Luchtvaart

[0:00:02] Dames en heren, ik open hiermee het commissiedebat Luchtvaart.

[0:00:06] Hartelijk welkom aan de belakstellenden hier op de publieke tribune en ook op de mensen die het op afstand voeren.

[0:00:11] Welkom ook aan de leden.

[0:00:13] Ook aan de minister en de ambtelijke ondersteuning, hartelijk welkommen.

[0:00:16] We gaan er een mooi debat van maken.

[0:00:18] Ik ga allereerst even aan de commissie vragen of u bezwaar tegen heeft dat de heer Bolhuis deelneemt aan dit debat als vervanger van mevrouw Kreuger, heb ik begrepen.

[0:00:27] Hij werd officieel geen lid van deze commissie, dus dan kijk ik altijd even of het netjes geknikt wordt.

[0:00:31] Ik dacht al dat dit een formaliteit zou zijn.

[0:00:33] Hartstikke goed.

[0:00:34] We gaan beginnen met de bijdrage aan de eerste termijn aan de zijde van de Kamer.

[0:00:40] U heeft vijf minuten spreektijd.

[0:00:42] We houden vier interrupties aan met elkaar.

[0:00:45] Ik wil als eerste het woord geven aan lid Kostis van Partij voor de Dieren.

[0:00:48] Gaat uw gang.

[0:00:50] Punt van orde.

[0:00:51] Bij sommige andere debatten hanteren we de 30-secondenregel.

[0:00:55] Is dat niet onder uw beleid mogelijk?

[0:01:00] Nee, we houden het gewoon bij vier losse interrupties.

[0:01:03] We gaan eens kijken hoeveel tijd we daarvoor nodig hebben.

[0:01:06] En als er echt dan blijkt dat er nog een vraag niet gesteld is, kunnen we altijd verder kijken.

[0:01:11] Maar laten we gewoon voor de efficiëntie van dit debat met vier interrupties werken.

[0:01:15] En ik nodig u nu uit om uw bijdrage te doen.

[0:01:17] Gaat uw gang.

[0:01:22] Dank voorzitter.

[0:01:23] We zitten midden in een klimaat- en natuurcrisis.

[0:01:25] Dat bedreigt ons allemaal.

[0:01:27] Van overstromingen tot aanhoudende droogtes en watertekorten.

[0:01:30] Enorme schade voor de economie.

[0:01:32] In de hittegolf afgelopen zomer vielen bijna duizend doden.

[0:01:36] De Wereldgezondheidsorganisatie en de Gezondheitsraad waren laatst hier in de Kamer.

[0:01:40] Die zeggen letterlijk dat de klimaatcrisIS een catastrofale bedreiging is voor de volksgezonderheid, veiligheid en sociale stabiliteit.

[0:01:47] Bewijzing kansen voor een mooiere toekomst, waar mensen in een veilig, schoon en groen Nederland kunnen leven.

[0:01:53] Waar mensen in rust kunnen slapen.

[0:01:55] Het kan als we eerlijke maatregelen nemen.

[0:01:58] Wat betekent dat de luchtvaart eerlijk gaat bijdragen.

[0:02:02] Want wettelijke klimaatdoelen zijn er voor andere sectoren, voor boeren en burgers, maar niet voor de luchttvaartbobo's.

[0:02:08] Zij nemen hun verantwoordelijkheid niet.

[0:02:10] En terwijl de uitstoot bij de andere sectoren daalt, is de uitstand van de luchtvaartsector sinds 1990 met ongeveer 150% toegenomen.

[0:02:18] Gigantische maatschappelijke kosten worden op de samenleving afgeschoven.

[0:02:21] 7 miljard euro per jaar, berekenen de CE Delft.

[0:02:25] Terwijl rijke luchtvartbobo's de winsten opstrijken.

[0:02:27] Is de minister het met ons eens dat dat anders moet?

[0:02:30] Het goede nieuws is, een kleinere luchtvaart is niet alleen beter voor klimaat, natuur en gezondheid, maar levert ook nog eens een gezonde economie op.

[0:02:38] Dat blijkt uit een rapport dat de minister zelf heeft laten opstellen.

[0:02:42] Hij had er in het vorige debat geen actieve herinnering meer aan.

[0:02:45] En daarom geef ik het rapport graag bij deze vierde bode aan de minister om zijn geheugen op te frissen.

[0:02:52] Graag een reactie.

[0:02:54] Voorzitter, het is tijd dat ook deze grote vervuiler betaalt.

[0:02:57] De Partij voor de Dieren heeft een route, een vijf punten actieplan luchtvaart.

[0:03:02] 1.

[0:03:02] Laat de luchtvaart eerlijk betalen aan de oplossing voor de klimaatcrisis.

[0:03:05] Neem een klimaatdoel voor luchtvoert op in de wet en voer een CO2-plafond in.

[0:03:10] En stop natuurlijk met het absurde plan om Lelystad Airport te openen.

[0:03:14] In 2023 had nota bene een VVD-minister een CO3-plavond voor de luchtvaren al uitgewerkt.

[0:03:21] Het is klaar om in te voeren.

[0:03:22] Ik zou zeggen, ook voor deze minister, gewoon een inkoppertje.

[0:03:25] 2.

[0:03:26] Bescherm de gezondheid van omwonenden met normen voor gevaarlijke stoffen uit de lichtvaart.

[0:03:31] Voor andere grote uitstoters van gevaarlijke stoffen gelden wettelijke emissienormen en de verplichting gevaarlike stoffer te voorkomen of te beperken.

[0:03:38] Maar niet voor de luchtvaart.

[0:03:40] Omwonenden worden tegen 99,9% van de schadelijke uitstoot van gevarlijke stof vanuit de luchttvaart niet beschermd.

[0:03:46] 3.

[0:03:47] Neem extra maatregelen voor bescherming van grondpersoneel tegen kankerverwekkende uitstoot van vliegtuigen.

[0:03:53] 4.

[0:03:54] Laat de vervuilers betalen.

[0:03:55] Haal de vliegtaks voor lange, meest vervuillende vluchten bij het origineel en verhoog de taks voor de rijke businessclass vliegers.

[0:04:03] Er is brede steun voor deze maatregelen onder de bevolking en we zien dat Frankrijk en Verenigd Groningen ook veel hogere belasting vragen voor de rijke businessclass vliegers.

[0:04:12] Het levert de schatkist ook nog eens miljoenen op die we goed kunnen gebruiken om bijvoorbeeld openbaar vervoer betaalbaar te houden.

[0:04:18] Maar als we niet ingrijpen, dan blijven we de miljarden euro's schade door de luchtvaart afgeweld te worden op de hele samenleving.

[0:04:25] Terwijl de helft van de bevolking niet eens vliegt.

[0:04:27] En vijf, laat buitenlandse transferpassagiers eerlijk meebetalen.

[0:04:31] Nu stappen veel mensen uit het buitenlands over op Schiphol, de zogenaamde transferpassageurs.

[0:04:36] Zij leveren Nederland weinig op, maar de vervuiling is voor onze rekening.

[0:04:40] Toch betalen transferpassagers geen vliegbelasting, anders dan de Nederlandse passagiers.

[0:04:45] Voorzitter, ik hoor graag op het punt of de minister bereid is daar stappen in te nemen.

[0:04:50] Wij hebben hierover alvast in ieder geval amendementen voorbereid.

[0:04:54] Daarnaast heb ik nog per punt een aantal extra verliepende vragen voor de minister.

[0:04:58] Beginnend bij punt 1, de klimaatdoelen en het CO2-plafond, herkent de minister dat het klimaatdeel uit het coalitieakkoord, de uitstoot van Schiphol en Lelystad in 2030...

[0:05:07] mag niet hoger zijn dan die van Schiphol in 2025, volgens cijfers van de KEF al uitzicht is.

[0:05:12] Hoe kan de minister de opening van Lelystad Airport dan nog rechtvaardigen?

[0:05:15] In de klimaatzaak van Bonaire heeft de rechter vastgesteld dat ook de internationale lucht- en scheepvaart onder het klimaatbeleid moet vallen.

[0:05:23] Hoewel er een hoge beroep loopt, is de minister verplicht alvast uitvoering te geven aan de uitspraak.

[0:05:29] Welke aantoonbaar effectieve maatregelen gaat de minister nemen om aan zijn verplichten te voldoen die door de rechters zijn opgelegd in de Bonaaire Klimaatzaag?

[0:05:36] Dan over punt 2, bescherm de gezondheid van de Nederlandse burgers.

[0:05:41] Wat ik al zei, voor heel veel gevaarlijke stoppen... zijn er geen emissienormen in de luchtvaart.

[0:05:45] De IOT, de toezichthouder en experts in rapportage... expertgroep effecte luchtvartemissies op lokale luchtkwaliteit... zeggen ook dat het huidige instrumentarium te kort schiet... om lokale kwaliteit en de gezongenheid van burgers effectief te beschermen.

[0:05:59] Kan de minister voor een twee minuten debat dat ik ga aanvragen...

[0:06:03] Een brief sturen naar de Kamer waarin hij aangeeft hoe hij deze problemen gaat oplossen en in hoeverre hij daarbij een nieuwe emissienorm kan vaststellen.

[0:06:12] Over punt drie, over de gezondheid van werknemers.

[0:06:14] Ik sprak een tijdje geleden platformmedewerkers die vertelden hoe ze afgelopen jaren steeds meer collega's als kanker hebben zien krijgen.

[0:06:21] Maar nu of jullie is vastgesteld dat kerosine motoremissies kan verwekken zijn, vraagt het om een nieuwe afweging om maatregelen op Schiphol te treffen in gezondheid te beschermen.

[0:06:32] Dus mijn vraag is, kan de minister ook voor een twee minuten debat met een extra pakket aan maat regelen te komen om die mensen te bescheren?

[0:06:40] Dank u wel.

[0:06:41] Daarmee eindig ik mijn bedoeling.

[0:06:44] Dank u wel.

[0:06:46] U heeft wel een interruptie, dus u krijgt nog wellicht wat extra tijd.

[0:06:49] De heer Goudenswaard, gaat uw gang.

[0:06:51] Voorzitter, het herkenbare verhaal van lid kost iets natuurlijk.

[0:06:55] Alleen, ik wilde eigenlijk een punt van orde maken.

[0:06:57] Ik heb het idee dat er iets mis is met de akoestiek hier.

[0:07:00] Ik krijg steeds een klank hoor ik daar vandaan.

[0:07:04] Ik zei het net ook al tegen mijn collega.

[0:07:06] Ik weet niet wat het precies is, maar het lijkt iets audiologisch niet helemaal in de haak te zijn.

[0:07:11] Dus daar wil ik even op attenderen.

[0:07:16] Ik kijk even naar de bodem en ondersteuning.

[0:07:25] Of dat herkenbaar is?

[0:07:33] Ik hoor dat het specifiek aan uw microfoon ligt, lid Kostiets.

[0:07:42] Was het verstaanbaar?

[0:07:44] Nou kan ik ook zeggen, we kunnen de microfoon niet meer gebruiken.

[0:07:47] Maar dat gaan we niet doen.

[0:07:49] Dus misschien kunt u naast de heer Goudswaard plaatsnemen.

[0:07:52] Nadat u uw termijn heeft afgerond, kunt u daar eventueel interrupties plannen.

[0:07:59] Maar was het verstandbaar?

[0:08:00] Het is verstaANbaar, maar er zit een echo of een klank achter.

[0:08:02] Dus als u plaatsneemt naast de heer Goudswaard, dan kunt u vanaf daar uw... En dan zal ik straks in de tweede termijn ook weer als eerste het woord geven.

[0:08:12] Komt helemaal goed.

[0:08:20] Er wordt gelijk opvolging opgegeven.

[0:08:21] De technische dienst gaat er na het debat naar kijken.

[0:08:25] Kijk, zo zijn we dan ook weer alweer opgelost.

[0:08:27] Dan geef ik graag het woord aan mevrouw Swinkels voor haar inbreng namens het CDA.

[0:08:37] Gaat u gang.

[0:08:37] Ja, dank u wel, voorzitter.

[0:08:39] Ik ben er vanochtend eens goed voor gaan zitten.

[0:08:41] Namelijk om de NLR-gevoeligheidsanalyse ontwikkeling CO2-uitstoot Schiphol en Leestad Airport door te nemen, die als bijlage bij de verzamelbrief luchtvaart zat.

[0:08:51] Ik was alleen al snel klaar, want toen ik de bijlage opende bleek dat het stuk was ingetrokken door het ministerie.

[0:09:01] Kan de minister uitleggen waarom deze analyse, die bedoeld was om inzicht te geven in de CO2-effecten van Schiphol en Leeuwstad, op dezelfde dag dat hij het naar de Kamer stuurde alweer introk?

[0:09:12] Ik ga er zomaar vanuit dat daar een hele goede reden voor is.

[0:09:15] En kan de minister ook aangeven wanneer we deze analyse later alsnog toegestuurd krijgen?

[0:09:22] Dat was ten aanzien van het CO2-plafond.

[0:09:24] En voorzitter, dan kom ik bij mijn volgende blokje en dat gaat over vliegbelasting.

[0:09:27] In de discussie over de vliegenbelasting ligt nu vaak de nadruk op de verschillen tussen internationale luchthavens, tussen korte en lange vluchten en op de vraag hoe om te gaan met transferpassagiers.

[0:09:37] Een alternatief zou kunnen zijn om juist meer te kijken naar hoe vaak iemand vliegt.

[0:09:41] Wie heel veel vliegt betaalt dan meer dan iemand die af en toe het vliegetuig neemt.

[0:09:45] Hoe kijkt de minister naar zo'n systeem van veelvliegers?

[0:09:48] Kan hij samen met zijn financiële collega's onderzoeken hoe en op welke termijn een voorstel voor een vliegenbelasting voor veelvriegers concreet vormgeven zou kunnen worden?

[0:09:59] Mijn derde punt gaat over duurzame brandstoffen.

[0:10:01] Op 11 november hebben we ook nog een commissiedebat over de verduurzaming van de luchtvaart.

[0:10:05] En dan zal ik ook vragen naar de kansen voor elektrisch vliegen in Caribisch Nederland.

[0:10:09] Iets wat ik ook in mijn medespeech aandacht gaf.

[0:10:12] Maar voor nu de productiecapaciteit voor SAF, die stimuleren we verder in Nederland.

[0:10:17] En dat is hartstikke goed.

[0:10:18] Stimuleringsregeling...

[0:10:19] Met een eerste openstelling van 205 miljoen euro.

[0:10:23] Een belangrijke stap in de richting van duurzame luchtvaartbrandstoffen.

[0:10:27] Echter, het is belangrijk dat we de verduurzaming ook breed bekijken.

[0:10:31] De ILT wijst erop dat zwavel in kerosine bij verbranding niet alleen tot zwaveldioxide leidt.

[0:10:37] maar ook bijdraagt aan ultrafijnstof.

[0:10:39] Opvallend is dat ILT bij sommige SAF-mengsels... juist tot drie keer zo'n hogere zwavelgehalte aantroft dan in reguliere kerosine... doordat de fossiele kerosines waarmee werd gemengd veel zwaven bevatten.

[0:10:52] Inzet van SAF biedt kansen om verduurzaming en gezondheidswinst hand in hand te laten gaan... maar dan zijn dit wel zaken waar we goed op moeten letten...

[0:10:59] kan de minister toezeggen dat bij verdere uitwerking van het SAF-beleid ook expliciet wordt gekeken naar de effecten op zwaveluitstoot en ultrafijnstof, zodat we voorkomen dat een verduurzamingsmaatregel onbedoeld tot negatieve effecten leidt.

[0:11:15] Dan mijn vierde punt en dat gaat over de regionale luchthavens.

[0:11:18] En dan begin ik allereerst bij Eindhoven Airport.

[0:11:20] Want niemand is gebaat bij langdurige onzekerheid over de toekomst van de regionaal luchthaven.

[0:11:25] Specifiek voor Eindhove Airport.

[0:11:27] Die luchphaven geeft aan verantwoordelijkheid te nemen over de emissiereductie en natuurherstel.

[0:11:32] En er alles aan te zullen doen om in 2026 en 2027 binnen het opgelegde emissieplafond te blijven.

[0:11:38] Nou is dat op zich ook het minste wat je mag verwachten, maar de houding is op zich wel positief.

[0:11:42] Ik begrijp goed dat deze luchthaven hiernaast ook behoefte heeft aan duidelijkheid over de juridische en ruimtelijke mogelijkheden in de periode vanaf 2028.

[0:11:52] Ook met oog op de bereikbaarheid en economische ontwikkeling van de Breempoortregio.

[0:11:56] Wanneer verwacht de minister die duidelijkerheid over dat lange termijn perspectief te kunnen bieden?

[0:12:01] En wat is daar dan ook voor nodig?

[0:12:04] Voorzitter, de tweede luchthaven is Leestad Airport.

[0:12:08] Voor ons staat voorop dat het een zorgvuldig proces moet zijn met een navolgbare uitkomst.

[0:12:13] Vanuit de sector horen wij dat er de komende maanden nog ontzettend veel moet gebeuren om op 31 oktober 2027 als openingsdatum voor passagiersvluchten van Leestat Airport daadwerkelijk haalbaar te houden.

[0:12:24] De minister heeft de ambitie uitgesproken, maar een natuurvergunning is ook nog randvoorwaardelijk.

[0:12:27] Het luchthavenbesluit moet nog worden aangepast en er moet operationeel ook nog het nodige worden voorbereid.

[0:12:34] En of het nou wel of niet haalbaar blijkt, het lijkt me goed dat we hier mogelijk ook duidelijkheid in kunnen bieden.

[0:12:41] Ook in de regio leven nog zorgen over randvoorwaarden.

[0:12:43] Bijvoorbeeld als het gaat om op tijd klaar zijn van de infrastructuur, onder andere ook wegen die nodig zijn, kan de minister daarom heel concreet aangeven welke stappen de komende maanden nog worden gezet, welke deadlines daarbij gelden en op welk moment alle juridische en operationele randvoerwaarden uiterlijk gereed moeten zijn voor Leestad Airport om op 31 oktober 2017 daadwerkelijk de eerste passagiersvlucht te kunnen ontvangen.

[0:13:05] Over de laagvliegroutes heeft de minister Thijs het vorige commissiedebat toegezegd dat niet alleen in de luchtvaartgids, maar ook al eerder in een brief zou worden toegelicht hoe die nu zijn opgelost.

[0:13:16] En dat is belangrijk voor de omgeving, omdat er anders te lang gewacht moet worden voordat het zwart op wit vaststaat hoe dit wordt opgelöst.

[0:13:24] Waardoor mogen we die toelichting verwachten?

[0:13:28] Voorzitter, dan kom ik bij de derde en laatste regionale luchthaven voor dit moment.

[0:13:32] En dat is Maastricht-Aken.

[0:13:34] Ook bij Maasticht-Ake Airport... Uw tijd zit erop.

[0:13:37] Dus kunt u een korte aflevering...

[0:13:41] Ja, daar wil ik weten in hoeverre de minister ook overleg heeft gehad met onze buurlanden over het toekomstperspectief.

[0:13:47] Hoe zijn die gesprekken tot nu toe verlopen?

[0:13:49] En tot slot, voorzitter, als u me toestaat, de ILT vliegbrevetten.

[0:13:53] Daar hadden we een achterstand en daar zou een doelstelling worden bereikt.

[0:13:58] Inmiddels is dat moment achter ons en ben ik benieuwd of we die achterstand hebben ingehaald.

[0:14:04] Dank u wel.

[0:14:06] Het let kost iets.

[0:14:07] Gaat uw gang voor de interruptie.

[0:14:09] Ja, voorzitter.

[0:14:09] Dank aan mijn collega van het CDA voor wederom een prettige bijdrage.

[0:14:14] In ieder geval één vraag over de tax voor de lange afstandsvluchten.

[0:14:19] Die tax wordt nu verlaagd als het aan het kabinet ligt... terwijl daarna, ik heb het net ook uitgelegd, de grootste schade ligt.

[0:14:24] Ook qua afwenteling van de kosten naar de samenleving.

[0:14:28] Het kabinet kijkt naar Duitsland, maar je kan ook kijken naar Frankrijk en de Verenigde Koninkrijk... waar een flink hogere tax op lange afstanden ligt en ook op de businessclass vliegers.

[0:14:37] Is het CDA met ons eens dat we hier toch anders naar zouden moeten kijken?

[0:14:40] Ook in het belang van de kosten eerlijker verdelen en de schade zoveel mogelijk beperken.

[0:14:47] Ja, dank voorzitter.

[0:14:49] Nou, ik ben heel erg blij dat we die discussie rondom de vliegbelasting nu echt gewoon goed inhoudelijk gaan voeren met elkaar.

[0:14:55] In de begrotingsstukken is ook te lezen dat er wordt gewerkt straks met drie verschillende tarieven.

[0:14:59] Van kort naar lange vluchten.

[0:15:01] Daarin wordt ook aangegeven dat hoe verder je vliegt, dat is in principe vervuilender.

[0:15:04] Dus dan zou je ook een hoger tarief mogen verwachten.

[0:15:07] Dat staat er ook in.

[0:15:08] En tegelijkertijd hebben we ook de ambitie vanuit deze coalitie om te kijken hoe we tot een gelijk en eerlijk speelveld kunnen komen met onze vluchtelingen.

[0:15:15] En dan kijk ik ook specifiek naar Duitsland en België.

[0:15:18] En daarvan zie ik inderdaad nu een maatregel voorgesteld om dat hoogste tarief... om die te kijken of we kunnen die gelijkstellen met Duitseland.

[0:15:26] En dat vond ik eigenlijk wel een hele goede maatlegel.

[0:15:29] Dus ik...

[0:15:30] Ik kijk ernaar uit om met elkaar verder deze discussie te voeren.

[0:15:33] Maar het zal schipperen zijn tussen enerzijds oog hebben voor de milieubelasting.

[0:15:37] Vandaar dat ik ook begon over die frequent flyer tax, de veelvliegers tax.

[0:15:42] En tegelijkertijd ook het eerlijk speelveld.

[0:15:45] Want het mag niet zo zijn dat in de grensregio's onze luchthavens worden weggeconcureerd door buurlanden die veel goedkoper zijn.

[0:15:52] En dat kost iets.

[0:15:54] Ja, maar voorzitter, dat klopt dus niet.

[0:15:57] Wat dit kabinet gaat doen... is de belasting op lange afstandsvluchten verlagen.

[0:16:03] Terwijl, wat ik zei, de hele samenleving betaalt voor die schade.

[0:16:07] En het wordt selectief gekeken naar Duitsland... terwijl een van onze grootste concurrenten, Verenigd Koninkrijk... veel hogere belasting hanteert op die lange afstansvluchts.

[0:16:16] En voor de business class passagiers.

[0:16:18] Dus nogmaals, mijn vraag dan aan het CDA...

[0:16:21] Als we dat weten, en we weten ook dat die uitwatering van Nederlandse passagiers naar andere vliegvelden in Duitsland of België meevalt, volgens CE Delft onder andere, een kennisinstituut voor mobiliteitsbeleid.

[0:16:34] Waarom dan nog meegaan met dit onzalige plan van het kabinet?

[0:16:37] Dat snap ik echt niet van een CDA die zegt heel redelijk te zijn.

[0:16:41] Mevrouw Swinkels.

[0:16:42] Ja, dank voorzitter.

[0:16:44] Nou, fijn inderdaad dat we er als CDA goed op staan, dat we een redelijke partij zijn en dat ik altijd hier een prettige bijdrage lever.

[0:16:49] Dat heb ik ook gehoord.

[0:16:52] Ja, kijk, wat ik al aangaf, voor ons is het belangrijk om daarin goede afweging te maken.

[0:16:56] En ik heb heel duidelijk aangegeven dat als je kijkt naar de plannen nu, dan gaat eigenlijk de verliesgeplasting nog wel verder omhoog.

[0:17:01] En Ik denk dat een aantal partijen ook hier zijn die dat helemaal niet wenselijk vinden.

[0:17:04] Dus ik denk dat er juist ook wordt gekeken naar hoe gaan we dat op een eerlijke manier doen.

[0:17:08] Wat is dan ook rechtvaardig?

[0:17:10] En ik denk het heel mooi is juist om te zien dat we heel kritisch zijn op het zomaar verlagen van vliegbelasting.

[0:17:16] Daar zou dan ook een hele goede dekking voor moeten komen vind ik, als je dat zou willen verlagen.

[0:17:20] Maar dat we gelijk niet onze grensregio's moeten vergeten.

[0:17:23] En ik zie dan dat er op de lange vluchten een beweging wordt gemaakt.

[0:17:30] Natuurlijk, misschien is het ook interessant om te kijken naar de kortere vlucht.

[0:17:32] Maar dat zou dan een vele grotere klapper ook zijn.

[0:17:35] Dus dat moet je dan ook echt financieel uitzien te komen.

[0:17:38] En mijn pleidooi, en daar verrond ik af voorzitter, is om dat daar op een verstandige manier te doen.

[0:17:42] Stap voor stap, niet te overhaast.

[0:17:44] We krijgen ook nog vanuit Europa nog waarschijnlijk extra belasting ten aanzien van ETS en kerosinebelasting.

[0:17:50] Dat moet in samenhang worden bekeken wat ons betreft.

[0:17:53] Dank u wel.

[0:17:54] Leed Kostjes heeft nog een derde interruptie.

[0:17:56] Ja, voorzitter.

[0:17:57] Ik hoor nog steeds geen antwoord op mijn vraag.

[0:17:59] Ik heb net gezegd dat eigenlijk alle cijfers en experts erop wijzen... dat dit juist niet eerlijk is wat het kabinet nu van plan is... met die lagere langafstandsbelasting.

[0:18:09] Ik hebben nog geen reactie gehoord op de business class.

[0:18:11] Dat is natuurlijk een aparte maatregel die je zou kunnen nemen.

[0:18:13] Daar ga ik graag nog een reactie op.

[0:18:15] Een laatste vraag dan.

[0:18:17] Een van mijn vijf maat regelen is een belasting op de transferpassageurs... die nauwelijks iets toevoegen aan de Nederlandse economie.

[0:18:22] En tegelijkertijd ons wel...

[0:18:24] heel veel schade opleveren.

[0:18:26] Dus ik vind het CDA dat zij ook eerlijk moeten meebetalen en daar ook een tax voor moet komen.

[0:18:32] Ja, dank voorzitter.

[0:18:34] Ja, kijk, ik hoop toch ook bij de lidkost iets... dat er ook wel een beetje realiteitsbesef komt... dat we niet zomaar alles omhoog kunnen gooien qua belasting.

[0:18:41] We kiezen hier eigenlijk al voor een verhoging van vliegbelasting.

[0:18:45] Nou, dat heeft gewoon zijn effecten, ook voor de sector.

[0:18:48] En ik ben heel erg benieuwd naar de antwoorden ook straks vanuit de minister... op de belasting voor de eerste klas of zo, even mag zeggen, voor de businessclass...

[0:18:58] En voor die transfervluchten ben ik wel benieuwd naar hoe dat staat.

[0:19:02] Maar we kunnen misschien niet alles.

[0:19:04] En dan geef ik toch aan, dit kost iets terug.

[0:19:06] Laten we dan met elkaar, hopelijk met een wat breder draagvlak dan tot nu toe in deze luchtvaartdebatten.

[0:19:11] Refereer ik slechts naar het laatste luchtvraagdebat wat ik heb gehad hier.

[0:19:16] L laten we kijken welke slimme stappen we richting de toekomst kunnen zetten.

[0:19:21] En ik doe daarvoor ook een duitingzakje zojuist in mijn inbreng.

[0:19:23] En ja, daarin zullen we dus ook keuzes moeten maken.

[0:19:26] En ik zie met het begrotingsdebat voor ons ook een mooie gelegenheid om daar verder te praten.

[0:19:34] U gaat uw laatste interruptie ook inzetten?

[0:19:38] Ja, zeker.

[0:19:38] Maar dit is wel echt belangrijk.

[0:19:41] Volgens mij moeten we inderdaad met elkaar een realiteitszin krijgen.

[0:19:45] Het gaat niet goed met de uitstoot van de luchtvaart.

[0:19:47] Ze gaan naar boven met deuitstootplaatsen naar beneden.

[0:19:52] De klimaatdoelen zijn niet in zicht.

[0:19:54] De gezondheid is niet beschermd.

[0:19:55] Ik heb een vijf aantal punten constructief opgebouwd.

[0:19:59] Waarbij ik zeg, zorg voor normen voor bescherming van gezondheid van mensen, voor het grondpersoneel.

[0:20:04] Kijk inderdaad naar die lange afstandsvliegtax vergeleken met Frankrijk.

[0:20:09] Kijken naar die businessclass, kijken naar de transferpassagiers en kijken naar die CO2-tax.

[0:20:14] Dus mijn realiteitszin is er volgens mij heel erg, maar ik vraag me af...

[0:20:19] Of het CDA die nog steeds heeft.

[0:20:21] Dus ik vraag ook het CDH om constructief mee te denken aan deze vijf maatregelen.

[0:20:24] Ik hoor graag straks hoe we dat voor elkaar kunnen krijgen.

[0:20:27] Nog een reactie van uw kant, mevrouw Zinkels?

[0:20:29] Ja, misschien heel kort, want ik wil ook niet in herhaling vallen.

[0:20:33] Natuurlijk wil ik meedenken in de voorstellen, dat heb ik zojuist ook aangegeven.

[0:20:36] En ja, ook gezondheid vind ik heel erg belangrijk.

[0:20:38] Heb ik in het laatste luchtvaartdebat ook nog een voorstel toegedaan.

[0:20:41] Heeft het niet gehaald, wil ik maar even benadrukken.

[0:20:43] Dus dat vind ik dan toch jammer.

[0:20:46] En ik heb zojuist ook nog een oproep gedaan om goed, ook bij verduurzaming zoals met SAFs, de Sustainable Aviation Fuel, om dan ook voor het personeel te kijken wat de zwaveluitstoot bijvoorbeeld is.

[0:20:58] Dus dat we dat integraal moeten meenemen.

[0:20:59] Dus ja, ik denk dat we heel ver kunnen komen met elkaar, maar ik wil ook lidkosten iets meegeven dat redelijkerwijs niet alle maatregelen zullen kunnen.

[0:21:09] En daar moeten we dus slim in kiezen waarmee we richting de toekomst gaan.

[0:21:14] Dank u wel voor uw inbreng.

[0:21:17] Ik heet de heer Graus namens de PVV ook hartelijk welkom bij dit debat.

[0:21:21] U heeft snoepjes meegenomen voor de collega's?

[0:21:23] Of zag ik dat verkeerd om uit te delen?

[0:21:26] Nee, voorzitter.

[0:21:28] Ik ben volstrekt egoïstisch vanavond.

[0:21:30] Ik heb ze mooi uit beeld gelegd.

[0:21:32] Maar mocht u er eentje willen, dan ben ik er graag toe bereid.

[0:21:36] Misschien in de schorsing, maar hartelijk welcome in ieder geval.

[0:21:39] Het woord is aan de heere Bolhuis namens PRO.

[0:21:41] Ja, voorzitter, dank je wel.

[0:21:43] Ik vervang mijn collega Suzanne Kreuger, die er vandaag helaas niet bij kan zijn.

[0:21:47] Ze heeft me al een reeks vragen meegegeven over verschillende onderwerpen die ik één voor één zal aanvliegen.

[0:21:54] Voorzitter.

[0:21:54] De minister stelt dat alle issues rond deze stad Airport wel zijn opgelost.

[0:21:58] Want in het coalitieakkoord van het minderheidsexperiment staat dat er 10.000 vluchten moeten komen.

[0:22:03] Dus ja, dan moeten die er wel komen.

[0:22:05] Maar als we het aan experts onder omwoonde groepen vragen... de mensen die tot nu toe telkens gelijk bleken te hebben... dan is geen van die grote problemen eigenlijk nog opgelost.

[0:22:15] Want Lelystad wordt geen overloopluchthaven van Schiphol, maar gaat gewoon concurreren met de andere regionale luchthafens op de laagste prijs.

[0:22:23] Want we mogen van Europa in misschien vluchten verplaatsen.

[0:22:25] Daarmee is eigenlijk het hele bestaansrecht van Lelystadt nu weg.

[0:22:30] De beide fraude met de laagvliegroutes is nooit echt opgelost en de routes zijn nu niet wezenlijk anders in het herindeelde luchtruim.

[0:22:36] Het project is alleen wat afgeschaald.

[0:22:38] Nog steeds moet alles onder de Schipholroutes blijven.

[0:22:42] Binnen het zogenaamde B-plusgebied blijft het verkeer tientallen kilometers op of onder de 6000 voet.

[0:22:48] En bij Zwolle blijft nog steeds heel laag boven de nieuwbouwwijken.

[0:22:52] Kan de minister dat bevestigen zodat die mensen weten waar ze aan toe zijn?

[0:22:56] Gaat het echt gebeuren?

[0:22:57] Over het stiltegebied Veluwe moeten de vliegtuigen dan heel snel doorstijgen.

[0:23:02] Vol gas met bijbehorende piekgeluiden.

[0:23:05] Klopt dat ook?

[0:23:07] En kan de minister, voordat we Lelystad commercieel openen... uitgebreid met ons doornemen hoe het militaire medegebruik eruit gaat zien?

[0:23:15] Wat gaat het doen met de omgeving, met het luchtruim, met geluid en stikstof?

[0:23:19] En hoe gaan die twee partijen, dus privaat en militair, op elkaar inwerken?

[0:23:23] En als het anders uitpakt dan we aanvaardbaar vinden... wie moet er dan inleveren, privaet of militair?

[0:23:29] Dan het volgende onderwerp, stikstoffen.

[0:23:31] We hebben nu feitelijk geen enkel legaal vergunde...

[0:23:37] Meneer Bolhuis, u heeft een interruptie van mevrouw Zinkels.

[0:23:40] Ja, dank voorzitter.

[0:23:41] En ik weet dat de heer Bolhuis zijn collega vervangt.

[0:23:44] Dus daar heb ik ook wel begrip voor.

[0:23:46] Maar dan toch ten aanzien van Leestad Airport.

[0:23:48] Er is juist de afgelopen maanden ontzettend veel werk verricht om die laagvliegroutes op te lossen.

[0:23:52] En er zijn ook echt aanpassingen gedaan om boven die 1800 meter te blijven.

[0:23:58] En zelfs vanaf de randmeren boven de 2,1 kilometer.

[0:24:01] Erkent de heer Bolhuis dat die maatregelen dan daadwerkelijk ook zijn genomen?

[0:24:05] En vindt hij het dan ook, net als ik, belangrijk dat we duidelijkheid daarover brengen richting de omgeving, zodat het ook een navolgbaar besluit wordt?

[0:24:14] Ik vraag juist om aan te geven wat hier nadat het werkelijk echt gebeurd is.

[0:24:19] Er is werkverzet, maar we denken ja, als we luisteren naar de experts die wij spreken, dit gaat geen stand houden.

[0:24:27] En we zeggen inderdaad van nee, we zien dat het toch bij onder andere Zwolle ook heel laag boven de nieuwbouwwijken blijft.

[0:24:33] Klopt dit inderдаad?

[0:24:34] Gaat dit inderaad gebeuren?

[0:24:34] Dus het is een checkvraag aan de minister.

[0:24:38] Dan is er nog een interruptie van de heer Gaalswaard.

[0:24:41] Ja, dank u voorzitter.

[0:24:43] Ik hoor de heur Bolhuis, maar als de heher Bolhäus zegt... het is een checkvraag voor beide ministeren... waarom zegt de hehr Bolhues dan dat er sprake is van fraude?

[0:24:54] En zou de heheer Bolhais dan ook mij mee willen nemen in dat proces... van hoe die fraude tot stand is gekomen?

[0:25:02] De heer Bolhaus.

[0:25:03] Nou, wat belangrijk is, is dat we hebben bepaalde regels die we afspreken.

[0:25:08] Ook met waar de norm aan moet voldoen op het moment dat je laag wil vliegen.

[0:25:11] En we zien eigenlijk dat op papier dat schijnt te kloppen.

[0:25:16] Maar dat we toch zien in de praktijk dat het eigenlijk niet realistisch is.

[0:25:20] En dat de normen eigenlijk worden overstreden.

[0:25:22] Wij zien dat in de huidige voorstellen.

[0:25:24] Vragen we ons af of dat nu echt opgelost wordt.

[0:25:27] Dus vandaar dat we die vraag stellen.

[0:25:30] Want wij denken dat er geen verbetering is ten opzichte van hoe het eerder is gegaan.

[0:25:33] Ja, voorzitter.

[0:25:39] Het ging mij even puur erom van als er iets wordt gesteld van het is een checkvraag, maar vervolgens wordt er ook een stelling geponeerd van ja, hier wordt fraude gepleegd.

[0:25:49] Ik heb daar een beetje moeite mee omdat er gewoon heel veel partijen bezig zijn geweest om die laagvliegroutes aan te pakken, ook binnen het ministerie.

[0:25:58] En een dergelijke beschuldiging, daar zou ik gewoon heel erg voorzichtig mee zijn om die hier zo in deze zaal neer te leggen.

[0:26:07] Dus dat wilde ik toch even meegeven.

[0:26:09] Dank u wel, voorzitter.

[0:26:13] Meneer Boas.

[0:26:13] Dat neem ik mee.

[0:26:15] Ik denk dat we dat wel kunnen zeggen en ik denk ook dat we daar een discussie over kunnen voeren.

[0:26:19] Ik snap de beweging die hier gemaakt wordt.

[0:26:22] Vervolgt uw betoog.

[0:26:24] Dan stikstof.

[0:26:25] We hebben nu feitelijk geen enkel legaal vergunde luchthaven meer.

[0:26:29] Alles zit eigenlijk een beetje met gedoodregeling aan elkaar.

[0:26:32] De minister van LWVN schreef dat de gedoodvergunningen alleen gelden voor de vliegtuigen en niet voor het wegverkeer van en naar de luchthaven.

[0:26:40] Terwijl die juist wel nodig zijn in de passende beoordeling, want ze behoren nadrukkelijk tot de vergunde activiteit.

[0:26:46] En in het geval van Lelystad tot op de Veluwe.

[0:26:50] Waarom?

[0:26:50] Waarom wordt dit niet meegenomen?

[0:26:53] Want het is eigenlijk een cadeautje aan Johan Vollenbroek.

[0:26:55] De vlieger gaat niet op, hier komen natuurlijk procedures van.

[0:26:58] Dus graag een reactie.

[0:27:00] En tot onze tevredenheid heeft IMW de commissie meer op zoveel als alle kritiekpunten gelijkgegeven in haar kritiek voor het luchthaven Rotterdam.

[0:27:09] Verouderde rekenmethodes, negeren van taxiënde vliegtuigen, RIVM-relaties door slaafverstoringstiktof en zeer zorgwekkende stoffen, die merbel zijn puinhoop.

[0:27:20] Hoe gaan we nu verder?

[0:27:21] En ook maar striktrekend eigenlijk met verouderd data.

[0:27:24] Wat gaan we daar doen?

[0:27:26] Ik ga verder met het CO2-plafond, de dunne groene grens in het coalitieakkoord.

[0:27:31] De KEF laat zien, dat is eerder genoemd, dat we de wettelijke verankering van een absoluut CO2 plafond heel hard nodig hebben.

[0:27:38] De NLR kwam deze week optimistisch uit op min 0,25% CO2.

[0:27:43] In 2030.

[0:27:44] Als iedereen doet wat is beloofd.

[0:27:46] Maar om iedereen aan die belofte te houden moet het wel in de wet.

[0:27:49] En hoe staat dat ervoor?

[0:27:49] Wanneer gaan we die behandelen?

[0:27:50] Komt het echt in de vet of zijn er nu andere plannen?

[0:27:53] Wat zijn de sancties en voor wie?

[0:27:54] En als het niet lukt, wie levert het dan in?

[0:27:57] Schiphol of Lelystad?

[0:27:59] De vliegbelastingen kwamen net even lang.

[0:28:00] We spreken natuurlijk tegen het belastingplan, bekend ons standpunt, maar vooruitlopend op wat wij vinden dat er moet komen, een kerosineaccents, is een vliegtang naar afstand de beste tussenoplossing.

[0:28:10] We zijn het heel erg eens met mevrouw Kostiets.

[0:28:12] Dat andere landen hier nog op achterlopen is geen argument voor afschaffing.

[0:28:17] Dan eindig ik met zwaveldioxide.

[0:28:20] We hebben nog een interruptie van mevouw Zwinkels.

[0:28:22] Ja, dank voorzitter.

[0:28:25] Ik ben ook wel een beetje verbaasd door deze inbrengen van Pro.

[0:28:28] Want net al, dat wordt over fraude.

[0:28:30] Maar nu wordt er ook gesteld dat er naar afstand wordt afgeschaft.

[0:28:36] Maar dat is feitelijk gewoon onjuist, want het wordt juist ingevoerd.

[0:28:39] Dus waarom wordt er gesteld totdat het zou worden afgeschaft in de vliegbelasting?

[0:28:43] Dat is juist wat nu het voorstel is.

[0:28:45] Dus dat klopt dan toch gewoon helemaal niet?

[0:28:46] Meneer Bolhuis.

[0:28:47] Nee, ik denk dat we nu een misinterpretatie hebben.

[0:28:49] Dat wij vooral zeggen is van hoe langer de vlucht, hoe hoger de belasting moet zijn.

[0:28:54] Dat het ook hoger moet zijn dan het voorstel is.

[0:28:56] Dat is wat er is.

[0:28:57] Wij zeggen niet dat ze dingen worden afgeschaft.

[0:28:59] We zeggen alleen, wij hebben een standpunt.

[0:29:01] Hoe verder de vrucht is, hoe hoog de belastingen moeten zijn.

[0:29:05] Ja, meneer de voorzitter.

[0:29:08] Meneers Winkels.

[0:29:08] Ja.

[0:29:08] Ja dank voorziter.

[0:29:09] Ja maar dat is dus precies wat dit kabinet voorstelt om te doen.

[0:29:13] Dus dan wordt de heer Bolhuizen op zijn wenken bediend zou je kunnen zeggen.

[0:29:16] Dus wat is dan nog het voorstel van de heer Bolhuis?

[0:29:20] Want ik probeer het gewoon echt duidelijk te krijgen.

[0:29:22] En ik snap nogmaals dat hij hier zijn collega vervangt.

[0:29:25] De heer Molhuis.

[0:29:27] Wij vinden dat op het moment dat we vliegbelasting hebben, dat dat dus aangescherpt moet worden.

[0:29:31] Dat het ook in relatie moet zijn met de hoogste lange afstand belasting die er zijn.

[0:29:35] Dat is wat wij voorstellen, wat wij willen.

[0:29:38] Dat dat is wat ik hier aangeef.

[0:29:42] Vervolgt u me toch?

[0:29:44] Dan eindig ik met zwafeldioxide, ultrafijnstof en een nieuwe klassificatie van kerosine-motoremissie als een kankerverwekkende stof.

[0:29:52] Schiphol belooft dus al decennia telkens opnieuw dat ze elektrisch gaan taxiën, walstroom verplichten en schonere brandstoffen promoten.

[0:30:00] Het blijkt telkens niet gerealiseerd of langer te duren.

[0:30:02] En die zwavelsrijke kerosine kost 0,05 cent extra.

[0:30:02] zwavelsrijen

[0:30:07] Voor dat bedrag krijgen de platformmedewerkers nu longklachten en kanker.

[0:30:13] Mijn vak ziet geen reden om hiervoor te wachten op Brussel.

[0:30:13] Maar Frank

[0:30:16] We hebben het onderzoek van de gezondheidsraad niet nodig om nu al iets te doen aan de zwaven en maatregelen voor te bereiden.

[0:30:21] Dus wat gaat de minister die keer doen?

[0:30:23] Dank u wel.

[0:30:25] Dank u al voor uw inbreng.

[0:30:26] Het woord is aan de heer Keuze namens D66.

[0:30:29] Gaat u aan.

[0:30:29] Dank u wel, voorzitter.

[0:30:31] De luchtvaartsector heeft een uitzonderingspositie en dat is moeilijk te verantwoorden.

[0:30:36] Terwijl andere sectoren wel onder duidelijke wettelijke klimaatkaders vallen en voortgang boeken, blijft de lucht vaart bijna volledig buiten de klimaatwet.

[0:30:44] In plaats daarvan leunen we op vrijwillige afspraken en ambities die we met de sector opstellen.

[0:30:50] Die aanpak staat op losse schroeven en werkt niet om doorbraken te forceren.

[0:30:55] De klimaat- en energieverkenning, KEF, ik hoorde hem net ook al, die het klimaat en energiabeleid monitoort, bevestigt dit beeld.

[0:31:02] De emissies zullen de komende jaren verder toenemen, ondanks de limieten die we hebben gesteld aan het aantal vluchten.

[0:31:07] De doelen uit het akkoord duurzame luchtvaart, de luchtvatenota en het coalitieakkoord raken zo uit beeld.

[0:31:14] Ook juridisch wordt de uitzonderingspositie lastiger.

[0:31:17] De rechter in de klimaatzaak over Bonaire heeft vastgesteld dat ook internationale lucht- en scheepsvaart onder het klimaatbeleid moet vallen.

[0:31:24] Blijft die uitspraak in hoge beroep overeind, dan betekent dat ineens een enorme opgave die we tot nu toe steeds hebben laten liggen.

[0:31:32] Het goede nieuws, het instrument ligt er al.

[0:31:35] In 2023 nam het kabinet onder VVD-minister Harbers een principebesluit over een CO2-plafond en die is uitgewerkt en uitvoerbaar.

[0:31:44] Daarom de volgende vraag aan de minister.

[0:31:46] Hoe kijkt de minister naar de uitkomst van de KEF waarin de uitstoot van de luchtvaart groeit terwijl andere sectoren reduceren?

[0:31:53] Hoe houdbaar is het dat andere sectoren onder wettelijke kaders vallen en de luchtvaart onder sectorafspraken, zeker na de uitspraak over Bonaire?

[0:32:02] Waarom is het principebesluit uit 2023 over een CO2-plafond nog altijd niet uitgevoerd en is de minister voornemens deze uit te voeren?

[0:32:10] Welke maatregelen gaat de minister nemen om de afspraak in het coalitieakkoord over CO2 alsnog te halen?

[0:32:17] Voorzitter, als we het over de toekomst van de luchtvaart praten, moeten we niet alleen kijken naar wat er minder moet, maar ook naar wat het beter kan.

[0:32:25] Nederland heeft veel kennis in huis om vliegen schoner en slimmer te maken.

[0:32:29] Bij het Nederlands Lucht- en Ruimtevaartinstituut Elysium in de TU Delft zag ik hoe onderzoekers en studenten daar al aan werken.

[0:32:36] Batterijen voor korte vluchten, waterstof voor de middellange afstand.

[0:32:40] Voor lange vlucht die verreweg het meeste uitstoten, blijven duurzame brandstoffen onmisbaar.

[0:32:46] Ook tegen condensstrepen en fijnstof, dus niet CO2-effecten.

[0:32:50] Blijven innoveren is hard nodig voor een gezonde leefomgeving, een concurrerende economie, strategische autonomie en de toekomst van de sector zelf.

[0:32:59] Wij zijn daarom ook blij met de SAF-incentief die in de kabinetspannen staat.

[0:33:03] Hoe wil de minister deze middelen inzetten om SAF en ESAF van de grond te krijgen?

[0:33:07] Hoe kijkt de minister naar het inregelen van experimenteerruimte door bijvoorbeeld proefluchten met elektrische en waterstofvliegtuigen, maar ook drones, mogelijk te maken?

[0:33:17] Is de minister in gesprek met luchthavens, in het bijzonder Schiphol natuurlijk, over hoe zij zich voorbereiden op een transitie naar niet alleen SAF, maar auch elektrisch en waterstoffliegen?

[0:33:27] Wat is er nodig aan laad- en tankinfrastructuur en netaansluitingen om klaar te zijn voor serieuze aantallen?

[0:33:33] Welke rol ziet de minister hiervoor voor het Rijk?

[0:33:36] Voorzitter, bij de toekomst voor de luchtvaart hoort ook balans met de leefomgeving.

[0:33:40] Door maatregelen te nemen neemt het aantal ernstige hinderden af en ontstaat de ruimte voor extra nieuwe woningen.

[0:33:46] Het is daarom goed dat het kabinet 50% verstilling in de nacht als doel heeft gesteld.

[0:33:51] Echter maak ik me onwijs veel zorgen over de aan mij toegezegde terugkoppeling over de balanced approach procedure waarin de nachtsluiting wordt meegenomen.

[0:34:00] Er zou namelijk eerst naar andere maat regelen dan exploitatiebeperkingen worden gekeken.

[0:34:05] Maar het coalitieakkoord waarop het mandaat van deze minister rust is duidelijk.

[0:34:09] Ik citeer, er komt een balanced approach procedure waarin we vastleggen dat Schiphol 50% stiller wordt in de nacht.

[0:34:16] Een nachtsluiting wordt daarin meegenomen.

[0:34:19] Wat D66 betreft nemen we dus alle maatregelen mee en bepalen we conform de balanced approach proceduren welke combinatie het doel het meest kosteneffectief bereikt.

[0:34:30] Een nachtaansluiting is daarbij een bijzonder effectieve maatregel omdat die de bron van de geluidszinder bij de kern aanpakt.

[0:34:38] Daarom vraag ik de minister, onderschrijft de minister de feitelijke effectiviteit van een nachtsluiting op de bronvan geluidszinder in de nacht?

[0:34:45] Kan hij toezeggen dat een nachtsluiting vanaf de start wordt meegenomen in de Balanced Approach?

[0:34:51] Dus tegelijk met de andere maat regelen die hij nu in kaart brengt en niet pas als die tekort schieten.

[0:34:57] Verder schrijft de minister dat hij begin 2027, conform balance approach, een technisch overleg met stakeholders voert.

[0:35:03] Kan de minister toezeggen dat hij de Kamer de inzichten in maatregelen en analyses op kosteneffectiviteit tijdig toestuurt?

[0:35:10] Met tijdig bedoel ik ruim voor dat technische overleg, zodat de Kamers nog kan bijsturen als er maat regelen of inzicht ontbreken.

[0:35:18] Voorzitter, ik rond af.

[0:35:19] Een luchtvaart met toekomst past binnen de grenzen van klimaat en leefomgeving.

[0:35:24] Dat lukt niet met vrijwillige afspraken alleen.

[0:35:28] Nederland kan hierin voorop lopen.

[0:35:30] De kennis, het kapitaal en faciliteiten zijn aanwezig.

[0:35:33] Het is aan ons als politiek om de kaders te stellen waardoor die bij elkaar komen.

[0:35:39] Ik kijk daarom uit naar de antwoorden van de minister.

[0:35:41] Dank u wel voor uw inbreng.

[0:35:44] Ja, u bent door uw interrupties heen gegaan.

[0:35:46] Ja, ik weet het, maar daar wil ik inderdaad een punt van orde van maken.

[0:35:49] We hebben tot elf uur de tijd.

[0:35:51] Het is net over half acht.

[0:35:53] We heb er ruim nog de tijd, omdat er weinig sprekers zijn.

[0:35:55] Ik zou toch willen voorstellen om extra interrupties te kunnen doen, zodat we hier echt een debat kunnen voeren.

[0:36:00] Ik kijk even naar de collega's, want het is een verzoek aan de commissie.

[0:36:06] De heer Goud weet het niet.

[0:36:10] Het kost iets mag sowieso mijn vier interrupties hebben, dat maakt niet uit.

[0:36:13] Ik stel dan voor dat we van 4 naar 6 gaan.

[0:36:16] Om daarmee twee extra interrupties toe te staan voor een ieder.

[0:36:22] En dan gaat u gang met uw interruptie.

[0:36:24] Wilt u nu een interruptie doen?

[0:36:26] Gaat u gang.

[0:36:28] U heeft twee bonus interrupties.

[0:36:30] Dank u wel, voorzitter.

[0:36:31] En dank aan de commissie.

[0:36:35] Ik hoorde mijn collega van D66 mooi verhaal net houden.

[0:36:37] En ook aandacht inderdaad voor de gevaarlijke stoffen vanuit Schiphol.

[0:36:41] Ook voor de werknemers.

[0:36:42] Dat is een van onze punten.

[0:36:43] Heel fijn.

[0:36:44] En tegelijkertijd heb ik ook net benoemd dat voor heel veel zorgwekkende stoffes op Schiphal eigenlijk gewoon geen normen gelden.

[0:36:51] Het ILT heeft daar ook een signaal over afgegeven.

[0:36:53] En andere experts.

[0:36:54] Ons pleidooi is om daar wel normen voor in te voeren.

[0:36:57] Om die mensen eromheen te beschermen.

[0:37:00] Kan D66 die redenering volgen?

[0:37:05] Ik weet nog dat de minister aangaf hoe ongekend het was dat wij de gezondheidsraad om een advies vragen.

[0:37:12] Uniek in de wereld.

[0:37:13] Het advies ligt er.

[0:37:14] En wat blijkt, de emissie van kerosine is verondersteld kankerverwekkend.

[0:37:20] Daar horen we denk ik allemaal wel van te schrikken.

[0:37:22] Helemaal gezien, ik ben natuurlijk bij Schiphol geweest.

[0:37:25] Daar zijn ook gewoon problemen door de indeling van die terminals.

[0:37:28] Die lucht blijft daar hangen.

[0:37:29] Dus voor de gezondheid van de mensen die daar werken... denk ik dat het heel goed is dat we hier zeker mee aan de slag gaan.

[0:37:36] Dus ik onderschrijf dat punt zeker.

[0:37:41] Dat kost iets.

[0:37:42] Uw laatste interruptie.

[0:37:44] Ja, inderdaad.

[0:37:44] En zeker zorgwekkend, omdat voor veel andere kankerverwekkende stoffen geldt dat ze zelfs tot 2000 keer hoger zijn dan eigenlijk voor andere industriele emissies toegestaan is.

[0:37:55] Dus die normen zijn heel belangrijk.

[0:37:56] Ik ben blij dat D60 daar met ons in wil samenwerken.

[0:38:00] Tot slot een vraag over...

[0:38:02] Lelystad Airport.

[0:38:04] In de coalitieakkoord staat een soort van CO2-plafond.

[0:38:08] De uitstoot van Lelystadt Airport en Schiphol samen 2030 mogen niet meer zijn dan de uitstot van Schipholm 2025.

[0:38:15] Dat gaan we nu al overscheiden volgens het KEF-rapport.

[0:38:19] Dus is daarmee volgens D66 Lelystat Airport van tafel of wat gaat er gebeuren?

[0:38:25] Ik zal duidelijk zijn, er ligt natuurlijk een coalitieakkoord.

[0:38:31] Daar staan meerdere dingen in.

[0:38:32] Dus ik ben goed voor mijn handtekening.

[0:38:34] We hebben getekend voor Lelystad gaat open.

[0:38:37] Dus we gaan het niet openen.

[0:38:40] Tegelijkertijd, en daar doelt mijn collega natuurlijk op, voorzitter...

[0:38:44] Moet dat wel volgens alle regels die er zijn.

[0:38:48] Dus die natuurvergunning op stikstof, die moet er natuurlijk komen.

[0:38:51] Dat wordt, dat weten we allemaal gezien, al die journaliteit, een lastig verhaal.

[0:38:55] En u zegt een soort van CO2-plafond.

[0:38:58] Nou, ik lees dat als een keihard CO2 plafond, namelijk er staan nog nummers bij.

[0:39:02] U zei 25 Schiphol en 24.

[0:39:05] Dat is de grens wat ze samen mogen uitstoten.

[0:39:08] Ja, dat is denk ik heel duidelijk neergeschreven.

[0:39:10] Dus dat is wat mij betreft een heel hard CO2-plafond.

[0:39:13] En ik pleit er zelfs voor om dat ook gewoon wettelijk te verankeren.

[0:39:17] Want we gaan hier geen doelen opstellen wat mij bedreft die we niet hard gaan maken.

[0:39:21] Dus daar sta ik heel hard in.

[0:39:23] Afspraak is afspraken, dus we gaan ervoor om het te openen.

[0:39:25] Maar dan moeten wel al die andere zaken ook heel duidelijk gehaald worden.

[0:39:30] En dat is een uitdaging.

[0:39:34] Dan het woord aan de heer Bolhuis voor een interruptie.

[0:39:36] Ik ben toch wel even benieuwd, we gaan verder op door.

[0:39:38] Want u zegt in uw betoog, luchtvaart moet binnen de grenzen van het planeet blijven eigenlijk.

[0:39:43] Dat is hoe u het aangeeft.

[0:39:45] Maar toch, hoe hard is dit?

[0:39:48] CO2-plafond moet er komen, stikstof moet allemaal geregeld zijn voordat we dit openen.

[0:39:52] En die vliegbelasting waar we het net over hadden, waar wilt u dan eigenlijk naartoe?

[0:39:55] Want we hadden net even een debatje, maar de vliegenbelasting gaat gewoon omlaag.

[0:39:59] Het trekt mij er niet bij.

[0:40:01] Nee, maar u werd hier even gezegd dat het niet zo was.

[0:40:03] Maar hij gaat gewoon omlaag.

[0:40:04] De vliegplasting is... Oh jee, het wordt... Sorry, nee, maar ik ga er even in.

[0:40:08] Want nu wordt het een soort van huiskamergesprek.

[0:40:12] En dat is niet de orde van een debat.

[0:40:14] Dus wilt u uw vraag richten aan die keuze?

[0:40:16] Het hangt wel een goede sfeer zo.

[0:40:18] Ja, misschien... Misschien voor de bobbel.

[0:40:21] Ik was nogal aan het tanken.

[0:40:22] Ja.

[0:40:24] De heer Gouds, misschien is dit het moment om met snoepjes rond te gaan.

[0:40:29] Mijn vraag is, als u daadwerkelijk wil, wilt u dan ook inderdaad dat uiteindelijk alle schade die luchtvaart veroorzaakt, dat dat daadwerk op prijs wordt?

[0:40:40] De heer Keuze.

[0:40:43] Voorzitter, wat de heer Bolhuis stelt is dat die vliegbelasting omlaag gaat.

[0:40:54] Dat is gewoon onwaar.

[0:40:56] Vanaf wat we nu hebben tot volgend jaar gaat de vliegenbelasting voor de meest vervuilende vluchten, 20% die goed is voor 80% van de CO2-uitstoot, daar vroeg u naar, gaat omhoog.

[0:41:08] En best wel flink ook.

[0:41:10] Dus, en u vraagt mij naar de prijs.

[0:41:12] Nou, ik denk dat dat een heel goede insteek is, omdat we de eerlijke prijs voor vliegen gaan betalen.

[0:41:19] Want heel veel van de kosten die we nu in de ticket inbegrepen zitten, dat betaalt niet degene die de ticket koopt, maar dat betaald de maatschappij.

[0:41:27] Dus daarom denk ik dat het een goede stap is dat de vliegbelasting voor die meest vervuilende vluchten omhoog gaat.

[0:41:35] Een stap verder.

[0:41:36] We hebben dan andere gegevens.

[0:41:39] Volgens mij gaat het omlaag.

[0:41:41] Maar toch even de discussie van... Kijk... Wilt u op termijn erheen dat elke vlucht inderdaad de prijs in zich heeft voor de daadwerkelijke schade die het heeft?

[0:41:52] Voor het milieu, voor de natuur.

[0:41:54] Want dan zijn we nu nog niet op de weg.

[0:41:55] Dan moeten we echt nog een paar stappen verder zetten.

[0:42:00] De heer Keuze.

[0:42:01] Deheer Bouhuis, wilt u de microfoon uit?

[0:42:02] Ja.

[0:42:03] Ja, voorzitter.

[0:42:05] Ja, wat ik net aangaf.

[0:42:07] En u zegt verschillende cijfers.

[0:42:08] Ik zal het er zo meteen bij zoeken.

[0:42:09] Het was net te snel in uw interruptie.

[0:42:11] Maar we zien dat voor die meest vervuinde vluchten, de verre vlucht, gaat het gewoon omhoog.

[0:42:16] Ik zou nog eens nachecken.

[0:42:17] Het klopt niet dat de vliegenbelasting omhoag gaat.

[0:42:19] Op elke afstand gaat die omhoogen.

[0:42:22] Dus ik zou dat even nacheck.

[0:42:24] Ik snap dat u de vervanger bent.

[0:42:25] En met name op die verste vluchten.

[0:42:28] En dat draagt er dus bij, zoals ik net aangaf, ik zal niet in herhaling vallen, dat we iets dichterbij komen om de echte prijs voor de vlucht te betalen en dat is inderdaad waar ik voor streef.

[0:42:42] Dus op termijn wilt u ernaartoe dat alle kosten...

[0:42:45] Alle milieuschade, natuurschade, dat gewoon betaald wordt in tickets.

[0:42:49] Even buiten de discussie nu.

[0:42:52] Op termijn wilt u als D66 daar naartoe.

[0:42:55] Heer Keuze.

[0:42:57] Voorzitter, ik denk dat het altijd goed is als wat wij kopen, dat we daar de ware prijs voor betalen.

[0:43:03] En dat we dat dus niet betalen door voor vijftientjes naar Milaan te kunnen vliegen en vervolgens de belastingen hoger zijn omdat we heel veel klimaatschade, gezondheidsschade moeten dekken op die manier.

[0:43:13] Dus ik denk dass het voor iedereen hier, ook voor Pro, heel goed zou zijn als we zoveel mogelijk in de wareprijs gaan betalen voor onze producten.

[0:43:26] Dan is nu wel het woord aan de heer Goudsma.

[0:43:29] Van ja in de twintig.

[0:43:29] Duurt.

[0:43:31] Ik wil eerst nog een punt van orde maken.

[0:43:32] U had ook een paar sprekers voor u.

[0:43:33] Gaat uw gang.

[0:43:34] Eerst nog punt van order maken.

[0:43:36] Ik zie dat de heere Keuze die heeft dus losse papiertjes en die heeft er geen paginanummers op.

[0:43:41] Ik word daar heel erg zenuwachtig van, maar ik knap dat hij dat zo kan.

[0:43:45] Nee, voorzitter.

[0:43:47] Droontechniek.

[0:43:48] Ja, ik ben daar heel autistisch in.

[0:43:50] Ik zou helemaal gek worden als dat zo...

[0:43:52] Maar sorry voorzitter, ik moet daar niet bij stilstaan.

[0:43:56] Dank voor het delen.

[0:43:57] Ja, ik moest het toch even kwijt.

[0:43:59] De drone techniek in Nederland is relatief jong, maar ontwikkelt zich in rap tempo.

[0:44:05] En J21 gelooft in vooruitgang door techniek.

[0:44:07] En wij dragen al die ZZP-droonpiloten en die kleine droombedrijven dan ook warm hard toe.

[0:44:13] Ik las zo net nog dat RDW 125.000 vliegbewijzen heeft uitgegeven aan droompilooten.

[0:44:19] Tegelijkertijd hebben ze ook de potentie om het verkeer op de luchthavens te ontregelen.

[0:44:23] Expres of per ongeluk.

[0:44:25] Zoals we ook al regelmatig zagen bij de luchthaven in Brussel.

[0:44:29] En de cijfers laten ook de omvang van dit vraagstuk zien.

[0:44:32] 40.000 illegale dronevluchten in 2023.

[0:44:36] Wat kan de minister ons vertellen over het aantal illegale droonvluchts in de jaren sindsdien?

[0:44:40] is er sprake van een zorgwekkende toename.

[0:44:43] En welke kwalificatie past hier dan eigenlijk bij?

[0:44:45] Is het conform verwachting, is het zorgwakkend, is dit beheersbaar?

[0:44:50] Want bij een groeiende activiteit zal het door de beveiliging ad hoc in pick-up trucks achter onbekende drones aanrijden terwijl het werk stil ligt niet meer houdbaar zijn.

[0:45:00] En vandaar de volgende vraag aan de minister.

[0:45:02] Is de minister met ons eens

[0:45:04] ...en niet alleen met ons, maar ook met de ILT... ...dat we dan nu werk moeten gaan maken van een officieel drone-afweegkader... ...waarbij de bevoegdheden en de taakverdeling van de luchthaven, van de LVNL... ...van de politie, van het koninklijke marechaussee en de ILTs zijn gespecificeerd... ...en wie uiteindelijk dan ook de operationele leiding heeft.

[0:45:23] Ook behoorlijk belangrijk.

[0:45:24] Graag een reflectie hierop.

[0:45:26] En is de minister daarnaast bereid om een pas op de plaats te maken... ...wat betreft het versoepelen van de regels en de soneringen rondom het vliegen...

[0:45:32] ...van drones om en nabij luchthavens tot er uitzicht is op dit specifieke afwegingskader.

[0:45:40] En voorzitter, ja 21, maar ik denk al de Kamerleden die hier zitten... ...die maakt zich grote zorgen over de toename van het aantal ordeverstorende passagiers.

[0:45:49] Want waar we op de grond op de hulp van de BOA's en de politie kunnen rekenen... ...daar is het cabinepersoneel tijdens de vlucht volledig op zichzelf aangewezen...

[0:45:57] En de zorgwekkende situaties, voorzitter, die stapelen zich maar op.

[0:46:01] Want in de periode 2022 tot 2024 52% meer ordeverstorende passagiers bij KLM.

[0:46:09] En bij Transavia in diezelfde jaren een toename van maar liefst 168%.

[0:46:15] Voorzitter, agressie en overlast aan boord raakt heel veel mensen.

[0:46:19] In Nederland gaat het momenteel gemiddeld om 2 tot 3 incidenten per dag en 75 tot 100 per maand.

[0:46:26] Dat zijn geen kleine aantallen meer.

[0:46:28] Want achter ieder incident staan bemanningsleden die worden uitgescholden, die worden bedreigd of aangevallen.

[0:46:34] En passagiers die daar dan ongewild middenin zitten.

[0:46:38] En vergis u niet, zeker op kinderen kan zo'n confrontatie in een vliegtuig grote indruk achterlaten.

[0:46:44] Je kunt immers nergens heen.

[0:46:46] En daarom oogt de roadmap van unruly passengers wat J21 betreft nogal slapjes.

[0:46:52] Meer vergaderen en passagiers beter voorlichten om zich zelfs vooral niet laverloos te drinken.

[0:46:58] Nou, dat gaat volgens mij het tij niet keren.

[0:47:00] Voorzitter, deze roadmap lijkt op een papieren tijger en die hoort wat mij betreeft thuis op de eeuwige jachtvelden.

[0:47:08] Preventie en deescalatie kunnen helpen, maar een aanpak is pas compleet als ook duidelijk is wat er gebeurt wanneer een passagier zich daar niks van aantrekt.

[0:47:16] Wie blijft intimideren of agressief wordt, die moet doeltreffend kunnen worden aangepakt.

[0:47:20] En op dat punt wil jij in 20 jaar meer daadkracht zien.

[0:47:24] En dat begint bij de positie van het cabinepersoneel.

[0:47:26] Want op 10.000 meter hoogte kun je geen bouwer bellen die wel even in komt grijpen.

[0:47:30] De bemanning moet dan zelf de orde en veiligheid bewaken.

[0:47:33] Kan de minister vertellen hoe hij aankijkt tegen het voorstel van de VNC om voor het beroep cabin attendant te werken met certificering en dit wettelijk te gaan verankeren?

[0:47:44] Voorzitter, Ja in 20 wil geen nieuwe papierwinkel optuigen.

[0:47:47] Laten we daar duidelijk over zijn.

[0:47:49] Wij willen dat het cabinepersoneel voldoende gezag en duidelijke bevoegdheden heeft om op te treden wanneer praten simpelweg niet meer helpt.

[0:47:56] Wil de minister dan ook met de sector vaststellen waar personeel bij noodzakelijk fysiek ingrijpen tegen grenzen aan loopt en zo nodig die bevoechtheden versterken?

[0:48:05] Daarnaast bevat deze roadmap twee voorstellen die wat ons betreft wel perspectief bieden.

[0:48:10] Het delen van die zwarte lijsten en de zogeheten SODA-aanpak.

[0:48:14] Maar ook hier geldt, met alleen onderzoeken en verkennen zijn personeel en passagiers natuurlijk niet geholpen.

[0:48:20] Wat is inmiddels de uitkomst van die verkenning naar de SODA-aanpak?

[0:48:24] Welke belemmeringen staan nog in de weg?

[0:48:26] En wat verwacht de minister wanneer die luchtvaartmaatschappijen daarmee aan de slag kunnen?

[0:48:31] En wanneers kunnen wij verwachten dat het delen van no-fly lists tussen Europese luchtvraagmaatschapeien staande praktijk wordt?

[0:48:38] En welke juridische belemeringen moeten daarvoor worden weggenomen?

[0:48:41] En is een aanpassing van de Europese privacy-wetgeving dan echt daadwerkelijk nodig?

[0:48:45] En welke rol kan de EASA hierin spelen?

[0:48:48] En graag krijg ik van de minister de toezegging dat Nederland binnen Europa een aanjagersrol blijft vervullen met een concreet tijdpad voor de uitvoering.

[0:48:57] Dank u wel, voorzitter.

[0:49:01] Ik ben het helemaal eens.

[0:49:08] Ik meen zelfs dat ik ooit in 2014 een van de eerste was die vroeg om een zwarte lijst en diverse bewindspersonen

[0:49:16] Die hebben gezegd dat het te maken heeft met privacywetgeving en de Europeanen delen het allemaal niet.

[0:49:21] Maar misschien is mevrouw Goudswaard wel met mij eens dat wij een Nederlander kunnen beginnen.

[0:49:27] En dat we gewoon die gasten een levenslang verbod, die recidivisten, een levensslang vliegverbod geven.

[0:49:33] Vanuit ons land gezien.

[0:49:34] Bent u het daar mee eens, mevouw GaudswaARD?

[0:49:36] Meneer GoudSwaARD.

[0:49:37] Via de voorzitter.

[0:49:39] Nou, dank voor de vraag van de heer Graus.

[0:49:42] Stevige inzet is dat meteen.

[0:49:46] Dat ben ik ook wel van hem gewend.

[0:49:47] Ik zal dat toch eerst met de fractie moeten overleggen.

[0:49:50] Maar ik herken mij heel erg in dat gevoel van frustratie.

[0:49:54] Ik heb namelijk zelfs ook wel op luchthavens... ben geconfronteerd met een vorm van agressie.

[0:50:01] En dan wil je ook dat daar adequater wordt gehandeld... en dat daar serieuze consequenties aan vastzitten.

[0:50:10] Uitgang.

[0:50:11] Dank u wel, meneer de voorzitter.

[0:50:12] Ja, want kijk, in zo'n cabine...

[0:50:15] Ik heb daar wel eens ook zo'ne training in gezien.

[0:50:17] Maar je kan heel moeilijk...

[0:50:18] Kun je ook verdedigen of iemand pakken in een cabine.

[0:50:22] Omdat het allemaal heel smal en klein is.

[0:50:24] En dat is heel gevaarlijk.

[0:50:24] En bovendien zitten vaak inderdaad stoordessen... Die zitten vaak met z'n kookdolgesnoven idioot...

[0:50:32] Die helemaal doordraaien.

[0:50:34] En het is gewoon niet te hanteren.

[0:50:36] Dus we moeten toch op een gegeven moment, daarom zeg ik ook voor recidivisten, moeten we toch iemand die keer op keer te fouten heeft.

[0:50:42] Keer op keer agressie.

[0:50:43] Keir op keer onder invloed van alcohol of drugs.

[0:50:46] Moeten we toch een levenslang vliegverbod kunnen.

[0:50:48] Mochten we toch gewoon hier nu in Nederland kunnen.

[0:50:50] We hebben Europa toch niet voor nodig.

[0:50:52] Dan moeten wij toch hier kunnen regelen voor onze lucht, voor maatschappijen.

[0:50:55] Voor onze piloten, voor onze stewardessen.

[0:50:58] En stewards, moet ik zeggen.

[0:51:00] Want anders ben ik dadelijk weer... ...discrimineer ik weer.

[0:51:03] Ook stewards, heb ik gezegd, meneer de voorzitter.

[0:51:05] We hebben het gehoord.

[0:51:08] Ja, nogmaals voorzitter.

[0:51:09] Ik begrijp die frustratie en ik ben heel erg blij dat de heer Graus ook mijn urgentie voelt.

[0:51:16] Tegelijkertijd heb ik een beetje een hard hoofd in de daadkracht binnen ons kabinet.

[0:51:23] Want ik heb volgens mij een paar maanden geleden nog gevraagd aan de minister van INW om toch echt heel erg...

[0:51:29] In gesprek te gaan met de minister van JNV.

[0:51:33] Als het gaat over bijvoorbeeld iemand die totaal roekeloos rijgedrag vertoont.

[0:51:38] Doorgesnoven en alles.

[0:51:39] En voor de zoveelste keren wordt opgepakt.

[0:51:41] Ja, neem dat rijbewijs dan 10, 20 of desnoods levenslang af.

[0:51:45] Ja daar werd ook op gereageerd van moeilijk, moeilik.

[0:51:48] En dat is misschien allemaal niet nodig.

[0:51:50] En ja dat past niet binnen Nederland.

[0:51:52] Ja ik hoop echt dat daar een mentaliteitsverandering in gaat komen.

[0:51:59] Mevrouw Zwinkels.

[0:52:00] Ja, dank voorzitter.

[0:52:01] Op ditzelfde punt had ik ook een vraag.

[0:52:03] Want we hadden eigenlijk een debat met elkaar over vliegveiligheid.

[0:52:05] Maar dat hebben we omgezet naar een schriftelijke vragenronde.

[0:52:08] Maar daar hadden wij dit punt rondom die vliegasers ook heel duidelijk gemaakt.

[0:52:15] Eens dat we inderdaad moeten kijken hoeveel bevoegdheden we kunnen geven.

[0:52:18] Ook aan cabinepersoneel.

[0:52:19] Want op dit moment is het vooral de gezagvoerder die formeel mag ingrijpen.

[0:52:23] Maar het cabine personeel zijn niet altijd mee geholpen.

[0:52:27] Dus...

[0:52:27] Ik was ook nog wel benieuwd, hoe kijkt de heer Goudswaard naar...

[0:52:30] We hadden het voorstel gedaan in die schriftelijke ronde om een soort fatsoensofficier aan te stellen die aan boord ook aanwezig is.

[0:52:37] Hoe kijkt u daarnaar, zeg ik via de voorzitter?

[0:52:42] De heer Gelderland.

[0:52:43] Ja, dank u voorzetter.

[0:52:44] Het is een interessante, bijna iets wat prikkelende vraag ontvang ik hier.

[0:52:48] Een fatsoenofficier...

[0:52:53] Ja, het is natuurlijk het onderzoeken waard.

[0:52:56] En ik snap dat het CDA dat een poging zou willen geven.

[0:53:03] Maar ik vraag mij af wanneer iemand op kilometers hoogte hele kwaaie bedoelingen heeft, drugs tot zich heeft genomen, in hoeverre een fatsoenspassagier invloed op hem of haar zal hebben.

[0:53:23] Helder.

[0:53:25] Dan zijn we nu toe aan Dirk Graus voor de inbreng namens de PVV.

[0:53:29] Gaat u gaan.

[0:53:30] Dank u wel, meneer de voorzitter.

[0:53:33] Ja, regionale luchthavens.

[0:53:34] Ik wil er toch mee beginnen.

[0:53:38] vorige week nog diverse moties ook voor ingediend want kijk die regionale luchthavens die hebben het heel zwaar momenteel en maar daar wordt onderzoek naar gedaan dus we zullen dat afwachten maar ik wil het ieder debat blijven benoemen

[0:53:56] Ik wil ook even gaan micromanagen, meneer de voorzitter, als u me toestaat.

[0:54:00] Er schijnen nieuwe EU-regels te worden voorbereid voor de acceptatie van euro, bankbiljetten en munten.

[0:54:08] En dat dat ook verplicht kan worden gesteld.

[0:54:12] En dan wil ik toch aan de minister vragen hoe hij zich dat voorstelt, aan boord, los van alle kosten.

[0:54:18] Maar hoe ga je dat doen?

[0:54:20] En dan gaan er nog meer conflicten.

[0:54:21] We hebben nu al conflicten met die idioten allemaal, met allemaal die verwarde personen.

[0:54:26] Maar dadelijk, hier gaan ook allemaal...

[0:54:29] Gaan problemen ontstaan in zo'n vliegtuig met contante betalingen, verschillende valuta.

[0:54:35] Weer de veiligheid van het boordpersoneel komt hiermee ook in gevaar.

[0:54:39] Dus ik wil vragen wat de inzet gaat zijn van de minister binnen de Europese Unie en of de minister ook hier tegen kan gaan pleiten namens Nederland.

[0:54:48] Misschien dat de Kamer mij daarin steunt in meerderheid.

[0:54:52] Nou ja, de vervelende passagiers, we hebben het er net al over gehad.

[0:54:56] Die blacklist, er werd altijd gezegd privacy, niet delen, Chinese walls tussen de landen, weet ik het allemaal.

[0:55:03] Maar wij moeten toch een begin gaan maken en ik wil echt pleiten voor recidivisten, dus dat zeg ik er nadrukkelijk bij.

[0:55:09] Want iedereen kan een keer, nadat die familie dit verloren is, een keer teveel gedronken hebben en daardoor ook een beetje vervelend zijn, dat kan iedereen een keer gebeuren.

[0:55:17] Mij niet, want ik drink niet, maar het kan veel mensen gebeuren.

[0:55:21] Maar het gaat om recidivisten.

[0:55:23] Die wil ik dat die keihard worden aangepakt... en dat die niet alleen strafrechtelijk vervolg worden... maar dat er ook inderdaad civielrechtige aansprakelijkheid... dat dat beter geborgd gaat worden.

[0:55:33] Maar dat die ook een levenslang verbod krijgen...

[0:55:35] op het vliegen, zeker met onze eigen airlines.

[0:55:38] Dat moet deze minister zo kunnen regelen.

[0:55:41] We klonen schapen en we zijn op de maag geland... en dan zouden we dit allemaal niet kunnen regeln.

[0:55:46] Nou, dat maakt me niemand wijs.

[0:55:47] Dus graag een reactie van de minister.

[0:55:51] Eindhoven Airport, dat werd nog even expliciet genoemd... en daar wil ik me ook aansluiten bij lid Swinkels... wat zij er al over heeft gezegd... biedt inderdaad zo spoedig mogelijk duidelijkheid voor de toekomst... zeker vanaf 2028...

[0:56:07] En dan sluit ik me volledig aan bij wat het lid Swenkels allemaal heeft gezegd.

[0:56:10] Kijk, Groningen-Erpold deelde, Maastricht, Aachen-Erpel en Eindhoven-Erpol, dat zijn allemaal luchthavens, de regionale luchthaverns van nationaal belang.

[0:56:19] Maastrich-Aachen-Erpel is op de kom van Nederland-Europa

[0:56:22] Eindhoven Airport, Breenpoortregio, Groningen Airport, KLM Flight Academy, medische vluchten.

[0:56:29] Je kan het zo gek niet bedenken.

[0:56:30] Maar ook inderdaad, het zijn allemaal onze grensluchtdames die we goed moeten beschermen.

[0:56:36] Ook de gevalse concurrentie.

[0:56:38] Dus ik heb al eerder gevraagd, zorg dat er een nivellering komt.

[0:56:40] Zeker met de direct omliggende landen.

[0:56:43] En dan wil ik het toch hebben over Schiphol.

[0:56:46] Want dat begint een beetje de PCO-straat te worden.

[0:56:50] van de luchthavens.

[0:56:53] Het is echt heel triest hoor, maar ze zijn gestegen van de twaalfde naar de tweede plaats tussen 2019 en 2025.

[0:56:59] En dan gaat het er wel over het nominale prijsniveau.

[0:57:02] Maar daar is toch waanzin, is toch te gek voor woorden?

[0:57:05] Waar zijn we nou helemaal mee bezig hier?

[0:57:07] En het steekt zelfs in 2025 met 30,6% over inflatie gesproken.

[0:57:13] Het is echt ongelofelijk.

[0:57:14] Na London Heathrow is het de duurste luchthaven qua prijzniveau Graag een reactie en actie ook van de minister.

[0:57:22] Ik weet niet, heb ik nog lang meneer de voorzitter?

[0:57:24] We hebben nog een minuutje.

[0:57:25] Oh, een minuitje nog.

[0:57:26] Kijk.

[0:57:28] En ik wil ook diezelfde duidelijkheid vragen voor Lelystad Airport.

[0:57:32] Ik heb nooit gedacht dat het ooit nog open zou gaan.

[0:57:35] Ik verwachtte dat het een soort Betuweleindebakel zou worden, maar nu het toch allemaal zover is, uiterlijk in oktober 2027 open voor passagiers, kan de minister daar ook een toe zeggen.

[0:57:47] We doen het bespaard.

[0:57:48] Wij krijgen opdracht om zo min mogelijk moties in te dienen, maar dan moeten de bewindspersonen ons ook een beetje tegemoetkomen

[0:57:58] En niet iedere keer de Kamer daarover laten uitspreken, want dat verzorgt alleen maar meer administratieve last en al die ellendige emoties.

[0:58:04] We zitten vaak twee uur te stemmen daar, dat je er helemaal gek van wordt.

[0:58:08] Dus ik hoop ook dat de minister ook bereid is om meer toezeggingen aan ons te gaan doen.

[0:58:13] En zeker een wens die de meerderheid van de Tweede Kamer wil.

[0:58:17] We hebben hier het hoogste ambt.

[0:58:19] En wij kunnen minister naar huis sturen, een minister kan ons niet naar huis turen.

[0:58:22] Denk daar maar zo van na.

[0:58:25] Alsjeblieft.

[0:58:29] Dank voor uw inbreng.

[0:58:30] Ik denk wel dat er zo even een snoepje gebracht moet worden.

[0:58:40] Zou ik u nog een vraag om even het voorzitterschap over te nemen?

[0:58:42] Dan kan ik ook namens de VVD een input nemen.

[0:58:47] En dan geef ik nu graag het woord aan de heer De Groot en hij spreekt namens een volkspartij voor vrijheid en democratie.

[0:58:54] Dank u wel, voorzitter.

[0:58:55] Want Nederland verdient ruim een derde van zijn nationale inkomen met buitenlandse handel.

[0:59:00] En goede internationale verbindingen zijn daarom van groot belang voor onze welvaart, voor bedrijven die hier investeren, voor ondernemers die hun producten exporteren en voor de mensen die daarmee hun inkomen verdienen.

[0:59:11] En de Nederlandse luchtvaart speelt daarin een belangrijke rol.

[0:59:15] Met Schiphol, KLM, vrachtvliegers, onze regionale luchthavens.

[0:59:18] Met de bedrijven en kennisinstellingen die werken aan luchtvaart van morgen.

[0:59:23] En voorzitter, ik wil vandaag allereerst ingaan op Schiphal.

[0:59:27] En daarna op onze luchtvoortmaakindustrie.

[0:59:29] Regionale luchthavens.

[0:59:31] En als afsluiter nog even kort lezen tot airport.

[0:59:34] Want er komt na 18 jaar eindelijk duidelijkheid voor Schiphol, omwonenden en alle mensen die daar werken.

[0:59:39] De rechtsbescherming wordt hersteld, overlast gereduceerd en duidelijheid over het aantal vliegenbewegingen op de dag en de nacht.

[0:59:46] Dat is een compliment waard aan deze minister.

[0:59:49] Deze helderheid is belangrijk omdat Nederland sterke verbindingen nodig heeft voor economische groei, die nodig is om ons voorzieningen niveau op peil te houden.

[0:59:58] Schiphal is van essentieel belang voor onze welvaart.

[1:00:00] En ondanks dat Schiphol de enige luchthaven is in de wereld die te maken krijgt met krimp, is de VVD tevreden dat het na jarenlang getouwtrek eindelijk is gelukt om een nieuw luchthavenverkeersbesluit te smeden.

[1:00:13] Dan de luchtvaartmaakindustrie.

[1:00:15] In Nederland hebben we een sterk ecosysteem van grote bedrijven, mkb, kennisinstellingen en onderhoudsbedrijven in de luchttvaart.

[1:00:23] Die sector heeft ook strategische betekenis omdat technologie zowel civiel als militair toepasbaar is.

[1:00:28] En de vraag is hoe we ervoor zorgen dat Nederlandse kennis ook leidt tot productie, banen en economische groei in Nederland.

[1:00:35] Is het huidige innovatiebeleid daarvoor voldoende breed?

[1:00:38] Kunnen bedrijven in alle fases ondersteuning vinden?

[1:00:41] Van onderzoek en ontwikkeling tot het daadwerkelijk op de markt brengen en produceren van hun technologie?

[1:00:46] En waar ziet de minister hierin dan knelpunten?

[1:00:50] Voor de maritieme maakindustrie is een heel programma opgezet met de gazant.

[1:00:54] Is dat niet nodig voor de luchtvaartmaakindustrie, vraag ik aan de minister.

[1:00:59] Want daarnaast hoor ik graag hoe het kabinet Nederlandse bedrijven positioneert bij nieuwe internationale vliegtuigprogramma's.

[1:01:06] Welke concrete stappen zijn inmiddels gezet in de aangekondigde intensivering van de Frans-Nederlandse samenwerking in de luchtafmaakindustrie?

[1:01:13] En wat levert dat onze bedrijfen op?

[1:01:16] De regionale luchthavens zijn belangrijk voor de bereikbaarheid en economische ontwikkeling van hun regio.

[1:01:25] Tegelijkertijd concurreren Groningen, Groninger Airport Eelde, Emmerschicht, Agen Airport rechtstreeks met luchthavens vlak over de grens.

[1:01:33] En zoals de minister weet vindt de VVD het onwenselijk wanneer reizigers door prijsverschillen uitwijken naar Duitsland of België.

[1:01:40] Het zijn inmiddels miljoenen passagiers.

[1:01:43] En daarmee gaan ook economische activiteit de grenzen over.

[1:01:47] En dat niet alleen.

[1:01:48] Vliegveld Groningen heeft het zwaar, terwijl daar juist veel maatschappelijke functies vertegenwoordigd zijn.

[1:01:53] De medische vluchten werden net ook al even genoemd van het UMCG.

[1:01:56] De vliegscholen, de lifeliner, defensie en opleiding hospitality en luchtvaarttechnici.

[1:02:02] Als we niet uitkijken, wordt dat straks ook allemaal naar over de grens.

[1:02:07] En daarom hebben wij samen met J21 gevraagd om een onderzoek naar de concurrentiepositie van deze luchthavens.

[1:02:13] Met nadrukkelijke aandacht voor de vliegbelasting en mogelijke beleidsopties.

[1:02:17] Kan de minister alvast een inkijkje geven wat de uitkomsten zijn?

[1:02:21] En kan de minister aangeven wanneer de Kamer het onderzoekt echt krijgt?

[1:02:23] Het liefst zo ruim mogelijk voor de begrotingsbehandeling, inclusief concrete beleidsopsies.

[1:02:29] En dan als laatste, voorzitter, Lezenstad Airport.

[1:02:32] Want in het coalitieakkoord hebben we afgesproken dat Lezenstadt wordt voorbereid op het gebruik van Defensie en de opening voor commerciële vliegbewegingen.

[1:02:41] 10.000 stuks per jaar.

[1:02:44] VVD wil heel graag dat het tempo wordt gehouden in alle voorbereidingen die nu al kunnen worden getroffen.

[1:02:50] Noodzakelijke stappen moeten waar mogelijk parallel worden voorbereikt.

[1:02:54] Welke concrete voorbereiden lopen inmiddels?

[1:02:56] En welke stappes moeten nog worden gezet?

[1:02:59] En ik vraag dit ook vanuit belang voor defensie.

[1:03:02] Als defensiewoordvoerder is het belangrijk dat ook daar de snelheid goed op blijft zitten voor de stationering van jachtvliegtuigen.

[1:03:09] Kan de minister daarom een samenhangende planning geven voor het defensiegebruik en de commerciële ingebruikname, zodat duidelijk wordt welke stappen van elkaar afhankelijk zijn?

[1:03:17] En ik bedoel natuurlijk dan een update.

[1:03:20] Dat was hem, voorzitter.

[1:03:21] Dank u wel.

[1:03:22] Dank je wel voor je inbreng namens de VVD, meneer de Groot.

[1:03:25] Er zijn geen interrupties.

[1:03:27] Dan ontsla ik mezelf weer als waarnemend voorzitter en draag ik het voorzitterschap over aan de heer De Groot.

[1:03:32] Dank u wel.

[1:03:34] Dan zijn we aan het einde gekomen van de eerste termijn aan de zijde van de Kamer, de inbreng van de kamer.

[1:03:39] Dan gaan we nu schorsen, zodat de minister zich kan voorbereiden op de antwoorden op alle vragen die zijn gesteld.

[1:03:45] En ik stel voor dat we schorssen tot vijf over half negen, een half uurtje.

[1:03:50] Ik zie u graag zondag terug.

[1:03:51] De vergadering is geschorst.

[1:36:32] Dames en heren, ik heropen dit commissiedebat.

[1:36:38] Ik verzoek de leden om plaats te nemen.

[1:36:42] De minister is bewapend met verschillende mapjes...

[1:36:49] De minister is bewapend met verschillende mapjes aan antwoorden, zie ik.

[1:36:54] We gaan starten met de termijn aan de zijde van het kabinet.

[1:36:57] Ik wil graag het woord geven aan de minister van Infrastructuur en Waterstaat.

[1:37:00] En als de minister even kan aangeven welke kopjes die gaat behandelen, dan noteren we dat even.

[1:37:06] En ik stel voor dat we aan het einde van elk blokje even de interrupties doen.

[1:37:11] Ja, dank voorzitter.

[1:37:12] Dat zal ik doen.

[1:37:12] Ik zal een introductie achterwege laten.

[1:37:15] Ik heb de laatste tijd voldoende introducties over luchtvaart gegeven aan de Kamer.

[1:37:19] Dus die kent het wel.

[1:37:21] Dus ik begin gelijk met de vragen.

[1:37:23] De kopjes waarin ik de beantwoording zal doen is allereerst begin ik met Schiphol.

[1:37:30] Dan gezondheidsraad, verduurzaming, stikstof, vliegbelasting, Leestad Airport, regionale luchthavens en overig.

[1:37:37] Als dit een voorbeeld is van de snelheid, dan zijn we zo klaar.

[1:37:42] Misschien nog één keer.

[1:37:43] Schiphol, Gezondheidsraad, Verduurzaming, Stikstof, Vliegbelasting, Lelystad Airport, Regionale Luchthavens en overig.

[1:38:00] Dank u wel.

[1:38:01] We beginnen met Schiphal.

[1:38:05] Gaat uw gang.

[1:38:07] Allereerst over het rapport dat ik heb gekregen van het lid Kostic, waarvoor dank.

[1:38:11] We hadden hem natuurlijk al, maar je kan er nooit genoeg hebben.

[1:38:14] Dus dat is hartstikke goed.

[1:38:17] We hebben het debat over gewisseld.

[1:38:19] Ik zou bijna in mobiliteitstermen willen spreken van dat is een beetje gepasseerd station.

[1:38:23] Even een aantal vliegbewegingen bij Schiphol.

[1:38:26] Maar het punt is wat daar natuurlijk over dat er zijn twee scenario's in kaart gebracht.

[1:38:31] De 460 beweging en de 500 en de 460.

[1:38:34] 1000 is voor de eerste jaren stevig negatief ten opzichte van de 500.000.

[1:38:39] En na 2030 verandert dat licht omdat de kosten van CO2-uitstoot zijn gequantificeerd in dit rapport, maar bijvoorbeeld de opbrengsten voor het vestigingsklimaat niet.

[1:38:49] En bovendien zitten er ook geen dingen in gequantiificeerd als het nieuwe self-incentive scheme waar we mee bezig zijn geweest.

[1:38:54] En het is ook geen stelling in het rapport dat dat het optimum zou zijn.

[1:38:58] Dat heb ik ook gezegd in het debat.

[1:38:59] Dus dat daarover.

[1:39:01] Dan, ik denk dat deze bij... Ja, die zat wel ten relatie van Schiphol.

[1:39:06] Die pak ik hier.

[1:39:07] Dat is van de heer Graus.

[1:39:08] Wat ik vind van de ontwikkeling van de luchthavengelden van Schephol.

[1:39:11] Nou, Schephal is verantwoordelijk voor het vaststellen van de Luchthavengelden.

[1:39:13] En stelt deze eens per drie jaar vast.

[1:39:16] Hierin spelen wij als departement geen rol.

[1:39:18] Wettelijk is vastgesteld dat luchthavengelden redelijk transparant en non-discriminatoire en kostendekkend moeten zijn.

[1:39:25] En met de luchthavengelden wil Schiphol noodzakelijke investeringen doen en investeren in een kwaliteitsimpuls voor de luchthaven.

[1:39:30] En er zijn afgelopen jaar ook daar korting op gegeven.

[1:39:34] De onafhankelijke toezichthouder ACM heeft vastgesteld dat de huidige luchthavengelden voldoen aan het wettelijk kader.

[1:39:38] Ik ben me natuurlijk wel bewust van die stijging in het lijstje.

[1:39:43] Normaal is het goed nieuws dat je natuurlijk stijgt in de rankings.

[1:39:46] Dit ging, waar de heer Gouds het over had, is over de hoogte van de luchavengelder.

[1:39:53] Dus dat deel ik en daar zijn we ook ons van bewust.

[1:39:58] Dan de heer Keuze die vroeg of ik onderschrijf de feitelijk effectiviteit van een nachtsluiting op de bron van de geluidslinder in de nacht.

[1:40:08] Of ik kan toezeggen dat een nachtsluiting van de start wordt meegenomen in een balanced approach procedure.

[1:40:13] Nou in het coalitiekoord is inderdaad afgesproken, dat zei de heur Keuzen heel goed.

[1:40:16] ...om een mogelijke sluiting tussen twaalf uur dus in de nacht... ...en vijf uur in de ochtend mee te nemen in de Balanced Approach voor de nachten.

[1:40:22] Dus dat gaan we ook gewoon doen.

[1:40:24] En het is niet per se gezegd dat een gedeeltelijke nachtsluiting... ...een effectief middel is om hinder te beperken.

[1:40:29] Dat is bijvoorbeeld afhankelijk van welk effect dat heeft op de overige uren in de night.

[1:40:32] Daar hebben we het natuurlijk al eerder ook over gehad.

[1:40:34] In eerdere debatten, je krijgt ook verschuiving van vluchten.

[1:40:37] Dus in het verdere proces gaan we zien welke maatregelen het beste zijn om te neemen... ...om de verstilling van 50% te bereiken.

[1:40:42] Want daar zit natuurlijk mijn commitment absoluut op.

[1:40:46] Heeft de heer Keuze absoluut gelijk in.

[1:40:48] Dan of ik kan toezeggen dat ik de Kamer de inzichten in de maatregelen en analyses op kosteneffectiviteit tijdig kan toesturen.

[1:40:54] En dat bedoelt de heur Keuzen ruim voor dat technisch overleg wat ik in de brief heb benoemd.

[1:40:59] Nou, het technisch överleg is juist bedoeld om maatres te inventariseren die kunnen bijdragen aan het bereiken van het geluidsdoel.

[1:41:05] Pas daarna volgen de berekeningen voor de effecten en de kostenefectiviteit.

[1:41:09] Dus daarna en daarom kan je er pas eigenlijk over besluiten.

[1:41:12] Maar ik kan toezeggen richting de heer Keus dat ik de informatie waarmee het technisch overleg wordt gestart, dat ik dat deel met de Kamer.

[1:41:19] Dus dat kan ik doen.

[1:41:21] En dat was alweer mijn blokje Schiphol, voorzitter.

[1:41:23] Dan kijk ik even of er leden zijn die een interruptie hebben en dat is het geval.

[1:41:26] Het lid kost iets, schaduwgang.

[1:41:28] Voorzitter, dan toch nog even over het befaamde rapport dat de minister inderdaad had laten maken en het vorige keer niet zo scherp meer had.

[1:41:37] Eigenlijk is gewoon de vraag, is de minister het eens met het rapport dat je met minder vliegtuigen, vliegenbewegingen dan de minister voorstelt?

[1:41:48] en natuurlijk veel gezondheidsvoordelen hebt... en voordelen van natuur en milieu, et cetera.

[1:41:53] En tegelijkertijd een prima gezonde economie kan hebben... en goede bereikbaarheid voor Nederlandse reizigers.

[1:42:00] De heer Minister.

[1:42:01] Ja, voorzitter.

[1:42:02] Kijk, we hebben het hier uitgebreid over met elkaar gehad vorige week.

[1:42:06] Daar spelen ontzettend veel factoren een rol.

[1:42:08] Die hubfunctie die Schiphol vervult... is van ontzrettend groot belang voor onze economie.

[1:42:13] De grootsheid terecht, denk ik... is dat een derde van ons geld wordt in het buitenland verdiend...

[1:42:18] En daarmee is die verbondenheid met de rest van de wereld van ontzettend groot belang.

[1:42:23] Ik zeg ook altijd welvaart.

[1:42:25] Als je even helemaal plat wil staan, ontstaat al eeuwenlang bij handelsgenootpunten.

[1:42:30] De Rotterdamse haven is daar zo'n voorbeeld van.

[1:42:32] Vroeger natuurlijk waar wegen samenkwamen, daar ontstond welvaart en economische groei.

[1:42:36] De wereldeconomie van vandaag is verbonden via de lucht.

[1:42:39] Schiphol is een van de grote luchthavens waarbinnen je praktisch overal in elk economisch relevant centrum kan zijn binnen 24 uur.

[1:42:48] Dat levert enorme netwerkeffecten op voor landen.

[1:42:51] Voor de Nederlandse economie enorm veel voordelen voor Nederlandse ondernemers die makkelijk zaken kunnen doen in het buitenland.

[1:42:56] Maar het betekent ook dat om die reden heel veel buitenlands bedrijven zich vestigen en investeren hier in Nederland.

[1:43:02] Hier banen creëren, hier belasting betalen.

[1:43:05] Daar hebben we allemaal voordel van omdat we hier in dit gebouw natuurlijk ook vaak spreken over geld uitgeven.

[1:43:10] Maar dat moet toch echt eerst verdiend worden en Schiphol speelt daar gewoon een belangrijke rol in.

[1:43:15] Ten aanzien van de keuze waarom we op die 478 zijn gekomen.

[1:43:19] Dat heeft te maken met het geluidsdoel en een uiteindelijke balance approach procedure.

[1:43:23] Waar het kabinet natuurlijk ook rekenschap heeft gegeven van de internationale context.

[1:43:26] Ook het feit dat de luchtvaart jaar op jaar flink groeit.

[1:43:30] Dus dat zijn allemaal zaken die natuurlijk meegenomen worden in een belangafweging.

[1:43:35] Dat is een getal uitgekomen.

[1:43:37] En dat is die 476.000 bewegingen.

[1:43:40] En hopelijk kunnen we dat ook per 1 november laten ingaan, voorzitter.

[1:43:46] Dat kost iets.

[1:43:47] Voorzitter, kijk, we hebben maar vier interrupties.

[1:43:49] En ik zou toch willen dat de voorzitter wat meer rekening houdt met dat de minister ook daadwerkelijk antwoord kreeg.

[1:43:56] Ik krijg een heel woordenbrei over hoe fantastisch belangrijk Schiphol en HUB-functie is.

[1:44:00] Terwijl het rapport zegt, je kan prima met minder vliegen een prima gezonde economie hebben.

[1:44:05] En daar reageert de minister gewoon niet direct op.

[1:44:07] Mijn verzoek richting de voorizitter is gewoon om te zorgen dat de vragen enigszins echt beantwoord worden.

[1:44:13] Ja, dat zal ik zeker doen.

[1:44:15] Alleen de minister gaat over zijn eigen woorden.

[1:44:16] En hij heeft het over de economie gehad hier bij Nogen.

[1:44:18] Dus de minister

[1:44:21] Nou ja, voorzitter.

[1:44:22] Ik heb ook gezegd in die economische analyse.

[1:44:24] MKW'ers kunnen ook niet alle effecten worden gemonetariseerd en worden meegenomen.

[1:44:27] Dus dat is natuurlijk ook het verhaal wat ik ook net benadrukt heb.

[1:44:31] Nou, dan in een meer korte versie is dat het ook.

[1:44:34] En ben ik het met dit kost iets eens dat het minder moet zijn?

[1:44:37] Nou, ik kan het ook heel kort houden en dat is nee.

[1:44:41] Dan was dat mijn antwoord op die vraag.

[1:44:42] Dan heeft de heer Graus een interruptie.

[1:44:45] Dank u wel, meneer de voorzitter.

[1:44:47] Even over die stijging op de ranking van Schiphol.

[1:44:50] Kijk, we zitten daar met een probleem, ook als Kamerleden.

[1:44:54] Want KLM en Schiphal, dat zijn de meeste tweelingen, zowel sociaal-maatschappelijk als financieel-economisch gezien.

[1:45:00] Ze zijn van nationaal belang, onmisbaar voor onze economie.

[1:45:04] Maar op het moment... KLM heeft natuurlijk ook heel veel last.

[1:45:07] van die extreem hoge luchtvaartgelden.

[1:45:11] En ik heb heel vaak gevraagd... ik wil inzicht hebben als Kamerlid.

[1:45:15] En daar werd al te moeilijk over gedaan.

[1:45:17] Dat was totaal niet transparant voor ons.

[1:45:19] En de minister, meneer de voorzitter... die is ook de status aandeelhouder.

[1:45:25] En die heeft belang in beide.

[1:45:27] Dus het kan niet zo zijn dat de minister zegt... ja, daar bemoeien we ons mee.

[1:45:30] Dat kan niet.

[1:45:31] Want de status is aandeeldouder.

[1:45:33] Ik vind ook dat we...

[1:45:36] KLM moeten beschermen tegen dit soort extreme luchthavengelden.

[1:45:40] Dank u wel, de minister.

[1:45:42] Ja, kijk voorzitter, ik noemde net al even over wat de ACM daarover gezegd heeft.

[1:45:46] Ik heb ook gezegden dat Schiphol zelf gaat over welke luchthavengelden ze, overigens niet alleen KLM rekenen, maar alle luchtvaartmaatschappijen die gebruik maken van de luchthaven daar rekening.

[1:45:57] En dat is aan hen.

[1:45:57] Maar ik heb ook zegt, ja, ik ben me bewust van de situatie.

[1:46:01] Het kabinet heeft natuurlijk niet voor niets om ook de luchtwaard concurrerend te houden in Nederland.

[1:46:05] Het hoogste niveau van de vliegbelasting verlaagt naar het niveau van Frankfurt.

[1:46:08] Dat moet de heer Gauss ook in dat licht zien.

[1:46:10] Dus we proberen te doen wat we kunnen.

[1:46:12] Tegelijkertijd is het ook zo dat Schiphol gewoon van enorm grote waarde is voor heel veel vliegmaatschappijen en dat men ook bereid is natuurlijk bepaalde prijzen ervoor te betalen.

[1:46:20] En dat is altijd een wisselwerking waar wij natuurlijk als beleidsdepartement wat verantwoordelijk is voor luchtvaart natuurlijk mee bezig zijn.

[1:46:28] Maar wij zijn niet betrokken bij de, of laten we het zo zeggen, wij hebben geen formele rol bij de vaststelling van de havengelden, want dat is sec aan Schiphal zelf.

[1:46:37] Ja, zeker.

[1:46:38] Voorzitter, de laatste vraag hierover.

[1:46:40] Ik denk best dat meerdere collega's erin geïnteresseerd zijn.

[1:46:43] Wij zouden toch graag, ik weet dat sommigen erin al geïнteresseerden, meer inzicht krijgen in die tarivering.

[1:46:49] Want hoe kan dat nu opeens?

[1:46:52] Als je toch 30% en 193% sinds 2019...

[1:46:59] 193% gestegen zijn en in het laatste jaar meer dan 30%.

[1:47:04] Dan moeten wij toch ook kunnen controleren en kunnen weten waar dat precies in is gaan zitten of waar dat aan ligt.

[1:47:10] En ik wil dat ook ter bescherming van KLM, want ik zit hier ook.

[1:47:13] Ik ben ook een woordvoerder van KLN en van de mensen die er allemaal belangen van hebben.

[1:47:17] Zowel passagiers als piloten als cabin crew, noem ze allemaal op.

[1:47:22] En alle mensen die aan de luchtvaartsector gerelateerd zijn.

[1:47:25] Is dat mogelijk, meneer de voorzitter?

[1:47:28] Is dat moeilijk?

[1:47:29] Voor mij zijn de luchthavengelden gewoon transparant.

[1:47:32] Dat is gewoon publieke informatie.

[1:47:35] Wat natuurlijk wel het geval is, even in algemene zin... ...want ik ben niet de CEO van Schiphol... ...is dat... Kijk, er werd even in alle oprechtheid... ...Schiphol was natuurlijk heel lang gewoon een hele goedkope luchthaven in Europa.

[1:47:48] Dus de havengelden waren...

[1:47:50] De heer Gauw zei het terecht ook zelf, stond op plek 12 van die ranking...

[1:47:55] Dat verantwoord of rechtvaardigt niet opeens dat je naar plek twee zou moeten gaan.

[1:48:01] Of dat het goed of slecht zou zijn, dat zeg ik helemaal niet.

[1:48:04] Alleen wat natuurlijk wel het geval was, is dat ook Schiphol had te maken met veel achterstallige onderhoud.

[1:48:11] Ik kan ook nog artikelen, toen was ik nog lang geen minister van Infrastructuur en Waterstaat, herinneren over dat...

[1:48:16] Veel mensen klagen over de ratten en de muizen die door de terminals liepen op Schiphol.

[1:48:21] Er moet flink geïnvesteerd worden, er wordt nu ook geïnnvesteert in de AAP hier.

[1:48:24] Ja, dat moet wel ergens opgebracht worden.

[1:48:26] Daar zijn ook luchtvaartmaatschappijen natuurlijk ook bij gebaat.

[1:48:29] En het is overigens, vind ik dat ook vanuit mijn positie, is dat je visitekaartje waar mensen binnenkomen in Nederland natuurlijk dat het ook gewoon goed moet zijn.

[1:48:35] Dus ik vind het ook terecht dat Schiphel daar goed in investeert.

[1:48:38] Dus ook in de toekomst van die luchthaven daar.

[1:48:40] En dat moet natuurlijk wel gefinancierd worden.

[1:48:42] Kijk, maar wat de bedrijfsbeslissingen zijn van Schiphal zelf uiteindelijk,

[1:48:45] om bepaalde zaken door te rekenen, andere zaken niet.

[1:48:49] Ja, dat is en blijft wel aan hen.

[1:48:54] Daar gaat het over.

[1:48:55] Mijn derde interruptie hier, meneer de voorzitter.

[1:48:56] Maar het ging me niet erom, ik weet ook wel dat die lucht voor het geld openbaar zijn, want anders komen die cijfers niet aan de maat.

[1:49:01] Ik bedoel, de opbouw en specifieke gedetailleerde tarivering, ik heb daar totaal geen beeld van.

[1:49:09] En ik vind wel dat het moet kunnen, want immers, wij moeten alles kunnen controleren als Kamerleden, wat de staat ook in vertegenwoordigd is of wat de stad ook aandelen heeft.

[1:49:18] Dus het is heel raar dat er altijd schimmig over wordt gedaan.

[1:49:21] Zo vind ik het ook altijd heel raar, meneer de voorzitter.

[1:49:23] Dat wil ik ook meteen noemen.

[1:49:24] Bij KLM probeer ik al twintig jaar lang bij de dierenafdeling te komen.

[1:49:28] En iedere keer als ik bij KLM ben, mag ik niet naar de dierenafdeling kijken.

[1:49:32] En dat baart mij onrust.

[1:49:33] Dus ik heb er een paar dierenartsen naartoe laten gaan.

[1:49:35] Kijk, ik kom daar toch al binnen, hoe dan ook.

[1:49:37] En dan bleek het ook nog goed in orde te zijn, maar dat gaat niet.

[1:49:40] Maar het is allemaal raar dat Kamerleden weg worden gehouden.

[1:49:43] Of dat Kammerleden niet alle informatie krijgen.

[1:49:45] Dus ik vraag nogmaals, ik zou graag inzage erin willen hebben.

[1:49:49] Als controleur van de regering en ook van de regeering als aandelouder en ook in de belangen van Kelle.

[1:49:56] Ja, ik zit te denken, ik ben ook nog nooit bij die dierenafdeling geweest.

[1:49:59] Dus het is misschien... Ja, dan gaan wij samen eens naar die dierenafdeling.

[1:50:04] Neem mijn kinderen mee, dan hebben ze gelijk een leuk uitje.

[1:50:07] Maar het is, even in alle serieusheid, even waar wij natuurlijk... Kijk, financiën beheert deelnemingen en die zijn bezig met het beheren, ja,

[1:50:19] Wij zijn natuurlijk systeemverantwoordelijk voor de luchtvaart in Nederland.

[1:50:22] Het zijn geen gescheiden werelden.

[1:50:25] Ik wil helemaal geen zin in suggestie wekken richting ergouds dat ik vind dat dat het geval zou zijn.

[1:50:31] Om nog even een poging te wagen om even te kijken of we dichter bij elkaar kunnen komen.

[1:50:35] Afgelopen vrijdag hebben wij een hele benchmark uitgebreid onderzoek gestuurd...

[1:50:39] naar de Kamer over die havengelden met een hele uitgebreide analyse.

[1:50:45] Het is ook heel kort dag geweest dat wij dat gestuurd hebben.

[1:50:48] Ik weet niet of de heer Gouds dat kans heeft gehad dat te zien.

[1:50:51] En wellicht zit de informatie die hij daar exact zoekt, wat hij vandaag ook benoemd, zit al daarin.

[1:50:57] Ik denk het wel namelijk.

[1:50:59] En als dat niet het geval is, dan moeten we met elkaar verder dat gesprek voeren.

[1:51:02] Maar wij zijn ermee bezig.

[1:51:04] We hebben ook die informatie gedeeld met de Kamers.

[1:51:08] Dan is het woord aan de heer Keuze voor een interruptie.

[1:51:11] Dank voorzitter en dank voor de beantwoording aan de minister.

[1:51:15] Ik denk heel goed en fijn dat de minister toezegt dat de nachtsluiting gewoon vanaf het begin wordt meegenomen, zoals ik ook verwacht.

[1:51:23] Alleen dan hoor ik hem zeggen van gedeeld op de nachtsluiting kan ik niet van zeggen of dat direct effect heeft.

[1:51:29] En dat snap ik, want de minister doelt volgens mij op dat het dan naar de randen van de nachten zou kunnen verplaatsen.

[1:51:35] Daar is natuurlijk recent nog bij het vorige debat, we hebben er best wel wat gehad, maar

[1:51:38] Het meest recente debat is daar een motie voor aangenomen om dat juist te voorkomen.

[1:51:42] Maar hij vroeg ook naar een nachtsluiting.

[1:51:45] Dus stel, we zouden gewoon een nachtsluiting hebben.

[1:51:47] Kan de minister dan bevestigen dat dat, of een gedeeltelijk waarbij het niet naar de rand verplaatst, kan de minister bevestig dat dat dan gewoon de wortel van het probleem aanpakt om verstilling in de nacht te krijgen?

[1:52:01] Ja, minister.

[1:52:02] Ja, voorzitter.

[1:52:02] Kijk, dat moet allemaal blijken uit die berekeningen.

[1:52:04] Dus ik kan me voorstellen dat als je niet meer vliegt in de nacht... dat dat natuurlijk stiller is dan als je wel mogelijk vlieg.

[1:52:08] Alleen nogmaals, die vluchten zullen zich verplaatsen.

[1:52:13] Dus we willen goed kijken en dit op een goede manier doen.

[1:52:16] Dus Ik wil ook geen sinds de suggestie wekken dat ik ergens onderuit probeer te komen.

[1:52:21] Mijn handtekening staat onder het coalitieakkoord.

[1:52:23] We gaan die afspraak gewoon uitvoeren.

[1:52:25] We zijn daar wel gebonden aan verplichte voorgeschreven Europese regelgeving, die natuurlijk heel veel voorschrijft hoe je zo'n procedure moet doen.

[1:52:33] En die gaan we ook gewoon netjes doen.

[1:52:34] Daar willen we de Kamer ook in meenemen, dat heb ik net ook toegezegd.

[1:52:37] Die nachtsluiting valt niet van tafel af nu, dus dat is helemaal niet het geval.

[1:52:43] Maar het is ook niet gezegd dat we hem per definitie doen.

[1:52:46] Dus dat is de andere kant van het verhaal.

[1:52:50] Maar ik ben het met de heer Keuze eens.

[1:52:52] Want ik spreek ook veel bewoners rondom Schiphol.

[1:52:55] Een aantal mensen die pleiten vurig voor een nachtsluiting.

[1:52:58] Tegelijkertijd spreek ik ook mensen die er vurig tegen pleiten.

[1:53:01] En daar zie je dus ook dat die belangen... per omwonende, per baan verschillend kunnen zijn.

[1:53:07] Dus het vergt ook een zorgvuldige belangenafweging.

[1:53:10] En uiteindelijk ook een goede doorberekening...

[1:53:12] Goede basis om een besluit erop te kunnen nemen.

[1:53:16] Ik vind het wel bijzonder dat de minister nu zegt dat als we die nachtsluitingen volledig hebben of een gedeeltelijke waarbij het niet naar de randen gaat, oftewel wanneer we niet vliegen in de nacht, volgens mij is het niet zo heel moeilijk om dan te zeggen dat er uiteraard verstilling op gaat treden, want er zijn geen vliegtuigen.

[1:53:32] De vliegende zal er niet zijn.

[1:53:34] Maar ik zal naar een andere vraag gaan, voorzitter.

[1:53:37] Fijn ook dat de minister toezegde om informatie te delen voor dat technische overleggen, waarmee de minister dat gesprek ingaat.

[1:53:44] Kan hij aan die toezekking toevoegen dat hij dan ook meeneemt dat een van die maatregelen die besproken gaat worden een nachtsluiting gaat zijn?

[1:53:55] De minister?

[1:53:56] Ja, ik dubbelcheck het even, maar in principe volgens mij wel.

[1:53:59] Maar ik ga het wel even dubbelchecken dat ik de Kamer natuurlijk niet verkeerd inlicht.

[1:54:04] Dus ik ga er vanuit van wel.

[1:54:06] Mocht het niet zo zijn, dan kom ik er even in tweede termijn op terug.

[1:54:08] Tweede termijnen.

[1:54:09] Even kijken.

[1:54:09] Zijn er nog andere interrupties over het blokje Schiphol?

[1:54:12] Want dan gaan we door naar het volgende blok je en dat is volgens mijn gezondheid raad.

[1:54:20] Ja, gezondheidsraad.

[1:54:24] Allereerst van het lid Kostiets... of ik kan een brief sturen waarin ik kan aangeven... hoe we omgaan met emissienormen.

[1:54:30] Daar hebben we natuurlijk ook al heel vaak met elkaar over gedebatteerd.

[1:54:35] En daarover kan ik zeggen dat er onvoldoende wetenschappelijke onderbouwing is... om nu een absolute grenswaarde voor verschillende stoffen vast te stellen.

[1:54:41] En waarom is ook aangekondigd dat er advies wordt gevraagd aan de gezondheidsraad.

[1:54:44] Daar hebben wij het ook vaak over gehad.

[1:54:46] Nou, daar lopen we echt mee voorop in heel de wereld... ten aanzien van het inzicht we krijgen in de negatieve gezondheidseffecten van de luchtvaart.

[1:54:53] En op basis van de uitkomst van het advies van de gezontheidsraadt... kan in de toekomst gekeken worden of normen moeten worden aangepast of worden aangescherpt.

[1:55:01] Dan over ontswaveling van kerosine.

[1:55:04] Dat ik daar niet hoef te wachten, dat vroeg de heer Bolhuis op het onderzoek van de gezondheidsraad en wat ik hier aan ga doen.

[1:55:09] Ik heb inderdaad in mijn Kamerbrief van 12 mei jongstleden aangegeven dat ik niet ga wachten totdat het advies van de Gezondheadsraad er is.

[1:55:17] En zoals ook toen aangekondigd worden, de effecten en eventuele maatregelen van ontswafeling van kerozine nu onderzocht.

[1:55:24] En de Kamer wordt later dit jaar geïnformeerd over de stand van zaken van deze verkenning.

[1:55:28] En het advies van de gezondheidsraad kan vervolgens verder handelingsperspectief geven.

[1:55:33] Dan de betere bescherming voor omwonenden van de luchthaven tegen gevaarlijke stoffen.

[1:55:39] Nogmaals, daar hebben we het ook vaker over gehad.

[1:55:41] Ook de onderzoeken die we tot nu toe gedaan hebben, die geven geen aanleiding tot zorgen.

[1:55:45] Toch gaan wij de gezonde raad om advies vragen.

[1:55:49] Omwonenden worden overigens nu al beschermd tegen emissies van luchtvaart door middel van diverse normen en maatregelen op nationaal en internationaal niveau, ook in het LVB.

[1:55:56] En voordat we overgaan tot extra normen of maatregelen, wachten we eerst het advies van de Gezondheidsraad af.

[1:56:06] En er zit er nog één in mijn mapje inderdaad.

[1:56:08] Dus dat is ook van het lid Kostitsch over extra maat regelen voor grondpersoneel.

[1:56:14] Schiphol en de werkgevers op de luchthaventerrein zijn primair verantwoordelijk voor een gezonde en veilige werkomgeving, zoals elke werkgever dat is.

[1:56:21] Deze partijen hebben een plan opgesteld met maatregelen hiervoor waaronder het elektrificeren van het grondmaterieel, het aanpassen van procedures bij pushback en de inzet van adembescherming.

[1:56:30] En de Nederlandse arbeidsinspectie houdt toezicht op de uitvoering hiervan en vanuit INW worden maat regelen in de luchthavensluiten vastgelegd.

[1:56:37] Denk daarbij aan het verplicht taxi op minder motoren en strikte regels voor het gebruik van een hulpmotor.

[1:56:44] Dat was dit blokje voorzitter.

[1:56:45] Dan geef ik weer het woord aan lid Kostic.

[1:56:49] Ja, voorzitter.

[1:56:50] De minister heeft weer een verhaal dat niet echt ingaat op mijn vragen.

[1:56:54] Ik heb gesteld dat de rest van de industrie en vervuilers, daar zijn echt duidelijke emissienormen voor, voor allerlei zeer zorgwekkende stoffen en andere beschadigde stoffes.

[1:57:04] Voor meer dan 90% van Schiphol luchtvaart uitvoert zijn die normen er gewoon niet.

[1:57:11] Ik snap gewoon niet dat de minister daar nu niks mee wil.

[1:57:14] Maar dan een concrete vraag, want die toezegging wil ik echt hebben.

[1:57:17] Die werknemers die ik daar heb gesproken, die zich zorgen maken om gezondheid.

[1:57:21] Ik weet dat er wat oplossingen zijn afgesproken... maar die lijken nu weer afgezwakt en vertraagd.

[1:57:26] Nu we weten dat er echt kankerwekkende stoffen in het spel zijn.

[1:57:30] Ik vraag gewoon de minister om voor het volgende, voor het twee minuten debat.

[1:57:34] Gewoon met een actieplan te komen.

[1:57:37] Wat mij betreft in overleg natuurlijk met die sector.

[1:57:40] Om te kijken welke extra maatregelen genomen kunnen worden.

[1:57:43] Omdat het zo ernstig is.

[1:57:45] Je kan nu niet meer zeggen ja economisch komt het niet uit.

[1:57:48] Die mensen worden ziek.

[1:57:50] Dat is mijn vraag.

[1:57:52] De minister.

[1:57:53] Ja, voorzitter.

[1:57:55] Ten aanzien van de vraag over een actieplan komen voor twee minuten debat.

[1:58:01] Ik heb net al gezegd, de verantwoordelijkheid ligt bij de werkgevers.

[1:58:03] Die zit niet bij INW.

[1:58:05] En als het gaat om het arbeidsomstandighedenstelsel, dan is het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid daarvoor verantwaardelijk.

[1:58:12] Kijk, wat ik kan doen is het verzoek neerleggen bij de minister van Werk en Participatie om voor twee minute debat daar enigszins inzichten in te geven wat de acties zijn die daar zijn ondernomen.

[1:58:21] Dat kan ik vragen en dat kunnen we dan doorgeleiden richting de commissie.

[1:58:23] Dan zijn we toe aan het volgende blokje.

[1:58:29] Verduurzaming.

[1:58:31] Verducering inderdaad.

[1:58:33] Allereerst dat dit kost iets.

[1:58:38] Uitstoot bij andere sectoren daalt, maar bij luchtvaart neemt het toe.

[1:58:41] Of ik er maar eens ben dat dit anders moet.

[1:58:43] Er wordt hard gewerkt aan de verduurzaming van de lucht vaart.

[1:58:46] En het heeft absoluut ook mijn aandacht.

[1:58:47] Ik ben er veel mee bezig.

[1:58:49] Op nationaal niveau stimuleren dit bijvoorbeeld met de subsidieregeling duurzame luchtvartbrandstoffen en het luchtfart in transitie programma.

[1:58:55] En ook met Prinsjesdag hebben wij natuurlijk een investering bekendgemaakt in het stimuleren van Sustainable Aviation Fuels, wat ook enorm helpt tegen CO2-uitstoot in de luchtvaart.

[1:59:09] En ook is de luchtvart gehouden aan mondiale en Europese wet- en regelgeving voor verduurzaming.

[1:59:13] We hebben natuurlijk nog een commissiedebat voor duurzame luchtvart staan op de laatste dag dat ik niet veertig ben.

[1:59:18] Dat is 11 november aanstaande.

[1:59:21] Ja, dat is emotioneel voor mij.

[1:59:23] Maar ik kijk er dan naar uit met de Kamer te debatteren over verduurzaming in de luchtvaart.

[1:59:30] Dan over waarom ik... O ja, de analyse, dat NL-rapport wat is meegestuurd, dat was sprongelijk.

[1:59:36] Die zullen we meesturen richting het commissiedebat Verduurzaamheid in de Luchtvaard.

[1:59:40] Daar hoort hij natuurlijk op plaats.

[1:59:42] Want dat gaat over die analyse, Schiphol, Lelystad, CO2-uitstoot.

[1:59:47] Dus dat is een foutje.

[1:59:49] Meer kan ik er niet van maken.

[1:59:50] Dus hij hoort bij het commissiedebat van over vier weken?

[1:59:56] Ja.

[1:59:57] Ja, voor mij moet ik de vraag even afmaken.

[2:00:00] Dan mevrouw Swinkels vraagt ook of ik kan toezeggen... dat bij verdere uitwerking van SAF-beleid ook gekeken wordt naar zwavel... wat bijdraagt aan ultrafijnstof.

[2:00:01] Svenkels

[2:00:09] Het mooie van SAV is dat, in tegenstelling tot bij fossiele kerosine... er vrijwel geen zwafel in zit.

[2:00:15] Bijmengen van SAFF zorgt dus in principe voor verlaging van het zwafelgehalte in kerosiene.

[2:00:19] Maar omdat de hoeveelheid zwabel in fossiele Kerosine sterk varieert... daar zitten gewoon heel veel variaties in... kan het zwarengehalten in kerozinemengsels, dus dat is dan een mix...

[2:00:27] ...kan alsnog erg verschillen.

[2:00:30] We verkennen dus op dit moment de mogelijkheden voor het ontzwafelen van kerosine... ...ook waar de heer Bolhuis, waarvan ik ook weet dat mevrouw Kreuger daar veel aandacht voor heeft gevraagd... ...en daar ontvangt de Kamer dus voor het einde van het jaar een procesupdate voor.

[2:00:43] Dan, de heur Keuze vroeg hoe ik de middelen voor het SAF-incentiefonds wil inzetten... ...om SAF en ISAF van de grond te krijgen.

[2:00:50] Ik weet dat de heor Keuzen een gepassioneerd bepleiter is van SAF in Nederland...

[2:00:55] Ik ben het ook zeer met hem eens dat dat enorme kansen biedt, niet alleen natuurlijk voor de verduurzaming van de luchtvaart, maar ook voor de aanjagen van de innovatieve chemie in Nederland.

[2:01:02] De middelen worden gebruikt, en dat is het idee van het fonds, om de spread, het prijsverschil tussen saf en kerosine, wat meer te dempen.

[2:01:10] Want saf is nu veel duurder dan kerosene.

[2:01:12] Kerosine, waardoor het dus minder aantrekkelijk is om vanuit een businessperspectief te gebruiken.

[2:01:17] Maar door het kleiner te maken, dat verschil, maak je het veel aantrekkelijker.

[2:01:20] Dus in de komende tijd zullen we het fonds verder vormgeven met schibbel samen.

[2:01:26] Dan of ik in gesprek ben met de luchthavens over hoe zij zich voorbereiden op een transitie naar elektrisch en waterstofvliegen.

[2:01:36] En wat ze er nodig aan laten en tankinfrastructuur en welke rol...

[2:01:38] Zie ik hier voor het Rijk.

[2:01:40] Ondanks ben ik samen met mevrouw Swinkels nog bij een werkbezoek geweest Schiphol-Oost.

[2:01:43] Hebben we nog allebei in een elektrisch vliegtuig gezeten.

[2:01:46] Wel op de grond, hij vloog toen op dat moment niet.

[2:01:49] Maar wel ontzettend indrukwekkend moet ik zeggen wat daar aan innovatie plaatsvindt.

[2:01:53] En hoe snel dat gaat.

[2:01:55] En wat de mogelijkheden zijn in de toekomst.

[2:01:58] Via de duurzame luchtvaarttafel zijn we daarover in gesprek.

[2:02:00] Met de luchthavens, waaronder dus Schiphel.

[2:02:03] Over de voorbereidingen die de luchthavens bereiken.

[2:02:05] kunnen treffen op waterstof en elektrisch vliegen.

[2:02:08] We faciliteren de aanleg van laad- en tankinfrastructuur op de luchthavens.

[2:02:13] En dit is ook onderdeel van de subsidieregeling... voor proeftuinen voor waterstoffen en elektrische vlieger... die begin volgend jaar wordt gepubliceerd.

[2:02:20] Dan het list kost iets vraagt over welke aantoonbare maatregelen ga ik nemen om aan de verplichtingen te voldoen van het fonds van de Bonairezaak.

[2:02:29] De rechtbank heeft de staat bevolen om binnen de CO2-doelen voor de gehele economie en de nationale wet vast te leggen, inclusief lucht- en scheepvaart.

[2:02:36] Impact wordt hiervan in kaart gebracht conform met het bevel van de rechter.

[2:02:39] En er wordt dan ook aan een wetsvoorstel gewerkt.

[2:02:40] Met Prinsjesdag heeft de minister van KG de Kamer geïnformeerd over het proces...

[2:02:45] Dus we streven ernaar voor het einde van het jaar een wetsvoorstel in constatie te brengen.

[2:02:49] Dan over de heer Bolhuis en de heere Keuze en mevrouw Swinkels had het ook al gehad over dat NLR-rapport en de KEF.

[2:02:58] De KEF laat zien dat we, die laat zien van we gaan erover heen.

[2:03:03] We hebben dus dat NLR-rapport wat meer gedetailleerde analyse geeft en dat zullen we mee sturen bij de stukken voor het commissiedebat van 11 november aanstaande.

[2:03:13] Dan kunnen we het daarover hebben.

[2:03:15] De heer Keuze vroeg dat naar het inregelen van experimenteerruimte of een regulatory sandbox door bijvoorbeeld proefvluchten met elektrisch en waterstofvliegen, maar ook drones mogelijk te maken.

[2:03:25] Vanuit het Klimaat- en Energiefonds is 20 miljoen euro beschikbaar gesteld voor het opzetten van experimenteerruimte voor proefluchten met elektrische en waterstofvliegtuigen.

[2:03:33] En de subsidieregeling hiervoor wordt naar verwachting begin volgend jaar gepubliceerd.

[2:03:39] En dan tot slot, waarom is het principebesluit uit 2023 over een CO2-plafond nog altijd niet uitgevoerd?

[2:03:44] Of ik voornemens ben dit uit te voeren en welke maatregelen ik ga nemen...

[2:03:47] De afspraken uit het coalitieakkoord over CO2 alsnog te halen.

[2:03:50] Het principebesluit is inderdaad in 2023 genomen.

[2:03:52] Sindsdien is de context wel gewijzigd.

[2:03:54] Onder andere door internationale ontwikkeling.

[2:03:56] Zoals bijvoorbeeld in werking training van Refuel EU.

[2:03:58] Zeker ook met ETS herziening is er overheen gekomen.

[2:04:02] Maar ook klimaatzaak Bonaire.

[2:04:04] De wereld staat niet stil.

[2:04:06] En dit vraagt uiteindelijk ook om een integrale afweging.

[2:04:09] En voor het debat Duurzame Luchtvaart op 11 november zal de Kamer geïnformeerd worden over de aanpak van de verduurzaamhouding in de luchtvaarten en specifiek ten aanzien van Lelystad en Schiphol.

[2:04:18] Dat waren alle vragen, voorzitter.

[2:04:21] Ik begin met een volgorde van hoe de handen werden opgeruimd.

[2:04:26] Zo ga ik het gewoon doen.

[2:04:26] Dus de Bolhuis als minister.

[2:04:27] Ik had nog een vraag aan de minister.

[2:04:28] Het gaat inderdaad over het CO2-plafond, waar we het over hadden.

[2:04:31] En ook over het rapport, dat wordt dan nog gestuurd, dat begrijpen wij.

[2:04:35] Maar de vraag is hoe het ingevoerd gaat worden.

[2:04:37] Gaat dit een wettelijke verplichting worden, zoals eerder afgesproken?

[2:04:41] Ik heb gezegd dat het principe bestaat uit 2023.

[2:04:46] Sindsdien is de wereld ook veranderd.

[2:04:48] De refuel EU is erbij gekomen.

[2:04:51] We hebben ETS maatregelen vanuit Europa.

[2:04:53] Dus op die zin moeten we het integraal nog afwegen.

[2:04:56] Dat is nog niet gedaan.

[2:04:59] En dat is het antwoord op die vraag.

[2:05:03] Meneer Bolhuis.

[2:05:04] Ja, dit vind ik een antwoord wat toch heel erg lijkt op...

[2:05:06] Ik heb er nog eens goed over nagedacht.

[2:05:07] Er komen heel veel dingen samen.

[2:05:08] Ik ga er geen wet van maken.

[2:05:10] Dat vind ik wel zorgelijk.

[2:05:11] Volgens mij willen we een CO2-plafond.

[2:05:12] We willen dat het echt gehaald gaat worden.

[2:05:14] En dan moet het gewoon wettelijk geregeld worden.

[2:05:16] Het is toch echt de oproep om er gewoon een wet van te maken.

[2:05:19] De minister.

[2:05:19] Ja, kijk voorzitter, dat is ook iets wat ik in het kabinet moet bespreken.

[2:05:23] Ik heb ook natuurlijk een collega van Klimaat en Groene Groei, met wie ik samen bezig ben met allerlei verduurzamingsvraagstukken.

[2:05:31] Een minister van Economische Zaken die er wat van vindt, ongetwijfeld.

[2:05:34] Dus we zullen daar met elkaar die integrale afweging moeten maken.

[2:05:38] Ons ook verhouden naar ontwikkelingen die sindsdien zijn gebeurd.

[2:05:42] En dan komen we er op een gegeven moment gewoon op terug richting de Kamer.

[2:05:46] Paus Winkels.

[2:05:49] Dank u wel voorzitter en dank voor de toezegging dat die brief ten aanzien van het CO2-parfum alsnog onze kant op komt.

[2:05:56] Ik hoop ook ruim voor het debat, zodat we hem ook goed kunnen lezen.

[2:06:09] Nee, precies.

[2:06:10] Ja, dus dat zou ik graag dan nog even opgelden te willen hebben... of in ieder geval willen meegeven dat we hem niet een kwartiertje voor het debat ontvangen... maar dat we him gewoon rustig kunnen lezen.

[2:06:19] Maar dank daarvoor.

[2:06:20] En ik had toch nog één vervolgvraag ten aanzien van die zwaveluitstoot.

[2:06:24] Want wij hebben wel echt in het rapport Staat van de Luchtvaart 2026 gelezen... dat bij die SAF-bijmenging er gewoon een kans bestaat... dat het gewoon drie keer zo hoge waarde heeft dan reguliere kerosine.

[2:06:37] En het werd zojuist verondersteld dat het wel allemaal wel mee zal vallen.

[2:06:42] Dus mijn vraag is toch aan de minister, kan hij mij toezeggen dat hier na de onderzoek naar wordt gedaan en dat we dat dan in die reeds toegezegde brief die later komt, dan de uitkomsten daarvan ook meekrijgen in hoeverre we daar ook op kunnen sturen in de toekomst?

[2:06:57] De minister.

[2:06:57] Dat laatste kan ik natuurlijk even meesturen in de brief die komt voor het commissiedebat van 11 november.

[2:07:02] En wat ik voor 11 novembur inderdaad wil doen is dat NLR-rapport, dat moet inderduid gewoon ruim voor het Commissiedebatt moet er zijn.

[2:07:08] En dat gaat inderdoid over de afspraak uit het coalitieakkoord over Lelystad en Schiphol dat het in 2030 in ieder geval niet hoger is CO2-uitstoot dan in 2024.

[2:07:21] Ja, even, mij is nou nu helemaal duidelijk, ten aanzien van die zwaveluitstoot, wanneer ontvangen we dat?

[2:07:27] Die nemen we ook mee in de brief.

[2:07:29] Oké, dank u wel.

[2:07:30] De heer Keuze.

[2:07:32] Ja, voorzitter, over het CO2-platform.

[2:07:34] Want ik schrik toch een beetje van wat de minister lijkt te insinueren.

[2:07:37] Namelijk, er zijn nogal wat ontwikkelingen geweest.

[2:07:40] Ja, dat ben ik volledig eens met de minister.

[2:07:43] Er zijn nog al wat ontwicklingen geweест.

[2:07:45] De wereld heeft in brand gestaan.

[2:07:47] We zien uit het KEF-rapport dat we de doelen gewoon niet gaan halen.

[2:07:51] We zie dat sterker nog de uitstoot van luchtvaart alleen maar gaat toenemen.

[2:07:55] Terwijl andere sectoren heel goed bezig zijn om dat te verminderen.

[2:08:00] En inderdaad, we zijn met refuel EU begonnen.

[2:08:03] Die SAF-normen gaan omhoog, dat zal bijdragen.

[2:08:05] Maar we zien dus uit die kef dat het nog steeds zal toenemen.

[2:08:09] Dus ik denk dat sinds het principebesluit wat een aantal jaar maar geleden genomen is door de VVD-volganger van deze minister, dat we juist daarom moeten inzetten om die doelen te halen via wettelijke verankering.

[2:08:21] Dus kan de minister onderstrepen dat we dit gewoon wettelijk moeten verankeren, aangezien het een doel is dat we ook onszelf aan willen binden en wat we moeten halen?

[2:08:30] Ik wil niet flauw doen, maar ik blijf bij mijn eerdere antwoord.

[2:08:34] Dit vergt een hele uitgebreide integrale afweging.

[2:08:37] Ik ga hier niet op woensdagavond even, gegeven een hele ingewikkelde situatie, zeggen dat we dit zonder meer op die manier gaan doen zoals het voorstel in 2023 toen bedacht is op die

[2:08:51] Dus dit vergt een integrale afweging ook in het kabinet, zeg ik bij, ook bij mijn collega's.

[2:08:55] Dat wil ik zorgvuldig doen en op het moment dat die integrale... ...afweging daarover geweest is, dan zal ik natuurlijk daar in het... ...kabinet, zal ik de Kamer daar ook over informeren.

[2:09:06] Ik neem daar eerlijk gezegd geen genoegen mee.

[2:09:10] Ik wil wel horen van de minister hoe hij erin staat, dat hij het belangrijk vindt dat we die doelen gaan halen en kan hij tenminste onderschrijven dat als we dit wettelijk verankeren, wat eigenlijk het oorspronkelijke idee was,

[2:09:21] Dat we er dan juist eerder komen dan die losse afspraken met de sector waarin we de beste ambities uitspreken, die we vervolgens niet hard kunnen maken bij wet.

[2:09:31] Is het niet, kan de minister onderschrijven, ik maak hem concreet voorzitter, dat als we dit wettelijk verankeren, dat dat bijdraagt om dat doel bij te gaan halen, omdat we ons er zelf harder aan vastbinden?

[2:09:43] De minister.

[2:09:44] Ja, voorzitter, dat ligt eraan.

[2:09:45] En nogmaals, ook ten aanzien van de afspraak in het coalitieakkoord, ten aenzien van Lelystad Airport en Schiphol, wat natuurlijk op zichzelf al een CO2-plafond is, komen we daar richting het commissiedebat verduurzaming luchtvaart op terug over welke vormen we daarvoor kunnen kiezen.

[2:10:05] Dit kost iets.

[2:10:07] Ik heb nog een interruptie, hoor.

[2:10:08] Nee, je bent er doorheen.

[2:10:09] Dit cost iets.

[2:10:10] Ja, voorzitter, maar dit is toch echt wel een zorgweg.

[2:10:12] En de minister doet alsof we net beginnen met een debat over verduurzaming van de luchtvaart en de noodzaak daartoe, omdat we inderdaad jaar in, jaar uit zien dat die uitstoot maar stijgt.

[2:10:24] En welke maatregelen zijn genomen om dat terug te keren?

[2:10:26] Nou, subsidies geven inderdaad, vrijwillige afspraken.

[2:10:30] Het werkt dus blijkbaar niet.

[2:10:31] En de minister blijft met diezelfde maat regelen komen.

[2:10:34] Ik wil echt een toezegging van de minister... dat voor het volgende debat over verduurzing van de luchtvaart... concreet wordt ingegaan op welke manier die klimaatdoelen... zoals Bonera uitspraak ook omvraagt... worden verankerd door dit kabinet...

[2:10:49] En hoe dat CO2-plafond eruit gaat zien.

[2:10:53] Of daarvan wordt gebruik gemaakt in het licht van de uitspraak van de rechter.

[2:10:57] Want anders heeft het geen zin om dat debat te voeren.

[2:11:00] Ja, dank u wel.

[2:11:01] De minister.

[2:11:02] Ja voorzitter, ik denk dat we altijd het debat kunnen voeren...

[2:11:04] Ik heb gezegd over hoe het kabinet vervolg wil geven aan de uitzpraak... ...van de rechter in de zaak Bonaire.

[2:11:10] Daar heeft mijn collega van KGG op gereageerd.

[2:11:13] Er werd prinsdag een brief over gestuurd.

[2:11:15] Dat is natuurlijk ook mijn reactie.

[2:11:16] Dus daar sta ik achter, dat is één.

[2:11:18] En twee, ten aanzien van het CO2-plafond heb ik denk ik net heel duidelijk gemaakt wat daar nog op gedaan moet worden.

[2:11:25] Er moet een goede zorgvuldige integrale afweging voor gemaakt worden.

[2:11:30] En dat moeten we eerst doen, dan volgens we daar natuurlijk een debat over met elkaar kunnen hebben.

[2:11:36] U bent door uw interrupties heen.

[2:11:38] Ik zou gewoon een tijdlijn willen, want dit blijft de minister zeggen.

[2:11:41] Ja, er moet een integrale abweging komen.

[2:11:43] Als het niet kan voor 11 november, wanneer dan wel?

[2:11:45] Stop, stop.

[2:11:46] Nee, maar kijk, we gaan dat niet doen hè.

[2:11:48] Dan moet u een punt van orde maken.

[2:11:51] Dan ga ik dat netjes voorleggen aan de commissie.

[2:11:54] En dan spreken we met elkaar af dat iedereen gelijke rechten heeft om vijf interrupties of zes interrupties in het debat te doen.

[2:11:58] Maar niet op deze manier door de voorzitter heen praten.

[2:12:00] Dat accepteer ik niet.

[2:12:04] Ik kijk even naar andere leden.

[2:12:06] Of er nog...

[2:12:08] U mag altijd een punt van orde maken.

[2:12:09] We hebben nog tot 11 uur begrepen.

[2:12:12] Voorzitter, er worden gewoon vragen niet beantwoord.

[2:12:15] Geen tijdleiding gegeven.

[2:12:17] Ik zou inderdaad zes interrupties willen vragen zoals in de eerste ronde.

[2:12:22] Dan kan ik in ieder geval de vraag die ik net ook al heb gesteld nog een keer stellen.

[2:12:27] Ja, ook hierbij geef ik aan dat de minister gaat over het eigen antwoorden natuurlijk.

[2:12:31] Dus daar zullen we mee moeten doen.

[2:12:33] Ik kijk gewoon even naar de collega's.

[2:12:34] Kijk.

[2:12:35] Het is aan de collega's om te zeggen of u de tijd tot 11 uur voor wilt maken.

[2:12:38] Dan kunnen we bijvoorbeeld twee interruptiedagen toevoegen.

[2:12:42] De heer Goudswaard.

[2:12:42] Ja, voorzitter.

[2:12:43] Ik zie steeds dit, voor mij betreft, spelletje van lid Kostiets.

[2:12:47] Dat een antwoord bevalt lid Kerstiets niet.

[2:12:50] En dan blijft dat maar doorgaan.

[2:12:52] Dus er moet een bepaalde perk aan stellen.

[2:12:54] Dus nee.

[2:12:56] De Heer Gouws.

[2:12:57] Ja, ik steun altijd iedere collega die informatie of meer tijd wil hebben.

[2:13:01] Ik steun dat altijd.

[2:13:02] Waarom zou je niet steunen?

[2:13:03] Ook al ben ik het niet altijd met haar eens, maar ik wil haar wel steun.

[2:13:08] We gaan weer naar zes, net als in de eerste termijn.

[2:13:13] Dus als u nog een interruptie heeft, lidkostjes kunt u nu maken.

[2:13:17] Ja, ik zal mijn vraag nog een keer herhalen.

[2:13:19] Ik zou van de minister graag een tijdlijn willen zien wanneer het oordeel komt hoe dat CO2-plafond wel of niet wordt ingevuld, ook in het licht van de uitspraak van Bonaire.

[2:13:31] Mijn verzoek was om dat voor 11 november te doen.

[2:13:34] Logisch moment verduurzaming luchtvaart, maar zo niet.

[2:13:38] Dan wel graag indicatie van wanneert het wel komt.

[2:13:41] Voorzitter, wat ik kan doen is ik kan kijken of ik dat in de brief richting het debat verduurzaming en luchtvaart, of ik daar iets van een indicatie kan geven.

[2:13:50] Nogmaals, zonder dat ik daar van tevoren garantie op kan geven, dus dat is ook, dus ik zal kijken wat ik daar voor informatie kan opnemen, maar ik kan van te voren niet zeggen of daar een hele uitgebreide tijdslijn aan vooraf kan gaan.

[2:14:07] De heer Keuze, ga er aan.

[2:14:09] Ja, voorzitter, dan ga ik toch...

[2:14:11] Ik voel ook niet alsof mijn vragen helemaal beantwoord zijn.

[2:14:14] De minister schrijft het eigenlijk vooruit, dus ik ga het anders proberen.

[2:14:17] Kan de minister voor het commissiedebat verduurzaming luchtvaart ook duidelijk aangeven, dus wanneer we het NLR-onderzoek krijgen waar hij naar refereert, wat ook de belangrijkste verschillen tussen de twee onderzoeken zijn, dus van het KEF en van het NRL,

[2:14:35] En de belangrijkste verschillen in aannames die er zijn geweest.

[2:14:38] Want we weten voor bij de CAF is er een uitgebreide achtergrondrapport daar is geweest, bij de NLM volgens mij niet.

[2:14:43] Dus ik ben heel benieuwd aan wat zijn dan die aanname die eronder liggen en de verschillende.

[2:14:47] De minister?

[2:14:48] Ja, dat nemen we mee in de brief die we sturen richting de commissie voor 11 november.

[2:14:54] Dan kijken of er nog interrupties zijn blijven liggen onder dit onderwerp.

[2:14:56] Dan gaan we door naar het volgende blokje.

[2:14:59] Ja, dat is een vraag.

[2:15:03] Dat is over de gedoogvergunning geld voor de luchtvaart, maar je moet de hele activiteit meenemen, dus ook het wegverkeer.

[2:15:10] Er is inderdaad nu een gedoobbeschikking, dus er is geen vergunning met zijn beschikking.

[2:15:15] En in die gedoopbeschikkings- en voorschriften opgenomen over het maximaal aantal toegestaande verkeersbewegingen van en naar de luchthaven.

[2:15:22] En voor alle andere luchthavens geldt dat de emissie van verkeersbewegingen wordt meegenomen op het moment dat de natuurvergunning kan worden verleend.

[2:15:27] Dus dat is het antwoord op het blokje stikstof.

[2:15:30] Dan kom ik bij de vliegbelasting.

[2:15:31] Ik sta heel even stil bij het feit dat er interrupties voor zijn.

[2:15:34] Even de Kamer de ruimte geven.

[2:15:36] Niet het geval.

[2:15:37] Dan allereerst van dit kost iets over verhoogde vliegbelasting voor de businessclass vliegers.

[2:15:44] In de totstandkoming van de afstandsafhankelijke vliegenbelasting is hier wel naar gekeken.

[2:15:48] Maar het kabinet heeft besloten om het tarief van de vliegelasting niet naar reisklasse te differentiëren.

[2:15:52] Omdat dit volgens de Belastingdienst ook de uitvoering zeer complex zou maken.

[2:15:57] Want de invulling van reisklassen per luchtvaartmaatschappij en per route verschilt aanzienlijk.

[2:16:01] Dat leidt tot een gebrek aan eenduidigheid en rechtszekerheid voor zowel de Belastingdienst als de belastingplichtigen.

[2:16:06] En deze extra last leggen we nu niet bij de Belestingdienst neer.

[2:16:10] Dan de buitenlandse transferprocedures ook laten meebetalen.

[2:16:13] Ze leveren Nederland weinig op wordt gesteld.

[2:16:15] Nou, daar ben ik het fundamenteel mee oneens.

[2:16:18] Want overstappende procedures zijn een essentieel onderdeel van onze verbondenheid.

[2:16:22] Want anders heb je die verbindingen niet.

[2:16:24] Dus die 300 plus directe bestemmingen met al die bestemmingen in de wereld...

[2:16:26] of verbindingen met al die bestemmingen in de wereld, die heb je niet zonder die transferpassagiers.

[2:16:32] En omdat zij via Schiphol vliegen, kan een breed bestemmingsnetwerk dus worden aangeboden.

[2:16:36] En in geen enkel ander land worden transferpassageers ook belast, omdat dat natuurlijk van grote economische waarde is.

[2:16:43] Dan de vraag van mevrouw Swinkels over of ik kan kijken naar een systeem waarbij mensen die veel vliezen meer belasting betalen ten opzichte van mensen die weinig vlieven.

[2:16:51] In de huidige systematiek geldt natuurlijk al in zekere zin hoe meer je vliegt, hoe meer betaalt.

[2:16:56] Maar mevrouw Sinkel bedoelt natuurlijk een progressief stelsel, volgens mij.

[2:17:02] En daar heb ik even met onze mensen over gehad.

[2:17:04] Specifiek differentiëren naar het aantal vluchten per persoon is wel al eerder bekeken en bleek ook voor de Belastingdienst heel uitvoerig en zeer complex en bovendien zeer privacy gevoelig.

[2:17:14] Want vluchten van verschillende luchthavens worden los van elkaar verwerkt... zonder centrale koppeling per passagier.

[2:17:19] Dus dat zou je dan allemaal aan elkaar moeten gaan koppelen.

[2:17:22] Bovendien, en dat krijg je dus één centraal systeem... waar je dat allemaal in moet komen met accounts en noem maar op.

[2:17:29] En bovendie is het ook zo dat je natuurlijk heel erg veel uitwerkgedrag in de kaart werkt...

[2:17:39] Dus om die reden ook niet verstandig om te doen.

[2:17:43] Hoewel natuurlijk, het idee is ook al eerder onderzocht.

[2:17:45] Het is helemaal geen gek idee om te opperen.

[2:17:48] Maar ook in de uitvoering gewoon heel complex.

[2:17:51] En dat waren de vragen over vliegplastingvoorzieningen.

[2:17:55] Dan kijk ik even of er vragen zijn.

[2:17:56] De heer Bolhuis gaat de gang.

[2:17:58] Ik heb toch even een vraag.

[2:18:00] Het kabinet heeft het hoogste niveau van de vliegbelasting verlaagd tot Frankfurt.

[2:18:04] Dat is natuurlijk wat in het belastingplan stond.

[2:18:05] Daar hadden we hier net ook een mooi debat over.

[2:18:07] Maar toch even de vraag, want u werd er ook eerder op gewerkt.

[2:18:09] Waarom Frankfurt?

[2:18:10] We kunnen ook Londen doen.

[2:18:11] We kunnen een hoger, een ander vliegsveld doen.

[2:18:14] Dit is wel een lage keuze die gemaakt wordt als we het hoge tarief omlaag doen.

[2:18:19] Dus waar is deze keuzaal gebaseerd?

[2:18:22] Allereerst zal ik even de heer Bol uit zijn droom helpen dat wij een lage vliegbelasting hebben in Europa.

[2:18:26] Wij hebben de allerhoogste vliegenbelasting van de EU.

[2:18:28] En de reden waarom Duitsland natuurlijk logisch is, is omdat je daar veel uitwijk hebt.

[2:18:34] Dus Frankfurt is de meest dichtstbijzijnde hub voor uitwijd.

[2:18:38] En overigens geldt dat ook voor Düsseldorf ten opzichte van Nederlandse luchthavens.

[2:18:44] En het punt van de heer Keus en Swinkels, ik moet ze helaas wel gelijk geven, de vliegbelasting gaat volgend jaar omhoog, wordt gedifferentieerd.

[2:18:51] Dus voor die lange afstandsdarieven wordt het hoger.

[2:18:53] Alleen wat we gedaan hebben, dat was al eerder besloten, het vorige kabinet,

[2:18:56] Wat wij nu doen, is een deel van die verhoging terugdraaien.

[2:19:01] Dus daarmee wordt het dus lager.

[2:19:02] Waarmee je dus uiteindelijk voor het hoogste tarief op het niveau van Frankfurt terechtkomt.

[2:19:09] De heer Graus had het net ook al terecht over die havengelden die hoog zijn op Schiphol.

[2:19:13] Je wil luchtvaart concurrerend houden.

[2:19:15] Zorg dat luchtvoartmaatschappijen investeren in stillere toestellen, zuinigere toecstellen.

[2:19:19] CO2-zuinigere toecellen op Schephol.

[2:19:22] En daarom is ook die concurrentiepositie daarvoor dus van belang.

[2:19:25] Vandaar de keuze voor het verlagen van die hoogste schrijf in de vliegbelasting.

[2:19:32] De heer Bolhuis, zie ik moeilijk kijken.

[2:19:33] Ik denk dat we hier een fundamenteel verschil van inzicht hebben.

[2:19:38] Want wij vinden dat op het moment dat je een vliegenbelasting invoert, dat het ook gewoon de milieukosten, de schade voor de natuur mee moet brengen.

[2:19:45] En de hoogst tarief wat nu gekozen wordt.

[2:19:48] Er is dus een verlaging in het belastingplan afgesproken.

[2:19:51] Dat is nog lang niet dekkend.

[2:19:55] Volgens ons vind ik dat een verkeerde keuze.

[2:19:58] Het is een keuzen gewoon voor economie, maar niet voor eigenlijk een vliegtuig of een luchtvaart die binnen de grenzen van de paleet moet gaan werken zoals de collega's van D66 zijn.

[2:20:10] Ja, kijk voorzitter.

[2:20:13] Even om de boel natuurlijk in perspectief stellen.

[2:20:14] We hebben de allerhoogste vliegbelasting van de EU.

[2:20:17] Overigens niet iets om per se trots op te zijn, zeg ik ook even.

[2:20:20] Dus het is ook niet dat dat alleen maar voordelen oplevert.

[2:20:23] Het zegt je eigen luchtvaart natuurlijk flink op achterstand.

[2:20:25] We haben wat potjes te breken omdat Schiphol een goede positie heeft.

[2:20:31] Maar het is niet zo dat dat per se niet zo goed is.

[2:20:33] En als de heer Bolhuis zegt het moet maar hoger en hoger...

[2:20:36] Kijk, over een economisch perspectief kan je ander zeggen.

[2:20:38] Ik weet dat de partij van de heer Bolhuis er anders over denkt.

[2:20:41] Ik zeg er wel bij, vroeger... Nou, laat ik die opmerking niet maken.

[2:20:46] Laat ik het zo zeggen.

[2:20:47] We moeten ook verzorgen, vind ik, even als minister van INW, dat vliegen wel betaalbaar blijft voor de gewone man.

[2:20:52] En dat je na een jaar hard werken wel een vakantie kan betalen naar een bestemming om de wereld te ontdekken.

[2:20:57] Op het moment dat we vliegen alleen maar verder gaan belasten, wat de pro zegt, dus het moet maar hoger en hoger, dan vind je mij niet aan je zijde.

[2:21:04] Dat zeg ik er maar even bij.

[2:21:05] Ik vind ook dat vlieger uiteindelijk alle voordelen die vlieg gebiedt, dat je de wereld kan ontdekken, dat het ook betaalbaar moet blijven voor de gewone man.

[2:21:16] Er wordt ook wel gesteld van we moeten af, de heer Keuze zei dat, van met vijftientjes naar Milaan.

[2:21:21] Alleen al de belasting is 80 euro.

[2:21:23] Weet je, en dan heb je nog, ja zeker wel.

[2:21:25] Dus het is, nee, havengelden plus belasting, allebei belastingen, dus alleen al wat je niet betaalt aan de airline zit je al op 80 piek.

[2:21:32] Kan de heere Keuzen ineens schudden?

[2:21:33] Is wel het geval.

[2:21:33] En dan heb ik nog niet eens de kosten van de airline.

[2:21:36] Zoek een ticket op via KLM naar Milijn.

[2:21:39] Je krijgt zes flessen wijn als die van 50 euro gevonden kan worden.

[2:21:44] Dus het is...

[2:21:45] Ik vind het prima.

[2:21:46] Je vindt hem niet.

[2:21:48] Het is al lang niet meer zo dat je van Schiphol voor dergelijke prijzen kan vliegen.

[2:21:54] Dus ook een beetje nuancering in dat verhaal.

[2:21:58] De goedkoopste tikken die wij konden vinden was...

[2:22:00] Wat was het?

[2:22:01] Milaan of...

[2:22:02] 170 euro, op hele ongunstige tijden.

[2:22:05] Dus om even het perspectief te bieden.

[2:22:07] En nogmaals, ik vind echt ook, je mag het beprijzen, doen we ook.

[2:22:11] Maar een beetje betaalbaar houden voor de gewone man.

[2:22:14] Vroeger was er nog een partij die daarvoor opkwam.

[2:22:17] Lijkt me ook niet een hele overbodige luxe.

[2:22:24] Die toezegging van die flessen wijn, die moeten we even noteren.

[2:22:27] Is het wat anders dan een zakje snoep?

[2:22:29] Ja.

[2:22:31] Even kijken.

[2:22:32] In ieder geval, ik ga even even naar de weg houden.

[2:22:36] Dank u voorzitter.

[2:22:37] Ik ben echt gefascineerd met de inbreng van Pro.

[2:22:43] Hier en daar hoor ik dingen dat schuurt tegen fake nieuws aan.

[2:22:47] Als het gaat over 7 miljard klimaatschade, ja, er zijn ook mensen die zeggen dat natuurgeld op leven, dat vind ik ook altijd heel aardig.

[2:22:56] Ik onderbreek u even hier gauw zo uit.

[2:22:57] U bent nu in debat met de minister.

[2:22:59] Ja.

[2:22:59] En u mag straks in de tweede termijn...

[2:23:01] Nee, maar ik heb het ook... Dus ik ga nu naar de minister toe en ik hoor dus signalen.

[2:23:07] Dat wordt gezegd, er is 7 miljards schade, zeg maar, door luchtvaart.

[2:23:11] En dat moeten we dan met belastingen gaan compenseren.

[2:23:16] Maar laten we dan eens een andere vervoersmobiliteit erbij pakken.

[2:23:19] Want vliegen is natuurlijk een van de goedkoopste die er bestaat.

[2:23:23] Je hoeft ook geen wegen aan te leggen, geen wegen te onderhouden.

[2:23:27] Je gaat gewoon door de lucht.

[2:23:28] Maar we gaan dus naar de auto.

[2:23:31] Alleen al aan verkeersongelukken levert ons dat 33 miljard euro schade per jaar op.

[2:23:38] Los van het ontelbare leed natuurlijk.

[2:23:41] Wil de minister dat dan ook op een of andere manier gaan compenseren?

[2:23:46] Hoe kijkt de minister daarnaar?

[2:23:48] Ik was niet van plan.

[2:23:52] Mevrouw Zwinkels.

[2:23:54] Ja, dank voorzitter.

[2:23:55] Ook ten aanzien van die vliegbelasting.

[2:23:58] Want ja, mij lijkt het inderdaad ook redelijk dat, als we al kunnen spreken over de gewone man, maar dat hij inderduid een, twee keer misschien met het vliegtje op vakantie kan in het jaar.

[2:24:06] En daarom ook precies mijn voorstel om naar die vielvliegers...

[2:24:09] route te kijken.

[2:24:10] En ik heb het antwoord gehoord van de minister.

[2:24:13] Maar kan hij mij dan een recent onderzoek toesturen... waaruit blijkt dat dit dus echt heel erg moeilijk is?

[2:24:19] Of kan hij me toezeggen dat hij dit naar ons toe stuurt... zodat ik ook zelf die bevinding kan nalezen hierop?

[2:24:25] Want ik wil echt heel graag weten of we hier echt geen mogelijkheid toe bestaan.

[2:24:30] Want we hebben laatst een burgerberaad gehad rondom klimaat.

[2:24:33] En wat zie je?

[2:24:34] Heel veel mensen...

[2:24:35] We begrijpen dit principe en hebben hier steun voor in de maatschappij.

[2:24:38] Dus als we hier toch met elkaar een beweging op kunnen maken, denk ik dat we tot een eerlijkere vorm van belasting kunnen komen.

[2:24:48] Ja, ik ga nu ook oproepen om de interrupties kort te houden en bij de vraag te houderen en niet een inbreng daarbij te leveren.

[2:24:53] Ik heb er natuurlijk een aantal argumenten bij gegeven.

[2:24:56] Ook omdat je hoe zo'n systeem eruit zou moeten zien.

[2:25:01] Het zou niet per se voorstandig zijn, maar het is niet gek om daar zo op die manier over na te denken.

[2:25:06] Wat ik kan doen is even kijken wat we hebben en richting die brief van 11 november.

[2:25:10] Dat is onze analyse die we natuurlijk van hebben.

[2:25:11] De Belastingdienst die daar natuurlijk naar gekeken heeft.

[2:25:13] Die heb je daarbij wel nodig, zeg ik wel.

[2:25:15] Het valt op staat bij uitvoering uiteindelijk ook heel veel dingen die de overheid doet.

[2:25:19] Dus dat kunnen we even opnemen in de brief voor de commissie.

[2:25:23] Van 11 november, dat is helemaal geen probleem.

[2:25:26] Ik kijk dan of er interrupties zijn.

[2:25:28] Dat is niet het geval, dan gaan we naar Leestad Airport.

[2:25:30] Ja, Leestat Airport.

[2:25:33] Of ik de opening nog kan rechtvaardigen?

[2:25:36] Zeker.

[2:25:37] In het coalitieakkoord is ook afgesproken dat gezamenlijke CO2-uitstoot in 2030 niet hoger mag zijn dan in 2024.

[2:25:43] Dat hou ik natuurlijk ook gewoon aan.

[2:25:44] Daar zullen we het ook ongetwijfeld over hebben op 11 november.

[2:25:48] Het kan worden aangegeven welke stappen worden gezet... om uiterlijk op 31-10-2017 open te kunnen gaan.

[2:25:54] Het zijn bekende drie sporen.

[2:25:55] Er wordt gewerkt aan een luchthavenversluit.

[2:25:58] Operationeel wordt er gewerkt.

[2:26:06] En je moet een natuurvergunning hebben.

[2:26:07] Hij valt wel onder de rekenkundige ondergrens als we die zouden invoeren.

[2:26:10] Het kabinet wil een rekening onder de grens invoegen...

[2:26:12] Zoals het er nu naar uitziet, is het zo dat als die wordt ingevoerd, dat Lelystad-Erf wordt, dus dan geen natuurvergunning nodig heeft.

[2:26:19] Dan, of ik kan aangeven hoe wordt omgegaan met de laagvliegroutes?

[2:26:23] Wanneer komt hier toelichting op?

[2:26:24] Ja, die hebben wij gedeeld naar aanleiding van de toezegging op 11 mei.

[2:26:28] We hebben een uitgebreide toelichten gedeelt.

[2:26:29] Dus ik weet niet wat daar nog het verzoek is om daar nog iets op aan te vullen.

[2:26:33] En tijdens de technische briefing van 31 maart heeft LVNL aangegeven dat er dus ook geen laagvlietroutes meer zijn.

[2:26:41] Dan over het stiltegebied Veluwe moet het vliegtuig heel snel doorstijgen met bijbehorende hoge piekgluiden.

[2:26:46] Klopt dat ook?

[2:26:47] Nee, dat klopt niet.

[2:26:48] De wettelijke kaders waarop gehandhaafd worden liggen allemaal binnen Flevoland.

[2:26:51] De Veluwen ligt ver buiten deze geluidscontouren.

[2:26:55] Op de routes van en naar Lelystad is overal sprake van continu klimmen en dalen.

[2:26:59] Boven de Veluwer wordt minimaal boven de 6000 voet en hoger gevlogen.

[2:27:03] Uiteraard kunnen vliegtuigen hoorbaar blijven, maar dit valt ruim binnen alle wettelijke normen.

[2:27:09] Bij Zwolle blijft het laag boven nieuwbouwwijken, of ik dat kan bevestigen.

[2:27:14] De LVNL heeft tijdens de technische brief van 31 maart aangegeven bij de openstelling geen laagvliegroutes meer zijn.

[2:27:20] Dus dat is horizontaal vliegen op 1800 meter, wat je maar een laag vliegroute noemt, 1800 meter.

[2:27:24] Dus ook niet over nieuw te bouwen wijk van Zwolle.

[2:27:27] Zwoller ligt ruim buiten de wettelijke geluidscontouren voor geluid en er geldt dus geen ruimtelijke beperking voor nieuwbouw.

[2:27:34] Dan over militair medegebruik.

[2:27:36] Hoe gaat dat eruit zien?

[2:27:38] Stikstof, wie levert in, privaat of militair?

[2:27:40] De civiele en militaire ingebruiknamen zijn twee onderscheidende trajecten die we in samenhang voorbereiden.

[2:27:47] Het ministerie van Defensie is nog bezig met de uitwerking hoe de militair middengebruik er precies uit komt te zien.

[2:27:52] Hierop kan ik nu niet vooruit lopen.

[2:27:53] Wanneer er meer helderheid is, wordt de Kamer hierover geïnformeerd.

[2:27:57] Uiteraard zal net als de luchthaven ook Defensie moeten voldoen aan alle natuurwetgeving.

[2:28:02] Ik kan niet op de beoordeling van benodigde vergunningsaanvragen vooruitlopen.

[2:28:05] Er lopen voortdurend gesprekken tussen de ministeries om alle afstemming goed te laten verlopen.

[2:28:11] Dan of Lelystad Airport op 1 oktober open gaat, of ik hier een toezegging op kan doen...

[2:28:19] Nou, daar is natuurlijk wel alle inzet op gericht, maar ik heb gezegd dat zijn drie sporen die daar doorlopen moeten worden.

[2:28:24] Dus dat doen we.

[2:28:26] En welke concrete voorbereidingen lopen er inmiddels?

[2:28:28] Om welke stappen wordt er nog gezet?

[2:28:29] Nou, ik heb het nogal eens gezegden van we hebben de drie sporenen die worden uitgelopen.

[2:28:34] Mocht er meer over te melden zijn, dan zal ik natuurlijk dat ook richting de Kamer melden.

[2:28:38] Dank u wel.

[2:28:39] Ik kijk even naar de leden.

[2:28:40] Ik zie, oh ja, mevrouw Sinkels.

[2:28:43] Ja, punt van orde.

[2:28:44] Voorzitter, ik heb drie gemiste vragen in dit blokje van Leestad Airport.

[2:28:48] Dus ik weet niet of het nog komt of dat ik het niet heb gehoord.

[2:28:52] Ja, geeft u even aan wat het zijn is.

[2:28:55] Ja.

[2:28:57] Ja, dank u voorzitter.

[2:28:57] Ik heb gevraagd naar... Komt er op ons toe op brief... vooruitloopt op de luchtvaartgids... dat inderdaad de laagvlieggoedjes zijn opgelost?

[2:29:07] Dat heb ik gevraagt.

[2:29:09] Ik hebt gevraагd naar de randvoorwaarden... waaronder ook infrastructuur in Flevoland.

[2:29:16] En ik had gevraagn... Even kijken.

[2:29:21] Even kijken...

[2:29:25] Sorry, ik laat het hier even bij.

[2:29:26] De derde ontschiet me even.

[2:29:28] De minister noemt misschien nog even op deze twee punten.

[2:29:31] Nee, over die infra, volgens mij ligt hij er gewoon allemaal al.

[2:29:34] Maar ik zal even, de parkeerplaats in ieder geval ligt er wel, die terminal is al klaar.

[2:29:37] Dus het is ook, maar ik zal anders in tweede termijn even checken, want die vraag hebben we even gemist in eerste termijn.

[2:29:42] Maar daar kom ik dan even op terug.

[2:29:43] Maar volgens me ligt het er allemaal al en een deel moet nog gedaan worden waarschijnlijk.

[2:29:47] En dan kom ik daar zo nog even op terug.

[2:29:50] Over die brief heb ik gezegd, ja, die hebben we 11 mei toegelicht.

[2:29:54] Dus die zat in een brief van 11 meis, dat was een uitgebreide toelichting.

[2:29:56] Dus dan zoek ik ook even nog welke extra informatie daar verder nog op

[2:30:00] ...nodig is.

[2:30:01] En wat was de derde, voorzitter?

[2:30:03] O, dat was het niet.

[2:30:03] Oh,

[2:30:04] Oké.

[2:30:04] Dan gaan we naar het volgende blokje, dus regionale... Oh, sorry.

[2:30:10] Gaat u gang, mevrouw Zinkels.

[2:30:11] Ja, dan hebben we nog één interruptie, voorzet.

[2:30:12] En dat betreft de natuurvergunning voor Leestad-Erpad.

[2:30:14] Want ik hoorde de minister tussendoor even roepen... ...die is dan niet nodig...

[2:30:20] Ik begreep dat goed, want dat ging mij heel snel.

[2:30:22] En bij mijn weten hebben we juist een LVN-minister die aangeeft dat hij bezig is om een natuurvergunning te regelen voor Leestad Airport.

[2:30:30] Dus dat lijkt me dan wel frappant als die opeens niet nodig blijkt te zijn.

[2:30:37] Je hebt de natuurverkunning nodig.

[2:30:38] Alleen wat ik zeg is, als het kabinet voornemens een reekkundige ondergrens invoert, dan valt de uitstoot van stikstof van Leestat Airport onder die reekkunnige onder grens.

[2:30:47] En dan zou je dus geen vergunning nodig hebben.

[2:30:49] Dat heb ik erover gezegd.

[2:30:50] Dank.

[2:30:51] Mevrouw Zinkels.

[2:30:53] Ja, dan heb ik daar nog wel een vraag over.

[2:30:54] Want in eerdere beantwoording vanuit LVVN is aangegeven dat die natuurvergunning mogelijkwijs pas in 2028 zou kunnen komen.

[2:31:02] En dan ben ik wel benieuwd hoe dit nou met elkaar rijmt.

[2:31:07] Want het is belangrijke randvoorwaarden met elkaar om eventuele opening van Leesdat Airport mogelijk te maken.

[2:31:13] Dus dan zou ik hier wel graag wat meer informatie over willen ontvangen.

[2:31:16] Ja, minister.

[2:31:17] Nou, voorzitter, als er nieuwe informatie is over wanneer het kabinet een rekening onder de grens van plan is in te voeren, dan zal het kabin dat stuk vanzelfsprekend ontvangen.

[2:31:23] Zeker.

[2:31:26] De interruptie van de heer Boas.

[2:31:29] Ik heb nog een vraag.

[2:31:31] Er loopt op dit moment een zaak vanuit het OM over gesjoemel met stikstofcijfers voor Lezenstad Airport.

[2:31:38] Op dit moment.

[2:31:39] Vorig jaar werd gezegd dat dat afgelopen zou zijn, dat het klaar zou zijn.

[2:31:45] Die zaak loopt.

[2:31:47] Mijn vraag is eigenlijk wanneer verwacht de minister dat daar een uitkomst komt in die zaak over de stikstocijfer en het gesjoemen daarmee?

[2:31:56] was door de samenwerkende actiegroepen tegen laagvliegen in gang gezet.

[2:32:03] En ook, kan die uitspraak, die komt invloed hebben op de discussie nu over het lezen van het rapport?

[2:32:11] Sorry, als die vraag in de eerste termijn is gesteld, dan heb ik hem even gemist.

[2:32:13] Dan kom ik er zo even op de tweede termijn terug.

[2:32:15] Dan gaan we nu wel naar regionale luchthavens.

[2:32:20] Yes, regionale luchthavens.

[2:32:23] Eindhoven Airport.

[2:32:23] Wanneer wordt de duidelijkheid over perspectief na 2028 verwacht?

[2:32:28] Het is zoals bekend een militaire luchthaaf met civiel medegebruik.

[2:32:32] Voor 2030 is de ambitie gesteld... om het geluid van civiel verkeer met 30% te reduceren ten opzichte van 2019.

[2:32:40] Dit wordt vastgelegd in een meerjarige gemede gebruiksvergunning... voor 2028 tot en met 2030.

[2:32:46] Daarnaast is de projectgroep perspectief naar 2030...

[2:32:48] ...bezig met het ontwikkelen van scenario's voor na 2030.

[2:32:51] En advies hierover wordt verwacht in de eerste helft van 2027.

[2:32:54] En op basis van dit advies ga ik samen met Defensie en de regio... ...voor voorstappen bepalen.

[2:33:01] Dan is er overleg met het buitenland over het toekomstperspectief... ...van luchthaven Maastricht.

[2:33:05] Daar is uitgebreid besluitvormingsproces geweest... ...over de toekkomst van de luchthaven onder leiding van de provincie.

[2:33:09] Dat is ook de basis voor de aanvraag van het luchthatenbesluit... ...dat door de luchthaven is gedaan.

[2:33:13] Het ministerie beoordeelt nu de aanvaag naar verwachting... ...in het eerste kwartaal volgt het ontwerp luchthanenbesluit...

[2:33:18] En met het buitenland is hier niet specifiek overleg over, behalve waar het eventuele grensoverschrijdende milieueffecten betreft.

[2:33:23] En daarover loopt al overleg.

[2:33:27] Maastricht rekent ook met verouderde data, zegt de heer Bolhuis.

[2:33:29] Wat gaan we daaraan doen?

[2:33:30] Dat beeld dat de heere Bolhais schreef herken ik niet.

[2:33:33] De luchthaven heeft een MER opgesteld.

[2:33:35] Dat wordt momenteel door het ministerie getoetst.

[2:33:37] Het MER wordt opgestald op basis van de meest actuele inzichten en wettelijke uitgangspunten.

[2:33:41] En het wordt ook door de commissie meer getoetst en zodra het ontwerpluchthoudbesluit wordt gepubliceerd.

[2:33:47] Dus dat is naar verwachting in het eerste kwartaal van 27.

[2:33:49] Dan de heer De Groot vroeg mij wat is de stand van zaken van de analyse naar de concurrentiepositie van Groningen Airport Eelde en Maastricht AG Airport.

[2:33:59] En wanneer deze voor de begrotingshandeling naar de Kamer komt.

[2:34:03] De motie is ingediend inderdaad.

[2:34:07] En die wordt afgedaan voor de begrotingsbehandeling.

[2:34:11] Dat heb ik ook toegezegd.

[2:34:12] Dus dan ontvangt de Kamer die informatie.

[2:34:14] En dat... Even kijken.

[2:34:18] Tot slot.

[2:34:19] Hoe wordt het advies van de commissie-meer over het meer voor het luchthoudenste uit Rotterdam verwerkt?

[2:34:22] De heer Bolhuis kwalificeert het als een puinhoop.

[2:34:25] Dat zie ik vaker.

[2:34:25] Dictum B werd ook door Pro gedefinieerd als een zeer kritische evaluatie van de Raad van State.

[2:34:31] Ik weet niet of de heer Molhuis...

[2:34:33] beseft wat een dictum B betekent.

[2:34:35] Dat is een overalgemeen vrij positief advies van de Raad van State.

[2:34:40] Maar goed, ik laat natuurlijk de kwalificaties van al dat soort adviezen aan de fractie van Pro zelf.

[2:34:45] Maar wij lezen hem niet zo.

[2:34:48] We zijn het niet mee eens met die kwalifikatie.

[2:34:49] Dus daar wil ik wat nuance bij geven.

[2:34:53] En de commissie constateert in haar advies een goede basisbied.

[2:34:56] Namelijk voor de besluitvorming over de luchthavenbesluit.

[2:34:58] En concludeert dat het MER op veel onderdelen voldoende informatie geeft.

[2:35:02] Wel signaleert de commISSie dat in het MER... ...op geen enkele punten nog belangrijke informatie ontbreekt.

[2:35:06] En adviseert die informatie aan te vullen.

[2:35:07] En het advies van de commиссie-MER wordt opgevolgd.

[2:35:09] En gevraagde aanvullingen worden betrokken in de verdere besluit-vormingen.

[2:35:14] Dat was dat blokje, voorzitter.

[2:35:17] Dan zijn we toe aan de overige.

[2:35:19] U heeft nog een vraag, mevrouw Zwinkels.

[2:35:22] Weer een gemiste vraag, zegt u.

[2:35:23] Nou, gaat uw gang.

[2:35:26] Ja, misschien heb ik het dan zelf gemist, voorzitter, maar ik had ook nog de vraag gesteld of dat ten aanzien van Maastricht, Agen Airport, we ook in gesprek zijn met onze Oosterburen.

[2:35:35] Oh, excuus, dan heb ik dat antwoord zelf gemisd en dan ga ik dat wel even terugkijken.

[2:35:39] Helemaal goed, dan gaan we naar overig.

[2:35:42] Dat is een flink blokje, voorzitter.

[2:35:46] Dan de allereerste.

[2:35:47] Het zijn heel verschillende onderwerpen bij elkaar.

[2:35:49] Dus als het een beetje onsamenhangend klinkt, dan is dat ook zo.

[2:35:54] De vraag van mevrouw Swinkels is de doelstelling bereikt om de doorlooptijden van vliegbrevetten voor het einde van de zomer weer binnen de termijnen te brengen?

[2:36:00] De ILT, de luchtvaartautoriteit, heeft verschillende maatregelen getroffen om die achterstanden bij aangifte van vliegpakketten weer binnen de wettelijke termijn van acht weken te brengen.

[2:36:07] Daar is echt keihard aan gewerkt.

[2:36:09] Maar ondanks alle inspanning is het helaas niet gelukt.

[2:36:11] En ik begrijp dat het ontzettend vervelend is voor iedereen die hierdoor langer op een bevet moet wachten.

[2:36:16] En op basis van de huidige inspanningen is de verwachting dat de ILT-luchtvaarautoriteit de maand oktober nog nodig is om de aanvragen die zich buiten de wettele termijn bevinden tot nul terug te brenden.

[2:36:27] En voort worden daar structurele verbeteringen

[2:36:29] ...nu doorgevoerd in werkwijze, proces en capaciteit... ...om te voorkomen dat die achterstanden natuurlijk dan weer gaan ontstaan.

[2:36:37] Misschien niet het beste antwoord, maar wel het antwood wat ik daarop moet geven.

[2:36:40] Dan de heer Goudswaard, die vroeg aan mij... ...wat ik de Kamer kan vertellen over het aantal illegale dronevluchten... ...in de afgelopen jaren.

[2:36:51] En is er sprake van zorgwekkende toename?

[2:36:53] Welke kwalificatie pas je bij?

[2:36:54] Is hier conform verwachting zorgwerkend of beheersbaar?

[2:36:57] Deze vraag is overigens ook gesteld in het SO Vliegveiligheid, dus daar komen we ook nog op terug.

[2:37:03] Daar wordt hier binnenkort per brief over geïnformeerd, dat duurt ook niet heel lang meer.

[2:37:06] Maar om daar alvast op vooruit te lopen, het totaal aantal dronevluchten, legaal of illegaal, wordt niet landelijk op uniform wijven bijgehouden.

[2:37:13] Het analysebureau Luchtvaartvoorvallen van de ILT ontvangt wel meldingen van dronevoorvallenden.

[2:37:19] Het gaat dan om melding met drones waarbij drones zonder toestemming of in gebieden die niet zijn toegestaan vliegen.

[2:37:23] En het ILT rapporteert over het aantal dronevoorvallen.

[2:37:28] Dat waren in 2426 meldingen in Nederland, in 2575 en in 26 tot en met 1 september 107.

[2:37:35] En er is op dit moment geen verhoogd veiligheidsrisico in het luchtruim.

[2:37:40] Dan of ik het met de heer Goudswaard eens ben dat we nu werk moeten gaan maken van officieel droneafweegkader...

[2:37:46] Waarbij de bevoegdheden en taakverdeling van de luchthaven, LVNL, politie, Koninklijke Magistratie en de ILT zijn gespecificeerd.

[2:37:51] En die uiteindelijk operationele leiding heeft.

[2:37:54] Vooruitlopend ook nogmaals, die zijn gesteld bij het SO.

[2:37:58] Eind 2025 is de Interdepartementale Amtelijke Taskforce Versnelde Aanpak tegen Ongeautoriseerde Dronesactiviteiten ingericht.

[2:38:06] Om te komen tot een samenhangende nationale aanpak tegen ongeautoreseerde drones.

[2:38:09] Onderdeel van het werk van de taskforce in het in kaart brengen van rollen en verantwoordelijkheden.

[2:38:13] En dit najaar wordt de Kamer daarover geïnformeerd.

[2:38:15] Dan of ik bereid ben een pas op de plaats te nemen voor wat betreft vliegen van drones rondom luchthavens.

[2:38:20] We hebben juist onlangs een aanpassing gemaakt voor wat het betreeft vlieg van drones en rondom

[2:38:24] Want door drones beperkt toe te staan in de CTR van de luchthavens... kunnen partijen waaronder de politie inspectie haar dronewerk efficiënt uitvoeren.

[2:38:31] En het beperkte toestaan van dronevliegtuigen in de CTR van de Luchthavens... is in overleg met de dronegebruikers en sector waaronder luchtverkeersleiding tot stand gekomen.

[2:38:39] Dat is ook voor de Rotterdamse haven belangrijk, want daar zit ook veel.

[2:38:43] We spreken natuurlijk, en dat snap ik ook terecht, veel over drones in termen van weerbaarheid.

[2:38:47] Er zijn ook enorm veel kansen economisch gezien, ook voor haven, in het gebruik van drones.

[2:38:52] Dus we moeten het ook in balans blijven bezien.

[2:38:54] Dan het voorstel van de VNC voor cabinecrew in relatie tot orderverstorrende passagiers.

[2:38:58] Hoe ik kijk tegen het voorstellen van de FNC om voor het beroep cabin attendant te werken met certificering en dit wettelijk te verankeren.

[2:39:05] Cabinepersoneel ontvangt na het behalen van een opleiding een zogenaamde cabin crew attest van opleidingsinstellingen en luchtvaarmaatschappijen die door de ILT-luchtvaarautoriteit zijn erkend.

[2:39:13] En met dit attest kan worden aangetoond dat aan de Europese kwalificatie eisen voor de vakbekwaamheid van cabinepersonneel is voldaan en de IL2-luchtautoriteit houdt hier toezicht op.

[2:39:21] Dit is conform Europese regelgeving voor cabinepersoneel en een extra certificering of wettelijke verankering is niet voorzien.

[2:39:28] Maar dit laat onverlet dat elke orderverzorgende passier, en ik kom zo nog op een aantal andere vragen die over zijn gesteld, er wat mij betreft één te veel is.

[2:39:34] En de roadmap bevat maatregelen die ook duurzien op de rol van het cabine personeel.

[2:39:38] En de cabinevakbonden VNC en FNV zijn nauw betrokken geweest bij de totstandkoming van die roadmap.

[2:39:43] We willen eerst die maatregelen uitvoeren voordat we kijken hoe we verder gaan.

[2:39:47] Maar daarin zitten al heel veel goede stappen die we nemen.

[2:39:50] Als ze blijken te weinig effect te hebben, dan kunnen we altijd kijken naar...

[2:39:54] Additionele maatregelen.

[2:39:55] Dan of ik met de sector wil vaststellen waar personeel bij noodzakelijk fysiek ingrijpt, tegen grenzen aanloopt en die zo nodig bevoegdheden verstrekken.

[2:40:03] Ik ben het er volstrekt mee eens dat ook ordeverstorend gedrag in luchtvaart absoluut onacceptabel is.

[2:40:08] Daarom ben ik daar ook op Europees niveau flink mee bezig om ervoor te zorgen dat die zwarte lijsten mogelijk zijn.

[2:40:13] Daar wordt nu hard aan gewerkt, want ik vind dat het cabinepersoneel veilig moet zijn en hun werk moet kunnen doen.

[2:40:18] En de inzet van cabinepersonen ligt op deescalatie door de bemanning zelf en op snelle opvolging door de Koninklijke Magistratie en het OM na de landing in Nederland.

[2:40:25] En het is belangrijk om de maatregelen uit de roadmap eerst uit te voeren... ...volgens het doorgaan naar nog eventuele meer maat regelen.

[2:40:33] Maar ik deins er niet voor terug als het nodig is, zeg ik tegen die goudzwart.

[2:40:36] Als die maatregen nodig zijn.

[2:40:37] Dan wat is inmiddels de uitkomst van de verkenning naar het soda-aanpak?

[2:40:41] Nou, dit is onderdeel van die roadmap.

[2:40:42] En het soda aanpak gaat over die vraag of er civielrechtelijke boetes naast strafrechtelijke vervolging mogen zijn.

[2:40:47] En die verkening...

[2:40:47] moet afgerond zijn in het vierde kwartaal van volgend jaar, want die bevindt zich nu nog in de oriënterende fase.

[2:40:55] Dan...

[2:40:59] Wanneer kunnen wij verwachten dat het delen van de fly-list... tussen airlines staande praktijk wordt?

[2:41:03] Nou, ik kom hierop terug in het SO.

[2:41:07] Ik heb er bij de laatste formele transportraad veel aandacht voor gevraagd.

[2:41:11] Ik vind het belangrijk dat we daar op Europees niveau aan werken.

[2:41:14] Want als je alleen voor KLM en Transavia kan, maar als je het alleen doet daarvoor... dan kan je natuurlijk heel makkelijk uitwijken naar andere luchtvaartmaatschappijen.

[2:41:21] Dus je wil het juist op Europeesh niveau doen.

[2:41:24] Dat bevordert de effectiviteit enorm.

[2:41:27] Dus daarom heb ik daar veel aandacht voor gevraagd tijdens de transportraad.

[2:41:30] En samen met Hongarije, Estland en Polen opgeroepen om te onderzoeken hoe deze lijsten op Europees niveau gedeeld kunnen worden.

[2:41:36] Er was eerst en naast veel discussie over privacy.

[2:41:38] Die lijkt nu wel voorbij.

[2:41:39] Dus dit moet ook gewoon kunnen.

[2:41:41] Ook de Europese Commissie heeft gezegd, dit moet kunnen.

[2:41:44] Dus we moeten dit ook gewoon gaan regelen met elkaar.

[2:41:47] En ik vervolg volgend jaar daar meer duidelijkheid over te kunnen geven.

[2:41:51] Dan de residuele visten, levenslang verbod.

[2:41:55] Onderdeel van die aanpak waar we nu mee bezig zijn om die zwarte lijst uit te werken is te kijken van wat zijn proportionele maatregelen en bij welk vergrijp moet je natuurlijk dan welke straf krijgen.

[2:42:09] Hoe zorgen we dat Nederlandse kennis zorgt voor productiebanen en groei?

[2:42:16] Er is een hele sterke samenwerking tussen kennisinstellingen en de industrie rond de luchtvaart.

[2:42:20] Bijvoorbeeld in het programma Luchtvaarten in Transitie.

[2:42:24] Dan de vraag of het huidige innovatiebeleid voldoende breed is.

[2:42:27] Kunnen bedrijven in alle fases voldoeende ondersteuning vinden?

[2:42:29] Wij hebben het idee van wel.

[2:42:31] In 2023 is de innovatiestrategie luchtwaart vastgesteld.

[2:42:33] Deze strategie gaat over innovatie in het hele luchtvoortdomein.

[2:42:36] En de INW bekijkt per innovatie welke rol zij kan innemen en werkt aan het wegnemen van eventuele barrières die bedrijven in verschillende fasen tegenkomen.

[2:42:45] Mag ik die maakindustrie heel programma opgezet met een gezant?

[2:42:47] Is dat niet nodig voor luchtvaartmaakindustrie?

[2:42:51] Dat is iets voor economische zaken, denk ik.

[2:42:53] Daar kom ik net vandaan.

[2:42:55] Maar dat zullen we met de EZK moeten bekijken of dat inderdaad zo is.

[2:43:00] Het is wel in het kader van het industriebeleid dat we natuurlijk wel proberen te focussen op een beperkt aantal industrieën.

[2:43:07] Maar we dragen bijvoorbeeld wel via het Groeifondsprogramma Luchtvaart en Extrasitie bij aan de versterking van de luchtvaarmaakindustrie.

[2:43:12] Of daar een gezant voor nodig is, moeten we nog even over nadenken.

[2:43:18] Welke concrete stappen zijn er inmiddels gezet aan de aangekondigde intensivering van de Frans-Nederlandse samenwerking in de luchthuidmaakindustrie?

[2:43:25] Dat zit ook bij EZK.

[2:43:26] Onderling heb ik begrepen dat de afstemming goed verloopt.

[2:43:30] De Frans Nederlandse samenwerkking wordt momenteel onder meer voorgegeven via het Innovatiepact.

[2:43:36] Dan worden Nederlandse bedrijven beter gepositioneerd bij nieuwe vliegtuigprogramma's.

[2:43:40] Ja, onder andere via het groeifondsprogramma Luchtvaart in Transitie.

[2:43:44] In totaal krijgen er 79 bedrijfssubsidies uit het programma.

[2:43:46] 93 procent daarvan is in Nederland gevestigd.

[2:43:50] En nog twee vragen, voorzitter.

[2:43:52] Nieuwe EU-regels voor acceptatie, euro, bankbiljetten en munten.

[2:43:55] Dat het verplicht kan worden gesteld.

[2:43:56] Hoe stel ik me dat voor aan boord?

[2:44:02] Wat gaat de inzet zijn?

[2:44:03] En kan ik hier tegen pleiten namens Nederland?

[2:44:05] Nou, dit ligt bij...

[2:44:06] We zijn bekend met de zorgen van de luchtvaartmaatschappij over mogelijke verplichtstelling van cash aan boord via die verordening.

[2:44:12] En dit dossier is nu belegd bij het DG Economische en Financiële Zaken en wordt opgepakt door mijn collega van Financien, maar ik zal daar ook aandacht voor vragen.

[2:44:19] En of de doelstelling bereikt is tot slot... Oh ja, die had ik al gehad, van die vliegprojecten.

[2:44:23] Die zitten dubbel in.

[2:44:24] Dus dat was hem.

[2:44:26] Dan gaan we even kijken of er nog vragen op de zee zijn blijven liggen.

[2:44:30] Ik hou zo uit.

[2:44:34] Ja, voorzitter.

[2:44:34] Allereerst, er loopt natuurlijk een SO, maar dat geeft mij nog steeds volgens mij de ruimte om die vraag te stellen, of niet?

[2:44:40] Of is dat... Oké, dus ik vind het een beetje flauw dat dat wordt aangehaald.

[2:44:44] Dus dat is even een punt die ik graag gemaakt wil hebben.

[2:44:48] Maar als het dan...

[2:44:50] Ik hoorde de minister zeggen, als het echt misgaat, nou, als it gaat over die bedreigingen, die belagingen op vliegtuigen, dan ga ik wel ingrijpen.

[2:45:02] Ik noemde volgens mij het komt tot twee tot drie keer per dag voor, bijna honderd keer per maand.

[2:45:07] Hoeveel meer verkeerd moet het dan eigenlijk nog gaan?

[2:45:11] Graag een reactie van de minister.

[2:45:12] Meneer de minister.

[2:45:13] Misschien even reageren op de...

[2:45:14] Ik heb de vraag wel beantwoord.

[2:45:15] Dus ik heb gezegd, hij komt in het SO, maar ik heb hem wel alvast beantwaard.

[2:45:18] Dus dat is niet flauw bedoeld van...

[2:45:20] Want dit is precies de...

[2:45:22] Hij komt dan straks nog een keer, maar je beantwort hem alvastaan.

[2:45:25] En het tweede punt... Even omgoed...

[2:45:27] Ik ben het volstrekt met de heer Goudsouw het eens.

[2:45:28] We staan...

[2:45:29] Ik denk dat we precies hetzelfde overdenken.

[2:45:31] Die roadmap die we nu hebben, die is samen opgesteld met de sector.

[2:45:33] Daar staan heel veel maatregelen in waarin we veel verder gaan dan wat we nu aan beleid hebben.

[2:45:37] Er werd al eerder gezegd, privacy kan niet.

[2:45:43] Van die school ben ik niet.

[2:45:44] We gaan het gewoon doen, die zwarte lijst.

[2:45:46] Daar wordt nu aan gewerkt.

[2:45:46] Ik vind het belangrijk dat het gaat gebeuren.

[2:45:49] Dus we zijn dat letterlijk nu aan het uitwerken met elkaar.

[2:45:52] Dus voor het eerst zit daar echt actie in de tactie.

[2:45:54] Die soda-aanpak, maar die is goudzwart.

[2:45:56] Aandacht voor vroeg, die zetten we in.

[2:45:59] Daar zijn we nu mee aan de slag.

[2:46:01] Dus het is niet alleen in de sfeer van communicatie en waarschuwen en wil je het alsjeblieft niet meer doen en deescalatie ook belangrijk.

[2:46:10] Onderdeel van als je in een kist zit die op zoveel duizend voet boven de oceaan vliegt, dan moet je ook kunnen deesceleren.

[2:46:17] Maar alles is opgericht om hier een hele stevige aanpak op te zetten.

[2:46:21] En wat mijn punt is, nou deze is met de sector gemaakt.

[2:46:24] Die wil ik graag, daar zit de focus om die zo snel mogelijk in uitvoering te brengen.

[2:46:27] Gaan we kijken natuurlijk wat voor effect dat heeft.

[2:46:28] Ik heb er ook concrete doelstellingen op gezet.

[2:46:31] Waartoe moet leiden?

[2:46:32] In welk jaartal?

[2:46:32] Ik heb het nu even niet meer gepraat.

[2:46:33] Ik weet wel dat ik er hele correcte maatregelen op gezette heb.

[2:46:36] Moet echt dalen die incidenten.

[2:46:38] Als dat niet voldoende is, gaan we kijken naar extra maat regelen.

[2:46:40] Zo simpel is het ook.

[2:46:45] Ja, voorzitter.

[2:46:46] Ik vroeg de minister heel simpel.

[2:46:48] We hebben 100 escalaties nu.

[2:46:51] Dat is wel een hele net woord wat ik gebruik.

[2:46:54] 100 keer komt het voor per maand.

[2:46:58] Wanneer gaat de minister dan in actie komen?

[2:47:03] 500 keer?

[2:47:03] Moet het dan 500 keer per maanden voorkomen, minister?

[2:47:06] En gaat u dan zeggen van, goh, ik vind het nu wel een beetje gehoortig geworden?

[2:47:11] De minister.

[2:47:11] Maar ik ben in acties.

[2:47:13] Ik ben het aan het doen.

[2:47:14] Dus het is echt, nou ja, ik ben hier gewoon nu mee aan het werk.

[2:47:17] Ik ben nu antwoorden aan het voorlezen voor de Kamer, maar ik ben gewoon hiermee aan het werken.

[2:47:21] Weet je, dus hier werken we aan en volgend jaar heel veel informatie.

[2:47:24] Maar dit vergt wel ook Europese afstemming met Air France, met al die luchtvaartmaatschappijen om dat allemaal bij elkaar te brengen, om die zwarte lijsten bijvoorbeeld te gaan vormgeven.

[2:47:33] De heer Goudswaard.

[2:47:34] Ja, kort te vervolgen, voorzitter.

[2:47:38] Ik zei het net ook al in mijn betoog dat wij monitoren die gegevens al jarenlang.

[2:47:43] En we hebben in de periode 2022-2024 enorme stijgingen gezien.

[2:47:47] Nou, dan pak ik de roodmerper bij.

[2:47:49] Q2 2006, indicatoren verzamelen, adviezen inwinnen.

[2:47:53] Q4 2006, securityregels aanscherpen, communicatie aanschermen.

[2:47:58] Q1 2007, onderzoek alcoholbeleid.

[2:48:01] Is dat doorpakken?

[2:48:03] De minister.

[2:48:05] Voor mij heb ik een kamerbrief overheen gestuurd waar die hele aanpak dus op zit.

[2:48:09] Maar daar zoek ik hem even op, dan kom ik zo even terug.

[2:48:11] Maar de zwarte lijst gaan we invoeren.

[2:48:12] We gaan aan de slag met iets zo dat je gewoon een boete opgelegd kan krijgen direct in plaats van dat het per se alleen via het strafrecht moet.

[2:48:19] We zorgen dat er natuurlijk ook meer de softe kant wordt gedaan.

[2:48:23] Dat hoort er ook bij, zeg ik erbij.

[2:48:25] Maar er wordt gewoon een keiharde aanpak opgezet met zwarte rijsten.

[2:48:29] En het liefst natuurlijk zo breed mogelijk, want dan hebben die zwarterijsten het meeste effect.

[2:48:32] Dus ik, ja, daarom zie ik, ik zie geen licht in soms, echt niet.

[2:48:38] Voorzitter, ik merk dat wel.

[2:48:40] Ook wat de minister inderdaad zegt, dat hij ons wel tegemoet komt en dat hij er ook nog mee gaat komen.

[2:48:45] Maar ik wil ook heel duidelijk vragen om de strafrechtelijke en ook civielrechtelijke vervolging, maar ook het verhalen van kosten.

[2:48:52] Want er is ook nog een keer voorgekomen dat een vliegtuig een noodlanding moet maken met zijn idioot aan boord.

[2:48:57] En die kosten, die worden nooit helemaal verhaald op zo'n persoon.

[2:49:02] En dat moet wel gebeuren.

[2:49:04] Ik vind ook al die mensen met die powerbanks en zo, die moeten dat ook.

[2:49:13] Maar mogelijk kan de minister dat er allemaal aan meenemen.

[2:49:17] Dat het zoveel justitiek straf krijgt.

[2:49:19] Ook binnen de EU, dat het beter mogelijk is.

[2:49:22] En ook die kostenverhaling.

[2:49:23] Dank u wel, meneer de voorzitter.

[2:49:31] Dan zijn we aan het einde gekomen van de eerste termijn.

[2:49:32] Dan zeiden we van...

[2:49:35] De minister, het kabinet.

[2:49:37] Dan gaan we door naar de tweede termijn aan de zijde van de Kamer.

[2:49:41] U heeft 1 minuut 40 voor uw tweede temijn.

[2:49:45] Nou ja, dit kost iets zit daar en ik ga als eerste het woord geven aan dit kost niets.

[2:49:52] Dat heb ik zo afgesproken naar de default van de microfoon.

[2:49:58] Ik ga wel vragen of er ook behoefte is aan een tweede

[2:50:02] Dan gaan we dat doen.

[2:50:04] En dan geef ik graag het woord aan dit kostje, 1 minuut 40.

[2:50:06] Gaat uw gang.

[2:50:08] Ja, voorzitter.

[2:50:09] Ik vraag graag een twee minuten debat aan.

[2:50:11] Dan heb ik nog een aantal vragen over de vliegbelasting.

[2:50:14] Kan de minister voor het commissiedebat voor duurzaming en luchtvaart een appreciatie geven van het rapport over de onbetaalde rekening van de luchtvoert door CE Delft?

[2:50:22] En dan vooral ingaan op het verschil in dekking van maatschappelijke kosten tussen de verschillende afstandscategorieën en tussen economie- en businessclass.

[2:50:29] En kan de minister dan ook aangeven welke verschillen tussen dekken van matschappelijk kosten tussen type vluchten hij wenselijk vindt?

[2:50:36] Dan over de KEF.

[2:50:37] Ik hoorde in de beantwoording van de minister in de eerste termijn dat hij voor de klimaatimpact naar een uitgebreider rapport van de NLR wil kijken.

[2:50:45] Maar de KEV is toch ons officieel instrument waarmee Nederland de voortgang van klimaatblijven monitoort.

[2:50:52] Het is toch het werkelijk verankerde eikpunt voor klimaatprognoses in Nederland.

[2:50:57] Is de minister het eens dat de CAF een hogere status heeft dan het onderzoek van NLR?

[2:51:03] En qua gezondheid, de minister zei net volgens mij dat wij het eerste land zijn die de gezondheidsraad vraagt...

[2:51:09] van klimaatemissies op gezondheid.

[2:51:12] België is ons er eerder voor geweest.

[2:51:14] De Belgische Gezondheidsraad heeft eerder ook gekeken... en aanbevelingen gedaan die waren vrij stevig.

[2:51:19] Kan de minister voor het volgende debat ook daarnaar kijken... en kijken of hij op basis van die conclusies alvast...

[2:51:25] maatregelen zou willen nemen of in ieder geval daarop reflecteerde.

[2:51:30] En tot slot, de minister gaf in zijn beantwoording aan dat Schiphol hard bezig ging met elektrische taxiën.

[2:51:38] Wij vinden dat, zoals je net gezegd, niet snel genoemd gaan voor gezondheid van die werknemers daar.

[2:51:42] In 2021 werd nog afgesproken dat sleepvoertuigen in 2030 standaard zouden worden ingezet.

[2:51:48] Maar in recente plannen is die ambitie naar de achtergrond verdwenen.

[2:51:52] Hoe kijkt de minister naar deze vertraging?

[2:51:57] Dank u wel.

[2:52:05] En dank aan de minister voor de beantwoording.

[2:52:09] Voor mij is het toch ook wel een beetje een gek debat vanavond.

[2:52:11] Het is een soort overkoepelend verzameldebat.

[2:52:14] Wat eigenlijk ook een beetje vooruit loopt op een aantal belangrijke momenten die nog gaan komen.

[2:52:18] Waaronder ook de begroting waarin we gaan spreken over de opties ten aanzien van de vliegbelasting.

[2:52:23] We hebben nog een verduurzamingsdebat op luchtvaart staan op 11 november.

[2:52:27] Vliegveiligheid hadden we een debat is omgezet naar een SO.

[2:52:30] Krijgen we de antwoorden nog op?

[2:52:31] Dus ja, dit is eigenlijk een beetje vooruitloop daarop.

[2:52:34] Desondanks ben ik blij met de toezeggingen die zijn gedaan... onder andere ten aanzien van die zwaveluitstoot, Eindhoven Airport... en ook inderdaad die aanpak ten aansien van de vliegaso's... waaronder ook die zwarte lijsten.

[2:52:45] En ik ben ook eigenlijk wel gewoon blij met het eerlijke antwoord... ten aatsie van die vliegprofetten.

[2:52:48] Ik ben heel blij dat er actie wordt ondernomen...

[2:52:51] Om dat in te halen.

[2:52:52] En als daar oktober dan nog voor nodig is, dan is dat zo.

[2:52:56] Maar complimenten dan dat die slag gewoon gemaakt wordt op dit moment.

[2:53:01] De minister heeft wat ons betreft ook wel huiswerk meegekregen vanavond.

[2:53:04] Onder andere ten aanzien van het CO2-plafond.

[2:53:05] Om dat nader toe te lichten hoe dat eruit gaat zien.

[2:53:08] En ten tweede ten aansien van Leestad Airport.

[2:53:11] De stappen richting de opening.

[2:53:13] En die infrastructuurverheldering, want daar gaat de minister nog op terugkomen in de tweede termijn, gaat me niet om de parkeerplaatsen, want die heb ik met eigen ogen kunnen zien.

[2:53:21] Er liggen genoeg parkeers plaatsen.

[2:53:24] Maar het gaat ook om de bereikbaarheid van de luchthaven in de regio.

[2:53:29] Dus daar gaat het mij om.

[2:53:31] Tot slot, ik overweeg nog een motie ten aanzien van de tussentijds vastleggen van het oplossen van de laagvliegroutes.

[2:53:38] Omdat ik wil dat daar verwarring op wordt voorkomen.

[2:53:41] Maar daarvoor zal ik ook eerst die brief van 11 mei lezen.

[2:53:45] Heb ik gelezen, maar nog een keertje nalezen.

[2:53:48] Dank u wel.

[2:53:50] Dank u wel, minister, voor de beantwoording van de vraag.

[2:53:53] Volgens mij zijn een aantal dingen duidelijk geworden.

[2:53:55] Ten eerste dat er mogelijk geen wet gaat komen als het gaat om de CO2-belasting.

[2:53:59] Dat vinden wij op het CO2 plafond echt jammer en ook echt een probleem.

[2:54:05] We zijn natuurlijk niet tegen de verlaging van de vliegbelasting, dat zullen we toch niet doen.

[2:54:10] En de grootste vraag is dan nog op de aanpassingen van het taxiën met de APU gaan werken.

[2:54:17] Het zijn afspraken die al vaker gemaakt zijn in het verleden en die eigenlijk nooit worden nagekomen.

[2:54:21] Dus hoe gaat de minister zorgen dat het nu wel nagekommen wordt en daadwerkelijk gaat gebeuren?

[2:54:27] Dank u wel.

[2:54:28] De heer Keuze.

[2:54:30] Ja, voorzitter.

[2:54:31] Ook wat betreft dat CO2-plafond, denk ik, laten we dan kijken naar het debat wat gaat volgen.

[2:54:36] Maar toch wel enigszins teleurgesteld dat we niet vandaag van de minister het belang daarvan hebben gehoord en eigenlijk de noodzaak voor die wettelijke verankering.

[2:54:45] Wel positief om te horen dat het echt toegezegd is ook dat die nachtsluiting vanaf het begin wordt meegenomen in de balanced approach.

[2:54:54] En misschien ook om wat luchtiger af te sluiten.

[2:54:57] Ik heb even gekeken voor ons, zeg ik even via de voorzitter.

[2:55:01] 1 maart is er een vlucht van Amsterdam naar Milaan.

[2:55:03] Geen vijftientjes, die geef ik de minister.

[2:55:06] 68 euro, dat is dus wel onder die 83 euro voor vliegbelasting, havengelden.

[2:55:11] Dus wil ik dat we een goedkope fles wijn ook goed is om de toezegging mee af te doen.

[2:55:17] Daar sluit ik hem even mee af.

[2:55:20] Ik begrijp nu dat de minister een fles wine krijgt omdat het niet klopt?

[2:55:23] Was dat de aromen?

[2:55:27] Ik heb geen toezekking gedaan, voorzitter.

[2:55:31] Ik begaaf ook dat het enkele reis is.

[2:55:32] Ja, dat is ook wat.

[2:55:34] De heer Goudsmaat gaat ervan.

[2:55:37] Ja, het pro werd scherp geïnterpreerd door mevrouw Swinkels.

[2:55:41] Complimenten daarvoor, want de vliegbelasting gaat wel degelijk omhoog.

[2:55:44] De lange afstand die gaat dan niet, welzijn niet 72 euro worden, maar 59.

[2:55:48] Maar dat is nog steeds iets heel anders dan dat de vriegbelasting omlaag gaat.

[2:55:51] Want zelfs na deze aanpassing van de lange afstanden, dan betaalt KLM nog altijd 170 miljoen euro per jaar meer aan vliegtaks...

[2:55:59] ...dan wanneer diezelfde passagiers vanuit Duitsland zouden worden vervoerd... ...en 300 miljoen meer wanneers ze vanuit België zouden vliegen.

[2:56:08] Dus waarvan acten.

[2:56:10] Maar kwalijker vind ik toch de beschuldiging, ik wil het toch even noemen, van fraude vanuit pro.

[2:56:14] Kijk, dat theorie niet altijd overeenkomt met praktijkervaring, dat snap jij in 20.

[2:56:19] Maar dat staat op geen enkele manier gelijk...

[2:56:22] aan het idee dat er bewust gesjoemeld zou worden met technische uitvoering.

[2:56:27] Zo'n beschuldiging doet geen recht aan de vakmensen van de luchtverkeersleiding en de overige ambtenaren van INW.

[2:56:34] Want voorzitter, hier in de Tweede Kamer hebben we één partij die continu bezig is met complottheorieën.

[2:56:39] Daar hoeft Pro wat mij betreft niet bij aan te schuiven.

[2:56:43] Dank u wel.

[2:56:43] Ik kijk naar de heer.

[2:56:44] U heeft de interruptie.

[2:56:45] De heer Bouhuis.

[2:56:46] Ik wil er wel even op reageren.

[2:56:47] Ik heb deze vraag bewust nog een keer gesteld.

[2:56:50] Dus er is op dit moment, daar had ik het over, loopt er gewoon vanuit het OM een onderzoek.

[2:56:56] Het is op het moment lopende.

[2:56:58] Het gaat inderdaad over een sjoemelzaak op het gebied van

[2:57:01] stikstofcijfers.

[2:57:02] Het heeft te maken met Lelystad Airport.

[2:57:04] Het loopt al jaren.

[2:57:06] Er is nog geen uitspraak over.

[2:57:07] Het kan effect hebben op Lelystadt Airport.

[2:57:11] Belangrijk om dit te noemen, want u maakt er nu wel een klein potje van.

[2:57:17] Eén moment, Kijk.

[2:57:19] U mag met elkaar in debat, maar als u met elkaar een debat gaat, dan stelt u een vraag.

[2:57:25] Zo hebben we dat met elkaar afgesproken.

[2:57:27] Dus welke vraag heeft u aan de goudsoort?

[2:57:30] de vertegenwoordiger van JA21, dat er op dit moment een OM-zaak loopt over gesjoemde stikstofcijfers, dat het nog niet is afgerond en dat de vraag is welk effect dat gaat hebben op Leestad-Erfurt.

[2:57:44] Dank u wel.

[2:57:45] De heer Goudswaard.

[2:57:46] Oh, voorzitter, dus er zullen zoveel rechtszaken lopen, want wij leven in een landje waarin als ik...

[2:57:52] Als ik een teentje wil opzetten dat de halve buurt nog een rechtszaak tegen mij gaat aanspannen.

[2:57:58] Maar dat is fundamenteel iets anders dan een heel ministerie betichten van fraude.

[2:58:03] En dat is het punt wat ik wilde maken.

[2:58:08] Nou, als dat het punt is, dat heb ik nooit gedaan.

[2:58:12] En ook nooit willen doen, een ministerie hiervan willen betichten.

[2:58:15] Want het ging mij over deze zaak die loopt.

[2:58:18] Dus mocht dat ergens nog dwars zitten, als het goed is, nu opgelden.

[2:58:23] Lukt als iets.

[2:58:25] Ja, voorzitter, ik vind het wel echt kwalijk van de heer Goudswaard hoe erg hij deze zaakt bagatelliseert.

[2:58:32] Het is echt iets groots als het OM een onderzoek naar je start.

[2:58:38] Erkent de heer Goudswaard dat?

[2:58:41] De heer Gausswaard.

[2:58:44] Ja, voorzitter, dan blijf ik bij mijn woorden die ik net ook zei.

[2:58:46] Er worden zoveel zaken gestart en er worden zveel zanken onderzocht.

[2:58:50] Alleen dat betekent niet dat een compleet ministerie dan maar even klakkeloos beschuldigd kan worden van fraude.

[2:58:57] En ik heb net gehoord van de heere Bolhuis dat u dat niet heeft bedoeld of heeft teruggenomen, net hoe u het uitlegt.

[2:59:03] Dus daarmee gaan we door naar...

[2:59:08] Waarvan akte wil ik even zeggen dan, ga ik door naar en kijk ik naar de heer Graus.

[2:59:13] Of u nog wenst gebruik te maken voor een tweede termijn.

[2:59:16] Dankjewel meneer de voorzitter.

[2:59:18] Ik had nog gevraagd de grote nadelen van invoeren van verplichte acceptatie van cash geld.

[2:59:23] Als het mogelijk kan had ik nog graag een reactie van de minister op gehad.

[2:59:27] Dat dat nog meer ellende gaat geven ook aan boord en een valuta veiligheid.

[2:59:32] Ja verder, Toxic Cabinair, ik heb ooit zelf dokter van der Goot...

[2:59:37] Niet alleen een goede vriend, maar waar ik ook ooit mee het veterinair forensisch team heb opgezet.

[2:59:42] En die heeft ook piloten opengesneden.

[2:59:44] Die heeft abductie gedaan aan piloten.

[2:59:46] Er is nogal wat te doen geweest over vervuiling en ook filmevents.

[2:59:50] veroorzaakt door motoren of andere bronnen.

[2:59:53] En de jaarrapportage, die hebben we kunnen lezen... van de Nationale Adviesgroep Cabinelucht.

[2:59:59] En

[3:00:00] Daar word ik heel duidelijk voor wezen aan medisch protocol.

[3:00:02] Dus daar had ik graag een toezegging op gehad van de minister.

[3:00:05] En ook detectieapparatuur en ook meetapparatuur.

[3:00:07] Dus detectie voor het detecteren van verontreinigingen.

[3:00:10] En auch meetinstrumenten, bijvoorbeeld ook bij onderhoud.

[3:00:11] metinstrumenten,

[3:00:15] Luchtvaarttechnici mogen dan niet aan bloot worden gesteld.

[3:00:18] En het schijnt dat in die cabine, in die cockpit...

[3:00:22] heb ik begrepen van dokter Van der Goot... dat heel vaak iets met filters al geregeld kan worden.

[3:00:28] Ik weet dat Corendon de enige luchtvermaatschappij is... die bereid is om die filters te plaatsen.

[3:00:33] Het is niet eens heel duur om een personeel te beschermen.

[3:00:36] Maar dat kan ook al veel, want vliegtuigen vliegen immers in lijn.

[3:00:39] En er komt ook heel veel vervuiling van voorgaande vliegtuigen... worden ook wel naar binnen gezogen op een bepaalde manier.

[3:00:45] Wat ik begrijp heb.

[3:00:47] Dus daar moet allemaal wel naar gekeken worden.

[3:00:49] Dat zou ik nog graag...

[3:00:51] en toezeggingen op gehad.

[3:00:52] Dus een medisch protocol, detectieapparatuur voor het detecteren van vertreinigingen en mede-instrumenten, ook voor onderhoud gelukt voor technici.

[3:01:04] Dank u wel.

[3:01:04] Dank je wel, meneer de voorzitter.

[3:01:06] Ik draag het nog even aan u over, het voorzitterschap, als u mij daartoe staat.

[3:01:10] Nee, dat ben ik niet van plan.

[3:01:13] Meneer De Voorzitter, ik...

[3:01:16] Ik draag het woord over aan de woordvoerder van de VVD, meneer De Groot.

[3:01:22] Dank.

[3:01:23] Ja, ik had een aantal interrupties eigenlijk, maar dat doe ik dan maar even hier nog in de tweede termijn.

[3:01:27] In ieder geval dank aan de minister voor de beantwoording van een aantal vragen.

[3:01:34] Wat komt er eigenlijk uit het onderzoek naar de regionale luchthavens?

[3:01:37] Vroeg ik van, kunt u alvast een inkijkje geven minister?

[3:01:40] Maar ik wacht het onderjoek dan maar even af.

[3:01:44] Laten we daar dan niet op vooruit lopen.

[3:01:46] En ik wil nog heel even stilstaan bij het vergelijken met de maritieme maakindustrie.

[3:01:50] Want het kabinet heeft in 2023 die maritieve maakindustrie agenda naar de Kamer gestuurd.

[3:01:56] En er stonden drie handtekeningen onder.

[3:01:57] Die van de minister van INW, die van de ministra van EZK en die van Defensie.

[3:02:01] En dat is precies eigenlijk ook een beetje waar ik heen wil.

[3:02:03] Want Defensie heeft natuurlijk veel te doen ook op het gebied van onbemande luchtverdediging.

[3:02:11] INW heeft een tekort aan technici in de luchtvaart bijvoorbeeld.

[3:02:16] Ik kan heel veel voorbeelden gaan geven.

[3:02:19] Het is een economisch vraagstuk, maar we hebben één Rijksoverheid.

[3:02:22] En ik kan deze minister natuurlijk niet opdragen om dat te starten.

[3:02:27] Zou hij misschien met zijn collega's moeten overleggen, maar ik kan wel een beetje zien dat hij het ondernemerschap in zijn bloed heeft.

[3:02:34] Dus in dat opzicht zou ik toch, de minister moest nog even over nadenken over een vergelijkbaar vehikel, gezand of iets in die richting.

[3:02:40] Het hoeft allemaal niet zo'n zwaar programma te zijn, wellicht als de maritieme maakindustrie.

[3:02:44] Ik probeer deze minister toch te verleiden om daar misschien eens rustig over na te denken.

[3:02:47] Laten we dan daar maar eens mee eindigen.

[3:02:50] Want de VVD denkt dat het voor heel veel meerwaarde zou kunnen zijn om die hele luchtvaartsector, ook met de opgaves die er zijn bij Defensie, de economische vooruitzichten, hetgeen wat dat kan opleveren.

[3:03:02] Dat we daar misschien met elkaar toch wat meer structuur en voordeel uit kunnen halen.

[3:03:08] Tot zover, voorzitter.

[3:03:10] Dank u wel, meneer de Groot, voor uw inbreng en vragen in de tweede termijn.

[3:03:13] En dan draag ik nu het voorzitterschap erover aan u. Alsjeblieft.

[3:03:17] Dankuwel.

[3:03:18] Einde van de tweete termijn aan de zijde van de Kamer.

[3:03:20] Ik schors voor tien minuten.

[3:03:22] Vijf minuten hoor ik.

[3:03:23] Kijk eens aan, dat is mooi snel.

[3:03:25] Voordat we beginnen aan de tweente termijn, aan de zijde van het kabinet.

[3:03:28] Schorstersvergadering.

[3:08:16] Ik heropen dit debat, het commissiedebat luchtvaart.

[3:08:22] We zijn aangekomen bij de tweede termijn vanzij de kabinet.

[3:08:25] Ik geef het woord aan de minister.

[3:08:27] Houdt u gang.

[3:08:28] Dank u voorzitter.

[3:08:29] Eerste vraag van het lid Kostis over... ...heeft Kevin Hooggestaats aan NLR?

[3:08:32] Nou, daar zit geen rangorde in.

[3:08:34] Het zijn allebei gerenommeerde instituten.

[3:08:36] En de heer Kostic heeft gevraagd van... ...nou, zet nou eens weer die verschillen uiteen... ...richting het commissiedebat van 11 november.

[3:08:41] Dus daar heb ik ook toe gezegd dat ik dat zal doen.

[3:08:44] Dan over die roadmap Unruly.

[3:08:46] Ja, die is 9 juli naar de Kamer gestuurd.

[3:08:48] En ook die Kamerbrief dus...

[3:08:50] Over de vraag over de aansprakelijkheid van misdragende mensen van het lid Graus.

[3:08:55] We beginnen nationaal, maar hier is ook een Europese benadering natuurlijk de beste voor.

[3:09:00] Maar als het gaat om mensen laten opdraaien, dat kan en dat zullen we ook meenemen in de verdere uitwerking.

[3:09:08] Dus dat het kosten verhalen op die mensen die...

[3:09:10] Bijvoorbeeld bepaald gedrag doen en dat daarna worden uitgeweken ofzo.

[3:09:15] Dan, hoe kijk ik naar de vertraging van de implementatie van elektrisch vliegen?

[3:09:19] Die implementatie is helaas complexer dan oorspronkelijk voorzien.

[3:09:26] Infra en de operationele aanpassingen op de luchthaven.

[3:09:29] En we gaan een gesprek met de luchthaven over deze vertraging.

[3:09:33] En ook over het elektrisch taxi op Schiphol.

[3:09:36] Ik weet dat men bezig is met een pilot die loopt.

[3:09:39] En daar moet uitgeleerd worden.

[3:09:41] Dus daar heeft men nu mee bezig.

[3:09:44] Dan ook over de heer Boas.

[3:09:46] Hij zegt aanpassing van taxi.

[3:09:47] Afspraken zijn al vaker gemaakt en nooit nagekomen.

[3:09:49] Hoe gaan we daar nu voor zorgen?

[3:09:50] Er zijn regels opgenomen in het LVB...

[3:09:53] om het APU-gebruik te beperken en de ILT handhaafd.

[3:09:56] Dus met een nieuwe LGB kan de ILt daarop handhaven.

[3:10:00] Dan, mevrouw Svinkels vraagt over de extra randvoorwaarden voor infrastuur.

[3:10:05] Nou, de infraaansluiting is gereed naar de luchthaven, dus geen extra infra nodig.

[3:10:09] En de provincie is bezig met een elektrische busconcessie, dus ook om te zorgen dat er over heen gereden kan worden.

[3:10:15] Dan de heer Bol... O ja, het gesjoemel met de cijfers.

[3:10:19] Nou ik zal jullie...

[3:10:21] Er was allemaal altijd een debatje over.

[3:10:23] Er is eind vorig jaar door het OM besloten geen onderzoek te starten in aanleiding van de aangifte van CIL.

[3:10:28] En we zijn niet bekend met een andere zaak.

[3:10:31] Dus er is gezegd dat er een OM in onderzoek zou zijn.

[3:10:34] Nou, dat is niet het geval.

[3:10:36] Kijken naar advies van de Belgische Gezondheidsraad.

[3:10:38] Ja, dat gaat specifiek over Brussel's Airport.

[3:10:40] Dat is dus niet zo'n groot onderzoeker als wij doen.

[3:10:42] Wat ik kan doen, als de lidkortziers dat goed vinden, is dat ik wel... Of zoals ik ook begreep, dat het vooral ook gebaseerd is op Nederlandse inzichten.

[3:10:49] Maar dat ik het onderzoeken van de België Gezonde Gezonderheidsratie en Brusselse Airport ook meegeef aan de Nederlandse Gezondenheidsrata.

[3:10:54] Dat wij het ook kunnen betrekken bij hun advies.

[3:10:58] Dan, wat gaat de inzet zijn over die bankbiljetten?

[3:11:00] Ja, die heb ik wel beantwoord.

[3:11:01] En dat zit bij Financiën, maar ik zal mijn collega van Financien daarvoor om aandacht vragen.

[3:11:07] En het punt over het medisch protocol, dat zit ook bij SDW.

[3:11:09] Dus daar komen we ook graag schriftelijk op terug, want dan moet ik afstemming zoeken met sociale zaken.

[3:11:13] Net zoals het andere punt, wat ook ten aanzien van sociale zagen bij schriftlijk op terug zullen komen.

[3:11:17] Dus dat ten aenzien van de laatste vraag van meneer Gaas.

[3:11:19] Dat was hem.

[3:11:22] Uit een betrouwbare bron had ik nog vernomen dat de heer De Grotis heeft gevraagd over het sectorplan.

[3:11:27] Ja, die wil ik mee terugnemen.

[3:11:30] Dan komen we dan ook op terug.

[3:11:32] Ik kijk even naar de andere leden of er nog een vraag is.

[3:11:37] Ja, nog even.

[3:11:38] Misschien heeft de minister hem wel toegezegd, maar het ging heel snel.

[3:11:42] Het ging over mijn vraag over het appreciëren van dat Zee-Delft-rapport... over de onbetaalde rekening van de luchtvaart... en dan vooral ingaan op het verschil in dekking van maatschappelijke kosten... tussen de verschillende afstandscategorieën, tussen economy en businessclass.

[3:11:57] En kan de minister dan ook aangeven welke verschillen tussen dekken... van matschappelijk kosten tussen type vluchten hij wenselijk vindt?

[3:12:04] Dat was mijn letterlijke vraag.

[3:12:07] Ik ken het zelf nog niet, maar we kunnen het natuurlijk bekijken en ook zoveel mogelijk van appreciatie voorzien richting 11 november.

[3:12:15] Dan nemen we dat gewoon mee in de brief.

[3:12:19] Ja, dank voorzitter.

[3:12:20] Dank aan de minister.

[3:12:22] Toch ten aanzien van die infrastructuur in Flevoland.

[3:12:24] Inderdaad, klopt.

[3:12:25] Ik doelde onder andere op die elektrische busverbinding... ...die heel erg belangrijk is qua OV-bereikbaarheid.

[3:12:30] Maar ik ben daar ook langs geweest in de regio... ...en ik krijg toch echt ook vanuit verschillende gemeenten daar in Flevoeland te horen... ...dat er wel degelijk ook randvoorwaarden ten aangezien van infrastructuuren op orde moeten worden gebracht.

[3:12:40] Dus...

[3:12:41] Zou de minister, dat hoeft niet weer een aparte brief, maar zou hij in zijn hele voorbereiding van Lelystad Airport dit wel echt willen meenemen?

[3:12:50] Want ik denk dat het heel belangrijk is dat we daar ook oor voor hebben.

[3:12:56] De signalen die we daarin krijgen.

[3:12:58] Voorzitter, ik denk wel dat het goed is op het moment dat wij de Kamer weer informeren met een nieuwe update over Lelystadt Airport, dat we dat even meenomen.

[3:13:04] De heer Haas.

[3:13:05] Ja, voorzitter.

[3:13:06] Ik was ook heel even met andere dingen bezig, maar dat moet in één zin zijn gebeurd.

[3:13:11] Maar het medisch protocol wat ik vroeg en de mede-apparatuur, detectieapparatuur en ook de inzet van het ministerie, daar heb ik niet goed gehoord wat nu de inzet van de minister geworden.

[3:13:22] Aangaande de voorgenomen verplichting van acceptatie van contant geld in de lucht.

[3:13:28] Ja, die vraag is beantwoord, kan ik u vertellen.

[3:13:30] Al twee keer zelfs.

[3:13:32] Wat de inzet gaat zijn, we hebben het er al een paar keer over gehad, maar dat is niet goed bij mij overgekomen, meneer de voorzitter.

[3:13:40] En daarom vraag ik nogmaals.

[3:13:42] Dan kijken we nog even naar de minister.

[3:13:48] Ja, nee, voorzitters, we snappen die zorgen, dat hebben we ook gezegd.

[3:13:50] Dus we delen de inzetten die de heer Graus heeft.

[3:13:53] En ik zal daar dus ook aandacht voor vragen bij mijn collega van Financiën, dat heb ik ook gezegt.

[3:13:56] Dat was het.

[3:13:57] Dat had ik dus niet goed vernomen.

[3:14:01] En nog dat medisch protocol, is dat ook nog specifiek?

[3:14:03] Daar heb ik ook op geantwoord.

[3:14:05] Daar kom ik nog schriftelijk op, want daar moet ik afstemming zoeken met sociale zaken.

[3:14:08] Dus dat zit daar.

[3:14:10] Dus dan moet ik daar even schriftlijk op terugkomen, net zoals die andere vraag.

[3:14:13] Dank u wel, meneer Vos.

[3:14:15] Sorry dat ik even...

[3:14:16] We zijn ook nog met andere dingen vaak bezig, dus dank u wel.

[3:14:20] Dit kostjes nog met een interruptie.

[3:14:22] In het kader van gezondheid en die afspraken over sleepvoertuigen in 2030 standaard inzetten.

[3:14:27] De minister zei iets over dat jij het gesprek met de sector gaat voeren of daarover voert.

[3:14:32] Ik was benieuwd wanneer die terugkoppeling daarover gaat komen.

[3:14:35] Of dat op korte termijn kan.

[3:14:37] Meneer de minister.

[3:14:38] Ik kan natuurlijk terugkoppen op het moment dat we dat besproken hebben.

[3:14:40] Zeker.

[3:14:40] Ja, dat weet ik.

[3:14:41] Daar moet ik even na gaan.

[3:14:42] Daar moeten we even op terugkomen richting 11 november ook.

[3:14:46] Helder.

[3:14:46] Volgens mij...

[3:14:48] Ja, dan uw laatste interruptie dan.

[3:14:50] Jazeker.

[3:14:51] Kijk, ik vind het altijd heel gezellig hier met deze commissie en ook met deze minister gewoon op persoonlijk vlak.

[3:14:57] Maar ik wil ook wel meegeven aan deze minister dat ik het wel kwalijk vind op de manier waarop het op de inhoud discussie wordt gevoerd.

[3:15:04] Dan hebben we het net gehad over die retourvluchten van Nederland naar Milaan.

[3:15:09] De minister dan doet van, ja, die 50 euro kan je niet vinden... maar het zit ergens boven de 100 euro.

[3:15:17] We hebben retourtickets gevonden voor 60 tot 80 euro Milaan.

[3:15:21] Mijn concrete vraag is eigenlijk... als je weet hoe groot die luchtvaartbelasting is... kan de minister dan tenminste erkennen dat dit soort bedragen... van 60 tot 90 euro retour, maar ook niet die 110 of 120 euro retour... echt niet in verhouding staat tot de schade...

[3:15:37] die de luchtvaart aanricht.

[3:15:40] En dat het dan wenselijker is om te investeren... in goedkopere treinen naar zoiets als Milaan.

[3:15:50] Ja, dat is een hele andere nieuwe vraag.

[3:15:51] Maar de minister.

[3:15:53] Voor mij ging het om een enkeltje... wat de heer Keuze had gevonden, niet om een retourtje.

[3:15:57] En kijk, we moeten nog even uitvechten... waar die fles wijn natuurlijk nu naartoe gaat.

[3:16:02] Maar drinken we hem samen op, zeg ik ook tegen de heere Keuzen.

[3:16:04] Maar het is...

[3:16:06] Kijk voorzitter, dat is natuurlijk ook een hele hoge mate politieke vraag.

[3:16:11] Wat reken je mee?

[3:16:13] Economisch voordeel van die verbondenheid is evident.

[3:16:16] Ook treinreizen zijn in hoge maten, zeker voor lange afstanden, kunnen niet concurreren met wat een vliegtuig.

[3:16:24] ...een vliegtuig kan bieden.

[3:16:26] Dus om nou voorkomen dat ik hier natuurlijk een enorme reflectie op geef... ...ik ben trots op Nederlandse luchtvaart, zeg ik er wel bij.

[3:16:31] Ik vind het ook belangrijk dat de lucht vaart behouden blijft voor Nederland.

[3:16:33] Dat die verbondenheid behoude blijft.

[3:16:34] Tegelijkertijd ook, heb ik ook altijd in elk debat gezegd... ...zit ook aan de andere kant aan de luchvaart.

[3:16:39] Werken we ook hard aan.

[3:16:40] Ook in het kader van het LVB.

[3:16:42] Ook aan het kadER van duurzaamheid.

[3:16:43] Het is reëel.

[3:16:44] De vragen die daarover gesteld zijn door de Kamer zijn reël.

[3:16:46] Daar zou ik zo goed mogelijk invulling aan geven.

[3:16:48] Maar wel een zo goed mogelijke balans met oog van alle kanten die de lichtvaart heeft.

[3:16:52] Ook de positieve.

[3:16:55] Ik slaat u weer wel, want anders gaan we naar een derde termijn, vermoed ik.

[3:16:59] Dat zit niet in ons spoorboekje, om het maar even te noemen bij de interview van het lid Kostitsch.

[3:17:04] We gaan nog wel even administratie doen.

[3:17:08] En dat zijn de toezeggingen.

[3:17:12] En ik begin met dat het lid kost iets van... Ja, het lid kost iets heeft een twee minuten debat aangevraagd, als ik het goed begrepen heb.

[3:17:19] En dan een elftal toezengingen toch wel.

[3:17:22] Een heel elftaal?

[3:17:22] Ja, dus we gaan even goed er doorheen.

[3:17:25] De Kamer ontvangt voor 11 november een appreciatie van het CE Delft rapport over de onbetaalde rekening en maatschappelijke kosten van de luchtvaart.

[3:17:32] Dat is een toezegging aan het lid Kostic.

[3:17:35] We gaan zoveel mogelijk zo goed mogelijk doen.

[3:17:37] Het is nog vier weken.

[3:17:42] De minister komt schriftelijk terug op het punt van het lid Graus over het medisch protocol ten aanzien van cabine lucht.

[3:17:51] Ja.

[3:17:53] In het vierde kwartaal van...

[3:17:54] Voorzitter, niet cabinelucht.

[3:17:57] Toxic cabin air inderdaad.

[3:17:59] Maar ik heb het ook gehad over onderhoud.

[3:18:01] Dus luchtvaarttechnici die onderhout plegen.

[3:18:03] Dan heet het geen cabinelucht.

[3:18:05] Maar dan komt er een bepaalde vervuiling die van motoren en zo afkomt direct.

[3:18:09] En dat mag je niet cabinellucht noemen.

[3:18:10] Dus ik heb dat beide genoemd.

[3:18:12] En detectie en medeapparatuur.

[3:18:14] We vullen dat aan.

[3:18:15] Dank u wel, meneer de voorzitter.

[3:18:17] Dank U.

[3:18:17] In het vierde kwartaal van 2020 wordt de Kamer geïnformeerd over de verkenning over de soda-aanpak.

[3:18:22] Dat is een toezegging aan de heer Goudswaard.

[3:18:24] Dit najaar wordt de kamer nader geïnnformeerd... ...over de regelgeving inzetten ten aanzien van drones.

[3:18:29] Ook een toenzeggingen aan de gouds waard.

[3:18:31] De Kamer ontvangt voor de begrotingsbehandeling... ...het reeds toegezegde onderzoek naar de concurrentiepositie van regionale luchthavens.

[3:18:35] Een toeziging aan de Heer Peter de Groot.

[3:18:38] De minister zal nagaan of er recente onderzoeken zijn over de mogelijkheid om een vliegbelasting voor veel vliegers in te voeren en de Kamer daarover te informeren voor het commissiedebat verduurzamen luchtvaart.

[3:18:48] We gaan niet een heel onderzoek doen, we gaan de analyse die we hebben, die sturen.

[3:18:55] Ja, dat staat hier ook niet.

[3:18:58] Nagaan over of er recent onderzoken zijn.

[3:19:00] Het zijn geen hele onderzoeker, het is gewoon een analyse.

[3:19:03] Je kan het een onderzoekt noemen.

[3:19:07] De Kamer wordt voor het commissiedebat Verduurzame Luchtvaart geïnformeerd over de aanpak voor de verduurzaamheid van de luchtvaarts, specifiek ook voor Schiphol en Leestad Airport.

[3:19:16] De Kamers ontvangt eind dit jaar een procesupdate over het ontzwafelen van kerosine, inclusief de vraag hoe dat zit met relatief grote percentages zwavel in SAF.

[3:19:24] Dat is een toezegging aan zowel Swinkels als Bolhuis.

[3:19:30] Dit is een hele lange toezekking trouwens.

[3:19:32] De Kamer ontvangt het alsnog ten behoeve van het commissie-debat voor duurzame luchtvaart door de minister ingetrokken NLR-rapport over het CO2-plafond.

[3:19:38] Dat is heel grappig dit.

[3:19:41] Ja, dus dat is toegezegd inderdaad.

[3:19:42] In deze brief zal de minister ook ingaan op de verschillende tussen de aannames in het NLR rapport en de KEF.

[3:19:48] En in deze brief zou de minister er ook een indicatie van de tijd aan proberen te geven ten aanzien van de eventuele invoering van het CO3-plavond.

[3:19:55] Dus een toezegging kost iets en...

[3:19:58] Laatste twee.

[3:20:05] De minister zal zijn collega van SZW het verzoek overbrengen... ...om met een actieplan te komen met maatregelen om kankerverwekkende stof... ...op de vliegbaan terug te brengen ter bescherming van het grondpersoneel.

[3:20:15] Niet met een aktieplan komen, maar gewoon wat er nu gedaan wordt op dat front.

[3:20:21] En de laatste minister.

[3:20:24] Dit kost iets.

[3:20:26] Ja, mijn verzoek was, en dat was volgens mij ook toegezegd, dat dat komt voor het twee minuten debat.

[3:20:33] Ja, precies.

[3:20:34] We voegen dat voor.

[3:20:37] Om het scherp te maken, er wordt heel veel voor de tweede minuut.

[3:20:39] Dat kan ook mogelijk snel zijn, om een heel actieplan...

[3:20:43] Wat ik wil is niet dat er straks teleurstelling is voor wat wij opleveren, omdat de verwachtingen anders zijn bij de Kamer.

[3:20:50] Dus wat we gaan vragen aan de SZD is, wat kan je aan informatie geven, wat er beschikbaar is?

[3:20:53] En dat is dan wat wij op kunnen sturen.

[3:20:56] We zitten, we planeren het begrotingsseizoen, dus we zullen wellicht even op ze laten wachten.

[3:21:01] Laatste toezegging, minister.

[3:21:02] Doet de Kamer de informatie toekomen waarmee het technisch overleg over de voorgenomen 50%-verstelling in de nacht wordt gestart?

[3:21:07] Dat is de toezicht aan de heer Keuze.

[3:21:11] Dan zijn we...

[3:21:12] De heer Gauws.

[3:21:13] Voorzitter, volgens mij was dat ook een toezigging, omdat het ook per brief zou komen, na overleg met de minister van Financiën over die acceptatie, die verplichtstelling van acceptatie van contantgeld in de lucht.

[3:21:25] Dat heeft de minister ook toegezegd.

[3:21:27] Daar zou hij ook nog op terugkomen.

[3:21:29] Ik zou aandacht vragen bij mijn collega daarvoor.

[3:21:33] Dus daar trekken we dan samen in op.

[3:21:35] Op een gepast moment kunnen we daarover terugkoppelen.

[3:21:38] We zullen kijken of dat dan in de verzameld brief teruggekoppeld kan worden.

[3:21:42] Mevrouw Swinkels.

[3:21:44] Ja, dank voorzitter.

[3:21:45] Misschien heb ik hem gemist, maar ik dacht ook een toezegging te hebben gehoord ten aanzien van Eindhoven Airport over dat advies wat de eerste helft 2027 onze kant op komt.

[3:21:54] Over het langere termijn toekomstperspectief na 2028.

[3:21:58] En volgens mij mag ik wel zeggen dat ook de heer Graus daar nieuwsgierig naar was.

[3:22:02] Dus dat zowel naar de heere Graus als naar mij is toegezegd.

[3:22:06] Ik moet wel zeggen, waar wij naar kijken is wat is een aparte toezigging ten opzichte van de standaardbrieven die de commissie natuurlijk ook krijgt.

[3:22:12] Vaak zegt de minister, nou kom ik in een brief van 11 november op terug.

[3:22:15] Nou dan hebben we een paar dingen ook al opgenomen.

[3:22:17] Ja en deze is volgens mij niet gekoppeld aan een andere toezegging.

[3:22:21] Nee, we kijken even naar de minister.

[3:22:23] Eerst af van 2027 kunnen we gewoon terugkomen bij de Kamer en updaten over de stand van zaken.

[3:22:26] Dan koppelen we deze toezigging toe.

[3:22:28] Dank u wel.

[3:22:31] Helder.

[3:22:31] Dan kijk ik nog even één keer rond.

[3:22:33] Niemand tekort doen.

[3:22:35] Alles gewisseld hier.

[3:22:37] Dan zijn we daarmee aan het einde gekomen van dit commissiedebat, het commissie-debat luchtvaart.

[3:22:41] Ik wil in ieder geval ook de minister en de ambtelijke ondersteuning danken voor de bijdrage.

[3:22:45] Dank aan de leden ook voor de inbreng.

[3:22:47] Dankaan iedereen die het debat ook op afstand heeft vervolgd.

[3:22:50] Natuurlijk ook hier op de publieke tribune op deze mooie avond.

[3:22:53] En ik wens u dan ook nog een mooie afond toe.

[3:22:55] En sluit u bij het debaat.

[3:22:57] Dank u wel.