Mensenrechtenbeleid

[0:00:00] Uit de landse zaken.

[0:00:01] Hartelijk welkom allemaal.

[0:00:04] Voordat we naar de inhoud gaan, ik heb natuurlijk spreektijden van u gekregen.

[0:00:09] Die zijn indicatief, maar toch ga ik daar een beetje op sturen, zodat we op tijd klaar kunnen zijn.

[0:00:14] Ik wil qua interrupties het volgende voorstellen.

[0:00:16] Zodra ze onder de 30 seconden blijven, dan kan het onbeperkt.

[0:00:20] En boven de 30 seconden mag u er twee doen.

[0:00:23] Even kijken verder.

[0:00:25] Eén van de brieven die op de agenda staat is een vertrouwelijke brief.

[0:00:30] Dus als u die heeft ingezien, dan wil ik u vragen om er goed op te letten dat u de vertrouwelijkheid daarvan niet deelt in deze vergadering.

[0:00:39] Tot zover de huishoudelijke mededelingen.

[0:00:40] Welkom ook aan de minister overigens.

[0:00:43] Dan ga ik als eerst beginnen met de fractie van D66, mevrouw Van der Werf.

[0:00:48] Dank u wel, voorzitter.

[0:00:50] 72% van de wereldbevolking leeft onder een autocratisch regime.

[0:00:54] Net als in 1985, midden in de Koude Oorlog.

[0:00:58] Moskou, Beijing en ook Washington lijken met de dag minder te geven om mensenrechten.

[0:01:03] Laat Europa daarom een voorvechter zijn.

[0:01:06] Niet uit blind idealisme, maar omdat onze eigen vrijheid en veiligheid er vanaf hangen.

[0:01:11] Willen we ons staande houden tussen grootmachten en onze banden met kleine en middenmachten verdiepen, dan moeten we geloofwaardiger worden.

[0:01:19] Want in grote delen van de wereld wordt het Westen als hypocriet gezien.

[0:01:23] Europa sprak trechtschande van de Russische bommen op Oekraïense ziekenhuizen.

[0:01:28] Maar bij de ziekenhuis in Gaza bleef het te lang stil.

[0:01:31] En dat onthoudt men.

[0:01:33] Van Johannesburg tot Jakarta.

[0:01:35] Is de minister bereid om mensenrechten standaard mee te wegen bij iedere wijziging van het buitenlands beleid?

[0:01:41] Of het nu gaat om handel, politiek of veiligheid?

[0:01:44] En hoe borgt hij mensenrechte in de nieuwe veiligheidsstrategie?

[0:01:50] Voorzitter, nog altijd zitten naar schatting meer dan een miljoen Oeigoeren in kampen.

[0:01:55] Zo'n miljoentibetaanse kinderen zitten op staatskostscholen.

[0:01:58] Weggehaald bij hun ouders om hun taal, geloof en cultuur af te leren.

[0:02:03] Sinds juli is dat beleid wet voor alle minderheden.

[0:02:07] Kinderen leren al voor de kleuterklas mandarijn.

[0:02:10] Hun eigen taal mag niet langer de voertuig meer zijn op school.

[0:02:13] Religies moeten zich voegen naar de lijn van de partij en dat betekent het uitwissen van hele culturen, zwart op wit.

[0:02:21] En die wet reikt verder dan China.

[0:02:23] Volgens Beijing geldt hij ook in het buitenland en dus ook hier.

[0:02:27] Wie in Nederland opkomt voor een abgesloten familielid of zich uitspreekt over mensenrechten schenningen kan worden aangemerkt als separatist met alle mogelijke gevolgen van die.

[0:02:38] Hoe kijkt de minister hiernaar en welke gevolgen voorziet hij in deze wet voor bijvoorbeeld Oeigoeren en Tibetanen in Nederland?

[0:02:45] Het kabinet heeft ook in Beijing klare taal gesproken over mensenrechten en dat verdient onze waardering.

[0:02:51] Maar woorden vragen om daden.

[0:02:54] Onze import uit Xinjiang is sinds 2023 verzesvoudigd tot bijna 500 miljoen euro vorig jaar.

[0:03:02] Is de toezichthouder voor de Europese dwangarbeidsverordening inmiddels aangewezen en zo niet?

[0:03:07] Wanneer wel?

[0:03:08] En is het kabinet bereid om in Brussel te pleiten voor een omgekeerde bewijslast voor producten uit Xinjang?

[0:03:16] Voorzitter, over mensenrechten schendingen kunnen we uren praten.

[0:03:20] En dat moeten we ook blijven doen.

[0:03:21] Maar ik wil vandaag ook aandacht vragen voor een in mijn ogen onderbelicht thema.

[0:03:26] Marteling in detentie.

[0:03:28] In bezet Oekraïne ligt een heel netwerk van schaduwgevangenissen.

[0:03:32] Krijgsgevangene, journalisten, politieagenten, maar ook gewone burgers worden er inmiddels jarenlang mishandeld.

[0:03:38] En in sommige gevallen als gevolg daarvan ook vermoord.

[0:03:42] Niemand weet hoeveel, maar we kennen de verhalen.

[0:03:45] Voor de zomer was hier op bezoek Oleksij Janulja en hij vertelde over zijn eigen ervaringen als krijgsgevangene.

[0:03:52] Maandenlang zat hij in een kleine ruimte opgesloten onder de grond waar ze een hond op hem loslieten, maar ook waar hij dagenlang in zijn eigen urine en ontlasting moest staan.

[0:04:03] Zijn benen waren weggebeten als gevolg daarvan.

[0:04:07] En we kennen ook het verhaal van de journaliste Victoria Roshina, 27 jaar oud.

[0:04:12] Haar lichaam kwam in een lijkenzak naar haar ouders terug, uit de gevangenis, gelabeld als onbekende man.

[0:04:20] Uitgemergeld vol sporen van extreme marteling.

[0:04:23] Haars ogen, hersenen en strottenhoofd ontbraken.

[0:04:27] Wat doet het kabinet om dit netwerk van formele en informele detentie in Oost-Ukraine in kaart te brengen?

[0:04:33] En een verantwoordelijke daarvoor op de Europese sanctielijst te krijgen?

[0:04:38] Ook in Iran, voorzitter, worden jongeren die opkomen voor vrijheid mishandeld.

[0:04:42] Ze zitten nog met honderden vast en elke week zijn er executies.

[0:04:47] En ik zeg het opnieuw, Europa zal voor hen op moeten komen, want de Verenigde Staten gaan het niet doen.

[0:04:53] Is het lot van de Iraanse bevolking onderdeel van de gesprekken die Europa en Nederland met Iran voeren?

[0:04:59] En blijft het kabinet aandringen op sancties tegen elke rechter die een politiek doodsvonnis uitspreekt?

[0:05:06] Voorzitter, ook het misbruik van Palestijnse gevangenen is geïnstitutionaliseerd.

[0:05:12] Geen zorg en structureel te weinig eten.

[0:05:15] Sommigen worden bewust op het randje van de dood gehouden.

[0:05:18] En wie om een advocaat vraagt, wordt daarna vaak voor zo'n gesprek met de buitenwereld gestraft.

[0:05:23] Met een mishandeling of met een verkrachting als gevolg.

[0:05:27] Dus vele gevangenen vragen er maar niet meer om.

[0:05:30] En dat is schokkend, voorzitter, voor een land dat zich de enige democratie in het Midden-Oosten noemt.

[0:05:35] Ziet de minister mogelijkheden om hier in Europees verband een vuist tegen te maken?

[0:05:40] En gaan we ons hard maken voor toegang van het Rode Kruis voor Palestijnse gevangen?

[0:05:46] Ter afsluiting, voorzitter, iets dat ons allemaal aangaat.

[0:05:49] De vrijheid om jezelf te zijn is misschien wel het meest basale mensenrecht en die staat wereldwijd onder druk.

[0:05:56] Jaren geleden zagen we conservatieve organisaties al successen boeken in Oeganda en in Rusland.

[0:06:02] Hun campagne tegen vrouwenrechten, homorechten en migranten heeft nu ook een weg gevonden naar onze algoritmes.

[0:06:09] Met succes.

[0:06:10] Ook in Nederland daalt de acceptatie van homoseksualiteit onder jongeren.

[0:06:14] En steeds meer mensen vinden het normaal om je vrouw te slaan.

[0:06:18] Algoritmes zijn niet neutraal, voorzitter.

[0:06:21] Ze belonen extreme content.

[0:06:23] En in de politiek zien we ook haatcampagnes richten zich op minderheden en wie voor hen opkomt.

[0:06:30] Europa heeft een antwoord, de Digital Services Act.

[0:06:33] En ondanks Amerikaanse druk bleef Nederland paalstaan voor de handhaving daarop.

[0:06:38] Voorzitter, ik zou deze minister en het kabinet willen aanmoedigen.

[0:06:41] Hou die lijn vast.

[0:06:43] Is het kabinet bereid met een gezamenlijke strategie van de ministeries te komen tegen deze antirechtenbeweging en de groei daarvan online?

[0:06:51] Inclusief zicht op wie haar financiert.

[0:06:53] En hoe zet het kabinet zich in voor snelle en stevige handhaving van de DSA, juist op deze algoritmes die die haat versterken?

[0:07:01] Dank voorzitter.

[0:07:04] Dank.

[0:07:04] Een interruptie van de heer Van Landschot, CDA.

[0:07:07] Ja, dank voorzitten.

[0:07:08] En collega Van der Werf benoemt terecht een aantal zorgwekkende ontwikkelingen in de maatschappij.

[0:07:12] En zij koppelt daaraan als mogelijke oorzaak algoritme.

[0:07:16] Ik ben wel benieuwd, ziet ze dat als enige oorzaken of zou er ook meer kunnen zijn?

[0:07:19] Ben benieuwd wat haar perspectief daarop is.

[0:07:21] Dank u wel.

[0:07:21] Mevrouw Van der Werv.

[0:07:23] Nou, voorzitter, ik benoem algoritmes omdat die in deze eigenlijk als een soort megafoon opereren.

[0:07:29] Dat we natuurlijk tien of vijfentwintig jaar geleden deze geluiden ook hoorden, maar dat ze minder gepusht werden in het debat en dat ze de grond vinden waar ze nu op terechtkomen.

[0:07:39] Voorzitter.

[0:07:44] Dat was het.

[0:07:44] Dan ga ik voor de inbreng naar het CDA.

[0:07:46] De heer Van Lanschot.

[0:07:47] Dank, voor zitter.

[0:07:48] Mensenrechten staan wereldwijd onder druk.

[0:07:50] Niet alleen door oorlog en repressie, maar ook doordat de internationale rechtsorde zelf wordt aangevallen.

[0:07:55] In een wereld waarin machtspolitiek terug is, moeten we daarom voorkomen dat de aandacht voor mensenrechten ondersnieuwt.

[0:08:01] Voorzitter, ik begin vandaag bij de journalistiek.

[0:08:04] De regering schrijft terecht dat vrije, onafhankelijke journalistiek onmisbaar is voor de bescherming van mensenrechte en accountability voor schending van mensenrecht.

[0:08:11] Journalisten worden echter wereldwijd volop tegengewerkt.

[0:08:15] We zien een stapeling van bedreigingen, zoals geweld tegen journalisten, juridische intimidatie, digitale aanvallen en steeds grotere financiële druk op onafhankelijke media.

[0:08:25] En helaas moeten we concluderen dat 2025 wereldwijd zelfs het dodelijkste jaar ooit voor journalisten is geworden.

[0:08:30] 126 doden schrijft de Committee to Protect Journalists daarover.

[0:08:35] En Nederland heeft een verantwoordelijkheid om journalisten wereldwijd te helpen.

[0:08:39] Gelukkig doen we dat ook.

[0:08:41] Nederland heeft vorig jaar meer dan 2000 journalisten in 93 landen ondersteund via het Safety for Voices programma.

[0:08:47] Met een relatief beperkte jaarlijkse investering van 4 miljoen euro.

[0:08:51] En mediaondersteuning is ook heel belangrijk met het oog op het tegengaan van desinformatie en propaganda.

[0:08:57] Bijvoorbeeld een groep onafhankelijke Russische media in ballingschap in Nederland die maandelijks een internationaal publiek van honderden miljoenen bereiken.

[0:09:05] Honderden miljonen per maand.

[0:09:07] is de minister met het CDA eens dat tegengif tegen Kremlin-propaganda noodzakelijk blijft.

[0:09:12] En kan hij daarom toezeggen, voorafgaand aan de begrotingsbehandeling, de Kamer te informeren over hoe we vanuit het Mensenrechtenfonds de onafhankelijke Russische media in ballingschap, ook na 2027 als de subsidies aflopen, meerjarig blijven ondersteunen.

[0:09:27] En wat het CDa betreft doen we dat op hetzelfde niveau en weer voor vijf jaar.

[0:09:32] Voorzitter.

[0:09:34] Eén ontwikkeling mis ik in de mensenrechtenrapportage.

[0:09:38] En dat is het misbruik van kunstmatige intelligentie.

[0:09:41] Dat maakt grootschalige surveillance en het volgen van dissidenten namelijk technisch veel makkelijker.

[0:09:47] Terwijl juist die dissident, journalisten en religieuze minderheden daarvan het slachtoffer kunnen worden.

[0:09:52] Hoe zorgt de minister ervoor dat AI en mensenrechte niet twee gescheiden beleidsterreinen blijven?

[0:09:57] En is hij bereid hierover in de volgende mensenrechterapportage concreet te rapporteren?

[0:10:03] Voorzitter, bijzondere aandacht verdient wat ons betreft de vrijheid van religie en levensovertuiging.

[0:10:08] Dank aan het kabinet voor het uitvoeren van de motie over het structureel financieren van... ...de speciaal gezant religie- en levensovertuiging... ...dat was aan de hand van een motie die wij meetekenden met collega's Seder en Stoffer.

[0:10:20] Het kabinet schrijft dat bewindspersonen, de speciaaal gezant... ...religie-levensovertuigen, de mensenrechtenambassadeur en ambassades... ...onder meer in Nigeria, Pakistan, China en Syrië, concrete knelpunten...

[0:10:31] op het gebied van vrijheid van religie in kaart hebben gebracht.

[0:10:34] Ik weet dat dat een lange zin is.

[0:10:36] Maar welke concrete verbetering heeft deze diplomatieke inzet volgens de minister opgeleverd, zowel voor volgende christenen als andere religieuze minderheden?

[0:10:45] En dat brengt mij bij Syrië en de positie van minderhede al daar.

[0:10:49] Eerder heeft onze CDA-fractie vragen gesteld over de posities van Arameërs.

[0:10:54] En het kabinet erkent in de beantwoording dat deze gemeenschap een diepgewortelde aanwezigheid in Syrië kent.

[0:11:00] Het kabinet zegt ook dat de nieuwe Syrische grondwet gelijke behandeling en bescherming van alle etnische en religieuze gemeenschappen moet waarborgen.

[0:11:07] Inclusiviteit is bovendien een uitgangspunt voor Nederlandse en Europese steun aan de wederopbouw.

[0:11:14] Dus dat zijn belangrijke uitgangpunten, maar hoe worden die nou concreet getoetst?

[0:11:19] En hoe voorkomen we dat kleine gemeenschappen alsnog buiten beeld raken?

[0:11:22] Hoe wordt bijvoorbeeld de Aramees diaspora in Nederland structureel betrokken?

[0:11:26] En wil de minister zich binnen de EU ervoor inzetten dat ook taal, culturele identiteit en geloofsvrijheid zichtbaar worden meegenomen bij constitutionele hervormingen en wederopbouw?

[0:11:36] En aandacht voor mensenrechten houdt niet alleen in dat we kijken naar het heden, maar we moeten ook de misdaden en genocides uit het verleden niet vergeten.

[0:11:44] De Tweede Kamer heeft eerder de Holodomor, oftewel de door het Sovjet-regime opzettelijk veroorzaakte hongersnood in Oekraïne in 1932 en 1933, naar hedensdagse maatstaven erkend en veroordeeld als genocide.

[0:11:57] En deze genocide wordt ieder jaar op de vierde zaterdag van november herdacht.

[0:12:01] Begin dit jaar is een motie van het CDA aangenomen waarin werd verzocht om samen met de gemeente Den Haag ter nagedachtenis aan de Holadomor een Nederlands monument te realiseren.

[0:12:11] Kan de minister aangeven wat hier de stand van zaken is?

[0:12:14] Tot slot, voorzitter, vragen wij ook het kabinet om voortdurende aandacht en diplomatieke inzet voor de casus van Omar El-Shahal.

[0:12:22] En specifiek naar voldoende medische zorg voor hem.

[0:12:25] Dank u wel.

[0:12:28] Interruptie, mevrouw Van der Werf.

[0:12:31] Ja, dank aan collega Van Landschot voor het betoog.

[0:12:34] Een betoeg waar ik ook voor grote delen mij goed in kan vinden.

[0:12:37] Ik was wel benieuwd, de heer Van Landsschot had het over religieuze minderheden.

[0:12:41] Wil hij daarbij ook dan meenemen ongelovige bekeerlingen en anderen die niet per se zo in dat vakje van minderheid te bedelen valt?

[0:12:51] De heer van Landschots.

[0:12:52] Voorzitter, als ik collega Van der Werf goed begrijp... gaat het erom dat er ook andere minderheden zijn dan religieuze.

[0:12:57] Als dat zo is, ja, dan ben ik het volledig met haar eens.

[0:12:59] We moeten breder kijken.

[0:13:04] Oké, dank.

[0:13:04] Dan geef ik nu het woord aan de heer Boomsma, JA21.

[0:13:06] Dank u wel, mevrouw de voorzitter.

[0:13:10] Hoe bescherm je mensenrechten in een wereld die draait om macht?

[0:13:13] Een wereld waar, in de woorden van Thucydides... de sterken doen wat ze kunnen en de zwakken verdragen wat ze moeten.

[0:13:19] Hoe scherm je mensrechten...

[0:13:21] waar die door zoveel regimes vooral worden gezien als op zijn best een soort imagoprobleem en op zijn slechtst als een hinderlijke afleiding van hun geopolitieke belangen of wensenlijstje, of zelfs als een manier om Europa mee te chanteren.

[0:13:32] Want dat gebeurt ook.

[0:13:34] Hoe kunnen we Nederland en Europa mensenrechten nastreven zonder onze eigen belangen zodanig te schaden dat het gevolg is dat wij zelf verzwakken en dat de mensenrechter er ook niet beter van wordt?

[0:13:44] Voorzitter, wel ook een kanttekening bij het beeld dat de wereld nu zoveel transactioneler is geworden dan die was.

[0:13:53] Volgens mij is het niet zo dat dat tot voor kort sprake was van een soort solide internationale rechtsorde die nu opeens door Amerika overboord wordt gezet.

[0:14:00] Die orde was natuurlijk altijd al grotendeels een streven en met name ook een streve vanuit West-Europa.

[0:14:06] Maar dat was altijd al afhankelijk van militaire en economische macht.

[0:14:10] Maar we leven wel in een tijd van grote verandering en transitie.

[0:14:13] Afgelopen 35 jaar waren tijden van globalisering, minder grenzen, steeds meer handel.

[0:14:17] En die periode is dus voorbij.

[0:14:19] Europa en de Verenigde Staten hadden eeuwenlang de macht.

[0:14:23] En nu verschuift het geopolitieke zwaartepunt steeds meer naar het zuiden en naar het oosten.

[0:14:28] En die verandering leidt tot grote verschuivingen waar wij in Europa denk ik mentaal nog steeds aan moeten wennen en ons aan moeten aanpassen.

[0:14:35] Want als je de sterkste bent, dus als jouw wereldbeeld domineert of dominant is zoals dat voorheen het geval was, dan hoef je anderen ook niet zo goed te begrijpen.

[0:14:44] Want dan kun je het ook als vanzelfsprekend beschouwen dat mensen zich wel aanpassen aan jou en dat je je zin krijgt.

[0:14:51] En dat heeft heel lang het Westen ook naïef gemaakt.

[0:14:54] Europa dacht heel lang met soft power komen we er wel.

[0:14:57] En we zijn die taal van wenselijkheden gaan spreken en de taal... ...van werkelijkheden een beetje vergeten.

[0:15:04] Ik wil daar ook even citeren wat de Belgische premier Bart de Wever daarover onlangs zei.

[0:15:08] Our break from history is over.

[0:15:10] De wereld is geen kleuterschool, hoe erg we het ook mogen vinden.

[0:15:13] De Wereld dat is ook onrust, ongenoegen wrevel, wrok en bruut geweld.

[0:15:16] En dat gaat niet zomaar veranderen door op de moral high ground te kamperen of door met uitgestrekte arme liefde de wereld in te sturen.

[0:15:23] In de ogen van de Verenigde Staten is Europa het irritante kneusje.

[0:15:26] dat overal met een opgeheven vinger rondloopt.

[0:15:29] In de ogen van China is Europa dan weer in stijgende mate een irrelevante dreumes.

[0:15:33] Kortom, Europa moet dus ook de taal van macht gaan spreken... juist om die idealen over vrijheid en rechtvaardigheid... en mensenrechten te kunnen blijven beschermen.

[0:15:41] En dan kom ik tot de rapportage Mensenrechten en Democratie van vorig jaar.

[0:15:47] De eerste vraag is eigenlijk hoe komt Nederland tot zo'n prioritering?

[0:15:50] En hoe wordt bepaald hoe die keuze zich vertalen naar geld en capaciteit?

[0:15:56] Gaat het dan bijvoorbeeld om de ernst en de omvang van de schendingen?

[0:15:58] Gaat dat om de universaliteit, gaat het om waar wij denken dat we als Nederland het meest toegevoegde waarde hebben?

[0:16:04] Kan de minister iets meer inzicht geven in wat nou zo'n prioritering, wat eraan ten grondslag ligt of is een combinatie van die dingen?

[0:16:10] Ziet de regering eigenlijk een rangorde tussen de mensenrechten voor wat betreft de inzet van Nederland in het buitenland?

[0:16:17] Dan naast geldt voor specifieke programma's en de sponsoren van allerlei organisaties.

[0:16:22] Het gaat natuurlijk ook om diplomatieke handelen en uiteindelijk mogelijke sancties.

[0:16:26] Op welke manier wordt nou besloten om wel of niet landenspecifieke sancties in te stellen?

[0:16:32] Want D66 had het net over een dubbele standaard die Nederland zou hanteren als het gaat om het veroordelen van bombardement op ziekenhuizen.

[0:16:41] Ik denk dat dat heel erg het perspectief van D66 verraadt, maar niet zozeer door de rest van de wereld wordt gezien als hypocriet.

[0:16:48] Want dat is het namelijk helemaal niet.

[0:16:49] Het is natuurlijk een volstrekt verschillende situatie.

[0:16:52] In Gaza staan ziekenhuizen die worden gebruikt als uitvalsbasis door terreurstrijders die hun eigen mens als menselijk schild gebruiken.

[0:16:58] Dat is in Rusland, in de Oekraïne natuurlijk niet zo.

[0:17:02] Ik zie wel dat er juist een dubbele standaard is in hoe wij als Nederland ons opstellen jegens Israël.

[0:17:10] Dus hoe wordt dat nou besloten wanneer er wel en niet sancties worden ingesteld?

[0:17:15] Dan voorzitter, ja 2021 steunt in ieder geval de inzet op de vrijheid van religie.

[0:17:20] En de meest vervolgde groep betreft nog altijd christenen.

[0:17:24] We weten dat christenen in tal van landen worden onderdrukt en zwaar worden vervolgd en gediscrimineerd.

[0:17:29] Het kabinet zegt dat christenvervolging nu nadrukkelijk prioriteit heeft.

[0:17:33] En voor vrijheid van religie in brede zin staat er nu bijna 35 miljoen euro die beschikbaar is voor 2026 tot 2030.

[0:17:40] Maar welk bedrag daarvan is nou specifiek bestemd voor projecten die echt vervolgende chrstenen beschermen?

[0:17:45] Ik wil ook wat meer duidelijkheid over hoe die uitspraak... dat christendomvervolging inderdaad een prioriteit van dit kabinet is.

[0:17:51] Hoe wordt die nu verwerkt in de concrete plannen en de uitgaven?

[0:17:55] Ook graag een soort uitsplitsing.

[0:17:56] Volgens mij zou het voor ons ook goed zijn om dat specifiek vast te leggen.

[0:18:00] Een land als Hongarije heeft bijvoorbeeld met Hungary Helps... een heel erg succesvol concept opgebouwd in het buitenland... om vervolgde christenen te steunen.

[0:18:08] In Irak hebben ze daar dus met Hongaarse hulps en christelijke dorpen...

[0:18:12] Zwaar waren getroffen door ISIS.

[0:18:14] Hebben ze mede met Hongaarse steuners zijn die hele dorpen herbouwd.

[0:18:17] Waardoor dus ook lokale kerken en kon worden wederopgebouwd kon worden.

[0:18:23] En ook duizenden gevluchte christenen konden zich daar opnieuw weer vestigen.

[0:18:27] En dus ik denk dat dat een goed uitgangspunt is.

[0:18:29] Help nou die vervolgde gemeenschappen zodat ze hun eigen land kunnen blijven wonen.

[0:18:33] En daar opnieuw bestaan kunnen opbouwen.

[0:18:35] Gebruik die middelen dus ook rechtstreeks voor hulp aan dergelijke gemeenschapen.

[0:18:39] Voor weder opboud veiligheid, scholen en bestaansmogelijkheden.

[0:18:42] Hoe ziet de regering eigenlijk de successen van dat Hongaarse project, Hungary Helps, dat wordt nu voortgezet onder de huidige Hongaarse regering gelukkig.

[0:18:53] En jij natuurlijk denkt dat dit een goed voorbeeld kan zijn dat we ook dergelijke programma's zouden moeten implementeren.

[0:18:59] Dus hoe ziet het kabinet dat?

[0:19:04] Ja, dan de vraag.

[0:19:04] Welke concrete stappen zijn er eigenlijk gezet tegen Nigeria en Pakistan, om maar twee landen uit te lichten?

[0:19:11] Vorig jaar in dit notenoverleg is besproken hoe de vrijheid van religie onder druk staat doordat er doodstraf staat op geloofsafval in veel islamitische landen.

[0:19:19] En zogenaamde blasfemiewetten die worden gebruikt om christenen te vervolgen.

[0:19:24] Zeker bijvoorbeeld in Pakistan.

[0:19:26] Dus wat heeft Nederland nou concreet gedaan?

[0:19:28] En wat is Nederland nou nog verder van plan op dat vlak?

[0:19:31] Pakistan krijgt natuurlijk via die GSP Plus aanzienlijke handelsvoordelen van de EU.

[0:19:37] Juist onder de voorwaarden dat ze de bestaande mensenrechten afspraken, dat ze die ook respecteren.

[0:19:44] Welke concrete verbetering verlangt Nederland dan nu van Pakistan, alvorens het opnieuw steun geeft aan een voortzetting van het GSP+.

[0:19:53] En wat heeft Nederland het afgelopen jaar nou concreet gedaan om de mensenrechten situatie in West-Papua dus aan te kaarten?

[0:20:00] Heeft Nederland ook de recente zorgen van de VN over de Special Autonomy Law en dat transmigratiebeleid daar expliciet opgebracht?

[0:20:08] Dan, voorzitter, over onafhankelijke journalistiek, inderdaad heel belangrijk.

[0:20:12] CDA begon er ook over, maar ik zag dat het kabinet een half miljoen euro heeft uitgegeven aan onafvankelijke journalistiek in de Palestijnse gebieden.

[0:20:18] Het zou natuurlijk fantastisch zijn als daar onafankelijkejournalistiek zou kunnen plaatsvinden, maar hoe kan dat als daar feitelijk in ieder geval in Gaza een terreurbeweging aan de macht is?

[0:20:28] Dus wat is eigenlijk met dat geld gedaan?

[0:20:30] Hoe heeft de minister vastgesteld dat de journalisten en organisaties die uiteindelijk met Nederlands Belastinggeld daar werden gefinancierd, dat die daadwerkelijk onafhankelijk konden opereren?

[0:20:39] Wie zijn de uiteindeelijke ontvangers?

[0:20:41] Worden zij bijvoorbeeld gecontroleerd op organisatorische financiële of personele banden met Hamas of andere politieke organisatietjes?

[0:20:48] En hoe ver wordt nou achteraf gecontroleerd wat daarmee is gedaan?

[0:20:52] Diezelfde vraag heb ik ook voor het geld dat is besteed aan West-Afrika.

[0:20:55] Daar stelde Nederland dus vorig jaar ook 500.000 euro beschikbaar, ook om desinformatie tegen te gaan.

[0:21:02] Inmiddels wordt natuurlijk gesproken over een veel uitgebreider programma.

[0:21:06] Maar wie bepaalt eigenlijk daar wat er als desinformatie geldt... en welke media ontvangen daar dat geld?

[0:21:11] We horen graag gewoon meer over wat daar nu mee wordt gedaan.

[0:21:15] Kan de Kamer misschien een overzicht krijgen van de uiteindelijke ontvangers van die middelen... de selectiecriteria, de wijze waarop die onafhankelijkheid wordt getoetst daar... en de concrete resultaten die worden beoogd?

[0:21:26] Dan kom ik tot de tweede rapportage over de mensenrechtenprocedures...

[0:21:30] Daar heb ik nog een vraag over de Nederlandse inbreng bij de aanklag van Zuid-Afrika tegen Israël voor het internationaal strafhof.

[0:21:36] Daar heb je natuurlijk al eerder over gedeputeerd, ook in de commissie.

[0:21:39] Maar er is nog niet echt inhoudelijk gedebatteerd, voor zover ik het kon terugvinden, over de inhoudelijke rechtsopvatting die daar is gedebuteerd.

[0:21:47] Nou, dat is natuurlijk een politieke keuze over de manier waarop dat verdrag dient te worden geïnterpreteerd.

[0:21:55] Andere landen hebben er andere keuzes in gemaakt.

[0:21:58] En ik vind het al eigenlijk heel gek dus dat dat is ingebracht zonder politieken behandeling vooraf.

[0:22:03] Dus ik wil eigenlijk dat de minister aangeeft dat dat voortaan niet meer zo gaat.

[0:22:07] Dat als Nederland zich gaat mengen en daar een bepaalde visie neerlegt over de interpretatie, dat dat ook met de Kamer moet worden besproken eerst.

[0:22:15] En voor de toekomst, wat is nu de status daarvan?

[0:22:17] Is Nederland ontvankelijk verklaard?

[0:22:19] Gaat Nederland nu nog aanvullende stukken daarin brengen?

[0:22:21] Hoe worden die dan uitgewerkt?

[0:22:22] Ik wil in ieder geval graag de toezegging dat wij dat dan wel voordat het wordt opgestuurd hier in de Kamer kunnen bespreken.

[0:22:30] Ik ben ook benieuwd, houdt Nederland nou onverkort vast aan de hoge maatstaf dat wanneer genocidale intentie uit een patroon van gedragingen wordt afgeleid, dat die intentie dan die only reasonable inference moet zijn?

[0:22:42] Is dat inderdaad nog steeds het uitgangspunt?

[0:22:44] En waar ligt dan volgens de minister de grens tussen een holistische bewijswaardering en het feitelijk verlagen van die bijzondere intentiedrempel?

[0:22:53] Dan voorzitter over het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens.

[0:22:58] Wat ons betreft is hierbij sprake van een onwenselijke rechteninflatie.

[0:23:04] Het steeds verder opblazen en uitrekken van de definitie van mensenrechten... via jurisprudentie.

[0:23:10] Daardoor raakt die steeds verder verwijderd van de oorspronkelijke intentie... en de bedoeling van de verdragspartijen.

[0:23:15] En zo worden mensenreachten als het ware een soort instrument gemaakt... van progressieve politieke doeleinden... die dan geen democratisch mandaat nodig hebben.

[0:23:23] Dus je haalt dingen weg uit het politiecke domein... en verplaatst ze naar het juridische domein.

[0:23:27] Maar daarmee verplaatsen ze ook weg van de democratische besluitvorming.

[0:23:31] En dat is zeer onwenselijk...

[0:23:33] Zeker als het gaat bijvoorbeeld bij migratie en bij klimaatzaken zien we dat.

[0:23:38] En ik denk dat het cruciaal is voor de bestuurbaarheid van Nederland en ook voor het beschermen van de rechtsstaat en de mensenrechten zoals ze oorspronkelijk bedoeld waren, om die terug te brengen tot de oorsspronkelijke kern.

[0:23:49] In onze schriftelijke inbreng voor het Nederlands Voorzitterschap voor de Raad van Europa en het Mensenrechtencomité hebben wij al toegelicht waarom wij vinden, als J21, dat Nederland dit moet aangrijpen, dat voorzittersschap, om dat aan de orde te stellen, ook met andere landen in de Raads van Europa, om ook een nieuw 17e interpretatieprotocol te gaan bepleiten voor het EVRM.

[0:24:09] En ik hoop dus echt dat de minister dat ook wil aangrijpen.

[0:24:12] Het gaat om een beperkt aantal zaken waarin door jurisprudentie... met name de interpretatie van artikelen 3 en 8 enorm is opgerekt.

[0:24:20] Het Europese Vertrag voor de Rechten van de Mens was ook nadrukkelijk niet bedoeld voor migratie.

[0:24:24] Er zaten geen rechten op asiel bij.

[0:24:26] Daar werd verwezen, nee, we hebben ook het VN-vluchtelingenverdrag al.

[0:24:29] Dus dat is echt later via allerlei rechtelijke interpretaties enorm opgeschoven.

[0:24:34] En ik denk dat het heel cruciaal is...

[0:24:37] Met name bijvoorbeeld het terugdraaien van die opgeblazen interpretaties ten aanzien van artikel 3.

[0:24:41] Het zogenaamde folterverbod.

[0:24:44] En met name ook voor de migratiedeals die dit kabinet en die wij ook willen sluiten.

[0:24:49] De terugkeerhubs en de opvang van mensen in derde landen.

[0:24:52] Want als je al een schending van het zogenoemde foltenverbod ziet in...

[0:24:56] De mogelijkheid dat iemand terug wordt gestuurd naar België of Italië.

[0:24:59] Ja, hoe kan je dan een terugkeerhub in werking laten treden?

[0:25:03] Hoe kan je daarvoor zorgen dat dat daadwerkelijk gaat werken?

[0:25:06] Laat staan een situatie waarin mensen daadwerk daar opvang krijgen in een derde land.

[0:25:10] Wat toch onze inzet is.

[0:25:11] Dus ik hoor graag hoe de minister dit nu ziet.

[0:25:15] Ja, tot slot voorzitter.

[0:25:17] Dan was er ook een motie aangenomen in de aanloop naar de verklaring van Chisniau in Moldavië.

[0:25:24] Die ook hierop ging.

[0:25:25] Dat ging een politieke verklaring die over hetzelfde ging.

[0:25:27] Maar waarvan wij dus zeggen ja dat is niet voldoende.

[0:25:29] Want zo'n politieken verklaring is niet bindend.

[0:25:31] En het gaat echt om jurisprudentie.

[0:25:33] In die verklaring werd eigenlijk de jurispridentie herhaald.

[0:25:35] Terwijl we die op een aantal fundamentele punten dus moeten wijzigen.

[0:25:39] Maar daar is wel een motief aan ons aangenommen.

[0:25:40] In ieder geval dat Nederland zich vaker moet voegen als derde partij.

[0:25:45] om daar onze inbreng te leveren over, als er iets op het spel staat, een uitspraak waar ook onze belangen mee gemoeid zijn.

[0:25:51] Dus hoe wordt die nu uitgevoerd en welke capaciteit is daarvoor beschikbaar gesteld?

[0:25:57] Tot zover.

[0:26:00] Dank.

[0:26:00] Dan gaan we nu voor de inbreging naar de PVV, de heer De Roon.

[0:26:10] Dank, voorzitter.

[0:26:11] Voorzitter, de regering zegt het zelf.

[0:26:14] De mensenrechtenrapportage 2025 laat opnieuw geen opwekkend beeld zien.

[0:26:20] En inderdaad, dat is namelijk het beeld wat in elke mensenrechterapportage sinds 2003 jaarlijks in soortgelijke bewoordingen wordt geformuleerd.

[0:26:33] De mensenrechtensituatie gaat wereldwijd achteruit en we zitten midden in een democratische recessie.

[0:26:39] Toch lezen we ook nu weer dat de inzet voor mensenrechten geen verloren strijd is en Nederland erin blijft investeren.

[0:26:47] Dat schrijft de minister allemaal in zijn voorwoord bij die Mensenrechtenrapportage 2025.

[0:26:54] Maar de vraag is, wat levert die investering eigenlijk op?

[0:26:58] Waarvoor geven we jaarlijks tientallen miljoenen euro's uit aan mensenrechte projecten, terwijl we rapportage na rapportage lezen dat het steeds slachter gaat?

[0:27:09] Het antwoord op die vraag, voorzitter, vinden we ook in dat voorwoord wat de minister heeft geschreven bij dat rapport.

[0:27:15] Want daarin staat namelijk dat we moeten kijken naar lichtpuntjes.

[0:27:21] Lichtpuntje, voor zitter.

[0:27:22] Daar doen we het dus voor.

[0:27:24] Het doet een beetje denken, naar mijn mening, aan een voetbalcoach van een team dat na de zoveelste 10-0 nederlaag nog even wil benadrukken dat zijn team bij Vlagen best aardig speelt.

[0:27:37] Iedereen op de tribune ziet het gruwelijk falen van die ploeg, maar de coach ziet lichtpuntjes en houdt zich daaraan vast.

[0:27:46] Alleen gaat het hier vandaag natuurlijk niet om het potje voetbal, maar om serieus veel belastinggeld.

[0:27:52] Alle fondsen bij elkaar opgeteld om 83 miljoen euro in 2025.

[0:27:58] Voor dat bedrag heeft het kabinet dus een klein brandblussertje aangeschaft om een enorme bosbrand van de achteruitgang van mensenrechten mee te blussen.

[0:28:10] Ik kan het niet anders omschrijven.

[0:28:12] En die enorme bosbrand is de mensenrechten-situatie die wereldwijd achteruit gaat.

[0:28:18] Een achteruitgang die gelijke tred houdt, naar mijn mening, met de afbrokkelende macht van het Vrije Westen en de geopolitieke instabiliteit.

[0:28:27] Dat zijn twee oorzaken die niet worden geremd door ons mensenrechterbeleid.

[0:28:32] Hoe groot de landbussen van de minister ook, is wellicht.

[0:28:35] Deelt de minister die analyse die er samengevat op neerkomt dat Nederland alleen en dan nog op een zeer beperkte schaal aan pijnbestrijding doet?

[0:28:45] Voorzitter, terug naar de lichtpuntjes.

[0:28:47] Want wat zijn dan die lichtputjes?

[0:28:49] Nou, in het islamitische Somaliland is een workshop gegeven over gender en verkiezingen.

[0:28:56] En typerend is de bijgevoegde foto in de mensenrechtenrapportage.

[0:29:00] Want daar staan alleen maar vrouwen met een hoofddoek op.

[0:29:03] Maar hé, ze hebben in ieder geval een workshop gehad.

[0:29:06] Daarover twee vragen.

[0:29:08] Zal die workshop deze vrouwen ook beschermen tegen de sharia-wetgeving... ...die een belangrijke rol speelt in het persoon- en familierecht in Somalië dan?

[0:29:17] En zal de workshop jonge meisjes in Somalia dan beschermmen... ...tegen gedwongen huwelijken en andere vormen van misbruik?

[0:29:24] Ik denk het niet, maar misschien dat de minister daar anders over denkt.

[0:29:27] Ik hoor het graag.

[0:29:29] Maar goed beschouwd...

[0:29:31] Beschouw het vooral als een lichtpuntje als je daar een goed gevoel aan overhoudt aan zo'n projectje.

[0:29:37] De casus Somaliland roepte wel nog weer een nieuwe vraag op en dat is de volgende.

[0:29:41] Waarom is er in de rapportage eigenlijk geen enkele aandacht voor de schadelijke rol van de islam, terwijl de islaam toch een soort van round-up, u kent dat bestrijdingsmiddel wel, maar dan voor mensenrechten?

[0:29:54] Graag een reactie van de minister.

[0:29:56] Tot slot, typerend voor het Nederlands beleid is het feit

[0:30:00] dat de top drie landen en gebieden waar het meeste geld aan uitgegeven wordt, achtereenvolgens bestaat uit Palestijnse gebiede, China en Jemen.

[0:30:09] En waarom denkt de minister nou dat een blijvende Nederlandse inzet in deze landen gebied de mensenrechten situatie daar zal verbeteren?

[0:30:13] de mensenrechten-situatie

[0:30:17] Waarop is die hoop van de minister gebaseerd?

[0:30:20] Tot zover.

[0:30:24] Dan ga ik naar de inbreng van Pro, mevrouw Piri.

[0:30:28] Dank u wel, voorzitter.

[0:30:29] In de rapportage schrijft het kabinet dat in 2026 de wereldwijde ODA-financiering voor mensenrechten met maar liefst 1,9 miljard per jaar af zal nemen.

[0:30:40] In een tijd waarin volgens dezelfde rapportage 72% van de werelbevolking in landen met een autocratisch regime leeft.

[0:30:47] Het niveau van 1985.

[0:30:50] Mensenrechten is altijd een belangrijke hoeksteen geweest van het Nederlands buitenlandbeleid.

[0:30:55] Maar helaas zien we ook dat dit kabinet meegaat in de wereldwijde trend.

[0:31:00] Miljarden investeringen in defensie, maar ook harde bezuinigingen op het mensenrechtenbudget, diplomatie en ontwikkelingssamenwerking.

[0:31:09] Het is goed om te zien dat de Matra- en Shiraka-programma's zijn opgeplust, iets waar we in de Kamer ons vele jaren altijd over hebben laten horen, maar het totaalplaatje is nog echt niet voldoende.

[0:31:20] Voorzitter, voordat ik inga op een aantal specifieke landen en casussen wil ik graag stilstaan bij een algemene trend die zeer zorgelijk is.

[0:31:28] Naast het fenomeen van een shrinking civil space, waar we ook in Europa mee te maken hebben, zien we een wereldwijde aanval op de vrije pers.

[0:31:37] Waarin 2001 nog 20% van de wereldbevolking in een land leefde waar persvrijheid de norm was, is dat inmiddels afgezakt naar nog maar 1%.

[0:31:48] Ook het vermoorden van journalisten is helaas geen nieuw fenomeen.

[0:31:52] Maar de schaal waarmee het de afgelopen jaren is gebeurd is ongekend.

[0:31:56] Afgelopen week is Mohammed al-Najjar gedood.

[0:32:00] Hij is de 263ste journalist in Gaza die sinds oktober 2023 is gedood door Israël.

[0:32:08] Hetzelfde patroon zien we in Libanon, waar het Israëlische leger 14 journalisten heeft gedood en de enige getuige van genocide en misdaad tegen de menselijkheid wordt hiermee letterlijk het zwijgen opgelegd.

[0:32:22] Hoe zet het kabinet zich in om dit soort journalisten te beschermen?

[0:32:26] Hoe kunnen wij bijdragen aan het bescherming van deze journalisten wereldwijd?

[0:32:30] Dan voorzitter wil ik graag stilstaan bij een aantal specifieke casussen om te starten in Europa zelf.

[0:32:36] Turkije.

[0:32:37] Sinds ik in de Kamer zit, breng ik elk jaar de situatie in Turkije op.

[0:32:42] Als oud-Turkijenrapporteur in het Europese parlement ben ik bij een aantal van de politieke gevangenen al jarenlang ook persoonlijk betrokken.

[0:32:50] Het Hof in Straatsburg heeft klip en klare uitspraken gedaan in de zaak van Osman Kavala en Serhatin Demirtas.

[0:32:56] In het laatste geval ben ik voor het eerst in jaren voorzichtig hoopvol dat de Koerdische politicus wellicht de komende periode wordt vrijgelaten in een breder kader van het Koerdisch vraagstuk.

[0:33:07] Maar ik hoor graag hoe de minister hiernaar kijkt en hoe Nederland hier ook druk achterzet.

[0:33:12] En dan mijn vriend Osman Kavala.

[0:33:15] Vierde afgelopen week zijn verjaardag voor het negende jaar op één in gevangenschap.

[0:33:20] Er liggen nu drie gerechtelijke uitspraken van het Hof voor de Rechten van de Mens, waarbij zijn vrijlaatsing wordt geëist.

[0:33:27] Tot op heden weigert Turkije hieraan te voldoen.

[0:33:31] En ik heb begrepen dat de Raad van Ministers van de Raat van Europa Ankara nu tot 14 oktober de tijd heeft gegeven om te reageren op de zaak.

[0:33:38] Dat is volgende week.

[0:33:40] En wat gaat Nederland doen?

[0:33:42] Als Turkije net als bij de eerste twee uitspraken de afgelopen jaren vol hart in zijn detentie, is de minister dan bereid om te pleiten voor schorsing van Turkije uit de Raad van Europa?

[0:33:53] Dan de aanval op de grootste oppositiepartij.

[0:33:55] De arrestatie in politieke schijnprocessen tegen vele burgemeesters en nu ook de aan val die geopend is de af gelopen weken op de LHBTI gemeenschap.

[0:34:05] Het brengt allemaal aan het voetlicht dat nog steeds erbarmelijk is gesteld met de mensenrechten in Turkije.

[0:34:11] Maar waarom horen we daar niets meer over?

[0:34:13] Wanneer heeft deze minister zich voor het laatst hier publiekelijk over uitgesproken?

[0:34:17] En is hij bereid Turkije hier ook consequent op te blijven aanspreken?

[0:34:21] En dan voorzitter, Turkije staat 17e op de lijst van prioriteitslanden, gemeten naar het mensenrechtenbudget dat het kabinet besteedt.

[0:34:29] Is het niet tijd om Turkije meer prioriteit te geven?

[0:34:32] Dan over Georgië.

[0:34:34] Van alle landen op dit continent zien we in Georgiël de snelste ontmanteling van de democratische rechtsstaat.

[0:34:41] Na het invoeren van de Foreign Agents Law hebben nu ook de Duitse stichtingen deze week aangekondigd dat ze genoodzaakt zijn om hun kantoren in Tbilisi te sluiten.

[0:34:50] Georgië heeft op dit moment per capita de meeste politieke gevangenen.

[0:34:55] En er is nu ook wetgeving in de maak om alle oppositiepartijen te gaan verbieden.

[0:35:00] Een land met een pro-Europese bevolking kan niet door hetzelfde Europa in de steek worden gelaten.

[0:35:06] Is Nederland bereid echt nu in te zetten voor persoonlijk gerichte sancties?

[0:35:11] En hoe kunnen we Georgische NGO's toch blijven ondersteunen?

[0:35:15] Voorzitter, over Belarus.

[0:35:17] Nog steeds honderden politieke gevangenen.

[0:35:19] Ook al elke keer als er gevangen worden vrijgelaten, zoals de afgelopen maanden, zijn we daar zeer verheugd over.

[0:35:25] Maar we weten ook dat nog steeds honderd mensen vastzitten.

[0:35:28] Eerder heeft op mijn initiatief de Kamer gevraagd om een aantal studiebeursen aan te bieden aan Belarusische studenten.

[0:35:35] Doen wij nog iets van zo'n soort project om ook de bevolking van Belarus te helpen?

[0:35:42] Dan een korte vraag over Rusland.

[0:35:45] Ik zal hier niet op persoonlijke casussen ingaan, maar de minister weet ongetwijfeld dat wij een aantal keren voor journalisten uit mensenrechtsverdedigers uit Rusland geen visa hebben verstrekt.

[0:36:01] Wat doen wij om dit soort mensen te helpen?

[0:36:03] Wanneer zij vragen om een visum, om in ieder geval drie maanden het land uit te kunnen... om weer even op adem te komen.

[0:36:09] Waarom wordt er dan automatisch doorverwezen naar het ministerie van ANM?

[0:36:13] En waarom gaat het ministeries van Buitenlandse Zaken niet staan voor deze mensen?

[0:36:18] Dan, voorzitter, over Egypte.

[0:36:20] De Egyptische Nederlander Omar El-Shal, en ik begreep dat zijn vrienden hier in de zaal zitten, zit al sinds vorig jaar oktober in administratieve detentie.

[0:36:29] Ook zijn collega's bij ASML vragen al maandenlang om hulp.

[0:36:33] Ook deze week ongetwijfeld hebben collega´s ook weer die mails in hun mailbox ontvangen.

[0:36:38] Wat doet het kabinet voor hem?

[0:36:40] Is er al schot in de zaken?

[0:36:42] Vorige week arresteerde de Egyptische autoriteit door de volledige redactie van onderzoeksplatform Machadash op verdenking van het dienen van buitenlandse belangen.

[0:36:52] Vorig jaar nam de Kamer een motie aan om het Europese steunpakket aan Egypte te verbinden aan concrete verbeteringen op het gebied van asielopvang.

[0:37:01] Egypte is daarmee akkoord gegaan.

[0:37:04] Maar wat zien we in de praktijk?

[0:37:05] Een deel van deze commissie heeft ook een bezoek gebracht aan Egypten en we hebben het ook met eigen ogen kunnen zien.

[0:37:11] Pushbacks, Soedanese vrouwen en meisjes die gedwongen sekswerk moeten doen, kinderen in detentie.

[0:37:17] Conclusie, om al deze redenen zou de Europese Commissie de laatste trans van de macrofinanciële bijstand aan Egypte te waarde van 1 miljard euro niet mogen overmaken.

[0:37:27] Zet de minister zich daarvoor in.

[0:37:29] Dan voorzitter over de intrekking van visa van diplomaten, Nederlandse diplomaten van de missie in Ramallah.

[0:37:36] Acht dagen geleden kondigde de Israëlische minister van Buitenlandse Zaken aan de visa van Nederlandse diplomaaten in Palestina in te willen trekken.

[0:37:44] Ramallah is geen Israëli's territorium.

[0:37:48] Nog heeft Israël daar civiel, dan wel militair bestuur.

[0:37:52] Kunnen Nederlandse diplomaten actief blijven in de Palestijnse gebieden en blijft de post in Ramallah dan operationeel?

[0:37:59] Trek de minister op met bondgenoten zoals Noorwegen en het VK die in hetzelfde schuitje zitten.

[0:38:04] En bent u bereid eventueel samen met hen tegenmaatregelen te nemen?

[0:38:09] En dan, voorzitter, las ik het verslag van vorig jaar terug.

[0:38:12] En ik zag daar een lange interruptie tussen toen nog de heer Paternot van D66 en toen nog... ...de woordvoerder van de VVD, Erik van den Burg.

[0:38:21] En dat ging over de evacuatie van kinderen uit Gaza.

[0:38:24] Als we gewoon puur kijken naar de feiten.

[0:38:26] Het kabinet Schoof had 25 miljoen geld beschikbaar gesteld voor zorg in de regio.

[0:38:36] En besloot na heel veel druk vanuit de Kamer om vijf kinderen te evacueren.

[0:38:40] Wat zien we bij kabinet Jetten?

[0:38:42] 12 miljoenen.

[0:38:43] Is er beschikbaar voorzorg in de regio?

[0:38:45] Dat is meer dan een halvering.

[0:38:47] En nul bereidheid om zelfs één kind hier te behandelen.

[0:38:51] Graag een reactie.

[0:38:53] Dan over Marokko.

[0:38:54] Vorige week publiceerde Amnesty een nieuw rapport over de surveillance staat in Marokco, waarmee autoriteiten, mensenrechtenverdediger, journalisten en andere kritische stemmen in de gaten houden, intimideren en oppakken.

[0:39:05] We zagen hoe de Gen Z-demonstraties tegen lage werkloosheid en slechte staat van gezondheidszorg en onderwijs vorig jaar de kop in werden gedrukt.

[0:39:14] Nog steeds zitten zo'n 700 van die demonstranten vast, waaronder tientallen minderjarigen.

[0:39:19] In 2020 nam de Kamer met een ruime meerderheid een motie van mijn hand aan om mensenrechtenbescherming in Marokko actief uit te dragen.

[0:39:28] En terwijl de mensenrechtensituatie de afgelopen jaren sterk achteruit gaat, intensiveert het kabinet juist de relatie met Marokco.

[0:39:36] We zeggen publiekelijk niets meer over schendingen.

[0:39:39] We schuiven op richting rabat op het vraagstuk van de Westelijke Sahara.

[0:39:43] En terecht voelen vele Nederlandse refijnen zich in de steek gelaten als het gaat om de bescherming tegen de lange arm.

[0:39:51] Eerde de minister aan dit jaar een mensenrechtendialoog met Marokko te organiseren.

[0:39:56] Is dit al gebeurd?

[0:39:57] En is het kabinet bereid om op ministerieel niveau, niet alleen hoogambtelijk, aan te dringen op de vrijlating van Nasser Zafi?

[0:40:05] En wanneer is dit voor het laatst aangekaart bij de Marokkaanse autoriteiten door het kabinet?

[0:40:11] Dan voorzitter Venezuela.

[0:40:13] Vorige week weigerde de luchtvaartautoriteit van Curaçao het vliegtuig van Maria Corina Machado te landen.

[0:40:23] Dat werd van hogerhand opgelegd.

[0:40:26] De Arubaanse minister van toerisme zegt helder dat de kwestie met Nederland is gecoördineerd, zo konden we lezen in het nieuws afgelopen week.

[0:40:34] Sinds Machado in 24 de Nobelprijs voor de Vrede won... is ze niet meer in Venezuela terug geweest.

[0:40:40] De autoriteiten weigeren nog steeds haar toegang te verlenen.

[0:40:44] En nu lijkt Nederland voor een tweede keer, voor het eerst in juni... beperkingen op te legen aan de bewegingsvrijheid van Machado... en weigert het kabinet hierover openheid van zaken te geven.

[0:40:55] Waarom dwingt Nederland Curaçao tot het aan de deur weigerden van Machao?

[0:41:00] Hebben de Amerikanen het kabinett onder druk gezet?

[0:41:03] Hoe steunt Nederland Machado dan wel en met haar de bevolking van Venezuela die een democratische transitie wil?

[0:41:10] Dan voorzitter China.

[0:41:11] Dit jaar nam China de wet ter bevordering van etnische eenheid en vooruitgang aan, waarmee de onderdrukking van 55 van de 56 etnisch groepen verder wordt opgevoerd.

[0:41:22] Mensen mogen worden vervolgd voor de vage aanklag van ondermijning van etnische harmonie.

[0:41:29] In juli bracht minister Sjoerdsma, die zich als Kamerlid altijd zeer veel uitsprak over de onderdrukking van minderheden, een bezoek aan China.

[0:41:39] Heeft hij tijdens zijn bezoekt de nieuwe wet besproken?

[0:41:42] Is het kabinet bereid in navolging van het Europese parlement te pleiten voor het sanctioneren van de kartrekkers van de nieuwe wette onder het EU-mensenrechten sanctieregime?

[0:41:51] En hoe zit het met de uitvoering van de motie Paternotte-Boswijk over het inzetten van een speciale EU-vertegenwoordiger en een gezamenlijke EU-Tibetstrategie?

[0:42:01] Of de motgie van Baarle-Paternotten voor Europese sancties tegen plegers van mensenrechten schendingen tegen de Oeigoeren?

[0:42:08] En dan tot slot, voorzitter.

[0:42:10] Afghanistan.

[0:42:12] De meest gruwelijke plek op aarde voor meisjes en vrouwen.

[0:42:16] Na de overname door de Taliban hebben we zelfs, terecht, Afghaanse oud-defensiemedewerkers die hun leven niet zeker waren moeten evacueren.

[0:42:24] Een land waar wij 20 jaar intensief bij waren betrokken.

[0:42:28] En dan denk ik met name aan de vele Nederlandse militairen die daar met gevaar voor eigen leven hebben gediend.

[0:42:34] Hoe kunnen we ons nog inzetten voor de meisje en de vrouw in dat land?

[0:42:38] Voorzitter, de minister weet ook dat mijn fractie het echt schandalig vond dat Nederland deelnam aan een bijeenkomst met de Taliban in Brussel.

[0:42:47] Kan de minister de Kamer garanderen dat wij op geen enkele manier overgaan tot normalisatie met dit regime?

[0:42:54] En dat de geëvacueerde oud-medewerkers niet hoeven te vrezen dat ze worden teruggestuurd of te maken krijgen met transnationale repressie vanuit een toekomstig Taliban-ambassade in Den Haag?

[0:43:05] Dat was het.

[0:43:05] Dank u wel.

[0:43:09] Ja, geen interrupties.

[0:43:10] Dan vraag ik mevrouw Van der Werff om het voorzitterschap over te nemen.

[0:43:14] Dan is het woord aan de lid Rijkoski.

[0:43:18] Dank u wel.

[0:43:19] Want voorzitter, mensenrechten zijn fundamentele rechten.

[0:43:22] En een land met een democratie, daar is de groot succesfactor goede mensenreachten.

[0:43:27] En dat is ook een land waar iedereen vrij en veilig kan leven.

[0:43:30] Minderheden, vrouwen, meiden, iedereen.

[0:43:33] En tegelijkertijd voltrekt zich een ingrijpende verschuiving in de mondiale verhoudingen.

[0:43:38] Waar Nederland met de EU als rugsteun zaken kon doen in landen en daar eisen aan de mensenrechten kon stellen, zien we nu steeds meer een wereld waarbij landen liever kiezen voor zaken doen met landen als Rusland en China die vooral geen vragen stellen.

[0:43:52] En dat geeft ons wel moreel gelijk, maar maakt Nederland en Europa ook steeds zwakker.

[0:43:56] En daarom levert het innemen van een uitsluitend normatieve positie wellicht het morele gelijk op, maar holt het onze geopolitieke en economische slagkracht verder uit.

[0:44:07] We moeten voorkomen dat we onze invloed geheel verliezen door een opstelling die voorbij gaat aan de veranderende machtsbalans in de wereld.

[0:44:14] Voorzitter, het eerste onderwerp gaat over het aanpakken van de straffeloosheid.

[0:44:19] Want mensenrechten verliezen betekenis als daders van ernstige schenningen zich aan de verantwoording kunnen onttrekken.

[0:44:25] De uitspraak van het Europese Hof voor de Rechten van de Mensen in zaken MH17 maakt dat ook pijnlijk duidelijk.

[0:44:31] Want Rusland is verantwoordelijk gehouden voor het neerhalen van het vliegtuig en de dood van alle inzittenden, 298.

[0:44:36] En ook zijn Russisch gebrekkige onderzoek en de gevolgen van de nabestaanden hierin meegewogen.

[0:44:43] En de VVD wil dat Nederland blijft aandringen op de waarheid, genoegdoening en uitvoering van die uitspraak.

[0:44:49] Graag een reactie van de minister.

[0:44:52] Voor de misdrijven van Rusland in en tegen Oekraïne steunen wij de vervolging van verdachten, het speciale tribunaal voor het misdreif agressie en de mechanismen waarmee slachtoffers schadevergoeding kunnen claimen.

[0:45:03] Nederland biedt ook ruimte aan die oprichtingsfase van het agressietribunaal.

[0:45:06] Ik heb hier in een vorig debat de aandacht voor gevraagd en ik wacht verdere informatie af, maar ik vond toch in dit debat, ik zou het raar vinden om dit niet te benoemen hier.

[0:45:15] Dan voorzitter Iran.

[0:45:17] Want vrouwenrechten vormen een pijler van het Nederlandse mensrechtenbeleid en terecht.

[0:45:22] Waar de rechten van vrouw en meisjes worden ingeperkt of geschonden, staat de vrijheid en stabiliteit van de gehele samenleving op het spel.

[0:45:29] Nederland moet zich dan ook onvoorwaardelijk uitspreken tegen situaties waarin vrouwe en meizjes systematisch worden onderdrukt of uitgebuit.

[0:45:36] Overal ter wereld.

[0:45:38] En in Iran is de onderdrukking van vrouwen verworden tot staatsbeleid.

[0:45:42] Een recent rapport van Amnesty International schetst dan ook een ontluisterend beeld van de vreedheden die het regime heeft begaan tegen de demonstranten van Women Live Freedom Beweging.

[0:45:52] Vrouwen en meisjes zijn op grote schaal geconfronteerd met willekeurige opsluiting, marteling en seksueel geweld.

[0:45:58] Volgens het rapport moeten dan ook 87 functionarissen goed onderzocht worden.

[0:46:04] VVD vindt dat de verantwoordelijkheden voor deze schendingen ook niet onbeschaft mogen blijven.

[0:46:09] Ziet de minister ruimte voor het inzetten van het internationaal onafhankelijk bewijs- en gerechtigheidsmechanisme...

[0:46:16] En ik zou het kabinet ook willen vragen hoe Nederland samen met andere Europese landen ook bijdraagt aan bewijsvergadering.

[0:46:22] En ook wil ik het kabinent vragen aan te dringen op gerichte Europese sancties tegen de betrokkenen Iraanse functionarissen.

[0:46:29] En ik heb daar nog een motie voor, zeg ik alvast in tweede termijn, om dat kracht bij te zetten in Europa.

[0:46:35] Dan, voorzitter, geconflikteerd, conflictgerelateerd seksueel geweld.

[0:46:41] Want daar wil ik het ook nog over hebben.

[0:46:42] Want ernstige mensenrechten schenningen, cyberaanvallen of verspreiding en inzetting van chemische wapens, die kunnen in Europa rekenen op sanctiemaatregelen.

[0:46:51] Maar helaas wordt seksueel geweld in gewapende conflicten en door autoritaire regimes op grote schaal en systematisch ingezet als oorlogswapen, terreurinstrument en middel tot onderdrukking en ontwrichting.

[0:47:03] En wat sommige meiden en vrouwen wordt aangedaan, bijvoorbeeld in Sudan, daar is al uitgebreid debat over geweest in de Kamer, maar toch welke we hier benoemen, is gewoon niet met woorden te omschrijven.

[0:47:12] En daarom wil de VVD dat de monsters achter deze daden in Europa worden aangepakt door nog meer Europese sanctiepakketten te ontwikkelen die gericht zijn op het bestraffen en tegengaan van conflictgerelateerd seksueel geweld.

[0:47:26] Hiervoor heb ik ook nog straks een motie in tweede termijn.

[0:47:29] Dan had ik een stuk over het aanpassen van het EVRM, maar daar sluit ik me gemakshalve aan bij de heer Boomsma van JA21.

[0:47:35] En dan mijn laatste onderwerp, voorzitter, diaspora en de Middellandse veiligheid.

[0:47:42] De AIVD wijst erop dat terreurorganisaties zoals Hamas met actieve netwerken operaties voet aan de grond proberen te houden in Europa en in Nederland.

[0:47:51] Naast fondsenwerving en het aanjagen van polarisatie binnen het publieke debat, waarschuwen inlichtingendiensten voor cellen die terroristische acties voorbereiden tegen Joodse en Israëlse doelen in Europa.

[0:48:02] We mogen niet tolereren dat buitenlandse conflicten en extremistische doctrines naar onze straten worden geëxporteerd.

[0:48:08] Om minderheden te intimideren of onze samenleving te ontwrichten.

[0:48:12] En ik wil van het kabinet vragen welke stappen er worden gezet om de bedreigde leden van diaspora, ik noem net een voorbeeld, maar het zijn natuurlijk meerdere, weerbaar te maken en te beschermen tegen buitenlands spionage.

[0:48:23] En hoe opsporing en ontmanteling van deze terreurbewegingen

[0:48:26] in Nederland ook prioriteit krijgt.

[0:48:28] En of het kabinet ook hier bereid is om stevige sancties te blijven eisen tegen zowel statelijke als niet-statelijke actoren die onze soevereiniteit en rechtsorde bedreigen.

[0:48:39] Dat was hem.

[0:48:49] Ja, dat ging nog even over het EVRM.

[0:48:51] Want mevrouw Rijkhoff zei, ik sluit me aan bij de inbreng van de heer Boos van J29 over de aanpassing van het EVM.

[0:48:57] Maar voor alle duidelijkheid, het gaat er dus om dat we de interpretatie van de mensenrechten op een beperkt aantal punten herzien.

[0:49:05] Niet de tekst van het verdrag zelf.

[0:49:06] Dus we willen juist de oorspronkelijke bedoeling meer in ere herstellen.

[0:49:10] Dat deelt de VVD denk ik met ons.

[0:49:13] Ja, voorzitter, 100 procent.

[0:49:16] Want in het EVRM en ook de interpretatie ervan is op heel veel vlakken ook echt belangrijk wereldwijd.

[0:49:21] En als we nu het hele EVRT discussie stellen, maakt de VVD zich grote zorgen over meerdere mensenrechten die juist via het EVM beschermd worden.

[0:49:30] Dus het gaat voor ons inderdaad specifiek op het interpretatieprotocol die ervoor moet zorgen dat de jurisprudentie, die er voor zorgt dat wij in Nederland minder zeggenschap hebben over wie hier mag blijven, wie hier weg moet.

[0:49:42] dat we dat weer terugdammen naar de oorspronkelijke bedoeling van het EVRM.

[0:49:46] Dus dat is inderdaad de precieze bewoordingen van wat ik had opgeschreven.

[0:49:51] Dan geef ik u nu nogmaals het woord, maar dan weer als voorzitter.

[0:49:57] Even kijken, dan gaan we schorsen tot kwart over vier.

[1:22:36] Dan heropen ik weer de vergadering.

[1:22:42] Er zijn een heel aantal vragen gesteld.

[1:22:44] Uiteindelijk hebben we allemaal tot 7 uur.

[1:22:48] Het ging de eerste termijn snel.

[1:22:49] Ik hoop dat dat met de beantwoording en interrupties ook gaat lukken.

[1:22:54] In eerste instanties hou ik even dezelfde interruptie manieren aan.

[1:22:59] Dus onder de 30 seconden kan het onbeperkt.

[1:23:01] En daarboven gaan ze tellen en dan mag u twee keer.

[1:23:04] Mocht het echt uit de pas lopen, dan laat ik het weten.

[1:23:07] Dan ga ik ingrijpen aan de minister de vraag of hij straks bij de inbreng even wil aangeven welke blokken er zijn.

[1:23:13] En dan zou ik aan het eind van elk blok een vragenronde willen doen en niet tussendoor.

[1:23:18] Ja, akkoord.

[1:23:19] Oké, dan kijk ik naar de minister voor zijn inbreing.

[1:23:23] Dank u wel, voorzitter.

[1:23:25] En dank ook aan de Kamer voor de in breng en het duidelijke belang dat u ook hecht aan de mensrechten en internationale rechtsorde

[1:23:32] Excuses voor de vertraging, maar dat is ook een compliment aan de diversiteit aan vragen die gesteld is vanuit de Kamer.

[1:23:41] Voorzitter, ik heb drie, een korte introductie en dan het blokje landen-regio's, het blekje thematische mensenrechtenprioriteiten en het blikje overige thema's.

[1:23:57] Voorzitter, ik gaf al aan net het belang dat uw Kamer hecht aan mensenrechten en internationale rechtsorde.

[1:24:05] En dat is ook terecht.

[1:24:07] Mensenrechten, democratische rechtsstaat, internationale rechtsorde, dat zijn geen abstracte begrippen.

[1:24:12] Het gaat over fundamentele afspraken over hoe we in de wereld met elkaar om willen gaan.

[1:24:17] En het gaat ook over onze vrije manier van leven.

[1:24:20] En de wereld zonder die regels wordt onvoorspelbaarder, onveiliger en ook minder welvarend.

[1:24:27] De bevordering en bescherming van mensenrechten en de internationale rechtsorde is daarom een kernprioriteit binnen het brede buitenlandbeleid.

[1:24:34] En is dat ook al decennia.

[1:24:36] We staan er internationaal onbekend.

[1:24:38] Onze inzet is niet vrijblijvend.

[1:24:40] We doen het ook vanwege onze grondwettelijke en internationaal-rechtelijke verplichtingen.

[1:24:45] En zoals velen van u al constateerden, die inzet is niet makkelijker geworden.

[1:24:50] De wereld zoals we die willen, staat ver af van de wereld, zoals die is.

[1:24:54] En dat vinden wij niet alleen.

[1:24:56] Dat bleek ook duidelijk aan de week in New York en de gesprekken met partners daar.

[1:25:00] Dus juist nu moeten we werken met nieuwe partners, ook als ze onze waarden wellicht niet volledig delen.

[1:25:06] Zo organiseerden we tijdens de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties bijeenkomsten met Zuid-Afrika over het tegengaan van de anti-rechtenbeweging

[1:25:13] met Mexico over mensenrechten en met Oekraïne over accountability.

[1:25:18] Juist door samen te werken met een brede groep landen vergroten we het draagvlak voor mensenrechte en de internationale rechtsorde.

[1:25:25] Ondertussen blijven we vanzelfsprekend aandacht vragen voor ernstige mensenrechtensituaties,

[1:25:31] De situatie in Soedan in de Mensenrechtenraad of over mensenrechterschendingen in Rusland.

[1:25:37] We blijven steun bieden aan mensenrechtenverdedigers en journalisten.

[1:25:40] En staan pal voor vrijheid van religie en levensovertuiging en voor LHBTIQ plus rechten.

[1:25:47] En zoals we vorige week ook in deze Kamer bespraken over instituties die het internationaal recht beschermen, zoals het Internationaal Gerechtshof.

[1:25:55] Tegelijkertijd voeren we ook een realistisch buitenlandbeleid.

[1:25:59] We kunnen niet alles of overal en hoe graag we dat ook zouden willen.

[1:26:04] Afwegingen tussen belangen zijn soms moeilijker geworden.

[1:26:10] Om onze agenda om afhankelijkheden af te bouwen, moeten we ook samenwerken wereldwijd met nieuwe partners.

[1:26:17] zodat we ook zullen samen moeten werken met partners die inderdaad niet altijd al onze waarden delen, maar waarin wij het geloof hebben dat we in brede partnerschappen nog steeds onze zorgen bespreekbaar kunnen maken en daar impact op kunnen maken.

[1:26:31] De bezuinigingen en de personeeltaakstelling hebben ook grote impact.

[1:26:35] Met minder middelen, maar soms ook met minder bewegingsruimte, kunnen we niet alles hetzelfde blijven doen.

[1:26:41] En dat betekent dat we scherpere keuzes moeten maken over waar we onze capaciteit en inzet op richten

[1:26:46] zodat onze inzet zo effectief mogelijk blijft voorzitter voor wat betreft de specifieke blokjes

[1:27:13] Voor wat betreft China.

[1:27:16] Mevrouw van der Werff vroeg naar de inzet op de Chinese wet.

[1:27:24] We delen de zorgen over de Chinese wit voor etnische eenheid.

[1:27:28] Extraterritoriale toepassing van nationale wetgeving kan niet als excuus gelden...

[1:27:32] voor transnationale repressie van personen in Nederland en in dit geval van etnische groepen zoals Oeigoeren en Tibetanen buiten China.

[1:27:39] Hier zijn expliciet zorgen over bij het maatschappelijk middenveld en die zorgen katen we aan bij China samen met gelijkzinnende landen en onlangs nog bij een statement in de VN Mensenrechtenraad van afgelopen september.

[1:27:51] Tegelijkertijd, de betreffende wet is pas recent in werking getreden

[1:27:55] Het is ook onduidelijk hoe deze in de praktijk werkt.

[1:27:58] We houden de effecten in Nederland nauw in de gaten en zullen bij signalen van repressie maatregelen nemen binnen de aanpak van ongewenste buitenlandse inmenging.

[1:28:08] Mevrouw Pieri vroeg of mijn collega minister bij AOS dit ter sprake heeft gebracht.

[1:28:19] Over het bezoek is deze zomer reeds schriftelijk teruggekoppeld.

[1:28:22] De wet op etnische eenheid...

[1:28:24] is tijdens het bezoek van collega Sjoerdsma niet ter sprake gekomen.

[1:28:29] Nederland heeft deze zorg wel elders benoemd, zoals bijvoorbeeld in de Mensenrechtenraad in september, waar ik net naar verwees.

[1:28:37] Mevrouw Pieri vroeg ook naar de uitvoering Motie Patermot Boswijk, EU-vertegenwoordiger voor een gezamenlijke EU-Tibet-strategie.

[1:28:47] Wanneer er nieuwe informatie naar boven komt over de betrokkenheid van personen of identiteiten bij mensenrechten schendingen tegen Oeigoeren, zal Nederland zich conform de motie inzetten voor het opleggen van aanvullende sancties.

[1:29:01] Het instellen van nieuwe sancties vindt echter plaats met unanimiteitsbesluitvorming en er moet worden voldaan aan technische en juridische vereisten.

[1:29:10] Vooralsnog ziet het kabinet onvoldoende draagvlak binnen de EU voor het instellen nieuwe mensenrechte sancties

[1:29:15] Nederland richt zich daarom in de tussentijd ook op andere manieren om de situatie van de Oeigoeren te verbeteren, zoals het aandringen op de implementatie door China van alle aanbevelingen van het 2022 OHCHR-rapport.

[1:29:29] En conform de motie van leden Paternotte en Boswijk heeft het kabinet zich in EU-verband ingezet voor een speciale EU-vertegenwoordiger en een gezamenlijke EU-Tibet-strategie.

[1:29:38] En op dit moment is er, zoals ik al net vernoemde, onvoldoende steun binnen de EU om dit op dit

[1:29:47] Mevrouw Van der Werff vroeg naar dwangarbeid en de Nederlandse toezichthouder voor de EU-dwangarbijtverordening.

[1:29:56] Dwangarbeit is natuurlijk een serieuze aangelegenheid.

[1:29:58] Nederland heeft inmiddels dwangarbeit

[1:30:00] vier marktoezichthouders genotificeerd voor de handhaving van het verbod, nadat eenmaal is vastgesteld dat producten met dwangarbeid zijn vervaardigd.

[1:30:09] De douane wordt verantwoordelijk voor het aan de grens tegenhouden van producten waarbij dit is vastgestellt.

[1:30:13] vast gesteld.

[1:30:15] Het ministerie voert al geruime tijd gesprekken met verschillende partijen die geschikt kunnen zijn voor de rol van leidende bevoegde autoriteit en dat vergt zorgvuldigheid.

[1:30:23] Het kabinet hoopt op zeer korte termijn een toezichthouder te kunnen aanwijzen.

[1:30:28] De Europese Commissie gaat over de inrichting van het toezicht buiten de EU en de bewijslast die zij zal hanteren.

[1:30:33] En ik ben natuurlijk bereid bij de commissie aandacht te vragen voor strengere handhaving.

[1:30:41] Het lot van de Iraanse bevolking, omdat die onderdeel zijn van gesprekken met Iran.

[1:30:47] Ik kan u verzekeren dat het kabinet Iran aanspreekt over de mensenrechten situatie in Iran en de schendingen van het regime en de eventuele druk op de diaspora in Nederland.

[1:30:58] De minister-president en ik hebben onze ernst en zorg hierover onderstreept bij de Iraanse autoriteiten tijdens de week in New York.

[1:31:04] Hierover hebben we ook de Kamer geïnformeerd per brief.

[1:31:08] Het kabinet steunt in brede zin sancties tegen Iran op het gebied van mensenrechten, ook binnen de EU.

[1:31:12] Hieronder vallen ook de politieke doodvormers.

[1:31:17] Mevrouw Roykowski vroeg naar de bewijsvergaring in Iran en hoe we daaraan bijdragen.

[1:31:21] Nederland hecht sterk aan de internationale inzet voor accountability, ook in de context van Iran.

[1:31:27] We zetten ons in de VN Mensenrechtenraad jaarlijks in voor de verlenging van de fact-finding mission en de speciaal rapporteur van Iran, ten behoeve van onderzoek naar ernstige mensenrechten schendingen.

[1:31:37] En ook steunt Nederland het kantoor van de VNO-commissaris voor de rechten van de mens met 3,5 miljoen, van 2025 tot 2027, die op hun beurt de werkzaamheden van de Fact-Finding Missie van Iran ondersteunen, of in Iran.

[1:31:51] De vraag over wat we doen om het netwerk van Russische detentie- en martelcentra in kaart te brengen.

[1:31:58] De Europese Unie heeft de afgelopen jaren tientallen Russische militairen en civiele bezettingsautoriteiten betrokken bij arbitraire detentiemarteling en seksueel geweld in de bezette Oekraïnse gebieden op de sanctielijst geplaatst.

[1:32:10] We hebben als Nederland steeds een actieve rol gespeeld bij de totstandkoming van deze sancties.

[1:32:16] Zelfstandig onderzoek doen in bezette gebieden is natuurlijk zeer ingewikkeld.

[1:32:20] We maken daarom gebruik van informatie afkomstig van onafhankelijke NGO's en onderzoeken.

[1:32:24] En we wisselen informatie uit met Oekraïne en met andere partnerlanden.

[1:32:30] De heer Boomsma vroeg naar eventuele dubbele standaarden.

[1:32:34] Het kabinet beoordeelt elke situatie op zijn eigen merites.

[1:32:38] En stappen die ondernomen worden, die zijn gewogen op basis van ontwikkelingen ter plekke.

[1:32:44] En daarbij is geen sprake van dubbele standaarden.

[1:32:48] Daarop baseren we de stappes die we nemen.

[1:32:51] Dat geldt in die zin ook voor Israël.

[1:32:56] De procedure Zuid-Afrika versus Israël.

[1:33:00] We zijn nog in afwachting van het besluit van het internationaal gerechtshof over de verklaring tot interventie.

[1:33:07] Indien het gerechtshof de verklaring tot interventie toelaat, valt het daarna binnen de beleidsvrijheid van de minister om over te gaan tot intervenieren.

[1:33:14] Zoals u weet heeft de regering de grondwettelijke verplichting om de ontwikkeling van de internationale rechtsorde te bevorderen, wat ook een belangrijke basis is om de interventies te plegen.

[1:33:23] Daarom hebben we ook de procedure daarvoor gestart.

[1:33:30] Mevrouw Van der Werff vroeg naar mishandeling van Palestijnse gevangenen.

[1:33:34] Nederland maakt zich zorgen over de situatie rondom de detentie van Palestijnen in Israëlse detentiefaciliteiten en roept consequent op tot toegang voor het Rode Kruis.

[1:33:43] Op 3 juni jongsleden oordeelde het Israëlische Hooggerechtshof dat Israïl bezoeken van het internationaal comité van het Roodekruis aan Palestijnse gevangenen moet toestaan in lijn met internationaal recht.

[1:33:54] Nederland roept ook op om dit oordeeld na te leven.

[1:33:57] Dat doet het kabinet in bilaterale contacten met de Israeilse autoriteiten, zoals ook tijdens het bezoek van de Mensenrechtenambassadeur november afgelopen jaar.

[1:34:05] En ook in Europees verband zetten we ons hiervoor in.

[1:34:08] Ook is eind juli op Nederlands initiatief een gezamenlijke verklaring hierover gepubliceerd door de diplomatieke vertegenwoordiging van elf landen en de EU in de Palestijnse gebieden.

[1:34:18] Nederland staat ook in nauw contact met het internationaal comité van het Rode Kruis over hoe zij het beste kunnen worden ondersteund.

[1:34:25] De heer Boomsma vroeg naar vrije journalistiek in Gaza.

[1:34:29] Juist in conflict situaties is het werk van journalisten cruciaal.

[1:34:33] Het is daarom van belang dat internationale journalisten ten eerste toegang krijgen tot Gaza en ten tweede hun werk ook veilig kunnen doen.

[1:34:40] Vorig jaar heeft Nederland een half miljoen vrijgemaakt voor het werk Van Free Press Unlimited in de Gazastrook.

[1:34:47] En westelijk kun je daar aan oefenen voor de bescherming van persvrijheid.

[1:34:49] Ze werken met lokale journalsten, mediawerkers, mediaorganisaties om hen te ondersteunen in hun werk.

[1:34:55] Free Press Unlimited heeft een gedegen due diligence proces voor de mensen en organisaties waar ze mee werken, die er onder andere voor waken dat geld niet direct of indirect ten goede komt aan terroristische organisatieden.

[1:35:06] Bij elke subsidieaanvraag wordt er opnieuw op toegezien dat deze due diligence processen nog steeds op orde zijn.

[1:35:12] Dat is in dit geval ook gebeurd.

[1:35:15] Mevrouw Pieri vroeg naar het intrekken van de documenten van Nederlandse diplomaten in Ramallah.

[1:35:22] Nederland betreurt het onnodige besluit van Israël om de diplomatieke status van Nederlandse diplomaten daar en de privileges die erbij horen in te trekken.

[1:35:30] Het betreft geen persona non grata verklaring, met als gevolg dat de diplomaten het land zouden moeten verlaten.

[1:35:36] Zoals u weet heb ik ook direct de Israëse ambassadeur in Nederland laten ontbieden.

[1:35:41] Op dit moment is de situatie sinds de aankondiging van het besluit nog niet gewijzigd.

[1:35:46] Er vinden bilaterale gesprekken over plaats.

[1:35:49] Onder andere ook om scherp te krijgen wat de exacte consequenties zijn van het besluit.

[1:35:54] Onze collega zal daar hebben de hoogste prioriteit.

[1:35:56] Het verliezen van diplomatieke immuniteit in de regio, dat is niet een lichtzinnig iets en maakt natuurlijk het werk daar erg ingewikkeld.

[1:36:04] De impact wordt op dit moment zorgvuldig in kaart gebracht.

[1:36:07] En aangezien de gesprekken nog lopen, kan ik omwille van het functioneren van de vertegenwoordiging en de veiligheid van onze mensen daar hierover ook niet verder in detail treden.

[1:36:17] Maar we staan ook in nauw contact met like-minded landen hierover.

[1:36:24] De heer Van Landschot vroeg naar de...

[1:36:26] nieuwe Syrische grondwet.

[1:36:30] Inclusiviteit, gelijke rechten, bescherming van alle gemeenschappen, waaronder het respect voor taal, culturele identiteit en geloofsvrijheid, dat zijn essentiële voorwaarden voor duurzame stabiliteit in Syrië.

[1:36:42] We brengen die boodschap consequent over in de gesprekken met Syrischen autoriteiten, heb ik ook tijdens mijn bezoek gedaan.

[1:36:48] Daarbij betrekken we ook gezamenlijk op in EU- en like-minded verband, omdat in één zin de boodschap ook richting de autoriteiten ons uiteindelijk sterker doet staan.

[1:37:00] Ook als het gaat om de conditionaliteit van steun voor wederopbouw is de inzet helder, waarbij we oog houden voor de brede Nederlandse belangen ten aanzien van Syrië op het gebied van veiligheid, stabiliteit en terugkeer.

[1:37:13] De stappen die de Syrische autoriteitten zetten in het politieke transitieproces

[1:37:17] waartoe zij zichzelf ook hebben gecommitteerd.

[1:37:21] Die houden we nou letterlijk in de gaten.

[1:37:23] Dit proces moet uiteindelijk uitmonden in parlementaire en presidentsverkiezingen, grondwettelijke hervormingen, waarbij de rechten en veiligheid van alle gemeenschappen, evenals ruimte voor hun taal, culturele identiteit en geloofsvrijheid worden geborgd.

[1:37:35] En ook tijdens mijn bezoek al daar niet alleen gesproken met de autoriteiten, maar ook met vertegenwoordigers van verschillende groepen in de Syrische samenleving.

[1:37:45] De heer Boomsma vroeg naar West-Papua.

[1:37:49] De mensenrechtssituatie in de Papua-provincie van Indonesië is zorgelijk, zoals verschillnde mensenrechtenorganisaties, waaronder Human Rights Watch, Amnesty International en de VN over rapporteren.

[1:38:01] De bilaterale relatie met Indonesië is breed, is ook hecht en het bespreken van de mensenrechten situatie blijft hiervan ook een vast onderdeel.

[1:38:09] Op verschillende niveaus wordt de mensenrechtensituatie besproken en dat gebeurt zowel in bilateraal EU als in multilateraal verband.

[1:38:18] Mevrouw Piri vroeg naar de situatie in Georgië en hoe we georgische NGO's kunnen blijven ondersteunen.

[1:38:26] Nederland pleit in Europees verband stevast voor het instellen van persoonsgerichte sancties en zal dit ook blijven doen.

[1:38:33] Eerlijkheid biedt ook te zeggen dat hier tot dusver geen unanimiteit voor bestaat.

[1:38:39] Financiering van projecten in Georgië wordt nagenoeg onmogelijk gemaakt door op het maatschappelijk middenveld gerichte restrictieve maatregelen die in hoog tempo zijn ingevoerd.

[1:38:48] Als gevolg van deze wetgeving hebben Nederland en internationale partners programmering moeten stopzetten of ook moeten aanpassen.

[1:38:54] Wij blijven kijken naar steun die past binnen de grenzen van de Georgische wet.

[1:38:58] Een voorbeeld van nieuwe steun is het beurzenprogramma Dutch Bridge for Georgia.

[1:39:03] Via dit beurgenprogramma zal Nederland opleidingsmogelijkheden aanbieden aan personen uit het georgisch maatschappelijk middenveld.

[1:39:13] Mevrouw Piri vroeg ook naar Afghanistan.

[1:39:16] De situatie voor vrouwen en meisjes in Afghanistan is schrijnend.

[1:39:21] We roepen in de EU- en VN-verband Taliban stevast op om de rechten van vrouw en meidjes te respecteren.

[1:39:28] We doen meer.

[1:39:28] Nederland heeft samen met Australië, Canada en Duitsland Afghanistan ook aansprakelijk gesteld voor grove en systematische schendingen van het vrouweverdrag.

[1:39:37] Ook is het kabinet gecommitteerd aan het steunen van de Afghaanse bevolking,

[1:39:41] Vrouwen en meisjes via humanitaire hulp, steun aan multilaterale instellingen en steun... ...aan verschillende lokale organisaties die zich richten op het bevorderen van de rechten van vrouwen... ...en meisje in Afghanistan.

[1:39:53] Wat betreft de gesprekken met de Taliban.

[1:39:57] Nederland erkent de Taliban niet als legitieme vertegenwoordiging van de Afghaanse bevolking.

[1:40:02] Dat is zo, dat blijft zo.

[1:40:03] Er is geen sprake van het normaliseren van de relatie met de taliban.

[1:40:07] Wel onderhoudt Nederland minimale operationele contacten met de de facto autoriteiten in Afghanistan.

[1:40:13] De eerdere technische gesprekken in Brussel passen in dit kader, maar het normaliseren van de relatie is niet aan de orde.

[1:40:20] Een gedwongen terugkeer van Afghanen vindt op dit moment ook niet plaats.

[1:40:26] Mevrouw Piri vroeg ook naar de berichtgeving over een eventuele terugkeering van mevrouwen Machado naar Venezuela.

[1:40:36] Onze inzet in brede zin als het gaat om Venezuela is een proces gericht op democratische transitie, vrijlaat van politieke gevangenen en ook op een veilige terugkeer van oppositieleiders in exile richting Venezuela.

[1:40:54] In een zeer complex veld waarin ook de landen van ons Caribisch Koninkrijk en andere actoren in de regio zich bevinden.

[1:41:04] We hebben al jarenlang nauwe en intensieve contacten met Machado en haar team.

[1:41:10] De minister-president en ik hebben mevrouw Machado ook ontvangen in april.

[1:41:15] De inzet richting Venezuela hebben we ook in onze recente gesprek met Del Ciro Drigues besproken.

[1:41:20] Maar ik blijf hierbij ook uitdragen dat berichtgeving over de individuele reisbeweging ik daar verder niet in diplomatiek belang op kan ingaan.

[1:41:31] Maar rekent u erop dat wij vanuit onze kant richting Venezuela en ook richting mevrouw Machado zelf er alles aan doen om het democratisch proces en veilige terugkeer van oppositieleiders te kunnen garanderen.

[1:41:45] Egypte.

[1:41:49] Allereerst het Europese steunpakket aan Egypte verbinden met concrete verbeteringen op het gebied van asielopvang.

[1:42:01] Wij zijn voorstander van strategische partnerschappen waarvan wij onze belangen kunnen behartigen.

[1:42:08] Waaronder, maar niet exclusief, op het Gebied van Migratie.

[1:42:11] Op basis van deze brede relatie gaat de EU ook het gesprek aan over migratie, dat is gaande.

[1:42:17] Daarnaast is er onder het partnerschap ook specifiek budget voor samenwerking op het gebied van migratie, wat onder andere wordt ingezet voor de aanpak van irreguliere migraties, waaronder de inbiediging van mensenrechten.

[1:42:27] Nederland zal een actieve rol blijven spelen bij de verdere vormgeving van het EU-Egypte-partnerschap, waarbij monitoring van mensenrecht voor Nederland gewoon belangrijk blijft.

[1:42:35] Inclusief mensenrechten van vluchtelingen, ook in lijn met de motie van mevrouw Piri.

[1:42:42] Wat betreft diplomatieke inzet voor de specifieke casus.

[1:42:47] Het ministerie van Buitenlandse Zaken zet zich wereldwijd in voor consulaire bijstand aan en toegang tot Nederlandse gedetineerden die dat ook willen.

[1:42:57] Dat geldt ook nadrukkelijk voor de opgebrachte gedetinerde Nederlander in Egypte.

[1:43:03] We blijven ons onverminderd inzetten, ook op politiek niveau, ook in mijn persoonlijke gesprekken, om de autoriteiten in Egypte te bewegen om consulaire toegang en bijstand te faciliteren.

[1:43:13] Een eerlijke rechtsgang te garanderen en medische zorg te bieden.

[1:43:18] Ik heb dat zelf al een aantal keer ook nadrukkelijk onder de aandacht gebracht.

[1:43:22] En tegelijkertijd kunnen we als Nederlandse overheid niet treden in de rechtsgang van een ander land.

[1:43:26] Dat zou andersom ook onwenselijk zijn.

[1:43:29] Maar wij blijven hierop inzitten.

[1:43:36] Voor wat betreft de mensenrechtendialoog met Marokko.

[1:43:41] In een open en gelijkwaardige relatie met Marocco kunnen allerlei onderwerpen worden besproken, zo ook de mensenrechten.

[1:43:48] De Nederlandse Mensenrechtenambassadeur bezocht Marokco in september 25.

[1:43:52] En tijdens het bezoek van mijn Marokkaanse evenknie aan Nederland in december 25 is afgesproken dat Nederland en Marokpo een informele mensenrechtendialloog zullen beginnen.

[1:44:02] De eerste editie is voorzien voor dit najaar.

[1:44:05] En ook individuele gevallen kunnen onderdeel uitmaken van deze gesprek.

[1:44:17] Wie bepaalt wat in West-Afrika als misinformatie geldt?

[1:44:21] De heer Boomsma.

[1:44:23] Het Nederlandse inzet is dat journalisten onafhankelijk en veilig hun werk kunnen doen.

[1:44:28] Het programma in West Afrika waar de heer Boomma naar verwijst.

[1:44:31] Dat richt zich op het versterken van journalistieke capaciteiten, journalisten in de regio ook in staat stellen hun netwerk te onderhouden en toegang tot informatie te ontsluiten voor de bevolking van West-Afrika.

[1:44:43] Nederland heeft geen inhoudelijke bemoeienis bij het werk van de journalisten die we steunen.

[1:44:48] Er is dus geen toets door de overheid op de vraag of iets desinformatie is.

[1:44:52] Hiervoor gelden de journalistieken criteria van journalisten.

[1:44:58] Frappieri vroeg naar de zaken van Osman Kavala en Demirtas in Turkije.

[1:45:04] De gesprekken over de zaak Kavada lopen binnen de Raad van Europa.

[1:45:08] De zaak staat frequent op de agenda.

[1:45:10] Nederland vindt het belangrijk dit gespreks ook binnen de raad van europa met Turkije te kunnen blijven voeren.

[1:45:15] Daarbij pleit het kabinet zowel binnen de Raad van Europa als in bilaterale contacten met Turkije voor zijn onmiddellijke vrijlating.

[1:45:22] Wat betreft de zaak van Demirtas, ook hier geldt kabinet pleit binnen de raad van europa en bilateralen contacten... ...met Turkije, voor zijn om middelijke vrij lating.

[1:45:32] Zal dat ook blijven doen?

[1:45:34] En in algemene zin kan ik ook zeggen dat kabinet ontwikkeling in het koerdische vreesproces met belangstelling en toch ook hoop volgt.

[1:45:44] Mensenrechten situatie in Turkije in het algemeen.

[1:45:47] Ontwikkelingen op rechtsstaatgebied in Turkijen die baren het kabinet absoluut ook zorgen.

[1:45:54] Vrouw Piri noemde daarbij terecht ook de druk op oppositiepartijen in Turkija en ook de recente arrestaties binnen de LHBTIQ plus gemeenschap.

[1:46:03] Zorgen daarover zijn bilateraal in EU-verband ook in de Raad van Europa aan Turkije overgebracht.

[1:46:08] Zeker ook bereid om dat te blijven doen.

[1:46:11] Dat is ook de inzet.

[1:46:12] Een Nederlandse mensenrechtenambassadeur heeft zich ook

[1:46:14] publiekelijk uitsproken tegen de recente arrestaties.

[1:46:17] Via het postennet pleegt Nederland inzet op de mensenrechtssituatie in Turkije, onder meer door financiering van NGO's vanuit het Mensenrechtenfonds.

[1:46:25] En dat blijven we ook doen.

[1:46:30] Nigeria en Pakistan.

[1:46:32] Het klopt dat de vrijheid van religie en leefsovertuiging onder meer in Pakistan en Nigeria onder druk staat.

[1:46:38] Bescherming van vrijheid van religie en leefsovertuiging is een belangrijke mensenrechtenprioriteit.

[1:46:42] Nederland spreekt Pakistan en Nigeria actief aan op schendingen van de vrijheid... ...van religie- en lefsovertouwing, waaronder zorgen over blasfemiewetgeving bilateraal in de EU en VM-verband.

[1:46:53] Eerder dit jaar brachten mensenrechteambassadeuren in dit kader ook een bezoek aan Pakistan.

[1:46:58] Nederland samen met andere EU-lidstaten zal de voortgang van Pakistan op de implementatie van 27 internationale verdragen...

[1:47:06] waaronder op het gebied van mensenrechten meewegen in EU-handelsbesprekingen met Pakistan over voorzetting van GSP+.

[1:47:14] Nederland zet deze inzet voort en blijft Pakistan, Nigeria en andere landen aanspreken op concrete schendingen en hun internationale mensenrechte verplichtingen.

[1:47:22] Daarbij blijft Nederland zich ook inzetten voor verbetering van de positie en bescherming van vervolgde christenen en andere religieuze minderheden.

[1:47:31] Voorzitter, dat was het rondje wereld.

[1:47:36] Dank.

[1:47:36] Dan wil ik eerst een rondje doen.

[1:47:42] Er zijn gemiste vragen.

[1:47:47] Er is ook nog tijd voor interrupties, dus verder geen gemissen.

[1:47:52] Dan gaan we eerst de heer Boomsma, gaat u gang.

[1:47:54] Onder de 30 is onbeperkt, dus gaat u gaan.

[1:47:58] Toch eentje, mevrouw Piri?

[1:47:59] Nou, voorzitter, ik was nog even mijn lange lijst aan het checken of alles voorbij is gekomen.

[1:48:03] Maar wat ik in ieder geval al meteen zie, is dat er over Gaza-evacuaties niks is gezegd door de minister en het verschil met het vorige kabinet.

[1:48:12] Oké, dan hebben we die nog staan.

[1:48:13] Ja, mevrouw Van der Werf?

[1:48:15] Ja, voorzitter.

[1:48:16] Ik dacht dat ik ook niks had gehoord over de anti-rechtenbeweging.

[1:48:19] De financiering daarvan in handhaving op de DSA.

[1:48:26] Is dat een blokje wereld?

[1:48:28] Die komt denk ik in een ander blok.

[1:48:32] Ja.

[1:48:32] Volgens mij heb ik die in het thematische blok zitten.

[1:48:35] Maar het onderscheid is fluïde soms.

[1:48:40] Oké, dan eerst gaan we naar de vraag van mevrouw Pieren.

[1:48:42] Dan doen we daarna de interrupties.

[1:48:47] Ja, voor wat betreft de gaasevacuaties, daar is uitgebreid debat over gevoerd met mijn collega Sjoerdsma.

[1:48:54] Dus de keuze die gemaakt is om op deze manier meer kinderen te kunnen helpen.

[1:49:02] Oké.

[1:49:02] Dan gaan we na interrupties, de heer Boomsma.

[1:49:06] Dank.

[1:49:07] Even kijken over de Nederlandse intervenering bij het internationaal gerechtshof.

[1:49:14] Ja, de minister zegt, als er inderdaad een vervolg aan wordt gegeven, dan is dat verantwoordelijkheid van minister.

[1:49:20] Maar mijn vraag is natuurlijk, bespreekt het nou eerst met de Kamer?

[1:49:23] Het gaat om een zeer gevoelige materie die ook veel consequenties kan hebben.

[1:49:28] En het is gewoon een politieke discussie.

[1:49:30] Er wordt een politiek keuze gemaakt om op een bepaalde manier dat verdrag te definiëren.

[1:49:34] En als het gaat om verdragen, dan moet de Kamers daarbij betrokken worden.

[1:49:38] Dus ik wil hem toch echt vragen om dat eerst voor te leggen aan de Kamer.

[1:49:43] En ik had ook nog specifiek gevraagd of in hoeverre Nederland nou onverkort vasthoudt aan de hoge maatstaf van the only reasonable inference.

[1:49:53] Minister.

[1:49:55] Ja, voor wat betreft de eerste interventie aan zich is op voorhand vertrouwelijk.

[1:50:02] Niet voor niets hebben we ook de...

[1:50:07] Gedeeld met de Kamer dat de interventie die we doen neutraal is.

[1:50:12] Dat betekent dat we niet een van de partijen steunen, maar dat we dit doen op basis van onze grondwettelijke verplichting ter bevordering van het internationaal recht.

[1:50:22] En daar zal de intergentie op gericht zijn.

[1:50:26] De tweede vraag moet ik in tweede termijn even op...

[1:50:30] Ik was al onder de indruk in de eerste termijn dat de vraag gesteld werd, maar ik heb het antwoord niet bij me.

[1:50:34] Dus daar zal ik op tweede terminijn op terugkomen.

[1:50:35] Dat die neutraal is in de zin dat Nederland niet zegt die is schuldig of die is of niet.

[1:50:44] Dat is een andere vraag dan feitelijk wordt natuurlijk wel een standpunt ingenomen over hoe het verdrag dient te worden geïnterpreteerd.

[1:50:51] En dat kan wel weer gevolgen hebben.

[1:50:54] Dus mijn vraag is om toch voordat Nederland de vervolg geeft en dus inderdaad toelaatbaar wordt, toe wordt gelaten tot die zaak en dan wordt uitgenodigd om een nadere informatie te geven om dat nader toe te lichten, om dat wel voor te leggen aan de Kamer.

[1:51:08] En dan gaat het niet zozeer om als standpunt in te nemen over de uitslag van die rechtszaak, maar over hoe dat verdrag moet worden geïnterpreteerd.

[1:51:15] U heeft nu twee keer over dertig seconden heen gegaan, maar gezien de hoeveelheid vragen die u nog heeft, even een beetje kolansen.

[1:51:22] Maar als u het iets korter houdt, dan heeft u nog één interruptie eigenlijk.

[1:51:27] In ieder geval boven de dertige.

[1:51:29] Gaat uw gang minister.

[1:51:31] Nogmaals, de inhoud van onze interventie is op basis van wat ik zojuist omschreven heb en de juridische interpretatie van de verdragen voortkomend uit onze grondwettelijke verplichtingen.

[1:51:43] Kijk, in de algemene zin, als de Kamer ergens debat over wenst te voeren, dan staat de Kamerdat natuurlijk altijd vrij en ga ik graag het debat aan.

[1:51:49] Maar dat gaat in deze zin niet specifiek over de interventie.

[1:51:54] Mevrouw Piering?

[1:51:56] Even voor de duidelijkheid, voorzitter.

[1:51:57] Onder de 30 seconden is het onbeperkt, zei u dat?

[1:52:00] Ja, maar zodra u dus twee keer boven de 30 zit, dan is het klaar.

[1:52:04] Oké, dan ga ik mijn best doen, voorzitter.

[1:52:06] Gaat de gang.

[1:52:07] Allereerst.

[1:52:10] Binnen de Georgische wet, zegt de minister.

[1:52:13] Maar volgens mij is juist het punt dat we de maatschappelijke organisaties buiten de Georgsche wet moeten helpen.

[1:52:18] Is hij het daarmee eens?

[1:52:19] Minister?

[1:52:22] Voorzitter, daar...

[1:52:24] Ik ben het eens met dat we het maatschappelijk middenveld in Georgië moeten ondersteunen en dat we manieren moeten vinden om dat te doen.

[1:52:30] Tegelijkertijd kunnen de consequenties van de wet natuurlijk zijn dat dat lastiger is en dat er naar andere manieren moet kijken.

[1:52:35] Maar ik denk dat het uitgangspunt hetzelfde is.

[1:52:38] Dan over de zaak Zafsafi in Marokko.

[1:52:42] Want het viel me op, de minister noemt zijn naam niet.

[1:52:45] De laatste keer dat volgens mij een minister zijn naAM heeft genoemd ontstond een diplomatieke rel met Marokco.

[1:52:49] Wanneer is zijn zaak voor het laatst opgebracht?

[1:52:56] Voorzitter, wij bespreken in algemene zin vaak binnen diplomatieke contacten dit soort zaken.

[1:53:02] Ik moet even dubbelchecken of we een specifiek antwoord hebben op wanneer dit voor het laatst gebeurd is.

[1:53:08] Maar in algemeen zin kunt u erop rekenen dat in al onze diplomatieken contacten wij dit soortzaken ook onder de aandacht hebben.

[1:53:15] Voorzitter, ik wil het echt graag als het kan in de tweede termijn specifiek antwoord.

[1:53:20] En ook op welk niveau dat was.

[1:53:23] En dan, wat is nou de consequentie voor Turkije als uitspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens gewoon structureel geweigerd worden door Turkije om te worden uitgevoerd?

[1:53:34] Minister.

[1:53:35] Voorzitter, we zitten in het proces met Turkije op al die verschillende niveaus die ik zojuist genoemd heb.

[1:53:41] Om hun aan te spreken op vervolggeven aan duidelijke uitspraken.

[1:53:47] En uiteindelijk werken we aan de ene kant nauwzaam met Turkijen binnen de NAVO.

[1:53:52] En is Turkije daar een belangrijke partner in.

[1:53:55] En tegelijkertijd maken we ons ook zorgen over een aantal andere aspecten.

[1:53:59] En binnen de brede partnerschappen die wij bouwen...

[1:54:02] Spreken we Turkije daar ook op aan.

[1:54:03] Maar ook binnen de Raad van Europa zit natuurlijk in het traject om Turkije te blijven aanspreken.

[1:54:10] Mevrouw Pirie.

[1:54:12] Voorzitter, met alle respect was dat geen antwoord op mijn vraag.

[1:54:14] Het zijn heel veel algemeenheden.

[1:54:17] Voor volgende week moet Turkije antwoorden aan de Raad van Ministers.

[1:54:20] Dan is in december een vergadering.

[1:54:21] En ik vraag wat is de inzet van Nederland?

[1:54:23] Als voor die vergaderen Turkije gewoon weigert.

[1:54:26] En dat doen ze al sinds 2019.

[1:54:28] Om uitspraken in de zaak van Kawala na te leven.

[1:54:32] Minister.

[1:54:34] Ik kan geen specifieke inzet op dit moment benoemen, dus misschien kan ik daar in tweede termijn nog even op terugkomen.

[1:54:43] Oké, mevrouw Peri?

[1:54:44] Ja, dan de zaak van Machado.

[1:54:46] Want inmiddels staat gewoon in de krant dat Nederland degene was die er verantwoordelijk voor was, dat zij niet kon landen op Aruba en Curaçao.

[1:54:55] Nou snap ik dat soms dingen gevoelig zijn, maar op welke manier kunnen wij als Kamer gewoon de regering hierin controleren?

[1:55:00] Wat stelt de minister voor?

[1:55:03] Minister.

[1:55:06] Ja, voorzitter.

[1:55:07] In dit geval stelt u de vragen aan mij die ik kan beantwoorden op de manier zoals ik ze kan beantworten.

[1:55:14] Op het moment dat de Kamer dat op een andere manier wil doen, sta ik daar ook voor open.

[1:55:18] Maar in dit gevaal kan ik in deze vergadering antwoorden zoals ik antwoord.

[1:55:23] Piri?

[1:55:24] Ja, daarover kan ik heel kort zijn.

[1:55:26] Kijk, het liefst heb ik gewoon dat u openbaar zegt wat daar de reden voor was.

[1:55:29] Als dat niet openbaar was, is de minister bereid om dat vertrouwelijk met de Kamer te delen.

[1:55:33] Minister?

[1:55:34] Ja voorzitter, in dit geval gaat het om uitermate complexe diplomatieke situatie.

[1:55:39] Die loopt zoals die op dit moment loopt.

[1:55:43] Waarbij ik ook de belangen al heb genoemd die ook richting Venezuela onze inzet is.

[1:55:49] Als er zaken zijn die vertrouwelijk gedeeld kunnen of moeten worden, dan sta ik daar altijd voor open.

[1:55:55] Maar in dit geval vraag ik me af of dat echt van meerwaarde is.

[1:55:58] Piri.

[1:55:59] Voorzitter, het is heel raar om een kabinet wat aan een Nobelprijswinnaar geen toestemming geeft om te landen, om terug te keren naar haar land.

[1:56:07] En vervolgens krijgen we dit vage antwoord.

[1:56:09] Dus nogmaals, is de minister bereid om in de Kamer, als het niet openbaar kan, gewoon vertrouwelijk mee te delen wat haar reden van was dat Nederland haar heeft verboden om te laden in Aruba en Curaçao?

[1:56:20] Op dat punt wil ik bevestigen nog ontkennen.

[1:56:23] En uiteraard bereid om in een vertrouwelijke setting dingen te delen die niet openbaar gedeeld kunnen worden.

[1:56:34] Ja hoor, gaat uw gang.

[1:56:36] Ik krijg vanzelf appjes of boze blikken als de rest er klaar mee is.

[1:56:41] Dan de zaak van Omar.

[1:56:43] Volgens mij heeft de minister eerder aangegeven dat aangekaart te hebben met zijn counterpart.

[1:56:49] Wat is daar nu de situatie?

[1:56:52] Minister.

[1:56:54] Ja, voorzitter, ook dit is een onderwerp wat als ik publiekelijk ga bespreken de zaak niet ten goede komt.

[1:57:03] Mijn inzet is volstrekt helder.

[1:57:06] Die is er op alle niveaus, ook van mij in gesprek met mijn collega.

[1:57:10] We zijn nog niet waar we willen zijn, dus die inzet gaat onverminderd door.

[1:57:14] En is de minister dan ook bereid om zelf nog een keer dit gesprek aan te gaan of als het moet ook de premier te vragen om dit aan te kaarten bij de Egyptische autoriteiten?

[1:57:29] Die inzet is er en die blijft voortgaan.

[1:57:33] Dat zie ik dan maar voorzitter als iets positiefs.

[1:57:35] En dan had ik nog vragen die niet beantwoord waren over Belarus en Rusland.

[1:57:39] Over de visa en over eerdere studiebeurzen die we hadden voor mensen uit Belarus.

[1:57:45] Ja.

[1:57:46] Voorzitter, ik stel voor dat we die even opzoeken en dan kom ik gewoon hopelijk na de volgende blokjes even specifiek op terug.

[1:57:52] Ja, dat is goed.

[1:57:53] Dan bewaren we die nog.

[1:57:53] Ja?

[1:57:54] De heer Boomsma.

[1:57:56] De minister zei dat Pakistan wordt aangesproken op de situatie van christenen.

[1:58:00] Maar welke concrete verbetering verlangt Nederland nou van Pakistan voordat dat consequenties heeft voor eventuele steun voor vervolg van GSP plus?

[1:58:10] Nou, precies op de onderdelen die zojuist benoemd zijn.

[1:58:14] Dus christelvervolging en de zorgen die we hebben over minderheden in Pakistan, daar willen we gewoon verbetering op zien.

[1:58:20] En die is misschien niet altijd op dezelfde manier, of altijd meetbaar, maar we willen gewoon serieuze verbeteningen zien.

[1:58:26] Dat is gewoon cruciaal.

[1:58:27] Maar ook daar geldt dat met heel veel landen ter wereld, in de verandering wereld waarin we zitten, we bredere partnerschappen hebben waar we ook binnen gesprekken aangaan over zorgen.

[1:58:41] Gaat de gang?

[1:58:42] Ik wil iets graag meer weten over wat dan precies de verbetering is die Nederland echt eist, los van het feit dat er gesprek over is.

[1:58:49] Minister?

[1:58:51] Ja, voorzitter, daar kan ik niet in detail op dit moment op deze manier mee ingaan.

[1:58:56] Ik wil best een poging doen nog in tweede termijn om te kijken of ik dat op een goede manier onder woorden kan brengen.

[1:59:02] Maar ja, dat gaan we zien.

[1:59:04] Oké, de heer Van Lanschot.

[1:59:06] Dank voorzitter.

[1:59:06] Om nog even terug te komen op de casus in Egypte van de Nederlander die daar gevangen zit.

[1:59:11] Fijn dat de minister zich zo persoonlijk inzet voor zijn zaak.

[1:59:15] Fijne ook dat hij wil kijken of de premier daar ook een duidend zakje wil doen.

[1:59:18] En natuurlijk nog andere kabinetsleden die op verschillende momenten hun Egyptische counterpart spreken.

[1:59:23] Dus wij zouden ook een beroep doen om vooral ook die diplomatieke kanalen ook te benutten.

[1:59:28] Minister.

[1:59:31] Ja, dat is het beleid wat we op dit moment voeren.

[1:59:34] Dus we proberen op alle niveaus hier aandacht voor te vragen.

[1:59:38] Helder.

[1:59:39] Nog een andere zijde van de Kamer.

[1:59:41] Nee, dan gaan we naar het volgende blokje.

[1:59:58] Ehm...

[2:00:00] De heer Van Landschot, voorzitter, en de heer Boomsma vroegen naar... Hoe kan ik dit samenvatten?

[2:00:12] Ja, de concrete verbetering die de inzet op het gebied van speciaal gezond religie- en leefsovertuiging christelijke minderheden heeft gehad.

[2:00:22] Het kabinet deelt de zorgen over vrijheid van religie en leefsovertuiging in de genoemde landen.

[2:00:26] De genoeme landen waren Nigeria, Pakistan, China en Syrië.

[2:00:30] Onze diplomatieke inzet zorgt ervoor dat concrete zorgen... over volgende christenen en andere religieuze minderheden rechtstreeks bij autoriteiten worden aangekaart... en via de EU en VN internationaal op de agenda blijven.

[2:00:41] De informatie die bewindspersonen speciaal gezand mensrechtenambassadeur en ambassadeurs ter plaatse ophalen...

[2:00:46] stelt Nederland bovendien in staat om gerichter op te treden, lokale religieuze gemeenschappen en maatschappelijke organisaties beter te ondersteunen.

[2:00:54] Nederland ondersteunt maatsschappelijke organisatien die schendingen monitoren, rechtsbijstand verlenen en bijdragen aan de bescherming van religieuzen minderheden.

[2:01:02] Zoals vaak is het lastig om een bepaalde beleidsinzet op mensenrechten één op één te koppelen aan een verbetering van een specifieke situatie.

[2:01:10] Zie zojuist mijn antwoord voor wat betreft Pakistan, maar we horen van groepen en van NGO's

[2:01:16] Dat onze inzet waardevol is en moet ook aandacht voor gevraagd blijven worden.

[2:01:20] Een concreet voorbeeld is Nigeria.

[2:01:22] Nederland heeft in EU-verband meermaals gepleit voor het opschroeven van veiligheidssamenwerking met Nigeria om haar burgers beter te kunnen beschermen, waaronder religieuze minderheden.

[2:01:31] Er zijn inmiddels ook vergevorderde plannen om hier uitvoering aan te geven.

[2:01:40] De 35 miljoen voor christenvervolging.

[2:01:44] Deze inzet wordt voortgezet onder het nieuwe beleidskader Focus.

[2:01:50] Het geld is gereserveerd voor bevordering van vrijheid van religie en levensovertuiging met bijzondere aandacht voor kwetsbare religieuze minderheden, waaronder vervolgde chrstenen.

[2:01:59] Het fonds zal actief zijn in meerdere landen die ook op de Open Doors ranglijst van christelijke vervolging staan, waaronder Syrië, Nigeria en Pakistan.

[2:02:08] Focusregio's zijn Midden-Oosten, Afrika en Azië.

[2:02:12] Om veiligheidsredenen worden niet alle landen bekendgemaakt.

[2:02:17] Middelen worden contextspecifiek ingezet voor bescherming van kwetsbare religieuze gemeenschappen, waarvan christen.

[2:02:24] De heer Van Landschot vroeg naar dat tegengif tegen Kremlin-propaganda noodzakelijk blijft, gaat om steun aan journalisten.

[2:02:34] Ik zie het belang.

[2:02:36] Onafhankelijke Russischstalige journalisten die vormen tegenwicht aan Russische propaganda en desinformatie binnen en buiten Europa.

[2:02:43] Ik hecht ook veel waarde aan verschillende programma's die bijdragen aan de persvrijheid en de veiligheid van journalisten, bijzondere aandacht ook voor de Russischtalige journalistiek.

[2:02:51] We onderzoeken nu welke mogelijkheden er zijn na het aflopen van de huidige programma's.

[2:02:57] De impact van de bezuidingen op het Mensenrechtenfonds is namelijk groot.

[2:03:00] En op dit moment is het niet mogelijk om projecten na 2027 op hetzelfde financiële niveau voor te zetten.

[2:03:06] Maar in aanloop naar de begrotingsbehandeling hoop ik uw Kamer hier ook nader over te kunnen informeren.

[2:03:12] Of welke mogelijken we daar zien.

[2:03:15] Mevrouw Pieri vroeg in algemene zin naar de bescherming van journalisten.

[2:03:20] Persvrijheid, in een ruimere zin vrijheid van meningsuiting, is sinds jaar en dag een van de prioriteiten binnen het Nederlands mensenrechtenbeleid.

[2:03:27] Onafhankelijke media maken maatschappijen weerbaar.

[2:03:31] Journalisten zijn in hun hoedanigheid als burgers beschermd onder internationaal recht.

[2:03:36] Zij moeten hun belangrijke werk ook in conflictgebieden in vrijheid en veiligheid kunnen uitvoeren.

[2:03:40] Het kabinet veroordeelt elke doelbewuste aanval op journalisten overal ter wereld.

[2:03:44] Nederland steunt vanuit het Centrale Mensrechtenfonds het werk van Free Press Unlimited, Reporters Without Borders...

[2:03:51] Vanuit het Safety for Voices subsidiekader.

[2:03:55] Deze organisaties bieden fysieke, juridische, digitale, financiële en psychosociale hulp aan journalisten in nood.

[2:04:01] En ze zijn wereldwijd actief.

[2:04:03] Daarnaast steunt Nederland programma's van UNESCO ten aanzien van de veiligheid van journalisten.

[2:04:07] Nederland blijft ook in diplomatieke verkeer het belang van vrije media en bescherming van journalsten onderstrepen.

[2:04:16] Mevrouw van der Werf vroeg naar...

[2:04:20] nieuwe afspraken op het gebied van politiek, handel en veiligheid te toetsen op mensenrechten en hoe dit geboord is in de nieuwe veiligheidsstrategie.

[2:04:29] De bevordering en bescherming van mensenrechte en internationale rechtsorde, dat zijn kernprioriteiten binnen het brede buitenlandbeleid.

[2:04:36] Dat is ook vastgelegd in het coalitieakkoord en de beleidsbrieven die hierover zijn uitgebracht.

[2:04:41] En een coherent mensenrechterbeleiden is ook onderdeel van de dialoog die ik en ook collega Sjoerdsma hebben met het breed mensenrechtenoverleg.

[2:04:48] Overleg wat ik overigens voor de tweede keer had vorige week.

[2:04:53] Daar heb ik duidelijk gemaakt dat een effectief buitenlandbeleid begint met een krachtige basis ook in ons eigen land.

[2:05:00] Mede daarom heb ik samen met de minister van Defensie en de minister BOS, de adviesraad Internationale Vraagstukken, ook om advies gevraagd hoe de Nederlandse mensenrechteninzet kan worden gemoderniseerd en een geïntegreerde bijdrage ook kan leveren aan andere Nederlandse belangen, in het bijzonder het veiligheidsbeleiden.

[2:05:19] Mevrouw Van der Werf vroeg ook naar de antirechtenbeweging.

[2:05:28] Die had ik al beloofd.

[2:05:30] We delen de zorgen van de Kamer over de goede invloed van de mondiale antirechtebeweving.

[2:05:35] Recent in New York tijdens High Level Week heeft onder andere onze privé hier ook zich over uitgesproken.

[2:05:42] We staan voor onze vrijheden, duidelijk gemarkeerd ook in onze beleidsbrief.

[2:05:46] Interdependentale samenwerking is onderdeel van een breder inzet van het kabinet, zoals te zien is in de onlangs gepubliceerde emancipatienota van OCW.

[2:05:54] En uw Kamer heeft ook een debat over gepland later dit jaar.

[2:05:58] En het is ook goed om er dan ook nader verder over te spreken.

[2:06:01] En voorafgaand aan het Kamerdebat zal ook een kabinetsbrief over de anti-berechtenbeweging namens mijn collega Sjoerdsma en mijzelf in de Kamer worden verzonden.

[2:06:13] Mevrouw Rajkovski vroeg naar bedreigde leden van de diaspora...

[2:06:20] om ze weerbaar te maken tegen buitenlandse spionage, et cetera.

[2:06:24] Het vergroten van de weerbaarheid van bedreigde leden van de diaspora ligt enerzijds bij het vergrote van bewustzijn bij potentiële slachtoffers en anderzijd bij het grootte van bewusst zijn bij lokale overheden en professionals, zodat er adequaat gesignaleerd en gehandeld kan worden.

[2:06:39] Een centraal onderdeel hiervan is de Vertrouwenslijn Buitenlandse Inmenging.

[2:06:42] Deze vertrouwingslijn wordt momenteel ontwikkeld en een wetgevingstraject is gestart om de juridische grondslag hiervoor te bewerkstelligen.

[2:06:49] In de tussentijd wordt er gekeken naar alternatieven.

[2:06:52] Binnen de EU spant Nederland zich in om de kosten van inmenging voor staatelijke actoren te verhogen.

[2:06:57] Nederland verwelkomde dan dat de EU in 2025 ook sancties aannam tegen criminele netwerken die door Iran worden geïnstrumentaliseerd.

[2:07:06] Nederland zal blijven kijken naar de inzet van het sanctie-instrument op voor ons belangrijke onderwerpen zoals terrorisme, cybercriminaliteit en terrorisme.

[2:07:14] Dit was het blokje thematische mensenrechtenprioriteiten.

[2:07:23] Ik heb ook nog een blok overige thema's en dan wil ik voorkomen dat er vragen gesteld worden die misschien nog langskomen.

[2:07:31] Dank voorzitter en fijn dat de minister het toezegde om voor de begrotingsbehandeling terug te komen op het steunen van onafhankelijke Russische media.

[2:07:39] Mijn vraag is, kan hij dat schriftelijk doen?

[2:07:43] Voorzitter, sorry, ik had het eerste gedeelte van de vraag gemist.

[2:07:46] Of de minister voor de begrotingsbehandeling schriftelijk kan terugkomen op de vragen over de steun voor recissionen van Camelia?

[2:07:53] Dat kunnen we doen, voorzitter.

[2:07:55] Ja, oké.

[2:07:55] Helder.

[2:07:57] Anderen?

[2:07:58] Anders heb ik er één.

[2:07:59] Mevrouw Piri?

[2:08:00] Volgens mij heb ik nog steeds niks over Belarus en Rusland gehoord.

[2:08:05] Ja.

[2:08:07] Dat klopt.

[2:08:08] Maar die kan ik ook nu, voorzitter, meteen doen.

[2:08:10] Gaat het gang?

[2:08:14] Ja, Belarus en de studiebeurzen voor Belarusische studenten.

[2:08:20] Wij zien het belang van de ontwikkeling van internationale studies... voor Belarusse studenten en kunnen daarom gebruikmaken... van bestaande Nederlandse en Europese beurs- en onderwijsprogramma's.

[2:08:31] En daarnaast zet het kabinet zich ook onder meer in EU-verband in...

[2:08:35] Voor verdere mogelijkheden voor de Belarusische studenten.

[2:08:40] Maar we zullen moeten gaan kijken hoe we dit in de toekomst ook verder mogelijk kunnen maken.

[2:08:43] Maar dit is de inzet daarvan.

[2:08:48] Oké, dank.

[2:08:49] Vervolgvraag?

[2:08:50] De vragen die ik had over Rusland en waarom wij structureel eigenlijk visa weigeren aan journalisten... ...waarvan de individuele kaassen ongetwijfeld bekend zijn bij de minister.

[2:09:02] Ja, voorzitter, daar kom ik op terug in de tweede termijn.

[2:09:06] Oké, staat genoteerd.

[2:09:07] Dan had ik nog een vraag over die diaspora.

[2:09:12] Het is goed om te horen dat er dan een wet komt voor die vertrouwenslijn buitenlandse inmenging.

[2:09:15] Wanneer gaat die naar de Kamer?

[2:09:17] Wat is de status daarvan?

[2:09:19] Misschien consultatie of waar zit die?

[2:09:22] Voorzitter, dat is een hele goede vraag.

[2:09:24] Daar zal ik de informatie over geven in de tweede termijn.

[2:09:28] Het ligt natuurlijk op het terrein van mijn collega.

[2:09:29] Ja, oké, top.

[2:09:30] Dan heb ik twee dingen voor de tweete termijn, anderen voor dit blokje.

[2:09:35] Nee, dan gaan we naar de laatste overig.

[2:09:43] Voorzitter, de heer Van Lanschoot schot vroeg naar de Holodomor en heeft een Nederlands monument.

[2:09:52] We bederen dat de Kamer initiatieven naar voren brengt om ook de morele steun te verlenen aan de Oekraïnse diaspora.

[2:09:59] Zoals eerder aangegeven is het realiseren van een monument geen kerntaak van het ministerie van Buitenlandse Zaken.

[2:10:05] Een monument ter nagedachtenis aan de Holomor is primair een lokaal initiatief waar over besluitvorming op gemeentelijk niveau...

[2:10:13] plaatsvindt.

[2:10:14] Ongeacht het gebruik van specifieke juridische terminologie, erkent het kabinet volmondig de ernst en de omvang van de Holodomor.

[2:10:25] Het kabinet zal de Oekraïnse regering daarbij steunen waar dat gepast is en aandacht schenken aan dit onderwerp, bijvoorbeeld tijdens de jaarlijkse herdenking.

[2:10:32] De heer Van Landschot vroeg ook naar misbruik van kunstmatige intelligentie in het kader van de grootschalige surveillance mogelijkheden op dat gebied.

[2:10:46] Het beschermen van mensenrechten en democratische waarden is een kernonderdeel van het Nederlandse internationale AI-beleid.

[2:10:52] Het staat zo in de internationale strategie, die hebben we in 2026 vastgesteld.

[2:10:57] Nederland is bijvoorbeeld in 2026 covoorzitter van de Taskforce on AI and Human Rights binnen de Freedom Online Coalition.

[2:11:05] Maar ik rapporteer daar ook graag over in de volgende mensenrechtenrapportage, dus over het jaar 2026.

[2:11:10] Het is zeker een belangrijk onderwerp om met hernieuwde en intensieve aandacht te blijven volgen.

[2:11:19] Mevrouw Van der Werff vroeg naar de DSA, Digital Services Act.

[2:11:24] We zien het instrument...

[2:11:26] als het instrument van Europese technologische soevereiniteit, minder afhankelijk worden van grote platforms, meer concurrentie, betere bescherming van mensenrechten als privacy en vrijheid van meningsuiting.

[2:11:37] DSA verplicht zeer grote platforms om de risico's van hun algoritmes te beoordelen, te beperken, daarover transparant te zijn.

[2:11:43] De Europese Commissie is hierop de toezichthouder.

[2:11:45] We steunen de Commissies om als hoedster van de verdragen naleving te waarborgen.

[2:11:50] De Commissy handhaaft steeds steviger met recente boetes, onder andere voor X.

[2:11:56] En inzet ten behoeve van de handhaving van DSA ligt primair bij de staatssecretaris voor Economische Zaken, maar dit is de algemene inzet op dat gebied.

[2:12:07] Wat betreft het EVRM.

[2:12:14] Wat Nederland betreeft biedt het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens en het Europeeshof voor de rechten van mens voldoende ruimte om strafrechtelijk veroordelde vreemdelingen uit te zetten.

[2:12:23] Nederland heeft daarnaast nauw opgetrokken met andere Raad van Europa-lidstaten die aangaven wel problemen te ervaren.

[2:12:29] Dit heeft geleid tot de verklaring van Chisinau, die de soevereiniteit van lidstaten in dit kader nog verder expliciet verankerd heeft.

[2:12:37] Deze verklaring is met consensus aangenomen door de Raad Van Europa-Lidstate.

[2:12:42] De eerste jurisprudentie sinds Chisanau geeft bemoedigende signalen.

[2:12:45] Het is nog te vroeg om hier conclusies aan te verbinden.

[2:12:47] Het kabinet ziet dan ook op dit moment geen noodzaak voor een verdergaand juridisch instrument zoals een additioneel protocol.

[2:12:54] Ook andere lidstaten hebben in de Raad van Europa geen oproep gedaan om tot een protocol te komen.

[2:12:59] Wel wordt er binnen de Raat van Europa gesproken over hoe er verdere opvolging kan worden gegeven aan de verklaring van het GCNO.

[2:13:04] Hierbij is Nederland actief betrokken.

[2:13:07] Van belang hierbij is om te benoemen dat hier in de onafhankelijkheid de autoriteit van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens essentieel zijn ten alle tijde ook gewaarborgd dient te worden.

[2:13:18] En wat betreft de uitvoering van de motie...

[2:13:24] Ja, dus om meer gebruik te maken van die interventies.

[2:13:33] Nou, die motie voeren we uit en we hebben recentelijk nog in de zaak van Al-Badri versus Denemarken ook daar geïnterveneerd.

[2:13:39] Of... Ja, een verzoek tot interventie gedaan.

[2:13:44] Zo moet ik het goed voelen.

[2:13:46] En, sorry voorzitter, is goedgekeurd.

[2:13:57] Voorzitter, ik denk dat ik er dan nog specifiek over het voorzitterschap van de Raad van de Comité van Ministers in het kader van het EVM.

[2:14:13] De verdere opvolging van de verklaring van Tjesenau zal Nederland ook inderdaad tijdens voorzittenschap op ons nemen.

[2:14:19] Ook als belangrijk onderdeel van het werkprogramma van het Comité voor Ministers.

[2:14:27] Gemiste vragen.

[2:14:32] Ja, meneer Boomsma.

[2:14:34] Nou, dat is fijn.

[2:14:35] Dus de minister gaat dat aankaarten.

[2:14:37] Maar op welke manier was dan de inzet van de Nederlandse gering op dit punt?

[2:14:41] Minister.

[2:14:43] Voorzitter, de basis van onze inzet is die Chisinau-verklaring en goed gebruik daarvan.

[2:14:48] En ook de ruimte die dat biedt.

[2:14:52] Ik denk dat daar nog steeds werk aan de winkel is.

[2:14:54] Dat betekent dat ook in ons voorzitterschap we dat gewoon blijven aankaarten en op door zullen gaan.

[2:15:00] Voor wat betreft de gedetailleerde inzet op het EVRM en de koppeling die dat heeft met asielmigratie... ...is natuurlijk ook onderwerp van gesprek met de minister van Asielm Migratie.

[2:15:09] Overigens ook tussen de Kamer en de minister op dat gebied.

[2:15:15] Ja, Boomsma.

[2:15:17] Wij denken dus echt dat iets meer nodig is.

[2:15:19] De Nederlandse rechter voor het Hof heeft al aangekondigd dat ze niet denkt dat rechters anders gaan oordelen.

[2:15:25] Maar op welk moment kunnen we hier dan dit verder bespreken wat Nederland daar als inzet gaat?

[2:15:29] Minister.

[2:15:36] Ja, onze inzet voor het voorzitterschap komt richting de Kamer.

[2:15:39] Dat gaat niet heel lang meer duren.

[2:15:41] En dan zal ik er ook voor zorgen dat dat specifieke onderdeel ook schriftelijk daarin zit.

[2:15:48] Helder, dank.

[2:15:49] Dan had ik nog een gemiste vraag over conflictgerelateerd seksueel geweld.

[2:15:58] Zou ik die voor de tweede termijn noteren?

[2:16:00] Voorzitter, zou ik die... ...voor de tweete termijn mogen gebruiken?

[2:16:02] Ja, dat ga ik doen.

[2:16:05] Verder nog... ...interrupties, vragen?

[2:16:07] Nee.

[2:16:08] Is er behoefte aan tweede... ...termijn?

[2:16:11] Ja.

[2:16:12] Ja, mevrouw Piri.

[2:16:13] Kijk, voorzitter, er zijn een aantal vragen doorgeschoven naar het tweede termijn.

[2:16:19] Maar het maakt wel uit of ik een motie indien, wel of niet.

[2:16:22] En nu krijgen we straks het raden dat ik een emotie indient.

[2:16:25] En dat ik daarna een antwoord krijg wat misschien had kunnen voorkomen dat ik emotie in dien.

[2:16:28] Dus ik kijk even naar u, voor zitter.

[2:16:31] Ik weet niet hoe lang de minister nodig heeft om nog die vraag te beantwoorden die hij heeft toegezegd.

[2:16:43] Ja, de beantwoording wordt voorbereid of is voorbereiden.

[2:16:47] Dus dat betekent dat die antwoorden gewoon nog mijn kant op moeten komen met excuses gezien de diversiteit van vragen.

[2:16:54] Dus wat mij betreft kunnen we daar in tien minuten op de resterende vragen antwoord op geven.

[2:16:58] Over tien minuiten als de stukken naar mij zijn gebracht.

[2:17:00] En dat is in ieder geval wat vanuit mijn kant mogelijk is.

[2:17:05] Ja, dan gaan we dat doen.

[2:17:07] Eerst even schorsen bedoelt u mevrouw Pierie?

[2:17:09] Ik denk dat het belangrijk is voordat de Kamer begint aan het tweede termijn, dat even de minister nog terug kan komen op.

[2:17:15] En dan kan ik misschien één, twee moties alsnog niet indienen, mocht dat hele goede antwoorden zijn.

[2:17:21] Het is wel heel aantrekkelijk om hele goeie antwoonden te geven.

[2:17:24] Voorzitter, het is altijd aantrekkelijk om goede Antwoorden aan de Kamers te geven, maar binnen tien minuten hebben we antwoord op alle vragen.

[2:17:31] Ja, dat betekent dat we zouden kunnen starten met...

[2:17:36] Nee, dan moeten we gewoon even tien minuten schorsen.

[2:17:37] Dat is denk ik de enige route.

[2:17:40] Dan schors ik de vergadering voor tien minuut.

[2:30:26] Oké, dan heropen ik nu het debat en voordat we naar de tweede termijn van de Kamer gaan geef ik eerst de minister nog het woord.

[2:30:34] Dank u wel voorzitter.

[2:30:36] Wat betreft de vraag over seksueel geweld wat systematisch ingezet wordt als oorlogswapen.

[2:30:44] Nederland is zeer actief op inzet van EU-sancties op dit gebied onder het mensenrechten sanctieregime.

[2:30:50] Zo nam Nederland reeds initiatief op drie thematische sanctiepakketten op dit onderwerp en is dus ook nadrukkelijk onderdeel van het staande beleidsinzet.

[2:30:59] Mevrouw Pieri vroeg naar de zaak Sefzazi.

[2:31:02] Hij is afgelopen jaar op hoog ambtelijk niveau contact geweest met de Marokkaanse ambassadeur en ook conform de motie van lid Pieri verzocht om de middelijke en onvoorwaardelijke vrijlating

[2:31:11] van de heer Sefzazi en andere politieke gevangenen.

[2:31:15] En ook in de komende hoogambtencontacten, waaronder ook de aanstaande mensenrechtendialoog, zal aandacht gevraagd worden voor deze specifieke casus en andere casus.

[2:31:26] De ontwikkelingen in Pakistan in combinatie met het GSP Plus programma.

[2:31:33] Nederland zal samen met andere EU-lidstaten de voortgang van Pakistan op de implementatie van 27 internationale verdragen, waaronder op het gebied van mensenrechten, meewegen.

[2:31:44] Juist ook in die EU-handelsbespreking met Pakistan over de voortsetting.

[2:31:47] Dus dat betekent dat op de brede waaier aan die 27 internationale verdragen, dat we daar een duidelijke voortgang willen zien.

[2:31:56] Mevrouw Piri vroeg naar de inzet van Nederland in de Raad van Europa.

[2:32:02] In december wat betreft vervolg op de zaak Kavala.

[2:32:09] Inzet blijft onmiddellijke vrijlating.

[2:32:13] Sprekken daarover lopen binnen en via de Raad van Europa met Turkije.

[2:32:18] Wij vinden het van belang dat die gesprekken ook in het kader van de Raads van Europa gevoerd blijven worden.

[2:32:23] Ik wil ook in Het Licht van de Sprekker niet helemaal vooruit lopen...

[2:32:26] op wat dat op een bepaald moment gaat betekenen, ook voor vergaderingen later dit jaar.

[2:32:31] Maar ons bijdrage in de zaak staat en blijft ook staan.

[2:32:35] Wat betreft de visumverlening aan Russische mensenrechtenverdedigers...

[2:32:41] Als het gaat om Schengen-visa, dat is visa voor kortverblijf, kunnen Russische mensenrechtenverdedigers en journalisten gebruikmaken van de reguliere aanvraagprocedure.

[2:32:49] Hierbij wordt getoetst op de voorwaarden zoals vastgelegd in de EU-visumcode.

[2:32:53] Op basis van de motie Dobbe kan er voor Russische mensrechten verdedigers en

[2:32:58] Ook bij een eerste aanvraag een meerjarig visum met een geldigheidsduur van maximaal vijf jaar wordt afgegeven.

[2:33:04] Op individuele gevallen kan ik niet ingaan, maar je kunt er ook op rekenen dat BZ dit belang ziet om deze mogelijkheid te behouden en daar ook met onze collega's gesprek over voert.

[2:33:15] Dan voor wat betreft de vraag van de heer Boomsma over de interventie naar Nederland heeft samen met Canada, Denemarken, Duitsland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk een standpunt ingenomen ten aanzien

[2:33:28] van deze discussie in een gezamenlijke interventie in de IGH-zaak tussen Gambia en Myanmar over vermenig genocide jegens de Rohingya in Myanmar bij het internationaal gerechtshof.

[2:33:38] In de Kamerbrief van januari 2025 over het genocideverdrag staat een uitgebreide uitleg over de Nederlandse interpretatie van genocidale opzet.

[2:33:49] In deze interventies stelden landen onder andere dat het Hof een evenwichtige benadering zou moeten hanteren bij het afleiden van genoscidaleopzet uit een patroon van handelingen

[2:33:57] waarbij de ernst van het misdrijf in acht wordt genomen zonder dat de drempel voor het afleiden van genocideale opzet zodanig hoog wordt dat vaststellingen van genocide vrijwel onmogelijk worden.

[2:34:10] Daarbij is van belang dat beschikbaar bewijsmateriaal op een alomvattende manier wordt getoetst en een dergelijke evenwichtige benadering wordt gebaseerd op bestaande jurisprudentie van het IGA.

[2:34:23] Voorzitter, ik hoop dat ik daarmee alle vragen in ieder geval van antwoord heb voorzien.

[2:34:27] Zo te zien wel.

[2:34:28] Dan gaan we naar een tweede termijn en daarvoor geef ik als eerst het woord aan mevrouw Van der Werf.

[2:34:34] Dank voorzitter en ook dank aan de minister en de mensen achter hem, niet alleen hier in de zaal, maar ook elders voor de beantwoording van de vele vragen.

[2:34:42] Goed dat de regering inzet op toegang van het Rode Kruis tot Palestijnse gevangenen, maar we weten ook dat Netanjahu zich tot nu toe weinig van rechtsgelijke uitspraken aantrekt.

[2:34:52] Dus ik denk dat dat een blijvend aandachtspunt blijft.

[2:34:55] Tevens om te horen dat het kabinet niet voornemens is om relaties met de taliban te normaliseren.

[2:35:02] En om te hoor over de blijvende inzet in de zaak Omar El-Shal.

[2:35:07] Ik heb ook nog een motie, want zoals in mijn inbreng ook aangegeven hebben wij grote zorgen over de Chinese wet ter bevordering van etnische eenheid en vooruitgang.

[2:35:17] En de invloed die dat ook heeft op de gemeenschap hier in Nederland.

[2:35:21] De Kamer gehoord de beraadslaging, constaterende dat de Chinese wet ter bevordering van etnische eenheid in vooruitgang sinds 1 juli 2026 van kracht is en expliciet voorziet in de mogelijkheid om ook personen en organisaties buiten China juridisch aansprakelijk te stellen voor het vermeend ondermijnen van de Chinese etniese eenheid.

[2:35:39] Overwegende dat deze wet daarom niet alleen betrekking heeft op personen in China, maar ook vergaande gevolgen kan hebben voor Chinezen, Oeigoeren, Tibetanen en andere groepen in Nederland.

[2:35:50] Overwegenden dat maatschappelijke organisaties en vertegenwoordigers van betrokken gemeenschappen waarschuwen dat daarmee de veiligheid en vrijheid van personen... ...in Nederland in het geding kunnen komen.

[2:36:02] En dat de wet vragen oproept voor de Nederlandse nationale veiligheids- en mogelijke buitenlandse inmenging.

[2:36:07] verzoekt de regering de gevolgen van deze wet voor Nederland en voor in Nederland wonende Chinezen en andere gemeenschappen in kaart te brengen, een plan van aanpak op te stellen voor bescherming van personen in Nederland en het waarborgen van de nationale veiligheid en de Kamer hierover te informeren.

[2:36:23] En gaat over tot de orde van de dag.

[2:36:25] Deze motie is mede ingediend door collega's Van Lanschot, Rijkowski en Piri.

[2:36:37] Dank voorzitter.

[2:36:38] Van onze kant geen moties, ik teken er wel een aantal mee met collega's.

[2:36:42] Rest mij onze minister te bedanken voor zijn uitvoerige beantwoording over een heel breed palet van mensenrechten onderwerpen en iedereen daar achter de schermen die daar hard aan meewerkt daar ook voor te danken.

[2:36:54] Dank.

[2:36:56] Dank voorzitter en dank aan de minister voor de beantwoording.

[2:37:02] Bij veel van deze dingen blijft het wel heel erg vaag wat er nou concreet wordt bereikt, concreet worden beoogd, wat de concrete inzet is, wat er met het geld gebeurt.

[2:37:10] Misschien is dat ook gewoon de aard van het onderwerp.

[2:37:12] Ik zoek wel een beetje naar manieren om daar meer grip op te krijgen, ook vanuit de Kamer.

[2:37:17] Kijk, bijvoorbeeld die gaat om die inzet voor West-Afrika, de journalistiek.

[2:37:21] wie gaat nou dat geld ontvangen?

[2:37:24] Wat gaat daarmee gebeuren?

[2:37:25] Hoe ver wordt dat gecontroleerd?

[2:37:28] Hoe wordt dan getoetst of het ook echt wel gaat naar mensen die onafhankelijk zijn en dat werk op een onafhakkelijke manier kunnen doen, et cetera.

[2:37:35] Daar heb ik allemaal vragen over.

[2:37:37] Ik verwacht overigens niet dat de minister dat nu allemaal kan beantwoorden, maar dan misschien wel de bredere vraag hoe kunnen we nou als Kamer meer grip krijgen of de gevolgen van de inzet van al deze financiële middelen

[2:37:49] En wat betreft de interventie van Nederland bij het internationaal gerechtshof.

[2:37:56] Ik heb natuurlijk ook die inbreng van Nederland toen in de tijd gelezen, toen het ging om Myanmar.

[2:38:03] Maar de huidige gaat natuurlijk op een aantal accentpunten toch behoorlijk verder.

[2:38:07] Er zijn in ieder geval weer andere punten die daar worden gemaakt over getwongen verplaatsing en dergelijke.

[2:38:14] Ik denk toch dat het wel erg goed is dat wij die als Kamer kunnen bespreken.

[2:38:18] Want het is niet alleen maar iets dat een soort neutrale positie die voortvloeit uit de Nederlandse verplichting om bij te dragen aan internationale rechtsorde.

[2:38:25] Daar zitten gewoon politieke keuzes achter.

[2:38:28] Er zijn ook landen die hebben natuurlijk op een andere manier geïnterviewd.

[2:38:30] Die zeggen juist, we moeten juist als het gaat om genocide dat heel strikt...

[2:38:36] moeten we niet verwateren.

[2:38:38] Het is een ingewikkelde discussie, maar ik denk toch goed om dat met elkaar verder te bespreken voordat Nederland hier in de volgende stap zet.

[2:38:46] Ik heb nu twee moties nog.

[2:38:50] De ene dan, de Kamer hoort op raadslaging, constateren dat Nederland een verklaring tot interventie heeft ingediend bij het internationaal gerechtshof.

[2:38:57] De zaak staat eigenlijk tegen Israël betreffend de toepassing van het genocideverdrag.

[2:39:00] Constateren dan dat Nederland daarmee een specifieke rechtsopvatting over de interpretatie van het genocideverdraag bij het hof naar voren brengt.

[2:39:05] Waarbij duidelijk inhoudelijk keuze zijn gemaakt.

[2:39:07] Hoewel dat een dergelijke keuzen onderwerp dient te zijn van parlementaire controle en debat.

[2:39:12] Overwegend dat eventuele verdere Nederlandse schriftelijke ontmondelingen inbreng bij het Hof nieuwe of nadere standpunten over de interpretatie van het genocideverdrag kan bevatten, verzoekt de regering voortaan als Nederland voornemens is te interveneren bij het internationaal gerechtshof met betrekking tot de interpretatie van het genocideverdraag.

[2:39:24] De inhoudelijke strekking en keuze daarbinnen eerst voor te leggen aan de Kamer.

[2:39:28] En eventueel een verdere Nederlands inbrek in de procedure van Zuid-Afrika tegen Israël als de Nederlandse interventie wordt toegelaten.

[2:39:34] Voorafgaand aan indiening bij het gerechtshof eerst aan de kamer voor te leggen en de kamervoldoende gelegenheid te bieden hierover met de regeringsvraag gedag te wisselen en gaat over tot orde van de dag.

[2:39:42] En dan... Ja, mevrouw Peering.

[2:39:47] Ja, voorzitter, ik heb een vraag over deze motie.

[2:39:49] Want volgens mij een van de dingen, ook al hebben we soms de neiging, is dat wij in ieder geval niet op de stoel van het kabinet moeten zitten.

[2:39:55] Dus ik kijk even naar hoe de heer Boomsma de rol van de Kamer ziet.

[2:39:59] Volgens mij is het zo, de regering kan van alles en nog wat inbrengen, ook in de VN, et cetera.

[2:40:04] En is het ons vervolgens om hen te controleren, maar niet om vooraf teksten goed te keuren.

[2:40:09] Dus Ik vraag me af of dat ook de zienswijze is van jij in het Zwitserland.

[2:40:13] De heer Boomsma.

[2:40:15] Uiteraard in veel gevallen heeft de minister het kabinet een eigen positie... en kan men voortdurend zaken inbrengen.

[2:40:21] Dat hoort dan bij de rol van het kabinet.

[2:40:23] Maar in dit geval gaat het wel om specifieke interpretatie van een verdrag.

[2:40:27] En een verdag dat heeft grote consequenties mogelijk.

[2:40:31] Dat heeft veel te maken met de internationale rechtsorde.

[2:40:35] En hier op dit vlak zijn gewoon wel verschillende interpretaties mogelijk...

[2:40:40] Of de interventies die zijn voorgelegd door andere landen.

[2:40:44] En dan vind ik dat het logisch is dat wij daar wel als Kamer ook over kunnen praten.

[2:40:50] Zeker als het gaat om zaken die natuurlijk ook gewoon politiek zeer gevoelig zijn.

[2:40:53] Waarover heel verschillend wordt gedacht.

[2:40:56] En waarbij we dan wat nog meer losstaat van de rol van het kabinet.

[2:41:01] Laat staan van de rechten wat uiteindelijk daar wordt geoordeeld.

[2:41:03] Maar dat wij in ieder geval als het raad over hoe wij een verdrag interpreteren.

[2:41:07] Dat wij wel als kamer de kans hebben om daarover van gedachten te wisselen.

[2:41:10] Piri.

[2:41:11] Volgens mij zegt niemand dat wij als Kamer hier... niet de kans over moeten hebben om over van gedachten te wisselen.

[2:41:16] Volgs mij kunt u ook gewoon de minister ter verantwoording roepen.

[2:41:19] Sterker nog, u kunt ook een motie van wantrouwen indienen... tegen of de minister of het hele kabinet... als u vindt dat ze daarin te ver gaan.

[2:41:27] Maar ik zou er echt voor willen waken... en daar waarschuw ik ook voor... dat wij op de stoel gaan zitten van het kabinet.

[2:41:33] En dat we van tevoren alle handelingen van het Nederlands kabinet.... ten aanzien van internationale organisatie... of het nou de VN is...

[2:41:39] Of het internationaal strafhof of het gerechtshof.

[2:41:43] Dat wij op de stoel gaan zitten als KB van het kabinet.

[2:41:46] Als u het er niet mee eens bent, kunt u gewoon de minister naar huis sturen.

[2:41:50] De heer Boomsma.

[2:41:52] Dat vind ik een beetje een vreemde interruptie.

[2:41:56] Ja, wij proberen natuurlijk dat te voorkomen door gewoon met elkaar eens te worden.

[2:42:01] Op de stoel van het kabinet te gaan zitten.

[2:42:02] Het is de Kamer als volksvertegenwoordiging heeft natuurlijk gewoon hierover veel te zeggen.

[2:42:08] Over hoe verdragen dienen te worden geïnterpreteerd.

[2:42:10] Ik vind het merkwaardig om te doen alsof dat iets is dat los staat van de parlementaire controle.

[2:42:15] Of dat daarvan alleen parlementair controle achteraf mogelijk zou zijn.

[2:42:19] In veel gevallen zou dat kunnen.

[2:42:21] In dit geval denk ik dat het niet goed is.

[2:42:22] Ook omdat bijvoorbeeld specifiek ten aanzien van deze interventie eerst een motie is verworpen die opriep voor Nederland om wel te interveneren.

[2:42:33] Waarna het kabinet het alsnog heeft gedaan.

[2:42:35] Dus er was eigenlijk al een uitspraak van de Kamer om dat niet te doen.

[2:42:38] Nou ja goed, dan kan het kabinet inderdaad zeggen wij doen dat toch.

[2:42:42] Maar ik vind het wel belangrijk om dan er over van gedachten te kunnen wisselen.

[2:42:45] Het gaat ook zeker niet om alle internationale verdragen of alle zaken die worden aangeleverd.

[2:42:50] Maar hier in dit specifieke geval, nou nogmaals denk ik dat het echt belangrijk is dat we hierover van gedachte wisselden.

[2:42:57] Gapiri?

[2:42:58] Heel kort on the record.

[2:43:00] Volgens mij ging het niet, die motie die verworpen is, vroeg het kabinet om aan de kant van Zuid-Afrika een inbreng te brengen.

[2:43:07] Even voor on the recorded wat het was.

[2:43:09] Daar heeft het toenmalige kabinet van gezegd dat gaan we niet doen.

[2:43:13] Vervolgens is ervoor gekozen om gewoon als ook gastland van het strafhof je eigen zienswijze naar voren te brenden zonder daarin een kant voor een van de partijen te kiezen.

[2:43:23] Dus dat wou ik gewoon even on the records genoteerd hebben.

[2:43:26] Oké, motie nummer 2, de heer Boomsma.

[2:43:28] Ja, dat gaat over de christenvervolging.

[2:43:32] De Kamer gehoord op raadslaging.

[2:43:33] Constateren dat wereldwijd veel christeren worden vanwege hun geloof worden vervolgd, bedreigd of verdreven.

[2:43:38] En de Kamer de regering eerder heeft opgeroepen prioriteitsgeven aan het tegengaan van geweld tegen chriteren.

[2:43:42] Hoewel dat in de periode 26 tot 2030 bijna 35 miljoen beschikbaar is voor de bredere inzet op geloofsvrijheid.

[2:43:48] Overwege dat concrete ondersteuning van vervolgde christelijke gemeenschappen, bijvoorbeeld door het ondersteunen van wederopbouw, effectief kan bijdragen dat deze gemeenschapen in hun land van herkomst kunnen verblijven, kunnen bestaan of kunnen terugkeren.

[2:43:58] Overwegend dat andere Europese landen ook al ervaring hebben opgedaan met programma's die rechtstreeks zijn gericht op ondersteunning van vervoegde christelijk gemeenschappe, verzoekt de regering binnen de bestaande

[2:44:07] middelen voor mensenrechten, een herkenbaar programma in te richten... voor concrete ondersteuning van vervolgde christelijke gemeenschappen... gericht op onder meer veiligheid, wederopbouw en bestaanszekerheid... en de Kamer voor de begrotingsbehandeling van buitenlandse zaken... over de eruitwijking en financiële omvang daarvan te informeren.

[2:44:20] En gaat over tot de orde van de dag.

[2:44:22] En die wordt mede ingeniet door heer Seder.

[2:44:26] Oké, dank.

[2:44:27] Mevrouw Pering.

[2:44:28] Dank u wel voorzitter.

[2:44:30] Ook namens mij dank aan de minister en alvast excuses aan de ambtenaren voor het behandelen van de hele wereld.

[2:44:37] Dat is een beetje ons jaarlijks gebeuren, al moet ik zeggen dat ik vrij voorspelbaar ben.

[2:44:43] Dus als je kijkt naar vorig jaar en het jaar ervoor en de ambtenaar weet dat vast, dan zag je wel weer dezelfde thema's naar voren komen.

[2:44:50] Voorzitter, ik ben blij met de toezegging om in ieder geval wat er gebeurd is rondom Machado dat we dat vertrouwelijk als Kamer ontvangen.

[2:45:00] Ik ben ook blij dat de minister nog een keer benadrukt dat BZ echt even een specifieke rol moet hebben bij het ministerie van Asiel en Migratie als het gaat om ervoor te zorgen dat mensenrechtenverdedigers en journalisten uit Rusland ook daadwerkelijk die mogelijkheid hebben om visa te verkrijgen.

[2:45:17] Ik begrijp van de minister dat de zaak van Zefzavi hoogambtelijk is opgebracht.

[2:45:24] En ik vraag hem of hij ook bereid is, de eerstvolgende keer dat hij zelf spreekt met zijn Marokkaanse counterpart, om deze zaak op te brengen.

[2:45:33] Het speelt enorm al jarenlang, ook bij heel veel Nederlanders die uit het RIF-gebied komen.

[2:45:40] Dan, voorzitter, over Georgië wil ik de minister echt aanmoedigen om innovatief om te gaan met het ondersteunen van het maatschappelijk middenveld en oppositiepartijen in Georgiël.

[2:45:50] Helaas kan dat niet volgens de formele gangen, dat weten we.

[2:45:53] Ik hoef ook niet precies te weten hoe de minister dat dan gaat doen, maar doe het.

[2:45:58] Over Ramallah hoop ik dat we optrekken met Noorwegen en het Verenigd Koninkrijk.

[2:46:04] Want dit zal een antwoord moeten krijgen.

[2:46:06] En ik hoop ook een stevige antwoorden.

[2:46:08] En dan is het gewoon fijn om samen op te trekken met bondgenoten.

[2:46:13] Voorzitter, tot slot.

[2:46:14] Er was nog één vraag over Turkije.

[2:46:16] Waarbij ik vroeg...

[2:46:18] Ik zie nu dat Turkije staat 17e op de lijst van prioriteiten van Nederland.

[2:46:23] Gezien onze relatie met Turkije, het ligt in Europa.

[2:46:26] Het is op papier nog steeds een kandidaat lidstaat.

[2:46:29] We zitten in één organisatie namelijk...

[2:46:31] de Raad van Europa en in de NAVO, lijkt het me, en gezien alles wat er gaande is, dat dit wel wat meer prioriteit kan krijgen.

[2:46:38] Ik kan de minister daarop reageren.

[2:46:40] En dan heb ik drie moties.

[2:46:42] En eentje is eigenlijk omdat dat antwoord over de zaak Kavala mij helaas absoluut niet aanstaat.

[2:46:48] Deze uitspraak van het Hof is er sinds 2019 een bindende uitspraak.

[2:46:53] Diplomatie hebben we al de afgelopen...

[2:46:55] 9 jaar geprobeerd in deze zaak en het wordt nu echt tijd, nu er ook een definitief derde oordeel ligt, om daar gewoon consequenties aan te verbinden als Turkije niet levert.

[2:47:04] Vandaar de volgende motie.

[2:47:06] De Kamer gehoord de beraadslaging, constateren dat de Europese Hof voor de Rechten van de Mens reeds in 2019, in 2022 en in 2026 bindende uitspraken heeft gedaan in de zaak van Osman Kavala en zijn onmiddellijke vrijlating heeft geëist.

[2:47:20] overwegend dat Turkije tot op heden weigert gevolg te geven aan definitieve vonnis.

[2:47:25] Verzoekt het kabinet om te pleiten voor de schorsing van Turkije in de Raad van Europa... als de regering in Ankara blijft weigeren... om bindende uitspraak van het Hof uit te voeren en gaat over tot de orde van de dag...

[2:47:36] De Tweede Motie door de Kamer gehoord de beraadslaging, constaterend dat Egypte aan de EU heeft toegezegd de asielopvang en asielprocedures te verbeteren in lijn met het vluchtelingenverdrag.

[2:47:46] Constaterend, dat veel migranten en vluchtingen onder erbarmelijke omstandigheden in Egypte verblijven en de afgelopen maanden veel migrant slachtoffers zijn van razzia's door de autoriteiten.

[2:47:56] verzoekt het kabinet er in de Raad en bij de Europese Commissie... voor te pleiten de laatste tranche van de macro-financiële bijstand aan Egypte... niet over te maken zolang Egypte niet de gedane beloftes nakomt... en gaat over tot de orde van de dag.

[2:48:10] Hierop wil ik aanvullen, we waren hier zelf ook met een commissie, leden van de Commissies van Buitenlandse Zaken... en van links tot rechts waren we geschokt over de manier waarop die razzia's nu gaande zijn...

[2:48:22] ...wat gewoon voor zorgt dat mensen over de grens worden gejaagd... ...en met name ook naar Libië, van waar weer alle bootjes vertrekken naar Europa.

[2:48:30] Dan tot slot, de Kamer gehoord de beraadslaging.

[2:48:33] Overweging dat de Egyptische Nederlander Omar El-Shal... ...al sinds een jaar in administratieve detentie zit in Egypte.

[2:48:39] Overwegen dat ondanks meerdere verzoeken van Nederland om een consulaire bijstand te verlenen... ...wordt geweigerd door de Egyptese autoriteiten...

[2:48:47] verzoekt het kabinet om de zaak van Omar El-Shal op het hoogste diplomatieke en politieke niveau aan te kaarten bij de Egyptische regering.

[2:48:55] Het gaat over tot de orde van de dag.

[2:48:56] Deze motie is mede ondertekend door collega's van Landschop en Van der Werp.

[2:49:00] Dank u wel.

[2:49:04] Oké, dank u wel.

[2:49:06] Aan mijn kant... Oh, dan ga ik eerst het voorzitterschap overgeven aan mevrouw Van der Werf.

[2:49:11] Gaat uw gang, mevouw Rutkowski.

[2:49:13] Dank, enthousiasme.

[2:49:15] Even kijken, dan heb ik twee moties, voorzitter.

[2:49:19] Eentje, de Kamer gehoord de beraadslaging, constaterende dat Amnesty International in het rapport Architects of Atrocities 87 personen aanwijst die schuldig zijn aan ernstige schendingen tijdens het vrouwlevenvrijheidprotest in Iran.

[2:49:33] Constateren dat het hardhandig neerslaan van de protest in januari aantoont dat de straffeloosheid van het Iraanse regime nog altijd voortduurt.

[2:49:41] Overwegen dat het onbestraft laten van straffelosheid de onderdrukking van de Iraanse bevolking in de hand werkt.

[2:49:46] Verzoekt de regering om er in Europees verband voor te pleiten dat 87 geïdentificeerde personen op de EU-sanctielijst worden verplaatst...

[2:49:54] En verzoekt de regering tevens om zich in te zetten het noodzakelijke bewijsmateriaal te verzamelen, te valideren en aan te leveren ter onderbouwing van deze sanctiedossiers.

[2:50:03] Het gaat over tot de orde van de dag namens mezelf, Boomsma en Piri.

[2:50:07] Dan, voorzitter, nog een motie.

[2:50:09] De Kamer gehoord de beraadslaging, constaterende dat de Europese Unie reeds beschikt over thematische sanctiepakketten gericht op onder meer ernstige mensrechteninschendingen, cyberaanvallen, de verspreiding en inzet van chemische wapens en terrorisme, constateren dat seksueel geweld en gewapende conflicten

[2:50:25] en door autoritaire regimes op grote schaal systematisch worden ingezet als oorlogswapen, terreurinstrument en middel tot ontwrichting en onderdrukking.

[2:50:34] Overwegend dat de verantwoordelijke bevelhebbers en daders nu te vaak buiten schot blijven, zoekt de regering om in Europees verband actief voor te pleiten de ontwikkeling van een specifiek thematisch EU-sanctiepakket te ontwikkeln gericht op het bestraffen en tegengaan van conflictgerelateerd seksueel geweld

[2:50:51] En gaat over tot de orde van de dag, namens mijzelf, Van Landschot, Van der Werf en Piri.

[2:50:57] En dan had ik nog een vraag, die heb ik hier digitaal.

[2:51:01] En die ging toch nog over Iran, voorzitter, want de minister heeft mijn vragen beantwoord.

[2:51:07] Alleen dat leek meer op de inzet die nu al gebeurt.

[2:51:09] En mijn vraag ging eigenlijk om ervoor te zorgen dat we meer doen, zodat we ook echt voor die accountability kunnen gaan zorgen.

[2:51:16] Dus zouden wij bijvoorbeeld initiatief kunnen nemen voor een international justice mechanism?

[2:51:20] En kan het kabinet hiernaar kijken?

[2:51:26] Ja, dan kijk ik even naar de voorzitten en naar de minister voor de schorsing.

[2:51:33] Dank.

[2:51:33] Hoe lang heeft hij nodig?

[2:51:36] Kwartier?

[2:51:37] Ja, dan schossen we voor een kwartier tot tien over zes.

[2:51:42] Yes.

[3:07:35] Dan heropen ik hierbij de vergadering en dan kijk ik voor de tweede termijn beantwoording voor het kabinet.

[3:07:41] Minister, gaat u gang.

[3:07:44] Dank u wel, voorzitter.

[3:07:47] Nog een aantal openstaande vragen.

[3:07:49] Kunnen we het initiatief nemen voor een international justice mechanism?

[3:07:53] Wij vinden het juist van belang dat de mechanismen die we nu al hebben verder worden versterkt.

[3:07:58] Daarom blijft Nederland ook de fact-finding mission en de speciaal rapporteur voor Iran ondersteunen.

[3:08:02] Als ook de VN-hoogcommissaris voor de rechten van de mens.

[3:08:05] En deze dragen reeds bij aan onderzoek naar mensenrechten schendingen en het tegengaan van strafverloofdheid.

[3:08:09] Dus wat ons betreft laten we vooral versterken wat er is en binnen die mogelijkheden kijken hoe we dat verder vorm kunnen geven.

[3:08:17] De heer Boomsma vroeg nog naar West-Afrika specifiek.

[3:08:20] En eigenlijk, voorzitter, stelt de heer Booomsma natuurlijk een vraag waar we natuurlijk altijd een uitdaging hebben.

[3:08:28] Hoe zorgen we er nou voor dat we weten waar komt het geld exact terecht?

[3:08:31] Hoe wordt het gebruikt?

[3:08:32] Wat is de impact ervan?

[3:08:34] Etcetera.

[3:08:34] In de algemene zin hebben we natuurlijk inspectiedienst, auditdienstenrijk, de mensenrechtenrapportage zelf is natuurlijk een onderdeel van hoe we meten.

[3:08:44] En ook contact met de actoren in het veld.

[3:08:48] Het blijft een opdracht om dat zo goed mogelijk te doen, maar het blijft uiteindelijk altijd met uitdagingen komen.

[3:08:57] Mevrouw Pirie vroeg naar het opbrengen van de casus van de heer Sefsavi.

[3:09:06] Ik acht momenteel het meest effectief om specifieke kanalen zoals de mensenrechtendialoog te benutten voor specifieken casus en ik zal in brede zin

[3:09:18] Voorafgaand en mijn eigen contacten steeds blijven wegen om het op te brengen, afhankelijk van de gesprekken ook in eerder genoemde kanalen.

[3:09:24] Dus er is bewust aandacht voor, maar uiteindelijk gaat het ook om hoe zijn we effectief.

[3:09:29] Overigens ook toegevend dat we op dit moment nog niet effectief genoeg zijn geweest daarin.

[3:09:35] Maar het blijft onze aandachtshouden.

[3:09:37] Wat betreft Georgië, hoor ik wat mevrouw Piri gezegd heeft.

[3:09:47] Dat waren volgens mij de openstaande vragen.

[3:09:51] Dank u wel, voorzitter.

[3:09:53] Ja, ik denk het is toch niet zo moeilijk op het moment dat we dit vanaf 21 hebben opgebracht bij de Marokkaanse autoriteiten.

[3:09:59] We hebben in ieder geval de afgelopen vijf jaar publiekelijk niks over hebben gehoord.

[3:10:02] Dat gewoon de minister kan toezeggen als ik mijn counterpart spreek, dan zal ik deze zaak opbrengen.

[3:10:09] Dat is toch nog niet te veel gevraagd?

[3:10:11] Minister.

[3:10:12] Voorzitter, wij brengen onze zorgen over dit soort zaken altijd over in de brede gesprekken die ik voer met de counterparts.

[3:10:18] En niet voor niets hebben we ook een mensenrechtendialoog.

[3:10:20] Zijn we ook gestart met Marokko waar dit soort individuele gevallen ook onderdeel van kunnen zijn.

[3:10:24] Maar u kunt, ik denk dat we niet heel erg langs elkaar heen spreken.

[3:10:27] U kunt ervan op aan dat ik dit soort casus zal blijven benoemen.

[3:10:31] Piri?

[3:10:32] Dat zie ik dan, die laatste zin interpreteer ik als ja.

[3:10:36] Als ik mijn counterpart spreek zal ik ook de zaak van Zefzafi opbrengen.

[3:10:40] Minister?

[3:10:41] Voorzitter, nogmaals.

[3:10:44] We moeten effectief zijn.

[3:10:45] Dus dat betekent dat ik steeds weeg wanneer ik hem opbreng.

[3:10:47] Maar het is er continu op gericht om Marokko erop te wijzen dat deze zaak en andere zaken ook ons blijvende aandacht heeft.

[3:10:55] En dat we daar verbetering op willen zien.

[3:10:57] Pierie, laatste keer.

[3:10:58] Voorzitter, ik maak me echt zorgen over dit antwoord.

[3:11:00] Het is afgelopen jaar dus kennelijk door deze minister niet opgebracht.

[3:11:05] En ik stel om het niet alleen hoog ambtelijk te doen, maar ook gewoon politiek.

[3:11:08] Dus ik zou het bij de minister echt op willen aanbrengen.

[3:11:12] En bovendien, voorzitter.

[3:11:14] Had ik ook nog de vraag of Turkije niet meer prioriteit kan krijgen.

[3:11:18] Gezien alles wat ik daarover heb gezegd.

[3:11:21] Vind ik het nogal karig om het op plek 17 te hebben staan.

[3:11:25] Minister.

[3:11:27] Voorzitter, wat betreft de individuele zaak...

[3:11:30] Ik zoek uiteindelijk naar hoe we effectief zijn.

[3:11:33] Het moet ook in het belang van de zaak zijn.

[3:11:36] Dus wij wegen steeds op welk niveau we wat bespreken.

[3:11:41] En ook op mijn niveau is er in ieder gesprek aandacht ook voor de zorgen die wij hebben op bepaalde gebieden.

[3:11:49] Turkije heb ik ook al in de vorige beantwoording meegenomen dat Turkije een hele belangrijke partner is en dat we in brede partnerschap, ook wat we hebben met Turkije,

[3:11:59] Ook op dit gebied dingen bespreekbaar maken en dat er ook aandacht is met middelen en inzet richting een maatschappelijk middenveld.

[3:12:12] Er kwam nog een tweede vraag tussendoor die u net... U stelde twee vragen in één als laatste.

[3:12:19] Kijk, voorzitter, we hebben het hier niet over een land ver weg.

[3:12:22] We hebben ook hier in Nederland een grote Turkse diaspora, Turkse Nederlanders.

[3:12:28] Het is nog steeds een kandidaat lidstaat van de Europese Unie, een lid van de Raad van Europa en een bondgenoot binnen de NAVO.

[3:12:35] Vandaar dat je dan ook extra invloed hebt en ook de extra verantwoordelijkheid op het moment dat Turkije zichzelf nog steeds ziet als kandidaat lid van de Europese Unie om op mensenrechten, op rechtsstaatszaken op aan te dringen.

[3:12:52] Dus vandaar toch mijn vraag, mijn verrassing dat we gewoon aan Turkije niet meer prioriteit geven.

[3:12:58] Minister?

[3:13:00] Voorzitter, ik denk dat in alle chemia die we hebben er een hele hoop aandacht is ook voor Turkije.

[3:13:06] Dat geldt zowel in het EU-traject als in de Raad van Europa, als in bilaterale contacten.

[3:13:12] En is het uiteindelijk ook onze gemeenschappelijke inzet met alle internationale partners richting Turkije om uiteindenlijk ook verschil te maken?

[3:13:22] Vragen van andere leden?

[3:13:24] Nee?

[3:13:25] Oké, dan gaan we naar de moties.

[3:13:29] Voorzitter, motie 1 apprecieer ik als ontijdig.

[3:13:38] Want over de aanpak van ongewenste buitenlandse inmenging spreken we op 14 oktober met de vaste kamerscommissie JNV.

[3:13:43] Ook samen met de minister van JNP en de minister voor werk en participatie.

[3:13:47] En dat zijn natuurlijk ook de ministers die betrokken zijn bij deze specifieke inhoud.

[3:13:54] Ontijdig, mevrouw Van der Werf, houdt u dan de motie aan?

[3:13:57] Wat gaat u doen?

[3:13:58] Nou, voorzitter, nee.

[3:13:59] Want er staat gewoon een kamermeerderheid onder deze motie.

[3:14:02] En ik vind het ook vreemd om het alleen in dat debat te parkeren.

[3:14:06] Want deze motiefraagt gewoon om een onderzoek van die Chinese wet... wat dat betekent voor de gemeenschap hier in Nederland.

[3:14:13] En daar een plan op te bedenken en dat terug te koppelen aan de Kamer.

[3:14:16] Dus het is ook niet iets wat mij volgens mij onmogelijk lijkt... of wat doorkruist wordt door dat andere debat.

[3:14:23] Minister.

[3:14:26] Ja, voorzitter.

[3:14:28] Nogmaals.

[3:14:30] Dan zitten ook meer betrokken ministers bij dit onderwerp ook aan tafel.

[3:14:34] En kunnen we dit onderweb ook verder bespreken.

[3:14:36] En kan die motie ook op een goede manier geapprecieerd worden.

[3:14:40] Omdat andere ministers daar ook bij betrokker zijn.

[3:14:44] Ja, gaat u verder.

[3:14:45] Motie 2.

[3:14:47] Motie 2, ontraden.

[3:14:51] Eigenlijk wil ik hierbij verwijzen naar het debat wat kort tussen mevrouw Pieri en heer Boomsma heeft plaatsgevonden.

[3:15:02] Motie 3, achteroverbodig.

[3:15:06] Nederland kiest bewust voor een brede inzet op vrijheid in religie en leefsovertuiging, universeel mensenrecht via het focusprogramma

[3:15:14] Is er 35 miljoen gereserveerd.

[3:15:16] Nederland is echt een van de meest actieve en zichtbare donoren op dit gebied.

[3:15:21] En daarmee is de motie wat ons betreft ook overbodig.

[3:15:24] Overbodig, motie 3.

[3:15:27] Motie 4 ontraden we.

[3:15:31] De gesprekken met Turkije die lopen nog.

[3:15:33] Op het resultaat daarvan wil ik niet vooruit lopen.

[3:15:36] En die inzet van ons blijft ook in die gesprekke onmiddellijke vrijlating.

[3:15:41] Motgie 4 ontrade.

[3:15:42] Ja, mevrouw Piering.

[3:15:43] Voorzitter, de deadline die de minister samen met zijn collega-ministers heeft gesteld in de Raad van Europa loopt af op 14 oktober.

[3:15:50] Volgens mij is het helemaal niet zo gek om als Kamer hier te zeggen, op het moment dat ze niet wordt voldaan aan drie uitspraken binnen de uitspraken van het ECRM, dat we dan overgaan tot het gevolg, namelijk schorsing van Turkije uit de Raadt van Europa.

[3:16:08] Minister.

[3:16:09] Ja, voorzitter.

[3:16:09] Ik heb mijn appreciatie gedeeld hierover.

[3:16:13] Oké, helder.

[3:16:13] Volgende.

[3:16:17] Motie 5 ontraden we.

[3:16:22] UNHCR heeft benoemd dat Egypte in een transitiefase zit waarbij niet alle afgesproken verbeteringen in één keer gerealiseerd zijn.

[3:16:29] Een deel van de financiële bijstand die draagt tevens bij aan migratie, management en bescherming.

[3:16:34] Dus bij het niet overmaken van de financiële bijstand snijden we ons als EU ook zelf in de vingers.

[3:16:39] En Nederland pleit op dit moment daarvoor om voor monitoring en dialoog.

[3:16:43] Wat is uw vijfde rader, Piri?

[3:16:46] Ja, toch, ik kan het niet onbeantwoord laten.

[3:16:48] Het gaat hier niet om geen verbetering.

[3:16:49] Het geht hier om een ernstige verslechtering van de situatie.

[3:16:53] Waardoor mensen die wij spraken gewoon nu richting Libië gaan.

[3:16:57] Om van daar bootjes te nemen naar Europa.

[3:16:59] Dus ik zou de minister toch...

[3:17:00] Ik snap, het zou hem niet populair maken om te zeggen ik vind dit een topmotie.

[3:17:07] Maar ik geef hem toch even mee.

[3:17:09] We moeten wel de realiteit gewoon schetsen zoals die is.

[3:17:12] Het is geen uitblijven van verbetering.

[3:17:13] Het's gewoon een enorme verslechtering van de situatie van migranten in Egypte.

[3:17:17] Minister.

[3:17:18] Ja, voorzitter, en daarom ook onze inzet op monitoring en dialoog in dat kader.

[3:17:24] Ja, motie 6.

[3:17:25] Motie 6 over de Omar El-Shal, de specifieke casus.

[3:17:34] Wij doen er alles aan, dat is ook in lijn met de motie, maar die motie geven we oordeel Kamer.

[3:17:39] En dank ook voor de steun van de Kamer voor de inzet die we daar op dat gebied hebben.

[3:17:45] Motie 7, Oordeelkamer en Motie 8, Oordelen.

[3:17:51] Moties 7, Mids.

[3:17:57] We kunnen het beschouwen als inzetten voor, omdat het ook belangrijk is om de motie uitvoerbaar te houden.

[3:18:05] En pleiten zien we als inzet ervoor, maar dat is dit.

[3:18:08] Ja, dat is voor mij helemaal oké.

[3:18:10] Dus dan motie 7 oordeelkamer, motie 6 oordedelkamer en dan nummer 8.

[3:18:17] En motie 8 ook oordekelkamer.

[3:18:20] Oké, mevrouw Piri.

[3:18:22] Ja voorzitter, ik kreeg net een berichtje van de heer Van Baarle die graag onder de motie van Omar wil.

[3:18:28] Dus dat heb ik hierbij doorgegeven.

[3:18:31] Ja, de heer Van Balen staat onder motie nummer 6.

[3:18:37] Wacht, nu ga ik het goed zeggen.

[3:18:39] Motie nummers 6 wordt toegevoegd.

[3:18:46] Dan zijn we er.

[3:18:47] Dan ga ik eerst de toezeggingen voorlezen en dan gaan we er volgende week over stemmen.

[3:18:53] Ik heb vier toezekkingen.

[3:18:56] De minister Buitenlandse Zaken zegt toe voorafgaand aan een aankomende begrotingsonderhandeling van Buitenlands Zaken de Kamer schriftelijk te informeren over de vragen van lid van Landschot met betrekking tot de mogelijkheden tot verdere financiële ondersteuning van onafhankelijk Russische media en ballingschap.

[3:19:12] De minister buitenlandse zaken zet toe in de volgende mensenrechtenrapportage in te gaan op implicaties van de ontwikkelingen van AI op mensenrechte naar aanleiding van de vraag van lid Van Landschots.

[3:19:22] De minister van Buitenlandse Zaken zegt toe in te gaan op vragen van lid Boomsma over de Tsitsinau-verklaring en toen interpretatie van het EVRM in de brief over de inzet van het aankomende voorzitterschap van Nederland van het comité van ministers van de Raad van Europa.

[3:19:37] Ja, de minister van buitenlandse zaken zet toe de Kamer vertrouwelijk te informeren over de kwestie en eerdere gebeurtenissen omtrent Machado specifiek over het niet kunnen landen op Aruba en Curaçao naar aanleiding van de vragen

[3:19:51] Ja?

[3:19:51] Akkoord?

[3:19:53] Alles besloten, dan sluit ik de vergadering.