor is geweest.

[2:14:05] Wij zitten ons toch af te vragen, wordt aan een whitelist gewerkt?

[2:14:10] Om dus inderdaad voor zakelijke telefoons aan te geven, dit mag je wel hebben en de rest dus niet.

[2:14:15] Maar zit het probleem niet bij de privételefoon of ook bij de prive telefoon?

[2:14:21] En er zijn ook mensen die zeggen ja, misschien zou je restricties moeten hebben op privé telefoons, op kazernes of op missie.

[2:14:27] Ik ben benieuwd hoe de staatssecretaris daarnaar kijkt.

[2:14:30] Moeten we iets gaan doen met de privételefoons van de militairen om het veiliger te maken voor het personeel?

[2:14:36] En als laatste, ik sluit af.

[2:14:39] Vorig jaar, eind van het jaar, is de motie Piri-consurs aangenomen om Afghaanse bewakers, inclusief indirecte gezinnen, veilig over te brengen naar Nederland.

[2:14:52] We zijn nu een jaar later, dit is nog steeds niet uitgevoerd.

[2:14:55] Wij denken dat die motie gewoon uitgevoerd moet worden.

[2:14:58] Het is een morele discussie of je de Afghaanse beveiligers die veel voor Nederland hebben gedaan, of die terug naar Nederland laat komen.

[2:15:06] En niet zozeer een juridische.

[2:15:08] Dus daar graag de reactie op van de staatssecretaris.

[2:15:11] Dank u wel.

[2:15:14] Dank u wel.

[2:15:16] Ik zie een interruptie van mevrouw Dobbe en daarna kom ik bij mevouw Nanenga.

[2:15:21] Oh nee, mevhouw Nanega zit erdoor.

[2:15:23] MevrouW Dobbe, het is aan u.

[2:15:24] Dank u.

[2:15:25] Ik denk dat laatste punt ben ik ook heel benieuwd naar over die Afghaanse bewakers en de uitvoering van die motie.

[2:15:30] Want het kan toch niet zo zijn dat die niet wordt uitgevoerd, ook niet naar al die debatten die we daarover hebben gevoerd.

[2:15:35] Het is heel goed dat Pro daarna vraagt.

[2:15:37] Ik heb een andere vraag, namelijk over de selectieve opkomstplicht.

[2:15:42] En ik hoorde Pro zeggen, we vinden het onverstandig om hiermee door te gaan.

[2:15:46] En dan vervolgens komen er toch een aantal vragen van, hoe wordt die voorbereiding nu vormgegeven?

[2:15:54] Wat zijn die criteria nu precies, et cetera?

[2:15:56] En dan gaat Pro toch richting, hoe voeren we dit nu daadwerkelijk uit, die dwangladder?

[2:16:01] Maar is het nu zo dat Pro samen met ons zegt, we vinden het niet alleen onverstandig om hiermee door te gaan, maar we zeggen gewoon tegen deze staatssecretaris, hier moet je niet mee doorgaan.

[2:16:10] Dus schep nu duidelijkheid en zorg dat er geen dwangladder komt die eindigt in een opkomstplicht waardoor jongeren gedwongen het leger in zouden moeten.

[2:16:22] Ja, dankjewel.

[2:16:23] We zijn er heel duidelijk in.

[2:16:24] Wij vinden het ongewenst dat je in verleden tijd verplichtingen gaat opleggen aan jongeren.

[2:16:29] Dat is volgens ons niet nodig, dus daar zijn wij tegen.

[2:16:32] Maar tegelijkertijd vind ik het wel goed om een aantal vragen te stellen over de wet.

[2:16:36] Omdat ik het vind dat op het moment, ik denk dat de staatssecretaris hier namelijk mee doorgaat, dat we wel gaan discussie hebben over wat zijn die criteria dan precies.

[2:16:46] Dus die twee dingen bestaan voor probe wel naast elkaar.

[2:16:56] Oké, dank u wel.

[2:16:57] Dan wil ik even het woord aan mevrouw Nonning gaan geven.

[2:17:00] U neemt het voorzitterschap even van mij over en dan heb ik nog een korte inbreng in mijn eerste termijn.

[2:17:05] Graag voor de inbreging in de eerste termijnen, mevouw Van Hoven van Groep Markensoor.

[2:17:09] En aan de gevierd vriendelijke verzoeken bij interrupties even mee te kijken of mensen al door hun kwotum heen zijn.

[2:17:15] Ik heb dat papiertje hier niet voor me liggen.

[2:17:18] Gaat u graag mevoud van Hoven.

[2:17:19] Dank u wel, voorzitter.

[2:17:21] Allereerst dankt mijn fractie al onze militairen, reservisten, burgers en veteranen... voor hun vrijwillige inzet.

[2:17:28] DNA ziet vooralsnog niks in verplicht dienmodel.

[2:17:33] Gelukkig is hiervan ook nog helemaal geen sprake.

[2:17:35] Wij zijn dan ook heel blij te horen dat de werving van nieuwe medewerkers voortvarend gaat... en dat de mogelijkheden om bij Defensie te komen werken worden uitgebreid...

[2:17:44] Onder andere door meer aandacht voor reservisten en verschillende soorten instroommogelijkheden.

[2:17:49] Goede arbeidsvoorwaarden, loopbaanmogelijken en ontwikkelkansen zullen niet alleen zorgen dat medewerkers langer aan Defensie verbonden blijven, maar zullen ook meer nieuw personeel aantrekken.

[2:18:00] Voorzitter, herkent de staatssecretaris signalen dat jongeren die zich aanmelden en zelfs de keuring al hebben doorlopen alsnog heel lang moeten wachten voordat zij opgeroepen worden voor de daadwerkelijke opleiding?

[2:18:13] Er zijn dus nog steeds meer aanmeldingen dan dat er plek is, wat een hartstikke mooi gegeven is.

[2:18:19] Maar hoe wordt ervoor gezorgd dat deze mensen alsnogen zo snel mogelijk kunnen beginnen?

[2:18:24] Wat is hiervoor nodig?

[2:18:25] Want het motiveert natuurlijk niet om lang te moeten wacht.

[2:18:29] Zeker niet als je de keuringen allemaal positief hebt doorlopen.

[2:18:33] En zeker in tijden dat Defensie snel wil groeien is dit niet gewenst.

[2:18:37] Vanaf de werkvloer bereiken mij daarnaast berichten dat er in het westen van ons land ook regelmatig mensen geïnteresseerd zijn in een baan bij Defensi.

[2:18:45] Maar die zich uiteindelijk toch niet inschrijven omdat ze dan vaak naar andere uithoeken van het land moeten voor de opleiding en een werkplek.

[2:18:52] herkent het kabinet deze signalen ook.

[2:18:55] En wat DNA betreft is dit onbenut arbeidspotentieel.

[2:18:59] En wij zijn dan ook benieuwd of het kabinent bereid is... de mogelijkheden van meer defensielocaties richting het westen van het land te gaan onderzoeken.

[2:19:08] Het kabinet vindt goede zorg en ondersteuning voor veteranen van groot belang.

[2:19:12] Er wordt gesteld dat erkenning en waardering bijdragen aan gezondheid en welzijn.

[2:19:17] En in de praktijk pakt dit helaas nog regelmatig anders uit.

[2:19:21] Zoals bijvoorbeeld bij militairen die PTSS oplopen.

[2:19:25] Nazorg blijft hierbij nog vaak lang uit.

[2:19:28] Er kan nog veel verbeterd worden in de zorg voor afgekeurd personeel, veteranen, mensen met PTSS en ook voor klokkenluiders.

[2:19:36] Wordt er op enige manier gekeken of zij, vaak met al hun ervaring op de werkvloer, alsnog betrokken kunnen worden bij de krijgsmacht?

[2:19:43] Bijvoorbeeld bij het opleiden of ondersteunen van nieuw personeel.

[2:19:47] Word er gekeke naar maatwerk waarbij individuele gevallen met een schat aan defensieervaring van betekenis kunnen zijn voor de organisatie?

[2:19:56] Er is hier mogelijk nog winst te behalen, vraag ik de staatssecretaris.

[2:19:59] En welke kansen ziet de staatesecretaris hier?

[2:20:03] Voor de zomer werd de motie over integrale ketenregie binnen de veteranenzorg structureel inrichten unaniem aangenomen.

[2:20:11] Met één vaste regiehouder voor de militair, de veteraan en voor het thuisfront.

[2:20:16] Het werd net al even aangerefereerd door collega Jachtenberg.

[2:20:19] Ook ik heb de beantwoording gelezen.

[2:20:21] En de DNA zou toch heel graag zien dat de rol en de effectiviteit... van de zorgcoördinator of de case manager nog prominenter wordt.

[2:20:29] Kan het kabinet dit toezeggen?

[2:20:31] Want juist in tijden waarin we veel van nieuw personeel proberen aan te trekken... moet Defensie juist goed laten zien dat we goed zorgen voor haar huidige personeel.

[2:20:41] Voorzitter, we spreken veelal hier over wat beter kan en waar verandering noodzakelijk is.

[2:20:47] En juist daarom is het ook waardevol om stil te staan bij wat ons verbindt en wat bij het besef dat onze vrijheid niet vanzelfsprekend is.

[2:20:56] Amper een week geleden mocht ik aanwezig zijn bij de indrukwekkende Airborne Herdenking in Ede.

[2:21:01] Een waardige en betekenisvolle herdenking die ieder jaar opnieuw diepe indruk op me maakt.

[2:21:07] Een bijeenkomst van bezinning bij de offers die voor onze vrijheid zijn gebracht.

[2:21:12] Maar ook een gelegenheid om terug te kijken op de eigen jaren bij Defensie.

[2:21:16] De opgedane ervaringen, de lessen en de bijzondere momenten blijven ons hele leven waardevol.

[2:21:22] Een moment van respect en verbondenheid, maar ook een moment waarop opnieuw duidelijk wordt hoe bijzonder het is om je op welke manier dan ook te mogen inzetten voor vrede en veiligheid.

[2:21:33] Dank u wel.

[2:21:35] Dank u wel.

[2:21:36] Dat was de bijdrage van lid ten hoofde van groep Marcuzor.

[2:21:40] Ik geef het voorzitterschap weer terug.

[2:21:42] Oh, er is nog één interruptie.

[2:21:44] Vrouw Dobbe heeft inderdaad nog eentje.

[2:21:46] Ja, hè?

[2:21:46] Te goed.

[2:21:46] Ja.

[2:21:47] Gaat u gaan, mevrouw Doebbe.

[2:21:48] SP.

[2:21:48] Ja dank u wel en ook deze interruptie gaat over de selectieve opkomstplicht.

[2:21:52] Want ik hoor groep Marcuszou zeggen wij zijn daar niet voor maar gelukkig is hiervan nog geen sprake.

[2:21:58] Maar dat is natuurlijk wel de crux.

[2:22:00] Er is nog geen Sprake, hè.

[2:22:02] Nog niet.

[2:22:03] Mijn vraag aan Groep Markshouwer is dan welke conclusies verbinden zij daaraan?

[2:22:08] Want op het moment dat deze staatssecretaris zowel doorgaat met het uitwerken van die dwangladder, dan kan er op een gegeven moment wel sprake van zijn, zelfs al is het nu nog niet zo, ook in vredestijd.

[2:22:20] Wil Groep Marks zouden we dan ook echt nu samen met ons optrekken en zeggen tegen deze staatssecretaris stop met het uitwerken van die dwang-escalatieladder, zodat we ook later niet geconfronteerd worden alsnog met een selectieve opkomstplicht.

[2:22:33] Bijvoorbeeld door de wet op de defensiegereedheid, waarbij de minister ineens kan besluiten dat het voor de defensiegereedheid noodzakelijk is om dat in te voeren.

[2:22:43] Ja, dank u wel.

[2:22:44] Wij zijn tegen verplichte opkomstplicht, zoals ik al zei.

[2:22:48] En die uitwerking van de ladder, dat zie ik daar los van.

[2:22:52] Dat is nu nog niet aan de orde.

[2:22:54] Er is een oorlog op ons continent.

[2:22:58] Dus dat we gaan kijken naar hoe je zo'n ladder inricht... dat is voor mij nog helemaal niet aan het orde dat die ingevoerd wordt.

[2:23:04] Op het moment dat die in vredestijd wordt, dan zijn wij daar absoluut niet mee eens.

[2:23:08] En dan zullen we daar niet mee akkoord gaan.

[2:23:12] Dan is dat het einde van de bijdrage van groep Mark.

[2:23:17] Zo in eerste termijn.

[2:23:17] Ik geef de voorzitterschap graag terug aan mevrouw Terhalve.

[2:23:20] Dank u wel.

[2:23:21] Dan gaan wij schorsen.

[2:23:22] De staatssecretaris heeft aangegeven een half uur nodig te hebben.

[2:23:25] Dus dat betekent dat wij om vijf voor zeven weer terug zijn.

[2:23:34] En dan herinner ik de leden er even aan dat het een wetgevingsoverleg betreft.

[2:23:38] En dat u in de gelegenheid bent om in de tweede termijn moties in te dienen.

[2:23:43] Dank u wel.

[2:57:32] Welkom terug.

[2:57:35] Welkom allemaal bij de voortzetting van het WGO-personeel.

[2:57:40] Ik wil graag afspreken met de Kamerleden dat wij deze termijn drie interrupties doen.

[2:57:45] Het is vrij kort.

[2:57:46] We zitten een beetje met de tijd, maar we hebben ook nog een tweede termijn.

[2:57:50] Dus dan ook aan de staatssecretaris om proberen kort en bondig te zijn.

[2:57:54] En dan is het woord aan de staatsecretarisch.

[2:57:57] Voorzitter, dat ga ik natuurlijk proberen.

[2:58:01] Wel met de opmerking erbij dat de Kamer meer dan 130 vragen heeft gesteld over zeer uiteenlopende onderwerpen die stuk voor stuk natuurlijk allemaal ontzettend belangrijk zijn.

[2:58:11] Maar laat ik beginnen dat we het vandaag hebben over het belangrijkste kapitaal wat onze krijgsmacht rijk is, namelijk het personeel.

[2:58:18] Dat is onze grootste prioriteit.

[2:58:19] Beroepsmilitairen, maar ook burgerpersoneel en reservisten vormen de ruggengraaf van onze organisatie.

[2:58:25] De internationale veiligheidssituatie is anders en onzeker, maar onze opdracht is helder.

[2:58:29] We moeten groeien om Nederland en haar bondgenoten veilig te houden.

[2:58:33] En daarom bereiden we ons met deze defensienota voor op de huidige en nieuwe conflict.

[2:58:38] En in reactie op de heer Boon niet op conflicten zoals van het verleden.

[2:58:42] En groeien doen we ook.

[2:58:44] Daar werkt iedereen binnen onze organisatie iedere dag aan.

[2:58:48] Voor een ieder die wil is er plek bij Defensie.

[2:58:50] Van jongeren via 10 jaar tot reservisten die ons komen versterken.

[2:58:54] Naast uiteraard militairen en burgpersoneel.

[2:58:58] Maar het moet en het kan ook harder.

[2:59:00] Zeker.

[2:59:02] En om te groeien is het van belang dat Defensie een goede werkgever is en dat we samen de rust vinden om de organisatie op een verantwoordelijke wijze te laten groeiden.

[2:59:10] De instroom gaat goed, zeker op het gebied van burgers en reservisten, maar bij beroepsmilitairen moet het echt beter.

[2:59:16] En daar werken we ook aan.

[2:59:18] Naast de instroom, gaat het over de zaken die misschien minder in het oog springen, maar wel van belang zijn zoals de rechtspositie van reservisten.

[2:59:24] Ook dat heeft onze aandacht.

[2:59:26] En wat ook expliciet aandacht geeft, is de groei van het aandeel vrouwen.

[2:59:30] En dank aan mevrouw Jachtenberg voor haar aanhoudende aandicht daarvoor.

[2:59:35] En ik onderschrijf helemaal het belang daar ook van.

[2:59:40] We streven, zoals u weet, naar een percentage van 30%.

[2:59:43] En dat is een uitdaging en daar ben ik me ook van bewust.

[2:59:45] Staatssecretaris, even een korte vraag.

[2:59:48] Is dit nog uw inleiding of gaat u de beantwoording doen aan de hand van blokjes?

[2:59:52] Want dan kunnen de Kamerleden daar rekening mee houden met de interrupties.

[2:59:55] Ja, voorzitter, dit was mijn eerste avitie van mijn inleinding.

[2:59:58] Ik heb er nog twee en daarna heb ik één, twee, drie, vier, vijf, zes, zeven, acht blokje.

[3:00:00] 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8 blokjes.

[3:00:03] Zou u die even willen noemen?

[3:00:04] Die ga ik zo meteen, als inlijning

[3:00:05] Als ik mijn inleiding afrond, zal ik ze noemen.

[3:00:08] Hartstikke goed.

[3:00:11] En wij zitten nu inderdaad op 20,3% en bij militairen op 13,2%.

[3:00:17] We hebben dus wat te doen.

[3:00:18] En juist daarom heb ik de groei van het aantal vrouwen expliciet onderdeel gemaakt van het programma Opschaling van onze Krijgsmacht onder leiding van een generaal-major.

[3:00:26] En dat programma richt zich niet alleen op de aantallen, maar juist ook op de cultuur en de randvolwaarden.

[3:00:31] Want we hebben vrouwennodig om de benodigde groei te kunnen halen.

[3:00:35] Maar ook omdat bewezen is dat gemengde teams beter presteren en dus leiden tot betere resultaten.

[3:00:40] En de 30% is niet zomaar uit de lucht gegrepen.

[3:00:43] Onderzoek wijst uit dat 30% de drempel is dat de groep als normaal en niet als uitzondering wordt gezien.

[3:00:51] Heeft dit dan gevolgen van de kwaliteit van het personeel?

[3:00:54] Nee, dat heeft het niet.

[3:00:55] Bij de werving en selectie leveren we niet in op kwaliteiten die eisen blijven.

[3:00:59] Het gaat er vooral om dat we meer vrouwen aantrekken, binnenhalen en behouden.

[3:01:03] Omdat we daar ook de kwaltiteit zien die we nodig hebben.

[3:01:06] De uitdaging van de komende tijd zit erin dat we borgen dat die vrouw dezelfde arbeidsomstandigheden hebben als mannen.

[3:01:12] Zoals rond veiligheid en hun uitrusting.

[3:01:15] En hierbij zou ik graag één mooi voorbeeld vandaag willen uitlichten.

[3:01:19] En ze is hier ook aanwezig.

[3:01:21] Ik zal even kijken.

[3:01:22] O, daar, ja.

[3:01:24] Het gaat om Luidland Ter Zee Meitenspel.

[3:01:26] Ze is reservist en won vorige week de Young Talent Award.

[3:01:30] Ik en Defensie zijn ontzettend trots op haar.

[3:01:34] En wat mij betreft is zij een mooi voorbeeld voor die vele vrouwen die Defensierijk is en hopelijk in de toekomst nog meer gaat zien.

[3:01:40] Dank.

[3:01:42] Ook ben ik trots over het Antea Force project.

[3:01:44] Een project om vrouw te trainen en voor te breiden op speciale eenheden zoals de commando's, mariniers en luchtmobiel.

[3:01:50] En denk aan dat er dan specifiek wordt gekeken naar de aanpassing van uitrusting, het beter aanstellen van uitrustingen en andere manieren van trainen.

[3:02:00] Wat ook gaat helpen, voorzitter, is het nieuwe arbeidsvoorwaardenakkoord dat in juli met sociale partners is gesloten.

[3:02:05] En dank ook voor deze vakbonden voor hun constructieve opstelling dat we relatief snel tot elkaar zijn gekomen.

[3:02:12] Enkele primaire elementen.

[3:02:15] 6,5% structurele loonsverhoging per 1 september 26 en daarnaast 2% structurelle verhoging voor 1 januari 28.

[3:02:23] En nog een aantal jaarlijkse eenmalige uitkeringen.

[3:02:26] Betere beloning voor startende militairen tijdens hun opleidingen en meer mogelijkheden tot het vrijwillig lange doorwerken een wens van uw Kamer ook.

[3:02:33] Tegelijkertijd moeten we ons ook voorbereiden op alle scenario's zodat we klaar zijn voor als dat nodig is.

[3:02:37] En daarom bereiden we een dienmodel op met verplichte elementen zoals verplichten enquête en ultieme of verplicht opkomst.

[3:02:44] Hierover heb ik ook recent een brief gestuurd.

[3:02:46] Op uw vragen ga ik zo meteen in, maar laat ik allereerst beginnen dat het mijn diepe overtuiging is dat het voor de maatschappij en in het bijzonder voor jongeren altijd beter is dat de krijgsmacht vrijwillig wordt gevuld.

[3:02:58] En ik begrijp dan ook de zorgen die door uw Kamer gedeeld zijn goed.

[3:03:02] Maar het is ook mijn verantwoording om te zorgen dat Nederland is voorbereid op oorlog.

[3:03:07] En zeker in het grijze gebied waar we vandaag de dag mee te maken hebben.

[3:03:11] En daar hoort ultimaal ook een verplichting bij.

[3:03:14] Ik ben dus bezig met het ontwikkelen van een beleidsinstrument en daarbij horende wetgeving.

[3:03:18] Waarvan ik hoop dat dat nooit nodig zal zijn.

[3:03:21] En dit trekt mij ook bij een dilemma, want enerzijds hoor ik uw zorgen, wensen en voorkeuren in deze Kamer en begrijp ik deze.

[3:03:27] Maar anderzijdskan en wil ik ook niet teveel voorsorteren op beleids- en wetsproces.

[3:03:33] En ik ga dan ook regelmatig met u hierover het gesprek in.

[3:03:38] En dan wil ik overgaan tot de blokjes.

[3:03:40] En daar begin ik met het eerste blokje, die model.

[3:03:44] Daarna diversiteit.

[3:03:46] Daarnet blok je werving en uitstroom.

[3:03:49] Het blok op leiden en ontwikkeling.

[3:03:53] Blokje reservisten.

[3:03:55] Brokje arbeidsvoorwaarden.

[3:03:58] Blikje geneeskundig.

[3:04:01] En dan het laatste blokje, overige belangrijke zaken.

[3:04:09] Dan begin ik dus met het onderwerp wat misschien wel het meest besproken is.

[3:04:14] Dat gaat over die selectieve opkomstplicht.

[3:04:17] En daar heeft onder andere in het begin de heer Boon en mevrouw Dobbe hebben daar vragen over gesteld.

[3:04:24] Waarom is Defensie nu bezig met een systeem om jongeren verplicht in dienst te stellen?

[3:04:31] En ik denk dat het goed is om hier toch nog even het beeld te schetsen over de huidige situatie.

[3:04:35] Op dit moment is er al een dienstplicht, die is alleen opgeschort.

[3:04:39] En ik hoorde mevrouw Dobbe zeggen, ja, de dwangladder...

[3:04:45] Ik zou het eigenlijk eerder willen zien dat het wetsvoorstel waar wij aan willen gaan werken, wat dus ook uw Kamer nog opkomt, dat het niet een dwangladder is, maar eerder een rem op dwang.

[3:04:55] Namelijk het model wat we nu hebben, om maar even in metaforen te blijven, is een noodschakelaar.

[3:05:03] Hij kan aan en uit.

[3:05:04] En het model waar we naartoe willen is een dimmer.

[3:05:06] Dus je kan eraan draaien naar gelang de situatie zo is.

[3:05:10] Wat mij betreft komen daarmee heel veel zorgen in deze Kamer juist tegemoet.

[3:05:15] Want het model wat we nu hebben is veel extremer dan het model... waar we eigenlijk heen zouden willen.

[3:05:20] Dat je daar veel meer in kan nuanceren.

[3:05:26] En ik wens ook wel te melden over de status waar we nu zijn.

[3:05:31] We hadden twee keuzes, we hadden het achter gesloten deuren kunnen voorkoken en aan u kunnen overvallen met een wetsvoorstel.

[3:05:38] Wij hebben ervoor besloten om toch redelijk snel u al mee te nemen in de ideeën, de gedachtes, de mitsen en maren.

[3:05:45] En daar heeft u ook recent nog een brief over gehad, zoals ook toegezegd is eerder in een debat.

[3:05:51] De heer Van Balen zei net, wij willen, en er is een motie aangenomen... niet dat er wordt overgegaan naar dat nieuwe model, naar die dimmer.

[3:06:00] Omdat wij vinden dat eerst de Kamer hier een zegje over moet hebben.

[3:06:04] En dat is inderdaad zo.

[3:06:05] Dus wij zullen voor dit wetsvoorstel nog het hele reguliere wetsproces gaan doorlopen.

[3:06:13] De insteek is een idealitere situatie Q1 2029...

[3:06:20] Dan hebben we nog een hele periode daarvoor... waarin de Raad van State zal worden gehoord.

[3:06:25] Waarin ik ook zelf vooral in de samenleving het gesprek zal aangaan.

[3:06:29] Met alle liefde en heel graag zelfs ook met jongeren.

[3:06:33] Met u, met uw Kamer, zoals we dat nu vandaag ook doen.

[3:06:36] En ook vandaag niet de eerste keer is dat we het doen.

[3:06:38] Maar alles om te zorgen dat dit op een ordentelijke manier gebeurt.

[3:06:42] Maar uw zorgen zo aanhorend... denk ik eerlijk gezegd dat u er blij mee zou moeten zijn.

[3:06:47] Liever...

[3:06:48] de dimmer dan de noodschakelaar zou je denken en in het verlengde daarvan

[3:06:54] vroeg mevrouw Dobbe, moeten jongeren zich zorgen maken over sancties, boetes en gevangenisstraffen?

[3:07:00] Het is misschien ook al goed om dat te melden, dat sowieso ook deze details, die ontzettend belangrijk zijn, dat die ook in het wetsvoorstel en het hele wetstraject zullen worden meegenomen.

[3:07:11] En dan zeg ik er nogmaals bij, in de huidige wetgeving is er al sprake van een sanctiesysteem.

[3:07:18] Dus dat is niet helemaal nieuw.

[3:07:21] En natuurlijk begrijp ik de zorgen, maar ik vind dat we ook zelf als politici een verantwoording daarin hebben over de manier hoe we communiceren over dit onderwerp.

[3:07:32] De vraag van de heer Van Baarle, kan de staatssecretaris garanderen dat de aangenomen motie van DENK wordt uitgevoerd en dat er geen stappen worden gezet?

[3:07:39] Nou, zoals ik al zei, wij zijn nu op dit moment bezig met het uitwerken van het beleid.

[3:07:44] Daar komt uiteindelijk nog een wetsvoorstel richting de Kamer.

[3:07:47] En de Kamers zal in elke stap worden meegenomen.

[3:07:53] Dan de vraag van mevrouw Dobbe.

[3:07:57] Hoeveel militairen heb je nodig om afschrikwekkend genoeg te zijn?

[3:08:00] Welke factoren ten overstaande van Rusland?

[3:08:02] En waarom is een koppelsplicht dan noodzakelijk?

[3:08:06] Er zijn situaties die kunnen leiden tot een stap op die escalatieladder.

[3:08:13] We hebben er drie genoemd.

[3:08:15] Een verslechting van de internationale veiligheidssituatie, de uitbreiding van het operationele takenpakket of de structurele ondervulling waarvan de laatste nooit een alleenstaand onderdeel kan zijn.

[3:08:26] Ik begrijp nogmaals de wens vanuit de Kamer voor concrete voorbeelden.

[3:08:29] Bij de laatste stap, bij de activering van de selectieve opkomstplicht, kan men denken dat er sprake is van oorlog of oorlogsgevaar.

[3:08:39] Maar uiteindelijk zal zo'n besluit altijd moeten worden genomen met een beargumenteerd militair advies.

[3:08:44] Dus het is niet iets wat wij op een achternamiddag besluiten.

[3:08:48] Voorzitter, nogmaals, wij zullen op een later moment nog een apart wetstrajectie krijgen.

[3:08:57] Waar we in ook nog uitgebreid hierbij stil zullen staan.

[3:09:00] En ik kan me ook voorstellen dat de Kamer dan zelf nog initiatieven neemt tot rondetafels, technische briefings.

[3:09:07] Om haar op die manier te laten informeren.

[3:09:10] Maar wij hebben er juist voor gekozen om u als Kamer in een vroeg proces mee te nemen.

[3:09:15] ...onderdeel te laten zijn van het denkproces wat wij ook doormaken.

[3:09:23] Dan is er nog een vraag van de heer Bolhuis.

[3:09:28] Voor welke jongeren zou het gelden, die selectieve dienstplicht, voor welke sectoren?

[3:09:34] In principe geldt de dienstenplicht voor alle jongeren tot 35 jaar.

[3:09:37] Het is echter niet mogelijk en noodzakelijk om alle jongere die jaarlijks 18 jaar worden op te leiden.

[3:09:42] Ik geloof dat de heen Maas dat inderdaad zei over het cohort van 200.000.

[3:09:46] Dat zouden we inderdaad helemaal niet kunnen behapstukken, 200.000 op dit moment.

[3:09:51] Daarbij is het op dit momento ook niet noodzakelijk.

[3:09:54] Maar de komende tijd zullen we gaan uitwerken hoe we die keuzes in selectie gaan maken.

[3:10:00] Omdat we misschien zien dat bepaalde dreigingen weer andere vaardigheden vragen dan dat je met een schot hagel los schiet.

[3:10:07] Maar dit zijn dus vragen die zeer terecht zijn, zetten ons natuurlijk ook aan het denken.

[3:10:12] En die zijn we dus op dit момент ook aan aan het uitwerpen.

[3:10:19] Dan had de heer Van Lanschot over de erkenning van vaardigheden uit je diensttijd.

[3:10:26] Welke vaardigheden die tijdens de dienstag worden opgenomen, worden ook vertaald naar erkende diplomas en certificaten.

[3:10:32] Dan proberen we op dit moment ook al in het 10 jaar model zoveel mogelijk aan te sluiten bij civiele opleidingen.

[3:10:40] En we hebben ook al afspraken over de kwaliteitskeurwerken, zodat...

[3:10:45] Stel, je hebt een dien jaar gedaan dat je dan inderdaad diploma's hebt die ook in de civiele wereld of bij vervolgopleidingen kunnen worden gebruikt.

[3:10:56] En daar hebben we ook nadrukkelijk gekeken naar hoe andere landen dat doen.

[3:10:58] Dat onder andere in Zweden doen ze dat denk ik op een hele goede manier.

[3:11:02] Dat is ook een van de drivers dat ook veel jongeren zich daar ook aanmelden.

[3:11:05] Omdat ze zien, een streepje op mijn cv, ik heb er iets aan in de rest van mijn leven.

[3:11:09] Dus dat is ook ook een praktijk die wij ook nadrukelijker nu al verwerken in onze opleidingen.

[3:11:16] U heeft een interruptie van de heer Van Baarle.

[3:11:21] Ja, voorzitter.

[3:11:21] Even terugkomend op die selectieve opkomstplicht.

[3:11:25] De staatssecretaris doet alsof dat allemaal niet zo extreem zou zijn, alsof het geen escalatie zou zijn.

[3:11:35] gaat verplichten om een defensieformulier in te vullen zoals in Scandinavië.

[3:11:40] Waar ze, als ze dat niet doen, een bestuurlijke boete opgelegd kunnen krijgen.

[3:11:44] Als ze die weigeren in tevullen.

[3:11:46] Als je jongeren gaat verplechten om gekeurd te worden bij het leger.

[3:11:50] Gaat verplicht om op gesprek te gaan.

[3:11:52] Voorzitter, dat is toch escalatie op escalatie.

[3:11:55] Dan gaat dat toch ontzettend ver.

[3:11:57] En dan is dat toch disproportioneel.

[3:11:59] Op het moment dat de staatssecretaris zegt... we kunnen het gewoon al vrijwillig invullen op dit moment... dan ga je toch niet allemaal dwangmaatregelen... die jongeren dit soort verplichtingen opleggen in de wet zetten.

[3:12:09] Voorzitte, men denkt dat dit hartstikke extreem is voor jongeren.

[3:12:13] Waarom ontkent de staatzecretaris dat?

[3:12:16] Voorzitter, ik kan het hele riedeltje weer opnieuw doen.

[3:12:18] Dus allereerst, op dit moment heb ik meer aanmeldingen dan dat we aankunnen.

[3:12:24] Dat is denk ik positief.

[3:12:25] Het feit dat we nu al een wet hebben die veel extremer is, maar blijkbaar heeft de heer Van Balen die situatie liever dan dat ik zeg, we moeten juist kunnen variëren.

[3:12:35] En voorzitter, ja, ga ik toch een punt maken, maar het dienen van je land is iets heel moois.

[3:12:42] Wij hebben tienduizenden mensen in onze organisatie die met hart en ziel ons vaderland dienen.

[3:12:47] Ik vind dat fantastisch en veruit de meeste mensen en vooral jongeren die ik spreek zien ook dat ze rijker zijn.

[3:12:55] meer ervaring, het idee dat niet de hele universum om je grote ik draait.

[3:13:00] Dat zijn vaardigheden, voorzitter.

[3:13:02] Daar zou onze samenleving in de breedte beter van worden.

[3:13:04] Dus het idee...

[3:13:06] in een land met zoveel voorrechten...

[3:13:10] Ik bedoel, als je zou vragen waar wil je geboren worden... dan zou ik denken dat een groot deel van de wereldbevolking vraagt Nederland.

[3:13:16] Als het dan de enigste vraag is van vul een enquête in... Nou, ik zie dat niet als een escalatie.

[3:13:23] Ik vind dat een zeer lage drempel om te genieten van de rechten... die wij hier in dit land mogen genieten.

[3:13:29] En de woorden die de heer Van Balen...

[3:13:30] Dat laat ik bij de heere Van Baler alleen wel de oproep.

[3:13:33] We hebben zelf ook...

[3:13:35] Een verantwoording in het sentiment in onze samenleving.

[3:13:39] En dan zou ik ook onze woorden nauwkeurig kiezen, want zelf kunnen we ook voor onrust zorgen.

[3:13:45] Dus we moeten dingen niet extremer maken dan dat ze zijn.

[3:13:50] Het is hartstikke extreem als je jongeren gaat vragen... om een defensie-enquête in te vullen.

[3:14:00] En als ze dat niet doen, dat ze daar misschien wel een boete... een bestuurlijke dwangsom of een zelfstraf voor krijgen.

[3:14:05] Het is hardstikke extreme als je je jongere verplicht op keuring te gaan.

[3:14:10] En heel veel jongeren zien gewoon dat ze met de oorlog in Oekraïne... en door de NAVO-norm allemaal vrijheden...

[3:14:18] ...ontnomen worden.

[3:14:19] En als het daarnaast ook eens onnodig is... ...want de staatssecretaris gaat er niet eens op in... ...dat op dit moment vrijwillig al de vacatures die er bij Defensie zijn... ...voor een groot deel kunnen ingevoerd worden... ...dan is het niet proportioneel dat de staatzecretaris... ...op dit moment een wet wil gaan invoeren... ...waarbij hij de regering dit soort verregaande bevoegdheden geeft...

[3:14:41] om in te grijpen in de vrijheden van jongeren.

[3:14:44] Rommel de jongeren niet in dit soort militaristische systemen... met allemaal verplichtingen, zeg ik tegen de staatssecretaris.

[3:14:55] Ja, voorzitter.

[3:14:59] De heer Van Balen noemt meerdere keren vrijheid...

[3:15:02] Alle debatten die wij hier voeren, of het gaat over spullen aanschaffen of over personeel, doen we uiteindelijk om de vrijheid die de heer Van Balen net zo goed als ik zelf koester, om die te behouden.

[3:15:14] En waarom maak ik wetgeving waarvan ik inderdaad zeg ik heb hem op dit moment niet nodig, is omdat we helaas zien dat de wereld onvoorspelbaarder is dan toen de heers van Balen en ik opgroeiden.

[3:15:26] Ik kan het me niet veroorloven om met wetgeving te komen als we al worden geconfronteerd met een verslechterende oorlogssituatie.

[3:15:34] Het zou super dom zijn als we dat pas dan gaan opstarten.

[3:15:38] Dan zijn we te laat.

[3:15:39] Ik schets net dat wedstraject 1 januari 2029 zou het in moeten gaan.

[3:15:46] Als de debatten hier voorspoedig lopen, als de Raad van State ernaar heeft gekeken, als wij ons werk goed hebben gedaan.

[3:15:53] Dat doen we niet over één nacht ijs.

[3:15:55] En als die wet er is, heb ik ook gezegd, geeft het ons juist veel meer tussenstappen in plaats van de huidige extreme situatie.

[3:16:02] Want wat ik hier formaal eigenlijk kon zeggen, hou gewoon de oude praktijk in stand.

[3:16:06] De oude practijk, het is omdat we het er nooit over hebben gehad, die is er sinds 1997, is veel extremer.

[3:16:13] Is veel extreamer.

[3:16:14] Vandaag of morgen gaan we van 0 naar 100.

[3:16:17] Daarvan hebben we gezegd, dat sluit niet meer aan bij de huidige veiligheidssituatie.

[3:16:21] We moeten met een genuanceerd model komen.

[3:16:24] En dan blijf ik bij, voorzitter, dan hebben wij uiteindelijk als politici ook een verantwoording.

[3:16:28] Hoe voeren we hierover het debat?

[3:16:32] Helder, dank u wel.

[3:16:33] Mevrouw Dobber.

[3:16:35] Ja, dank u wel.

[3:16:36] Ik heb de staatssecretaris hoog zitten.

[3:16:39] Maar deze redenering vind ik echt omgerijde realiteit.

[3:16:42] Want hoor ik hem nou een aantal dingen zeggen.

[3:16:45] Dat wij ontzettend blij moeten zijn en jongeren eigenlijk ook dat dit nu gebeurt.

[3:16:49] Hij zegt...

[3:16:50] Dienen van je land is iets heel moois.

[3:16:52] Dat betwist hier niemand, dat dat heel mooi is.

[3:16:54] Het is net zo mooi om te werken ook in de zorg en het onderwijs overigens.

[3:16:59] Dat is ook heel mooi.

[3:17:00] Op die manier dien je ook je land.

[3:17:02] Maar omdat dienen van je lang dus iets heel moois is, zouden jongeren dus blij moeten zijn dat ze straks misschien gedwongen moeten dienen voor dat land.

[3:17:10] Dat ze worden gedwonden om dat te doen.

[3:17:12] Is dat echt wat deze staatssecretaris zegt?

[3:17:14] En deze staatsecretarius zegt ook dat wij blij moeten zijn... dat wij onderdeel mogen zijn van het denkproces... omdat ze het ook achter gesloten deuren hadden kunnen doen.

[3:17:22] Ja, dat had gekund, ja.

[3:17:24] Dat was niet netjes geweest.

[3:17:25] Dus kunnen we nou gewoon met elkaar hier vaststellen... dat als het gewoon netjes is, dat wij niet blij hoeven zijn... op het moment dat er iets netjes wordt besproken met de Kamer... dat het gewoon heel normaal zou moeten zijn.

[3:17:35] Dat we dan ons niet hier in blijdschap hoeven rond te tollen... omdat er iets gebeurt wat normaal zal moeten zijn....

[3:17:41] En het derde wat deze staatssecretaris zegt... Mevrouw Dobbe?

[3:17:43] Ja, sorry.

[3:17:44] U stelt drie vragen in één intuïtie.

[3:17:46] Nee, het is gewoon de blijdschap.

[3:17:48] Daar is mijn vraag over.

[3:17:49] Ik geef het woord aan de staatsrecretaris.

[3:17:51] Ja, maar het punt is, voorzitter, deze staatsecretarisch zegt dat de situatie nu veel extremer is.

[3:17:56] Maar als hij daarbij aan voorbij gaat dat jongeren nu niet gedwongen in dienst hoeven en straks wel gedwungen in diens moeten, dan is het wel een heel raar frame om te zeggen dat het niet extreem is wat ze dan te wachten staat.

[3:18:10] Voorzitter, laat ik beginnen dat ik ook mevrouw Dobbel hoog heb staan.

[3:18:16] Dus dat delen wij.

[3:18:18] Maar op dit punt zijn we het gewoon fundamenteel met elkaar oneens.

[3:18:21] Ik zie gewoon heel simpel de huidige situatie is... ...we hebben een huidig gewet die is op dit moment opgeschort, de dienstplicht.

[3:18:28] Stel de situatie verslechterd, dan hebben wij maar één mogelijkheid.

[3:18:32] We gaan meteen van 0 naar 100.

[3:18:34] Hup, alle jongeren moeten komen.

[3:18:36] Ook vrouwen.

[3:18:37] Vind ik een goede zaak overigens.

[3:18:41] Daarvan hebben wij gezegd, de veiligheidssituatie is veel diffuser dan oorlog en vrede.

[3:18:46] Er zitten veel meer gradaties in.

[3:18:48] Wij kunnen als organisatie niet in één keer 200.000 jongeren naar binnen halen.

[3:18:54] Waarschijnlijk is dat ook niet eens nodig.

[3:18:56] Kan je niet met een veel genuanceerder model komen...

[3:19:00] Die veel beter aansluit, die ook in andere landen ook al heeft bewezen dat het een goed model is.

[3:19:08] Daar hebben wij naar gekeken en voorzitter, omdat ik weet hoe gevoelig dit onderwerp is, heb ik uw kamer in het geloof ik de eerste debat hebben wij het hier al over gehad.

[3:19:18] vrij snel ook geïnformeerd over hoe ver wij staan in het proces, waar wij aan denken.

[3:19:22] En elke keer dat wij die debatten hierover voeren... en u komt met legitieme opmerkingen, dan zullen wij die ook verwerken.

[3:19:30] Wat ik niet een legitieme ommerking vind, is dat ik hier jongerenvrijheid afneem.

[3:19:35] Sterker nog, ik kom hier met de...

[3:19:38] dimmer in plaats van de noodschakelaar die we op dit moment hebben.

[3:19:41] En dat is in mijn ogen echt beter dan de huidige praktijk.

[3:19:46] Ik blijf erbij, het dienen van je land is iets heel moois en dat kan je inderdaad ook als onderwijzer, als politieman of vrouw of als verpleegkundige doen en ook als militair.

[3:19:58] U vervolgt.

[3:20:00] Nee.

[3:20:01] Oh, excuse.

[3:20:03] Nou, mevrouw Lobbe.

[3:20:04] Ja, dank u wel.

[3:20:05] Ik hoor het de staatssecretaris weer zeggen dat de werving nu goed gaat en dat het waarschijnlijk toch niet nodig is.

[3:20:10] Maar als de werging nu goed gaan, waarom dan zo'n dwangmodel alsnog uitwerken?

[3:20:18] Voorzitter, ja dat antwoord heb ik eigenlijk aan de heer Van Balen al gegeven.

[3:20:22] Namelijk, ik moet me voorbereiden op een situatie die ik niet kan voorspellen.

[3:20:26] Dus ja, gelukkig op dit moment hebben wij meer aanmeldingen dan dat we aankunnen.

[3:20:30] Dat is iets positiefs en zijn we als de brandweer bezig om die knelpunten weg te halen.

[3:20:34] En dat gaat steeds beter, daar kom ik zo op terug.

[3:20:36] Maar ik denk als de afgelopen vijf jaar ons iets heeft geleerd, is dat wij nauwelijks een jaar vooruit kunnen kijken.

[3:20:44] En ik kan het me niet verantwoorden dat ik met die kennis dan op mijn handen blijf zitten en denk ja vandaag is het niet nodig.

[3:20:52] Maar misschien over een jaar wel.

[3:20:54] En als ik dan een wetstraject moet gaan lopen, dan is die sowieso niet zo nauwkeurig als ik hem nu zou doen.

[3:20:59] En omdat ik uw Kamer serieus neem, vind ik dat we nu, nu en toch kan, in deze rust en omstandigheden dit debat moeten kunnen voeren.

[3:21:13] Ja, jammer voorzitter, maar ik ga het toch doen.

[3:21:16] Ik heb namelijk ook gevraagd aan de staatssecretaris waarom is het überhaupt nodig om te groeien naar 122.000 mensen?

[3:21:21] Op het moment dat er al een grote militaire overmacht is in Europa en met de VS erbij, als je daar nog op vertrouwt, nog vele malen meer actieve militairen hebben dan bijvoorbeeld op dit moment Rusland en nog beter getraind ook.

[3:21:35] Want dat is de basis van deze dwangmodel, een basis van alle gesprekken en de uitbreiding van defensie.

[3:21:41] En ik zie gewoon nog steeds geen argumentatie waarom dit nu nodig is op het moment dat je al een militaire overmacht hebt die zo overduidelijk is.

[3:21:50] Kan de staatssecretaris daar een antwoord op geven?

[3:21:52] Want wij zien er geen enkele andere onderbouwing van dan dat wij proberen te voldoen aan die NAVO-norm die gewoon Trump heeft geroepen.

[3:21:58] Wat we hier ook allemaal weten, dat dat daar de onderbouding van is.

[3:22:03] Ja, voorzitter.

[3:22:04] En ook deze NAVO-norm zou mevrouw Dobbe moeten toejuichen en ook deze personele groei.

[3:22:10] Nee, hoor ik zeggen, maar wellicht na dit betoog wel.

[3:22:14] Namelijk, ik weet dat mevouw Dobben heel graag de afhankelijkheden wil afbouwen van Amerikanen.

[3:22:20] Een van de opdrachten van dit kabinet is dat we met een veel gelijkwaardige relatie gaan tussen enerzijds Europa en anderzijdse VS.

[3:22:28] En ik geloof dat Donald Tusk is geweest, de huidige premier uit Polen... die ooit zei, het is eigenlijk best krankzinnig dat 300 miljoen Amerikanen... verantwoordelijk zijn voor de veiligheid van 450 miljoenen Europeanen... omdat ze bang zijn voor 160 miljoven Russen.

[3:22:49] Zoiets was het opbouw.

[3:22:50] Ja, dat is inderdaad eigenlijk gek.

[3:22:52] Wij moeten als Europa veel meer onze eigen broek ophouden.

[3:22:54] En dat gaat over militaire capaciteit, dus dat gaat ook over...

[3:22:57] Luchttransport, dat gaat over luchtverdediging.

[3:22:59] Daar zullen we het donderdag uitgebreid over gaan hebben.

[3:23:01] Dat gaat over munitievoorraden en dat gaat ook over mensen.

[3:23:06] En wij weten dat de VS een terugtrekkende beweging heeft gemaakt en aan het maken is.

[3:23:14] En misschien, dat weten we niet, want het is ook wat onvoorspelbaar geworden dat dat in de toekomst vaker gaat gebeuren.

[3:23:19] Dan is de realiteit dat bepaalde capaciteiten die de VS op dit moment op het Europese vaste land invult, zullen moeten worden ingevuld door Nederlandse en Europese militairen.

[3:23:31] Dus het is denk ik heel erg logisch dat wij kijken van joh wat is daarvoor nodig, hoeveel moeten wij investeren zelf en welke personele groei hoort erbij.

[3:23:40] Plus het feit dat de dreiging die we nu hebben veel complexer is als nou laten we zeggen tien jaar geleden.

[3:23:47] Het gaat in het cyber domein, het gaat in space, hybride.

[3:23:52] Dus de dreigen die wij het hoofd moeten bieden zijn heel anders dan een tijd geleden

[3:23:56] Even kijken, wat was de laatste?

[3:23:58] O ja, en u staat tegenover Rusland, veel kleinere krijgsmacht en minder geld enzovoort.

[3:24:05] Dat is helemaal waar.

[3:24:06] Maar je ziet ook dat het niet simpelweg in een Excel-sheet plaatsen is van oké, de Russen hebben zoveel militairen en Europa zoveal.

[3:24:13] En nu schrikken we voldoende Rusland af.

[3:24:16] Helaas is dat niet zo.

[3:24:17] We zien namelijk dat de Russen veel meer bereid zijn om mensen op te offeren.

[3:24:23] Mensenleven is daar veel minder waard.

[3:24:24] Ze zijn veel meer geneigd om bepaalde opofferingen en risico's te lopen... dan wij misschien als westerse landen zouden doen.

[3:24:32] Dus wat wij willen doen, is afschrikking zo opschroeven...

[3:24:36] dat Rusland het wel uit zijn hoofd haalt om iets uit te halen.

[3:24:41] En dan moet je altijd meer op de lat leggen als jij mensenlevens meer waatacht als de Russen in dit geval.

[3:24:48] Dus dan is het logisch dat je een disbalans hebt.

[3:24:52] Dank u wel.

[3:24:53] U vervolgt.

[3:24:55] Dank je wel.

[3:24:58] Dan had de heer Van Landschot een vraag over de maatschappelijke rendement selectieve opkomstplicht.

[3:25:03] Kan de staatssecretaris toezeggen om bij de uitwerking van de selectieve... ...opkomst met maatsschappelijk rendement te gaan meten?

[3:25:11] Het is inderdaad zo dat de behoefte en de meerwaarde die wij als Defensie leveren... ...niet alleen in het veiligheidsdomein zit, dat er ook maatschaftelijke effecten zijn.

[3:25:20] En wij zullen ook dit meenemen in de uitworking en hoe we dat precies moeten vormgeven.

[3:25:25] Dit gaat niet het laatste debat zijn, denk ik zomaar.

[3:25:28] Maar het is een terecht punt ook om te laten zien wat die maatschappelijke effecten zijn bij het dienen van die model.

[3:25:39] Dus dat is een goed punt en dat zullen we ook meenemen.

[3:25:45] Dan had de heer Van Landschot, hoe krijgen gemotiveerde jongeren zo snel mogelijk binnen?

[3:25:49] En voor hen die niet militair willen worden, gemotiveerd en aangehakt bij de burgerreserve.

[3:25:55] Het model omvat veel verschillende initiatieven om gemotiveerde jongeren in aanraking te brengen.

[3:26:00] Onder andere natuurlijk het DIN-model.

[3:26:04] Dat bevat verschillend doorstroom- en instroommogelijkheden binnen Defensie.

[3:26:07] U kent allemaal natuurlijk het dienjaar.

[3:26:09] Ik denk de meest succesvolle op dit moment.

[3:26:12] De NWT waar we recent mee zijn begonnen, meer aanmeldingen dan dat er nu plek is.

[3:26:17] We boren weer een hele andere doelgroep aan, mensen die iets ouder zijn.

[3:26:21] En Defensive College is denk ik ook een goede.

[3:26:24] En natuurlijk ook niet vergeten, die staat hier niet bij, VEVA voor het VMBO en MBO niveau.

[3:26:30] Dus we doen echt op alle niveaus en leeftijden hebben we nu een eigen aanbod om bij Defensie binnen te komen.

[3:26:37] En ook zijn we dat veel beter ook intern aan het inrichten.

[3:26:40] Kom jij van de NWT af dat je veel beter weet waar je aan landt.

[3:26:44] Maar ik heb het geloof ik eerder al eens verteld.

[3:26:49] We zijn in een vliegtuig terwijl we aan het afmonteren zijn.

[3:26:52] Dus we hebben heel veel dingen gelanceerd.

[3:26:53] Veel aanwas binnen.

[3:26:55] Maar nu zijn we vooral die interne processen aan het stroomlijnen.

[3:26:59] Dus dat is eigenlijk ongoing business.

[3:27:02] En we hopen jullie daar ook op de hoogte over te houden.

[3:27:06] Dan de heer De Groot over de personele groei.

[3:27:12] Hoe reëel zijn die verwachtingen?

[3:27:17] Vooralsnog ziet het eruit dat we de ambities voor 2030 gaan halen.

[3:27:21] Dat we voldoende instroom zien.

[3:27:25] De grote beperking op dit moment zit vooral aan onszelf.

[3:27:28] Dus dat is de uitbreiding van de keuringscapaciteit...

[3:27:33] Het matchen van de vaardigheden, dus dat je niet meer naar diploma's kijkt... maar kijkt wat heb jij binnen, wat kunnen we gebruiken en wat past er beter...

[3:27:42] Het aantrekken van externe opleidingscapaciteit om sneller die opleidingen te doen.

[3:27:47] Het betere inrichten van de keuringslocatie.

[3:27:50] Dat zijn allemaal schakels.

[3:27:52] Daar hebben we het eerder ook over gehad in het debat.

[3:27:53] Daar zijn we nu mee bezig.

[3:27:55] Ik hou jullie op de hoogte via de stand van Defensie hoe die voorkeur loopt.

[3:27:59] Maar als we gewoon kijken nu naar de aanwas, zien we een groei van begin dit jaar een kleine 5000.

[3:28:05] Dus we zien die groei wel de goede kant op gaan.

[3:28:10] Mijn zorg zit vooral nog op de beroepsmilitairen.

[3:28:12] Het is mijn hoop en verwachting dat met nieuwe arbeidsvoorwaarden dat we daar ook een versnelling in kunnen gaan maken.

[3:28:19] Ik zie ook bij de verschillende stroommodellen dat ook steeds meer deelnemers blijven hangen als beroep.

[3:28:28] Dus daar zien we wel een verbeterde trend in.

[3:28:30] Dus de grootste uitdaging zit hem uiteindelijk niet zozeer in de kwantiteit, maar in de kwaliteit.

[3:28:36] En wat ik daarmee bedoel zijn die schaarse factoren, dus technisch personeel, zorgpersoneel.

[3:28:42] Dat is eigenlijk de grootse uitdage waar we nu naar kijken.

[3:28:51] Dan had de heer Bolhuis een vraag, hoe groot is de groep van het dienjaar op dit moment?

[3:28:55] Dat zou ongeveer tussen 11-1200 dienjameditairen per jaar.

[3:29:01] En dat is dan verdeeld over de vier verschillende opkozen.

[3:29:04] Dat is het aantal waar we nu aan zitten.

[3:29:07] Goed om te weten dat we ooit zijn begonnen met 250, twee jaar geleden even uit mijn hoofd.

[3:29:14] Dus ook daarin zien we dat er best wel een forse groei in zit.

[3:29:17] Endat we nog steeds meer aanmeldingen hebben als dat plekken zijn.

[3:29:22] De heer De Groot vroeg ook hoe wij de staatssecretaris op deze programma's bijdragen aan de algehele weerbaarheid.

[3:29:31] Wat ik al zei, ongeveer 60% van de deelnemers van de NWT in het dien jaar blijft hangen als beroeps- of reservist.

[3:29:40] Dat is dan ook een toenemend aandeel.

[3:29:43] Tegelijkertijd, het programma is nog relatief nieuw, dus om de echte trend te kunnen beoordelen moeten we dat al langer zien.

[3:29:49] Maar vooralsnog is het veelbelovend.

[3:29:54] De deelnemers krijgen vaardigheden waar ze niet alleen bij Defensie wat aan hebben, maar net zo goed in de samenleving.

[3:29:58] En dat gaat over

[3:30:00] Samenwerken, leiderschap, ethiek, militaire EHBO.

[3:30:05] Dat zijn vaardigheden die altijd goed zijn in onze samenleving.

[3:30:05] denk ik samenleging.

[3:30:10] En ondertussen, en eigenlijk een beetje op het verlengde van de vraag van de heer Van Lanschot, kijken we ook hoe die maatschappelijke, die vaardigheden ook maatsschappelijk beter kunnen borgen.

[3:30:24] Zodat je niet alleen als Defensie daar iets aan hebt, maar kan je bijvoorbeeld zorgen dat reservisten, ik weet even niet meer wie dat zei, of dat mevrouw Nanninga, dat was geloof ik vast, maar kunnen bijvoorbeeld reservisten of veteranen bij noodhulppunten een rol spelen.

[3:30:36] Nou, die gesprekken voeren wij ook met veiligheidsregio's.

[3:30:41] En dan had de heer Bolhuis een heel terecht punt over de angst bij de 17 jaar brief.

[3:30:48] Zou de regering na kunnen denken over de mediacampagne, over hoe het echt zit in de wereld, wat dat inhoudt enzovoort.

[3:30:56] Ik denk dat dat is een zeer terecht punkt.

[3:31:01] Er zijn een aantal dingen waar we mee bezig zijn.

[3:31:06] We gaan actief naar scholen toe.

[3:31:09] Ik heb ook zelf toegezegd, ik geloof dat er binnenkort een demonstratie is, ik heb mezelf een soort uitgenodigd, om gewoon het gesprek aan te gaan.

[3:31:17] Omdat ik ook zie dat er heel veel...

[3:31:19] Beelden worden verspreid en helaas ook in deze Kamer zeg ik gewoon in alle openheid, ja die losstaan van de werkelijkheid.

[3:31:27] Dus dienjaders gaan niet linea recta naar Oekraïne toe, daar is geen enkele sprake van.

[3:31:33] Het is sterker dan zo, er zijn dienjaarders die zelf vragen mag ik mee op een schip richting bijvoorbeeld de Pacific.

[3:31:42] En dat gaat altijd op het verzoek van de dienjarder zelf, dat is nooit vanuit ons.

[3:31:45] Maar ik zie wel dat deze beelden resoneren en dat dat ondermijnend is, helaas.

[3:31:53] Ik vind het tegelijkertijd, vind ik de angst, als die zo wordt gewekt, is die denk ik legitiem en moeten we die gesprekken ook aangaan.

[3:32:01] En dat wil ik ook doen.

[3:32:02] En we zijn ook aan het kijken hoe we gerichte mediacampagnes kunnen doen op mediakanalen waar Defensie op dit moment nog niet zit.

[3:32:08] Onder andere TikTok en dat is wel eentje waar we naar aan het

[3:32:14] Een interruptie van de heer Boras.

[3:32:16] Ja, dank u wel voor het antwoord van de staatssecretaris.

[3:32:18] Ook waardering dat hij met jonge organisaties in gesprek gaat.

[3:32:22] Volgens mij is dat hartstikke goed.

[3:32:23] En we herkennen volgens mij allebei dat de inderdaad onderjongeren zorgen leveren.

[3:32:28] Dat ze op zoek zijn naar de juiste informatie en dergelijke.

[3:32:31] Maar toch even heel precies, de zorg waar ik het over had ging dus inderdaad over bij de 17-jarige brieven, de enquêtes, dat er ook gewoon de vraag is van wat gebeurt er eigenlijk met deze gegevens als ik dit invul?

[3:32:43] Waarom vul ik het eigenlijk in?

[3:32:44] Hoe zit het eigenlijk echt met de veiligheidssituatie?

[3:32:47] Staat ze ook bereid om daar met een social media campagne of in ieder geval een voorlichting te beginnen?

[3:32:54] Omdat jongen gewoon echt op zoek zijn naar de juiste informatie.

[3:32:57] Ja, voorzitter, dat kan ik bij deze toezeggen.

[3:32:59] Want ik zie daar ook zelf de nut en het noodzak van.

[3:33:02] En om maar even het beeld te schetsen... waarom komen we met een enquête?

[3:33:06] Kijk, we zijn niet zo briljant dat we dat zelf allemaal bedenken.

[3:33:08] Er zijn een aantal landen, onder andere in Scandinavië... die dit al heel lang doen.

[3:33:13] En dat is puur om jongeren aan het denken te zetten.

[3:33:17] Dus wat veel jongeren hebben, denk ik... of veel, een aantal jongeren die denken... ja, defensie is niks voor mij.

[3:33:23] En dan kan zo'n enquête eraan bijdragen... dat je denkt, oh, wacht even...

[3:33:27] Heb je wel eens nagedacht dat je bij Defensie ook deze functies kan vervullen?

[3:33:32] Of waar liggen jouw interesses?

[3:33:36] Ik denk dat je nu ziet dat de militair die wij...

[3:33:41] nou laten we zeggen, tien jaar geleden wilden hebben.

[3:33:43] Die willen we nog steeds heel graag.

[3:33:44] Maar er zijn echt capaciteiten bijgekomen waarvan we tien jaar... geleden bij campagnes zeiden, nou die is ongeschikt.

[3:33:51] En dat zijn capaciteitten die je wel nodig kunt hebben.

[3:33:53] Maar heel veel jongeren, overigens niet alleen jongeren... ook veel mensen met een middelbare leeftijd die reservist willen worden... die moeten wij soms...

[3:34:01] ...met zulke campagnes erop wijzen van... ...joh, ook jullie kunnen bijdragen bij onze veiligheid.

[3:34:09] En zo'n enquête, daar weten we van in Scandinavië dat dat werkt.

[3:34:14] Maar het is denk ik goed om daar de informatie over te delen... ...ook wat er met de gegevens gebeurt enzovoort.

[3:34:21] Dank u wel, de heer Van Houwelingen.

[3:34:23] In aanvulling op, want daar zit natuurlijk de zorg.

[3:34:25] Kan de staatssecretaris dan garanderen dat die enquête niet in een later stadium gebruikt wellicht wordt?

[3:34:31] Het kan ooit nodig zijn dat de Nederlandse troepen, voor ons betreft natuurlijk, niet meer naar Oekraïne worden gestuurd.

[3:34:35] En dat dan ligt misschien vooral aan de Defensie.

[3:34:37] Nou, we hebben al die gegevens, enquêtes, dat gaan we daaruit selecteren.

[3:34:40] Dat gaan we gebruiken.

[3:34:41] Nou ja, dat is mijn vraag.

[3:34:44] Ja, voorzitter.

[3:34:44] Ik doe er natuurlijk alles aan om te zorgen dat de heere Van Houwelingen weer goede nachtrust heeft.

[3:34:49] Die gegeven worden daar niet voor gebruikt.

[3:34:52] Dus dan is dat uit de wereld geholpen.

[3:34:58] U vervolgt.

[3:35:00] Dat is mooi.

[3:35:00] Dan gaan we door naar het volgende blokje.

[3:35:04] Diversiteit.

[3:35:09] Dat was de heer Boom.

[3:35:13] En eigenlijk mevrouw Jachtenberg daar 180 graden haaks op.

[3:35:17] Wat heeft...

[3:35:19] en dat is niet Katie Kotti, maar Kitty Kotti heb ik me laten verstellen... te maken met de gevechtsgereedheid van onze krijgsmacht.

[3:35:27] Ik denk de belangrijkste eigenschap die onze gevechtskracht vergroot... is verbondenheid.

[3:35:36] Is niet een wapensysteem, is denk ik niet eens opleiding... maar is dat je degene, de man, de vrouw, voor je, naast je, achter je... honderd procent kan vertrouwen.

[3:35:47] En wat draagt daaraan bij is dat je elkaar respecteert, dat je kijkt en mensen beoordeelt op hun inzet en niet op hun afkomst, niet op een geslacht of wat dan ook, maar puur op die waarde.

[3:36:02] Wij weten ook dat diversiteit, dus verschillende mensen met verschillend achtergronden... diverse teams de krijgsmacht ook beter maken.

[3:36:12] En ik denk dat het heel goed is dat een krijgmacht ruimte geeft... voor verschillen geloofsovertuigingen binnen haar krijgismacht.

[3:36:19] Waarom?

[3:36:20] Omdat uiteindelijk de mannen en vrouwen die dienen bij de krijgsmaat als militair...

[3:36:25] ...het uiterste zullen geven, hun leven... ...om te staan waar wij voor staan.

[3:36:32] En dat is onder andere vrijheid van geloof.

[3:36:35] Dus ik vind het heel goed en heel logisch... ...dat er ook ruimte is voor een iftar... ...dat er ruimte ist voor kerst... ...zelfs heel erg goed dat we dat doen.

[3:36:47] Sterker nog, ik heb toevallig pas gelezen in het boek... ...ik ben er nog niet helemaal uit...

[3:36:51] De ongelofelijke geschiedenis van onder andere Beatrice de Graaf gelezen.

[3:36:58] Dat wist ik zelf ook niet.

[3:37:00] Maar het principe van geloofsvrijheid komt voort uit de christelijke traditie.

[3:37:06] Dus ik denk als we zeggen dat we opkomen voor de christelijk-joodse traditiek, dat we dan ook voor geloofvrijheid moeten staan.

[3:37:11] En dat vind ik eigenlijk fantastisch.

[3:37:13] Dus in die hoedanigheid zou ik zeggen, een iftar moet gewoon kunnen.

[3:37:19] De heer Boon.

[3:37:20] Volgens mij behoort het kabinet met één mond te spreken en dan hoor ik van een andere minister toch een totaal ander verhaal bij de politie.

[3:37:26] Dus kunt u nou mij uitleggen waarom uw standpunt 180% gedraaid is ten opzichte van de politiek?

[3:37:33] Want de argumenten die u noemt, die heeft die minister juist allemaal van tafel geveegd.

[3:37:39] Voorzitter, een goede vraag van de heer Boon.

[3:37:43] Bij de politie ging het over openbare bijeenkomsten waar ook andere mensen bij konden komen.

[3:37:48] Bij ons is het puur alleen voor defensiepersoneel.

[3:37:50] Daar zit het grote verschil en daarvan zeggen we dit draagt bij aan sociale cohesie, aan erkenning, aan samenwerking.

[3:37:59] En daarom zeggen we nou dit is alleen voor defensiepersonneel en daar hebben wij niks op tegen.

[3:38:09] Helder.

[3:38:12] U vervolgt.

[3:38:13] De heer Boon vroeg ook wat kost dat diversiteitsbeleid nu eigenlijk?

[3:38:20] Binnen Defensie zijn op dit moment 15 medewerkers werkzaam.

[3:38:24] We hebben 84.000 medewerkers, dus 15 zitten op dit onderwerp.

[3:38:30] En de middelen zijn onderdeel van de verschillende reguliere personeelsopleiding, werkscampagne.

[3:38:35] Dus ik kan dat niet helemaal met een schaartje knippen hoeveel dat precies euro's is.

[3:38:40] Omdat er natuurlijk op heel veel verschillen programma's diversiteit terugkomt.

[3:38:51] Hier heb ik al beantwoord.

[3:38:54] Dan mevrouw Jachtenberg over opvolging, motie, inclusief leiderschap.

[3:38:57] Hoe wordt er voor gezorgd dat een veilig en inclusief... ...leiderschaps daadwerkelijk meeweegt in de selectie, beoordeling en bevordering van leidinggevenden?

[3:39:05] Om ervoor te zorgen dat veilig... ...en inclusief ...leidenschap daadwerk meewegt in de... ...selectie, oordelingen en bevoordeling van leidingsgevende wordt het structureel verankerd in de functioneringscyclus en functie-eisen.

[3:39:16] En aan de aankomende periode zullen we hier extra aandacht aan geven.

[3:39:20] En dat is ook onderdeel van het uitvoeringsplan diversiteit en inclusie.

[3:39:23] En we zullen hier ook over op de hoogte houden bij de volgende stand van defensie.

[3:39:33] Dan de heer Bolhuis.

[3:39:37] Een plan van aanpak sociale veiligheid.

[3:39:41] Het is al vijf jaar oud, uit 2021.

[3:39:43] Wanneer komt er een nieuwe aanpak van sociale veiligeheid?

[3:39:46] Zeker in relatie met de gewenste groei van het aantal vrouwen bij de krijgsmacht.

[3:39:51] Vijf sporen van het plan van een aanpak voor sociale veiligheden zijn geborgd in het beleidskader in 2022.

[3:39:58] Dit is ook beschreven in het jaarverslag Integriteit.

[3:40:00] Momenteel wordt er gewerkt aan een nieuw beleidskader waarin sociale veiligheid een expliciet onderdeel is.

[3:40:05] En naar verwachting is deze in dit beleidskader begin 2027 gereed.

[3:40:13] Dan de heer Van Baarle.

[3:40:16] Wil de staatssecretaris garantie geven dat de krijgsmacht een diverse en inclusieve organisatie is?

[3:40:21] Ik heb daar denk ik net al het een en ander over gezegd.

[3:40:24] Wij staan als krijgmacht voor de normen en waarden.

[3:40:29] En onze mensen zijn in het uiterste toe bereid om daarvoor te vechten.

[3:40:35] Dan zou het natuurlijk gek zijn als diezelfde normen niet worden gerespecteerd binnen onze krijgismachten.

[3:40:40] Dus ja, ik sta daarvoor.

[3:40:42] Zeg ik daarmee dat het allemaal opgelost is en wij geen problemen hebben?

[3:40:46] Nee.

[3:40:46] Helaas hebben wij ook problemen zoals racisme en discriminatie te maken, zoals we dat ook in de hele samenleving zien.

[3:40:54] Het ontslaat ons niet van de plicht dat we de hele dag bezig zijn om dit met wortel en tak uit te roeien.

[3:41:00] Maar zoals de heer Van Baalen kan voorstellen is het niet dat wij een motie indienen, aannemen.

[3:41:07] Het is opgelost.

[3:41:08] Dit is ook een stuk mensen op aanspreken.

[3:41:11] En ik heb het eerder met mevrouw Jachtenberg het debat gehad over hoe in het vorige debat was het over een kapitein, een vrouwelijke kapiteini

[3:41:19] nodige naar hoofd kreeg geslingerd.

[3:41:22] Daarvan hebben wij ook meteen gehandeld.

[3:41:25] Nogmaals, niet het idee dat het meteen is opgelost.

[3:41:28] Dat is iets van blijvende inspanning en dat zullen we ook blijven doen.

[3:41:31] En daar kan de heer Van Balen mij op aanspreken.

[3:41:40] Eh...

[3:41:44] Ja, en eigenlijk in het verlengde van... daarvan had de heer Bolhuis gezegd... ja, hoe pakken jullie dat dan aan?

[3:41:49] Wat betekent dan zero tolerance?

[3:41:51] Dat is inderdaad het voorbeeld van... ik denk dat dat het meest recente voorbeeld is... met kapitein Mandy Heeren die...

[3:42:00] Kreeg te maken met zeer vrouwonvriendelijk gedrag.

[3:42:03] Daar hebben wij meteen op gereageerd.

[3:42:05] Ik vanuit mijn positie als staatssecretaris een bericht gestuurd naar al onze medewerkers.

[3:42:10] De verantwoordelijke commandanten hebben meteen de betreffende militair daarop aangesproken dat het onacceptabel is.

[3:42:16] En stel er is sprake van strafbaar gedrag, zullen we daar ook meteen een opvolging aan geven om duidelijk te maken dat dit gewoon niet oké is.

[3:42:24] En het helpt enorm dat u als Kamer hier ook publiekelijk uw afkeuren over uitspreekt.

[3:42:30] Want uiteindelijk kunnen wij het in onze Ivoren Toren niet allemaal veranderen.

[3:42:34] Dat moet breder in de samenleving gebeuren.

[3:42:37] En ik ben intrinsiek gemotiveerd om dit te doen.

[3:42:40] Om verschillende redenen.

[3:42:42] Dus gelijkwaardigheid is een van onze kernprincipes en daar moeten wij dat als Defensie ook laten zien en er ook voor staan.

[3:42:51] En dan vooral de pragmatische vertaling is, we hebben iedereen nodig als krijgersmacht, dus het zou dom zijn als we dan groepen of mensen op basis van overtuiging, geslacht, geaardheid uitsluiten.

[3:43:02] Dus dat is ook niet acceptabel en daar kan u mij op aanrekenen.

[3:43:11] Een interruptie van de heer Boas.

[3:43:13] Ja, voorzitter.

[3:43:14] De staatssecretaris geeft nu een goed voorbeeld, onder andere van de kapitein dat er op ingespeeld of gereageerd is.

[3:43:19] En dat is ook goed.

[3:43:20] Het was ook gelijk een voorbeeld wat bekend werd.

[3:43:22] Maar wij, publiekelijk, wij krijgen juist signalen dat er dingen binnen Defensie gebeuren en dat er dan juist geen sancties volgen.

[3:43:30] Zelfs dat de mensen die melding maken dat er iets gebeuren...

[3:43:33] ...dat die eigenlijk benaderd worden.

[3:43:36] De staatssecretaris zegt nu... ...we hebben eigenlijk al een zeer tollend beleid... ...maar volgens mij is dat er niet op dit moment binnen Defensie.

[3:43:44] Dus de vraag was, is de staatsrecretaris bereid om dat in te gaan voeren... ...en echt aan te geven, de norm te zetten binnen Defansie... ...op het moment dat er iets gebeurt... ...wat echt in strijd is met hoe wij als Defansië met de mensen om willen gaan... ...dat er dan een sanctie volgt.

[3:44:00] Dat was de vraag.

[3:44:03] Voorzitter, ja er is zero tolerance bereid.

[3:44:06] Maar ik denk, is er altijd gehandhaafd op dat zero tolerance beleid?

[3:44:10] Dan moet ik helaas herkennen dat dat inderdaad niet eens zo is geweest.

[3:44:14] Dus toen ik net binnenkwam heb ik ook vrij snel met al onze... Dus we hebben een vrouwen defensie netwerk.

[3:44:21] Maar we hebben ook een netwerk die gaat over mensen met een multiculturele achtergrond.

[3:44:27] Of een netwerken met mensen...

[3:44:29] Met een LABTI-achtergrond, geaardheid.

[3:44:34] Ik heb met al die netwerken gesproken.

[3:44:35] Uiteindelijk zijn zij onze oren en ogen.

[3:44:38] Het is met een organisatie van 84.000 mensen... en heel snel groeiend, heel moeilijk om...

[3:44:44] alles te zien en te horen.

[3:44:46] Dus ik heb ook regulier met ze overleg, elk kwartaal met ze... overleg over wat leeft er, wat speelt er, en wat kan er beter.

[3:44:54] En naar mijn mening zitten we er nu echt dicht bovenop.

[3:44:58] Kan ik garanderen dat het niet of nooit voorkomt?

[3:45:01] Dat kan ik helaas niet.

[3:45:03] Mochten er signalen zijn dat we dingen missen, laat het ook weten.

[3:45:07] Maar sinds een half jaar zitten we wel echt boven op, sowieso.

[3:45:17] Vervolgd.

[3:45:20] Dan ga ik naar het mapje werving en uitstroom.

[3:45:27] Excuses, Stefan Marlen.

[3:45:29] Dat is de laatste interruptie.

[3:45:31] Ja, voorzitter.

[3:45:33] Ik heb op dit onderwerp een aantal onbeantwoorde vragen.

[3:45:36] Dus de vraag is even... Moet ik dat als interruptie neerzetten en mijn vraag herhalen?

[3:45:41] Of mag ik de vraag dan even herhalden?

[3:45:46] Dat is geen interruptie.

[3:45:47] U mag de vraag herhalen.

[3:45:49] Goed, voorzitter.

[3:45:50] Want als het gaat om diversiteit, pak ik mijn spreektekst er even bij, had ik gevraagd naar aanleiding van een tweetal aangenomen moties van ondergetekenden wanneer het herzienen...

[3:46:05] er eigenlijk een nieuwe plan voor diversiteit en inclusie komt.

[3:46:11] Ik heb gevraagd waarom het inclusieonderzoek... wat eerder uitgevoerd is, waarom dat vertraagde staat in de begroting... waarom culturele diversiteit pas in 2030 opnieuw wordt gemeten...

[3:46:23] hoe we dan in de tussentijd weten of Defensie daadwerkelijk inclusiever wordt... en of de staatssecretaris bereid is tussen tijdse streefcijfers... voor bredere culturele diversiteit vast te stellen... en er jaarlijks over te rapporteren.

[3:46:36] Redelijk wat gemist.

[3:46:37] Dank u, voorzitter.

[3:46:42] Als ik daar wat over mag zeggen... want volgens mij heeft de staatsecretarius toegezegd over inclusiviteit... bij de stand van Defensiën.

[3:46:49] Zaten deze vragen daar ook bij?

[3:46:51] Ja, richting de heer Bolhuis.

[3:46:53] Ja, klopt.

[3:46:54] Dat heb ik inderdaad gedaan, ja.

[3:46:56] Klopt.

[3:46:57] Misschien kunt u nog even kort reageren op de heur van Balen.

[3:47:00] Ja ik zit even te kijken.

[3:47:01] Ik heb inderduid richting die heer bolhuis gezegd op dit thema.

[3:47:05] Maar dat is mijn fout geweest dat ik niet de hee Van Balen apart heb genoemd.

[3:47:09] En dat ik heb toegezegd dat we in de stand bij de Defensie hier apart over zullen rapporteren.

[3:47:13] Dat ik gezeg inderdad.

[3:47:19] Ja, voorzitter, waarom kan ik niet gewoon antwoord op mijn vragen krijgen?

[3:47:23] Waarom word ik verwezen naar weer een rapportage?

[3:47:27] Ja, dat is dan een interruptie.

[3:47:29] Er is in 2024 een motie aangenomen.

[3:47:31] Er was een diversiteitsonderzoek dat is uitgesteld.

[3:47:37] Ik word verweven naar een onderzoek

[3:47:39] in 2030.

[3:47:41] Ik snap gewoon niet waarom ik nu gewoon geen antwoord op die vragen kan krijgen.

[3:47:44] Er blijkt weinig urgentie uit de beantwoording van de staatssecretaris, namelijk een non-existente beantwording op dit gebied.

[3:47:52] Ik heb alleen maar open deuren gehoord, met alle respect, voorzitter.

[3:47:58] Voorzitter, excuus.

[3:47:59] Ik heb hier een fiche die had ik even over het hoog gezien.

[3:48:03] Waarom is onderzoek pas in 2030 voorzien en is de Stas bereid tussentijds getallen van de streefzijdse delen?

[3:48:10] Defensie hecht veel waarde aan onderzoeken en doet hier actief aan mee.

[3:48:13] We nemen deel aan de barometer culturele diversiteit van het CBS met vervolgmeter in 2023-2025.

[3:48:19] En deze wordt gedeeld in de stand van Defensiën van 2027.

[3:48:22] En Defensie heeft tevens een inclusiebeleving onderzoek laten uitvoeren.

[3:48:27] Deze wordt in kwartaal 4 van 2026 met de Kamer gedeeld.

[3:48:33] Ja, sorry voorzitter.

[3:48:34] En meer kan ik niet delen.

[3:48:35] Dit is wat het is.

[3:48:36] En ik heb geloof ik in het verleden al laten zien dat het onderwerp bij Nara aan het hart ligt.

[3:48:40] Dus ja, daar zal de heer Van Malen het mee moeten doen.

[3:48:45] De heer Boas.

[3:48:47] Een vraag, want ik wacht ook eerder even op dit antwoord.

[3:48:49] Want wat gaat de staatssecretaris dan in de stand van zaken defensie eigenlijk weergeven?

[3:48:55] Het grote voorkeur van prozen zijn, is dat u bijvoorbeeld gaat aangeven in de Stand van Zaken Defensie, dit zijn de hoeveelheid sancties die opgelegd zijn binnen de organisatie, want we hebben een zero tolerance beleid en zo vaak is er ingegrepen.

[3:49:07] Dat zijn cijfers die wij graag zouden willen zien.

[3:49:18] Voorzitter, ik kom er even in de tweede termijn op terug.

[3:49:20] Want ik kan wel zeggen dat ik dit wil delen, maar ik weet niet of het zomaar mag qua AVG.

[3:49:25] Dus daar kom ik in de Tweede Termijn even op terug Dan zie ik nog een interruptie van mevrouw Nanninga.

[3:49:33] Ja, dank voorzitter.

[3:49:35] Een inclusiebelevingsonderzoek, dat zal de Russen leren.

[3:49:39] Daar zullen ze van schrikken, voorzitten.

[3:49:41] Maar goed, daar ging mijn vraag niet over.

[3:49:43] Ik had nog een vraag openstaan, of eigenlijk had ik om een toezegging gevraagd, dat dat 30% vrouwenquotum beleidt.

[3:49:52] Daar zijn we al niet zo voor, maar goed, als dat er dan is...

[3:49:56] Of de staatssecretaris wil toezeggen dat er geen concessies worden gedaan aan toelatingseisen, fitheidsnormen, trainingen, de snelheid van promoties, etc.

[3:50:07] Dat er absoluut niet die normen worden verlaagd, afgezwakt of vrouwen een versneld traject krijgen, een voorkeursbehandeling.

[3:50:15] Dat op geen enkel punt aan de orde is om tot die 30% te komen.

[3:50:26] Ja, voorzitter.

[3:50:28] Dat kan ik... Kijk, het is inderdaad zo.

[3:50:29] Wij doen geen concessies aan keuringen of sportijzen of wat.

[3:50:34] Uiteindelijk gaat het ook om de veiligheid.

[3:50:35] Niet alleen van de collega's, maar ook van de mensen zelf waar het over gaat.

[3:50:39] Dus daar zullen wij geen concussies op doen.

[3:50:42] Wat wij vooral promoten is... Of wat wij zien bijvoorbeeld is dat de uitval...

[3:50:47] Bijvoorbeeld bij vrouwen vaak kwam omdat ze uitrusting had die gewoon niet aansloot op het lichaam.

[3:50:53] Met als gevolg blessures enzovoort.

[3:50:57] En wij zien gewoon dat daar echt heel veel winst te behalen is.

[3:50:59] En ook al winst wordt behaald op dit moment.

[3:51:01] Dus daar ligt onze focus.

[3:51:05] Dank u wel.

[3:51:06] Een vervolgvraag?

[3:51:11] Ik hoorde niet echt een ja of een nee, voorzitter.

[3:51:15] Helemaal redelijk, dat vrouwen natuurlijk gewoon de goede spullen krijgen, daar zijn we het helemaal mee eens.

[3:51:19] Daar gaat het ook helemaal niet om.

[3:51:20] Mijn vraag is heel expliciet en heel duidelijk een toezegging dat er geen...

[3:51:25] een verlaging is van normen, geen versnelling van procedures, geen voorkeursbeleid bij sollicitaties voor vrouwen.

[3:51:34] Punt.

[3:51:35] Kan de staatssecretaris dat toezeggen?

[3:51:37] Ja of nee?

[3:51:55] Nee, kijk, laat maar gewoon helder zijn.

[3:51:58] Wij doen er alles aan om het aantal vrouwen naar binnen te halen.

[3:52:03] Om ze hier te behouden.

[3:52:04] Daar zitten voor ons de grootste...

[3:52:08] grootste risico's op dit moment, of daar is de grootste uitstroom door, of de grootse drempel.

[3:52:13] Wij doen geen concessies, korte hoekjes afsnijden, omdat je vrouw bent.

[3:52:22] Uiteindelijk is het gewoon, je moet wel de hele route doorlopen die iedereen moet doorloten, alleen we zien dat er bovengemiddeld veel vrouwen uitvielen in het verleden, of überhaupt niet binnenkwamen omdat de voorwaarden niet op orde waren.

[3:52:32] Dus dat is hoe wij dat nu insteken.

[3:52:39] Mevrouw Jachtenberg.

[3:52:40] Ja, dank voorzitter.

[3:52:42] Ik had nog een aantal vragen die denk ik in het blokje diversiteit hingen en natuurlijk het hele actieplan wat was overhandigd.

[3:52:47] Maar we willen van de tijd denk ik dat het eigenlijk makkelijker is om te vragen of de staatssecretaris wellicht kan toezeggen in een brief terug te komen op de punten uit het actie plan en hoe dat overgenomen kan gaan worden.

[3:52:59] Voorzitter, excuus.

[3:53:00] Dat had ik in mijn inleiding meteen moeten zeggen.

[3:53:02] Heel veel dank voor het actieplan.

[3:53:05] Wij komen in een brief voor de begroting terug met een aantal punten.

[3:53:10] De generaal-major, die actie is al ingevuld.

[3:53:13] We hebben inderdaad één iemand die verantwoordelijk is hiervoor.

[3:53:16] Luistert ook mee.

[3:53:19] Maar de andere punten zullen wij op terugkomen voor het begrotingsdebat.

[3:53:22] Dus dat is denk ik ook goed om te doen.

[3:53:25] Dan ga ik door op het blokje derving.

[3:53:30] En dat is de allereerste vraag van de heer De Groot van de VVD.

[3:53:33] Hoe groot is het verwachte tekort van de schaarse functies... en welke maatregelen gaat dat tekort verkleinen?

[3:53:40] En dat zijn inderdaad de punten waar ik net al over zei.

[3:53:42] Dat gaat allemaal om technische zorg.

[3:53:45] De toekomstige omvang van de schearse is op hoofdlijnen bekend... en is vergelijkbaar met het tekort op de arbeidsmarkt.

[3:53:50] Het tekort te verkleiden door meer naar vaardigheden en aanleg te kijken... dan naar de vereiste diploma's.

[3:53:56] En dit werkt...

[3:53:57] Ook aantoonbaar, en we doen dat onder andere met BBL-trajecten op het VMBO.

[3:54:04] En we anticiperen ook op schaarsen door nieuwe instroom- en doorstroomvarianten, zoals Defensity College en samenwerkingsverbanden met bedrijven.

[3:54:13] Vrij recent hebben we er een gesloten met de KLM, waar we niet alleen piloten uitwisselen, maar ook monteurs.

[3:54:20] Voor onze vliegtuigen, zodat je uiteindelijk de schaarse capaciteit die in onze samenleving is, dat je die dubbel kan gebruiken.

[3:54:28] En daar, dat hebben we nu een paar bedrijven, dat staan gelukkig heel veel bedrijfen ook op de deur te kloppen, maar daar is echt nog wel een hele grote slag in te maken.

[3:54:37] Daarbij zetten we natuurlijk ook in op betere arbeidsvoorwaarden.

[3:54:41] We hebben net afgelopen zomer nieuwe arbeidsvolwaarden bereikt samen met de vakbonden.

[3:54:46] Dat gaat overigens niet alleen over financieel, een marktcomfortsalaris... maar ook meer flexibiliteit met het gezin, meer mogelijkheden tot thuiswerken... aanstellingspremies of arbeidsmarkttoelagen... die we ook specifiek zouden kunnen inzetten op schaarse capaciteiten.

[3:55:04] Dus er is nu veel in place om...

[3:55:06] Die schaas aan te pakken.

[3:55:08] Maar het is geen walk in the park.

[3:55:10] Omdat wat wij doen zien we natuurlijk ook dat veel bedrijven doen.

[3:55:13] Dus wat we nu vooral moeten doen is dat we niet gaan concurreren met het bedrijfsleven.

[3:55:17] Maar gewoon slimme combinaties gaan maken.

[3:55:19] En daar zijn we nu op dit moment mee bezig.

[3:55:23] De heer De Groot vroeg ook hoeveel deelnemers blijven na afloop van een 10 jaar of de NWT aangehaakt.

[3:55:30] Bij het dien jaar blijft 46% als beroepsmilitair en 14% als reservist.

[3:55:37] En bij de NWT blijft 91% als reservoir.

[3:55:40] Dus dat zijn denk ik heel hoopvolle percentages.

[3:55:44] Tegelijkertijd, dit is ongeveer, bij de MWT zijn we net begonnen, 10 jaar net iets langer.

[3:55:49] Dus om een echte trend te kunnen zien, zullen we het langer moeten zien.

[3:55:52] Maar dit is wel veelbelovend.

[3:55:54] De heer De Groot stelt ook een vraag over welke rol kunnen schoolstages spelen in het wekken van voldoende belangstelling voor Defensie.

[3:56:01] Nou ja, daar zien we inderdaad een grote toegevoegde waarde.

[3:56:05] Voor een groot deel faciliteren we dit ook al.

[3:56:07] Sinds 2025 hebben wij als Defensi een centraal Defensiestagebureau.

[3:56:13] En op dit moment lopen er gemiddeld rond de duizend studenten op jaarbasis stage.

[3:56:17] En dat gaat over zowel...

[3:56:19] NBO, HBO als WO.

[3:56:21] En we willen uiteindelijk richting 2027 groeien naar 2400 stageplekken.

[3:56:27] Dat is vrij ambitieus, zult u begrijpen.

[3:56:29] Omdat natuurlijk de stagiaires ook de nodige begeleiding nodig hebben.

[3:56:32] En dit is een van de vele dingen die wij moeten gaan doen.

[3:56:35] Maar ook omdat wij gewoon zien dat dit uiteindenlijk om de interesse in Defensie te wekken, ook bij een nieuwe generatie, is dit een hele zinvolle.

[3:56:43] Dus goed punt.

[3:56:45] Dan mevrouw Jachtenberg, wat is de voortgang van de motie Jachtenbergen betreft de vaardigheden in plaats van diploma's?

[3:56:54] Ik heb hem al een paar keer genoemd.

[3:56:56] Daar zijn we op dit moment inderdaad ook mee bezig met de uitvoering van uw motie.

[3:57:02] En dan vooral op de schaatscategorieën techniek, zorg en logistiek.

[3:57:07] Daar staan we op het moment die manier van beoordelen van mensen aan het binnenhalen.

[3:57:16] Dan mevrouw Nanninga.

[3:57:22] Hoe kan het dat een groot deel van de groei uit burgermedewerkers bestaat?

[3:57:27] Sterker nog, u zit zelfs boven de norm.

[3:57:31] Dat is inderdaad een terechte constatering.

[3:57:33] Ik zou er allereerst wel bij moeten zeggen dat we...

[3:57:36] We zien in de toekomst een grote afname van burgerpersoneel.

[3:57:40] Dat komt doordat er veel mensen met pensioen gaan.

[3:57:43] Dus we proberen daarop voor te bereiden zodat je niet zometeen een gat hebt.

[3:57:48] We zien ook dat bepaalde militaire functies nu door burgers worden vervuld.

[3:57:54] En ik denk goed, want ik hoorde de zorg van mevrouw Nanninga erover...

[3:57:58] Dat gaat over uiteraard geen gevechtsfuncties.

[3:58:03] Dat gaat vooral over de staf- en de beleidsfunctie.

[3:58:07] Sterker nog, wij zien onder andere, dat is één van de lessen uit Oekraïne... dat voor bepaalde processen die we vroeger altijd door een militair lieten doen... dat het soms handiger is dat je er een slimme ingenieur of een bedrijfseconom opzet.

[3:58:21] Zeker als het gaat bijvoorbeeld over de opschaling defensieindustrie...

[3:58:24] Is het juist wel eens goed als je een burger naar binnen haalt omdat hij net iets meer ondernemend denkt of wat dan ook.

[3:58:32] Dus ik snap de zorg, maar soms is dat ook wel eens iets positiefs.

[3:58:37] Maar het is wel een punt van aandacht.

[3:58:42] Dan de heer Boon.

[3:58:44] Waarom wordt er voor functie met tekorten niet een tekenbonus gehanteerd?

[3:58:48] Om de vervulling van een schaarse functie stimuleren we Defensie meerdere instrumenten.

[3:58:56] De aanstellingpremie heeft als doel lastig te werven groepen met financiële prikken te bewegen om juist bij Defensies te komen.

[3:59:02] Na de dienplicht kan de vervolling van de schaarsfunctie worden gestimuleerd met een bindingspremie.

[3:59:07] En wij kijken ook jaarlijks welke functies dit van toepassing is.

[3:59:10] Dus in zekere zin doen we het nu al.

[3:59:16] Dan mevrouw Nanninga, wat is de wachttijd tussen keuring, aanstelling en opleiding?

[3:59:20] De tijd van de keuring plaatsen verschilt per functie en kandidaat.

[3:59:25] Maar over het algemene moet het hebben over enkele maanden.

[3:59:29] Het is echt afhankelijk welk moment van het jaar...

[3:59:34] U kunt zich voorstellen dat misschien september wat drukker is omdat veel jongeren dan hun schooljaar hebben gehad en dan gaan beginnen.

[3:59:41] En dat het midden in het jaar als je aanmeldt net iets anders is.

[3:59:44] Maar dat is echt dus afhankelijk wanneer de sollicitant, wanneers die net solliciteert.

[3:59:49] Maar op dit moment is het enkele maanden en we proberen dat uiteraard zo kort mogelijk te doen.

[3:59:55] Omdat ik ook moet zeggen, natuurlijk, en dat krijgt ook allemaal die signalen, dat ook als

[4:00:00] Dat mensen zich aanmelden en dat het soms heel lang duurt voordat er een reactie komt, daar zit een grote verbetering in.

[4:00:05] Maar dat heeft gewoon simpelweg mee te maken dat we heel veel aanmeldingen krijgen, wat overigens weer positief is.

[4:00:12] Hoe groot is de uitstroom tijdens deze wachttijd?

[4:00:15] Ook van mevrouw Nanninga.

[4:00:17] De uitstrom tijdens de wacht tijd tussen de keuring en de plaatsing is voor een beroeps ongeveer 2% van de instroom.

[4:00:25] Dit zijn uitstelbare militairen die zich uiteindelijk dus niet melden voor de stad van de opleiding.

[4:00:31] Vooral bij de lange duur tussen de keuring en de start van de opleiding treedt dit helaas op.

[4:00:37] Om de tijd tussen dekeuring en opkomst zo klein mogelijk te houden, wordt de frequentie van de initiële opleidingen vergroot of starten militairen al vooruitlopend op start van een initiëele opleinding, de zogenoemde vooropkomst.

[4:00:48] En waar moet je dan aan denken?

[4:00:49] Je spullen ophalen bij het KPU bedrijf, schoenen aanmeten, alternatieve handelingen.

[4:00:55] Eigenlijk al het voorwerk dat je dat al helemaal aan het begin doet.

[4:01:01] Dan de heer Boon, eigenlijk het verlengde daarvan.

[4:01:06] Wat is op dit moment de grootste uitstroom en waarom vertrekken mensen?

[4:01:09] Is de werkdruk te hoog?

[4:01:11] Dat houden we redelijk nauwgezet in kaart.

[4:01:13] Wat zijn de redenen dat mensen helaas de dienst verlaten?

[4:01:19] 20% geeft inderdaad aan dat de werkduk...

[4:01:24] De vertrekreden is, voor militair is dat 19%, voor burgers is dat 25%.

[4:01:30] En het gaat dan vooral om de wisselende werkdruk, dus het zogenoemde hollen en stilstaan.

[4:01:35] Ik denk dat elke militair dat wel herkent, dat het veel wachten is.

[4:01:38] Maar dat is dus niet helemaal anders.

[4:01:41] De top drie vertrekreden voor beroepsmilitairen is toch de combinatie tussen werk, reistijd en thuis.

[4:01:48] De wijze waarop de organisatie wordt bestuurd, de inhoud van de functie.

[4:01:51] En de top drie van de vertrekenreden van de burgers is de inhout van defunctie, de wijze waardoop deorganisatie wordtbestuurd en de combinatietussen werk,reistijd,thuis.

[4:02:00] Het is interessant, mevrouw Tenhove vroeg net over

[4:02:06] kan je niet meer mensen uit een randstad bij Defensie terecht krijgen... omdat soms de afstand naar een kazerne voor randstedelingen best ver is.

[4:02:15] Dat herken ik inderdaad.

[4:02:16] En dat is ook een van de redenen dat we onder andere naar Zeewolde kijken... dat dat op de rand van de rANDstad en de rest van Nederland ligt.

[4:02:22] Dat heeft onder andere ook daarmee te maken.

[4:02:29] Dus daar wordt wel actief naar gekeken en we hebben ook vrij recent... is er een eenheid, ik ben even kwijt welke dat ook weer was...

[4:02:37] Een 45e Panzerinfanterie kwam uit Havelten naar Soesterberg.

[4:02:49] En een van de redenen was weer terug op de plek waar we voor een deel van de eenheid beter bereikbaar zijn.

[4:02:55] Dus daar wordt ook echt gekeken hoe kun je dat beter vragen.

[4:03:00] Marinierskazerne niet te vergeten, maar dat is een ander verhaal weer.

[4:03:03] Welke invloed heeft onbemende systemen op het opbouwen aantal van de beoogde groei van de krijgsmacht?

[4:03:12] Mevrouw Nanninga vroeg dat.

[4:03:14] Ik denk dat het goed is dat we onbementele systemen niet één op één tegenover mensen zetten.

[4:03:21] Allereerst omdat deze systemen ook bestuurd moeten worden door mensen.

[4:03:26] Dus de functie van de militair zal misschien anders worden, maar het is niet zo dat een militair verdwijnt.

[4:03:33] Sterker nog, omdat het een combinatie gaat zijn tussen gewoon mensen en onbemenssystemen... ...en de manier van optreden complexer wordt, is juist de verwachting dat we dus juist meer mensen nodig hebben.

[4:03:46] Dus het is niet zozeer een vervanging, maar gewoon een andere verschuiving van de inzet, wat je vooral ziet.

[4:03:52] En daar zeg ik er ook meteen bij, de normale infanteriesoldaat, die zal je altijd blijven behouden.

[4:03:59] Alleen de manie van optereden zal anders worden.

[4:04:03] Dan de heer Bolhuis over is er voldoende interesse van jongeren voor defensie.

[4:04:12] Er is voldeende interresse van jongen voor defensies, maar de opschaling gaat niet snel genoeg.

[4:04:16] Ondertussen zijn de wachttijden langer.

[4:04:17] Op het moment dat ze daadwerkelijk in dienst willen treden, is soms de interesse alweer afgenomen.

[4:04:23] Voor beroep zijn de de wachten inmiddels een stuk korter.

[4:04:26] Er wordt ook vaker met initiële opleiding gestart, waardoor de wachttijd op die dienst ook korter is.

[4:04:32] Tevens start de kandidaat in enkele functiegroepen voordat de initiëele opleinding aanvangt.

[4:04:37] En ook hierdoor is de wakttijd zo kort mogelijk gehouden.

[4:04:42] Tegelijkertijd kan ik wel herkennen dat inderdaad voor bepaalde opleidingen het animo ontzettend hoog is.

[4:04:49] Dat soms veel mensen ook heel erg ver van tevoren solliciteren.

[4:04:56] Dus soms nog in bezig met de studie zijn en als solliciteerder voor hun vervolg.

[4:05:00] Wat we overigens toejuichen, want dan hebben wij ook beter beeld van wat er aan gaat komen.

[4:05:04] Maar het geeft soms wel wat stekend beeld dat er heel veel ruimte zit tussen de wachttijd en dat de jongeren daar het werk op kunnen komen.

[4:05:12] Het is wel zo dat we heel veel aanmeldingen krijgen dan we op dit moment aankunnen.

[4:05:16] Dus we moeten daar ook

[4:05:18] Soms in differentiëren.

[4:05:20] Maar daar heb ik het met de heer De Groot ook over de stappen en de verbeteringen ook al gehad.

[4:05:29] Oh, mevrouw Tenhove van DNA.

[4:05:32] DNA toch?

[4:05:34] Ja.

[4:05:36] Oh sorry.

[4:05:37] Alias DNA.

[4:05:40] Ik ben een beetje verkouden, dus u zal misschien wel denken wat heeft die gekke stem inmiddels.

[4:05:43] Maar dat klopt, ik adem alleen maar onder mijn mond.

[4:05:46] Maar dan hou ik het nog even bij Groep Markenstouw, maar dan hebben we al vast geoefend.

[4:05:51] Mevrouw Terhove maakte inderdaad een opmerking over dat kazernes soms te ver afliggen van het westen, wat u noemde.

[4:05:59] En dat dat demotiverend kan werken.

[4:06:03] Daarom hebben we inderduid in het Nationaal Programma Ruimte voor Defensie ook expliciet gekeken naar bereikbaarheid over heel Nederland heen.

[4:06:08] Ik denk dat Zeewolde daar een goed voorbeeld van is.

[4:06:12] Het grappige is dat je bijvoorbeeld ziet dat het Mariniers Opleidingscentrum in Rotterdam weer een hele andere groep jongeren heeft die daar binnenkomen die eigenlijk veel meer zou willen benutten, maar dat nog onvoldoende gebeurt omdat andere krijgselonderdelen te ver weg zitten.

[4:06:30] Wij zijn van mening dat we met het Nationaal Programma Ruimte voor Defensie daar behoorlijke stappen in gaan zetten.

[4:06:38] Dan had mevrouw Tenhove ook nog een vraag over de wachttijden na selectie.

[4:06:46] Ja, die zijn er.

[4:06:46] Ze zijn wel structureel fors teruggedrongen, maar ze zijn er nog steeds.

[4:06:49] En de schaalbaarheid, dat blijft gewoon een uitdaging als het gaat over opleidingscapaciteit, keuringscapacity.

[4:06:57] Mensen ook behuizen.

[4:06:59] Maar we zetten hier echt wel serieuze stappen.

[4:07:02] Een klein voorbeeldje.

[4:07:03] Ik was twee weken geleden bij de Dongen in Brabant.

[4:07:09] En daar werd een complex geopend voor 235 kadetten.

[4:07:15] En toen ik dat opende, dat was op een vrijdag, die maandag zouden ze binnenkomen.

[4:07:20] Drieënhalve maand geleden was er nog helemaal niks.

[4:07:22] Dus drieënhaleve maanden geleden werd er een legering geopend voor 235 kadetten.

[4:07:26] Ik zie dat de greveer zegt opschieten, dus ik ga door.

[4:07:31] Dank u wel, staatssecretaris.

[4:07:33] Als je iemand tevreden moet houden is het Tim.

[4:07:38] Oké, dan gaan we door naar kopje opleiding en ontwikkeling.

[4:07:43] Hoe afhankelijk wil Defensie zijn van externe opleidingscapaciteit?

[4:07:46] Dat is de vraag van de heer Boon.

[4:07:50] Ons uitgangspunt is op dit moment civiel tenzij.

[4:07:56] En dat is niet een keuze uit luxe.

[4:08:01] Dat is omdat we op dit gegeven moment door een flessenhals moeten.

[4:08:04] Het is inderdaad waar wat de heere Boon zegt, dat we een gevolg van 30 jaar bezuinigen.

[4:08:11] Is dat we heel veel kader zijn kwijtgeraakt.

[4:08:15] Dat we nu heel hard aan het groeien zijn.

[4:08:17] Dat je dat kader wat we hebben niet wil overbelasten.

[4:08:20] Want dan raak je nog meer mensen kwijts en maak je het probleem groter.

[4:08:24] We moeten gebruik maken van externe opleidingscapaciteit.

[4:08:29] Wat het positieve daaraan is, is dat we op die manier heel veel kennis en ervaring willen mobiliseren die de Defensie de afgelopen jaren juist kwijt was geraakt.

[4:08:37] Dus je ziet oude stationmajoors die niet meer terugkomen in de dienst, wat natuurlijk altijd mag, maar dan als externe inhuur wel weer terugkoren.

[4:08:46] Uiteindelijk is het goed dat ongeveer 10% van de totale opleidingscapaciteit extern wordt ingehuurd.

[4:08:52] Dat vinden wij acceptabel.

[4:08:54] En wij zullen ook in het hele principe van de whole of society approach, en ik geloof de heer Maas had het over dat schillen model.

[4:09:03] Dus je hebt dat schille met bijvoorbeeld chauffeurs of noem maar op.

[4:09:06] Je zou de externe opleidingscapaciteit ook daaronder kunnen beschouwen.

[4:09:11] En uiteindelijk willen we natuurlijk in de toekomst veel meer eigen kader hebben.

[4:09:16] Maar ja, we moeten door die flessenhals heen.

[4:09:18] We moeten eerst die mensen ook weer zelf opleiden.

[4:09:24] Dan de heer Boon ook is de staatssecretaris bereid om grensbewaking standaard onderdeel te maken van de opleiding.

[4:09:33] Grensbewaging is de wettige taak van de Kamar die niet bij de andere krijgsmogdelen ligt.

[4:09:38] De Kamar wordt daarvoor opgeleid.

[4:09:40] En de focus van de initiële opleiding ligt voor het opleiden van de eerste hoofdtaak.

[4:09:43] Ja, grensbewaking hoort wat ons betreft niet standaard bij de defensieonderdelen.

[4:09:48] Plus, ik weet dat de heer Boon groot pleit bezorgen is van, ja, de opleidingen juist niet verkorten.

[4:09:54] Dan moeten we er vooral niet meer dingen bij gaan doen, want dan loopt het helemaal spaak.

[4:10:00] Waar nodig is Defensie natuurlijk altijd bereid om ondersteuning te geven aan de civiele autoriteiten als het nodig is.

[4:10:07] Maar als het gaat over grensbewaking is dat niet de primaire taak van de krijgsmacht.

[4:10:17] Dan had de heer Van Landschot het over... ter beschikking stellen van oeverterreinen en lesruimtes.

[4:10:25] Zou het niet mooi zijn als de overheid ook een bijdrage zou leveren... door in de natuur te beschikken te stellen van... oevertreinen en lessruimte van defensie?

[4:10:33] Zeker, ik sta er ook positief tegenover.

[4:10:36] Ik denk dat het ook mooi is als je als krijgers mag laten zien... dat je niet alleen bijdraagt aan veiligheid... maar een bredere maatschappelijke rol pakt...

[4:10:43] Ik zeg er wel even bij, we hebben nog wel de wet markt en overheid.

[4:10:48] Maar goed, u bent de wetgevende hier.

[4:10:51] Die beperkt ons ook daar wel in.

[4:10:53] Gewoon heel simpel.

[4:10:55] Als wij een ruimte aanbieden als Defensie, wat prima is.

[4:10:59] En mits het beveiligingstechnisch kan enzovoort.

[4:11:02] Maar stel je hebt ook een zalencentrum in de buurt.

[4:11:05] Dan kan je zeggen wij concurreren met het zalencentrum en dat is oneerlijke concurrentie.

[4:11:09] Dus er zijn ook wel beperkingen om dit te doen.

[4:11:12] Los van de beveiligingsbeperkingen, maar op zich staan we hier wel voor open.

[4:11:20] Maar het is minder makkelijk gezegd dan gedaan.

[4:11:24] Een interruptie van de heer Van Lonschot.

[4:11:26] Dank voorzitter en als oud-wethouder in Eindhoven ken ik ook de wetmarkt en overheid en staatssecretaris en ik delen het beeld dat dit soort wetten ook vaak gebruikt worden door juristen helaas om eindeloos veel zand in de motor te strooien.

[4:11:41] En daarom vraag ik aan de staatssecretaris of hij kan toezeggen om, we gaan natuurlijk nog met meerdere collega's een motie hierover indienen, om bij de uitwerking van die motie al dit jaar ook aan te geven hoe dit binnen de wet markt en overheid wel mogelijk is om binnen het landsbelang en het veiligheidsbelang wel gratis te kunnen verschaffen aan initiatieven als de burgerreserve.

[4:12:06] En ik verwacht daar ook, zeg ik...

[4:12:08] Een meewerkende houding van juristen en niet het klassieke er is een risico, we kunnen het niet uitsluiten.

[4:12:14] En vervolgens blijft het vier maanden ronddolen ambtelijk.

[4:12:17] Dank u wel.

[4:12:18] Ja, voorzitter, dat kan ik toezeggen.

[4:12:23] Dan naar mevrouw Nanninga.

[4:12:27] Hoe staat het nu met de opleidingsketen?

[4:12:29] Is er sinds april al verbetering?

[4:12:33] Ja.

[4:12:34] Ik heb er net al een paar genoemd.

[4:12:35] Gewoon heel simpel, praktisch.

[4:12:37] Legering wordt nu als de brandweer...

[4:12:39] De donger noem ik net.

[4:12:40] Binnenkort leveren we een legeringsgebouw op in Leeuwarden.

[4:12:44] Ergens begin december.

[4:12:46] Dat maakt het mogelijk om meer mensen...

[4:12:48] om meer mensen te laten slapen.

[4:12:54] Maar we zijn ook bezig met een digitaal leerplatform... waardoor het onderwijs een stuk digitaler, modulairder wordt, slimmer enzovoort.

[4:13:01] En zo zijn er dus eigenlijk wel heel veel stappen die we aan het zetten zijn... om die opleidingsketen eigenlijk slimmer te maken.

[4:13:07] Omdat we gewoon zien dat dat een stuk efficiënter kan.

[4:13:10] Dus dat zijn we zeker aan het doen.

[4:13:13] En dat is iets wat denk ik nooit helemaal af is, maar...

[4:13:17] Er wordt nu wel snelheid gemaakt omdat we gewoon zien dat die opleidingen soms iets inefficiënt zijn.

[4:13:23] En in het verlengde daarvan vroeg de heer Boon over de AMO van tien weken.

[4:13:28] En zien we extra uitval?

[4:13:31] Nee, we zien op dit moment geen extra uit val bij de AMo.

[4:13:35] Het opleidingsrendement is 81,4 procent.

[4:13:38] En ons streven is minimaal 80 procent.

[4:13:41] Dus dat zit aan de veilige kant.

[4:13:45] Nee, dat is het antwoord.

[4:13:50] Dan de heer Boon.

[4:13:52] Waarom denkt, weet Defensie dat tien weken basisopleiding voldoende is... en dat Defensië ook zonder onder druk te staan opleiding ingekort?

[4:14:01] De kwalificatie-eisen blijven van kracht.

[4:14:03] En dit is natuurlijk een debat dat ik vaker met de heere Boon heb gehad.

[4:14:08] Dus er zijn elementen die in de basisopleinding thuis zitten.

[4:14:14] En we hebben een aantal...

[4:14:17] Modules van de opleiding verplaatsen de eenheden.

[4:14:21] Omdat we van mening zijn dat we daardoor sneller kunnen versnellen en meer mensen kunnen opleiden.

[4:14:27] Ik ontken niet dat dit natuurlijk op de een heden weer een grotere druk geeft.

[4:14:31] Maar dit is dezelfde flessenhals waar we doorheen moeten.

[4:14:34] om zo snel mogelijk massa te creëren en daarna vanuit die massa weer een nieuw opleidingskader op te leiden.

[4:14:41] Overigens is het ook wel goed om te weten dat we dus niet alle opleidingen verkorten.

[4:14:46] We kijken gewoon praktisch naar welke opleindingen zijn goed, welke kunnen korter, efficiënter en beter.

[4:14:51] En sommige opledingen worden zelfs verlengd omdat we zien dat de vraagstukken waar de militairen mee te maken gaan krijgen complexer worden.

[4:14:59] En dat zien we onder andere bij de luchtmacht of de luchten- en ruimtestrijdkrachten moet ik zeggen.

[4:15:04] Daar zien we een aantal opleidingen die langer zijn geworden.

[4:15:08] Dus het gaat wel degelijk twee kanten op.

[4:15:11] Voorzitter, dat brengt mij bij het kopje reservisten.

[4:15:18] Heer Boon, hoeveel van de aanstaande reservisten zijn echt inzetbaar bij de eenheden?

[4:15:24] Wordt er bij de plaatsing van de reservisten voldoende gekeken naar ervaring, kennis en ambitie?

[4:15:28] En kijkt Defensie ook naar wat reservisten zelf willen doen aan werkzaamheden...

[4:15:32] Alle militairen ontvangen een start- en functieopleiding.

[4:15:37] Dat geldt ook voor reservisten.

[4:15:39] Zij krijgen een algemene reservistenmilitaire opleiding.

[4:15:43] Doordat reservisten goed opgeleid zijn, kunnen ze ook meteen bij hun eenheden worden ingezet.

[4:15:47] Reservisten solliciteren op een functies waarbij wordt geselecteerd op basis van relevante kennis en ervaring.

[4:15:53] Dus iemand, een reservist met specifieke deskundigheid.

[4:15:58] Ik noem maar wat.

[4:15:58] Ik was van de week bij ING.

[4:16:00] Daar zitten reservisten die heel erg goed zijn in het cyberdomein.

[4:16:04] Over het algemeen solliciteren ze dan op een functie... die bij Defensie in het cybedomein zit.

[4:16:09] Of...

[4:16:10] De reservist zegt zelf nou ik vind het verschrikkelijk.

[4:16:13] Ik vind het heel leuk om bij ING in een Excel sheet te zitten.

[4:16:17] Maar ik wil eigenlijk het liefst in het weekend in het groen bij bewaken en beveiligen.

[4:16:23] Dat gebeurt ook.

[4:16:25] Dan kan dat.

[4:16:26] Dus je ziet daar wel uitwisseling in.

[4:16:28] Maar daar heeft de reservist ook best wat invloed op.

[4:16:33] Waarom stoppen de reservisten?

[4:16:35] Wordt dat onderzocht en wat doet Defensie als reactie erop?

[4:16:38] Ook de vraag van de heer Boon.

[4:16:41] De belangrijkste vertrekreden voor reservisten is toch de balans tussen je civiele loopbaan en je reservistenloopbaan.

[4:16:53] Maar ook de verschuiving van de hoofdtaken, de focus daarop.

[4:16:59] Wij monitoren doorlopend de vertrekredenen en kijken ook hoe kunnen we dit verbeteren.

[4:17:06] Wij zetten hier ook wel denk ik goede stappen in.

[4:17:08] Ik denk dat arbeidsvoorwaarden overeenkomst met de vakbonden daar ook wel iets aan de handvatten heeft gegeven om meer tegemoet te komen van de positie van reservist.

[4:17:18] Onder andere zijn we natuurlijk met SZW nog bezig.

[4:17:21] Ik weet niet meer wie die vraag precies stelde over de rechtspositie van de reservisten.

[4:17:25] Het reservist om niet te verbeteren, daar zijn we ook op dit moment mee bezig.

[4:17:31] Een van de vertrekredenen kan daar ook mee worden weggehaald.

[4:17:34] Alleen dat tempo ligt een beetje bij onder andere bij SZW en we moeten het ook op een ordentelijke manier doen.

[4:17:40] Dus dat gaat wel even duren die wetswijziging.

[4:17:44] Maar we zijn daar wel doorlopend mee bezighouden om dit te verbeteren.

[4:17:49] Dan mevrouw Nanninga, wanneer zijn de reservistenplannen per eenheid gereed en ontvangt de Kamer die plannen?

[4:17:55] De eenheden binnen Defensie hebben de opdracht gekregen hun vredesorganisatie en oorlogsorganisaties in te richten.

[4:18:00] En de plannen moeten niet later dan Q1 2027 gereed zijn.

[4:18:05] En we houden bij het indelen van reservisten in de organisatie rekening met de kenniskunde en ervaring van de reserviste.

[4:18:12] En deze plannen worden zoals u kan voorstellen niet openbaar gedeeld.

[4:18:20] Dan mevrouw Jachtenberg over de toezegging om de rechtspositie van reservisten.

[4:18:27] Eigenlijk het verhaal met SZW wat we op dit moment aan het oplopen zijn.

[4:18:32] We hebben inmiddels een redelijk gezamenlijk beeld wat die knelpunten dan zijn...

[4:18:36] En we werken op dit moment ook verschillende voorstellen uit.

[4:18:39] Dat doen we overigens niet alleen Den Haag, maar dat doe je ook met de sociale partners, met werkgevers.

[4:18:45] En uiteindelijk moet het ook landen in wetgeving die gemaakt moet worden.

[4:18:49] En de ambitie is de invoering vanaf 2029.

[4:18:53] Dat lijkt heel ver weg, dat is het ook.

[4:18:56] Maar een wedstraject met de positie van uw Kamer meenemen...

[4:19:00] Dan schiet het al heel hard op met raad van staat advies.

[4:19:05] Dan zijn we volgend jaar eigenlijk de hele tijd druk met dat wet en dan zullen we daarna gaan behandelen.

[4:19:11] Neem niet weg dat we dus nu nog geen maatregelen nemen, gewoon op praktisch niveau.

[4:19:15] Dat wordt nu ook al uitgelopen.

[4:19:24] Even kijken hoor.

[4:19:25] Dan mevrouw Jachtenberg.

[4:19:27] Wat is de voortgang van de toezegging om de tegemoetkoming voor reservisten te verhogen?

[4:19:30] Zijn er nou concrete stappen opgezet?

[4:19:32] Ja, ik heb in de huidige regeling voor de werkgevers tegemaatkoming inmiddels onderzocht.

[4:19:37] Waarbij ik onder meer heb gekeken naar de werking van de regeling en de ervaring van de werkgivers.

[4:19:42] Op basis daarvan is de regering in concept nu uitgewerkt.

[4:19:45] Daarbij is specifiek gekeke naar zowel de toekenningscriteria als de hoogte van de tegenmoetkoming.

[4:19:50] Zodat er beter aansluit bij de praktijk en de groeiende inzet van de reservisten.

[4:19:54] En het sluit ook bij de bredere inzet van het kabinet aan om werkgevers beter te ondersteunen.

[4:20:00] De conceptregeling wordt op dit moment uitgewerkt en de ambitie is om de eerste helft van 2027 ook ingevoed te hebben.

[4:20:11] En het verlengde daarvan, wat is de voortgang van de motie jachtenwerk over de combinatiebanen?

[4:20:19] Ja, daar heb ik op 23 september, dus dat is een paar dagen geleden even uit mijn hoofd, dus het kan zijn dat we hem gemist hebben, een brief over gestuurd.

[4:20:29] Het gedeelte werkgevers is verder uitgewerkt binnen de bestaande Nederlandse stelsel.

[4:20:34] De motie is niet vertaald naar een nieuw juridisch model, maar naar een structurele samenwerking tussen Defensie, Reservist en de civiele werkgever.

[4:20:42] Met afspraken over beschikbaarheid, opleiding, inzet en verantwoordelijkheid.

[4:20:46] Ik noemde net al even het voorbeeld van KLM, waar wij afgelopen zomer een overeenkomst hebben georganiseerd.

[4:20:50] Waar de werknemers hun civiele baan bijvoorbeeld piloot of monteur behouden.

[4:20:58] En tegelijkertijd een reservistaanstelling krijgen bij Defensie.

[4:21:02] En deze ervaringen bij KLM, die gaan we kijken hoe dat werkt.

[4:21:08] Het is nu te vroeg om te zeggen dat het briljant werkt, want het loopt nog maar twee, drie maanden ongeveer.

[4:21:12] Maar het is redelijk snel tot stand gekomen met KLM.

[4:21:17] En er staan best wel wat partijen naar aanleiding van dit, dat we hier uit zijn gekomen afgelopen zomer.

[4:21:24] Best wel wat partyen die ook invulling geven op schaarse capaciteiten aan de deur te rammelen.

[4:21:30] Omdat ze ook hun maatschappelijke verantwoordelijkheid voelen.

[4:21:33] Dus ook daarin zien we dat het een work in progress is.

[4:21:40] Dan had mevrouw Jachtenberg, maar ik hoorde er meer over, over de nationale zorgreserve.

[4:21:47] Is Defensie bereid succesfactoren achter de nationale zorgreserve te onderzoeken en die te vertalen naar andere sectoren zoals techniek, logistiek, IT?

[4:21:55] En is Defensie bereid met het technische, logistiek en IT sector in gesprek te gaan en dit in lijn van de zorgreserve ook op te zetten.

[4:22:04] Op dit moment voert Defensië al gespreks met verschillende partijen en kijkt ook welke succesfactoren uit dit bestaande model kan worden vertaald.

[4:22:11] Dat past ook helemaal in het vierde scheelprincipe dat de heer Van Landschot even uit mijn hoofd zei.

[4:22:16] De Stichting Extra Samen, die de Nationale Zorgreserve uitvoert, is een van de partijen waarover we in contact zijn.

[4:22:23] En wij verwachten in 2027 een operationeel concept uit te rollen voor de flexibele burgercapaciteit.

[4:22:30] Dit is overigens niet iets wat wij als Defensie alleen doen.

[4:22:32] Dit gaan meerdere ministeries over.

[4:22:36] SW, Binnenlandse Zaken, VWS, noem ze op.

[4:22:40] Dus wij staan hier niet helemaal alleen aan de lat.

[4:22:43] Maar daar zijn we dus op dit moment mee bezig.

[4:22:49] Dan de heer De Groot is inzichtelijk welke resultaten behaald worden door overgang resvis te worden na als actief militair dienst te verlaten hebben.

[4:22:58] Een van de afspraken die we in het AV-akkoord met de sociale partners hebben gemaakt is het lange verbinden van militaire expertise en defensie.

[4:23:06] Militaire expertise is een schaars goed dat over een lange periode wordt opgebouwd.

[4:23:11] Daarom is er een afsprak opgenomen dat de beroepsmilitair die met ontslag op eigen verzoek gaat automatisch wordt aangesteld als reservepersoneel.

[4:23:18] Tenzij de beroepsmilitair in kwestie expliciet daarvan afziet.

[4:23:23] Op dit moment, even kijken, eerste half jaar 2026 hebben 729 beroepsmilitairen defensie verlaten.

[4:23:31] Waarvan er 433 met een heraanstelling binnen 30 dagen.

[4:23:38] Van de 433 zijn er 24 dan met een heraanstelling als beroeps.

[4:23:44] En 22 heraanstellingen als burger.

[4:23:46] En 187 ter heraanstellung als reservist.

[4:23:50] Dus dat is op zich positief.

[4:23:54] En de cijfers zijn ook...

[4:23:57] Deze cijfers zijn voor de automatische aanstelling als reservist na de beroepsaanstelling ook conform de akkoord wat we hebben gesloten met partners.

[4:24:06] En de verwachting is ook dat vanaf 2028 meer reservisten uiteindelijk zullen worden aangesteld.

[4:24:18] En dan had mevrouw Jachtenberg, maar ook de heer Bolhuis.

[4:24:23] Hoe kon dat reservisten zijn die enkele maanden, drie, vier maanden wachten omdat ze uitbetaald worden?

[4:24:29] Ja, helaas bent u niet de enige die dit signaal heeft gekregen.

[4:24:31] Die heb ik ook veelvoudig gekrezen.

[4:24:34] We erkennen inderdaad

[4:24:35] dat er in het verleden behoorlijke vertragingen zijn geweest bij de salarische betaling van reservisten.

[4:24:41] De oorzaak lag met name bij de administratieve verwerking van de opkomsten.

[4:24:44] Voor reservisten die nog niet onder de maandbezondiging vallen, wordt er bijna gewerkt met papieren opkomstlijsten die via verschillende schakels moeten worden verwerkt.

[4:24:53] En als er dan een mutatie na de sluitingsdatum wordt aangeleverd, kan die pas bij de volgende maand worden meegenomen.

[4:24:57] U moet zich voorstellen, je hebt gewoon een papieren formuliertje waar je dan invulde met de pen.

[4:25:02] Super ouwets, dat werd dan ingescand en dat was dan weer onleesbaar, dat kwam weer terug.

[4:25:07] Of er zat weer een handtekening in je opname.

[4:25:09] Hopeloos systeem.

[4:25:12] Voor reservisten met een vast rooster is per 1 juli 2026 de maandverzondiging ingevoerd.

[4:25:17] Daarmee wordt het salaris niet langer achteraf per afzonderlijke opkomst vastgesteld.

[4:25:22] De invoering is goed verlopen.

[4:25:23] Zoals bij iedere nieuwe systematiek zijn er natuurlijk altijd nog aanloop- of verbeterpunten.

[4:25:28] Die worden ook opgepakt.

[4:25:30] Voor de overige reservisten wordt het roostermanagement tool uitgerold.

[4:25:36] Sorry, even mijn strot smeren.

[4:25:43] En daarmee hopen we ook een einde te maken aan de hele papiermolen zoals we dat nu hebben.

[4:25:48] Dat het gewoon digitaal en veel sneller gaat, minder foutgevoelig en de vertraging ook een stuk lager zal zijn.

[4:25:57] Met de invoering van deze maandverzondering en het rooster management tool is eigenlijk de belangrijkste oorzaak van de betalingsachterstanden zijn daarmee weggenomen.

[4:26:10] Ik moest even mijn neus ophalen, excuus.

[4:26:14] Welke beroepsgroepen waar Defensie specifiek naar kijkt worden ingevuld door hybride banen?

[4:26:20] Defensie kijkt bij hybride banen in bijzondere functies en expertisegebieden waar sprake is van schaarste.

[4:26:26] Daar heb ik het net al over gehad.

[4:26:28] Dan hebben we het over het cyberdomein, monteurs, logistiek en de medische functie.

[4:26:36] En als het over hele specialistische expertise gaat, kom ik er op de KLM casus terug.

[4:26:41] Dan gaat het onder andere over luchtmachtvliegers.

[4:26:45] Dan de heer Bolhuis.

[4:26:48] Verlof voor reisvissen kunnen we dat niet.

[4:26:51] Regelen, eerder regelen dan de wetgeving te regelen.

[4:26:53] Hoe kijkt de staatssecretaris tegen verschillen die nu uit de cao's ontstaan?

[4:26:58] Ja, dat is inderdaad, wij zijn samen met SZW lopen dit nu op.

[4:27:02] U heeft hier ook een brief gekregen, daar refereerde u ook aan in de zomer.

[4:27:07] We ambiëren ook om zoveel en zo snel mogelijk verschillende wetgevin gelijktijdig aangepast te krijgen, zodat u het ook als Kamer integraal kan beoordelen.

[4:27:17] Tegelijkertijd, ja, het is een best complexe materie die we ook nauwkeurig moeten doen.

[4:27:24] Dus ik ga er alles aan doen en blijf me er ook op bevragen om dit zo snel mogelijk te doen.

[4:27:28] Dat wil ik ook.

[4:27:29] Maar de verwachting is wel dat het toekomstige stelsel plas vanaf 2029 kan worden ingevoerd als we het hele wetgevingstraject hebben doorlopen.

[4:27:38] Ik zal in de tussentijd individuele afspraken maken.

[4:27:43] En die worden al gemaakt met bedrijven, met sectoren en ook in hun cao's.

[4:27:48] Dat er al wel aanpassingen worden doorgevoed.

[4:27:50] Zodat er in het nieuwe stelsel ook alweer duidelijkheid komt.

[4:27:55] En ondertussen zal ik pushen om te zorgen dat we samen met de SZW dat zo snel mogelijk doen.

[4:27:58] Maar ik wil daar ook verwachtingenmanagement doen.

[4:28:00] Omdat het gewoon best complexe materie is.

[4:28:05] U heeft een interruptie van de heer De Groot.

[4:28:08] En dan denk ik dat het een goed moment is dat de staatssecretaris even op adem kan komen en zijn neus kan snuiten.

[4:28:15] Ook belangrijk.

[4:28:17] Maar nu weet ik natuurlijk niet of hij mijn vragen hoort, dus ik wacht heel even.

[4:28:25] Ik wilde specifiek nog iets vragen over de hybride banen.

[4:28:27] Want er wordt heel veel gesproken over het voorbeeld van KLM.

[4:28:32] Je werkt bij KLM en bent ook reservist.

[4:28:35] Maar het idee van de hybride baan was ook geboren, want de reservist die helpt de staande militaire organisatie natuurlijk.

[4:28:41] Ja, je kan ook gewoon beroepsmilitair zijn en bij KLM werken.

[4:28:44] Dat is nog een net iets andere variant.

[4:28:47] Wat voor voordeel zou dat opleveren als we naar die variant kijken?

[4:28:49] En waarom ik de vraag stel, voorzitter, is dat je wel gelijk een hele groot arsenaal aan gelijk extra beroepsmilitairen, die natuurlijk ook 100% beschikbaar zijn als de situatie daarom vraagt.

[4:29:06] Ja, ik denk dat het altijd goed is om creatieve ideeën te hebben.

[4:29:11] Maar het eerste wat bij mij opspringt is voor welk probleem is dit een oplossing?

[4:29:16] Gewoon omdat ik in feite wil ik altijd beschikking hebben over beroepsmilitairen.

[4:29:22] En is mijn verwachting ook dat, of stel ik niet alleen mijn verwachten, de druk op beroepsmilitairen is nu al best wel groot.

[4:29:28] Omdat ze de gaten dicht moeten lopen en opleidingen in hun eenheden moeten draaien.

[4:29:34] Dus stel, ik zou iemand die weet ik veel waar werkt... en komt er ook binnen als beroepsmilitair, verwacht ik van hem...

[4:29:43] minimaal 100% inzet.

[4:29:46] En als dat niet kan, dan ben je geen beroepsmilitair... maar dan ben jij reservist.

[4:29:50] En ik denk eerlijk gezegd dat we het niet complexer moeten maken... dan wat het nu is.

[4:29:55] Dus ik zou er dan toch voor pleiten om te zeggen... wil jij dienen, maar wil jij ook een civiele baan behouden... dan

[4:30:00] dan reservist.

[4:30:04] En ook daarin kijken wij nu van oké, stel we worden met een ramp of in het ergste geval een oorlog geconfronteerd, dan kan het ook zijn dat jouw civiele baan misschien wel belangrijker is dan die van reservist

[4:30:19] Dus ook daarin zit toch een behoorlijke complexiteit.

[4:30:26] Met dat allemaal in ons achterhoofd zou ik er niet voor zijn om dan te zeggen, je kan ook beroepsmilitair worden.

[4:30:31] Ik denk als je die twee combineert, moet je per definitie reservist zijn.

[4:30:34] Ook omdat we het hele juridische kader, ik had het met de heer Bolhuis over, dat zijn we nu als de brandweer allemaal aan het updaten.

[4:30:40] Maar als we dat hebben gedaan, is dat helder.

[4:30:43] En daar zou ik het niet voor sein om dan nog weer een nieuwe categorie erbij te doen.

[4:30:49] Duidelijk.

[4:30:50] Dank u wel.

[4:30:51] Staatssecretaris, hoe lang denkt u ongeveer nog nodig te hebben?

[4:30:55] Ik kijk alvast even naar de klok.

[4:30:58] Oh, meen je niet?

[4:31:01] Ja, ik heb nu nog het blokje reservisten.

[4:31:05] Oh sorry, reservisten heb ik gehad.

[4:31:06] Ik ging nu het blikje arbeidsvoorwaarden doen.

[4:31:08] Dan heb ik geneeskundig.

[4:31:10] En dan heb ik nog andere belangrijke zaken.

[4:31:12] Die is vrij dik.

[4:31:15] Ja.

[4:31:17] Ik ga gewoon stoïcijns door.

[4:31:18] Dan gaan we nu naar arbeidsvoorwaarden.

[4:31:23] Vrouw Jachtenberg.

[4:31:25] Waarom worden in tegenstander door het Rijk defensiemedewerkers slechts voor 75% doorbetaald tijdens de eerste negen weken van hun ouderschapsverlof?

[4:31:31] Wilt u dit opbrengen richting de vakbonden?

[4:31:34] Nou, bij deze gedaan.

[4:31:38] Het huidige arbeidsvoorwaardenakkoord is een uitkomst van een vrij pittige onderhandeling, kan ik vertellen.

[4:31:47] Ik kan natuurlijk niet alles zeggen wat ik denk.

[4:31:50] Nee, grapje.

[4:31:51] Dat is buitengewoon constructief, maar ook pittig.

[4:31:54] Omdat het natuurlijk ontzettend, het hangt allemaal met elkaar samen.

[4:31:58] En wat er nu ligt is wat ons betreft een heel goed afgewogen geheel met arbeidsvolwaren waar wij denk ik echt ook trots op kunnen zijn.

[4:32:06] Hierin hebben we ook sociale partners maatregelen afgesproken die specifiek de defensiemeterwerkers meer ruimte bieden om het persoonlijk leven beter te kunnen combineren met het werk voor defensie.

[4:32:16] We hebben natuurlijk allemaal de 6,5% plus de 2% gezien.

[4:32:20] Dat gaat er vooral over financieel, maar ook op het gebied van kosten, kinderopvang, mond...

[4:32:26] Mantelzorg, het schrappen van de terugbetalingsplicht bij ouderschapsverlof.

[4:32:32] We hebben echt grote stappen hierop gezet.

[4:32:36] Ik ben altijd bereid om in overleg met vakbonden te kijken wat kunnen we in de tussentijd nog veranderen.

[4:32:41] Dus bij deze zullen we dat doen.

[4:32:46] Ik beloof alleen geen succes op korte termijn, omdat ik gewoon weet hoe complex de onderhandeling is.

[4:32:50] En dat ik denk dat we nu een heel afgeweelde verhaal hebben.

[4:32:54] Maar ik zal het zeker te sprake brengen.

[4:32:57] Dan mevrouw Dobbe en de heer Bolhuis.

[4:33:00] Voor het volgen van een minor bij Defensie krijgt een student 2300 euro.

[4:33:03] Die tegenover onbetaalde stage in het onderwijs.

[4:33:06] Hoe kan de staatssecretaris dit accepteren?

[4:33:11] Ja, ik vind het eigenlijk wel heel mooi.

[4:33:14] Dat je bij Defansie...

[4:33:17] Dat je als student met je minor volwaardig meedraait.

[4:33:24] Ik bedoel, dat moet mevrouw Dobbe toch toejuichen.

[4:33:26] Dat studenten bij Defensie volwaarde serieus worden genomen.

[4:33:30] En omdat we ze serieus nemen, er ook een vergoeding bij staat.

[4:33:35] Dus ik denk dat Defensatie hier het perfecte socialistische ideaal laat zien.

[4:33:40] Mensen belonen voor wat ze doen.

[4:33:42] En daar ben ik trots op.

[4:33:44] Dus zij ontvangen bij deze minor een reguliere militaire salaris.

[4:33:48] Die hoort bij hun aanstelling.

[4:33:51] Dus dat juichen we toe.

[4:33:55] Voorzitter, ik heb wel eens minder erge gevallen van uitlokking gehoord, maar mag ik hier dan wel op reageren?

[4:34:00] Want ik word hier direct aangesproken.

[4:34:02] Nee, dat was uw vraag, maar u bent door de interrupties heen.

[4:34:07] U heeft nog een tweede termijn als we een beetje door de tijd gaan.

[4:34:11] Ik zou graag verder gaan.

[4:34:12] Dan wil ik voor de notulen dat dit niet een voorbeeld is van een soort socialistisch ideaalbeeld, een verre van.

[4:34:17] Zal ik het daar maar bij laten dan?

[4:34:19] Mevrouw Dobbe weet ook dat ze mij altijd een klein beetje met een korreltsje zou willen doen.

[4:34:24] omdat ik er af en toe wel mag plagen.

[4:34:26] Maar ik ben er serieus wel trots op dat we dit hebben gedaan, omdat ik denk dat het een hele goede stap is.

[4:34:31] En we zien ook dat veel jongeren zich aanmelden voor een minor.

[4:34:35] En dat gaat niet om het geld.

[4:34:36] Er zijn er ook heel veel die dit uit intrinsieke motivatie doen, omdat ze gewoon zien dat de wereldsituatie een stuk is verslechterd en dat ze ook graag een rol willen vervullen.

[4:34:47] Dan mevrouw Nanninga, hoe staat het met de motie over de BSB-uitzendvergoeding?

[4:34:52] Op 1 oktober aanstaande wordt de regeling militaire inzet ingevoerd.

[4:34:55] Ook de BSBI-inzet die daarvoor in aanmerking komt, wordt in het vervolg onder diezelfde regeling betaald.

[4:35:01] Een verschil in de rechtspositie wordt met de invoering van de regering militaire zet weggenomen.

[4:35:07] Overigens wil ik wel meteen zeggen dat het aangepaste beleid niet wil zeggen dat de BSB's in de vorige situatie zijn benadeeld.

[4:35:15] Maar het wordt in ieder geval wel rechtgetrokken.

[4:35:19] Dan mevrouw Naringa.

[4:35:22] Hij kent de staatssecretaris de stugge functietoewijzing, bevordering als grootste reden voor de uitstroom.

[4:35:28] Wat doet Defensie hieraan?

[4:35:32] Bij de functie toewijzing wordt het organisatiebelang en het persoonlijke belang zorgvuldig afgewogen.

[4:35:38] In verband met tekorten bij met name specialistische functies kan het organisatiebelang zwaarder wegen.

[4:35:46] Dat is helaas hoe het is.

[4:35:49] Het betreft overigens niet de grootste reden van de uitstroom.

[4:35:52] De grootste is echt de werk-privé-beland of de afstand tot het werk.

[4:35:58] Daar zijn we ook al bezig om daar handen en voeten aan te geven.

[4:36:03] Maar het is inderdaad bij Defensie wel zo, zoals bij elke werkgever... dat je soms werk moet doen waar je iets minder enthousiast van wordt of een functie... dan je misschien van oorsprong wil.

[4:36:13] En dat maakt je volgende functies weer een stuk leuker.

[4:36:17] Dan gaan we naar de heer Boon.

[4:36:21] ziet Defensie dat door het nieuwe AV-akkoord meer militairen willen blijven.

[4:36:26] Ja, kleine nuance erbij.

[4:36:28] Het is natuurlijk wel heel kort, dus het echte effect moeten we nog zien.

[4:36:32] Maar we zien bijvoorbeeld dat het ontslag op eigen verzoek is stabiel, 3%.

[4:36:36] Als we dat afzetten tegenover de rest van de overheid is 5%.

[4:36:39] Over het bedrijfsleven 10%.

[4:36:41] Doen we het eigenlijk best goed.

[4:36:43] En zeker de afgelopen jaren zie je dat de arbeidsvoorwaarden...

[4:36:48] niet meer een van de redenen is om te vertrekken bij Defensie.

[4:36:51] Dus ik denk dat we wel kunnen zeggen dat niet alleen het laatste AV-akkoord, maar ook degene hiervoor de negatieve kant in hebben verbeterd.

[4:37:02] Dan de grote hoeveelheden militairen verwachten staatssecretaris kunnen behouden dankzij het AV- akkoord.

[4:37:08] En dat beroepsmilitairen langer kunnen doorwerken.

[4:37:10] Dat is een maatregel die ook meemotie struis van 50PLUS en met brede steun van de Kamer.

[4:37:19] De maatlegel gaat in vanaf 1 september jongstleden.

[4:37:22] De prognose is, we hebben ongeveer tussen de 640 en 720 militairen die elk jaar met functionele leeftijdsontslag gaan.

[4:37:32] En dat de prognose is dat we tussen de 150 en 170 ongeveer hier nu gebruik van gaan maken.

[4:37:39] Maar goed, het is een klein beetje gissen omdat het voor ons ook nieuw is.

[4:37:42] Maar onder het mom van iedere persoon binnenhouden is er één, is het denk ik een positieve ontwikkeling.

[4:37:50] Dan ga ik naar het blokje geneeskundig.

[4:37:55] Samenwerking met Oekraïne, vraag van mevrouw Jachtenberg.

[4:38:02] Ja, Nederland is een van de medeoprichters van het NAVO Center of Excellence Medisch.

[4:38:09] Dat is gevestigd in Hongarije.

[4:38:11] Nederland heeft ook een permanente presentie daar.

[4:38:14] En daar worden ook de lessons learned elke keer gedaan.

[4:38:17] En ook verder binnen de NAVO geïmplementeerd.

[4:38:20] Ik onderschrijf volkomen het belang dat wij natuurlijk de lessen die in Oekraïne worden geleerd... of het nou gaat over droonsproductie of over de medische keten of wat dan ook... dat we die natuurlijk moeten implementeren.

[4:38:31] Alleen...

[4:38:32] Dat willen wij wel via deze route doen, omdat we Oekraïne niet extra willen belasten met weer een bilateraal kanaal.

[4:38:38] Dus we willen eigenlijk de lijn die er nu is via de NAVO ook zo gebruiken.

[4:38:49] Dan de heer De Groot.

[4:38:50] Wanneer wordt iemand verwezen als militair naar de civiele zorg?

[4:38:54] In het geval als capaciteit of expertise van de militaire geneeskunde niet toereikend is, dan wordt de patiënt doorverwezen naar een civiel ziekenhuis.

[4:39:04] De heer de Groot, welke specifieke zorg en begeleiding is er binnen Defensie voor gynaecologische klachten?

[4:39:09] Militairen hebben bij Defensie initieel toegang tot zorg via de militaire huisarts.

[4:39:14] Hij of zij verwijst het patiënt dan aan een civiele zorgverlener bij gynaecologische klachten.

[4:39:22] In het Universitair Medisch Centrum Utrecht is hiervoor een dedicated gynaekoloog voor Defensatie ook beschikbaar.

[4:39:29] En het verlengde daarvan had de heer De Groot.

[4:39:33] Welke specifieke zorg en begeleiding is er binnen Defensie voor gynaecologische klachten?

[4:39:37] Nee, dat is hetzelfde.

[4:39:39] Excuus.

[4:39:41] Is er in kaart gebracht of vrouwen tegen wachttijden lopen als ze vrouwelijke medische expertise nodig hebben?

[4:39:51] Op dit moment beschikt Defensie niet over gegevens als het gaat over wacht tijden van betreffende vrouwelijk en medisch expertise.

[4:40:03] Defensief maakt voor vrouwspecifieke tweede lijns gezondheid op dit moment hoofdzakelijk gebruik van de civiele zorg.

[4:40:13] Dan ga ik naar het laatste blokje, voorzitter.

[4:40:18] Dat is overig.

[4:40:21] Deze ga ik zo kort mogelijk doen, want deze gaan we nog heel vaak behandelen.

[4:40:25] Hoe ziet de kruisman er straks uit van de toekomst?

[4:40:27] Ik hoorde de heer Boon zeggen, ja, ik lees de Defensie-nota eigenlijk niks nieuws.

[4:40:32] Ja, daar verschillen we echt van mening.

[4:40:33] Ik denk ook dat we echt niet alleen naar de Defansie-note moeten kijken, maar ook naar de vertrouwde bijlagen, waar wel degelijk ook de vertaling zit.

[4:40:41] Die werd u gedeeld, dus maar niet met de experts waar u naar verwees.

[4:40:46] Het gaat onder andere over een derde bataljon bij de 13e lichte brigade, lichte voertuigen voor luchtmodiel, nieuwe tanks, drones, nieuw vergatten in combinatie met onbemens systemen, cybercapaciteit enzovoort.

[4:41:00] Maar omwille van de tijd, we hebben hier nog een begrotingsdebat en donderdag een materieel debat.

[4:41:04] En dan is het misschien handig om daar nog specifiek op door te gaan.

[4:41:11] Even kijken, dan mevrouw Nanninga.

[4:41:12] Waarop zijn de aantallen te behoeven van het groeipersoneel gebaseerd en wanneer ontvangt de Kamer de financiële onderbouwing daarvan?

[4:41:19] De 102 is de operationele inschatting van de personeelcapaciteit die Defensie in 2030 nodig heeft.

[4:41:25] En de doorgroei in de Defensienota naar 122 is op basis van de Defensenota.

[4:41:31] En ook voor dat aantal is financiëlle ruimte.

[4:41:35] voor die 122.000 en dat is gebaseerd op het dreigingsniveau we hebben gekeken welke capaciteit hebben we nodig en de capaciteit heb je uiteindelijk vertaald naar personeel en dat brengt