Herdenking naar aanleiding van het overlijden van L.C. Brinkman (oud-fractievoorzitter CDA)

[0:00:03] Aan de orde is de herdenking van Elko Brindman.

[0:00:10] En ik heet de aanwezige familie onder meer in de voorzittersloge van harte welkom en ik verzoek u allen voor zover dat mogelijk is om te gaan staan.

[0:00:27] In zijn memoirs Bouwen en Bewaren schreef Elko Brinkman het volgende.

[0:00:34] Wie niet tegen Leiden in Den Haag kan, moet maar in Leiden op een terrasje blijven zitten.

[0:00:41] Ook zonder al te gedetailleerd in te gaan op de aanloop naar de verkiezingen van 1994 en Brinkmans vertrek uit de Tweede Kamer een klein jaar later kunnen we stellen dat hij de harde kant van Den Haeg heeft leren kennen.

[0:00:55] Toch zal hij maar weinig op het terras in Leiden hebben gezeten.

[0:00:59] Niet alleen omdat zijn vrouw Janneke ooit vertelde dat hij zelfs in de heftigste tijd van zijn politieke loopbaan opgewekt en vrolijk bleef, maar ook omdat hij er simpelweg geen tijd voor moet hebben gehad.

[0:01:12] Doorgaans is het bij een herdenking verleidelijk om iemands loopbaan van begin tot eind langs te lopen.

[0:01:19] Maar bij Elko Brinkman zou dat lastig worden.

[0:01:21] Afwachten en stilzitten kan ik nou eenmaal niet, zei hij eens.

[0:01:27] En dat blijkt ook wel uit zijn enorme staat van dienst.

[0:01:30] Die is nauw vervlochten met de publieke zaak, doordrengt van passie voor het politieke métier.

[0:01:37] Als ik bij al zijn posities en betrekkingen still zou staan, dan zouden we de stemmingen van vandaag tot morgen moeten uitstellen.

[0:01:45] Daarom wil ik het vooral hebben over zijn verhouding tot deze Kamer.

[0:01:50] Die valt zonder meer in de categorie zonder wrijving geen glans.

[0:01:55] Elko Brinkman betrat het politieke toneel toen hij in 1982 op 34-jarige leeftijd zijn opwachting maakte als minister van Welzijn, Volksgezondheid en Cultuur.

[0:02:08] Al kort na zijn aantreden werd hij door Joop den Uyl aangesproken op opmerkingen die hij over de Tweede Kamer had gemaakt.

[0:02:17] In een interview had hij zich kritisch uitgelaten over het functioneren van de volksvertegenwoordiging.

[0:02:22] Kamerleden zouden zich volgens Brinkman soms wel erg nadrukkelijk met het bestuur bemoeien.

[0:02:29] En voor besluiten van ministers mocht wat hem betreft best wel wat meer respect bestaan.

[0:02:35] De jonge minister bood zijn excuses aan en werd jaren later zelf nota bene een kritisch Tweede Kamerlid en fractievoorzitter namens het CDA.

[0:02:45] In die hoedanigheid deed hij misschien wel één van zijn bekendste uitspraken.

[0:02:50] Het speelkwartier is voorbij, waarmee hij zijn onvrede over het derde kabinet Lubbers kracht bijzet.

[0:02:58] Een uitspraak die karakterologisch niet uit de toon viel, maar uiteindelijk wel een opmaat bleek voor de ferme wending die zijn partijpolitieke carrière zou nemen.

[0:03:09] Toen hij 16 jaar na zijn vertrek uit Den Haag terugkeerde als fractievoorzitter namens het CDA in de Eerste Kamer, had hij het openbaar bestuur en maatschappelijk middenveld van bijna alle kanten gezien.

[0:03:22] Zijn gave en bereidheid om het politieke bedrijf een spiegel voor te houden was hij in al die jaren overigens niet verloren.

[0:03:30] In zijn medespeech riep hij niet alleen het kabinet, maar ook de volksvertegenwoordiging en daarmee ook zichzelf op om kritisch naar het eigen optreden te kijken.

[0:03:42] Een oproep die later volgens Eerste Kamervoorzitter Broekers-Knol een terugkerend thema zou worden in zijn bijdrage.

[0:03:50] De jonge minister van Welleer was een ervaren parlementariër geworden.

[0:03:55] Elko Brinkman overleed op 31 augustus 2026.

[0:04:01] Namens de Tweede Kamer wens ik zijn familie en allen die hem dierbaar waren heel veel sterkte met dit verlies.

[0:04:09] Ik geef het woord aan de vicepremier.

[0:04:12] Meneer de voorzitter, beste familie.

[0:04:15] Ik leerde Elko brinkman pas echt kennen tijdens de Katzenhuisonderhandelingen in 2011.

[0:04:20] Iedere ochtend voerde het CDA overleg op de kamer van de minister van Economische Zaken.

[0:04:26] Op de hoek van de tafel zat Elko Brinkman, net terug in de politieke arena als voorzitter van de Senaatsfractie.

[0:04:33] Aan de andere kant aan die tafel, zat ik.

[0:04:35] Ik mocht aantekeningen maken.

[0:04:38] Elko had toen al veruit de meeste senioriteit, maar hij zat daar niet om de jongere generatie uit te leggen hoe de wereld in elkaar zat.

[0:04:45] Nee, hij luisterde, hij was er en als hij kon helpen dan hielp hij.

[0:04:51] Ik zal nog veel goede eigenschappen noemen, maar dat is wat mij vooral is bijgebleven.

[0:04:56] Zijn onaadrukkelijke aanwezigheid en zijn loyaliteit.

[0:05:01] Ruim dertig jaar geleden was Elko Brinkman in deze Kamer fractievoorzitter van het CDA.

[0:05:06] Dat is ook de reden dat we hem hier vandaag herdenken.

[0:05:08] Maar zijn allergrootste verdiensten voor Nederland heeft hij eigenlijk gehad in de periode daarna.

[0:05:13] U refereerde al aan het duizelingwekkende aantal functies en nevenfuncties die Elko

[0:05:20] Maar waarom werd er toch zo vaak een beroep op hem gedaan?

[0:05:23] Elke Brinkman had allereerst een heel klein ego en een heel groot netwerk.

[0:05:28] Die combinatie is even zeldzaam als nuttig.

[0:05:31] Hij maakt zich altijd klein, een onderdeel van een groter geheel.

[0:05:36] En op die manier bleek hij 20 jaar geleden bijna ongemerkt de meest invloedrijke Nederlander te zijn geworden.

[0:05:43] Hij belichaamde meer zeldzame combinaties en eigenschappen.

[0:05:46] Breed geïnteresseerd en uitstekend onderlegd, maar dan weer geen bedweter.

[0:05:52] Zeer scherp, maar geen ruziemaker.

[0:05:55] Rechtlijnig en helder, maar immer bereid tot het compromis wanneer dat een goede reden had.

[0:06:01] En daarbij kwam bij hij was betrouwbaar.

[0:06:03] Afspraak was afspraken.

[0:06:06] Volgens sommigen speelde zijn achtergrond daarin mee.

[0:06:09] Hij was groot geworden in de Calvinistische traditie en hij kwam voort uit de antirevolutionaire partij, de bloedgroep binnen het CDA.

[0:06:17] Plichtsbescherf en betrouwbaarheid stonden in die tradities zeer hoog in het vaandel.

[0:06:22] Maar voor Elko Brinkman speelde bloed groepen nooit enige rol.

[0:06:26] Hij trad in ieder eenvoudig als mens tegemoet.

[0:06:30] En daarin was hij juist de belichaming van het moderne CDA .

[0:06:35] Hoe dan ook zijn betrouwwbaarheid opende deuren.

[0:06:38] En volgens mij is dat een van de verklaringen waarom Elco voor zoveel organisaties actief is geweest.

[0:06:44] U noemde al een heel aantal functies.

[0:06:46] En toch was hij geen rusteloze jobhopper.

[0:06:50] Het voorzitterschap van Bouw het Nederland beklede hij 18 jaar lang.

[0:06:55] Het Rode Kruis 15 jaar.

[0:06:57] VNO-NCW 18 jaar.

[0:07:00] En ook in de pensioensector, de culturele sector en de boek- en bibliotheekwereld was hij tientallen jaren actief.

[0:07:06] En natuurlijk bij het CDA.

[0:07:09] Bij elkaar was hij ruim twee decennia actief als bestuurder en volksvertegenwoordiger voor het CDB.

[0:07:16] Maar de meest bevredigende functie was misschien wel het voorzitterschap van de Senaatsfractie.

[0:07:20] Het CDA had hem nodig en dus keerde hij terug naar het Binnenhof.

[0:07:24] Het werk in de Eerste Kamer sloot aan bij zijn beschouwelijke natuur en zijn enorme verantwoordelijkheidsgevoel, zijn betrokkenheid bij de publieke zaak en zijn constructieve inslag en oplossingsgerichtheid.

[0:07:35] En of hij daar in de oppositie zat of in de coalitie, in beide gevallen zocht hij compromissen waar het land mee verder kon.

[0:07:41] Want, zei hij, het land moet wel bestuurd worden.

[0:07:45] Voor hem was de Eerste Kamer de Chambre de Reflexion.

[0:07:49] Daar past geen politiek scherpslijpen.

[0:07:51] Daar werk je samen aan oplossingen.

[0:07:55] Politiek kan mensen littekens bezorgen en dat is met Elko Brengman ook gebeurd.

[0:08:01] 1994 werd het jaar waarin hij politiek leider werd van het CDA en een jaar daarna nam hij afscheid van de politiek.

[0:08:09] Door toenmalig politiek-leider Ruud Lubbes is hij niet goed behandeld en dat liet zijn sporen na.

[0:08:15] Maar Elko brengman had een bijzondere veerkracht.

[0:08:18] Toen hij in 2011 terugkeerde op het Binnenhof, droeg hij dat politieke litteken niet meer zichtbaar met zich mee.

[0:08:25] Ik heb hem wel eens gevraagd hoe hij terugkeek op die tijd in 1994.

[0:08:29] Hij antwoordde met een relativering en een twinkeling in de ogen die velen van hem kennen.

[0:08:34] Het definieerde hem ook niet.

[0:08:36] Hij was namelijk zoveel meer.

[0:08:38] En dan doe ik niet op de functies of de ambten, maar op iets veel belangrijkers.

[0:08:42] Zijn thuis was zijn alles.

[0:08:44] Hij vertelde altijd enorm trots over zijn vrouw Janneke.

[0:08:48] Bijvoorbeeld over welke containerladingen er nu weer onderweg waren met Jannekes kunstzinnige creaties.

[0:08:53] Maar ook vertelde hij honderd uit over zijn kinderen en kleinkinderen.

[0:08:58] In deze zaal gaat het vrijwel altijd over politiek.

[0:09:01] Maar over Elko Brinkman moeten we zeggen.

[0:09:03] Allereerst was hij man, vader, broer en opa.

[0:09:08] Ik wens Janneke de kinderen, de kleinkinder en de verdere familie nog heel veel sterkte en troost toe bij het verwerken van dit verlies.

[0:09:14] Dank u wel.

[0:09:15] Mag ik alle aanwezigen verzoeken een moment van stilte in acht te nemen?

[0:09:46] Dank u wel.

[0:09:47] Er is een gelegenheid om de familie te condoleren in het ledenrestaurant.

[0:09:50] En ik schors de vergadering voor een enkel ogenblik.