Kabinetsappreciatie brede economische partnerschaps- en investeringsbeschermingsovereenkomst EU-Indonesië

[0:00:01] Welkom iedereen, bijzonder mensen in de publieke tribune en ook thuis en ook onze Kamerleden en ook de ambtenaren die vandaag aanwezig zijn bij deze technische briefing door ambtenaar van het ministerie van Buitenlandse Zaken over de kabinetsappreciatie van de brede economische partnerschaps, overeenkomst en investeringsproblemen.

[0:00:20] Een beschermingsovereenkomst tussen de EU en Indonesië.

[0:00:25] We hebben aan mijn linkerzijde drie Kamerleden die aanwezig zijn.

[0:00:29] En dat is mevrouw Kreuger, mevrouw Maas en ook de heer Hogeveen.

[0:00:34] En aan mijn rechterzijden hebben wij ambtenaren dus.

[0:00:37] En ik wil graag de heere Mark Jacobs denk ik het woord geven voor een inleidende woorden.

[0:00:47] Dank u wel voorzitter en allereerst dank voor de uitnodiging dat wij de kabinetsappreciatie zoals die volgens mij 1 oktober vorige week donderdag naar de Tweede Kamer is gestuurd hier mogen toelichten.

[0:01:03] We hebben meerdere collega's bij ons vandaag zowel voor het handelsverdrag als het investeringsbeschermingsverdraag.

[0:01:13] We hebben een presentatie van 20, 25 minuten, hopen wij.

[0:01:19] Misschien is het een goed idee om eerst de presentatie af te ronden en daarna naar de vragen van de Kamerleden te gaan.

[0:01:23] Maar ik ben in de handen van de voorzitter uiteraard.

[0:01:25] Er zullen verschillende mensen deel van de toelichting doen, maar ik zal eerst even zelf beginnen.

[0:01:38] Even kijken of...

[0:01:43] Deze doet het nog niet zo te zien.

[0:01:51] Kleine technische storing.

[0:01:59] De presentatie bestaat uit meerdere delen.

[0:02:01] We beginnen kort over het handelspolitieke kader waarin we dit verdrag sluiten.

[0:02:06] Vervolgens hebben we het over de handel met Indonesië.

[0:02:08] Daarna gaan we in op het handelsdeel van het akkoord en het CEO-onderzoek wat ingaat op de potentiële economische gevolgen van dit akkoort.

[0:02:18] Vervolgens gaan we erin op investeringsbescherming en het akwoord zelf.

[0:02:21] En tot slot komen we bij de besluitvorming in de EU en het vervolgproces hierover.

[0:02:28] Ik zal hier heel kort doorheen gaan.

[0:02:31] Ik denk dat ik deze Kamerleden niks nieuws vertel.

[0:02:34] Handelspolitiek, exclusieve bevoegdheid van de EU, komt tot stand in het samenspel tussen de Europese Commissie, de Raad en het Europees Parlement.

[0:02:43] We hebben in de Wereldhandelsorganisatie, in de WTO, regels afgesproken, maar ook tarieven afgesproken.

[0:02:52] Deze afspraken zijn vastgelegd.

[0:02:54] Het gaat over marktoegang voor goederen, diensten, aanbestedingen, maar er zijn ook regels over subsidies en intellectueel eigendom op basis van een aantal principes binnen de WTOO.

[0:03:04] Dit is wel van belang omdat bilaterale verdragen van de Europese Unie voortbouwen op de regels zoals we die hebben vastgesteld in WTO-kader, maar ook omdat de tarieven zoals die in Wto-kade zijn vastgelegd, de zogenaamde MFN-tarieven, ook de basis zijn voor onderhandelingen vervolgens over het vrijhandelsakkoord.

[0:03:29] Zoals ik al zei, in de WTO-schema's hebben WTO leden hun importtarieven vastgelegd.

[0:03:34] Hier hebben we een klein overzicht gegeven van de tarieven zoals de EU die heeft vastgelegt en zoals Indonesië die heeft.

[0:03:40] We hebben een aantal voorbeelden genomen.

[0:03:43] De EU heeft gemiddeld 4,3% aan tariezen op industriële producten maar beduidend hogere tarieze op landbouwproducten, 14,9% gemiddelde.

[0:03:54] En er staan hier in de presentatie ook een aantal tarieven voor meer gevoelige producten binnen de Europese Unie.

[0:04:02] Datzelfde geldt voor Indonesië, ook daar tariefen.

[0:04:08] Gemiddeld 11,2% voor landbouwproducten, 15,3% voor textiel, kleding, schroezel, producten die voor Indonesie bijvoorbeeld gevoELig zijn.

[0:04:18] Zoals ik al net zei, de onderhandelingen beginnen op basis van de wederzijdse MFN-tarieven.

[0:04:25] Kort, Indonesië, belangrijke partner voor Nederland en voor de Europese Unie.

[0:04:32] Populatie van 290 miljoen mensen, BNP van inmiddels ruim 1500 miljard US dollar.

[0:04:40] De EU-export naar Indonesiël is goed voor 200.000 EU-banen.

[0:04:44] Indonesië is een hoger middeninkomensland en kan tot 1 januari 2027 gebruik maken van het algemeen preferentieel stelsel en de voordelen die daarin zitten.

[0:04:56] Dat is belangrijk omdat dat ook de deadline is die we proberen na te streven voor de inwerking training van dit akkoord, omdat die voordelige tarieven die Indonesi krijgt op basis van het APS

[0:05:11] per 1 januari 2027 vervallen.

[0:05:17] Het APS biedt ontwikkelingslanden volledige tarief- en quota-vrije marktoegang voor de minst ontwikkelde landen en aanzienlijke tariefkortingen voor andere landen.

[0:05:27] Maar afhankelijk van het niveau van ontwkkeling kan het zijn dat ontwikelingslandes uit het APS groeien.

[0:05:34] India krijgt op dit moment onder het standaard APS gedeeltelijk of volledig afschaffing van invoereffingen op twee derde van de EU-tariefleiden, zoals versgroeisel, kleding, chemische producten en machines.

[0:05:45] En in 2024 importeerde de EU of exporteerden Indonesië voor 5,5 miljard aan goederen onder het APS, onder de APS-tarieven.

[0:05:56] De APS voordelen voor Indonesiël zoals ik net zei vervallen per 1 januari 2027 omdat land 3 op een volgende jaren door de Wereldbank is gekwalificeerd als een hoog middeninkomensland.

[0:06:07] Met het wegvallen van deze APS-voordelen is de inschatting, maar het is een onderzoek wat relatief oud is... ...maar het laatste onderzoeken wat wij hierover konden vinden is het 2021... ...zou Indonesië, althans volgens die studie, bijna 1,8 miljard verliezen aan export naar de Europese Unie.

[0:06:25] We hebben het idee dat als we het onderzoekt nu nog een keer zouden doen... ...dat het verschil potentieel groter zou zijn gezien het feit dat de export gegroeid is in die periode.

[0:06:36] Hier nog een klein overzicht tussen de handel tussen Nederland en Indonesië.

[0:06:42] Zoals je ziet, op het gebied van goederen hebben we een behoorlijk grote import van goedere uit Indonesiël, relatief kleinere export.

[0:06:53] Qua diensten zijn de totaalbedragen nog iets lager, maar is de handelsbalans op dat punt wel in evenwicht.

[0:07:01] Invoer, schroezel, plantaardige vetten met name palmolie, kerk en houtwaren.

[0:07:07] Uitvoer van diverse machines, verwerkte goederen als grootste categorieën.

[0:07:15] En dan geef ik nu graag het woord aan mevrouw Wolders voor de inhoud van het handelsverdrag.

[0:07:24] Dank.

[0:07:27] In 2016 begonnen de onderhandelingen over dit handelsverdrag, dus het CEPA.

[0:07:34] En ze zijn afgerond in september 2025.

[0:07:38] Best een gemiddelde duur voor onderhandelen, maar met een flinke spurt na 2020, 2021, na een onderbreking, onder andere door COVID.

[0:07:52] De onderhandelingen zijn gevoerd op basis van het ASEAN-mandaat uit 2007.

[0:07:56] En hier zien jullie alle hoofdstukken die in het handelsakkoord zijn opgenomen.

[0:08:02] Het aantal zijn dik gedrukt, die zullen we even bespreken.

[0:08:05] Met uitzondering van digitale handel, die ik wel dikgedrukt heb, omdat het voor Indonesië opvallend is dat zij hier afspraken over maken in een handelsakoord.

[0:08:14] Dat is voor hen de eerste keer.

[0:08:15] Gaan we verder niet op in, maar ik zal wel ingaan op marktoegang voor goederen, handel en duurzame groei en ontwikkeling en het palmolieprotocol.

[0:08:24] Ik zal ook nog kort ingaan om geschillenbeslechting.

[0:08:30] Maar allereerst handel in goederen.

[0:08:32] Kern van handelsakkoorden.

[0:08:36] Voor beide partijen wordt 98% van de totale handel geliberaliseerd, van de totalitarieflijnen.

[0:08:45] Onder andere vanuit de EU op industriële goederen, landbouwproducten als palmolie, koffie en cacao.

[0:08:52] En vanuit Indonesië wordt ook een tariefcontingent ingevoerd voor het exporttarief dat op...

[0:08:59] Ruwe palmolie en bewerkte palmolie, een palmpitolie is opgenomen.

[0:09:07] Even een jurist die wat cijfers gaat oplezen.

[0:09:10] Voor ruwe palmolie zal...

[0:09:13] in het eerste jaar 1,9 miljoen ton per jaar onder het tariefcontingent vallen.

[0:09:21] Na 9 jaar zal dat bijna 2,5 miljoenen ton zijn.

[0:09:25] Voor ruwe palmpitolie is dat in het eerst jaar 140.000 ton en na 9 jaar 180.000.

[0:09:39] Als wij doorgaan naar handel en duurzame groei en ontwikkeling, zullen jullie zien dat dit een andere titel heeft dan in andere handelsakkoorden waar het standaard handel- en duursame ontwikkeling is.

[0:09:51] Het is een uitgebreid duurzaamheidshoofdstuk in lijn met de TSD Review.

[0:09:58] Er is meer aandacht voor samenwerking.

[0:10:00] Een opvallend element is ook dat in het uiterste geval schendingen van de fundamentele ILO-conventies kunnen leiden tot handelssancties, deels opschorten van tarieven...

[0:10:17] Het Parijsakkoord is opgenomen als essentieel element.

[0:10:20] En ook het voorzorgsbeginsel is zoals gebruikelijk opgenommen, zodat actie ondernomen kan worden.

[0:10:27] Ook wanneer nog niet...

[0:10:31] volledig 100% overtuigd is dat die actie echt nodig is, wanneer het nog niet volledige onomstreden is.

[0:10:42] Dan het palmolieprotocol.

[0:10:46] Uiteraard handel met Indonesië denken we al snel aan handel in palmolie en daarbij ook aan het belang van duurzame palmolie.

[0:10:56] Dit protocol is echt opgezet om ervoor te zorgen dat samengewerkt wordt om handel

[0:11:01] in duurzame palmolie te maximaliseren, dus ook de potentie die CEPA daarvoor biedt volledig te benutten.

[0:11:09] Er is aandacht voor het ondersteunen van kleine boeren en het MKB met betrekking tot naleving van duurzaamheidsafspraken.

[0:11:16] En dat vormt een platform voor dialoog en samenwerkingskader, waarbij ook wordt gekeken naar bijvoorbeeld de nationale duurzamheidscertificaten zoals het ISPO, wat door Indonesië is opgesteld.

[0:11:31] Deze verschilt niet veel van geschillenbeslechting in andere akkoorden.

[0:11:37] Indien een verdragspartij acht dat de wederpartij verplichtingen niet is nagekomen, is de eerste stap uiteraard consultaties, bemiddeling.

[0:11:46] Er wordt vervolgens een arbitragepanel opgesteld.

[0:11:48] Als het geschil gaat over bepalingen uit het hoofdstuk handel en duurzame groei en ontwikkeling, dan worden panelleden gekozen uit een speciale lijst, zodat er voldoende expertise in het arbitrage panel is.

[0:12:00] Er zullen zittingen volgen die openbaar zijn, tenzij de verdragspartijen daar samen anders toe besluiten.

[0:12:07] Een bindende uitspraak en een verdragspartij tegen wie de klacht is ingediend voert voorgestelde maatregelen in de uitskraak uit.

[0:12:16] Hier staat dus ook, indien dat niet wordt uitgevoerd, kan de wederpartij tijdelijke tegenmaatregel nemen.

[0:12:22] Het bijzondere aan dit akkoord is dat dat ook geldt voor schendingen van de fundamentele ILO-conventies.

[0:12:34] Daarnaast hebben wij SEO-onderzoek laten uitvoeren.

[0:12:40] Het is altijd leuk als je zo'n onderzoek laat uitvoelen... en we dan moeten benadrukken dat het een kleine, maar een positieve groei is... van plus 0,01 procent van het BBP.

[0:12:52] Voor Indonesië is dat aanzienlijk groter.

[0:12:55] Dat laat zich uiteraard gemakkelijk verklaren... doordat Indonesiël toegang krijgt tot de EU-markt... één van de grootste en meest rijke markten...

[0:13:03] En dat Indonesië een aanzienlijk kleiner onderdeel uitmaakt van de exportbestemmingen van de EU.

[0:13:09] Nederlandse import en export stijgen allebei met 0,3%.

[0:13:13] Beide met ongeveer 1,6 miljard.

[0:13:16] Dit concentreert zich vrijwel volledig in de maakindustrie en manufactured goods.

[0:13:23] Indonesische export stijgt meer met 12,6% en import zal stijgen met 15,7%.

[0:13:32] We hebben CO ook laten kijken naar mogelijke groei in handel in producten met een ontbossingsrisico.

[0:13:42] CO geeft aan dat er inderdaad een risico is dat er meer handel zal zijn...

[0:13:46] met een ontbossingsrisico.

[0:13:49] Er zijn geen afspraken opgenomen die een conditionaliteit aan marktoegang op de EU opleggen met betrekking tot ontbossing, maar dat wordt ondervangen door de EUDR, die eind dit jaar toegepast zal worden.

[0:14:06] Dat is dus buiten dit akkoord in.

[0:14:07] In dit akkoord zitten wel, net als in andere akkoorden, afspraken over het gezamenlijk tegengaan van ontbossing.

[0:14:14] Maar goed, dat is anders dan een voorwaarde voor marktoegang.

[0:14:22] Dan de heer Terlouw.

[0:14:26] Dank je wel.

[0:14:29] Mij is gevraagd om iets over investeringsbeschermingsakkoord.

[0:14:33] ...toe te lichten.

[0:14:35] Een eigenstandig inderdaad akkoord... ...zoals je ook in de communicatie hebt kunnen zien.

[0:14:43] Wat is het?

[0:14:44] Het is een verdrag tussen in dit geval de EU en een derde land, Indonesië... ...waarin wederzijdse beschermingen en afspraken over worden vastgelegd.

[0:14:53] Een voorbeeld hiervan die we op de PowerPoint hebben gezet... ...is bijvoorbeeld eerlijke en willijke behandeling... ...en nondiscrementare behandeling.

[0:15:00] Of bepaalde voorwaarden die in het verdrag worden gesteld...

[0:15:03] Over onteigening.

[0:15:05] En dat wordt verder uitgewerkt onder bijvoorbeeld een gepaste compensatie.

[0:15:10] De zogeheten materiële bepalingen zijn dat.

[0:15:15] Dan hoe werkt het?

[0:15:17] Het zijn wederzijdse afspraken over een rijkwijde en naleving met geschillenbeslechting.

[0:15:23] Ik zal kort wat over twee vormen van geschillensbeslechtering even toelichten.

[0:15:27] Het investeerder staat geschillengeslechteringsbegonisme ISTS.

[0:15:32] en het staat tot staat gezillebeslechtingsmechanisme.

[0:15:37] Veel verdragen bieden investeerders de mogelijkheid... om een geschil voor te leggen aan een onafhankelijke arbitrage.

[0:15:44] wanneer een investeerder denkt dat die rechten, of die bescherming, zijn geschonden.

[0:15:51] Dus dat zijn dus die materiële bepalingen die ik zojuist toelegde.

[0:15:57] Dan zien we dat in wat oudere verdragen, dat het meer op basis gaat van ad hoc arbitrage, dus dat is een specifiek,

[0:16:04] Een hof voor één zaak.

[0:16:08] Nu zien we vaker dat het een permanent hof per verdrag is.

[0:16:14] Het heeft een meer permanent karakter, meer transparantiebepalingen, meer vaste rechters.

[0:16:22] Het zogeheten investment court system, ICS.

[0:16:25] En in de toekomst is het doel om te werken naar een multilateraal investment court.

[0:16:30] waarbij dus verdragen van verschillende verdragen onder een hof kunnen worden behandeld.

[0:16:38] Dan nog even het staat tot staat geschillenbeslechtingsmechanisme, wat vaak in investeringsbeschermingsovereenkomsten wordt meegenomen.

[0:16:45] Het zit dus tussen twee staten.

[0:16:48] Anders dan dat, het gaat niet over een specifieke investering, maar het gaat meer over de toepassing en naleving van het verdrag zelf.

[0:17:03] De competentieverdeling is exclusieve competentie.

[0:17:06] De grootste onderdelen of de meeste onderdellen van investeringsbeschermingsovereenkomsten, dus onder andere directe investeringen,

[0:17:13] Dit staat tot staat geschillenbeslechtingmechanisme.

[0:17:17] Enkele onderdelen zijn een gemengde competentie tussen de EU en de lidstaten.

[0:17:23] En dit gaat over het investeerderstaatgeschillen beslechteningsmechanismen en portfolio-investeringen.

[0:17:29] Portfolio-investeren zijn investeringen die geen duurzaam zeggenschap geven.

[0:17:34] Wanneer dus een gemingde ISTS of die portfolio-investeringen onderdeel zijn van het verdrag...

[0:17:40] moet het hele verdrag dan ook geradviseerd worden door de verschillende parlementen.

[0:17:47] Dat was investeringsbescherming algemeen.

[0:17:50] En dan het IPAAT, Investment Protection Agreement, tussen de EU en Indonesië.

[0:17:56] Nederland en Indonesиë kennen relatief intensieve investerungsbetrekkingen vanwege onze geschiedenis.

[0:18:05] Deze investeringenbeschermaaksovereenkomst kan dus de Nederlandse investeerders

[0:18:10] in Indonesië bescherming geven.

[0:18:14] We hadden een bilateraal akkoord dat in 1995 in werking was getreden.

[0:18:18] In 2015 is dat opgezegd.

[0:18:22] De horizonclausule loopt tot 2030.

[0:18:25] Een horizonclausule zegt in het moment dat het verdrag wordt opgezet dat de beschermung nog een tijd doorloopt omdat een investeerder ook een

[0:18:33] op bepaalde verwachting van bescherming van het verdrag.

[0:18:41] Het IPA tussen EU en Indonesië, net als met het handelsakkoord, zijn vorig jaar de onderhandelingen zijn uitonderhandeld en afgelopen juni zijn de juridische teksten met ons gedeeld.

[0:18:55] Deze materialen en bepalingen die hierin staan, het tweede hoofdstuk van het akkoord zelf, zijn vrij klassieke beschermingen.

[0:19:02] Denk aan dus het recht om te reguleren, of wat ik zojuist ook toelichtte, de eerlijke en billijke behandeling, non-discriminatare behandeling.

[0:19:09] Onderdeel van het akkoord.

[0:19:12] Dan de produceriële bepalingen die erin staan.

[0:19:15] Ook het staat tot staat geschillen beslechteringsmechanisme, wat over die interpretatie en toepassing van het Akkoord zelf zit.

[0:19:23] En een bemindelingsmechanisme.

[0:19:28] Ik zal even toelichten wat het is nadat ik zeg wat er niet is meegenomen in dit akkoord.

[0:19:33] En dat zijn de portfolio-investeringen die ik zojuist toelichte en een investeerdersstaat geschillenbeslechtingsmechanismen, dat ISDS.

[0:19:42] Dat zit dus niet in het akkoорд.

[0:19:44] Een binnenbindingsmechanisme biedt de investeerder nog wel de mogelijkheid om via dus bemiddeling met een neutrale derde partij met een staat in gesprek te gaan over een geschil op te lossen.

[0:20:00] Dan nog goed denk ik om te benoemen is dat na inwerking treding in het verdrag is opgenomen dat er wordt doorgesproken over de creatie van een moderne

[0:20:13] Investeerder staat geschillingsbeslechtingsmechanisme.

[0:20:16] Dat zal drie jaar nadat het verdrag in werking is getreden, hebben we de partijen met elkaar afgesproken dat dit zou moeten staan.

[0:20:25] Dit zou een moderne vorm zijn van ISDS.

[0:20:27] Denk dan bijvoorbeeld aan dat investment court system, met een meer permanent karakter, wat ik zojuist uitlegde.

[0:20:36] Dat was het voor investeringsbescherming.

[0:20:46] Besluitvorming in de EU en het vervolgproces.

[0:20:49] Uiteindelijk de aard van het akkoord wordt bepaald door de uiteindelijke inhoud van het accoord.

[0:20:53] Dus de Europese Commissie doet bij alle handelsakkoorden een voorstel.

[0:20:59] Onderwerpen in het akcoord die kunnen vallen onder zowel de behoefte van de EU als de EU-lidstaten.

[0:21:05] In dat geval is er goedkeuring nodig van de Raad, het Europese Parlement en Europa.

[0:21:09] ratificatie door alle individuele lidstaten.

[0:21:13] Bij een EU-only-akkoord vallen eigenlijk alle onderwerpen in het akkoord onder de exclusieve bevoegdheid van de EU.

[0:21:19] Op dat moment is er alleen sprake van een goedkeuring via de Raad, waar de EU-lidstaten in vertegenwoordigd zijn, en het Europees Parlement.

[0:21:28] Zowel de CEPA, het handelsverdrag als het investeringsbeschermingsverdraag zijn EU-only akkoorden.

[0:21:35] Zoals de heer Terlouw net uitlegde zijn de elementen die vaak ook in investerungsbeschermaatschappij

[0:21:43] Verdragen verstaan die onder gemengde bevoegdheid vallen, niet opgenomen in dit akkoord.

[0:21:49] Vandaar dus dat alle elementen van het investeringsbeschermingsakkoord onder de EU bevoegt uitvallen.

[0:21:55] Dus dat betekent dat het beide EU-only akkoorden zijn en dat besluitvorming in de Raad en in het Europese parlement gebeurt.

[0:22:03] wordt voorgelegd.

[0:22:06] Misschien één bijzonderheid daarbij, dit is de eerste keer dat de verdragen alleen worden voorgelegt op basis van de Engelse taal.

[0:22:14] Discussie die we hier ook in de Kamer wel eens hebben gevoerd, er is zelfs een motie aangenomen om zo snel mogelijk handelsakkoorden te kunnen aannemen.

[0:22:22] Dat is eigenlijk in den brede een heel ingewikkelde thema omdat er heel veel lidstaten zijn die per se willen dat zij in hun eigen taal een akkoord kunnen beoordelen

[0:22:31] Voordat ze daar hun mening over willen geven.

[0:22:36] In dit geval was het mogelijk om het alleen op basis van Engelse taal te doen.

[0:22:41] Vanwege het belang om dit akkoord voor 1 januari 2027 door de besluitvormingsprocedure te laten gaan.

[0:22:51] Omdat, zoals ik eerder heb gezegd, Indonesië per 1 januari 2027 haar APS-voordelen verliest.

[0:22:58] En dat dus een sterke wens is bij vele lidstaten, in ieder geval ook bij de Europese Commissie.

[0:23:03] En zeker bij Indonesiël om ervoor te zorgen dat dit verdrag 1 januarie 2027 ook daadwerkelijk in werking kan treden.

[0:23:10] Wij hebben nog geen 100% zekerheid over de datum waarop de Europes Commissies...

[0:23:19] het verdrag in de Raad zal voorleggen en bij het Europese parlement ter goedkeuring zal voorleggen.

[0:23:25] We gaan er op dit moment vanuit dat dat eigenlijk allebei eind oktober zou kunnen gebeuren.

[0:23:30] Dus dat betekent dat besluitvorming hierover op hele korte termijn

[0:23:34] voorzien is.

[0:23:37] Nou, bij de Tweede Kamer hebben we natuurlijk ooit eerder gesproken over het mandaat voor de onderhandelingen.

[0:23:41] We hebben in de voortgangsrapportage van de handelsakkoorden die u met enige regelmaat aantreft bij de stukken voor de geannoteerde agenda

[0:23:49] ...geprobeerd op de hoogte te houden van onderhandelingen.

[0:23:53] Nou ja, zoals mevrouw Wolders net al zei... ...die zijn de laatste tijd in een sneltreinvaart afgerond.

[0:23:59] Vandaar dat we nu vorige week de kabinetsappreciatie... ...met het voorgenomen besluit van het kabinet aan de Kamer hebben voorgelegd.

[0:24:09] Dat was het wat ons betreft.

[0:24:11] Dan staan wij open voor vragen.

[0:24:14] Dank u wel voor uw presentatie.

[0:24:17] Dan zou ik heel graag naar mevrouw Kreuger willen gaan voor haar eerste vraag.

[0:24:22] Ik heb heel veel vragen, maar goed, dat komt vast goed.

[0:24:28] Ik had een vraag...

[0:24:29] Ik stel trouwens voor dat ze gewoon haar vraag stelt en vervolgens ook nog een vervolgvraag daarop stelt.

[0:24:34] Oh ja, oké.

[0:24:37] Misschien mijn eerste vraag was nummertje drie...

[0:24:42] Dat palmolie wordt aan de ene kant gezien als hem potentieel risico met betrekking tot ontbossing.

[0:24:50] Maar er staat geen liberalisatie voor sensitieve producten dan eieren, rijst en suiker.

[0:24:56] Dus waarom is dan palmolie niet een sensitief product?

[0:24:59] Ik probeer even te snappen wat sensitief is.

[0:25:04] Met sensitieve producten worden eigenlijk producten bedoeld waar de EU-producenten en de EU markt wat gevoeliger is voor een groei van import uit derde landen.

[0:25:17] Vanuit onze gedachte?

[0:25:18] Ja.

[0:25:25] Een vervolgvraag?

[0:25:26] Ja, en dan had ik mijn vervolgvraag over palmolie was.

[0:25:30] Er is natuurlijk vanuit Nederland heel veel energie en moeite gestopt in de RSPO als certificeringsorgaan.

[0:25:38] Maar voor dit verdrag is ISPO geaccepteerd.

[0:25:42] En is er een analyse in het verschil tussen RSPO en ISPO qua standaarden?

[0:25:47] De vraag stellen is weten dat het antwoord bestaat.

[0:25:50] Dus is dat een analyse die wij ook kunnen krijgen als Kamer?

[0:25:57] ISPO staat inderdaad expliciet in dat protocol, maar er staat zoals ISPO.

[0:26:03] Dus andere certificeringsschema's kunnen natuurlijk ook in aanmerking komen, zoals het RSPO.

[0:26:11] Maar is er een vergelijking gemaakt?

[0:26:12] Ik weet niet of er een vergeleiking is gemaakt, nee.

[0:26:14] Maar ISPO is specifiek opgenomen op verzoek van Indonesië.

[0:26:19] Dank u wel.

[0:26:20] Dan gaan we naar mevrouw Maas.

[0:26:23] Dank u voorzitter.

[0:26:25] Mijn vraag gaat over de handel tussen Nederland en Indonesië.

[0:26:29] Er werd aangegeven dat die in balans is.

[0:26:32] Ik zie ook een staatje van de goederen en de diensten, waarbij ik in ieder geval uit het staatje concludeer dat die ten aanzien van de goederen misschien niet helemaal in balanzen zit.

[0:26:43] En ik vroeg me af of ik daar wat toelichting op kan krijgen.

[0:26:49] Misschien één vraag ter verdeling.

[0:26:50] Ik zei dat de diensten in balans waren, maar dat het qua goederen niet in balas was.

[0:26:55] Wij zijn ons ervan bewust dat wij aanzienlijk meer importeren vanuit Indonesië dan we vanuit Nederland naar Indonesiël exporteren.

[0:27:03] Ik kijk even naar Chris om te kijken of er specifieke sectoren benoemd kunnen worden.

[0:27:09] We hebben in de presentatie aangegeven welke sectore Indonesiö vooral naar de EU exporteert en wat wij vooral

[0:27:19] Maar wij zijn ons ervan bewust dat er een groot verschil qua goederen export is.

[0:27:23] Dan misschien eigenlijk niet mijn tweede vraag.

[0:27:27] Nog steeds je eerste vraag wil je zeggen?

[0:27:29] Ja, nou ik wil in ieder geval nog vragen van die machines.

[0:27:33] Wat voor soort machines moet ik aan denken?

[0:27:37] Qua uitvoer is dat bijvoorbeeld medische apparatuur?

[0:27:41] Voor je vervolgvraag?

[0:27:45] Oké, dan ga ik naar de heer Hoogveen.

[0:27:47] Dank voorzitter.

[0:27:49] Ja, mijn eerste vraag gaat daar wel een beetje op door.

[0:27:53] Ik zag in de presentatie voor Nederland kleine maar positieve groei van 0,01% van het bbp.

[0:27:59] Dat klinkt verwaarloosbaar en voer voor sceptici.

[0:28:03] Zou u daar iets meer over kunnen uitweiden waar die 0,1 dan precies naartoe gaat?

[0:28:09] En misschien denk ik ook nog wel belangrijk om te weten is...

[0:28:12] Is ook bekend hoe het Europees breed zorgt?

[0:28:18] Wat is het positieve effect op Europa zelf, dus ook op de industrie en dergelijke?

[0:28:38] Het zit dus voornamelijk in import en export van manufactured goods voor Nederland.

[0:28:45] Die stijgt.

[0:28:49] Voor Europa moet ik even kijken.

[0:28:52] Volgens mij staat dat wel in de kabinetsassociatie.

[0:29:03] Deze zoeken we even op en komen we zo even op terug wat de Europese cijfers zijn.

[0:29:07] We hebben in de presentatie aangegeven dat het om een stijging van 1,6 miljard van de import en export gaat op jaarlijkse basis.

[0:29:16] Dus het geld wat daarmee verdiend wordt...

[0:29:20] Ik ga er even vanuit dat Nederland kent dat de import ook deels weer uitvoer is.

[0:29:26] Dus daarin zitten we de grootste bijdrage voor de Nederlandse economie.

[0:29:32] Uw vervolgvraag?

[0:29:33] Ja, dank.

[0:29:34] Ik vroeg het ook op het gebied van Europa.

[0:29:36] Kijk, we hebben nu natuurlijk de hele discussie rondom China en over capaciteit naar onze kant toe en dat wij China minder als afzetmarkt zien.

[0:29:44] Ik had bijvoorbeeld ook begrepen dat voor auto's bijvoorbeeld, dat daar een vrij hoge invoerheffing zit.

[0:29:50] In Indonesië, dat gaat dan denk ik ook naar nul.

[0:29:54] Dus ik probeer een beetje te achterhalen van is dit een goede deal ook om toch ook als afzetmarkt als alternatief te zien voor China wat steeds meer vermindert.

[0:30:06] Maar als er nog even wat uitzoekwerk nodig is, dan is dat prima hoor.

[0:30:09] Dan kunnen we naar de volgende vraag.

[0:30:13] Ik ga er zomaar vanuit dat auto's onder die 98% vallen van producten die straks tariefvrij wederzijds geëxporteerd kunnen worden.

[0:30:26] Dat hoeft niet te betekenen dat het ook meteen zo is.

[0:30:28] Voor sommige producten is er een iets langere periode.

[0:30:31] Maar we hebben in de presentatie meegegeven wat de gevoelige productten voor Indonesië zijn.

[0:30:36] Daar zitten meestal de uitzonderingen bij.

[0:30:38] Daar staan, voor zover ik weet, auto's niet tussen.

[0:30:41] Dus ik ga ervan uit dat die onder die 98% vallen waar de tarieven verdwijnen.

[0:30:48] Nou, dank u wel.

[0:30:50] Ik heb zelf ook nog een vraag.

[0:30:53] En dat gaat over hetgeen wat gezegd is over de ontbossing en de conditionaliteit en dat het buiten dit akkoord valt.

[0:31:03] De vraag is eigenlijk wat betekent dat precies?

[0:31:05] Wat zou het verschil zijn als het binnen het akkoорд zou vallen en nu dus daar buiten?

[0:31:16] Nou, als het binnen het akkoord zou vallen, zou dat heel ongebruikelijk zijn.

[0:31:22] Dat zou betekenen dat de EU en Indonesië overeen komen dat er geen handel in producten die bijdragen aan ontbossing plaatsen of in de tussen die twee.

[0:31:30] Dat is niet het geval.

[0:31:33] En dat is ook ongebruikelijk, dat was ook niet te verwachten.

[0:31:37] Het is buiten het akkoord gehouden en dat betekent dus ook dat ook in dit akkoort geen afspraken gemaakt worden die bijvoorbeeld de EUDR, dus de ontbossingsverordening, ondermijnen.

[0:31:49] Dus dat wordt echt als twee aparte stukken beleid wordt dat gezien.

[0:31:58] Dat betekent dat er dus geen conditionaliteiten zijn opgenomen en dat er in het handelsverdrag geen gevolgen zijn opgenommen voor het geval er sprake is van bijvoorbeeld niet nalevende producenten uit Indonesië van de ontbossingsvoordeling.

[0:32:15] En als vervolgvraag, wat is er bekend, want het is ongebruikelijk, dus dan is er een reden waarom dat nu niet is gebeurd.

[0:32:26] En wat is daarover bekend waarom het het geval is?

[0:32:32] Ik bedoelde dat het ongebreidelijk zou zijn als dat wel zou gebeuren.

[0:32:34] Dus het is heel normaal dat het niet gebeurt.

[0:32:43] Dan wil ik graag naar mevrouw Kreug gaan.

[0:32:46] Op dit punt door, want onder EUDR zijn toch juist certificeringssystemen zoals RSPO... Hoe zeg ik dat?

[0:32:59] De toetssteen om te kijken of je je product voldoet aan EUDAR.

[0:33:04] Dus dan snap ik het eigenlijk niet.

[0:33:07] Want dan als aan de ene kant hier een palmolieprotocol mee is...

[0:33:13] waarbij certificeringssystemen gebruikt worden om te zien dat je aan je Palmoliprotocol voldoet, en aan de andere kant IUDR diezelfde certificerungssystemen gebruikt, dan... Dan snap je wat ik bedoel?

[0:33:27] Sorry, ik ben een beetje moe.

[0:33:30] Ik ga mijn vraag helderder stellen.

[0:33:33] Wat zou dan het verschil zijn als wel IUDAR erin had gezeten?

[0:33:37] Want eigenlijk, of is het Palmolhiprotocol gewoon vrijblijvender dan IUDAr?

[0:33:45] Ja, ik denk dat het heel belangrijk is om echt de EUDR en CEPA goed van elkaar gescheiden te houden.

[0:33:53] Dus de Eудr, dat is echt unilaterale EU-wetgeving die geldt of er nou een handelsakkoord is of niet.

[0:34:00] Dus in handelsakkoorden nemen we dat ook niet op.

[0:34:04] Daar willen we van wegblijven, omdat dat op zichzelf staat.

[0:34:07] Dus daar willen we dan niet aankomen in zo'n handelsakoord.

[0:34:11] Als er geen EUDR is en alleen het palmolieprotocol, dan houdt dat in dat we gaan samenwerken met Indonesië om te kijken hoe kunnen we ervoor zorgen dat zoveel mogelijk palmolie...

[0:34:22] ...aan duurzaamheidscertificering voldoet... ...zodat we handel in duurzame palmolie onder het akkoord kunnen maximaliseren.

[0:34:33] Dus dat we daar de volle potentie van benutten.

[0:34:35] Dus zodat dat allemaal zo duurzoom mogelijk gaat.

[0:34:38] En anders dan bij de EUDR is er niet een voorwaarde... ...dat er pas marktoegang tot de EU mogelijk is als er totaal geen ontbossing plaatsvindt.

[0:34:48] Een vervolgvraag?

[0:34:49] Maar dan is dit toch de meest...

[0:34:52] Strigente wetgeving is bovenliggend.

[0:34:56] Dus als EUDR toegang tot de markt voor palmolie bemoeilijkt of afschermt, die niet voldoet aan bepaalde certificering, dan geldt dat de facto ook voor het handelsverdrag, omdat die palmolie simpelweg niet Europa binnen kan.

[0:35:14] Toch?

[0:35:16] Ja, als onder de EUDR een product niet de Europese markt op mag komen, dan mag dat gewoon niet.

[0:35:21] Dus daar doet een handelsakkoord, verandert daar helemaal niks aan.

[0:35:23] Dus de Eудr staat erin echt op zichzelf.

[0:35:28] Op zichzelf, maar bovenliggend.

[0:35:33] Ja, bovenliggend, ja.

[0:35:35] Of aanvullend, het is er gewoon.

[0:35:37] Dus dat is waar je bij de grens tegenaan loopt, om het zo te zeggen.

[0:35:44] Dan ga ik naar mevrouw Maas.

[0:35:47] Goh, ik moet dit nog een beetje verwerken in mijn hoofd.

[0:35:52] Ik heb ook een vraag over palmolie.

[0:35:57] Want op bladzijde 2 van de appreciatie, daar wordt een soort conclusie getrokken.

[0:36:03] De laatste zin van de ene laatste alinea.

[0:36:07] Door zowel EU-importtarieven op verwerkte palmpitolie te verlagen als Indonesië-exporttariefen op ruwe palmpitolie te verlangen, wordt de markttoegang voor zowél ruwe als verwerktepalmpitolier vergroot, terwijl de relatieve competitiviteit van de verwerkende industrie in de EU en Indonesiël gelijk blijft.

[0:36:26] Ik wil graag weten hoe jullie tot deze conclusie zijn gekomen.

[0:36:37] Ik kwam van mijn kant met een soort prisoners dilemma tabelletje tot uiting.

[0:36:43] Dus als de...

[0:36:49] We zijn tot deze conclusie gekomen omdat eigenlijk de...

[0:36:53] De situatie zo is dat aan de Indonesische kant export vergemakkelijkt wordt door zo'n tariefcontingent op de exporttarieven.

[0:37:07] En ook aan de EU-zijde wordt het goedkoper om te importeren.

[0:37:16] Dus het heft elkaar een beetje op als je EU-importtariefen...

[0:37:20] op verwerkte palmpitolie zou verlagen, maar de exporttarieven op ruwe palmpitolie aan Indonesische zijde gelijk zou blijven, zou dat dus betekenen dat het wel goedkoper wordt om verwerkteproducten te importeren, maar het even duur blijft om onbewerkt producten te importeren vanwege die exporttarieve.

[0:37:40] Omdat daar nu tariefcontingenten opgaan, wordt dat eigenlijk gelijk getrokken.

[0:37:45] En zo wordt dus voorkomen dat de Nederlands verwerkende industrie hinder ervaart, omdat het wel goedkoper zou zijn in de situatie zoals die nu niet is, maar wel goedkoper zou zijn om verwerkt te importeren en niet goedkaper zou zijn.

[0:37:59] En nu is het beide dus goedkope.

[0:38:03] In de situaties zoals in CEPA uit onderhandeld.

[0:38:06] Uw vervolgvraag?

[0:38:08] Ja.

[0:38:09] Dan nog een kleine vervolggraag.

[0:38:15] Zit er nou een verschil tussen die verwerkte en die niet verwerpte palmolie?

[0:38:24] Sorry, wat is dat tariefcontingent precies?

[0:38:26] Sorry.

[0:38:28] Ik ben nieuw op buitenlandse handel.

[0:38:32] Het is vast voor meer ervaren collega's ook best prettig om nog even de tariefcontingenten door te lopen.

[0:38:38] Een tariefcontigent houdt in dat je zegt, in dit geval dus voor bijvoorbeeld 1,9 miljoen ton per jaar, bieden wij een preferentieel tarief aan.

[0:38:48] Alles wat daarboven is, gaat gewoon via het MFN-tarief, dus het normale WTO-tarif.

[0:38:53] We kennen deze beter van importtarieven, maar in dit akkoord hebben ze ook opgenomen voor de Indonesische exporttariezen.

[0:39:02] Het verschil tussen verwerkte en onverwerkte palmolie gaat over of er al een handeling heeft plaatsgevonden, of het dus verwerkt is of niet.

[0:39:12] Mijn vraag was eigenlijk van waarom zit er een verschil in die aantal of die quota tussen de verwerpte en de niet verwercte?

[0:39:22] U bedoelt die ik net noemde.

[0:39:25] Dat hangt vaak samen met de importcijfers die er zijn.

[0:39:28] Dus het is een aandeel van de import van de EU.

[0:39:31] En in hoeverre Indonesië bereid is om dat wel of niet open te stellen.

[0:39:36] Dan gaan we naar de heer Hogeveen.

[0:39:39] Dank, voorzitter.

[0:39:42] Ik had nog een vraag over...

[0:39:44] Het is een vrij breed akkoord.

[0:39:46] Veel valt er ook onder.

[0:39:47] We hebben bijvoorbeeld gezien bij een Mercosur-verdrag...

[0:39:52] dat daar dan veel om te doen was, veel protesten ook vanuit lidstaten.

[0:39:57] Nou hebben we inderdaad wat hier staat, geen liberalisatie voor sensitieve producten, eieren, rijst, suiker.

[0:40:03] Zijn er nou nog hindernissen vanuit Europese lidstoten of vanuit de agrarische sector, een beetje vergelijkbaar met als met Mercosur, waar heel veel verzet zit?

[0:40:14] En die handen bewaar ik voor me vervolgd.

[0:40:21] Het simpele antwoord is gelukkig voor mij als beleidsmedewerker nee.

[0:40:27] Er is wel discussie geweest over knoflook, maar dat is dus ook meer beschermd gebleven.

[0:40:36] Verder horen we eigenlijk heel weinig over dit akkoord vanuit de agrarische sector.

[0:40:44] Ja, want dat gaat over sanitaire en vitosanitaire maatregelen.

[0:40:52] Dat blijkt best wel een belemmering te zijn op dit moment voor Europese exporters.

[0:40:59] Wat gebeurt daar precies mee?

[0:41:01] Valt veel onder dit akkoord?

[0:41:03] En hoe wordt...

[0:41:06] Ja, bijvoorbeeld op rundvlees.

[0:41:08] Want ik had dan gelezen dat rundvles bijvoorbeeld bij Mercosuur een groot probleem was voor de import.

[0:41:16] Maar nu juist goed is voor de export.

[0:41:18] Maar dat er dus ook iets gebeurt met die fytosanitaire maatregelen.

[0:41:21] Is dat iets wat nog breed speelt?

[0:41:27] Nee, dat is niet iets wat heel breed speel.

[0:41:29] Dus die zijn altijd hetzelfde in principe.

[0:41:35] Oké, dank u wel.

[0:41:38] Volgens mij zijn er nog genoeg vragen voor een volgende ronde.

[0:41:41] Dan ga ik naar mevrouw Kreuger.

[0:41:43] Ja, dank.

[0:41:43] Ik had een vraag over de slide met dat...

[0:41:54] dat het klimaatakkoord van Parijs een essentieel onderdeel was.

[0:42:02] Wat betekent dat?

[0:42:03] Betekent het dat Indonesië zich niet uit het verdrag mag terugtrekken?

[0:42:07] Waar is men aan gehouden?

[0:42:10] En wij overigens ook.

[0:42:12] Ja, dat is eigenlijk hetzelfde als bij het EU-Mercosur-akkoord.

[0:42:15] Dus het is een verplichting om in goede trouw lid te blijven van overeenkomst van Parijs.

[0:42:22] Dat het een essentieel element is houdt in dat wanneer die verplichtiging geschonden wordt, dat er delen van de tariefpreferenties onder het akkoord opgeschort kunnen worden.

[0:42:35] Uw vervolgvraag.

[0:42:37] Ja, en is er dan een verschil tussen dat de ILO... dat het daarbij gaat om implementatie van die conventie... en bij de illegale handel in diersoort en illegale houtkap ook?

[0:42:53] En dat dat dan anders is dan bij het verdrag van Parijs... waarbij het louter is dat je lid moet blijven?

[0:42:58] Kunt u schetsen voor die verschillende verdragen... wat de eisen zijn, zeg maar?

[0:43:11] Allereerst over wat het als extra laagje bescherming biedt voor de overeenkomst van Parijs is dat er daar geen eigen handhavingsmechanisme is.

[0:43:21] En dat is door dit akkoord wordt er wel zo'n extra laakje handhaving omdat er dan een verplichting is om in goede trouw lid te blijven.

[0:43:31] Dus dat is wat dit akwoord bied.

[0:43:33] Wat anders is aan het Parijsakkoord als essentieel element dan ten opzichte van bijvoorbeeld de ILO-conventies, is dat bij de ILL-convencies is het echt als last resort.

[0:43:46] Dus dan is het hele geschillenbeslechtingsproces doorlopen.

[0:43:51] Is er een uitspraak geweest en is er één van de partijen die zich niet houdt aan die uitskraak en kan in dat geval kunnen die handelsmaatregelen genomen worden?

[0:44:03] En in het geval van het Parijsakkoord is het al een wat meer op zichzelf staande optie.

[0:44:11] Dank u wel.

[0:44:12] Dan ga ik naar mevrouw Maes.

[0:44:14] Ik had een vraag over de besluitvorming.

[0:44:16] Want het is heel fijn natuurlijk dat het EU-only is, zowel de CEPA als de IPA begrijp ik.

[0:44:22] Ik dacht eigenlijk dat het alleen de Cepa was, maar goed om te weten dat het voor beide geldt.

[0:44:28] Nu moet het dus door de Raad en het moet door het EP.

[0:44:30] Nou hebben we bij Mercosur gezien dat dat bij het EP toch wat ingewikkelder was dan we misschien hadden gehoopt.

[0:44:37] Wat is de verwachting ten aanzien van de besluitvorming?

[0:44:40] Zowel voor de Raadt, daar werd al heel even naar gevraagd, maar met name ten aenzien van het EP?

[0:44:49] Ik moet zeggen dat ik daar niet heel veel zicht op heb, maar dat ik eigenlijk voorzie dat vanwege de banden met Indonesië en ook het aflopend APS groot het nut van het akkoord ingezien wordt.

[0:45:10] Vervolgvraag?

[0:45:11] Het is een beetje moeilijk om in een glazen bol te kijken hierin.

[0:45:14] We hebben geen indicaties van grote weerstand tegen dit verdrag.

[0:45:21] Maar we weten ook niet wat de verschillende partijen in het EP zullen stemmen straks uiteraard.

[0:45:26] Maar er zijn zowel in de brede maatschappelijke discussies als in de discussies in de Raad en het EP voorlopig nog geen signalen dat dit op grote moeilicheden gaat stuiten.

[0:45:41] Ik hoop niet dat ik onaangenaam verrast word op dit punt.

[0:45:47] Mevrouw Maassen, nog geen vervolgvraag?

[0:45:49] Dan ga ik naar de heer Hogeveen.

[0:45:50] Die heeft ook geen vraag.

[0:45:52] Dan kom ik toch weer terug bij mevrouW Kruger.

[0:45:58] Nee, nee, nee.

[0:45:58] Ik heb zelf geen vraag

[0:46:00] Ik was heel benieuwd naar die implementatie van maatregelen over illegale handel in diersoort en illegale houtkap.

[0:46:07] Omdat ik ook daarbij weer denk, bij de illegale hautkap raak je toch ook weer aan EUDR.

[0:46:13] En illegalehandel in dieersoorte.

[0:46:15] Dus ik was even benieuwend wat dat concreet betekent.

[0:46:19] En wie daarop toeziet.

[0:46:20] En hoe dat handen en voeten krijgt.

[0:46:34] Ja, die zien toe op samenwerking... en ook het herhalen van de verplichting die verdragspartijen hebben... onder verschillende internationale verdragen op dit vlak.

[0:46:48] Wat betreft het tegengaan van de illegale houtkap... zijn daar ook bestaande verdragen over... waar partijen zich dus aan hercommitteren.

[0:46:59] Het raakt niet aan de EUDR...

[0:47:05] Ja, wederom, het is echt goed om die twee zo veel mogelijk van elkaar te scheiden.

[0:47:12] Dus om echt...

[0:47:14] Het verdrag moet kunnen bestaan met of zonder EODR en EOdr moet kunnen... ...bestaan met ofzonder verdrag.

[0:47:19] Zo is het eigenlijk.

[0:47:21] Ik heb het gevoel dat ik het nu nog verwarrender maak.

[0:47:27] Ja, Violet gaat mij helpen.

[0:47:30] Misschien nog één kleine aanvulling over de EUDR.

[0:47:32] Het akkoord biedt natuurlijk wel een platform voor dialoog.

[0:47:35] Er wordt ook een specifiek comité opgericht voor de afspraken over handel en duurzame ontwikkeling.

[0:47:40] En dan zou ook de Eудr mogelijk besproken kunnen worden.

[0:47:42] Dus het bied dan wel een soort platform om na te gaan hoe die implementatie verloopt en hoe het gaat met illegale boskap bijvoorbeeld.

[0:47:52] Dus dus het akkoort is wel ondersteunend in dat opzicht aan de Eudr.

[0:47:57] Heel veel vragen, want ik hoor het woord dialoog en het woorden samenwerking, maar er staat hier gewoon onder het kopje verplichting staat er implementatie van maatregelen om illegale houtkap tegen te gaan.

[0:48:14] Dus onder welke wetgeving gebeurt dat?

[0:48:19] Welke maat regelen gaat het om?

[0:48:21] Wie ziet er toe dat die verplichten wordt nagekomen?

[0:48:25] Omdat ik er altijd eigenlijk, zeg maar, EUDR was de uitvloeisel om te zorgen dat het hout op de Europese markt niet illegaal was.

[0:48:36] De opvolger van Flekti.

[0:48:37] Dus ik... Nou ja.

[0:48:48] Nou, zoals we al eerder zeiden, er zijn verplichtingen aangegaan om deze maatregelen die we in andere kaderen hebben afgesproken.

[0:48:58] Dus bij illegale houtkap en bij illegaal handel en diersoorten gaat het niet expliciet om IDUR, maar andere internationale regelgeving die we hebben af gesproken om illegale

[0:49:10] ...in wat dat verdrag precies is, op welke afspraken daar precies op duiden.

[0:49:16] En omdat dit onder de verplichting staat... ...is er dus een mogelijkheid om in de geschillenbeslechting... ...eerst via dialoog, vervolgens in geschillensbesleching... ...een andere partij aan te spreken op het wel of niet naleven van internationale afsprakken... ...rondom illegale handel en diersoorten en illegale houtkap.

[0:49:34] Dat kan wel echt niet leiden, en daar kunnen ze op aangesproken worden, dat kan een besluit zijn volgens rustige verplichting op de verdragspartij om daar wat aan te doen.

[0:49:46] Maar dat leidt in dit geval niet tot de mogelijkheid om delen van de handelsvoordelen die we hebben afgesproken in dit verdrag in te trekken.

[0:50:01] Ik zie een vraag vanuit de heer Hogeveen.

[0:50:02] Ja, sorry.

[0:50:03] Ik heb toch nog wel een vraag.

[0:50:04] En dat was over de rare earth.

[0:50:08] Voornamelijk Indonesië heeft een vrij grote voorraad aan nikkel.

[0:50:12] De Europese Commissie presenteert dit ook echt als een akkoord dat ons toegang geeft tot die markt.

[0:50:18] Kunnen jullie daar iets meer over vertellen?

[0:50:20] Wat dat voor toegevoegde waarde heeft en in hoeverre die markten ook wordt geopend voor Europa?

[0:50:32] Ja, dit akkoord bevat inderdaad een specifiek hoofdstuk over energie en grondstoffen.

[0:50:38] De tarieven zijn voor grondstof meestal al vrij laag.

[0:50:41] Maar in het akkoort wordt die nog iets verder verlaagd om dus makkelijker marktoegang te hebben.

[0:50:46] En er staan ook wat bredere afspraken in over een verbod op exportbeperkingen, het wegnemen van handelsbelemmeringen en ook natuurlijk ondersteuning voor lokale verwerking.

[0:50:56] Dat wordt aangemoedigd door de EU.

[0:50:59] Dus dat zijn afspraken die bijdragen aan de toeleveringszekerheid, ook in de keten.

[0:51:06] Maar natuurlijk is het wel moeilijk te meten en zijn dit vooral projecten voor de lange termijn.

[0:51:11] Dus wat het op de korte termijn precies gaat opleveren, ook voor diversificatie, kunnen we niet zeggen.

[0:51:19] We hebben nog vier minuten.

[0:51:20] Ik heb zelf nog een vraag.

[0:51:21] Kijk even rond of daar.

[0:51:24] Je hebt ook nog een vragen.

[0:51:25] Laten we dat proberen te combineren.

[0:51:27] Mijn vraag is, stel je voor dat een van de partijen zich niet aan bepaalde afspraken houdt, op het gebied van klimaat bijvoorbeeld of mensenrechten.

[0:51:36] Is het zo dat vanuit de EU kant dat één lidstaat iets kan doen of moet dat altijd vanuit EU, zeg maar?

[0:51:49] Een EU-lidstaat kan bijvoorbeeld via het single entry point, dat klachtenmechanisme van de EU, kan een klacht indienen over gebrekkige naleving van duurzaamheid hoofdstukken onder handelsakkoorden.

[0:52:04] Dat geldt overigens ook voor bijvoorbeeld Europese NGO's.

[0:52:08] Die kunnen ook middels hetzelfde klachten mechanisme een klachten indienen.

[0:52:12] Uiteindelijke behandeling, inbehandeling nemen

[0:52:15] Dat ligt wel aan de EU, aan de commissie.

[0:52:20] Het is uiteraard een verdrag tussen de EU en Indonesië.

[0:52:22] Dus wij kunnen niet als Nederland eigenhandig in dit verdrag actie ondernemen.

[0:52:30] Het sluit natuurlijk niet uit dat wij in onze bilaterale contacten die we hebben bijvoorbeeld over mensenrechten ook zouden kunnen wijzen op het belang van naleving van dit handelsakkoord.

[0:52:43] Dank u wel.

[0:52:44] Dan misschien nog één vraag vanuit mevrouw Kreugler.

[0:52:46] Ja, toch nog even over die illegale houtkap.

[0:52:48] En ik vind het ook prima om het schriftelijk te krijgen.

[0:52:50] Maar dus om welke internationale verdragen wordt opgedoeld?

[0:52:56] Want bij mijn weten is er altijd in Europa wetgeving om illegale hautkap te voorkomen.

[0:53:03] Dat was slecht.

[0:53:04] Flecti, en dat werd vervolgens, is eigenlijk in UDR daar de opvolger van.

[0:53:10] En dus welke wetgeving, en hoor ik u nu zeggen dat dat dus anders is, als daar niet aan voldaan wordt, is dat anders dan als uit de overeenkomst van Parijs, als Niemert ter goedertrouw lid is van de overeenkomst van Paris.

[0:53:26] Dus dat heeft een andere status.

[0:53:28] Klopt dat?

[0:53:29] Ja.

[0:53:31] Ja, dat klopt.

[0:53:32] Dus zowel het akkoord van Parijs heeft echt een hele eigen status als essentieel element.

[0:53:37] Eigenlijk één trapje daaronder heb je de fundamentele conventies van de ILO.

[0:53:42] En dan komen de andere verplichtingen onder de handel en duurzaamheid hoofdstuk.

[0:53:48] En ik moet me inderdaad corrigeren over afspraken over de illegale houtkap.

[0:53:54] Dat gaat over de verplichtiging...

[0:53:58] Ik ga even in mooi Nederlands, maar dan Engels...

[0:54:00] To implement measures to combat illegal logging.

[0:54:04] Dus daarbij worden zowel de EU als Indonesië verplicht tot het nemen van maatregelen om illegale houtkap tegen te gaan.

[0:54:12] En dat is inderdaad niet gebonden, dubbelcheck heel even met mijn collega, maar volgens mij aan een verdrag.

[0:54:23] Nog één vervolgvraag.

[0:54:24] En wie ziet daarop toe?

[0:54:26] Of wie handhaaft dat of die measures wel of niet genomen worden?

[0:54:30] Dat doen verdragspartijen.

[0:54:33] Dus dat is inderdaad, zoals ik heer Bamenga ook zei, daarbij kunnen bijvoorbeeld EU-lidstaten of EU-NGO's middels het single entry point een klacht over indienen.

[0:54:43] Maar ook de domestic advisory groups, die we eerder nog niet genoemd hebben, maar die bij akkoorden zijn aangesloten aan beide zijden, zien toe op implementatie van dat akkoord.

[0:54:52] Dus daar zouden bijvoorbeeld ook Indonesische NGO's aan kunnen kaarten.

[0:55:00] Oké, ik zie de heer Jacobs nog.

[0:55:04] Nee, het is gewoon uw hand stond daar toevallig.

[0:55:08] Oké.

[0:55:08] Dan wil ik jullie allemaal bedanken.

[0:55:11] Ik wil de Kamerleden bedanken voor de vragen.

[0:55:13] Ik wilde ambtenaren van het ministerie bedanken... ...voor de antwoorden.

[0:55:17] En uiteraard G4 voor de voorbereiding van dit allemaal.

[0:55:22] Iedereen kan zich zijn voordeel mee doen bij de debatten.

[0:55:26] Dan sluit ik hierbij de technische briefing.

[0:55:27] Dank u wel.