Briefing MIVD over de veiligheidssituatie in Europa

[0:00:02] Welkom allemaal bij deze briefing van de MIVD over de veiligheidssituatie in Europa.

[0:00:09] Welkom aan de heer Reesink om hier vandaag in ons midden te zijn en om de Kamerleden bij te kletsen.

[0:00:15] Ik ga de KamERleden even kort aan u voorstellen.

[0:00:18] De heer De Roon namens de PVV, de heer Van Lanschot namens het CDA, mevrouw Rajkovski VVD, meervrouw Van der Werf namens D66, Peter de Groot namgens de VVV, meevrouw Piri namens Pro, deheer Bolhuis namens PRO, meuffrouw Bikker namens ChristenUnie en de heere Boon namens PVV.

[0:00:40] En collega's, kom erbij.

[0:00:47] Collega Bijlheers namens D66 en collega Nanninga namens JA21.

[0:00:53] We starten zometeen op verzoek van Defensie met een gedeelte openbare briefing.

[0:00:58] Dat zal ongeveer tien minuten in beslag nemen en daarna gaan we over naar een vertrouwelijk deel.

[0:01:02] Dat betekent dat we dat echt in beslotenheid doen alleen met de Kamerleden.

[0:01:07] Tot zover, dan geef ik het woord aan u.

[0:01:11] Dank u wel en dank ook voor uw ruime en grote belangstelling.

[0:01:18] Maar gegeven de mediaberichtgeving kan ik er maar iets bij voorstellen.

[0:01:25] Ik zou willen beginnen met misschien wel die mediaberrichtgeving.

[0:01:31] Toename van hybride dreiging.

[0:01:33] Hybride als term.

[0:01:36] Daar wordt best veel over nagedacht.

[0:01:38] Is dat nou wel de goede term?

[0:01:40] Is het niet te lief en moeten we niet andere terminologie gebruiken?

[0:01:45] Ik zal er zo een paar noemen, maar suggesties die zijn gedaan heb ik gehoord in termen van staatsgedreven terrorisme of schaduwoorlog.

[0:01:55] Dat laat ik verder aan u.

[0:01:57] Ik gebruik denk ik nog veelvuldig vandaag de term hybriden.

[0:02:01] En met het duiden ervan zal ik ook hier en daar toch ook terughoudend moeten zijn, want dat is nou echt toevallig ook een van de kenmerken van zo'n hybride situatie.

[0:02:12] Het is altijd een mix van militair, civiel, in potentie ontwrichtend, maar in de attributie, dus in de toerekening, de mate van waar je iets kan toereikenen, nog wel eens wat ingewikkeld.

[0:02:32] We weten ook dat veel desinformatie circuleert en communiceren en handelen op basis van wat we zien en wat we horen.

[0:02:42] Maar we proberen dat zoveel mogelijk te doen op basis onze eigen onderzoeken.

[0:02:45] Dus dat wil ik als soort precursor meegeven.

[0:02:49] Dat gezegd hebbende moeten we zeker niet naïef zijn.

[0:02:53] Het is een realiteit, ook bevest door inlichtingen, dat het aantal incidenten toeneemt.

[0:02:58] Rusland maakt ook steeds explicieter duidelijk dat het Westen voor hen een dreiging vormt.

[0:03:05] En dat Rusland inzet op het verstoren van onze steun aan Oekraïne.

[0:03:12] Die dreigingen is dus reëel en wij ondervinden dat echt elke dag.

[0:03:18] We moeten daar als gehele overheid, als hele samenleving op reageren.

[0:03:22] Ik zal kort iets dieper ingaan op dat dreigingsbeeld en ook wel een paar incidenten daartoe schetsen.

[0:03:30] Aansluitend wil ik iets zeggen over de nieuwe wet die recentelijk in consultatie is gegaan.

[0:03:37] Want we kunnen als diensten, gelet op die dreigingen, is het van belang dat wij wendbaarder en sneller kunnen opereren.

[0:03:46] Dreigingsbeelden.

[0:03:47] De Russische intenties en ook de beïnvloedingsactiviteiten.

[0:03:52] We voorzien een toenemende intensiteit.

[0:03:54] Ik zei het straks al op het vlak van hybride activiteiten.

[0:03:57] Vorige week heeft mijn Deense collega van ook hun inlichting en veiligheidsdienst nog een open publicatie gedeeld over die Russische hybriden dreiging.

[0:04:08] Rusland handelt opportunistisch en neemt ook steeds meer risico.

[0:04:13] Dat hebben we ook wel eerder geconstateerd.

[0:04:16] waarmee Rusland tevens de escalatiebereidheid in het van het Westen test en eventuele tegenreacties of het uitblijven daarvan in kaart brengt.

[0:04:27] Daarbij vormt klassieke spionage nog altijd een cruciale component van hun agenda.

[0:04:35] Dus dat betekent beïnvloeding op basis van inzagen, intenties, capaciteiten en activiteiten van het Westen.

[0:04:42] Die in toenemende mate gekoppeld wordt aan echte beïnnvloedingsactiviteiten.

[0:04:46] Of ook wel eens prepositionering genoemd.

[0:04:49] In zowel het fysieke als ook in het digitale domein.

[0:04:55] Het beeld dat in de media wordt geschetst van een intensivering...

[0:04:58] van Russische sabotageactiviteit in Europa wordt op basis van die inlichtingen dus onderschreven.

[0:05:04] Ik haal, dat betekent niet dat wij in alle gevallen ook die incidenten inlichtingematig kunnen attribueren aan Rusland.

[0:05:17] Nou dan iets verder ingezoomd op, laat ik het nu maar even noemen, de schaduwoorlog.

[0:05:23] Fysieke sabotage- en liquidatieoperaties zijn onderdeel van het instrumentarium dat Rusland inzet om de druk op NAVO en EU-lidstaten op te voeren.

[0:05:34] Na inschatting van de diensten probeert Rusland met dit soort operaties in EU- en NAVO-lidsstaten meerdere effecten te bereiken.

[0:05:43] Om te beginnen de westerse samenleving en politieke tegenstanders te intimideren, onzekerheid te stimuleren...

[0:05:52] de westerse politieke, maatschappelijke en militaire steun aan Oekraïne te ontmoedigen.

[0:05:59] En mogelijk zelfs te ondermijnen.

[0:06:02] Gewoon plat verdeeldheid zaaien.

[0:06:06] Onze respons te testen.

[0:06:08] En als laatste, of misschien niet helemaal als laatst, maar gewoon als ook een van zijn elementen... zit er ook altijd iets in van wraak of vergelding.

[0:06:17] Want wij steunen Oekraine.

[0:06:19] En dat doen we soms.

[0:06:20] En Oekrane is daarin soms succesvol.

[0:06:24] Na inschatting van de diensten gaan de Russische inlichtingen en veiligheidsdiensten agressiever te werk en neemt hun risicobereidheid dus toe.

[0:06:33] Ook Nederland is een doelwit van hybride activiteiten, waarbij het bijvoorbeeld gaat om cyberspionage.

[0:06:41] Dat hebben we ook al eerder aangegeven in onze jaarbeslagen en tot nu toe betreft dit ook vooral cyber- en spionageoperaties.

[0:06:50] Zo maakten wij onlangs bekend dat Nederland doelwit was van Russische cyberoperaties, zowel in heel Europa als in Nederland.

[0:06:59] Maar dat ging hier over die verkeerscamera's, die IP-camera's die zijn gehackt vanuit Rusland en die zij gebruiken om allerlei militaire transportroutes, logistiek in kaart te brengen en dat eventueel voor hun te gebruiken in hun targetingproces.

[0:07:18] We hebben natuurlijk al eerder in 2025 een melding gemaakt van de Laundry Bear casus, die de politiehek heeft uitgevoerd.

[0:07:26] En we hebben recentelijk ook nog wel veel gepubliceerd over de Signal WhatsApp casus.

[0:07:33] Waar Rusland via Signal accounts probeert ook aan echte operationele informatie te komen.

[0:07:40] Dus dat is primair gericht op signal gebruikers in Oekraïne.

[0:07:45] Die een iets andere standaard hebben met het verdelen en het wisselen van gegevens.

[0:07:51] Overigens om hele begrijpelijke redenen, want soms moet het heel snel.

[0:07:54] Maar daar zit ook operationeel gevoelige informatie bij.

[0:07:57] En op die manier proberen ze dat te achterhalen.

[0:08:02] Kijkend naar de grote incidenten bij ons in de buurt, zeg maar tussen aanhalingstekens, kom ik al snel op Leipzig.

[0:08:08] We mogen van geluk spreken dat het explosief niet afging.

[0:08:15] Daarmee nam Rusland wel een groot risico.

[0:08:18] Niet alleen op schade en dodelijke slachtoffers, maar ook op verdere escalatie.

[0:08:24] Die trend past dus wel ook in wat we zien van Rusland.

[0:08:28] Roekeloos gedrag.

[0:08:30] En gericht dus op het zaaien van angstverdeeldheid, het uit elkaar spelen van de NAVO en het ondermijnen van de steun aan Oekraïne.

[0:08:38] Het incident onderstreept eens te meer dat we in Oekraine onverminderd moeten steunen.

[0:08:45] De druk op Rusland moeten blijven verhogen en dat we moeten investeren in onze eigen weerbaarheid en defensie.

[0:08:53] Andere voorbeelden, een beetje in willekeurig gevolgorde.

[0:09:00] We hebben op 21 augustus melding gekregen van een wapenopslaglocatie in Berlijn.

[0:09:06] Een geheime opslaglocatie voor vuurwapens en ook munitie, ergens in een bos buiten Berlijnen.

[0:09:15] De wapens waren volgens bronnen binnen het onderzoek vooral handvuurwapen.

[0:09:22] En zijn via de Duitse Binnenlandse Veiligheidsdienst naar boven gekomen.

[0:09:28] En volgens de Duitsche minister van Binnenlands Zaken is op die locatie ook dus allerlei munitie gevonden.

[0:09:33] De Duitische Veilighuisdienst vermoedde dat de locatie door de Russische Inlichting en Veiligeisdienst is aangelegd.

[0:09:38] En heeft die wapens al daarom klaargemaakt.

[0:09:41] En hij heeft daarna er ook een GPS trekker aan gekoppeld om te kijken of het nog werd opgehaald.

[0:09:46] Dat is overigens niet het geval.

[0:09:49] Maar we zien wel uit inlichtingen dat de Russische diensten een geleerd sabotagenetwerk, dat daar dit aan gelinkt kan worden.

[0:09:59] Op zo'n 10 kilometer afstand dus nogmaals van Berlijn.

[0:10:07] Tweede andere voorbeeld is de onderschepping van een wat grotere zeedroon in de buurt van Roemenië, die in de bourt van een offshore installatie aan het varen was.

[0:10:17] Die zeedroom had heel veel explosieven aan boord en is uiteindelijk door een F-16 van Roemië uit de lucht, tenminste uitgenomen, zoals ze dat binnen Defensie zeggen.

[0:10:29] Dus tijdig en voordat het kon exploderen.

[0:10:34] Volgende is de trein in Polen met de netmis van een drone.

[0:10:39] En ik zou als laatste nog het meest recente attributie van Estland, mijn Estse collega van vanochtend, die de brandstichting van een defensiebedrijf van 5 augustus kon en heeft geattribueerd nu aan Rusland.

[0:10:54] Wat meer uitzoomend kijkend naar ook scenario's.

[0:10:59] De dreiging van Rusland tegen de NAVO neemt de komende jaren waarschijnlijk alleen maar toe.

[0:11:05] Rusland ervaart een steeds grotere dreigingen vanuit het Westen en gelooft dat het Weste streeft naar het toebrengen van een strategische nederlaag voor Rusland.

[0:11:15] Dat is hun perspectief, even voor de duidelijkheid.

[0:11:20] Ook de onvoorspelbaarheid neemtoe.

[0:11:23] Rusland haalt in zekere zin maar beperkt zijn operationele doelstellingen in Oekraïne.

[0:11:29] De impact op de economie in Rusland is groot.

[0:11:33] Oekraine haalt ook successen die pijn doen in Ruslands.

[0:11:37] En er is in zeker gezin ook iets van oorlogsmoeheid aan het ontstaan, heel voorzichtig.

[0:11:44] Niet zo gek misschien na 4,5 jaar en je ziet natuurlijk ook een beetje hetzelfde aan de Oekrainse kant.

[0:11:49] Al die ingrediënten kunnen op zichzelf leiden tot, nou ja, ik zal het kunnen framen als kat in het nauw.

[0:11:56] Die maakt nog wel eens rare sprongen.

[0:11:59] Dat is het debat aan de toegenomen onvoorspelbaarheid.

[0:12:05] Mocht de oorlog in Oekraïne ten einde komen, dan kan de Russische krijgsmacht...

[0:12:11] ...onder de meest gunstige omstandigheden voor Rusland.

[0:12:14] Dat betekent vooral dat als hun militaire industrieel complex blijft draaien zoals het nu draait... ...en als ze nog steeds bereid zijn om te vechten... ...dan kunnen ze in iets minder dan een jaar gereed zijn voor een conflict kleinschalig met de NAVO.

[0:12:32] Dat is enigszins vergelijkbaar met wat ook mijn deze collega daarover zei.

[0:12:38] Omdat Rusland in dat geval in staat is veel sneller zijn apparaat gereed te hebben, is dat een uitdaging voor de NAVO.

[0:12:47] Op de termijn waarop we nu kijken, stel dat dat volgende week gebeurt.

[0:12:51] Dus dat noemen we in onze terminologie een window of vulnerability.

[0:12:57] Overigens, wij zien geen intentie dat dat ook echt aan het gebeuren is.

[0:13:03] Er zijn wel wat snippers die voorbereidingen daarvoor onderstrepen.

[0:13:06] Bijvoorbeeld die mobilisatie die aangekondigd is, waarvan nog wij niet zien dat daar een besluit van is.

[0:13:13] Maar waarbij de voorbereiden wel worden getroffen.

[0:13:17] Militaire escalatie is dus niet het meest waarschijnlijke.

[0:13:21] Wij denken dat het meeste waarschuwelijk is dat we even in deze fase van tussen oorlog en vrede blijven doorgaan.

[0:13:27] Maar het is wel het most dangerous scenario.

[0:13:32] Rusland gebruikt de dreiging van nucleaire wapens als dwangmiddel.

[0:13:38] De NAVO, de EU en Nederland moeten zich in toenemende mate op die dreigingen van Rusland voorbereiden.

[0:13:44] De MIVD en de AIVD onderstrepen het belang voor de NAVO en in het bijzonder ook voor de Europese lidstaten om zo snel als mogelijk ook militaire slagkracht op te bouwen en gezamenlijk ook handelingsopties in kaart te brengen om ons tegen die Russische dreiging te verdedigen.

[0:14:03] Een verenigde NAVO met robuuste militaire capaciteiten is van groot belang voor een geloofwaardige afschikking en het voorkomen van Russische aanvallen op NAVO-lidstaten.

[0:14:13] Nou dan van mijn kant tenslotte een paar opmerkingen met betrekking tot de wet bescherming nationale veiligheid.

[0:14:19] Toen wij tien jaar geleden zo'n beetje dachten dat we een techniek onafhankelijke wet aan het maken waren, de huidige WIV 2017, toen dachten we dat dat wel even zou kunnen duren voordat er een nieuwe wet nodig was.

[0:14:37] Toch zijn er nu meerdere redenen waarom een nieuwe werd noodzakelijk is.

[0:14:43] Het belangrijkste en voornaast is het dreigingsbeeld zoals we dat net geschetst hebben.

[0:14:48] Dat is echt fundamenteel anders dan tien jaar geleden.

[0:14:51] Niet eerder was er een dreigingbeeld als nu, waarbij de nationale veiligheid van meerdere kanten onder druk staat.

[0:14:58] Ook de techniek heeft zich echt anders ontwikkeld, sneller ontwikkelt en vraagt een nieuw robuust juridisch kader.

[0:15:09] En de snelheid en de slagvaardigheid van de diensten moet omhoog.

[0:15:11] Nou, dat kwam ook wel terug in consulteringen van commissie Jones-Bosch en de Algemene Rekenkamer.

[0:15:18] Om die redenen zijn we verheugd met het in consultatie brengen van de wet.

[0:15:24] En die loopt nu en loopt tot half oktober.

[0:15:27] Dit wetsvoorstel maakt het effectieve optreden van dienst mogelijk in combinatie ook met de noodzakelijke waarborgen.

[0:15:35] U kunt erbij denken aan meer flexibiliteit en snelheid door de introductie van het zogenaamde opponentenregime bij het inzetten van bevoegdheden tegen overduidelijke tegenstanders, zoals bijvoorbeeld de GRU, de Russische Militair Inlichtingdienst.

[0:15:51] Ook wordt in het wetvoorstel de samenwerking met andere overheden, kennisinstellingen en bedrijven versterkt en kunnen we ook op een andere manier beter data delen met de krijgsmacht.

[0:16:04] Ik bied graag aan dat zodra de constatiesperiode afgelopen is, en dat komt ook bij uw Kamer, dat we dat nog met een technische briefing voorzien.

[0:16:14] Tot zover.

[0:16:17] Dank u wel.