Sancties tegen het Internationaal Strafhof

[0:00:00] Commissie voor Buitenlandse Zaken.

[0:00:02] Aan de orde is het onderwerp sancties tegen het internationaal strafhof.

[0:00:07] Ik verwelkom de minister en zijn team en ook de collega's.

[0:00:12] Ik zal willen voorstellen vier minuten spreektijd per persoon.

[0:00:16] En zoals u mij kent, onbeperkt interrupties.

[0:00:19] Maar zodra u één keer over de 30 seconden heen gaat, is voor die termijn uw interrupties zijn dan op.

[0:00:26] Kunt u daarmee instemmen?

[0:00:27] Dat is het geval.

[0:00:28] Dan geef ik het woord aan mevrouw Anneke van der Wervel namens D66.

[0:00:33] Dank u wel, voorzitter.

[0:00:35] Er wordt iedere dag harder gesloopt aan de internationale rechtsorde zoals wij die kennen.

[0:00:40] En we zitten als kikkers in een pan die langzaam opwarmt.

[0:00:44] U kent de metafoor.

[0:00:46] Het probleem van de kikker is niet dat hij niet kan springen.

[0:00:49] Het problemen is dat hij het niet doet.

[0:00:52] Rusland en China stoken het vuur al jaren op en nu doen de Verenigde Staten mee.

[0:00:58] De keuze is blijven zitten en langzaam gaarkoken of eruit springen en in actie komen.

[0:01:05] Na de Tweede Wereldoorlog hebben we een rechtsorde gebouwd om agressie, oorlogsmisdaden en etnische zuiveringen te voorkomen.

[0:01:13] Het internationaal strafhof is een van de belangrijkste pijlers daarvan.

[0:01:17] Het vervolgen van Jozef Kony om zijn kinderlegers, Duterte om zijn oorlog tegen zijn eigen burgers en nu onderzoekt het strafhoofd de bruten van Darfur, de beulen van Hamas en de oorligsmisdadigers van de Israëlische regering.

[0:01:31] Het principe is eenvoudig.

[0:01:33] Het recht moet zijn beloop hebben ongeacht paspoort, macht of bondgenootschap.

[0:01:39] Wie het hof aanvalt valt dat principe aan.

[0:01:43] Zonder dat principe blijft straffeloosheid over.

[0:01:46] En dan zijn we uiteindelijk allemaal vogelvrij.

[0:01:50] Op eerdere Amerikaanse sancties reageerde Nederland steeds voorzichtig uit vrees voor escalatie.

[0:01:56] Maar die fluwele handschoen heeft niet gewerkt.

[0:01:59] De Amerikanen blijven doorgaan.

[0:02:01] Het werk van buitenlandse zaken om de gevolgen voor gesanctioneerden te verzachten waardeer ik zeer.

[0:02:07] Maar een politieke aanval vraagt ook om een politiek antwoord.

[0:02:12] Mijn vraag aan de minister, wanneer is deze aanval op het Hof ons wel de consequenties waard?

[0:02:18] Want, voorzitter, Europese bedrijven hoeven niet aan deze afpraak mee te doen.

[0:02:23] Het blocking statute is precies voor dit scenario ontworpen en nu moeten we het ook durven gebruiken.

[0:02:30] Is de minister bereid om bij volgende escalatie wel op te roepen tot activering?

[0:02:35] Frankrijk, België en Spanje hebben zich daar al voor uitgesproken.

[0:02:40] Maar het Hof heeft zich niet in Den Haag gevestigd in de hoop dat Parijs het zou komen redden.

[0:02:47] Voorzitter, we hebben het hier in de Kamer vaak over strategische autonomie.

[0:02:51] En het strafhof laat zien dat soevereiniteit dichterbij is dan we denken.

[0:02:56] Grote delen van de digitale en financiële dienstverlening zijn overgezet naar Europese alternatieven.

[0:03:02] En dat verdient voorzitter ook een groot compliment.

[0:03:05] Want het blocking statute is een schild voor vandaag, maar Europese financiëlle infrastructuur is de oplossing voor morgen.

[0:03:13] Daarom wil D66 werken aan een Europees soevereiniteitsinstrument.

[0:03:18] Een bank of een instelling, een publiek verankerde faciliteit waar het strafhof en anderen die om willekeurige redenen worden gesanctioneerd hun betalingsverkeer veilig kunnen onderbrengen.

[0:03:30] Zodat Europa bepaalt wie toegang houdt zonder in de kluwen van Amerikaanse financiële instellingen te zitten.

[0:03:38] Hoe kijkt de minister hiernaar?

[0:03:40] En voorzitter, tot slot.

[0:03:42] Ik en velen met mij in deze zaal zijn er trots op om elke dag te mogen werken in een parlement dat zetelt in de internationale stad van vrede en recht.

[0:03:52] Laten we die naam eer aan doen.

[0:03:55] Dank u wel.

[0:03:56] Ik zie een interruptie van mevrouw Dobbe.

[0:03:58] Ja, dank u wel en dank u ook mevouw Van der Werf voor de inbreng.

[0:04:01] Ik ben het helemaal met mevhouw Van Der Werf eens.

[0:04:04] Ik vroeg mij af, we hebben ook Jette gezien, onze premier Jette, tijdens de Verenigde Naties.

[0:04:09] Stevige taal, volgens mij heel goed, handen af van het internationaal strafhof, maar de Verenaarde Staten werd niet genoemd.

[0:04:14] Moeten wij niet meer doen richting de Verene Staten?

[0:04:17] MevrouWanDerWerf.

[0:04:18] Voorzitter, volgens mij zijn de woorden van de heer Jetten... die lieten daar geen misverstand over, over hoe Nederland in het kabinet daarin zit.

[0:04:27] En de woordens die hij daarbij kiest, die laat ik aan hem.

[0:04:31] Dan gaan we door met de inbreng van mevrouw Dobbe namens de SP.

[0:04:35] Ja, dank u wel.

[0:04:37] Rechters, aanklagers, organisaties betrokken bij het internationaal strafhof zijn nu al door de Verenigde Staten gesanctioneerd.

[0:04:43] En ze zijn nog niet klaar.

[0:04:45] Op de officiële website van de Verenaarde Staten hierover staat dat de regering Trump vindt dat het strafhof een corrupte gepolitiseerde rechtbank is die kwaadaardig zijn autoriteit misbruikt en de soevereiniteit van staten aanvalt.

[0:04:59] Wat ons betreft schandelijke taal.

[0:05:02] Naast de sancties die nu al zijn opgelegd, noemen zij op hun eigen website dat de Verenigde Staten bezig zijn met een campagne om de dreiging van het internationaal strafhof te ontmantelen en ze verwachten dat meer landen mee gaan doen met deze campagne.

[0:05:16] Gelijkzordige bewoordingen hoorden we van Trump vorige week tijdens de vergadering van de Verenigde Naties.

[0:05:22] Het is kwalijk, het is schadelijk, een absoluut onacceptabele aanval op de internationale rechtsorde.

[0:05:28] En het is daarom ontzettend goed, vind ik, dat minister-president Jette in zijn toespraak op die vergaderen bij de VerEN ook sprak over die bedreigingen en de pogingen om de rechtsorde te ontmantelen.

[0:05:42] En dat hij heel duidelijk was.

[0:05:43] Handen af van het internationaal strafhof en andere instellingen die de internationale rechtsorde beschermen.

[0:05:49] We moeten het met elkaar hebben over wat het dan betekent.

[0:05:51] Hande af van hét strafhoofd.

[0:05:54] Want vorige week heeft Trump nog geen nieuwe sancties tegen het strafhoofd afgekondigd, maar gisteren lazen we in de Volkskrant dat rond het kabinet te horen is dat de sancties mogelijk alsnog deze week komen.

[0:06:04] En wat doen we?

[0:06:05] Hoe zorgen we dat de VS met de handen van het internationaal strafhof blijft?

[0:06:10] Er zijn al eerder moties aangenomen die oproepen de Blocking Statute in te zetten als bescherming tegen de sancties van het Internationaal Strafhof.

[0:06:17] En minister Berendsen zei dat Nederland de Europese Commissie heeft gevraagd de Blockings Statute klaar te zetten, dat we bereid zijn om die te gebruiken.

[0:06:24] Klopt dat?

[0:06:25] Maar gaat dat dan ook echt gebeuren?

[0:06:28] Kan de minister die garantie dan ook geven?

[0:06:30] Want het is mij ook niet ontgaan dat tijdens de handen af van het strafhoftoespraak van Jetten... ...de naam niet is genoemd van het land dat de sancties tegen landen van het Strafhof heeft opgelegd.

[0:06:41] En met sancties gegen het Stafhof dreigt.

[0:06:44] De Verenigde Staten werden niet genoemed.

[0:06:46] Daarom is het denk ik wel een legitieme vraag.

[0:06:48] Gaat die blocking statute daadwerkelijk ingezet worden, ook als de Verenigde Staten daar niet blij mee gaat zijn?

[0:06:55] En waar moeten wij ons dan op voorbereiden zodra die blocking statue wordt ingezegd?

[0:07:00] Zodat wij daar ook voorbereid op zijn.

[0:07:02] Overweegt het kabinet nog andere tegenmaatregelen?

[0:07:05] Mochten er daadwerk tot nieuwe Amerikaanse sancties tegen het internationaal strafhof komen?

[0:07:10] En zijn de systemen voorbereid, de ICT-systemen, de financiële systemen en al het andere waar het internationaal strafhof van afhankelijk is om te kunnen functioneren.

[0:07:20] Dank u wel.

[0:07:22] Hartelijk dank.

[0:07:23] Dan gaan we door met de inbreng van de DRC, daarnaast de ChristenUnie.

[0:07:26] Dank u wel, voorzitter.

[0:07:28] Ik denk dat we hier helder moeten zijn.

[0:07:29] Nederland is niet chantabel.

[0:07:32] En we hebben dan ook vaker voorstellen eerder dit jaar gesteund om het blokkingstatuut in te zetten.

[0:07:37] Want wij laten ons niet chanteren, ook niet door een bevriende staat als de Verenigde Staten.

[0:07:41] Voor deze opstelling heb ik ook gebruikt toen de taal richting Groenland steeds dreigender werd dat Nederland en de EU moeten optreden en opkomen voor zichzelf.

[0:07:51] En de beste manier van deescalatie is de prijs opvoeren.

[0:07:55] Dus voorzitter, ik denk dat de minister moet lopen met de grote stok en die achter de hand moet houden op het moment dat de maatregelen vanuit de Verenigde Staten toenemen.

[0:08:07] Mijn vraag is wel, zijn we daar klaar voor?

[0:08:10] Zijn we daar qua bancaire sector klaar voor op het moment dat de sancties volgen, misschien ook wel deze week?

[0:08:15] En zo nee, hoeveel tijd hebben we nodig om die in te kunnen richten?

[0:08:18] Welke extra risico's heeft Nederland specifiek ten opzichte van andere landen, omdat de ICC ook hier gezeteld is?

[0:08:27] Wat betekent dit voor extra dreiging voor de Nederlandse economie en bijvoorbeeld Nederlandse burgers?

[0:08:32] Voorzitter, de beste manier voor vrede is van mij betreft ook de prijs van escalatie opvoeren, waardoor dat ook niet plaatsvindt.

[0:08:40] Maar voorzitter ik vraag me ook af of we de diplomatieke route verleerd zijn in een wereld wat steeds meer richting escalatie draagt.

[0:08:49] Ik heb nog eens goed naar de woorden van Rubio gekeken, die de afgelopen maanden de grondslag liggen aan de escalatie.

[0:08:57] Mijn collega's hebben dat genoemd, maar ik wil toch iets vollediger zijn.

[0:09:02] Want het slopen van het ICC, zoals het verwoord wordt, waarvan ik zeg dan moet je kaart tegen op optreden.

[0:09:09] Maar het zit hem gelegen, in ieder geval volgens de officiële bewoordingen.

[0:09:12] ...een overheidsbrede aanpak om Amerikaanse militairen of functionarissen te vervolgen... ...of anderszins de Amerikaanse soevereiniteit te bedreigen, systematisch uit te schakelen.

[0:09:25] Het ligt er dus niet in dat het ICC een slecht plan is... ...maar de Amerikanen, en dat zeggen ze al langer, ligt hem in het feit dat er de mogelijkheid ligt... ...dat Amerikaningen vervolgd kunnen worden, wat voor de Amerikaniën onacceptabel is...

[0:09:41] Voorzitter, de escalaties zijn nieuw, maar deze formele juridische positie is niet nieuw.

[0:09:46] Clinton had dezelfde formele positie.

[0:09:48] Die heeft wel het statuut getekend, maar nooit geradadviseerd om deze reden.

[0:09:52] George Bush senior heeft hetzelfde toen gehandhaafd.

[0:09:55] Obama ook, Biden ook en Trump nu ook.

[0:09:59] Mijn vraag daarom ook aan de minister aanzien van de diplomatieke weg.

[0:10:03] We hebben de grote stok en wat de kist nu betreft zetten we die ook in.

[0:10:06] Eerste vraag, wat is de diplomatieke weg of voeren die gesprekken te aanzien van dit punt van de Amerikanen waar volgens mij de kern van de escalatie ligt?

[0:10:20] Klopt het dat dit de kern is of ligt er meer?

[0:10:22] Of is het inderdaad zo dat dit meningsverschil over de juridische rijkwijdte eigenlijk al twintig jaar ten grondslag ligt en waarschijnlijk ook met een nieuwe president, of het nou een republikein of Amerikaan is, eigenlijk niet zal weggaan?

[0:10:35] Ik heb net het voorbeeld van Groenland genoemd, dat we moeten escaleren.

[0:10:39] Maar ook Groeneland heeft vorige week een akkoord bereikt.

[0:10:42] Ik ken de details nog niet helemaal.

[0:10:45] Maar daar blijkt de diplomatieke route ook wel tot een oplossing, dat voor beide partijen bevredigend was te komen.

[0:10:50] Dus mijn vraag is, voorzitter, naast dat we de escalatieroute hebben... en daar ook een ladder hebben en voldoende mitigeren... hoe staat het met die diplomatieke route?

[0:11:00] Welke stappen zijn er daarvoor?

[0:11:02] En is de minister met mij eens dat deze escalatieladder niet gelegen ligt... in essentie de Trump-administratie, maar in het Amerikaans standpunt... die eigenlijk al sinds de onttekening van het statuut van Rome... al te grondslag ligt aan dit meningsbeeld.

[0:11:16] En dus ook niet zomaar zal verdwijnen.

[0:11:18] Tot zover, voor zitter.

[0:11:19] Dank u wel.

[0:11:20] Dan ga ik naar de inbreng van de heer Van Balen namens DENK.

[0:11:24] Het is een schande hoe het internationaal straffen van de druk wordt gezet door landen die het internationale recht willen ondermijnen.

[0:11:31] door Rusland, maar ook door andere landen.

[0:11:33] Het is een schande dat Israël het strafhof systematisch aanvalt, spioneert, omdat Israël ervoor wil zorgen dat de misdaden en de genociden die het pleegt onbestraft blijven.

[0:11:45] Het schande is dat de Verenigde Staten van Trump een systematische aanval doen op het straffolf en dreigen met verregaande sancties.

[0:11:53] Blijkbaar mag het internationaal recht niet gelden voor Amerikaanse staatsburgers.

[0:11:58] Blijkbaar moet Israël en Netanjahu altijd bluit te schot blijven en mogen zij geen verantwoording afleggen.

[0:12:06] Israël en de Verenigde Staten zetten zich in voor een wereld waarin zij straffeloos misdaden kunnen plegen.

[0:12:12] Wij moeten tegen deze agenda strijden.

[0:12:15] Voorzitter, Nederland spreekt zich gelukkig uit voor het strafhof.

[0:12:19] En ambtenaren van het ministerie van Buitenlandse Zaken doen ook belangrijk werk waarvoor waardering.

[0:12:25] De vraag is of Nederland zich hard en duidelijk genoeg uitspreekt.

[0:12:29] Wordt het niet tijd, vraag ik de minister.

[0:12:32] dat zwaardere diplomatieke instrumenten worden ingezet, dat Nederland de ondermijning van het strafhof door Israël en de Verenigde Staten stellig, duidelijk en hard veroordeelt, dat de Israëli's en de Amerikaanse ambassadeur hiervoor ontboden worden, dat er tegenmaatregelen worden voorbereid.

[0:12:50] Graag een reactie.

[0:12:51] Nederland moet als gastenland alles doen om ervoor te zorgen dat we staan voor het Hof.

[0:12:57] En dat kan in Europees verband met het Blocking Statute.

[0:13:01] Dat schijnt bij de commissie klaar te staan om ingezet te worden en de vraag is natuurlijk waarom is het dan nog niet klaar?

[0:13:07] ingezet.

[0:13:08] En pleit Nederland er nu ook voor, bij de commissie en in Europees verband, zoekt het daar ook draagvlak voor om dat blockingstatuut dan ook per direct in te gaan stellen.

[0:13:19] En voorzitter, zijn er ook alternatieven?

[0:13:21] Is het een idee dat Nederland samen met andere landen de dienstverlening aan het strafhof

[0:13:25] overneemt of daarvoor garant staat, een financieel noodkanaal inricht, een garantiefonds inricht.

[0:13:32] Kan Nederland meer dan het nu doet gesprekken voeren met dienstverleners en financiële instellingen over hoe zij omgaan met die sancties, maar belangrijker nog hoe zij ondanks die sanctie toch diensten aan het hof kan blijven leveren.

[0:13:46] De 25e sessie van de verdragspartijen staat gepland om in Den Haag te houden, weldra.

[0:13:53] En ik zou ook aan de minister willen vragen wat de inbreng wordt van Nederland, maar met name hoe Nederland tijdens die sessies ook draagvlak gaat organiseren bij de verdraagslanden voor een stellige uitspraak.

[0:14:04] Israël en de Verenigde Staten willen natuurlijk dat de regels van het strafhof zo worden opgesteld dat hun misdaden buiten schot vallen.

[0:14:10] Ik wil aan de minister vragen of hij kan garanderen dat Nederland zich hard zou maken om de spelregels van Het Hof nooit aan te passen aan deze eisen van Israël en Trump.

[0:14:21] Graag een reactie.

[0:14:23] Misdadigers Netanjahu en Galland...

[0:14:26] worden nog steeds gezocht.

[0:14:27] Ik vraag een bevestiging van de minister... dat Nederland staat voor de uitvoering van het opsporingsbevel.

[0:14:33] En daarnaast zou ik de minister willen vragen...

[0:14:36] ...geeft Nederland, net zoals dat in 2026, zoals in 2027 ook weer... ...een geoormerkte bijdrage aan het Hof voor onderzoek in de Palestijnse gebieden.

[0:14:48] En kunnen we ook, net als we dat in het geval van Oekraïne doen... ...expertise delen met het Hof... ...voor onderzoeken en ook mogelijke vervolging voor misdaden... ...in de Palestijnsche gebiede.

[0:15:00] Dank voorzitter.

[0:15:01] Dank u wel, zijn introductie van de heer Seder.

[0:15:04] Ja voorzit, dank.

[0:15:06] De heer Van Ballen had het over nooit de spelregels veranderen.

[0:15:09] Zeker niet onder druk en niet chantabel zijn.

[0:15:11] Ik ben het met dat laatste eens.

[0:15:13] Maar de spel regels zijn toch al veranderd.

[0:15:15] De Amerikaanse onderzoeken, tenminste het onderzoek naar Afghanistan is inmiddels gedeprioritiseerd.

[0:15:22] De situatie in China waar de heer van Ballen en ik ons beide zorgen over maken

[0:15:26] dan merk je dat daar weinig beweging in komt.

[0:15:29] Het is toch zo dat al bijna de huidige kaders, de grootste wereldmachten, eigenlijk al impliciet hun invloed hebben uitgeoefend.

[0:15:36] Ik vraag dit omdat ik wil kijken of het strafhof nu al niet al te veel druk van buiten krijgt.

[0:15:45] Dat was de laatste interruptie van de heer Seder.

[0:15:47] Het antwoord aan de heere Van Baarle.

[0:15:49] Kijk, ik sta voor de onafhankelijkheid van het Hof.

[0:15:54] En ik wil op dit moment niet zover gaan als blijkbaar de heer Sedegraat om een uitspraak te doen die zegt het Hof is eigenlijk niet onafvankelijk.

[0:16:02] Het Hof heeft zich laten chanteren.

[0:16:04] Zo ver wil ik niet gaan.

[0:16:06] Dat wil ik ook niet zeggen.

[0:16:07] Wat we wel zien is dat er van heel veel landen, of het nou Rusland, China is of Israël is, waar ik de heer Seder niet over heb gehoord.

[0:16:15] De heer seder heeft in zijn bijdrage niet veroordeeld dat Israël een antisemitisme beschuldiging heeft gedaan aan het Hof.

[0:16:22] Dat Israel het Hof bespioneert en onder druk zet.

[0:16:24] Het Hof wordt door heel veel landen gepoogd om dat te beïnvloeden.

[0:16:29] Waar ik wel de heer Seder in vind en waar ik hoop elkaar allemaal in vinden, is dat we met elkaar hopen dat het Hof daar sterk genoeg en weerbaar genoegen tegen is en dat we daar alles voor doen.

[0:16:38] Dank u wel.

[0:16:39] Dan gaan we door naar de inbreng van meneer Seler.

[0:16:45] Een punt van orde.

[0:16:46] Het zal een keer niet.

[0:16:49] Ja, voorzitter.

[0:16:50] Ik vind het allereerst vervelend dat elke keer als u voorzit, u met mij zo bejegent.

[0:16:54] Want ik heb gewoon het recht om een punt van orde te maken.

[0:16:56] Gaat uw gang.

[0:16:56] Mijn punt van oorde is dat de heer Van Balen net mij verwijt dat ik het Hof niet neutraal zou vinden...

[0:17:03] Daar gaat het niet om.

[0:17:04] Mijn punt gaat erom.

[0:17:05] Dit is geen punt van orde tot nu toe.

[0:17:08] Nee, ik wilde corrigeren, voorzitter.

[0:17:10] En ik had ook gehoopt dat u daarin zou ingrijpen.

[0:17:12] Want dat heb ik niet gezegd.

[0:17:13] Ik heb het gehad over vragen over deprioritisering.

[0:17:16] Meneer Seeler, u zit hier net zo lang in de Kamer als ik.

[0:17:20] En u weet dat...

[0:17:21] Ik ga niet over de antwoorden van collega's.

[0:17:23] Daar gaan ze zelf over.

[0:17:24] En volgens mij, we kunnen daar van alles wat van vinden.

[0:17:27] Maar is er geen grens overgeschreden door de heer Van Walen bij die beantwoording?

[0:17:30] Dit was geen punt van orde.

[0:17:31] We gaan door met de inbreng van mevrouw Rajkovski namens de VVD.

[0:17:36] Ja, dank voorzitter.

[0:17:37] Want de internationale rechtsorde heeft Nederland decennia lang veiligheid en welvaart gebracht.

[0:17:42] En het is ook niet meer dan logisch dat we dit ook grondwettelijk hebben vastgelegd en dat we ook bijdragen aan vrede en veiligiteit en dat wij de internationaal rechtsorde proberen te bevorderen.

[0:17:52] Het Hof vervult dan ook een belangrijke functie bij de vervolging van ernstige internationale misdrijven.

[0:17:57] Zoals concreet zichtbaar is bij de arrestatiebevelen tegen de Russische leiding voor de misdaad in Oekraïne.

[0:18:04] Denk aan de arrestaciebeveling tegen Vladimir Poetin en zijn functionarissen voor het stelselmatig ontvoeren en deporteren van tienduizenden Oekraiënse kinderen.

[0:18:13] Denk aan de bevelen tegen militaire bevelhebbers zoals Sergei Shuzhgu en Valery Gerasimov voor doelgericht bestoken van civiele infrastructuur en elektriciteitsnetwerken.

[0:18:28] Om deze taak van het Hof geloofwaardig uit te kunnen oefenen, moet het Hof en zijn medewerkers hun werk ook goed kunnen doen zonder intimidatie of politieke belemmeringen van buitenaf.

[0:18:38] Als het opzettelijk bombarderen van ziekenhuizen, het uithongeren van steden of het ontvoeren van kinderen zonder consequenties blijft, dan wordt straffeloosheid de norm.

[0:18:47] Oorlogsmisdadigers moeten weten dat de internationale gemeenschap een lange adem heeft.

[0:18:51] Het opleggen van financiële sancties aan rechters en aanklagers keuren wij dan ook af.

[0:18:56] En het is goed dat dat ook in niet te misverstaande bewoording al eerder door het kabinet is gezegd.

[0:19:02] En voor de VVD staat voorop dat Nederland ook een realistisch buitenlandbeleid moet voeren, waarin we nationale veiligheid, welvaart en het bewaken van onze vrije manier van leven het kompas vormen daarvoor.

[0:19:13] We moeten ons ook niet laten verleiden tot overhazen tegen maatregelen.

[0:19:17] De VVd steunt geen maat regelen die afbreuk doen en onze economische relaties of die vergeldingsmaatregel tegen Nederland juist kunnen uitlokken.

[0:19:25] Een escalatie van maat regel over en weer raakt uiteindelijk onze eigen economie in onze eigen bedrijven.

[0:19:31] Dus voor ons is nu de route dat de minister zich via diplomatieke kanalen laat gelden richting Washington en samen met verdragspartijen optrekt.

[0:19:38] Graag een reactie van de minister.

[0:19:41] Tot slot, voorzitter, wil ik ook dit debat gebruiken om iets te zeggen over het nog opgerichte agressietribunaal.

[0:19:47] Want laten we niet vergeten dat alle gruweldaden die we dagelijks in Oekraïne zien hun oorsprong vinden in de bewuste beslissingen in het Kremlin om een soeverein buurland binnen te vallen, grens met militair geweld te verleggen en steden zoals Mariupol en Wagmoed volledig met de grond gelijk te maken.

[0:20:02] En omdat het internationaal strafhof door juridische beperkingen in het statuut van Rome geen rechtsmacht heeft over de misdrijf, agressie gepleegd door de Russische leiding, hebben wij dus aangeboden in Nederland om dit tribunaal hier te huisvesten.

[0:20:16] Daarom vraag ik de minister hoe het nu concreet staat met de praktische organisatie en de vestiging van het tribuna in Den Haag.

[0:20:22] Is er inmiddels voldoende brede politieke en financiële rugdekking binnen de internationale coalitie om snel van start te gaan?

[0:20:29] Dank u wel, zijn interruptie van mevrouw Dobbe.

[0:20:32] Dank u wel en dank u wel voor de inbreng.

[0:20:34] Vindt de VVD ook dat oorlogsmisdaden die worden gepleegd door de Israëlische regering of het Israëlische leger onafhankelijk onderzocht zouden moeten worden?

[0:20:44] Want dat gebeurt nu niet altijd en dat heeft ook gevolgen voor het werk van het internationaal strafhof bijvoorbeeld.

[0:20:49] Mevrouw Rajkovski.

[0:20:51] Ja, dank voorzitter.

[0:20:52] Ik ga er niet over wie en wat het Hof precies veroordeelt.

[0:20:56] Of wie vervolgt en onderzoekt.

[0:20:57] Volgens mij ben ik heel duidelijk geweest in mijn inbreng waar ik denk dat het Hof zich op moet richten.

[0:21:02] En onder artikel 17 mag het Hof ook pas optreden wanneer een nationale rechtsorde niet wil of niet in staat is om te onderzoeken.

[0:21:09] En volgens mij zijn ze verder gewoon vrij om teonderzoeken wat ze willen.

[0:21:12] En ik denk wat we vooral niet moeten doen is dat we hier politiek keuzes in gaan maken.

[0:21:17] Want dat zou volgens mijn het einde van het Hof betekenen.

[0:21:20] Dank u wel.

[0:21:21] Oh, ik zie nog een vervolg van mevrouw Dobbe.

[0:21:24] Ja, dan zal ik mijn vraag nog wat inkorten.

[0:21:25] Vindt de VVD dat oorlogsmisdaden die worden gepleegd... of mogelijke oorlofsmisdaden die worden gepleegd door de staat Israël... of het Israëlische leger onafhankelijk onderzocht moeten worden?

[0:21:35] Mevrouwe Rijkhofsky.

[0:21:36] Voorzitter, alle oorlosmisdaden moeten uiteraard onderzoicht worden.

[0:21:41] En het Hof gaat zelf over wie ze onderzoeken en waarom.

[0:21:45] En artikel 17 is daar volgens mij ook een van de leidende artikelen in.

[0:21:50] Dan vraag ik mevrouw Van der Werven of ze heel even het voorzitsschap kan overnemen, zodat ik een interruptie kan plaatsen.

[0:21:56] Het woord is aan mevouw Piri.

[0:21:58] Dank u wel, voorzitter.

[0:21:59] Ik had een vraag in maart of april.

[0:22:02] Hoe heeft ze de laatste keer dat de Kamer een motie heeft aangeboden?

[0:22:05] Zet het blockingstatute in?

[0:22:06] Ik hoor nu de inbreng van de VVD eigenlijk zet alleen diplomatie in.

[0:22:11] Klopt dat?

[0:22:12] Mevrouw Rijkowski.

[0:22:14] Ja, zeker voor nu.

[0:22:15] Dus het is niet zo... Kijk, als het blocking statute echt nodig is... dan moet dat om het hof te beschermen.

[0:22:21] Dan is dat zeker niet een maatregel die wij schuwen.

[0:22:24] Ik denk alleen op het moment dat wij nu gaan roepen... om het blocking statue nu in te gaan voeren... of in ieder geval die bijlagen toe te voegen... als je het technisch goed wil zeggen...

[0:22:33] dan denk ik dat we eerder escalatie aan het uitlokken zijn.

[0:22:35] En volgens mij is het heel goed om eerst de diplomatieke weg te bewandelen en niet verder te escaleren.

[0:22:41] Dus ik zie het blokkingstatue echt aan het einde van een heel traject en niet iets om nu in te gaan zetten.

[0:22:46] Want ik hoop toch echt dat, misschien vindt u het dan maar naïef, zeg ik vierde voorzitter, maar ik denk dat we eerst die diplomatiekeroute moeten uitlopen, want ik hoop dat we escalatie kunnen voorkomen.

[0:22:56] Mevrouw Piri voor een vervolgvraag.

[0:22:59] Volgens mij is dat precies wat het kabinet heeft gedaan.

[0:23:02] En inmiddels staat meer dan de helft van de rechters onder sancties, aanklagers, de voorzitter van het Hof.

[0:23:09] En wat nu dreigt is, verder kan het niet, institutionele sancties tegen alles en iedereen wat daar werkt van het Hof.

[0:23:18] Is de VVD dan nog steeds tegen de inzet van de blakkingstatue?

[0:23:21] Want dit zou morgen kunnen gebeuren.

[0:23:23] Mevrouw Rijkhofsky.

[0:23:25] Ja, dank voorzitter.

[0:23:25] Op het moment dat het echt het bestaan van het Hof bedreigt, dan zeker.

[0:23:30] Dan moeten wij het Hof beschermen en dan is dit niet een maatregel waarvan wij denken dat het de goede is om in te kunnen zetten.

[0:23:36] Wij zijn daar alleen nog niet.

[0:23:38] Hoe onacceptabel wij ook vinden wat er tot nu toe is gebeurd.

[0:23:43] Dan geef ik het voorzitterschap weer over aan mevrouww Piri.

[0:23:46] Dank u wel.

[0:23:47] En ik zag ook nog een interruptie van de heer Van Balen.

[0:23:49] Ja, voorzitter.

[0:23:50] Een aantal vragen voor mevrouw Rijkowski.

[0:23:53] Allereerst, Israël heeft een hele agressieve houding ten opzichte van het Hof met antisemitismebeschuldigingen, spionage onder druk zetten.

[0:24:06] Veroordeelt de VVD klip en klaar wat Israël doet in de richting van het Hof?

[0:24:12] Mevrouwe Rijkowskie.

[0:24:14] Ja, voorzitter.

[0:24:15] Ik denk dat het belangrijk is dat geen enkel land, daarom heb ik dat net ook in mijn inbrengen genoemd, dat het ICC hun werk kan doen zonder intimidatie in welke vorm dan ook.

[0:24:27] Dus elk land die dat doet, dat zou ik zeker veroordelen.

[0:24:30] Wij moeten voor bescherming van de onafhankelijkheid van het Hof gaan staan.

[0:24:33] De heer Van Baden.

[0:24:35] Veroordeelt de VVD Israël omdat Israél het Hof ondermijnt en aanvalt?

[0:24:41] Mevrouw Rajkovski.

[0:24:43] Nou, voorzitter, ik moet zeggen dat ik hier nog geen... Misschien is dit omdat het al gewoon mijn eerste debat over het Hof is.

[0:24:49] Ik heb wel die geruchten gezien, maar ik heb daar nog geen bewijs van gezien.

[0:24:52] Maar elk land wat dat doet, dat zou ik zeker veroordelen.

[0:24:55] Want het Hof moet gewoon onafhankelijk hun eigen werk kunnen doen.

[0:25:02] De heer Van Balen.

[0:25:03] Voorzitter, opvallend dat de VVD in de eigen bijdrage heel veel landen kan noemen en dat ook terecht kan veroordelen, maar bij Israël dat weigert te doen.

[0:25:12] Weer met een fluwele handschoen, voorzitter.

[0:25:14] Ik zou graag een andere vraag willen stellen tot slot, want het is mijn derde in de rij.

[0:25:20] Op welke manier moet dan de diplomatieke druk opgevoerd worden?

[0:25:23] Want ik hoor alleen het woord diplomatie, maar ik hoor de VvD niks zeggen over hoe dat dan moet opgewoerd worden.

[0:25:29] Mevrouw Rijkovski.

[0:25:31] Ja, voorzitter.

[0:25:31] Ik heb in mijn inbreng volgens mij één land genoemd en dat is Rusland.

[0:25:34] En daar heb ik een uitzondering voor gemaakt omdat dit onze directe veiligheid raakt en omdat wij dat agressietribunaal hier willen gaan vestigen.

[0:25:43] Dus daarom heb ik Rusland genoEMd en geen enkel ander land.

[0:25:46] Volgens mij kan ik een heel rijtje noemen inderdaad.

[0:25:48] Maar diplomatieke druk... Ja, ik denk als wij hier als politiek heel stapsgewijs gaan bepalen... wat de minister precies zou moeten doen en hoe hij zou moeten reageren... dan denk ik dat we ervoor zorgen dat de minister vleugellam is... in welke onderhandeling of gesprek dan ook.

[0:26:02] Dus ik vertrouw op de kunde van het minister...

[0:26:06] Om ervoor te zorgen dat het niet verder escaleert.

[0:26:13] Of dat we in ieder geval ervoor kunnen zorgen... dat als het wel escaleerd, dat wij klaarstaan om eventuele gevolgen op te vangen.

[0:26:20] Met bijvoorbeeld een blocking statute.

[0:26:22] En verdere hele specifieke stappen.

[0:26:24] Dat zou ik ook erg onverstandig vinden als we dat hier met elkaar gaan bespreken.

[0:26:28] Dus voor mij hoeft de minister daar ook niet op te antwoorden.

[0:26:30] Dank u wel.

[0:26:31] Ik zou willen verzoeken of de antwoorden ook iets korter kunnen.

[0:26:35] Dan gaan we door naar de inbreng van... Oh, ik zie nog een interruptie van mevrouw Dobbe.

[0:26:39] Ja, dank u wel.

[0:26:40] En dat is naar aanleiding van een eerder debatje wat ik net hoorde.

[0:26:45] Want ik hoorde de VVD zeggen, we staan in principe niet onwelwillend tegen het inzetten van die blokkingstatute.

[0:26:51] Alleen niet nu, maar wanneer het echt nodig is.

[0:26:53] Maar er zijn nu inderdaad al rechters en aanklagers, et cetera, gesanctioneerd.

[0:26:58] Hoe bepaalt de VWD dan dat het echt noodig is?

[0:27:01] Mevrouw Rijkhoff, misschien.

[0:27:02] Ik denk dat dit is...

[0:27:05] Volgens mij, als we dit allemaal heel precies gaan bespreken... als op deze dag heel preccies dit gebeurt, dan gaan we dat doen.

[0:27:11] Dat lijkt me internationaal zeer onverstandig.

[0:27:14] Dan geven wij al onze onderhandelingsruimte ook al weg.

[0:27:17] Maar zoals ik al zei, het gaat bij mij om het voortbestaan van het strafhof zelf.

[0:27:21] En dat betekent niet dat alles wat tot nu toe gebeurt... dat ik dat goed praat.

[0:27:25] Zeker niet.

[0:27:26] Het is onacceptabel.

[0:27:27] En ik vind het ook goed om te zien dat...

[0:27:30] En aan alle kanten best wordt gedaan om ook deze maatregelen richting de personen zelf zoveel mogelijk te verzachten.

[0:27:35] Dat moeten we denk ik ook doen.

[0:27:37] En mijn inzet nu is het voorkomen van verdere escalatie, want ik denk dat niemand daar beter van wordt.

[0:27:43] Mevrouw Dobbe.

[0:27:45] Ja, op het moment dat Amerika er toch toe besluit... om extra sancties weer, zoals ze al hebben aangekondigd... op het internationaal strafhof op te leggen... is dat dan het moment waarop de VVD zegt... dan is het echt nodig?

[0:27:56] Dan moet die blocking statute worden ingezet?

[0:27:58] Mevrouw Rijkhoffschie.

[0:28:00] Ja, dus op het момент dat de Verenigde Staten sancties oplegt... die inderdaad echt het hof zelf en het voorbestaan van het hoef gaan bedreigen... dan moeten we dat zeker niet schuwen...

[0:28:13] Tot het moment dat wij hier zouden zeggen van nou we willen dat nooit opleggen, dan gaan we ook nooit het goede gesprek met elkaar kunnen voegen.

[0:28:20] Dus zeker op het moment tot het Hof op die manier wordt aangevallen, dan moeten wij ook klaarstaan om tegenmaatregelen te nemen.

[0:28:26] Dank u wel.

[0:28:28] Ik zie nog tot slot mevrouw Dobbe.

[0:28:30] Dus voor de duidelijkheid, als Trump morgen sancties aankondigt, nieuwe sancties tegen het internationaal stafhof, dan zegt de VVD vanaf morgen moet de blocking statute in werking worden gezet.

[0:28:40] Mevrouwer Ruitkowski.

[0:28:41] Je hebt heel veel soorten sancties, maar als het gaat om het voortbestaan van het hof, dat is voor mij de rode lijn.

[0:28:49] Dan gaan we eindelijk door naar, ik bedoel eindlijk omdat ik zag dat hij al een aantal keren klaar stond om te spreken, naar de heer Van Lanschop namens CDA.

[0:28:57] Dank u wel voorzitter.

[0:28:59] In september 1939 op de vooravond van de Tweede Wereldoorlogen waarschuwde de Britse koning George VI voor Might is Right.

[0:29:08] En het CDA staat voor een internationale rechtsorde waarin niet de macht van de sterkste geldt, maar de machten van het recht.

[0:29:16] Dat is in ieders belang, maar zeker ook voor een klein land als Nederland met zijn open economie.

[0:29:21] Daarom staan wij pal voor het Internationaal Strafhof en zijn medewerkers.

[0:29:25] Het strafhof heeft een centrale rol bij het bestrijden van straffeloosheid voor de zwaarste internationale misdrijven.

[0:29:30] En het moet zijn werk onafhankelijk en zonder politieke druk kunnen uitvoeren.

[0:29:34] Ook wanneer onderzoeken of uitspraken ons of onze bondgenoten

[0:29:38] niet zo goed uitkomen.

[0:29:39] En als gastland hebben we daarin een bijzondere verantwoordelijkheid.

[0:29:45] Premier Jetten heeft in de Algemene Vergadering van de VN terechtgezegd dat institutionele sancties het functioneren van de internationale rechtsorde zwaar onder druk zetten en dat Nederland die wil voorkomen.

[0:29:56] CDA steunt de lijn van het kabinet.

[0:29:59] Nederland blocking statute

[0:30:00] heeft ervoor gezorgd dat het blokkingstatue versneld klaar staat om Europees te activeren.

[0:30:06] En de timing daarbij is natuurlijk wel cruciaal, zoals ook net werd bediscussieerd door mijn collega's.

[0:30:12] Het CDA denkt dat het kabinet daar een verstandige lijn heeft ingezet door te noemen dat...

[0:30:17] Het blokkingstatute op tafel ligt zodra het functioneren van het Hof significant belemmerd wordt.

[0:30:22] Dat lijkt ons een verstandige route, want je wil inderdaad nog wat diplomatieke ruimte hebben om ook een mogelijke oplossing zonder escalatie in te gaan.

[0:30:32] Nederland heeft ook de VSA gesproken, zoekt actief de samenwerking met Europese en andere partners en bereidt zich in Europees verband voor mogelijke verdere sancties.

[0:30:41] Dan konden we in de Financial Times lezen dat de Strafhof ook al zelf stappen heeft gezet om de impact van sancties te beperken.

[0:30:48] Wij vragen ons af, voorzitter, welke stappen zouden er voor de lange termijn gezet kunnen en moeten worden om de eenzijdige afhankelijkheid van Amerikaanse diensten af te bouwen?

[0:30:57] Dank u wel.

[0:31:01] Dank u.

[0:31:10] Op het moment dat het functioneren van het Hof significant belemmerd zou worden, dat dan een blokkingstatuut ingesteld zou moeten worden.

[0:31:19] En voorzitter, als we zien dat er op zoveel mensen die bij het Hof werken sancties rusten en dat er ontzettend veel werk ingezet moet worden om ondanks die sancties het Hof het werk te kunnen laten doen,

[0:31:32] zijn we toch eigenlijk al lang op dat punt, dat met deze sancties het werk van het Hof belemmerd wordt.

[0:31:38] Waarom dan niet nu direct het blokkingstatuut inzetten?

[0:31:40] Dat was uw laatste interruptie, de heer Van Lanspot.

[0:31:43] Ja, voorzitter, ik begrijp die vraag.

[0:31:44] En intuïtief wil je ook graag meteen terugvechten natuurlijk als je aangevallen wordt.

[0:31:48] Tegelijkertijd is het blocking statute een instrument dat je maar één keer kunt inzetten.

[0:31:52] Dus je wil daar ook het maximale diplomatieke effect en ook het operationele effect in de bescherming van het hof realiseren.

[0:31:58] Dat is punt één.

[0:31:58] En punt twee is, we gaan er niet alleen over.

[0:32:00] Dus we moeten daar ook in EU-verband steun voor vinden.

[0:32:03] En het kan natuurlijk best zo zijn dat er meer steun is als we een beter moment daarvoor vinden.

[0:32:09] De heer Dobbe.

[0:32:12] Excuus, ik zat nog half bij de heer Van Baarle.

[0:32:14] Mevrouw Dobbe.

[0:32:17] Ja, die is er niet.

[0:32:18] Dank u wel, voorzitter.

[0:32:20] Ik hoorde de VVD zeggen... als het voortbestaan van het strafhof wordt bedreigd... en ik hoorde het CDA zeggen... ja, als het werk van het trafhof significant wordt belemmerd... wat betekent dat dan?

[0:32:31] Hoe bepalen we dat dan, de heere Van Landschot?

[0:32:35] Ja, voorzitter.

[0:32:35] Dan zou je bijvoorbeeld kunnen denken aan institutionele sancties tegen het Hof, waardoor het Hof als geheel geen salaris meer kan uitbetalen, geen toegang meer heeft tot digitale communicatie, boekhouding, al dat soort zaken.

[0:32:48] Dan wordt het je als organisatie natuurlijk gewoon vrijwel onmogelijk gemaakt om te functioneren.

[0:32:52] Daar heb ik het dan over.

[0:32:55] Mevrouw Dommer.

[0:32:57] Ja, dank u wel.

[0:32:58] Want het is inderdaad zo.

[0:32:59] We moeten niet wachten totdat alleen nog maar het gebouw er nog staat.

[0:33:02] En dan zeggen we er is nog een internationaal strafhof, want het gebOUW staat er nog.

[0:33:05] En al het werk wat gedaan kan worden, kan natuurlijk niet meer gedaan worden.

[0:33:08] Als je kijkt naar hoe het werk significant wordt belemmerd.

[0:33:10] Ja, dat gebeurt natuurlijk nu ook al als je rechter en aanklaag het sanctioneert.

[0:33:15] Dus hoe kijkt de CDA daar dan naar?

[0:33:17] De heer Van Landschot.

[0:33:18] Voorzitter, daar heeft mevrouw Dobbe een terecht punt.

[0:33:20] Dus het werk van, het zijn dertien individuen uit mijn hoofd, wordt al significant belemmerd.

[0:33:25] Dus lopen met cash rond, kunnen niet naar de VS reizen, hebben allerlei beperkingen.

[0:33:30] En gelukkig is het desondanks gelukt, en dat is echt heel knap van het Hof en leveranciersinstituties die daar omheen helpen...

[0:33:36] draait het Hof gewoon nog steeds door.

[0:33:38] Dus daaraan zie je dat het ondanks deze beperkingen nog steeds kan functioneren.

[0:33:43] Gelukkig.

[0:33:44] Dat betekent niet dat als je dat op grote schaal doet en institutioneel, dat dat niet meer het geval kan zijn.

[0:33:49] Dus daarom ligt wat ons betreft het blocking statute zeker op tafel.

[0:33:53] Tot slot mevrouw Dobbe.

[0:33:55] Ja, dank u wel.

[0:33:56] Dus als Trump morgen institutionele sancties tegen het strafhof aankondigt, dan is het CDA voor, maar nu nog niet.

[0:34:02] En als het dan wel morgen gebeurt, dan moet het ook direct worden ingesteld.

[0:34:05] Wat is dan precies het standpunt van het CDE?

[0:34:07] De heer Van Lanschot.

[0:34:08] Ja voorzitter, dit is een variant van de vraag die mevouw Dobben net aan collega Rijkowski stelde.

[0:34:13] Het hangt er helemaal vanaf wat voor sancties dat zijn.

[0:34:16] Je wil die dus gaan analyseren en kijken, belemmeren die de werking van het strafhof?

[0:34:21] Er zijn daar ook weer allerlei varianten in, dus dat is gewoon heel lastig te zeggen in zo'n hypothetische situatie.

[0:34:26] Dan kijk ik naar mevrouw Van der Wervel of ze nog een keer het voorzitsschap zou willen overnemen.

[0:34:31] Absoluut, mevouw Pirie.

[0:34:33] Hartelijk dank.

[0:34:35] In oktober 25 nam deze Kamer een motie aan met steun van het CDA om het Blocking Statute in te zetten toen alleen nog maar aanklagers waren gesanctioneerd.

[0:34:44] Daarna nog een keer in april 26, toen een aantal rechters waren gesanctioneerd.

[0:34:49] Is CDA nu opeens van mening veranderd?

[0:34:52] De heer Van Laatschot.

[0:34:54] Voorzitter, wat het CDA betreft blijft het blocking statute op tafel liggen.

[0:34:58] En de vraag is, wat is de timing van de maximale impact om de continuïteit van het Hof te beschermen?

[0:35:03] Daar gaat het ons om.

[0:35:05] Mevrouw Pieriek.

[0:35:06] Maar begrijp ik dan goed dat u al in oktober 25 en in april 26 vond dat het moment daar was, maar vandaag de dag nog twijfelt of die morgen moet worden ingezet?

[0:35:17] Ik probeer het gewoon te begrijpen.

[0:35:19] Volgens mij was het CDO al twee jaar voor het instellen van het blocking statue.

[0:35:24] De heer Van Lanschot.

[0:35:24] Zeker, voorzitter.

[0:35:26] En de vraag is natuurlijk ook, daar is niet, meen ik, gezegd dat het per direct moest worden ingezet.

[0:35:31] Dus dat het instrument uit onze gereedschapskist klaar moet staan, nu zelfs versneld is klaargezet door het kabinet, daar ben ik positief over.

[0:35:39] En omdat je het maar eenmaal kunt inzetten, wil je dat wel met het beste effect doen?

[0:35:44] Dan geef ik het voorzitterschap weer over aan mevrouw Pirie.

[0:35:47] Dank u wel, voorzitter.

[0:35:48] Dan gaan we door naar de inbreng van de heer De Roon namens de PVV.

[0:35:54] Dank, voorzetter.

[0:35:56] Tot 24 september hadden we eigenlijk geen agenda over wat er op deze bijeenkomst besproken zou moeten worden.

[0:36:05] Maar op 24 septembre kregen we dan een nieuwe agenda met een inhoudelijke opzomming van twee brieven die zijn toegevoegd aan de agenda.

[0:36:13] En daar staat, als ik het samenvat, in dat de regering achter het strafhof staat en helpt om zo goed mogelijk de effecten van sancties te omzeilen.

[0:36:23] Hoe mogen wij dan weer niet weten, want dat blijft vertrouwelijk.

[0:36:29] Naar aanleiding van de speech van president Trump in de algemene vergadering van de VN, waarin deze zakelijk weergegeven voorzitter een frontale aanval tegen het internationaal strafhof aankondigde, zei de Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken, ik citeer hem uit het Volkskrant van 23 september, hij zei wij zullen er alles aan doen om het hof te beschermen.

[0:36:50] Nederland heeft de Europese Commissie gevraagd het blokkingstatuut klaar te zetten, zodat we dat paardenmiddel kunnen inzetten.

[0:36:57] En we zijn ook bereid om dat te gebruiken.

[0:37:00] Nou, dat is allemaal glasheldig.

[0:37:02] Via dat blokkingsstatuut kan het Europese bedrijven verboden worden om mee te werken aan Amerikaanse sancties die eventueel worden ingezet tegen het strafhof en of individuele medewerkers van dat strafhoofd.

[0:37:14] En het blokkingstatuurt biedt dan de mogelijkheid om Europesebedrijven die gevolg geven aan de Amerikaanse sancties boetes op te leggen.

[0:37:23] Het is zeer wel denkbaar naar mijn mening dat de VS daar dan weer met andere en wellicht ook zeker zwaardere sancties tegen Europese bedrijven en misschien wel tegen de hele EU en of lidstaten op zal reageren.

[0:37:39] Is de minister dat met mij eens, dat dat risico er dan is?

[0:37:42] En hoe denkt hij dat hij dan met zo'n situatie om zal gaan?

[0:37:47] Vooralsnog is er trouwens naar mijn mening in de verste verte geen meerderheid in de EU om het blokkingstatuut in te zetten.

[0:37:54] De Tweede Kamer heeft in oktober 2025 een motie aangenomen die de regering oproept om zich in EU-verband in te zetten voor toepassing van het blokkingstatuut.

[0:38:05] Mijn vraag aan de minister is, hoe behoort dat hij de kans dat dat zal lukken?

[0:38:09] En wat denkt hij verder nog te gaan doen ter bescherming van het strafhof, zoals hij dat noemt, zolang dat inzetten van het blockingsstatuurt niet lukt?

[0:38:18] Tot zover mijn inbreng, voorzitter.

[0:38:20] Dank u wel.

[0:38:21] Ik zie een interruptie van mevrouw Van der Werff.

[0:38:24] Ja, voorzitter, ik heb een vraag aan de heer De Roon.

[0:38:26] Want als het om soevereiniteit gaat en om inmenging van andere landen... dan staat de PVV met anderen altijd terecht vooraan.

[0:38:34] Als het gaat om Marokko, Turkije, Saoedi-Arabië.

[0:38:37] En op dit moment zien we dat de Amerikanen eigenlijk hetzelfde doen.

[0:38:41] Gewoon inmengingen.

[0:38:43] En dan hoor ik u dit eigenlijk gewoon een aantal minuten lang compleet relativeren.

[0:38:47] Hoe zit dat precies, voor zitter?

[0:38:49] De heer de Roon...

[0:38:50] Voorzitter, ik relativeer niks.

[0:38:51] Ik stel gewoon een aantal vragen en ik geef een weergave van wat ik heb gelezen over dit onderwerp.

[0:38:56] Dus van relativeren is helemaal geen sprake.

[0:38:58] Mevrouw Van der Werf.

[0:39:00] Ja, voorzitter.

[0:39:00] Er zit natuurlijk een heel groot verschil tussen wetten maken tegen inmenging als het om het ene land gaat en gewoon een paar vragen stellen als het over de Verenigde Staten gaat.

[0:39:11] En ik denk dat het goed is om dat ook even te benoemen als dat voorbij komt.

[0:39:15] De heer De Roon.

[0:39:17] Ik heb het gehoord.

[0:39:17] Ik hebt daar verder geen commentaar op op dit moment.

[0:39:20] Oké, dan vraag ik voor mijn inbreng of mevrouw Van der Werff voorzitsschap even zou willen overnemen.

[0:39:27] Absoluut.

[0:39:28] Dan is nu het woord aan mevrouw Piri.

[0:39:31] De laatste hoop op gerechtigheid, erkenning van het leed, het vastleggen van de waarheid en het doorbreken van straffeloosheid.

[0:39:40] Dat is wat het internationaal gerechtshof betekent voor de miljoenen mensen wereldwijd die slachtoffer zijn van de meest ernstige oorlogsmisdaden.

[0:39:48] De Amerikaanse regering heeft aangekondigd om het hof steen voor steen te ontmantelen.

[0:39:53] Al is de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken.

[0:39:56] En de afgelopen maanden zijn in rap tempo sancties tegen het Hof ingevoerd.

[0:40:02] Eerst de aanklagers van het Hof, toen de rechters van het Hof, de president van het hof afgeloopen zomer, maar ook Palestijnse mensenrechtenorganisaties en ook tegen de VN-rapporteur.

[0:40:13] Die gaat over de Palestijnse gebieden.

[0:40:16] En nu wachten we op het moment dat ook institutionele sancties worden aangekondigd om het golf land te leggen.

[0:40:23] De effecten zijn voelbaar voor al die mensen die gesproken hebben, net als mijn fractie, met medewerkers van het golf.

[0:40:30] Geen betalingen, geen salarissen, geen IT kunnen gebruiken, geen mensen inhuren.

[0:40:36] Het grote risico is nu dat onderzoeken naar oorlogsmisdaden ernstige vertraging oplopen of dreigen helemaal stop te worden gezet.

[0:40:45] En als gastland heeft Nederland natuurlijk een bijzondere verantwoordelijkheid.

[0:40:48] Ik ben dan ook, zoals een aantal collega's aangaven, blij met de duidelijke woorden van premier Jette bij de VN, handen af van het internationaal strafhof.

[0:40:57] Maar, voorzitter, stille diplomatie heeft die opeenstapeling van sancties niet voorkomen.

[0:41:05] En bij geen enkele sanctie tot nu toe heeft Nederland publiekelijk veroordeling uitgesproken.

[0:41:11] Elke keer steun voor het Hof, maar we doen net alsof die sancties uit de lucht komen vallen en niet gewoon in Washington via executive order door de regering Trump worden afgekondigd.

[0:41:21] Er zijn ook een tweetal moties aangenomen, ik refereerde er net aan hier in de Kamer, die de regering opdragen om de EU-antiboycott-verordening te laten activeren.

[0:41:32] Spanje en België hebben dit al publiek uitgesproken en Nederland heeft tot nu toe niets meegedaan.

[0:41:37] Vandaar de volgende vragen.

[0:41:40] Heeft het kabinet al een alliantie gesmeed binnen de EU om bij de nieuwe VS-sancties de anti-blocking statute te activeren?

[0:41:48] Is er dan sprake, wordt er verwacht dat er een gekwalificeerde meerderheid is in de Raad.

[0:41:53] Wat is het plan zodra de sancties geactiveerd worden?

[0:41:56] Welke afspraken met banken en bedrijven die diensten leveren aan het Hof zijn er gemaakt?

[0:42:02] Is het Hof inmiddels beter beveiligd tegen spionage en intimidatie?

[0:42:07] Is er gewerkt aan de onafhankelijkheid van Amerikaanse IT- en clouddiensten?

[0:42:12] Wat doet Nederland ook als gastland om getuigen te beschermen?

[0:42:16] Kan Nederland bevestigen alle arrestatiebevelen nog steeds uit te willen voeren?

[0:42:20] Is Er gewerkt Aan een coalitie van verdragstaten wereldwijd die het Hof politiek en financieel overeind houden?

[0:42:28] En welke tegenmaatregelen naast de blocking statute wordt eraan gedacht?

[0:42:32] Voorzitter, het overeind houden van het internationaal strafhof is niet alleen een juridische plicht die we in artikel 90 van onze grondwet hebben vastgelegd.

[0:42:42] Het is niet enkel onze plicht als gastland van het Internationaal Strafhof.

[0:42:46] Het zijn vooral onze plichten aan de ontvoerde Oekraïnse kinderen

[0:42:50] Aan de slachtoffers in Darfur, aan de Afghaanse vrouwen en meisjes en de Palestijnen in Gaza.

[0:42:57] We mogen nooit toelaten dat de slachten van genocide en misdaden tegen de menselijkheid worden gestraft terwijl de daders worden beloond.

[0:43:06] Dus mijn oproep aan het kabinet is tijd voor actie.

[0:43:10] Dank u wel.

[0:43:14] Dan geef ik het woord weer aan mevrouw Piri voor het voorzitterschap.

[0:43:17] Dank u wel.

[0:43:18] Dan schorsen wij de vergadering voor 20 minuten en dan zijn we vijf over elf hier weer terug.

[0:43:24] Dankuwel.

[1:06:19] Ik heropen de vergadering van de Commissie van Buitenlandse Zaken.

[1:06:23] En ik geef het woord... Nog even voordat ik het woorden geef aan de minister.

[1:06:28] Uw interrupties staan weer op nul.

[1:06:31] Dat is goed nieuws voor de heer Van Balen en de heerseder.

[1:06:35] Zolang u onder de 30 seconden blijft, is het onbeperkt.

[1:06:39] Ik ga ervan uit dat ook de heersteder absoluut gaat lukken.

[1:06:43] En dan geef ik het Woord aan de Minister.

[1:06:50] En dank voor alle inbreng en ook de betrokkenheid bij het internationaal strafhof en het belang daarin.

[1:06:58] We vinden elkaar geheel in de steun voor het hof.

[1:07:02] Ik was zelf afgelopen maandag nog bij het Hof samen met mijn collega-minister van Buitenlandse Zaken van Duitsland.

[1:07:09] Ook de vicevoorzitter van de Europese Commissie was afgelopend maandagen bij het hof.

[1:07:14] Er werd nogmaals duidelijk dat het Hof onder grote druk staat, individuele druk ook, de sancties.

[1:07:20] De individuele sancties zijn duidelijk en uit die gesprekken wordt ook duidelijker hoe groot de impact is.

[1:07:27] Niet alleen op het Hof zelf, maar natuurlijk ook op al die mensen die daar werkzaam zijn.

[1:07:32] En ik wil beginnen met mijn grote waardering en respect uitspreken voor alle mensen die werkzaams zijn.

[1:07:37] Maar zeker ook voor de nieuwe kandidaten voor de rechterposities bij het Hof.

[1:07:42] Want in deze fase je hand opsteken om te zeggen dat je daar een bij wil dragen verdient alle waardering.

[1:07:49] Tot nu toe is het Hof in staat geweest om de werkzaamheden voor te zetten.

[1:07:55] En dat heeft te maken met dat er achter de schermen alles aan gedaan wordt om de sancties te mitigeren.

[1:08:01] En dat betekent dat er maatregelen genomen worden in samenspraak met het Hof en de dienstverleners en het ministerie om ervoor te zorgen dat het Hof kan blijven functioneren.

[1:08:12] Voor de goede orde herhaal ik nogmaals dat het kabinet de sancties tegen de Amstraders en het internationaal strafhof ondubbelzinnig afkeurt.

[1:08:24] Het hof moet zijn werk onafhankelijk en zonder druk van buiten uit kunnen voeren.

[1:08:28] En de toon van de in juli door de VS gelanceerde campagne tegen het strafhof is daarom zeer zorgelijk.

[1:08:34] En we houden rekening met verdere maatregelen tegen het hof.

[1:08:37] Er is een interruptie van de heer De Roon.

[1:08:42] De acties die de regering onderneemt achter de schermen.

[1:08:46] Waarom is dat achter de Schermen?

[1:08:48] Waarom mogen wij dat niet weten?

[1:08:50] En op welke juridische gronden is dat eigenlijk gebaseerd?

[1:08:53] Is dat een geheimhouding?

[1:08:56] Is het staatsgeheim of nog iets anders?

[1:08:58] Graag een reactie en een toelichting.

[1:09:00] De minister.

[1:09:01] Ja, voorzitter.

[1:09:02] De Tweede Kamer is via een technische briefing geïnformeerd in meer detail over de maatregelen die we achter de schermen nemen.

[1:09:09] De reden dat we dat niet publiekelijk doen, is omdat als wij laten zien hoe wij sancties tegen gaan, een volgend sanctiepakket ingericht kan zijn op precies onze verdedigingslijn.

[1:09:17] En dat betekent dat onze mitigatie minder resultaat gaat hebben.

[1:09:21] De heer De Roon?

[1:09:23] Er is dus geen sprake van geheimhouding, om zo te zeggen, in juridische zin.

[1:09:28] De minister?

[1:09:29] Een deel van de mitigatie van de sancties gaat ook in overleg met de betreffende dienstverleners en ondernemingen die daarmee te maken hebben.

[1:09:39] Dat betekent dat dat vertrouwelijkheid nodig heeft, want anders kan je dat op die manier niet doen.

[1:09:48] Zoals gezegd, we zetten ons maximaal in voor het voorkomen van de sancties en bereiden ons hier tegelijkertijd ook zo goed mogelijk op voor.

[1:10:01] Geen misverstand daarover.

[1:10:03] Voor Nederland staat vast dat de pal achter het hof staan en achter de medewerkers.

[1:10:08] De afgelopen tijd en de afgelope maanden zijn er een aantal sporen geweest.

[1:10:16] Het eerste spoor is het diplomatieke spoor richting de Verenigde Staten om de sancties niet op te leggen.

[1:10:24] Om druk daarop uit te oefenen.

[1:10:26] Dat doen wij niet alleen, want het belang van het Hof is niet alleen in het belang voor Nederland, maar in de belang van alle verdragspartijen.

[1:10:33] En dat betekent dat meerdere verdragpartijen daar zeker ook aan bijdragen.

[1:10:37] Het tweede spoor is het mitigeren van de maatregelen.

[1:10:40] Ik kom daar zo dadelijk nog wat meer op terug van wat ik ervan kan delen.

[1:10:44] Dat betekend dat we continu actief in contact zijn met het Hof om het Hof te beschermen ten opzichte van de matigen die genomen zijn.

[1:10:53] Het derde spoor is dat er een werkgroep opgericht is binnen de verdragspartijen om ook het gesprek met vers aan te gaan over de zorg.

[1:11:05] Zoals de heer Seder al meldde zijn die zorgen niet nieuw, die bestaan al heel lang.

[1:11:10] De retoriek en de mate van acties zijn wel degelijk verhard, maar de inhoudelijke kritiek is er al lang geweest.

[1:11:17] Binnen de verdrachtspartije is er een

[1:11:20] Een werkgroep die ook het gesprek aangaat met die verdragspartijen over druk op het hof.

[1:11:27] Dat is een andere diplomatiekspoor wat we op dit moment uitlopen.

[1:11:33] Als ik specifiek inga op het...

[1:11:38] Voordat u dat doet is een instructie van de heer Seder.

[1:11:42] Op het laatste punt, want de minister was kort maar wel helder.

[1:11:45] Het diplomatiekspoor wordt verkend en dat vind ik heel goed.

[1:11:50] Mijn vraag is wel in het licht van de sancties die mogelijk eraan komen.

[1:11:54] Wanneer daar duidelijkheid over is, overlapt dat elkaar?

[1:11:57] Kunt u daar iets meer schetsen over die tijdlijnen?

[1:11:58] De heer de minister.

[1:12:01] Kijk, ons inzet zou zijn laten we het gesprek voeren.

[1:12:04] Kijken of we tot een resultaat van de gespreken komen en kom dan pas met sancties.

[1:12:08] Dat zou onze inzet zijn.

[1:12:10] Maar ik kan absoluut niet uitsluiten dat vanuit de andere kant, vanuit het VS, dat er een andere keuze in gemaakt wordt.

[1:12:17] Het allerbelangrijkste is dat we ook continu bereidheid hebben dat gespreks aan te gaan zorgen te adresseren.

[1:12:22] Maar tegelijkertijd het functioneren van het Hof en waar het Hof voor staat is natuurlijk ononderhandelbaar.

[1:12:27] Want dat is het beschermen van het instituut.

[1:12:31] Dat is voldoende.

[1:12:31] Dan gaat de minister verder.

[1:12:40] Zoals gemeld, we staan in doorlopend contact met de VS, maar dat doen wij niet alleen.

[1:12:44] Dat doen ook andere verdragspartijen om de VS op te roepen dit niet te doen of zoals onze premier gezegd heeft handen af van het strafhof.

[1:12:58] De...

[1:13:02] Excuus, voorzitter.

[1:13:02] Ik zie dat ik al een aantal dingen...

[1:13:05] in een aantal woorden benoemd heb.

[1:13:09] Mevrouw Piri vroeg, is er gewerkt aan een coalitie van verdragsstaten wereldwijd die het Hof politiek en financieel overeind houden?

[1:13:16] Dit is ook uitdrukkelijk iets wat ik ook afgelopen week in New York continu in al mijn bilaterale gesprekken naar voren heb gebracht.

[1:13:24] Wij hebben als gastland van het Hof een bijzondere verantwoordelijkheid.

[1:13:29] Zowel in juridische zin, maar zeker ook de verantwoordelijkheid die we voelen voor bescherming van het Hof.

[1:13:35] Maar wij kunnen dat niet alleen en dat betekent dat we actief inderdaad met andere landen, met gelijkgestemde landen zoeken naar landen die zich daar ook voor in kunnen zetten en willen zetten.

[1:13:46] En je ziet dat dat groeit en dat heeft ook te maken met de dynamiek die nu rond het Hof speelt, de aankondiging van grotere sancties.

[1:13:53] Je ziet dat er ook, zeker afgelopen week als ik in New York momentum was van meerdere landen die zeggen we laten dit niet gebeuren en zijn ook bereid om daarin samen te werken.

[1:14:02] Tegelijkertijd speelt Nederland daar gewoon een belangrijke rol in gezien onze rottering.

[1:14:09] Voor wat betreft de dienstverlening.

[1:14:14] De heer Van Landschot vroeg na de stappen op lange termijn voor eenzijdige afhankelijkheid.

[1:14:19] Ook mevrouw Van der Werff informeerde daarna.

[1:14:23] Het beheersbaar houden van risicovolle strategische afhankelijken is met oog op nationale en Europese veiligheid prioriteit.

[1:14:30] En we blijven...

[1:14:33] Aan de ene kant is de VS natuurlijk een cruciale bondgenoot voor veiligheid, een belangrijke partner voor de Nederlandse en Europese economie.

[1:14:38] Ook voor technologische ontwikkeling, maar niet alle afhankelijkheden zijn risicovol.

[1:14:42] Maar als het puur gaat om de afhankelijken die we nu hebben, ook in het functioneren van het Hof, is het natuurlijk cruciaal om daar stappen te zetten.

[1:14:49] Het is ook onderdeel van zowel het gesprek dat ik afgelopen maandag had met de vicevoorzitter van de Europese Commissie, als van de agenda van de Europees Commissies, namelijk streven naar technologisch veilig.

[1:14:58] Soevereiniteit, daar is de Europese Commissie mee bezig.

[1:15:01] Nogmaals, niet alle afhankelijkheden zijn risicovol, maar dat we daar als Europa grote stappen te zetten hebben, dat is duidelijk en Nederland speelt daar ook een rol in.

[1:15:14] De heer Van Baarle vroeg specifiek naar, is het een idee dat Nederland de dienstverlening van het ICC overneemt?

[1:15:20] In eerste instantie is de ICC het strafhof hier zelf verantwoordelijk voor.

[1:15:24] Er ligt momenteel ook geen verzoek aan Nederland voor het overnemen van diensten.

[1:15:28] Wij kunnen ook niet zomaar dienstverlening overnomen, want dat zou de onafhankelijkheid van het hof schaden.

[1:15:34] Maar wel staat Nederland in nauwe coördinatie met het Hof, ook op dit vlak samen met partners, in nauw contact met relevante dienstverleners, met als doel om ervoor te zorgen dat het Hof zo onbelemmerd mogelijk kan functioneren.

[1:15:46] En waar een concrete verantwoordelijkheid van Nederland als gastland aan de orde is, zal Nederland deze in lijn met de zogenaamde gastlandverplichtingen invullen.

[1:15:54] In normale mensentaal.

[1:15:55] Wij zijn met dienstverleners continu in gesprek.

[1:15:58] En wij niet alleen, ook de Europese Commissie heeft daar een belangrijke rol op zich genomen.

[1:16:02] Om gespreken te voeren met diensverlenen om ervoor te zorgen dat zij ervoor kunnen zorgen... ...dat die dienstenverlening door blijft gaan.

[1:16:08] De heer Van Balen vroeg ook naar een noodkanaal voor financiële dienstverlening.

[1:16:14] Ik wil daar ook nog niet op vooruit lopen.

[1:16:18] Maar alle opties die het Hof zouden kunnen helpen, die liggen op tafel in voortdurend overleg met iedereen.

[1:16:25] En de meest voor de hand liggende opties, onder andere met betrekking tot financiëlle dienstenverlending, die zijn reeds verkend samen met partners.

[1:16:32] Alleen ja, daar kan ik dan in het openbaar weer helaas niet verder op ingaan.

[1:16:36] Er zijn geen makkelijke oplossingen.

[1:16:40] Dat betekent dat alle mogelijke opties ook voordelen en nadelen kennen, maar alle opties liggen op tafel en die verkennen we met partners.

[1:16:49] De heer Seder vroeg naar een escalatieladder die we nog hebben aan politieke mogelijkheden.

[1:16:58] Nou, daar heb ik net op antwoord.

[1:17:00] We zijn continu met de VS in gesprek.

[1:17:03] Mevrouw Pieri vroeg naar de bescherming tegen inmenging en spionage van het Hof.

[1:17:11] In zijn algemeenheid geldt dat ten aanzien van eventuele inmengingsactiviteiten van buitenlandse actoren de betrokken ministeries in nauw contact staan met opsporingsdiensten, inlichting- en veiligheidsdienesten om deze te onderkennen, te duiden en waar nodig ook

[1:17:23] En mogelijk ook maatregelen te treffen.

[1:17:26] Het is natuurlijk ook bekend dat met name bijvoorbeeld ook de Russische actor richting het Hof daar een rol speelt.

[1:17:36] En dan doen we alles aan om dat samen met het Hof te mitigeren.

[1:17:40] Mevrouw Pieren vroeg ook specifiek naar wat we doen om als gastland getuigen te beschermen.

[1:17:46] Bescherming van getuig ligt prima bij het hof.

[1:17:48] Het strafhof kan Nederland in specifieke gevallen om bijstand vragen.

[1:17:51] En daartoe zijn bestaande kaders waarin nadere maatregelen genomen kunnen worden.

[1:17:58] NCTV is daarbij betrokken, net als andere partijen in het veiligheidsdomein.

[1:18:01] En Nederland zal zich samen met andere partijiën

[1:18:03] Blijven inspannen om operationele gevolgen van sancties van het strafhof op te vangen, waaronder de veiligheid van getuigen.

[1:18:12] De heer Van Balen, ik kom zo dadelijk bij, ik besef me dat ik wellicht eerst beter het blocking statute had kunnen behandelen, maar dan kom ik zo dadkelijk.

[1:18:19] Dit klinkt ook al een beetje als een blokje overig, maar ik heb ook nog een blikje overige van dingen die niet met het straflof te maken hebben.

[1:18:24] De heer Van Baarle vroeg ook naar de expertise delen voor onderzoek en veroordeling voor misdaden in Palestijnse gebieden.

[1:18:35] Het Hof is onafhankelijk, dat respecteren we.

[1:18:37] Het Hof heeft ook heel veel expertise in huis.

[1:18:40] Financieel steunt Nederland het internationaal strafhof om deze expertise ook in te zetten.

[1:18:44] De afgelopen jaren droeg Nederland 6 miljoen euro bij aan de algehele onderzoekskapaciteit van het Hof, maar die wordt niet gericht op specifieke onderzoeken.

[1:18:54] Daar is het Hof onafhankelijk voor.

[1:18:59] Het blocking statute is in algemene zin...

[1:19:06] Het blocking statute is een middel waartoe wij bereid zijn om dat in te zetten in het kader van de bescherming van het Hof.

[1:19:17] Wij hebben de afgelopen maanden ook in lijn met de motie die in de Kamer is aangenomen, zijn met de Europese Commissie in gesprek geweest en hebben druk uitgeoefend dat als het ingezet moet worden, dat zo snel mogelijk klaar staat.

[1:19:30] Dat betekent dat de termijnen waarop het blocking statute ingesteld kan worden

[1:19:34] Dat aan de kant van de Europese Commissie het klaarzijden teruggebracht is na een paar dagen.

[1:19:42] En dat ook binnen zowel de Raad, dus richting de Correpair-werkgroep als richting het Europese Parlement dingen klaarstaan om dit zo snel mogelijk te doen.

[1:19:52] Ik denk dat dat grote winst is.

[1:19:55] Het belang van het kabinet is de bescherming van het hof.

[1:19:59] Tot op heden hebben we tegen de individuele sancties mitigerende maatregelen kunnen nemen.

[1:20:03] Dat betekent dat we het functioneren van het hoofd hebben kunnen beschermen.

[1:20:08] Op het moment dat er sancties komen, institutionele sancties die het functionieren van het

[1:20:16] ernstig belemmeren, dan zullen we het blocking statute inzetten.

[1:20:21] Daar staan we op dat moment ook volledig achter.

[1:20:23] Alleen op dit moment weten wij niet wat de volgende sancties eventueel zijn en of er maatregelen zijn om daar het beste tegen te handelen.

[1:20:34] Er zitten ook nadelen aan het blocking statue.

[1:20:37] Het is echt een pademiddel.

[1:20:39] We zetten daarmee ook dienstverleners van het Hof onder druk.

[1:20:42] Juridisch gezien.

[1:20:43] Maar ook kun je dienstverleners in de positie plaatsen dat zij zelf afweging gaan maken.

[1:20:49] Dus daarom, het is een pademiddel.

[1:20:52] We zijn bereid het in te zetten.

[1:20:53] Het functioneren van het hof is belangrijk genoeg om dit pademiddel uit de kast te trekken.

[1:20:57] Dat zullen we ook absoluut doen.

[1:20:58] Die bereidheid is er ook om dat te doen.

[1:21:00] op het moment dat het noodzakelijk is voor de bescherming van het Hof.

[1:21:03] Als het blocking statute het beschermen van het hof zou garanderen, hadden we dat al eerder ingezet.

[1:21:08] Maar dat is natuurlijk ook niet het geval.

[1:21:10] Ook dan kan het Hof onder druk gezet worden.

[1:21:14] En ook dan kunnen er vanuit de Verenigde Staten aanvullende maatregelen genomen worden om het Hof verder onder druk te zetten.

[1:21:20] Dat is de context waarin we opereren.

[1:21:24] Maar nogmaals, alles staat klaar.

[1:21:26] Bereidheid om het in te zetten als het nodig is.

[1:21:29] Maar op dit moment kunnen we niet vooruit lopen op de sancties die wel of niet afgekondigd gaan worden.

[1:21:44] Nou, ik kijk even of we dat nog specifieke vragen...

[1:21:49] over de alliantie gesmeed binnen de EU om het blocking statute te activeren.

[1:21:55] Er zijn een paar landen die zich al eerder hebben uitsproken om het al te acteveren.

[1:22:00] En er zijn ook een flink aantal landen, die huiverig zijn en afwachtend zijn.

[1:22:04] Ik merk wel dat in de afgelopen weken, en daar hebben we de New York Week ook bewust voor gebruikt, dat iedereen zich bewust is van de ernst van de zaak.

[1:22:12] En dat het draagvlak onder het inzetten van de blocking statute, als dat nodig is, dat dat er is, ook daar wordt naar Nederland gekeken.

[1:22:21] We hebben daar ook een rol.

[1:22:24] En tegelijkertijd zal uiteindelijk de Europese Commissie het voorstellen.

[1:22:29] Die termijn is verkort en moet er ook steun zijn om het in te zetten.

[1:22:32] Ik proef dat dat draagvlak groeit.

[1:22:34] Ik denk dat alles te maken zal hebben met het pakket aan sancties wat wel of niet gaat komen.

[1:22:50] Ja, ik denk...

[1:22:52] Maar wellicht komen er nog aanvullende vragen op het gebied van blocking statute.

[1:22:57] Ik zie interruptie van de heer Seder.

[1:23:00] Ja, ik begrijp dat alles vertrouwelijk is.

[1:23:02] Maar de Kamer heeft wel een controlerende taak.

[1:23:05] En ik vraag me af als het gaat om de escalatieslag waar ik eerder naar verwees.

[1:23:09] Of de minister kan toezeggen ons periodiek vooral de komende tijd vertrouwelijk te informeren.

[1:23:15] Ik heb toch wel behoefte aan onze controlerend taak kunnen uitoefenen.

[1:23:19] Kan de minister dat toezegen?

[1:23:21] Binnen de mogelijkheden die we daartoe hebben, ben ik van harte bereid dat te doen.

[1:23:29] Ja, en dan even specifiek, omdat het heel spannende tijden zijn, kan de minister afspreken om ons in ieder geval de komende tijd bijvoorbeeld wekelijks vertrouwelijk uiteraard te informeren.

[1:23:39] En ik zou graag ook wel willen weten, of er zaken zijn waar de Kamer ook niet geïnformeerd over zou kunnen worden.

[1:23:46] Omdat ik graag wil weten waar onze controlerende taak wel of niet rijdt, aangezien we ook misschien wel spannende tijd met elkaar tegemoet gaan.

[1:23:54] De minister.

[1:23:56] Eh...

[1:23:58] Nou, voorzitter, ik denk dat het goed is om dat met elkaar te verkennen.

[1:24:02] Dus ja, de toezegging om wat mij betreft in deze periode wekelijks het contact te houden.

[1:24:11] De Kamer ook te informeren.

[1:24:12] Kijk, hardop denkend waar ik me kan voorstellen waar het lastig wordt is het diplomatieke verkeer.

[1:24:18] Wel of geen maatregelen, wat zou die maatregen dan zijn?

[1:24:21] Dat zit in het diplomatiek verkeer.

[1:24:23] Dat verandert ook nog wel eens, dus dat is ingewikkelder.

[1:24:26] Ik kan me heel goed voorstellen dat op het moment dat er sancties zijn aangekondigd, dat dat het moment is dat we regulier met elkaar in dat proces, dat jullie, de Kamer, goed kunnen controleren op welke stappen wij op dat moment zetten.

[1:24:40] Dus als ik het even goed begrijp, is de toezegging om vanaf het moment dat er mogelijk sancties komen, of vanaft dat moment wekelijks de Kamer vertrouwelijk te informeren, als het vertrouwelijk moet.

[1:24:54] Klopt dat?

[1:24:55] Ja, voorzitter, dat lijkt mij iets wat, als dat de wens van de Kamers is, dan...

[1:25:02] De heer Seder, tot slot.

[1:25:03] Voor na de sancties fijn, maar eigenlijk vooraf al, als het gaat om waar we nu staan, misschien hoe het ook staat met andere lidstaten, als we sancties treffen, oké, maar dan wat voor sancties de aard daarvan, daarin zou ik ook graag geïnformeerd willen worden, maar ook de controlerende taak die we als Kamer hebben, nog wel ook willen uitoefenen.

[1:25:23] Dus mijn verzoek is om dat ook vanaf nu eigenlijk, ook als er geen sancties zijn, maar de ontwikkelingen, om ons dan wel vertrouwelijk daarover te informeren.

[1:25:32] De minister.

[1:25:37] Ik zoek nu een beetje naar wat is dan de juiste manier om dat te doen.

[1:25:41] We hebben nu het debat.

[1:25:44] Er zijn op dit moment geen ontwikkelingen... waar we uw Kamer vertrouwelijk over zouden moeten informeren... anders dan de technische briefing die gegeven is... over de maatregelen die achter de schermen genomen worden.

[1:25:55] Ik kan me heel goed voorstellen dat we in een fase zouden kunnen komen... waar ineens dingen heel snel gaan en dat we dan heel erg moeten waken... dat de Kamer, ook de controlerende taak naar mij toe...

[1:26:04] kan uitvoeren.

[1:26:06] En wat mij betreft niet alleen de controlerende taak, maar dat we ook de gezamenlijke denkkrachten inzetten, wat de juiste vervolgstappen zijn.

[1:26:12] Maar ik vind het lastig om nu te zeggen, ja, dat zou dan vanaf nu wekelijks moeten, want volgens mij zitten we daar nu nog niet.

[1:26:17] Maar Ik ben van harte bereid om te verkennen met de Kamer wat de wensen zijn en hoe we daar het beste invulling aan kunnen geven.

[1:26:27] Mijn vraag gaat even over de situatie die ontstaat nadat er het blokkingstatuut is ingeroepen.

[1:26:34] Is de minister het met mij eens dat we dan kunnen verwachten dat de VS niet meteen terugdienst, maar eerder nog nadere maatregelen treft die negatief zijn voor het Hof?

[1:26:45] De minister.

[1:26:47] Nou, voorzitter, ik kan daar niet op vooruit lopen, maar ik kan het zeker ook niet uitsluiten.

[1:26:52] De heer de Roon.

[1:26:53] Ja, en krijgen we dan niet dat we die escalatieladder allemaal op blijven rennen?

[1:26:58] Want u zit er heel principieel in, de VS zit er ook heel principiëel in.

[1:27:02] Waar is het einde?

[1:27:04] Spat dan toch het EU-standpunt misschien weer uiteen?

[1:27:07] Om dat staat te zeggen van nou, dit gaat te ver.

[1:27:11] Ik begrijp dat u de toekomst niet kan voorspellen, maar ik ben daar bang voor.

[1:27:15] Graag een reactie.

[1:27:16] De minister.

[1:27:18] Wij staan voor de bescherming van het hof en wij zullen doen wat nodig is om het functioneren van het hoofd te beschermen.

[1:27:23] En tegelijkertijd heb ik ook aangegeven in antwoord op de heer Seder dat er ook diplomatieke sporen zijn waar we a. druk uit oefenen om geen sancties op te leggen en b. een spoor om het te hebben over de zorgen van Amerikanen en die op een bepaalde manier als verdragspartijen te kunnen adresseren.

[1:27:38] Mevrouw Lojkovski.

[1:27:40] Ja, voorzitter.

[1:27:41] Dan misschien ten aanzien van het informeren van de Kamer... waar de behoefte ligt.

[1:27:46] Voor mij hoeft dat nu echt niet elke week.

[1:27:47] Dus ik zou het veel liever hebben op basis van... als er ontwikkelingen zijn die wij moeten weten.

[1:27:52] En ik kan me inderdaad voorstellen dat we op een gegeven moment... op een punt kunnen komen waarin dat misschien wel elke Week is.

[1:27:58] Maar ik zou dat niet vanaf nu al elke Wek willen.

[1:28:00] Want ik heb echt liever dat...

[1:28:02] Alle tijd en inzet van de minister, van de ambtenaren gaat om dat jullie ook aan het werk kunnen.

[1:28:08] En zoveel mogelijk tijd besteden aan het zo goed mogelijk lopen van nog het diplomatieke spoor.

[1:28:13] Dus dat even van waar mijn behoefte ligt.

[1:28:17] Want dit is niet echt een vraag, dit is meer een opmerking toch?

[1:28:20] En ik zie dat de UFC hier nog een aanvulling op heeft.

[1:28:23] Ja, ik zei elke week, maar ik sluit me aan bij mevrouw Rajkovski.

[1:28:27] Ik zou graag willen op het moment dat er significante ontwikkelingen zijn, voorafgaand een mogelijke inwerking van de blokkingstatus of andere zaken, dat wij voortijdig geïnformeerd worden en niet gelijktijdig met de rest van de wereld geïnnformeerd wordt.

[1:28:40] Daar ligt mijn behoefte, omdat je dan ook de denkkracht van de Kamer, maar ook de controlerende taak van de kamer, denk ik, optimaal benut.

[1:28:50] Wil de minister hier nog op reageren of is er voldoende gezegd?

[1:28:53] Ja, oké.

[1:28:54] Dan gaat de minister door met de beantwoording.

[1:28:59] Ja, voorzitter.

[1:29:00] Ik ben nu bij mij aanbeland bij een blokje overig.

[1:29:08] Maar daar zit ook nog een stukje hof tussen.

[1:29:12] We zijn benieuwd.

[1:29:13] Ja.

[1:29:14] Laat ik deze even afmaken en dan...

[1:29:17] De heer Van Baarle vroeg naar de inzet voor de volgende Algemene Vergadering van Verdragspartijen.

[1:29:23] In december 2026 zal de jaarvergadering bij elkaar komen in Den Haag.

[1:29:28] We zien uit, na deelname aan die vergadering, goede gelegenheid om steun aan het Hof te geven.

[1:29:32] De inzet gaan we de komende tijd bepalen en we informeren uw Kamer daarover per brief zoals gebruikelijk.

[1:29:39] De heer Van Balen vroeg naar...

[1:29:45] Nee, deze heb ik al beantwoord.

[1:29:46] Die 6 miljoen euro in algemene zin.

[1:29:48] De heere Van Baler vroegt naar het opsporingsbevel.

[1:29:53] Onze positie hierover is bekend.

[1:29:54] Het onafhankelijk besluit van het Hof.

[1:29:56] Nederland respecteert de onafhankbaarheid van het hof.

[1:29:59] En op het moment

[1:30:00] dat die situatie zich voordoet zullen we die op dat moment beoordelen en mevrouw Rajkovski vroeg en dat heeft dan niet meer met het hof te maken over het agressietribunaal ehm

[1:30:14] Uiteraard is het van belang om snelheid te maken met het agressietribunaal.

[1:30:20] We maken die voortgang ook.

[1:30:22] 36 landen en de EU hebben zich in mei politiek gecommitteerd aan het tribunaal en momenteel werken we als Nederland met de Raad van Europa hard om ook de kosten volstrekt helder te krijgen.

[1:30:35] Dat heeft met locatie- en beveiligingskosten te maken en de wijze waarop het opgezet wordt.

[1:30:39] Naar verwachting kan dat in november in Straatsburg gepresenteerd worden.

[1:30:43] En daarna kunnen lidstaten zich naast politiek ook juridisch en financieel gaan committeren aan het tribunaal.

[1:30:50] Want het budget staat natuurlijk een belangrijk argument in om dat te doen.

[1:30:56] En natuurlijk zullen wij samen met partners ons ervoor inspannen dat zoveel mogelijk landen dat ook doen.

[1:31:03] Een interruptie van de heer Van Baarle.

[1:31:06] Volgens mij was de minister überhaupt klaar met de beantwoording.

[1:31:11] Nou, ik zie nog een paar... Ja, u bent... Anders wil ik al even wachten namelijk.

[1:31:16] Nee, ik denk het wel.

[1:31:17] Oké.

[1:31:17] De heer Van Baarle.

[1:31:18] Voorzitter, over de diplomatieke inzet.

[1:31:20] Naar mijn weten heeft Nederland tot dusver de Verenigde Staten, maar ook andere landen niet veroordeeld voor wat Trump voornemens is te doen richting de standaard.

[1:31:30] Waarom nog niet veroordeeld?

[1:31:32] De minister.

[1:31:34] Volgens mij hebben we volstrekt helder kenbaar gemaakt dat de sancties zeer betreurenswaardig zijn...

[1:31:40] En onacceptabel dat we staan achter de bescherming van het Hof.

[1:31:43] De heer Van Balen.

[1:31:45] Voorzitter, dat is diplomatiek iets anders dan veroordelen.

[1:31:48] Is de Nederlandse regering ook bereid om diplomatieke gezien zelf harder in te zetten door bijvoorbeeld die veroordeeling uit te spreken?

[1:31:55] De minister.

[1:31:57] Nou voorzitter.

[1:31:58] Diplomatiek gezien zetten wij op dit moment alles in om het Hof te beschermen.

[1:32:04] Soms horen daar publieke grote woorden bij en soms horen er andere woorden.

[1:32:08] Ik kies maar woorden zorgvuldig.

[1:32:09] De Heer Van Walen.

[1:32:11] Voorzitter, dan, het maakt eruit op dat de regering dat niet wil, dat noodkanaal en het overnemen van diensten.

[1:32:21] Wat kan de minister zeggen over hoe concreet die verkenning is naar dat noodkanalen?

[1:32:25] De minister.

[1:32:29] Ja, voorzitter.

[1:32:30] Zoals ik net al heb gezegd, wij onderzoeken en staan open voor alle mogelijkheden om het Hof te helpen.

[1:32:35] In de eerste plaats is dat aan het Hof en de dienstverleners en onze ondersteuning daarin.

[1:32:41] Over eventuele andere maatregelen of mogelijkheten die we voorbereiden, kan ik publiekelijk gezien niet zeggen.

[1:32:51] Dan kijk ik naar de leden of er behoefte is aan een tweede termijn.

[1:32:58] Nee?

[1:32:58] Ja?

[1:32:58] Bij een enkeling wel.

[1:33:00] Dan gaan we gewoon langs.

[1:33:01] En als u daar geen behoefte aan heeft, dan hoeft u uiteraard niks te zeggen.

[1:33:04] Dan starten we bij mevrouw Van der Werf.

[1:33:07] Ja, voorzitter.

[1:33:08] Dank.

[1:33:08] Kort hoor.

[1:33:09] Goed dat de minister bereid is om stevige consequenties te verbinden aan de houding van de VS.

[1:33:15] dat dat ook in Europa al is klaargezet, dus dat we niet met onnodige vertraging te maken krijgen in dit scenario.

[1:33:21] Voorzitter, ik zou graag een twee-minuut-debat willen aanvragen, omdat ik het idee van zo'n soevereiniteitsbank of instrument graag nog wat verder zou willen uitwerken en daar ook graag politieke rugdekking bij zou organiseren.

[1:33:34] Het staat genoteerd, wij geven het door.

[1:33:36] De heer Seder.

[1:33:37] Ik ben blij met de toezegging die gedaan is om te informeren.

[1:33:40] En ook blij dat het diplomatieke verzoor ook verkend wordt en ook serieus verkent wordt.

[1:33:45] Naast gewoon ervoor zorgen dat Nederland niet chantabel is.

[1:33:48] Dus ik zal kijken of ik nog mij te voegen aan het 2-in-1-debat.

[1:33:52] Anders wil ik de minister veel succes wensen.

[1:33:55] Dank u wel, de heer Van Baarle.

[1:33:56] Ja, voorzitter.

[1:33:58] Ik vind het lastig samengaan.

[1:33:59] Aan de ene kant hele grote woorden gebruiken, handen af van het Hof.

[1:34:03] Aан de andere kant niet bereid zijn om een veroordeling uit te spreken, klip en klaar, over een land dat sancties heeft getroffen tegen medewerkers van het Hof.

[1:34:12] Ik vraag nogmaals aan de minister waarom hij niet bereit is om dat gewoon te veroardelen.

[1:34:17] En ook de Amerikaanse ambassadeur op het matje te roepen.

[1:34:19] Voorzitter, dit zijn gewoon daden die niet kunnen.

[1:34:22] Als het gaat om de inzet voor de vergadering van verdragspartijen,

[1:34:26] Ik denk dat het misschien een goede zaak is op het moment dat de brief over de inzet voor dat twee minuten debat komt.

[1:34:34] Zodat we dat wellicht daar ook bij kunnen betrekken.

[1:34:36] Wellicht is het goed dat dat samen...

[1:34:39] loopt.

[1:34:41] Want, voorzitter, ik vind het heel erg belangrijk dat naast dat brokkingstatuut we ook gaan onderzoeken in hoeverre het overnemen van diensten door bijvoorbeeld coalities van landen, maar ook financiële stromen ingezet kan worden om die potentiële sancties van de Verenigde Staten vleugellam te maken.

[1:34:57] En ik zou de minister willen oproepen daar echt werk van te maken Dank u wel, mevrouw Rijkowski

[1:35:03] Kort en voorzitter, dank voor de beantwoording.

[1:35:05] Eens ook met de lijnen van het kabinet.

[1:35:07] En ik denk tegelijkertijd dat het inderdaad ook goed is dat we onze alternatieven zo goed mogelijk op orde hebben.

[1:35:13] Mocht dit ooit een keertje toch escaleren.

[1:35:15] Dus daar wil ik mijn voorgaande collega's in bijvallen.

[1:35:18] Dank u wel.

[1:35:19] Dan de heer Van Landschot.

[1:35:20] Dank voorziter, dank aan de collega'S.

[1:35:21] Dank aan het kabinent voor de antwoording, het goede debat.

[1:35:24] En we denken natuurlijk ook aan de medewerkers van de strafhof die in moeilijke tijden goed hun werk doen.

[1:35:29] Dank je wel.

[1:35:30] Dank u wel, de heer De Roon.

[1:35:32] Nu mevrouw Van der Werf twee minuten debat heeft uitgevraagd, sluit ik me daar graag bij aan.

[1:35:38] Ik hoop wel dat dat pas wordt ingepland op het moment dat we ook een verslag van dit overleg beschikbaar hebben, al is het in concept.

[1:35:46] Dank u.

[1:35:46] Volgens mij volgen wij gewoon de normale procedure.

[1:35:50] We melden het aan en dat betekent niet voor deze week, want dan had het al bij de regeling van werkzaamheden gemeld moeten worden.

[1:35:57] Dus we kijken gewoon zodra er tijd is.

[1:35:59] En dat staat los van een verslag.

[1:36:01] Het is gewoon een openbare hoorzetting.

[1:36:05] U ziet ook mensen op het podium.

[1:36:06] Mensen thuis kunnen het ook volgen.

[1:36:07] Dus daar hoeft niet per se een versag van op papier te staan om een twee minuten debat in te plannen.

[1:36:13] Nou voorzitter, dat verslag heeft natuurlijk wel een waarde.

[1:36:16] Want daar kun je letterlijk in teruglezen wat er precies is gezegd.

[1:36:20] En dat kan van belang zijn.

[1:36:23] Zeker.

[1:36:24] Waar komt het voor, een twee minuten debat?

[1:36:26] Dat is mijn vraag.

[1:36:28] Kijk, wat ik ga zeggen.

[1:36:29] Ten eerste, wij gaan niet over hoe snel wel of niet het stenogram komt van deze vergadering.

[1:36:34] Het is gewoon terug te zien, online.

[1:36:37] Als u wilt kunnen uw medewerkers dat ook nog eens uittypen.

[1:36:41] Dus dat staat los van de timing van het twee minuutendebat.

[1:36:44] Het twee minutendebat vindt niet deze week plaats.

[1:36:47] Dan had het dinsdag al moeten worden aangevraagd.

[1:36:51] Dus ergens op z'n vroegst volgende week...

[1:36:53] En mijn ervaring is dat stenen gewoon altijd best snel beschikbaar is.

[1:36:58] Dus waarschijnlijk gaat het gewoon voldoen aan uw eisen, meneer Daron.

[1:37:03] Het was niet zozeer een eis, maar een wens.

[1:37:06] En ik hoop dat die wens ook door de ondersteuning kan worden opgepakt.

[1:37:10] Dank u wel.

[1:37:10] Ik heb dus gezegd dat we hopen dat het lukt, maar dat is geen voorwaarde voor het aanvragen door een individueel lid van het twee minuten debat.

[1:37:19] Dat recht heeft gewoon elk lid hier en daar kunnen andere leden geen voorwoorden aan verbinden.

[1:37:24] Dan vraag ik aan mevrouw Van der Wervel of ze even het voorzitterschap wil overnemen.

[1:37:28] Absoluut, mevouw Piri.

[1:37:32] Ook namens mij dank aan de minister.

[1:37:34] Dank aan alle ambtenaren die hier al...

[1:37:37] Ongetwijfeld vele maanden hard mee bezig zijn op de verschillende ministeries en ook net als de heer Van Wanschot onze steun en solidariteit met de medewerkers van het Hof.

[1:37:48] Ik kan me ook voorstellen dat het een spannende tijd is voor alle leveranciers en dienstverleners aan het Hof zelf...

[1:37:57] Ik had nog een paar vragen op basis van de beantwoording.

[1:38:00] Eentje is, de minister had het erover, de draagvlak dat groeit.

[1:38:05] Maar we weten van gekwalificeerde meerderheid zijn er als er twee landen het blokkeren, namelijk Duitsland en Italië, is er geen gekwalificerde mehrderheid.

[1:38:12] Dus ik vroeg me af of de minister daar iets over kan zeggen.

[1:38:15] Hij heeft net zijn Duitse counterpart, zag ik deze week ontmoet.

[1:38:20] Hij zei ook in een bijzin dat de VS het Hof ook nog op andere manieren verder onder druk zou kunnen zetten.

[1:38:26] Dus ik vroeg me af, waar denkt de minister dan aan?

[1:38:29] Want het leek mij al best explosief om het hele Hof institutioneel te sanctioneren.

[1:38:37] Maar kennelijk wordt er ook al nagedacht over verdere maatregelen.

[1:38:41] En welke tegenmaatregenen zitten daar dan?

[1:38:43] En tot slot, voorzitter...

[1:38:45] Bij mijn vraag over spionage en intimidatie doelde ik natuurlijk op het jarenlange onderzoek waar onder andere The Guardian over gepubliceerd heeft van Israël.

[1:38:53] Dus ik vond het wel typerend dat de minister daar niet op aansloeg en het had over Rusland.

[1:38:59] Dat was het.

[1:39:01] Dan heeft het voorzitterschap licht weer op het bord van mevrouw Piri.

[1:39:05] Heeft de minister kan meteen door of wil die... Ja, oké.

[1:39:08] Dan is het woord aan de minister.

[1:39:13] Ja, ehm...

[1:39:16] Eerst een reactie op voorzitter, op de heer Van Balen met het verzoek om onze inzet voor die vergadering al voor twee minuten debat te delen.

[1:39:23] Nou weet ik niet wanneer twee minuut debat ingepland gaat worden, maar de agenda van de vergaderen is nog helemaal niet bekend.

[1:39:28] Plus onze inzets zal ook afhankelijk zijn van hetgeen wat de komende weken gaan gebeuren en die vergaderings vindt in december plaats.

[1:39:34] Dus ja dat kan ik niet toegeven, maar natuurlijk op het moment dat onze in zet bekend is stuur die naar de Kamer en kunnen we daar

[1:39:40] het gesprek over voeren.

[1:39:45] Mevrouw Piri, wat betreft draagvlak, daar moet een QMV zijn om het besluit tegen te houden, niet om het goed te keuren.

[1:39:54] Dus dat is net een andere situatie.

[1:39:56] Ik denk dat veel landen wel ook

[1:39:59] In dezelfde afweging zitten als ons van wanneer zet je het in en wat is de juiste timing en impact daarvan.

[1:40:05] Maar ik denk dat zeker ook het bezoek samen met mijn Duitse collega aan het ICC laat zien hoe ook Duitsland achter het hof staat.

[1:40:15] En uw laatste vraag, die informatie had ik niet scherp, maar vandaar.

[1:40:20] Het was geen bewuste keuze om het zo te doen.

[1:40:24] Dan ga ik naar de toezeggingen.

[1:40:26] Er is één toezekking aan, eigenlijk breed de Kamer, maar geïnitieerd door de heer Seder.

[1:40:33] De minister zegt toe de Kamertijdig, als het moet vertrouwelijk, te informeren over significante ontwikkelingen rondom mogelijk toekomstige sancties tegen de internationaal strafhof.

[1:40:43] Dat staat en dan is er een twee minuten debat aangevraagd door mevrouw Van der Werf.

[1:40:49] En dat geven wij door aan de plenaire Griffie om die zo snel mogelijk in te plannen.

[1:40:54] En hopelijk is dat nadat er ook een stenogram beschikbaar is.

[1:40:58] Dan wil ik de minister en zijn ondersteuning danken.

[1:41:00] Dan will ik de collega's danken en natuurlijk ook de mensen op de tribune en die het vanuit huis volgden.

[1:41:05] En dan sluit ik deze vergadering.