Wadden

[0:00:00] bij het debat over de Wadden.

[0:00:04] Welkom aan de Kamerleden, welkom aan maar liefst drie bewindspersonen aan mijn rechterhand.

[0:00:09] Welkom bij het publiek op de tribune.

[0:00:12] We hebben drie uur de tijd voor dit debat.

[0:00:14] Ik wil voorstellen om debatten onder de 30 seconden gratis te laten zijn en interrupties onder de dertig seconden zijn gratis.

[0:00:24] Boven de derdig seconde tellen ze voor twee en dan heeft u er twee.

[0:00:26] Dus dat is snel op.

[0:00:28] Kijk eens uit met lange interrupties.

[0:00:31] Stel goede korte vragen.

[0:00:33] En alle interrupties gaan in tweeën.

[0:00:35] En dan wil ik als eerst het woord geven aan mevrouw Vellinga Beemsterboer van D66.

[0:00:41] Ja, dank u wel voorzitter.

[0:00:43] Er is geen onderwerp in deze Kamer waar ik me zo bij betrokken voel als het onderwerf van vandaag.

[0:00:49] De Wadden.

[0:00:50] En de Waddes zijn onze enige natuurlijke werelderfgoed waar natuur, geschiedenis, waterveiligheid, economie en leefbaarheid onlosmakelijk met elkaar zijn verbonden.

[0:00:59] En daarom kozen we in 2020 voor één gezamenlijke agenda voor het Waddegebied.

[0:01:04] Met een blik op 2050.

[0:01:07] Eén gezamenlijke agenda voor de keuze en opgaven waar partijen gezamenlijk voor staan in het Waddengebied.

[0:01:13] Opgaves als hoe gaan we om met de balans tussen ecologie en economie?

[0:01:17] Hoe behouden we de unieke kwaliteiten van de eilanden?

[0:01:20] Of hoe zorgen we ervoor dat we snel kunnen schakelen in een dynamische omgeving?

[0:01:25] Maar wat komt er in de praktijk van die gezamenelijkheid terecht?

[0:01:29] Voorzitter, als je het mijn fractie vraagt, veel en veel te weinig.

[0:01:34] In elk advies van het Omgevingsberaad Wadden, de door Rutte 3 ingestelde adviesgroep, lezen we het steeds weer terug.

[0:01:41] Vraag om onze mening.

[0:01:43] Stem af tussen de verschillende ministeries.

[0:01:45] Maak een integrale afweging.

[0:01:47] In andere woorden, betrek ons.

[0:01:49] Doe het samen.

[0:01:50] Kijk naar het hele plaatje.

[0:01:51] En dat voelen niet alleen de officiële instanties.

[0:01:55] Inwoners, ondernemers en bezoekers hebben zich verzameld in de stichting Wij zijn de Wadden.

[0:01:59] Met een hele duidelijke oproep.

[0:02:01] Niet over ons zonder ons.

[0:02:04] En als oud-wethouder van Vlieland kan ik de minister, ministers en staatssecretaris verzekeren.

[0:02:09] Als er zo'n eensgezind geluid uit het Waddengebied komt, dan moet je dat heel serieus nemen.

[0:02:16] Voorzitter, in de agenda 2050 hebben we hele duidelijke, goede en bruikbare afspraken met elkaar gemaakt.

[0:02:23] We zetten in op één internationaal waddengebied.

[0:02:26] We nemen bij nieuwe ontwikkelingen de bestaande kwaliteit rondom onder andere natuur, rust en cultuurhistorie als uitgangspunt.

[0:02:32] Zijn daar een paar voorbeelden van.

[0:02:35] En mijn vraag aan de minister van INW, hoe vindt hij zelf dat het gaat?

[0:02:39] Brengen we de afspragen uit de agenda 2050 op dit moment goed in de praktijk?

[0:02:43] En zo nee, wat is er nodig?

[0:02:46] Want goede afspraken op papier betekenen niet dat het alleen een kwestie van uitvoeren is.

[0:02:51] Integendeel, er moeten echt nog ingewikkelde besluiten worden genomen.

[0:02:54] Zoutwinning, Natura 2000 beheerplannen, een kabel door schiermonnikoog.

[0:02:59] Geen besluiten die je op een achternamiddag of vanaf afstand kan nemen.

[0:03:03] En voorzitter, ik moet dan denken aan het briefje dat bij de gemeentesecretaris van Vlieland aan de muur hangt.

[0:03:09] Er zijn drie keuzes.

[0:03:10] Het kan goed, snel en goedkoop, maar niet allemaal tegelijk.

[0:03:14] Goed en snel gaat niet goedkoop zijn.

[0:03:16] Snel en goedkoopt gaat niet goeds zijn.

[0:03:18] En goed en goed koop zal niet snel zijn.

[0:03:22] Wat kiest de minister?

[0:03:24] En hoe zorgt hij ervoor dat besluiten over het Waddengebied, ook als ze bij andere bevindspersonen liggen, zorgvuldig en met het gebied worden genomen?

[0:03:34] In andere woorden, hoe vult hij zijn rol als eindbaas Wadde in het kabinet nou echt in?

[0:03:40] En om de minister op gang te helpen heb ik afsluitend voorzitter drie concrete onderwerpen.

[0:03:44] Eén, financiële toekomst.

[0:03:46] Het geld voor de wadden zit in een lappendeken van losse potjes bij vier ministeries, drie provincies en Europa.

[0:03:52] Valt daar iets tussen, zoals het onderhoud van de haven van terschelling laatst, dan komt het geld pas na een crisis.

[0:03:57] En de potten die het gebied zelf beheert drogen op.

[0:04:00] Het investeringskader Waddengebied stopt dit jaar, het Waddefonds in 2029 en voor daarna is er nog niks geregeld.

[0:04:07] Gaat de minister van INW voordat het Waddenfonds stopt het advies van de Graaf opvolgen en een waddefaciliteit inrichten?

[0:04:14] Eén plek waar het geld van Rijk en Regio samenkomt, zodat uitdagingen waddenpassend worden gefinancierd.

[0:04:21] Twee, uitvoeringskracht.

[0:04:23] Afgelopen vrijdag vroegen de Eiland 8... ...de samenwerking tussen de BES- en Waddeneilanden... ...om ondersteuning bij die uitvoeringskracht.

[0:04:30] Ook dat is al eerder geadviseerd in het rapport Werk aan de Wadden.

[0:04:34] Hoe gaat de minister dit vormgeven?

[0:04:37] En als laatste, inspraak.

[0:04:39] Iedereen vindt wat van het wat.

[0:04:41] En samen moet je eruit komen.

[0:04:43] Kan de minister toezeggen dat bewoners, ondernemers en bestuurders niet pas aan tafel komen als het besluit al bijna klaar is, maar al bij de vraag wat moet er eigenlijk gebeuren?

[0:04:54] Voorzitter, de Stichting Wij zijn de Wadden zegt het zo mooi.

[0:04:57] Mensen zorgen beter voor wat ze lief hebben.

[0:05:00] En ik nodig de ministers en staats ik daar eens uit om hun liefde voor de Waden te laten zien.

[0:05:05] Dank u wel, voorzitter.

[0:05:07] Dank u wel.

[0:05:08] Dan is nu het woord aan mevrouw Boelsma Hoekstra van het CDA.

[0:05:12] Dank u al voorzitter.

[0:05:14] Deze zomer was ik een midweekje op Texel en het was ontzettend warm, droog en gezellig druk.

[0:05:20] Maar we hebben bovenal genoten.

[0:05:22] En daarnaast bezocht ik ook nog een aantal waddeneilanden voor een dagje.

[0:05:25] En voorzitten, dat was ook genieten.

[0:05:27] Het nuttige en het aangename.

[0:05:29] Maar er speelt veel in het warrengebied, we hebben het net al gehoord en daar gaan we het vandaag over hebben.

[0:05:35] In het commissiedebat natuur heeft collega Korevaar een toezegging van minister Van Essen gekregen dat eerste sociaal-economische effecten in beeld worden gebracht bij het beleidskader natuur, alvorens er onomkeerbare besluiten worden genomen.

[0:05:48] Heel fijn dat deze toezegging is gedaan, maar het had wel wat voeten in de aarde.

[0:05:52] Vraag aan de minister van INW als coördinerend minister.

[0:05:56] Pakt hij de regier al op voor het in kaart brengen van de sociaal-economische effecten?

[0:06:02] Vorige week dinsdag kregen we een petitie aangeboden van Wij zijn de Wadden.

[0:06:06] Meer dan 50.000 handtekeningen vragen maar één ding.

[0:06:09] Laat ons meepraten over de besluiten op onze eilanden.

[0:06:13] In dit geval gaat het om de afsluiting van natuurgebieden.

[0:06:16] Net als in Noord-Ist Friesland werden de eilanders overvallen door de plotselinge aankondiging van afsleiding van natuur gebieden, niemand snapt het en de bewoners wilden meedenken.

[0:06:25] Maar mogelijkheden daartoe ontbraken tot nu toe.

[0:06:28] We hebben het ook in Ternaat gezien.

[0:06:30] Gelukkig worden de gesprekken nu wel opgepakt.

[0:06:34] Aan de eilandbewoners is bij de toewijzing van de Natura 2000 gebieden aangegeven dat er oog moet zijn voor de cultuurhistorie van het eilind.

[0:06:41] Dat is bij deze afsluitingen niet het geval.

[0:06:44] Vraag aan de minister.

[0:06:45] Kan de minister toezeggen dat er samen met de inwoners van de eilen gesproken wordt over het natuurherstel en hoe dit het beste vormgegeven kan worden?

[0:06:53] En als tweede kan de minister toeseggen om hier bijna drukkelijk de cultuurhistorie voor de eils.

[0:06:59] Dan de bereikbaarheid.

[0:07:01] We hebben nog steeds zorg over de concessie.

[0:07:03] Redden we het op tijd en wordt het kind niet met het badwater weggegooid.

[0:07:07] Mevrouw Vellink-Gabeemseboer heeft hier in het commissiedebat maritiem al vragen over gesteld.

[0:07:12] En we gaan er vanuit dat het tijdspot wordt gehaald.

[0:07:15] Kan de minister of de staatssecretaris dit toezeggen?

[0:07:17] En als tweede, hoe groot is het risico dat bedrijven door de voorwaarden in de huidige concessies uiteindelijk niet inschrijven?

[0:07:24] En als laatste kan de minister ook aangeven of er wordt nagedacht over de volgende concessie die meer passend is bij de specifieke situatie.

[0:07:32] Dan de vaagul Ameland.

[0:07:33] We hebben brieven ontvangen met zorgen.

[0:07:35] We krijgen binnenkort het afwegkader en zonder hierop vooruit te lopen vragen we de minister om in gesprek met Ameland te blijven om te garanderen dat de bereikbaarheid geborgen blijft zonder beperkingen in de overtocht.

[0:07:46] Last but not least, de eilandentoets.

[0:07:50] De toets die de uitwerking van rijksbeleid op eilanden toetst.

[0:07:54] In het vorige debat kreeg ik de volgende toezegging.

[0:07:56] De minister zegt de Kamer toe de Kamers schriftelijk te informeren over de uitkomsten van zijn gesprek met de minister van BZK over deze warrentoets.

[0:08:11] Maar voorzitter, de Waddeneilanden verzoeken om expliciet aandacht te hebben voor de context en situatie van de Wadden aan de voorkant bij nieuwsontwikkelen beleid.

[0:08:20] En om dit bij voorkeur door middel van een eilandtoets hierin mee te nemen.

[0:08:24] En dit hoeft niet ingewikkeld.

[0:08:25] Dit kan gewoon simpel ingeregeld worden.

[0:08:28] Vraag aan de minister wil hij zich hardmaken voor het betrekken van de eilanden bij de ontwikkeling van het beleid?

[0:08:34] En afgelopen vrijdag waren we bij de E8, een samenwerking tussen de Waden en de Besseilanden.

[0:08:40] Ze hadden een duidelijke oproep.

[0:08:41] Eén, realiseer gelijkwaardige investeringen.

[0:08:44] Twee, versterk uitvoeringskracht.

[0:08:46] En drie, breng de eilanden in positie om klimaatadaptatie te realiseren.

[0:08:51] En dat laatste punt is meer dan belangrijk op de eилanden.

[0:08:54] Hoe neemt de minister de specifieke situatie van de eilen mee in het watermanagement?

[0:08:59] We hebben gezien dat bij hoogwater er wat aandacht voor nodig is en laten we bij droogte direct de juiste aandachte voor hebben.

[0:09:06] Tot zover.

[0:09:09] Dank u wel.

[0:09:09] Dan is nu het woord aan mevrouw Wiersma van de BBB.

[0:09:13] Ja, dank u voorzitter.

[0:09:14] En ik wil ook iedereen bedanken die hier de gelegenheid neemt om hier te komen kijken naar dit debat.

[0:09:20] Want ik ben waarschijnlijk net als een aantal mensen hier in de zaal zelf ook inwoner van het Waddengebied.

[0:09:27] En daar ben ik ontzettend trots op.

[0:09:29] Want het wat, dat is voor veel mensen ook hun thuis.

[0:09:34] Bewoners, vissers en ondernemers leven al generaties lang met het getij.

[0:09:40] Ze kennen de geulen en de platen en ze zien de veranderingen in de natuur.

[0:09:44] En die verbondenheid verdient een volwaardige plek in het beleid.

[0:09:48] Maar juist die waddenbewoners, en dat hebben we zo net ook al gehoord met de petitie... die maken zich grote zorgen over gebiedssluitingen.

[0:09:56] Over de vraag of ze straks nog welkom zijn in hun eigen leefomgeving.

[0:10:01] De petitie laat zien hoe diep die zorgen ook zitten.

[0:10:06] En wat doet de minister concreet om hun vertrouwen te herstellen?

[0:10:10] Want voorzitter, minister Karreman stelde eerder dat er iets misgegaan is in de communicatie naar de inwoners en dat er geen concrete plannen zijn om die gebiedssluitingen te realiseren en die gebieder af te sluiten.

[0:10:23] Tegelijkertijd, en we zien dat ook in de Telegraaf staan... bereiken ons nu wel opnieuw signalen over ambtelijke kaarten met zoekgebieden... voor eventueel zelfs jaarondersluitingen rondom Wieringen bijvoorbeeld.

[0:10:36] We hebben als Kamer onlangs een werkbezoek gebracht aan de visser Jan Rotgans.

[0:10:40] En die gaat met zijn kotter verzorgd die excursies... en laat die mensen het waddengebied zien en proeven.

[0:10:47] Juist zulke bedrijven dreigen door dit soort gebiedssluitingen hun activiteiten straks te moeten staken.

[0:10:52] En dat is wat ons betreft het kind met het badwater weggooien en onacceptabel.

[0:10:58] Daarom willen we graag een helder antwoord.

[0:11:00] Zijn nieuwe gebiedsstuitingen van tafel of worden ze nog steeds onderzocht?

[0:11:04] En welke onderdelen van de gepresenteerde beheer- en toekomstscenario's...

[0:11:08] zijn op dit moment onderdeel van het beleidsproces.

[0:11:12] Wil de minister alle actuele kaarten, scenario's en uitgangspunten... met de Kamer en met de regio delen?

[0:11:18] Als zulke sluitingen niet de bedoeling zijn... waarom zijn de scenario's dan aan bewoners gepresenteerd?

[0:11:24] En als ze nog worden onderzocht, wat betekent dan geen concrete plannen precies?

[0:11:29] Want inwoners vrezen dat die gebiedssluitingen... alsnog via een omweg worden doorgevoerd.

[0:11:34] Tegelijkertijd horen ze dat aanvullende maatregelen voor de natuur in de Waddenzee nodig zijn.

[0:11:40] Maar met welke soorten of leefgebieden gaat het dan zo slecht dat gebiedssluitingen gerechtvaardigd zouden zijn?

[0:11:47] Op die vraag hebben we op dit moment nog geen duidelijk antwoord en graag een concrete reactie van de minister.

[0:11:53] Hoe worden de toestand van de natuur en de oorzaken van achteruitgang vastgesteld?

[0:11:58] En welke rol speelt de omstreden BC-methode daarbij?

[0:12:02] Aangezien die methode niet voldoende wetenschappelijk onderbouwd is en de Kamer al eerder opdracht heeft gegeven...

[0:12:09] referentiewaarde voor natuur op zee uit te gaan van wetenschappelijk onderbouwde inzicht... waarbij expliciet rekening gehouden wordt met veranderende runde ecologische omstandigheden... en je ook niet een piekjaar als referentie kunt nemen.

[0:12:22] En hoe staat het daarmee?

[0:12:24] Voorzitter, het lijkt erop dat INW en LVVN hierover in het verleden niet helemaal met één mond gesproken hebben.

[0:12:32] Rijkswaterstaat trekt het beheerplanproces terwijl LVvn over toegangsbeperkende besluiten gaat.

[0:12:40] Hoe zorgen beide ministers ervoor dat de uitspraken en besluiten op elkaar aansluiten?

[0:12:45] En welke lessen zijn bijvoorbeeld getrokken uit de evaluatie van het proces rondom de genalenvergunning waarbij er eerder ook problemen ontstonden?

[0:12:54] Voor elke nieuwe toegangsbeperking wil BBB graag een concrete onderbouwing over welke soort of welk leefgebied moet worden beschermd en welke activiteit daaraan toonbaar de verstoring of schade aanricht.

[0:13:09] Waarom zijn juist die omvang en de duur van de beperking noodzakelijk en welk meetbaar natuurherstel moeten maatregelen vervolgens opleveren?

[0:13:17] Voorzitter, diezelfde zorgvuldigheid verwacht BBB bij grote ingrepen in het waddensysteem.

[0:13:22] Langs de Noord-Hollandse kust wordt al tientallen jaren zand gesuppleerd.

[0:13:26] Welke rol spelen die suppleties in de sedimentstromen en de ecologische ontwikkeling van de westelijke Waddenzee?

[0:13:33] Onderzoek van Deltares en Rijkswaterstaat wijst erop dat de ophoging van sediment sneller gaat dan de zeestijg.

[0:13:39] Zeespiegelstijging.

[0:13:41] De platen worden hoger, geulenslippen dicht.

[0:13:44] Welke rol speelt menselijk ingrijpen en zandsuppletie daarbij?

[0:13:47] En wat gaat het kabinet daar eventueel wel of niet mee doen?

[0:13:51] Die vragen spelen vanzelfsprekend ook bij de Vagel naar Ameland.

[0:13:55] Mijn buurvrouw had het daar net al over.

[0:13:56] Die voortdurend verzandt.

[0:13:58] Dus dat kan ik, want ja, je moet water naar de zee dragen, moet je niet doen.

[0:14:01] Maar zand, de geul in is ook niet houdbaar.

[0:14:06] Welke aanpak houdt de geulen op de lange termijn wel bevaarbaar?

[0:14:11] En hoe voorkomt het kabinet dat de lokale gebruikers beperkingen krijgen opgelegd... terwijl de invloed van grootschalige ingrepen onvoldoende wordt meegewogen?

[0:14:20] Kan de minister toezeggen dat beide in dezelfde ecologische beoordeling worden betrokken?

[0:14:25] Tot slot, voorzitter, bij de schelpenwinning... zien we ook hoe onzekerheid over onderzoek en gunningverlening bedrijven raakt.

[0:14:33] De minister schrijft dat aanvullend ecologisch onderzook nodig is... en dat hij zich beraadt op vervolgstappen.

[0:14:38] Maar bedrijfen die al geruime tijd stil liggen... hebben nu een concreet tijdpad nodig... en daarbij ook expliciet de oproep om conform de aangenomen motie van de plas... met de provincie en de sector in gesprek te gaan.

[0:14:51] Wanneer gaat de minister dat doen...

[0:14:52] En wanneer kan de Kamer daar een terugkoppeling op verwachten?

[0:14:56] Dank.

[0:14:57] Dank u wel.

[0:14:58] Dan is nu het woord aan mevrouw Windel van de VVD.

[0:15:01] Dank, voorzitter.

[0:15:02] Het Waddengebied is uniek.

[0:15:04] Een balans van wonen, werken en recreëren.

[0:15:06] En dat allemaal in de Natura 2000-gebied.

[0:15:09] Eilanders zijn mensen die weinig nodig hebben van Den Haag en naar elkaar omkijken.

[0:15:13] Prachtig.

[0:15:14] Tegelijkertijd zijn eilanders ook afhankelijk van onze politieke besluiten en van Rijkswaterstaat.

[0:15:20] De veerverbindingen zijn de levensader voor inwoners en ondernemers.

[0:15:23] Zonder goede verbinding kunnen eilanders dingen niet doen die voor anderen gewoon doodnormaal zijn.

[0:15:28] Inwoners zijn afhankelijke van deze verbinding voor werk, onderwijs en ziekenhuisbezoek.

[0:15:33] Ondernemers als het gaat om personeel, bevoorrading en bezoekers.

[0:15:37] En de natuur op de eilanden is belangrijk voor hun cultuur.

[0:15:40] Discussies die wij daarover voeren zorgen voor ontzettend veel onzekerheid.

[0:15:44] En ik hoop dan ook dat deze bewindspersonen bij alle besluiten die zij over de Wadden nemen, dat altijd in hun achterhoofd hebben.

[0:15:51] Het gaat niet zomaar over iets.

[0:15:52] Het zijn besluiten dat impact maken.

[0:15:55] Vandaag sta ik stil bij drie onderwerpen.

[0:15:57] Allereerst de beheerplannen van Rijkswaterstaat, vervolgens de haven in Den Helder en tot slot de bereikbaarheid van Ameland.

[0:16:04] Allereerst de beheerplannen van Rijkswaterstaat.

[0:16:07] De bewoners van de eilanden en kustgemeenten zijn zich meer dan bewust van hun verantwoordelijkheid, maar vragen de overheid ook om begrip voor hun bijzondere situatie.

[0:16:15] Nu zijn ze opgeschrikt door conceptplannen die enorme impact hebben.

[0:16:19] Inwoners zijn er niet in meegenomen, terwijl als er mensen zijn die de natuur willen beschermen op de Waddeeilanden, dan zijn het die eilanders wel.

[0:16:27] Juist daarom is het belangrijk om plannen over de kwaliteit van de natuur samen met die eilders te maken.

[0:16:33] Eilanders vragen om het laten bestaan van cultuurhistorisch medegebruik.

[0:16:37] En de VVD ondersteunt dat.

[0:16:39] Een groot deel van de charme van de eilanden is ook juist de lokale cultuur met haar gewoonten en tradities.

[0:16:45] Denk bijvoorbeeld aan het pieren steken, watlopen en vissen.

[0:16:48] Ik wil de minister vragen hoe hij nu naar deze conceptplannen kijkt.

[0:16:51] Kan Rijkswaterstaat om tafel gaan met inwoners en ondernemers?

[0:16:55] Niet om te informeren, maar om echt met open visier het gesprek te voeren.

[0:16:59] Kom samen tot een oplossing waarbij die cultuur die de eilanden zo mooi en bijzonder maakt behouden blijft.

[0:17:05] Dan mijn tweede punt, de haven in Den Helder.

[0:17:08] Er wordt gesproken over de aanleg van een nieuwe veerhaven in Den helder, waarvanuit ook de veerdienst naar Texel vertrekt.

[0:17:13] Daarnaast wil Defensie uitbreiden en worden veel woningen gebouwd.

[0:17:17] VVD vindt dat al deze plannen in samenhang moeten worden bezien.

[0:17:20] Hoe zorgen we ervoor dat de wegen deze toenemende drukte aankunnen?

[0:17:24] Er is een interruptie van de heer Goudsvaart.

[0:17:27] Dank u wel.

[0:17:28] Ja, voorzitter.

[0:17:29] Ik hoor eigenlijk best wel bemoedigende woorden van VVD als het gaat over het sluiten van die gebieden.

[0:17:37] En ik hoor mijn collega zeggen van ja, we dringen er echt op aan dat die gesprekken moeten plaatsvinden tussen die verschillende...

[0:17:45] tussen de mensen en Rijkswaterstaat, maar wat nou wanneer ze er niet uit komen en wanneel grote gebieden voor langere tijd worden afgesloten wat eerst niet het geval was?

[0:17:56] Wat zegt de VVD dan op haar beurt?

[0:18:02] Kijk, wat er natuurlijk is gebeurd is dat er kaartjes in de ronde gaan.

[0:18:08] Sorry, gezondheid, collega.

[0:18:11] Dat de kaartjes in de ronde gaan die een enorme impact hebben op inwoners.

[0:18:17] Terwijl hoe ik het nou voor me zie is... juist die eilanders weten als geen ander hoe de natuur in elkaar steekt.

[0:18:23] Die weten als kein ander wat er nodig is.

[0:18:25] Dus die kaartjes zouden niet op tafel moeten komen om met die inwoners te bespreken.

[0:18:29] Nee, ga nou eens samen met die indwoners kijken, samen met ondernemers die iedere dag ook belang hebben bij goede natuur op de eilanden.

[0:18:37] Ga nou eens met hen aan de voorkant in gesprek met welke uitdagingen staan wij voor en wat is er dan nodig?

[0:18:42] En wat mij betreft zijn we nu een stap te ver in het proces.

[0:18:49] Dat klinkt goed, voorzitter.

[0:18:53] Daar word ik...

[0:18:55] blij van en tegelijkertijd ik word ook een beetje getriggerd omdat dat er net op de hier is vaker overschreven en was nog heel recentelijk is er een telegraaf artikel geplaatst die zegt ja de minister of de staatssecretaris die zet zo van ja als er verslechtering optreedt in bepaalde gebieden ja dan moeten wij vanuit europese richtlijnen moeten wij gaan handelen

[0:19:19] Dus ja, ik kan me dan voorstellen dat zo'n gesprek, dat er dan op een gegeven moment wordt gezegd tegen de bewoners van ja, wij zijn met handen en voeten gebonden, want dit is vanuit Europa wat ons opgelegd wordt, zoals wij dat wel vaker zien.

[0:19:33] Wat gebeurt er dan?

[0:19:36] Zegt dan de VVD ook van oké, nu is het tijd om even pas op de plaats te maken en dan moeten we dan maar in Europa dat gespreks verder gaan voeren?

[0:19:45] Uw interrupties zijn nu op.

[0:19:47] Volgens mij zijn dat twee dingen die naast elkaar kunnen bestaan.

[0:19:53] Enerzijds het voldoen aan Europese richtlijnen.

[0:19:56] Als wij onszelf niet aan de wet houden, dan houdt de rechter ons eraan.

[0:20:00] Daar worden we niet beter van, zeg ik maar even via uw voorzitter.

[0:20:03] Maar dat is echt iets anders dan nu handelen, nu die kaartjes op tafel leggen.

[0:20:08] Nu zeggen we sluiten de gebieden af.

[0:20:10] Ik heb vele inwoners gesproken die zeggen ik heb genoeg ideeën om de kwaliteit van de natuur te verbeteren.

[0:20:15] En wat ik nou zo graag zou willen is dat deze bewindspersonen of dat Rijkswaterstaat het gesprek aangaat met die inwoner over hoe kunnen we nou samen die kwaliteiten van de nature gaan verbeteran zonder dat er direct kaartje op tafel liggen.

[0:20:33] Ja, inmiddels was ik aanbeland bij de veerhaven in Den Helder, want er leven zorgen over deze nieuwe veerhaven.

[0:20:42] Waar Rijkswaterstaat een sobere, dolmatige veerhave wil aanleggen, vragen andere partijen naar een oplossing die voor de lange termijn dolmatig is.

[0:20:49] Kan de minister toezeggen de aanleg van de nieuwe veeraven toekomstbestendig te doen in goede samenspraak met TESO en de lokale en regionale bestuurders?

[0:20:56] Is co-financiering een optie om het plan beter te maken?

[0:20:59] En kan de minister toezeggen de plannen voor Den Helder in samenspraak met onder andere de ministers van Defensie en Wonen te doen, zodat de planden elkaar versterken?

[0:21:07] Tot slot de bereikbaarheid van Ameland.

[0:21:09] Ik ben me ervan bewust dat we de algehele prioritering moeten afwachten, maar de VVD vindt dat we niet kunnen stilzitten en afwachen.

[0:21:16] Welke maatregelen kunnen Rijkswaterstaat en de vervoerder op korte termijn nemen om de betrouwbaarheid van huidige verbinding te verbeteren?

[0:21:23] Hoe worden de keuzes over de vaargul afgestemd op de nieuwe veerkoncessie, zodat de verwoerder voldoende duidelijkheid heeft om te investeren?

[0:21:30] Wanneer komt er duidelijkeheid over de mogelijkheden voor de watertaxi om bij donker te varen?

[0:21:35] Kortom, kan de minister toezeggen concrete afspraken te gaan maken met de gemeente, ondernemers en de Vervoerder over het oppelhouden van de verbinding?

[0:21:42] Dat is van cruciaal belang voor de inwoners.

[0:21:46] Dank u wel.

[0:21:46] Dan is nu het woord aan de heer Goudswaard van jij natuurlijk.

[0:21:50] Ja, dank u wel voorzitter.

[0:21:52] Vorige week las ik een artikel in de Leeuwardenkrant waar ik erg vrolijk van word.

[0:21:56] Misschien kwam het wel door die begeleidende foto's waarop de dijktempel van Marm zichtbaar was.

[0:22:02] Diep groen gras onder een hele indrukwekkende lucht waarin je de kracht en de dreiging van de elementen bijna kunt voelen.

[0:22:09] Voorzitter, dat warrengebied voelt voor mij als mijn heimat.

[0:22:13] En het betreffende artikel dat ging overigens over bewoners rondom dit prachtige gebied met haar UNESCO-werelderfgoedstatus.

[0:22:21] Want sinds de ramp met de MSC Zoe zijn er allerlei initiatieven om een rotzooi uit het warrengebied op te ruimen.

[0:22:29] En voorzitter, tot en met 15 oktober vinden er ruim 25 opruimexpedities plaats in het warregebied van Den Helder tot Oost-Grohingen.

[0:22:39] Waar iedereen zich bij kan aansluiten.

[0:22:41] Dus mochten de ministers en de staatssecretarissen in de buurt zijn, stuur mij gerust een appje en dan gaan we samen die boel schoonmaken.

[0:22:49] Voorzitter, het is prettig om in de Kamer te belichten wat nog meer goed gaat.

[0:22:53] Zoals bijvoorbeeld de natuur op de Wadden en rondom Ameland.

[0:22:56] Want zo zien wij op het groene strand bij Balm meer plantensoorten en sterke bloedseizoenen.

[0:23:02] Zo is ook de Kluut terug van weg geweest.

[0:23:05] En het herstel van het groen strand laat zien dat actief beheer de manier is om natuur te doen herleven.

[0:23:10] Het verjagen van menselijke activiteit is dat volgens ons niet.

[0:23:15] En het natuurbeheerplan, ja dat houdt toch mensen op Ameland zoals verschillende collega's van mijn zijde bezig.

[0:23:21] Want we weten hoe de verjudicering van natuurbeleid de samenleving op slot kan zetten.

[0:23:27] Kan de minister dan ook toezeggen dat de huidige bedrijvigheid, de recreatie en de mobiliteit op het eiland gewoon als bestaand gebruik geborgen kan worden in het natuur beheer plan.

[0:23:38] En voorzitter, in zijn antwoorden op de Kamervragen van lid Wiersma schrijft de minister dat de afsluitingen bij Wierum internaat uitsluitend voor het broedseizoen gelden.

[0:23:47] Kan de minister toezeggen dat ook toekomstige toegangsbeperkingen zo gericht mogelijk worden afgebakend?

[0:23:54] Zowel in oppervlakte als in tijd en dat eerst minder ingrijpende alternatieven worden onderzocht.

[0:24:01] En dan het MIRT-project over de bereikbaarheid van Amal.

[0:24:04] We hebben dit jaar al herhaaldelijk gedeporteerd over hoe we de bereiksbaarheid... ...van Nederland gaan waarborgen, welke keuzes gemaakt moeten worden... ...en wat dat betekent voor het inmiddels geruchtmakende afwegingskante.

[0:24:15] Voor jaar in 20 is het duidelijk dat elk deel van Nederland... ...verbonden blijft met de rest van Nederland.

[0:24:19] Niemand die mag natuurlijk opgesloten raken in zijn eigen dorp, stad of regio.

[0:24:24] Is de minister het met ons eens dat gezien de unieke situatie van Ameland dat het behouden van een degelijke veerdienst een nationale verantwoordelijkheid is?

[0:24:32] En kan de minister ook toezeggen dat alle middelen voor het project bereikbaar Ameland behouder blijven?

[0:24:38] Voorzitter, zoals gezegd vinden wij het een kerntaak van de nationale overheid dat elke uithoek van ons land toegankelijk en verbonden blijft.

[0:24:44] Tegelijkertijd begrijpen wij het dilemma rond de vaargel van Ameland.

[0:24:48] Miljoenen euro's per jaar zonder blijvend effect op de vaargel is natuurlijk uiterst onwenselijk.

[0:24:53] Het is ook niet meer dat logisch dat er alternatieven onderzocht worden.

[0:24:57] Zoals de route via het Danzigat via Verwurt.

[0:25:01] Maar voorlopig is het ook niet meer dan dat.

[0:25:02] Een alternatief dat wordt onderzocht en een pier die wordt aangelegd in een Natura 2000-gebied.

[0:25:08] Nou, iedereen weet hoe kwetsbaar een dergelijk project kan zijn.

[0:25:12] Ook wanneer het overduidelijk en algemeen belang is.

[0:25:15] En daarom vragen wij aan de minister om een toezegging dat het openhouden van de vraaghouding richting Holwit ondersteund wordt zolang er nog geen route via Verwoord gerealiseerd is.

[0:25:23] Dank, voorzitter.

[0:25:25] Dank u wel.

[0:25:26] Dan is het woord aan de heer Van Houdingen van Forum voor Democratie.

[0:25:29] Dank, excuus dat ik wat later ben gekomen uit een ander debat.

[0:25:32] Ja, we hebben natuurlijk die petitie ontvangst genomen een week geleden.

[0:25:34] En heel veel inwoners, het is net al genoemd een paar keer ongetwijfeld, maken zich zorgen.

[0:25:38] We hebben die brief gehad van de regering van 7 oktober.

[0:25:40] Waar de regeling stelt van nou, dat valt wel mee.

[0:25:42] We gaan in ieder geval niet het hele eiland afsluiten.

[0:25:44] Maar ik heb toch een paar vragen over.

[0:25:46] Allereerst die beheerplannen.

[0:25:47] Hoe komen die nou tot stand?

[0:25:49] Het is bijna niet helemaal duidelijk.

[0:25:50] En wie bepaalt uiteindelijk wat daarin staat?

[0:25:54] En dan ben ik dus voorzitter niet zo geïnteresseerd in wie kan meepraten.

[0:25:56] Want we weten hoe dat eerlijk gezegd in dit land gaat.

[0:25:58] Je kunt dan meepraten, maar er gebeurt vervolgens eigenlijk nooit wat mee.

[0:26:02] Dus ik ben vooral geïnteseerd in, wie heeft de macht?

[0:26:04] Wie bepaald uiteinig wat daar in staat en wat er dus kan gebeuren?

[0:26:08] En of het dus bijvoorbeeld mogelijk is dat delen van het eiland worden afgesloten.

[0:26:12] En is het toch mogelijk om, dat kwam met ook volgens mij een interruptiebal daarvoor, om helemaal niks te doen?

[0:26:17] Dus dat we zeggen van nou, het is prima zoals het nu gaat.

[0:26:19] We doen niets.

[0:26:20] Want ik denk en ik vermoed dat dat met die Natuur 2000, dat we daar eigenlijk ook al niet meer over gaan.

[0:26:24] Dat we dus die soevereiniteit uit de hand hebben gegeven.

[0:26:27] En dat zou ik ook wel graag bevestigd zien.

[0:26:28] Dus dat is dan nog een reden om natuurlijk die Europese Unie te verlaten.

[0:26:32] Daar waren we al jaren op hameren.

[0:26:34] En ja, ik ben niet helemaal gerustgesteld door die brief.

[0:26:37] Want in die brief staat dus, ik ga niet het hele eiland afsluiten.

[0:26:40] Als ik het goed lees.

[0:26:41] Maar kan het misschien zo zijn dat straks eruit volgt, dat die beerpalmen volgt... ...dat delen van het eilind kunnen worden afgesloten voor een deel van het seizoen.

[0:26:48] En kan het ook zijn dat ook tegen de zin van inwoners in hekken geplaatst gaan worden.

[0:26:53] Dus wat is er allemaal... En hebben de inwoner er invloed op?

[0:26:56] Het besluit wordt denk ik, dat is een van mijn vragen dus niet genomen door de eilanden zelf...

[0:27:00] Wat die hekken betreft, als ik het goed gelezen heb door het ministerie van Landbouw.

[0:27:03] Dus kan de minister dat dan bevestigen.

[0:27:06] En ja, de hoofdvraag is natuurlijk waarom gebeurt dit allemaal?

[0:27:09] En dan wordt er gezegd, ja, het gaat heel slecht met de natuur.

[0:27:11] Hebben we natuurlijk vaker gehoord, ook in stikstofdebatten.

[0:27:14] Ja, die natuur verandert, het klimaat veranderd ook.

[0:27:16] Er zijn net ook genoemd, sommige diersoorten doen het wat beter nu.

[0:27:19] De zeehonden begrijp ik, andere...

[0:27:21] doen het wat minder.

[0:27:21] Ik ben helemaal niet van overtuigd dat er een of ander natuurprobleem is waardoor dit allemaal ineens zou moeten gebeuren, totaal niet.

[0:27:27] En wat ik ook helemaal niet beargumeteerd zie worden is als er al een natuurprobeel zou zijn, wat ik betwist, is het dan van wonen van die inwoners die daar wonen?

[0:27:34] Als die vogels andere trekpartoonvolgen, ja daar kunnen die inwwoners dikker niks aan doen.

[0:27:39] Dus wat is de relatie met inwoner?

[0:27:40] En als het dan al een natuurlijk probleem zou zijn nogmaals, waarom dan wel, want dat gebeurt als je er afsluitdijk over gaat,

[0:27:46] overal windmolens.

[0:27:49] Vogelhackmolins worden ze ook al genoemd.

[0:27:50] Er wordt een hele grote kabel wellicht over schiermondelijk ogen gelegd.

[0:27:53] Ja, dat is allemaal niet goed voor de natuur.

[0:27:55] Die militaire oefeningen op Vlieland zijn ook niet goed... ...voor de natuur, maar dat gaat natuurlijk door.

[0:27:59] Want dat is het klimaatbeleid wat heel slecht is voor de... ...natuur en dat is natuurlijk die militarisering van onze samenleving.

[0:28:04] Dus volgens mij is dat, oh we zijn zo bezorgd op natuur.

[0:28:07] Het zijn krokodillentraan, daar gaat het helemaal niet om.

[0:28:09] En dan is het natuurlijk de vraag waar gaat het dan wel om?

[0:28:11] Waarom gebeurt dit?

[0:28:12] Want het blijft van mijn raadsel.

[0:28:14] En dat wil ik dus ook vragen.

[0:28:15] Misschien dat dat een van de redenen is, dat concept van rewilding.

[0:28:18] We hebben het in het debat ook al vaak over gehad.

[0:28:20] Dat wordt gedefinieerd door het world economic format, dat heel erg pushed.

[0:28:24] Ik citeer het even.

[0:28:25] Houdt in, rewiling dus, in de kern in dat de natuur de regie overneemt.

[0:28:29] Het breekt met de eeuwenoude praktijk van landbeheer, dus cultivering, wat de inwoners ook op wijzen, ten dienste van menselijke behoeften en herstelt gebieden in een natuurlijke omwerking te staan.

[0:28:36] Dus de mensen worden uit de natuur...

[0:28:38] gedreven.

[0:28:38] Dat hebben we op een aantal 3NL natuurlijk al gezien.

[0:28:40] We hebben natuurlijk een uitvoeringsstikstofdebat al gehad, waar de boeren eigenlijk van hun land moeten.

[0:28:44] En natuurlijk de wolf is hetzelfde verhaal.

[0:28:46] Die drijft ook de mens uit de natuur.

[0:28:48] En dat vinden we ook problematisch.

[0:28:49] Dus mijn vraag is, is dat dan, want ik probeer te begrijpen, want van het natuurargument ben ik dus totaal niet overtuigd.

[0:28:53] Is dat dan misschien de reden, dat hele rivaalde idee, waarom dus inwoners in de waddengebieden aan banden worden gelegd?

[0:29:01] Dus dat is mijn laatste vraag.

[0:29:02] Dank u wel, voorzitter.

[0:29:04] Dank u wel.

[0:29:05] Dan wil ik graag het voorzitterschap even overgeven aan mevrouw Vellinga bij Eemsterboer.

[0:29:11] Dank u wel.

[0:29:12] Dan geef ik het woord hierbij aan mevrouw Bromet van de fractie van Pro.

[0:29:15] Gaat u gang.

[0:29:16] Ja, dank u wel en ik ben trotse woord voor de Wadden na het een aantal jaren niet gedaan te hebben.

[0:29:22] En ja, fijn om weer in deze commissie over dit mooie onderwerp te spreken.

[0:29:26] Want de Waddensee is, en de VVD zei het net ook al, uniek in de wereld.

[0:29:31] Nergens valt zoveel zeebodem droog bij laag water.

[0:29:34] Miljoenen vogels maken gebruik van het natuurgebied.

[0:29:37] En als de bodem zakt door mijnbouw, dan valt er minder zeebodemdroog bij laag water en verliest het wat haar unieke eigenschappen.

[0:29:44] En dat laatste dreigt toch te gebeuren.

[0:29:47] Afgelopen voorjaar heeft het kabinet bepaald dat mijnbouvrisia een voorlopige vergunning krijgt voor de uitbreiding van de zoutwinning bij Harlingen.

[0:29:55] De provincie Friesland, gemeenten en natuurorganisaties hadden geprobeerd die vergunningen tegen te houden.

[0:30:00] Deze winning leidt tot bodemdaling, zowel onder de Waddenzee als op het land.

[0:30:06] De zeebodem tot wel 1,60 meter.

[0:30:08] In 2024 heeft de Kamer al bepaald dat er geen nieuwe mijnbouw onder de wadden mag plaatsvinden.

[0:30:14] Naar aanleiding van een motie van Tjeerd de Groot, hij zit hier ook op de tribune vandaag.

[0:30:18] Maar de aanvraag was kort daarvoor gedaan, dus geldt die Kameruitspraak niet, is nu de lezing van het kabinet.

[0:30:24] In een recente uitzending van Pointer wordt benoemd dat de provincie Friesland negatief heeft geadviseerd over de zoutwinning.

[0:30:31] Dit advies is echter niet met de Kamer gedeeld.

[0:30:34] Kan de minister toezeggen dat dit advies alsnog met de kamer wordt gedeelt?

[0:30:39] Zijn er ook adviezen van andere lokale overheden of bijvoorbeeld Rijkswaterstaat die niet met die kamer zijn gedeelde en wat was de strekking van deze advieze?

[0:30:47] En kunnen deze ook met de Camer worden gedeeled?

[0:30:50] Het is inmiddels zo ver gekomen dat een inspectiemissie van het UNESCO het beheer van de Waddenzee kon bekijken, vanwege grote zorgen over hoe de Nederlandse overheid past op het natuurgebied.

[0:31:02] UNESCO is ook bezorgd over het plan om een windpark ten noorden van de waddenzee met een kabel dwars door de wadenzee op het vasteland aan te sluiten.

[0:31:10] De voorkeursroute van de ingenieurs botsen met de belangen van vogels die rond de geulen en watplaten leven op het voorkeurstrassé.

[0:31:18] De vorige staatssecretaris gaf een ongewoon lange vergunning af voor garnale vissers op de Wallenzee.

[0:31:24] Tot 2045 mogen zij in het Natura 2000 gebied vissen, ondanks schade aan het bodem leven.

[0:31:31] En ontussen hangen de twee kerncentrales nog als een zwaard van Damocles boven de...

[0:31:35] Eemshaven, ondanks eerdere beloftes aan de Groningen bevolking, dat die er niet zouden komen.

[0:31:41] En dat vorig jaar de gaswinning bij Ameland werd stilgelegd nadat de bodemdaling sneller ging dan verwacht en dat er toch geen gaswinning buiten neus komt is winst, al stond er tegenover het laatste wel een flinke afkoopsom van 163 miljoen euro.

[0:31:55] Hopelijk kunnen we dit in de toekomst voorkomen.

[0:31:58] Pro heeft nooit onder stoelen of banken geschoven onder de indruk te zijn van de voortvarendheid waarmee deze minister de stikstofcrisis bij de hoorns vat.

[0:32:07] Maar hij dreigt nu ook de minister te worden die op het punt staat de UNESCO-status van ons grootste UNESCO gebied uit zijn handen te laten glippen.

[0:32:14] Wat gaat hij doen om dit te voorkomen?

[0:32:16] Met welk verhaal gaat hij de UNESCO-commissie overtuigen dat Nederland vanaf nu beter op de Wallenzee zal passen?

[0:32:22] En welke concrete maatregelen horen daarbij?

[0:32:24] En hoe staat het met de voortgang van het cumulatierapport waar het de UNESCO Werelderfgoedcomité al sinds 2023 om vraagt en waarvan de door de UNesco gestelde deadline meermaals overschreden is?

[0:32:37] Zijn de ministers bereid om de vergunningverlening voor de zoutwinning een onhol te zetten... tot duidelijk is wat de gevolgen zijn voor de werelderfgoedstatus?

[0:32:44] En zo nee, zijn de ministersbereid de uitbreiding van de zoudwinning niet te gedogen... totdat de natuurtoets is uitgevoerd en met zekerheid is vastgesteld... dat deze activiteit geen schade toebrengt aan de zogenaamde outstanding universal value status... en de status van de Waddenzee als wereld erfgoed?

[0:33:06] Pro maakt zich grote zorgen over de waterkwaliteit.

[0:33:09] De kaderrichtlijn waterdoelen worden helaas ook in 2027 niet gehaald.

[0:33:14] De waterkwaliteit in de Waddenzee is ook lang niet zoals die zou moeten zijn.

[0:33:17] Er wordt nog steeds vervuild af afwater op de Wadenzee geloosd.

[0:33:21] Hoe staat het met de aanpak van het verbeteren van de water kwaliteit?

[0:33:24] En ondertussen, en meerdere collega's spraken er net al over... ...jaagt een andere minister de bewoners van de Waddeneilanden de stuip op het lijf.

[0:33:34] Zij maken zich zorgen...

[0:33:36] over plannen van Rijkswaterstaat om delen van de natuur op de eilanden het hele jaar te sluiten.

[0:33:41] Het voorstel zou betekenen dat eilanders zich niet meer vrij over hun eiland kunnen bewegen.

[0:33:46] Bewoners die vaak al generaties lang met de natuur leven.

[0:33:50] Voorzitter, tot slot.

[0:33:52] Pro staat achter de bewoners van de Waddeneiland en voor de Waddennatuur.

[0:33:57] Het kabinet is vooral bezig met de uitrol van megalomane projecten die ten koste gaan van de beowners en de natuur.

[0:34:03] De eilandsbewoners weten hoe ze met hun omgeving kunnen samenleven, maar dreigen hun bewegingsvrijheid op de eilanden te verliezen.

[0:34:09] En ondertussen krijgen we grootschalige invasieve activiteiten zoals mijnbouw en ruimbaan.

[0:34:15] En wat Pro betreft heeft de kabinet de prioriteiten dus niet op orde.

[0:34:18] Graag een reactie.

[0:34:22] Dank u wel.

[0:34:23] Ik kijk even naar mijn linker kant.

[0:34:25] Zie geen interrupties, dan geef ik het voorzitterschap weer aan u terug.

[0:34:29] Ja, en daarmee komt er een einde aan de eerste termijn van de Kamer.

[0:34:34] Mevrouw Wiersma.

[0:34:35] Ja, voorzitter, ik wil nog even één ding herstellen... want ik zei de aangenomen motie van de plas... maar dat krijg je als je in de aanloop naar een debat nog even iets ingestoken krijgt.

[0:34:43] Het is een toezegging uiteindelijk geweest.

[0:34:44] De motie is bij mijn weten dus niet aangenommen... maar het is wel toegezegd door de staatssecretaris.

[0:34:51] Daar gaan de bewindspersonen vast even naar kijken.

[0:34:54] En ik kijk even in die richting.

[0:34:56] Is tien minuten genoeg?

[0:34:58] Half uur.

[0:35:01] Goed, ik schorst tot kwart over vier.

[1:04:22] We gaan weer verder met het debat over de wadden.

[1:04:25] De bewindspersonen zijn bijna allemaal teruggekeerd.

[1:04:30] We doen hetzelfde systeem als net in de eerste termijn.

[1:04:33] De Kamerleden kunnen interrupties plegen onder de 30 seconden gratis en boven de 30 sec 4.

[1:04:39] Maar die tellen dubbel, dus het zijn er eigenlijk maar twee.

[1:04:42] Ik weet niet wie van het kabinet het eerst het woord wil voeren.

[1:04:45] Ja, meneer Karmans.

[1:04:48] Ja, als coördinerend minister voor de Wadden... is dat natuurlijk dan de eer aan mij om te beginnen.

[1:04:55] Dank voor de vragen die gesteld zijn.

[1:04:56] Ik zal afhankelijk even aangeven welke kopjes ik de vrages zal... of welke blokjes ik het zal beantwoorden.

[1:05:04] Begin ik met Natura 2000 en het beheerplan, daarna governance... dan alles wat me betrekt tot mobiliteit, behalve de concessie... want die zit bij de staatssecretaris...

[1:05:14] En vervolgens kom ik bij zoutwinning, kernenergie en allerlei andere EZK-gerelateerde onderwerpen.

[1:05:21] En tot slot het blokje overig.

[1:05:27] En als u het goed vindt, dan begin ik eerst bij Natura 2000.

[1:05:30] Ik heb hier natuurlijk aan mijn rechterzijde collega van LVN, maar het is natuurlijk aan mij de eer om te beginnen met Natura2000.

[1:05:36] Dat is de situatie omdat Rijkswaterstaat initiatiefnemer is van het beheerplan en zo zijn die verhoudingen dan tussen onze ministeries.

[1:05:47] We doen dat wel allemaal in gezamenlijkheid, dus dat is hoe zo'n proces wordt vormgegeven.

[1:05:52] En ten aanzien van de onrust die is ontstaan, daar heb ik zelf ook op de toogdag toen ik aanwezig was in Den Helder, daar ook bewoners van de Wadden over gesproken.

[1:06:03] Die hebben we toch heel goed uitgelegd wat de bezorgdheid is op de eilanden ten aangezien van het nieuwe beheerplan voor Natura 2000-gebied Waddezee.

[1:06:14] En ik heb daar ook aan hen aangegeven, net zoals wij in reactie op het Telegraafartikel hebben gezegd, als in de brieven die we naar de Kamer hebben gestuurd.

[1:06:22] is dat de balans die al eeuwen oud is tussen mensen en natuur op de wadden, dat we die niet willen gaan verstoren.

[1:06:31] Het is natuurlijk zo dat daar eeuwelijk mensen al samenleven in de natuur, met de natuur.

[1:06:37] En dat moet ook zo houden.

[1:06:38] Dat moet ook blijven.

[1:06:39] Dat is natuurlijk ook een van de sterke eigenschappen van de waden.

[1:06:45] Toch is er in het hele proces, toen we bij een informatieavond zijn er suggesties gewekt, zijn er kaarten op tafel gelegd, is de optie op tafel gekomen van we gaan permanent delen op eilanden afsluiten.

[1:06:56] Dat is gewoon niet goed gegaan.

[1:06:59] Die verantwoordelijkheid trek ik ook zelf naar me toe.

[1:07:01] Dat was onder verantwaardelijkheid van Rijkswaterstaat dus ook onder verandwaardigheid van mij gebeurd.

[1:07:05] En dat is gewoon niets goed.

[1:07:07] Want we hebben helemaal geen plannen om dat te doen.

[1:07:10] Kijk, waar naar gekeken wordt is dan hoe kan je kwetsbare natuur beschermen

[1:07:13] Vooral natuurlijk in het broedseizoen is die natuur kwetsbaar.

[1:07:16] En overal in Nederland en zeker ook in het Waddengebied worden natuurlijk in broed seizoen... worden natuurlijk ook delen, worden die vogeltjes beschermd zodat ze kunnen broeden.

[1:07:24] Sterker nog, toen ik wethouder was in Rotterdam, deed ik dat ook in Het Kralingse Bos.

[1:07:28] En ik kan u vertellen, dat is by far geen Natura 2000 gebied.

[1:07:32] En iedereen had daar begrip voor, ook hondenbezitters die daar... Dan zeiden ze, nou dan lopen we daar toch een beetje omheen.

[1:07:39] Daar kwamen we altijd goed uit met elkaar.

[1:07:42] En mijn beeld is dat dat ook het proces is wat nu gaande is op de Wadden.

[1:07:47] Die mensen die op de wadden wonen, ik ben nog nooit iemand tegengekomen die niet van de natuur houdt.

[1:07:53] Mensen daar houden van de natuur, die willen dat natuurlijk ook op een goede manier doen.

[1:07:57] En het is ook niet onze intentie om daar permanent gebieden te gaan afsluiten... ...om voor het zorgen dat er hekken komen zoals de heer Van Houwelingen suggereerde.

[1:08:07] Vroeg eigenlijk, dat deed geen suggestie.

[1:08:10] Daar zijn we allemaal niet mee bezig.

[1:08:12] Maar we moeten natuurlijk wel goed kijken hoe kunnen we die kwetsbare natuur... ...op een zo goed mogelijke manier...

[1:08:17] met het gegeven dat daar natuurlijk al eeuwenlang bewoning is en natuurlijk mensen samenleven met de natuur, hoe geven we dat zo goed mogelijk vorm.

[1:08:26] Dus dat is de houding die we daarop hebben.

[1:08:29] En ik hoop dat we op die manier ook veel, en mijn collega kan er natuurlijk straks misschien wat op toevoegen, maar dat we daar hopelijk ook wat twijfels, wat zorgen op kunnen wegnemen.

[1:08:39] En natuurlijk ook over de vragen, en ik zal ze allemaal nog één voor één beantwoorden... over de vraag hoe we zoveel mogelijk cultuurhistorisch erfgoed meenemen... en ondernemers betrekken.

[1:08:50] Allemaal is het antwoord daarop ja.

[1:08:52] Maar tot even als afstraf deze reactie.

[1:08:56] Ja, een inleiding, maar dat leidt al tot een vraag van mevrouw Wiersma.

[1:09:00] Ja, ik ben dan toch even benieuwd van daar lopen we dan even omheen.

[1:09:04] Hoe groot zijn die gebieden dan waar we rekening mee moeten houden?

[1:09:08] Er even om heen lopen.

[1:09:12] Ja, ik gaf een voorbeeld even hoe dat ging toen ik wethouder was in Rotterdam.

[1:09:19] Is dat je bepaalde gebieden waarvan je weet, nou daar broeden vogels, is dat je daar met ook in dat geval, was ik daar met hondenbezitters in gesprek over hoe kan je nou die routes die gelopen worden zo inrichten dat je de broedende vogels zeker als je loslopende honden hebt, zo min mogelijk stoort.

[1:09:39] En nogmaals, in dat geval had iedereen daar begrip voor.

[1:09:42] Ik denk dat de minister nog veel meer voorbeelden heeft in zijn praktijk over hoe dat... Of toen hij wethouder was, want die achtergrond delen wij.

[1:09:51] Zo hebben we wel meer oud-wethouders hier zijn.

[1:09:53] Dat je op die manier zoekt naar een beheerplan, wat natuurlijk gewoon draagvlak heeft onder de mensen die op de Wadden wonen.

[1:10:01] Dat is gewoon ontzettend belangrijk.

[1:10:05] Ja, mevrouw Windel en dan mevra.

[1:10:09] Voorzitter, de minister zegt gebieden afsluiten, daar zijn we niet mee bezig.

[1:10:13] Dat is niet onze bedoeling.

[1:10:15] Ik ben echt blij dat te horen en ik denk inwoners ook.

[1:10:17] Maar betekent dat dan ook dat de gesprekken die er gevoerd worden, dat het startpunt daarvan ook veel opener ligt?

[1:10:23] En die kaartje zouden we het over hebben dat dat niet het startpunkt is vanaf waar het gespreks met inwoner gevoert gaat worden.

[1:10:31] Ja, voorzitter.

[1:10:31] Kijk, we hebben natuurlijk in Den Haag altijd vervelende ervaring met kaartjes.

[1:10:35] Dat is natuurlijk eenmaal het gegeven.

[1:10:38] En de komende tijd zijn ook heel veel bijeenkomsten die Rijkswaterstaat ook met die insteek zal organiseren.

[1:10:43] Dus daar wordt gewoon een goed gesprek met elkaar gevoerd.

[1:10:46] En daar zal ik ook op toezien dat dat gebeurt.

[1:10:49] En gegeef natuurlijk de onrust die er is, zorg ik er ook voor dat ik goed geïnformeerd ben over wat er besproken wordt.

[1:10:55] Want ik vind het belangrijk dat dat op een goede manier gaat en dat we niet weer zo'n situatie creëren...

[1:11:00] als die is ontstaan een paar maanden geleden.

[1:11:03] Mevrouw Vellinga Beemseboer.

[1:11:05] Ja, dank u wel voorzitter.

[1:11:07] Ik denk inderdaad dat daar een harde les mee is geleerd.

[1:11:09] Misschien dat de minister er zo nog op komt.

[1:11:10] Maar hoe ga je dit nou permanent goed inbedden?

[1:11:15] Dat je niet nu alleen denkt van oh, er ging wat fout.

[1:11:19] We gaan de afstemming beter doen.

[1:11:21] Maar zorg je nou dat je die afstemwing permanent verbetert?

[1:11:25] Dat zeg ik via de voorzitten natuurlijk.

[1:11:29] Nou, voorzitter.

[1:11:29] Kijk, ik denk dat op zich een hele terechte vraag, denk ik.

[1:11:32] Ik denk dat als Rijkswaterstaat ook gewoon een lerende organisatie... er worden fouten gemaakt zoals in elke organisatie en daar leer je ook van.

[1:11:39] Ik vind het ook belangrijk dat je die mogelijkheid hebt om ervan te leren.

[1:11:44] Als het gaat om ervaring met maken van beheerplannen...

[1:11:46] is dit natuurlijk een les die we heel concreet meenemen.

[1:11:52] Dus we zullen ervoor zorgen dat die geleerde les natuurlijk ook niet alleen in dit traject wordt meegenomen, maar ook in volgende trajecten, dat iedereen die daarbij betrokken is op wordt gewezen en ook dat daar dus op die manier van wordt geleerd.

[1:12:11] Volgdaag.

[1:12:13] Ja, ik zou graag willen dat de minister daar iets concreter over is.

[1:12:17] Want het badengebied blijft een bijzonder gebied.

[1:12:19] Je zal altijd een soort van speciale afstemming maatwerk nodig hebben.

[1:12:24] Heeft de minister ook concrete ideeën over hoe je dat een plekje gaat geven?

[1:12:30] Kijk, heel veel mensen van Rijkswaterstaat werken natuurlijk rond met de wallen.

[1:12:36] Werken ook met bewoners, met ondernemers.

[1:12:38] We hebben daar een bijzondere verantwoordelijkheid voor heel veel dingen.

[1:12:41] Om te zeggen, we gaan het nu in handboeken schrijven.

[1:12:43] Of wie zegt, ik geloof daar ook niet in.

[1:12:45] Dus ik denk, we leren daarvan.

[1:12:47] Het is een organisatie van mensen met passie...

[1:12:50] voor alles wat daar op de wallen gebeurt.

[1:12:58] Ik weet dat daar dus ook geëvalueerd is, ook breed binnen Rijkswaterstaat over hoe dit voortaan beter kan en ik ga ervan uit dat die lessen dus op die manier ook worden geïmplementeerd omdat dat gewoon door mensen wordt geïnternaliseerd.

[1:13:12] Dus daar heb ik vertrouwen in.

[1:13:13] Dat heb ik ook als terugkoppeling teruggekregen.

[1:13:16] Maar ik heb ook natuurlijk in reactie op mevrouw Wendel gezegd van nou, we gaan dit natuurlijk wel goed in de gaten houden en ik wil het ook vinger aan de pols houden over hoe dit verdere proces loopt.

[1:13:26] De heer Van Houdingen.

[1:13:27] Dank voor de antwoording.

[1:13:28] De minister zegt, we zijn niet van plan om hekken te gaan plaatsen, maar die broedgebieden willen we wel beschermen.

[1:13:33] Maar betekent dat dan bijvoorbeeld dat er een bordje, even concreet, een bord je geplaatst wordt?

[1:13:37] Van nou, er loopt daar niet, maar kunnen de eilandbewoners ervan uitgaan dat het Rijk in ieder geval geen hekker gaat plaatsnen?

[1:13:45] Ja, sec, ik denk dat de minister van LVN dat kan behoorden hebben, dat meer de verantwoordelijkheid daarvan is.

[1:13:51] Maar voor mij zijn het vaak borden en maatregelen van dergelijke aard.

[1:13:56] Voor mij is dat ook heel erg

[1:13:57] Soms gemeenten doen dat, staatspostbeheer doet dat.

[1:14:00] Dat is een beetje aan de organisaties waar de uitvoering bij is belegd.

[1:14:07] Maar ik heb het niet eerder meegemaakt dat er enorme hekken zijn geplaatst.

[1:14:10] Maar misschien mijn collega wel, dat weet ik niet.

[1:14:13] Ja, want dat is natuurlijk de zorg dat het wel zou kunnen gebeuren.

[1:14:16] En dat hoor ik de minister hier niet wegnemen.

[1:14:18] En dan, dat was ook een vraag die ik had van wie bepaalt dat uiteindelijk?

[1:14:21] Is dat het ministerie?

[1:14:22] Wie bepaald of er straks een hek geplaatst wordt?

[1:14:24] Is het eindelijk dat hij het zelf kan bepalen?

[1:14:25] Een ministerie, wie heeft de macht?

[1:14:29] Uiteindelijke de bevoegdheid over of het bepaling van eventuele toegangsbeperkende maatregelen ligt bij mijn collega van LVN.

[1:14:36] Dus die kan er denk ik zo meteen op terugkomen.

[1:14:41] U kunt straks de vraag nog even stellen aan de minister van LVVN.

[1:14:45] Mevrouw Boelsma Hoekstra.

[1:14:47] Oké.

[1:14:48] Volgens mij was dit de inleiding en gaan we nu naar het blokje Natuurder 2000.

[1:14:52] Ja, en ik heb hopelijk al een paar vragen weggenomen ten aanzien van dit onderwerp.

[1:14:57] Want de vraag van mevrouwsma Hoeksstra was ook of ik kan toezeggen dat er samen met de inwoners van de eilanden besproken wordt over natuurherstel en hoe dit het beste vormgegeven kan worden.

[1:15:05] Ja.

[1:15:05] En ik heb ook gezegd dat er ook de komende tijd een nieuwe reeks informatiebijeenkomsten ook geblend staan.

[1:15:11] Dan of ik kan toezeggen dat de huidige bedrijvigheid, recreatie en mobiliteit op het eindehand... gewoon als bestaand gebruik geborgd worden in het natuurbeheerplan.

[1:15:20] Ja, ik heb daar denk ik ook net het een en ander over gezegd... dat dat natuurlijk wel het uitgangspunt is.

[1:15:26] Dan of ich kan toegezeggen... dat ook toekomstige beperkingen zo gericht mogelijk worden afgebakend.

[1:15:32] Zowel in oppervlakte als in tijd.

[1:15:34] En dat eerst minder ingrijpend actief worden gezocht.

[1:15:36] Ja, voor mij is dat ook helemaal in lijn met wat ik net gezegd heb.

[1:15:39] En das zijn de vragen over het Natura 2000-onderwerp.

[1:15:43] Meneer van Houwelingen.

[1:15:45] Ik had daar denk ik, dat valt in dit blok ook nog een vraag over.

[1:15:47] Kunnen we ook besluiten als Nederlanders dat allemaal met elkaar eens zijn om niets te doen?

[1:15:50] Terwijl zo te laten zoals het nu is.

[1:15:52] Of is dat niet mogelijk binnen die Natura 3000-onderweiding?

[1:15:57] Dan komt mijn collega's over terug.

[1:16:00] Mevrouw Boelsman Hoekstra.

[1:16:03] Nog even een vraag die is blijven liggen.

[1:16:05] Kan de minister toezeggen om hierbij een uitdrukkelijke cultuurhistorie van de eilanden mee te nemen?

[1:16:10] Ja, die doe ik ook toe.

[1:16:14] Dan zijn we bij het blokje governance.

[1:16:18] Ja, voorzitter.

[1:16:18] Blokje governance.

[1:16:20] Daar vraagt mevrouw Vellinga Beemseboer als eerst over de agenda 2050 en dat daar goede en bruikbare afspraken in zijn gemaakt.

[1:16:28] En hoe brengen we die, ik val het even samen, hoe bregen we die nou op een goed moment, op dit moment goed in de praktijk?

[1:16:35] Of hoe vinden we dat we dit op dit momento goed in die praktijk brengden?

[1:16:38] En zo niet, wat is er dan nodig?

[1:16:40] Ik heb veel overleg gevoerd, ook met allerlei partijen rondom de Wadden.

[1:16:43] Ik ben ook veel geweest.

[1:16:46] En het is natuurlijk zo dat er stappen moeten worden gezet voor de doelstellingen van de Agenda 2050 door alle partijnen in het bestuurlijk overleggen Wadde.

[1:16:54] En de adviezen van de Graaf en de CCO geven nu richting aan het te nemen stappelen.

[1:16:58] En vanuit mijn coördinerende rol voor de WADden zal ik erop sturen dat de Waddengovernance zich richt op die afgesproken prioriteiten.

[1:17:05] Het nieuwe uitvoeringsprogramma voor 27 tot en met 32 is daar een belangrijke stap in.

[1:17:08] En ik ga ook binnenkort weer in gesprek

[1:17:10] met bestuurders over de verdere invulling ervan, ook over de governance.

[1:17:15] Dat zal zijn op 12 november, de dag dat ik 40 word.

[1:17:19] Ik zeg het alvast even om Friese duemkes verwacht ik dan.

[1:17:24] Dan zal ik Rotterdammertjes meenemen.

[1:17:27] En dan... Ja, dat hoorde ik al, ja.

[1:17:30] En dann gaan we daar met elkaar verder over praten.

[1:17:33] Dan... Is het een vraag van mevrouw Verdinga Beemsterboer?

[1:17:38] Ja, dank u wel voorzitter.

[1:17:40] Daar gaat de minister heel snel doorheen.

[1:17:42] Wel interessant even dat rapport van de Graaf.

[1:17:44] Dat ligt er sinds februari.

[1:17:45] Eigenlijk ligt nog steeds geen volledige appreciatie van het kabinet.

[1:17:49] Zegt de minister hier ook dat hij nu die adviezen van de graaf ook gaat overnemen.

[1:17:53] En dat gaat bespreken met de Waddenautoriteit.

[1:17:56] Nou, ik ga het bespreken.

[1:17:57] Ik worstel er wel mee, moet ik zeggen.

[1:17:58] Want ik zoek ook naar een manier om de governance zo efficiënt mogelijk in te richten en zo goed mogelijk voor een toekomstbestendig waddengebied.

[1:18:07] Dus daar wil ik eerst met de bestuurders over spreken en dan zullen we natuurlijk vanzelfsprekend ook terugkoppelen richting de Kamer.

[1:18:16] Tot slot.

[1:18:17] Ja, dan ben ik toch wel heel benieuwd.

[1:18:18] Waar worstelt de minister nou precies mee?

[1:18:22] Ja, persoonlijk vind ik dat er best wel wat veel organen zijn.

[1:18:25] Dat is best wel versnippering, dat hoor je natuurlijk ook wel breed.

[1:18:27] Dus ik wil kijken van hoe kunnen we dat op de meest efficiënte manier doen.

[1:18:32] Dus je hebt heel veel organe die zich bezighouden met een deel van de wad.

[1:18:35] Ik denk dat mevrouw Venegaar-Beemsburg zelf ook richting over financiering daar ook al het punt op maakte.

[1:18:39] Dus ik wil kijken van, nou wat kunnen we daar op de beste manier nou invulling aan geven.

[1:18:44] Zonder dat we meer overheid creëren, maar zodat mensen en natuur in de wallen daar het beste op vooruit gaat.

[1:18:52] Dat is mijn inzet.

[1:18:58] Dan over dat er nog echt ingewikkelde besluiten moeten worden genomen.

[1:19:03] Ik vond hem heel mooi.

[1:19:04] Je hebt goed, snel en goedkoop.

[1:19:07] En het kan niet alle drie.

[1:19:08] Dat weten we overigens bij infrastructuur en waterstaat.

[1:19:10] Dat is geen geheim.

[1:19:14] En als ik kijk naar...

[1:19:15] Volgens mij is het nog niet ter sprake gekomen, maar de haven in Ter Schelling.

[1:19:18] De burgemeester is hier ook.

[1:19:19] Daar ben ik ook nog geweest met de gedeputeerde Vries ook.

[1:19:22] Hebben we dat voor elkaar gekregen.

[1:19:23] Dat was in ieder geval niet goedkoop.

[1:19:25] Dat wisten we wel.

[1:19:26] We willen dus dat het wel goed en snel...

[1:19:29] Het moet snel en het moet ook goed.

[1:19:31] Dus dat is natuurlijk wel wat de noodzaak is.

[1:19:36] Maar het zijn vaak ingewikkelde besluiten.

[1:19:37] En dat is wel een beetje het antwoord.

[1:19:38] Het moet een zorgvuldige besluitvorming kennen.

[1:19:41] En het mag ook wel wat kosten, zeg ik erbij.

[1:19:43] Want dat verdient de Wadden ook.

[1:19:46] Maar we moeten het zorgveldig doen.

[1:19:50] En ten aanzien van die specifieke haven moet het ook snel, want daar hebben we gewoon echt wel een opgave met elkaar.

[1:19:57] Dan, hoe zorg ik ervoor dat bestuiten over het Waddengebied, ook als ze bij andere bewindspersonen liggen zorgvuldig en met het gebied worden genomen?

[1:20:05] Met andere woorden, en ik vond hem heel leuk gevonden, hoe vul ik mijn rol in als eindbaas van de Wadde?

[1:20:10] Ik probeer natuurlijk zoveel mogelijk dat besluiten door het Rijk over het Waddengebied in het bestuurlijk overleg Waddingebied worden besproken.

[1:20:19] Dus zoveels mogelijk besluiten die de Wadde aangaan.

[1:20:23] En vanuit mijn coördinerende rol zorgt ik natuurlijk ook voor dat die besluiten zich richten op de drie afgesproken prioriteiten, ook wat in het advies van de Graaf zit.

[1:20:33] En er vindt ook regelmatig interdepartementale afstemming plaats en overleg plaats

[1:20:39] om te zorgen dat dit allemaal goed bij elkaar komt.

[1:20:43] Dus dat is de inzet die we daarop plegen.

[1:20:59] Dan krijg je een soort nexit, maar dan anders.

[1:21:01] Dat Ameland zich afscheidt van Nederland.

[1:21:05] Ik werd genoemd eindbaas.

[1:21:07] Het is niet dat ik een bordje op mijn deur heb staan... waarin staat eindbasis van de Wannen.

[1:21:15] Het was om dat gelijk even uit de lucht te helpen.

[1:21:19] Het zijn gewoon zelfstandige gemeenten.

[1:21:22] Die bepalen in hele grote mate wat er op hun eigen eiland gebeurt.

[1:21:26] Terecht.

[1:21:27] Datzelfde geldt voor Nieuwegein en datzelfde voor...

[1:21:29] Rotterdam, dat is op zich natuurlijk heel terecht en heel logisch.

[1:21:33] En ik denk ook dat er...

[1:21:34] Maar dat er een beroep wordt gedaan af en toe op het Rijk door de Wadden.

[1:21:38] Ook ten aanzien van de haven van Terschelling bijvoorbeeld vind ik niet meer dan logisch en dan zijn we er ook om te helpen.

[1:21:44] Dus ik denk dat je dit ook met elkaar moet doen.

[1:21:46] Het werd al genoemd in Resco Werelderfgoed.

[1:21:49] Een uniek natuurgebied waar ook heel veel Nederlanders die niet zelf op de Waden wonen wel graag komen.

[1:21:55] Dus Ik denk dat er bijzonder verantwoordelijkheid ligt ook voor het Rijken om daar natuurlijk aan bij te gaan.

[1:21:59] Heel veel inwoners zeggen tegen ons, als het hier om gaat, natuurbeheer, dat willen we graag zelf doen.

[1:22:13] En dan is mijn vraag aan de minister, is die APO heel gek dat het Rijk zich daarmee bemoeit?

[1:22:21] Nee, ja, kijk voorzitter.

[1:22:21] En dat zal ook voor een deel natuurlijk gewoon zo zijn.

[1:22:23] Want ook als het de gebieden van de gemeente zelf zijn, dan gaan ze natuurlijk gewoon zelf over natuurbeheer.

[1:22:30] En daar worden natuurlijk ook gewoon... En nogmaals, ook in dit proces, daar zitten de gemeenten natuurlijk ook aan tafel.

[1:22:38] Nee, nee, nee.

[1:22:38] We doen in tweeën.

[1:22:39] Dus de minister gaat weer verder.

[1:22:42] Oké, dan de afgelopen vrijdag voegen de eiland 8 de samenwerking tussen de BES en Waddeneilanden om ondersteuning bij de uitvoeringskracht.

[1:22:49] Ook dat is al eerder geadviseerd in het rapport werk aan de Wadden.

[1:22:53] En hoe gaan we dit vormgeven?

[1:22:55] In het werk aan den Wadde wordt geadvineerd om de uitvoringskrachten van de Waddegovernance als geheel te versterken.

[1:22:59] En dat ondersteun ik ook.

[1:23:00] En mijn inzet is erop gericht om de krachten te bundelen waar de Waddergovernance efficiënter en slagvaardiger kan opereren.

[1:23:07] Dan of ik kan toezeggen dat bewoners, ondernemers en bestuurders niet pas aan tafel komen.

[1:23:11] Dit gaat over Natuur 2000, zit in het verkeerde blokje denk ik.

[1:23:15] Maar goed, het heeft ook met governance te maken.

[1:23:16] Dus zo praten we hem toch goed.

[1:23:18] Als het besluit bijna klaar is, maar al bij de vraag wat moet er gebeuren?

[1:23:23] In het bestuurlijk overleg waddengebied spreken bestuurs elkaar sowieso twee keer per jaar over alle waddendossiers.

[1:23:30] En in het bestuurlijk overweg zijn ook de waddeneilanden vertegenwoordigd.

[1:23:33] En via het Omgevingsberaad waddegebied...

[1:23:35] We kunnen maatschappelijke sectoren advies geven op het beleid in het waddengebied.

[1:23:38] En zowel bij de start van de beleidsvorming als bij de uitwerking.

[1:23:44] En dat waren de vragen op het governancegebied.

[1:23:46] Dan gaan we verder met mobiliteit.

[1:23:47] Oh nee, de Kamerleden hebben nog wat vragen.

[1:23:49] Mevrouw Boelsman-Hoekstra.

[1:23:53] Ja, even een praktisch voorbeeld.

[1:23:55] En die vroeg ik ook in mijn bijdrage.

[1:23:57] Als je het nu hebt over die beleidskalers natuur en dan die sociaal-economische effecten.

[1:24:01] Wie is dan...

[1:24:03] Wie doet dat nou?

[1:24:04] Wie heeft daar de regie op?

[1:24:09] Die vraag wordt door de minister van Landbouw, Visserij, Voeltjeszekerheid en Natuur.

[1:24:13] Toch heb ik hem goed?

[1:24:14] Ja, dankjewel.

[1:24:15] Mevrouw Boelsma-Hoester.

[1:24:17] Dan betekent het antwoord dat deze minister daar niet de regier op heeft.

[1:24:24] Nou, kijk, ik heb regie natuurlijk over het geheel.

[1:24:26] Maar deze vraag specifiek wordt straks beantwoord door de minister van Elfvin.

[1:24:30] Mevrouw Wiesma?

[1:24:32] Ja, ik weet ook niet zo goed in welk blokje dit dan... of dat nog komt of dat het hierin thuis hoort.

[1:24:37] Want ik heb natuurlijk ook vragen gesteld over de bereikbaarheid van Ameland.

[1:24:40] Er werd net wel expliciet ingegaan op Terschelling.

[1:24:43] Maar laten we Ameland ook niet vergeten, want daar speelt nogal wat.

[1:24:46] En ook in het kader van de meerte.

[1:24:48] Ja, maar we gaan zo meteen met het blokjes mobiliteit.

[1:24:50] Dus dat komt nog?

[1:24:51] Dit komt door mobiliteit.

[1:24:53] En mevrouw Vellengaap even.

[1:24:56] Dank u wel, voorzitter.

[1:24:57] De minister noemt het een aantal keer goed op... van ik stem af met het omgevingsberaad.

[1:25:05] Maar dit noemde ook in mijn betoog... en de adviezen van het omangevingsbaraad van de afgelopen twee jaar... geeft zij eigenlijk iedere keer aan... wij zijn niet zo heel tevreden met die afstemming.

[1:25:15] En de minister noемt nu vrij makkelijk... van ja, ik wil kijken hoe die governance scherper kan...

[1:25:20] Is de minister zich ervan bewust dat in het gebied zelf daar natuurlijk al heel lang over wordt nagedacht?

[1:25:26] En dat juist waar we nu op zijn uitgekomen, dat dat misschien wel de scherpste manier is.

[1:25:31] Dus past de minister mee op dat hij nu niet ergens door iets heen gaat walsen waar het gebiet zelf al heel long mee bezig is?

[1:25:40] Ik denk dat het een terecht punt is.

[1:25:43] Het is helemaal niet mijn intentie om door dingen heen te walsen.

[1:25:47] Ik vind het wel mijn verantwoordelijkheid als coördinerend minister dat we die governance ook goed op orde hebben.

[1:25:51] En daar zal ik ook met de bestuurders op 12 november over spreken.

[1:25:55] Dit punt zal ik dan ook meenemen.

[1:25:59] En dan, zoals ik ook zei, zullen we daarna erop terugkomen richting de Kamer.

[1:26:05] Dan gaan we verder met mobiliteit.

[1:26:09] Mobiliteit.

[1:26:11] En daar zitten inderdaad de punten van Ameland in.

[1:26:14] Namelijk, mevrouw Boelsma Hoekstra had ook gevraagd of ik in gesprek wil met Ameland blijven om te garanderen dat de bereikbaarheid geborgen blijft zonder beperkingen in de overtocht.

[1:26:23] We voeren momenteel de meertverkenning bereikbarheid Ameland uit, ook om op de lange termijn de bereikanbaarheid van Ameland te garanteren.

[1:26:28] En naar verwachting wordt de verkenning eind volgend jaar afgerond.

[1:26:31] En natuurlijk blijven we in gesrek met Amelant om de bereikenbaarheid aan het eiland te borgen.

[1:26:36] Dan welke aanpak houdt de geulen op de lange termijn bevaarbaar?

[1:26:40] Nou, om ook op de langetermijn de gul bevaardbaar te houden, wordt dus nu de meertverkenning uitgevoerd.

[1:26:46] En meerdere oplossingen worden nader onderzocht, waaronder de optimalisatie van de huidige gul of de verplaatsing van de veerdam naar Verwerd.

[1:26:54] En wij moeten de inzichten en uitkomsten van de studie afwachten.

[1:26:56] En naar verwachting wordt die dus eind volgend jaar afgerond.

[1:26:59] Mevrouw Wiesma.

[1:27:01] Ja, heb ik nu wel een vraag over, want een voorwaarde om zo'n verkenning en onderzoek op te starten is dat er middelen aan gekoppeld zijn.

[1:27:07] Blijft dat zo?

[1:27:10] Nou ja, voorzitter, we zijn natuurlijk met heel INW bezig om een totale herprioritering te doen.

[1:27:14] Dus over alle vragen over meerverkenningen heb ik altijd al de afgelopen maanden, dat doe ik nog steeds, verwijs ik naar volgende week waarin wij de herprioritering bekend maken op het Mobiliteitsfonds en het Deltfonds.

[1:27:25] Mevrouw Wiersma.

[1:27:26] Maar linksom, rechtsom, Ameland moet bereikbaar blijven.

[1:27:30] Staat de minister daar linksom of rechtsom voor?

[1:27:36] Linksom of rechtom, of rechtsdoor het midden, daar staan we.

[1:27:39] Uiteindelijk moet Ameland absoluut bereikbar blijven, dat is natuurlijk...

[1:27:45] van levensbelang voor het eiland.

[1:27:48] Dus dat zal ook moeten.

[1:27:50] Maar ten aanzien van de hele herprioritering op infraprojecten, daar informeren we de Kamer over volgende week vrijdag.

[1:28:02] Ja, gaat u verder?

[1:28:02] Dank.

[1:28:04] Dan wanneer de duidelijkheid komt over de mogelijkheden voor de watertaxi om bij het donker te varen.

[1:28:08] Ik heb in het commissiedeld Maritiem toegezegd dat het besluit binnen drie weken komt.

[1:28:13] We moeten nog de ecologische beoordeling afwachten en daarna kan ik dat besluit nemen.

[1:28:18] Dan de vraag van mevrouw Wendel.

[1:28:19] Het wordt steeds drukker in Den Helder.

[1:28:22] En kunnen we ervoor zorgen dat de wegen het aankunnen?

[1:28:25] Ja, dat kunnen we.

[1:28:25] Alleen het zijn wel provincie- en gemeentelijke wegen.

[1:28:28] Dus ik heb natuurlijk een bijzondere verantwoordelijkheid voor de rijkswegen.

[1:28:31] Nou, daar heb ik genoeg uitdagingen.

[1:28:33] Dus daar zorgen we voor.

[1:28:35] En ten aanzien van de wegen daar, dat zijn de provinciale en gemeentelijke wegen.

[1:28:39] Dan of ik kan toezeggen de aanleg van de nieuwe veerhaven te doen in goede samenspraak met TESO en de lokale en regionale bestuurders.

[1:28:47] En of ik ook kan toezeggen dat de plannen worden helder in samenspraak met onder andere de minister van Defensie en wonen te doen, zodat plannen elkaar versterken in plaats van tegenwerken.

[1:28:54] Sowieso dat laatste is wat we nu ook doen in het kabinet.

[1:28:57] Dus je ziet dat ook in plannen van VRO daar heel erg een duidelijke stempel zit van INW en andersom.

[1:29:02] En hetzelfde gaat voor Defensies waar we natuurlijk nu een bijzondere opgave met elkaar hebben.

[1:29:07] En ook ten aanzien van de aanleg van de nieuwe veerhaven.

[1:29:10] Dat gebeurt in goede samenspraak met TESO, lokale bestuurders.

[1:29:13] En ik zei net al even dus ook met de betrokken ministeries.

[1:29:18] Er is een vraag van mevrouw Wendel.

[1:29:21] Voorzitter, de minister wijst erop dat het geen rijkswegen zijn.

[1:29:24] Dat begrijp ik uiteraard.

[1:29:25] Maar er zijn zorgen over de aanrijroutes richting de haven en de verschillende opties die daarvoor liggen.

[1:29:31] Dus wat ik de minister graag wil vragen is om dat mee te nemen in de gesprekken samen met lokale en provinciale bestuurs.

[1:29:37] Ja, voor zover het Rijksweg zijn, dan hebben we inderdaad die verantwoordelijkheid.

[1:29:42] En als het gaat om knelpunten in de mobiliteit, dan kennen we dat proces van het MEERT.

[1:29:46] Dus daar worden eerst dan knelpunt geïnedificeerd.

[1:29:48] Dan wordt het, als er voldoende aanleiding is, een verkenning gestart, planstudie.

[1:29:53] Uiteindelijk gaat het naar realisatie.

[1:29:55] Dus dat komt dan vanzelf boven het rijf.

[1:29:58] Maar dat kunnen we uiteraard bespreken,

[1:30:00] Dat is natuurlijk geen enkel probleem.

[1:30:01] De financiële situatie in het mobiliteitsfonds... is wel heel beperkt, zeg ik er gelijk bij.

[1:30:06] Dan ten aanzien van of ik kan toezeggen om met betrokken partijen te kijken... of cofinanciering van de haven van Den Helder zou kunnen plaatsvinden.

[1:30:15] Goed punt, want ook vanuit INW is alleen een sobere vernieuwing... van de have beschikbaar.

[1:30:22] En we kijken graag naar de mogelijkheden van cofinananciering... om aanvullende wensen mogelijk te maken.

[1:30:23] cofinanciering

[1:30:26] Dit is ook al aan de orde geweest op de bestuurlijke tafel...

[1:30:30] En de verwachting is dat we hier volgend jaar afspraken over kunnen maken.

[1:30:34] Dan welke maatregelen Rijkswaterstaat en een vervoerder op kort termijn nemen om de betrouwbaarheid van de verbinding te verbeteren en de vervoerscapaciteit zo goed mogelijk te benutten?

[1:30:42] Dit gaat ook over de bereikbaarheid aanbeland, volgens mij.

[1:30:47] Sinds 2023 zijn diverse maatregelen genomen om de vaargul bevaarbaar te houden en de bereikbaarheid van Ameland te waarborgen.

[1:30:55] Zoals de realisatie van een doorsteek in de gil en de invoering van de vijf kwartiers dienstregeling.

[1:31:00] En zoals gemeld in de Kamerbrief van 2 april 2025 blijft Rijkswaterstaat wekelijks de vaargul monitoren.

[1:31:09] En waar nodig worden de vaagulmarkeringen aangepast.

[1:31:13] om de vaargul bevaderbaar te houden.

[1:31:16] En we werken natuurlijk ook aan die meerderverkenning voor de lange termijn.

[1:31:20] Dan, hoe worden keuzes over de vaargrul afgestemd op de nieuwe veerconcessie... zodat de verwoorder voldoende duidelijkheid heeft om te investeren?

[1:31:27] De wisselwerking tussen de vaardgruldementie en scheepstype... worden binnen het meerderperkenning nader onderzocht.

[1:31:34] En om te zorgen voor een goede afstemming tussen de uitkomsten van de meerderberkenning... en de concessie, heeft de staatssecretaris...

[1:31:39] Voor de Waddenveren-Oost besloten tot verlenen van een kortlopende concessie met een looptijd van zeven jaar.

[1:31:45] Op deze manier kan er rekening worden gehouden met de mogelijke uitkomsten van de meerverkenning en de impact daarvan op het mobiliteitssysteem vanaf 2036, inclusief de vaargril, scheepstypen en eventueel benodigde investeringen.

[1:31:58] Dan of ik kan toezeggen dat alle middelen voor het project bereikbaarheid Ameland behouden blijven.

[1:32:02] Nou, dat heb ik net op gereageerd, dat dat volgende week duidelijk wordt.

[1:32:08] En dan of ik can toezegen dat het openhouden van de vaargelrichting Holwoord ondersteunend wordt zolang er nog geen route via Verwoord gerealiseerd is en dat kan ik inderdaad toezegt.

[1:32:18] Dat zijn de punten op het stuk mobiliteit.

[1:32:23] Dan komen we in het blokje zoutwinning en een heleboel andere heftige ontwikkelingen.

[1:32:39] Oké, zoutwinning inderdaad.

[1:32:42] Dat zijn er twee vragen.

[1:32:45] Van mevrouw Bonnet.

[1:32:46] Overal adviezen over zoutwenning van andere lokale overheden of bijvoorbeeld Rijkswaterstaat zijn...

[1:32:51] die niet met de Kamer zijn gedeeld.

[1:32:53] En wat was de strekking van deze advies?

[1:32:54] En kunnen deze ook met de kamer worden gedeelt?

[1:32:56] Ja.

[1:32:57] En deze zijn gepubliceerd op energietransitie.nl.

[1:33:00] Dus daar zijn ze beschikbaar.

[1:33:02] En over de vraag, over de uitzending van Pointer, daar wordt benoemd dat de provincie Friesland negatief heeft geadviseerd over de zoutwinning.

[1:33:11] Dat advies is echter niet met een kamer gedeelde, kan de minister toezeggen dat dit advies alsnog met de

[1:33:15] Met de publicatie van het ontwerp in stemmingsbesluit op 28 zijn alle adviezen van overheden en andere wettelijke adviseurs gepubliceerd gedurende de terinzagelegging.

[1:33:24] En ook deze advieze zijn te vinden op energietransitie.nl Dat blokje.

[1:33:32] Dan zijn we bij het blokjes overig.

[1:33:34] Dan moet ik die wel vinden natuurlijk.

[1:33:38] Hij is hier ergens.

[1:33:40] Even kijken.

[1:33:42] Mobiliteit...

[1:33:47] Heeft u wachtmuziek of niet?

[1:33:50] Ik zal even kijken of ik hem überhaupt heb hier.

[1:33:53] Een reserve map, kijk.

[1:33:54] We nemen gewoon een reserve map mee.

[1:33:56] Dan gaan we die beantwoorden.

[1:33:58] Dank.

[1:33:59] Het zijn nog een aantal vragen of ik me hard wil maken voor het betrekken van de eilanden bij de ontwikkeling van beleid.

[1:34:07] In aanleiding van de wallentoets.

[1:34:08] Ja, daar wil ik me zeker hard voor maken.

[1:34:10] En ik doe dit ook samen met de collega minister van Binnenlands Zaken.

[1:34:13] In de wallenbrief heb ik conform toezegging van mijn voorganger de Kamer geïnformeerd over de uitkomst van het gesprek met BSTK waar ook alle eilanden bij betrokken waren.

[1:34:20] En een goed gespreks heeft plaatsgevonden vanuit BSTKI en W en de eilandvertegenwoordigers.

[1:34:25] En elke bewindspersoon is verantwoordelijk om rekening te houden met regionale effecten bij beleidsontwikkeling zoals die bij de walleneilanden.

[1:34:34] En dan over hoe neem ik de specifieke situatie van de eilanden mee in het watermanagement.

[1:34:39] Ik ben ook op Schiermonnik geweest en ik ken ook daar de problematiek van een eiland zonder zoetwatertoevoer.

[1:34:44] En de droge zomers van de afgelopen jaren laten zien dat niet alles is op te lossen in het watersysteem.

[1:34:50] De ruimtelijke ordening en inrichting moet beter worden aangepast aan waterbeschikbaarheid.

[1:34:55] En ook gebruikers kunnen weerbaarheid en aanpassingsvermogen vergroten.

[1:34:59] En Rijk en Regio werken al sinds 2014 programmatisch samen in het Delta-programma Zoetwater...

[1:35:04] om de weerbaarheid tegen watertekorten te vergroten.

[1:35:08] De Wallen-eilanden vallen onder de zoetwaterregio Noord... en het is belangrijk hier goed in vertegenwoordigd te zijn in de afgelopen fase.

[1:35:16] Die loopt nog steeds.

[1:35:18] Van 2022 tot 2027 zijn meerdere projecten op de Wallen eilanden... vanuit het Delta-programma Zoetwater gesubsidieerd.

[1:35:29] Het gaat even over de eilandentoets.

[1:35:32] Mooi dat dat gebeurt, maar hoe wordt dat geformuliseerd?

[1:35:40] BZK zal daar begin volgend jaar op terugkomen in de brief.

[1:35:48] Dank u wel.

[1:35:48] Dan is de heer Karmans klaar en dan gaan we naar de minister van LVVN.

[1:35:53] Dank u wel, voorzitter.

[1:35:54] Ik heb drie blokjes.

[1:35:57] We beginnen met UNESCO.

[1:35:58] Dan over de bewoners bij de Leidskade Natuur Waddenzee.

[1:36:03] En dan kom ik nog op de BISI en wat vragen over garnalen.

[1:36:06] En er was net nog iets over de VAR en de treinbeheerorganisaties van de wagen afgevallen.

[1:36:12] Dus die pakken we daarna mee.

[1:36:13] Dan begin ik met vragen van UNESCO en dat zijn vragen... ...van uw voorziter.

[1:36:21] De vraag wat we gaan doen om te voorkomen dat de Waddenzee die status gaat verliezen.

[1:36:26] Laat ik beginnen op te zeggen dat de waddenzee ons enige natuurlijke werelderfgoed is.

[1:36:30] En dat ik daar hartstikke trots op ben.

[1:36:33] En we zullen het niet laten gebeuren dat we die status verliegen.

[1:36:37] Samen met Duitsland en Denemarken nemen we de zorgen van UNESCO serieus.

[1:36:41] Ik heb 30 september ook daarover met een Duitse collega in Berlijn gesproken.

[1:36:45] En ik ga het ook binnenkort met mijn Deense collega doen.

[1:36:48] En in de trilaterale verklaring die ik binnenkort verwacht te ondertekenen, daar staat hoe we de komende jaren omgaan met de bescherming van de Waddenzee.

[1:36:55] We investeren onder meer verder in beschermming van iconische soorten zoals de zeehond en trekvogels.

[1:37:00] En we stellen ook een strategisch plan meer op op het hele Waddegebied over die drie landen heen.

[1:37:07] En wij hebben richting UNESCO ook al een belangrijke stap gezet door, zoals ook net werd aangegeven, die gaswinning in Ten Aart te voorkomen.

[1:37:13] En het opnemen van de bescherming van het werelderfgoed ook in de Omgevingswet.

[1:37:17] En ik werk momenteel ook aan het vertalen van de oortzonderlijk universele waarden in meetbare indicatoren.

[1:37:23] En we investeren veel in het verbeteren van de natuur van de Waddenzee.

[1:37:26] Denk aan een vis-migratierivier bij de Afsluitdijk of het herstel van de dynamiek op de bosplaat op de Schelling.

[1:37:32] Tijdens de missie van UNESCO aan het Wereld Elfgoed Wallenzee Medio volgend jaar willen we UNESCO ook laten zien wat voor uitdaging we hebben en welke oplossingen we ook zien.

[1:37:41] En we richten ons dus echt op de dialoog met UNESCO.

[1:37:45] Dan de vraag hoe het staat met de voortgang van het cumulatierapport waar UNESCO om vraagt.

[1:37:50] De uitvoering van het trilaterale strategische plan MER is dit voorjaar opgestart.

[1:37:55] We doen dat dus samen met de andere landen en we zijn voor de voortgang ook afhankelijk van de afstelling met die landen.

[1:38:02] Dat de deadline van UNESCO overschreden zou zijn, dat klopt niet.

[1:38:05] Over die planning zijn we juist in goed overleg en goed contact met UNESCO.

[1:38:09] Naar verwachting zal die plan MER die we dus over de drie landen heen uitvoeren begin 28 afgerond worden.

[1:38:15] En het is op tijd voor de gestelde deadline van 1 februari 2028.

[1:38:21] Dan een vraag over de zoutwinning Frisia.

[1:38:25] De staatssecretaris van KGG, zoals u weet, die gaat over die zoutwinning en die heeft een ontwerpbesluit genomen over de wijziging van het winningsplan.

[1:38:32] En als een natuurvergunning moet worden verleend, dan ben ik daarvoor inderdaad een bevoegd gezag.

[1:38:37] Op dit moment ben ik in overleg met Frisia om te bekijken of de wijziging van een winningsplan ook leidt tot een aanpassing van de natuurvergonning.

[1:38:43] En Frisia mag geen zout winnen zonder geldige natuurverganning, want dan kan ik handhavend optreden.

[1:38:49] Het is nu alleen geen aanleiding om het vergunningsproces on hold te zetten.

[1:38:53] En de natuurlijke waarden van de wadden zijn ook gewoon een belangrijk uitgangspunt voor mij bij de beoordeling van de natuurvergunning.

[1:39:02] Dan heb ik het blokje over bewoners betrekken.

[1:39:04] Dat was de vraag van het CDA.

[1:39:09] De Rijkswaterstaat, zoals net al eens uitgelegd, die is voortouwnemer om te komen tot het nieuwe Natura 2000 beheerplannen.

[1:39:16] In dat kader worden ook verschillende gesprekken gevoerd met relevante partijen.

[1:39:19] Dat heeft de minister van INW net aangegeven, zoals stakeholders in het Omgevingsberaad en gebruikers.

[1:39:24] En die worden geïnformeerd en betrokken.

[1:39:26] Ik ben verantwoordelijk voor het beleidskader Natuur.

[1:39:29] En voordat hier een besluit worden genomen, zullen die sociaal-economische effecten ook gewogen worden.

[1:39:33] Dat hebben Kamerlid Korofa nadrukkelijk als toezegging gevraagd.

[1:39:38] En wat ik daar zelf voor doe, voorzitter, is ook gewoon in gesprek zijn met bijvoorbeeld organisaties of Wij zijn de Wadden.

[1:39:43] Ik ben volgens mij een maand of anderhalf, twee geleden ook naar Terschelling geweest om met twee mensen van de organisatie te spreken.

[1:39:49] En we hebben daar ook gewoon afspraken gemaakt dat in het traject van het beleidskader we hen ook gewoon gaan kennen.

[1:39:55] We hebben gemeenten spreken waarin andere stakeholders.

[1:39:58] Maar het is mij heel duidelijk geworden dat ook deze groep en andere groepen ook gewoon nadrukkelijk betrokken willen worden.

[1:40:06] Dan heb ik vragen van mevrouw Wiersma over de BCI en garnalen.

[1:40:12] Hoe wordt het toestand van de natuur en de oorzaken van achteruitgang vastgesteld?

[1:40:15] Welke rol speelt BCI-methode daarbij?

[1:40:18] Het toestad van de natur op de Waddenzee wordt via het geldende monitoringsprogramma onder de vogel- en habitatrichtlijn periodiek vastgestgeld.

[1:40:24] In de zomer van 2025 zijn de VR-rapportages weer ingediend bij de Europese Commissie.

[1:40:30] heeft de staatssecretaris u hierover geïnformeerd.

[1:40:34] In het commissiedebat van 16 juni heb ik uitgebreid met uw kamer over de BC-methode gesproken... naar aanleiding van een reactie op het position paper van emeritus hoogleraar Jaap van der Meer.

[1:40:45] Ik heb toen hele debatten over gehad en ik heb daar ook daarbij benadrukt... dat ik groot belang hecht aan een gedegen wetenschappelijke onderbouwing van ons natuurbeleid...

[1:40:53] En daarom hebben we naast dat eerder georganiseerde gesprek, wat ik toen ook heb genoemd, met wetenschappers en sectorpartijen ook een kennisvraag uitgezet bij Wageningen Marine Research.

[1:41:02] En WMR is ook gevraagd om een analyse te maken van de BC in zijn huidige vorm, met ook daarbij die geuiten bezwaren daarop door de wetenschapper van de meer.

[1:41:12] En bij deze analyse worden ook externe deskundigen weer betrokken, waaronder experts van de Rijksuniversiteit Groningen, het NIOZ en het CBS.

[1:41:20] En professor van der Meer is zelf ook weer

[1:41:22] opnieuw betrokken bij dit proces.

[1:41:25] Mevrouw Wiesma.

[1:41:27] Ja, en wanneer kunnen we de uitkomsten daarvan verwachten, voorzitter?

[1:41:30] En wordt dat dan ook betrokke in alle plannen waar we het net over gehad hebben?

[1:41:34] Want dit lijkt me nogal wat en terecht.

[1:41:36] Ja.

[1:41:37] Voorzitter, zoals ik net al liet weten en ook in dat debat zei... ik wil gewoon een brede wetenschappelijke basis hebben, een wetenschapelijk oordeel.

[1:41:43] Ik vraag dat die analyse binnen afzienbare tijd komt.

[1:41:46] En die zal ik dan ook met u delen.

[1:41:50] Dan een vraag van mevrouw Wiesma over de vergunningverlening Ganalenvisserij.

[1:41:54] Welke lessen zijn getrokken uit een evaluatie rondom dat proces?

[1:41:57] De vorige staatssecretaris van LVVN heeft deze natuurvergunning verleend.

[1:42:01] En over de proces van vergunningenverlenging heeft geen evaluatie plaatsgevonden.

[1:42:05] In de verlenen vergunnings zijn wel meerdere inhoudelijke evaluatiemomenten ingebouwd om tijdig te kunnen bijsturen wanneer dat nodig is.

[1:42:12] En ik zal die zorgvuldig invullen en daarbij ook alle betrokken partijen betrekken.

[1:42:17] En dan heb ik nog twee vragen van de heer Van Houwelingen over de...

[1:42:24] als er toegangsbeperkende maatregelen zouden worden genomen... zoals de omleidingen die de minister van INW had genoemd.

[1:42:29] Ik heb die ervaring als wethouder dus trouwens ook.

[1:42:32] Dat dat heel goed werkt en dat heb ik ook met Wij zijn de Wadden besproken.

[1:42:36] En daar merkte ik gewoon ook veel herkenning.

[1:42:38] Je kunt dingen ook slim met elkaar inregelen... waarin je natuur beschermt en uiteindelijk gewoon wel op je eiland kunt doen... wat je altijd al gewend bent.

[1:42:47] Maar dan even op de vraag van de heer Van Houwelingen.

[1:42:49] Ja, dat zijn dan de TBO's, bijvoorbeeld Staatsbosbeheer...

[1:42:52] Als je het over de bossenplaat hebt die maatregelen kunnen nemen.

[1:42:56] Het kunnen dan natuurlijke afscheidingen zijn, bijvoorbeeld sloten, heggen, anderszins.

[1:43:01] Maar het kunnen ook bordjes zijn en die kent u denk ik allemaal wel vanuit de weekendwandelingen of wat u dan ook maakt.

[1:43:07] Dan ook nog de vraag van de heer Van Houdingen, kun je ook niets doen?

[1:43:11] Ja, kun je ook niets doen.

[1:43:12] We hebben natuurlijk als Nederland de VAR gewoon ook geïmplementeerd.

[1:43:17] En we hebben het hier recent ook nog met enkele van u over het ontwerp natuurplan gehad.

[1:43:22] Kijk, wij zijn gewoon gehouden aan het in goede staat van instandhouding houden van natuurgebieden en achteruitgang te stoppen.

[1:43:29] En dat houdt dit kabinet zich ook aan.

[1:43:30] En daarmee is nietsdoen geen optie.

[1:43:33] En VAR is vogel- en habitantrie.

[1:43:35] Dank u wel, voorzitter.

[1:43:36] En dan de heer Van Houwelingen.

[1:43:38] Ja, op het eerste punt van oké, bordjes, sloot enzovoort.

[1:43:41] Maar kunnen het ook hekken zijn?

[1:43:43] Is dat ook een optie?

[1:43:46] Ja, voorzitter.

[1:43:47] Ik heb op dit moment geen beeld dat op die eilanden de tbo's hekker willen plaatsen.

[1:43:52] Dus dat zijn de dingen die ik nu noem.

[1:43:54] Dat is ook wat ze mij hebben verteld toen ik met ze bijvoorbeeld op de Bosplaat was.

[1:44:00] Maar de vraag is niet van aanwijzingen.

[1:44:03] Kan dat eruit komen?

[1:44:05] Kan dat een resultaat?

[1:44:06] Want dat is waar mensen zich zorgen over maken, op het geval de eilanden.

[1:44:08] Ja, voorzitter.

[1:44:09] Ik denk dat we met dit debat en de uitlating van de minister van INW... die ook namens mij doet, volgens mij heel veel hebben aangegeven... hoe wij kijken naar gebieden afsluiten.

[1:44:17] We hebben er veel vertrouwen in dat we... met inwoners ook gewoon goede gesprekken kunnen komen.

[1:44:22] En ook al gaande zijn van hoe kun je de natuur beschermen zonder...

[1:44:26] gebruik van eilanders aan te tasten.

[1:44:29] En daar heb ik gewoon vertrouwen in.

[1:44:30] En als er in een participatietraject uitkomt dat iedereen een hek een goed idee vindt, vind ik een hekk ook een goed ideae.

[1:44:35] Als eruit komt dat er een heg wordt aangeplant, vindt dat ook een mooi idee.

[1:44:39] Om dat nu hier uit te sluiten, terwijl we juist zeggen, we nemen de tijd om mensen te consulteren, bijvoorbeeld bij het beleidskader Natuur-Waddenzee.

[1:44:46] Daar wil ik eigenlijk niet op vooruit lopen.

[1:44:48] Mevrouw Wiesma.

[1:44:50] Ja, want voorzitter, natuurbeschermen is ook natuurbeheren.

[1:44:54] En we hebben het hier nu wel over potentieel afsluiten van leefgebieden van mensen.

[1:45:00] Maar ik heb toevallig een stuk gevonden... waarin de broedvogels op Ameland gemonitoord zijn.

[1:45:06] En daarin zien we dat in 2001 er vier broedparen van grauwe gans op Ameleland waren.

[1:45:12] En dat zijn er inmiddels 644.

[1:45:14] En das kan ook impact hebben...

[1:45:17] ...op de andere broedvogels.

[1:45:19] Is de minister bereid, voorzitter... ...om ook hier eens kritisch na te kijken... ...hoe het uit de hand lopen van dergelijke populaties... ...ook van invloed kan zijn op al die andere populatiesen... ...voordat we hier gebieden gedeeltelijk al dan niet af gaan sluiten... ...voor de mensen die daar al heel lang wonen.

[1:45:41] Voorzitter, volgens mij hebben we net aangegeven hoe wij kijken naar het permanent afsluiten van nieuwe gebieden.

[1:45:46] En de Grauwe Gans heel specifiek heb ik vrij recent ook een onderzoek aangekondigd om te kijken of dat ook vergunningvrij bestreden kan worden.

[1:45:53] Dus volgens me geven we daarmee blijk van het probleem wat er op sommige locaties is.

[1:45:58] En daarover ontvangt u volgens mijn einde van het jaar de onderzoeken over de herziening van het jachtstelsel.

[1:46:02] En dat kan helpen om zo'n populatie te bestrijden.

[1:46:10] Nee, meneer Kwalek.

[1:46:11] Tot slot.

[1:46:13] Ja, nee, want dat is wel relevant.

[1:46:14] Want inderdaad, welke oplossing voor welk probleem, zeg maar.

[1:46:18] Dus de oplossing die komt, het afsluiten van gebieden... of het aanpakken van dit soort drukfactoren... die moeten wel echt in relatie staan tot elkaar.

[1:46:28] En dat belang wil ik gewoon even goed benadrukken.

[1:46:32] Ja.

[1:46:32] Dank voor de suggestie.

[1:46:35] De heer Van Houweling.

[1:46:36] De minister zegt zojuist dat de natuur achteruit gaat.

[1:46:39] En hoe wordt dat dan?

[1:46:40] Want ik begrijp dat die busy systematiek, die niet meer gebruikt mag worden, hoe wordt die dan aangetoond?

[1:46:44] Dus die verslechtering, niet de verandering, maar de verslechtering van de natuur.

[1:46:47] Deze discussies hebben we ook vrij recent in een heel natuurdebat al gevoerd.

[1:46:53] Wij leveren gewoon VAR-rapportages aan, wij doen onderzoek naar, we doen metingen in gebieden.

[1:46:59] We weten heel veel over hoe habitatsoorten achteruit gaan en dat is voor ons aanleiding om te handelen.

[1:47:07] En daar wil ik het even bij laten, voorzitter, voordat dit debat weer hetzelfde gaat als de vorige keer over het natuurplan.

[1:47:15] Goed, dan kunnen we over naar de... Oh, meneer Goudvaart.

[1:47:19] U heeft ook nog een vraag.

[1:47:23] Ik ben heel erg benieuwd of de huidige bedrijvigheid en recreatie en mobiliteit in stand kan blijven.

[1:47:30] Want wij hebben volgens mij te maken met het feit dat er steeds meer bijzondere habitattypes of soorten bij kunnen komen.

[1:47:39] En dat zou automatisch betekenen dat de handhaving vele malen strenger gaat worden.

[1:47:46] En zeer waarschijnlijk in een nabije toekomst...

[1:47:50] wel gebieden afgesloten moeten worden.

[1:47:52] Kan de minister daar even kort op reflecteren.

[1:47:56] Voorzitter, volgens mij veel duidelijker dan wat de commissie het heeft gehad... van deze twee bewindspersonen krijg je het bijna niet.

[1:48:03] Wij zijn geen voorstander van het permanent afsluiten van nieuwe gebieden.

[1:48:06] Het klopt theoretisch dat de habitattypes kunnen verschuiven.

[1:48:09] Die kunnen erbij komen, die kunnen eraf vallen.

[1:48:11] Vogels in water kunnen een ander leefgebied gaan zoeken.

[1:48:15] Maar we moeten wel uiteindelijk concluderen dat de Waddenzee en het Waddegebied... gewoon echt unieke waarden hebben die het beschermen waard zijn...

[1:48:22] Maar wel op een manier nadat je ook met mensen en inwoners daar een goed gesprek over hebt gevoerd.

[1:48:27] Met maatregelen die ook zin maken.

[1:48:32] Ja, voorzitter.

[1:48:34] Dat klinkt hartstikke goed.

[1:48:35] Dus dank voor dat antwoord, minister.

[1:48:38] Je ziet allerlei initiatieven zoals bijvoorbeeld oude perenbomen storten, zodat er hele nieuwe leefomgevingen komen op de zeebodem.

[1:48:50] Als je daarover na gaat denken, dan word ik daar wel een beetje benauwd van.

[1:48:54] Want dan creëren we juist een situatie waarin wij dus wel...

[1:48:59] nieuwe habitattypen gaan creëren of nieuwe soorten en dan gaat Europa zeggen jullie moeten daarna gaan acteren.

[1:49:07] Mocht dat gebeuren, wat gaat de minister dan doen?

[1:49:11] Het voorbeeld van de heer Goudzwaard, dat zijn herstelmaatregelen, mitigerende maatregel, omdat we in beschermde gebieden activiteiten gaan oplooien die daar eigenlijk niet horen.

[1:49:22] Die perenbomen, dat is volgens mij een voorbeeld dat je windparken aanlegt in een vogelrichtlijngebied of in een beschermd gebied.

[1:49:29] Waarna je daarna weer moet compenseren voor de schade die je aanricht.

[1:49:33] En als je dat vanwege die reden doet, lijkt me dat een hele goede ingreep.

[1:49:38] Want daarmee kun je dus wat doen in het gebied.

[1:49:39] Het is een compenserende maatregel.

[1:49:41] Het ist niet iets wat gewoon los van zichzelf staat en uit leukheid ontstaat, om maar zo te zeggen.

[1:49:48] Dank u wel.

[1:49:49] Ik wou eigenlijk naar de staatssecretaris gaan.

[1:49:53] Korte vraag.

[1:49:54] De minister is heel bezorgd over het natuurgebied en dat is allemaal zo erg wat daar aan de hand is.

[1:49:57] Maar wat ik in mijn betocht heb verwerkt van de vliegbeweging, dus de vliegbaas, de windmolens, de kabel die over Schiemannink ook wordt.

[1:50:07] Wordt dat ook nog meegenomen?

[1:50:08] Gaat de minister met zijn collega's praten over de minister van Defensie?

[1:50:10] Moeten we wat minder vliegebewege hebben op Vlieland?

[1:50:13] Gebeurt dat ook?

[1:50:14] Ja voorzitter, juist die cumulatieve druk die door al die ontwikkelingen ontstaat is de reden waarom we dat beleidskade natuurwaddenzee willen maken.

[1:50:23] Juist om te zien wat doen al die entwikkelen nou op de natuur.

[1:50:26] En we hebben natuurlijk ook gewoon afgesproken dat we niet meer zomaar allemaal van dat soort ontwikkelingen nieuw laten ontstaan.

[1:50:32] En dat is ook de reden dat ik net refereerde naar de trilaterale samenwerking met Denemarken en Duitsland.

[1:50:37] Wat we daarin met elkaar hebben afgesprochen en de verklaring die we binnenkort ook gaan ondertekenen.

[1:50:45] Die doen we straks even in de tweede termijn.

[1:50:47] We gaan nu even eerst naar de staatssecretaris.

[1:50:51] Voorzitter, dank u wel.

[1:50:52] Er is mij een aantal vragen van mevrouw Bolsma over de concessie.

[1:50:57] Mevrouwen Wendel vroeg daar ook naar.

[1:51:01] We zetten alles op alles om die nieuwe concessies januari 29 van kracht te laten zijn.

[1:51:07] En we hebben op dit moment ook geen indicatie dat we dat niet gaan halen, want we hebben nog ruim een jaar nadat die concessie is verleend voor de implementatie.

[1:51:18] Nou, bij de NS is het ongeveer een jaar geweest dat ze die implementatie nodig hadden.

[1:51:22] Dus wij gaan er vanuit dat we that halen.

[1:51:26] Dan was de vraag, maar stel nu dat er niemand inschrijft.

[1:51:31] We hebben natuurlijk allerlei rondes van inlichtingen die horen bij het proces en daaruit kunnen we niet opmaken dat er geen enkele belangstelling zou zijn.

[1:51:39] Dus wij gaan ervan uit dat er voldoende partijen zijn om uiteindelijk aan die concessie mee te doen.

[1:51:46] En de laatste vraag was, wordt er al nagedacht over de volgende concessie?

[1:51:51] Nou, nu nog niet, want we zitten nu nog midden in het organiseren van de concessies die 29 in moet gaan.

[1:51:59] Het is wel zo, de minister zei het ook al, het is een relatief korte concessIE.

[1:52:03] Dat is ook zo met de Kamer afgesproken, 7 jaar.

[1:52:06] Dus zodra we dit achter de rug hebben, dan gaan we gelijk door met het voorbereiden van de volgene concessiem.

[1:52:14] Dat was het, dat was het.

[1:52:16] Dank u wel.

[1:52:16] Dan gaan we over naar de tweede termijn van de Kamer.

[1:52:19] Eén minuut twintig per woordvoerder.

[1:52:23] Mevrouw Villenka aan de Eemsterboer.

[1:52:25] Ja, dank u wel voorzitter.

[1:52:27] Dit is pas mijn tweede waddendebat als Kamerlid.

[1:52:31] En als wethouder van Nieland heb ik er ook best een aantal gevolgd.

[1:52:35] En wat mij opvalt iedere keer is dat we van incident naar incident gaan.

[1:52:39] Het is dan weer een haven op Terschelling, vaarroute naar Ameland...

[1:52:43] Wat ik vandaag heb proberen te doen is, en ik hoop dat de minister dat ook ziet, is wat ligt er nou onder?

[1:52:51] Hoe voorkomen we dat we voor het waddengebied steeds weer met dit soort vragen komen te dealen?

[1:52:58] En dan wil ik graag van de minister nog weten, erken de minister ten principale dat het Waddengebied en in het bijzonder natuurlijk ook de Waddeneilanden zo uniek is dat het heel vaak en misschien wel altijd om hele speciale aandacht vraagt.

[1:53:12] Om uitzonderingen en om maatwerk.

[1:53:15] Daarom wordt er ook om een Waddentoets gevraagd.

[1:53:17] En dat kan zijn dat je in beleid dat doet of in de uitvoering.

[1:53:21] Of hoe je het afstemt of hoe je it financiert.

[1:53:23] En dat gaat natuurlijk niet alleen over natuur en infra waar we het vandaag over hadden.

[1:53:27] Maar dat gaat soms ook over beleid van VWS of SC2 of OCW.

[1:53:32] Dat is waarom die coördinerende rol zo belangrijk is.

[1:53:34] En dat wil ik heel graag nog horen van de minister.

[1:53:37] Want als dit nou de rode draad is, hoe de minister zijn coördinerende rol inzet, dan zetten we volgens mij een hele mooie stap waarbij de minister ook nog iets heel belangrijks wil meegeven.

[1:53:48] Toen ik begon als wethouder op Vlieland dacht ik ook, jemig, wat een bestuurlijke spaghetti.

[1:53:53] Maar dat valt erg mee.

[1:53:55] Als je het leert kennen, als je het erin verdiept, dan zit er een hele goede logica in.

[1:53:59] Dus ik geef echt een waarschuwing aan de minister mee.

[1:54:02] Is heel voorzichtig met wat je verandert in de governance.

[1:54:06] Maar luister vooral goed naar de mensen in het gebied, want er zijn veel mensen bij betrokken en die verdienen allemaal hun stem.

[1:54:14] Dank u wel, mevrouw Poelsma-Hoekstra.

[1:54:16] Oh, en ik vraag twee minuten debat aan.

[1:54:17] Net op tijd.

[1:54:27] Nou, ik ben eigenlijk best tevreden over dit debat.

[1:54:30] Ik denk dat wij als commissie behoorlijk eensgezind waren... over vooral die afsluiting van de gebieden op de eilanden.

[1:54:36] We hebben gehoord dat dat niet zomaar gaat... en dat de eilenbewoners goed betrokken worden...

[1:54:41] En dat vind ik mooi om te horen.

[1:54:43] Dat mag ook wel eens gezegd worden.

[1:54:44] Er zitten hier drie bewindspersonen.

[1:54:45] Dat is ook al uniek en die hebben ons dat meegegeven.

[1:54:48] Dus dank daarvoor.

[1:54:50] En wij blijven dit natuurlijk op de voet volgen.

[1:54:52] Dat kunt u van ons verwachten.

[1:54:54] Daarnaast horen we dat linksom of rechtsom Ameland bereikbaar blijft.

[1:54:59] En over de concessie horen wir dat dat nog steeds op tijd gaat goedkomen.

[1:55:05] En als dat anders is, dan hoorden wij het graag.

[1:55:07] Dus dank voor de beantwoording en ik denk dat de eilanders zich goed hebben laten horen en dat dat geresulteerd heeft samen met de bewindspersonen in iets waar zij, denk ik, stappen kunnen gaan zetten samen met ons om een goed leefbaar en mooi eilandsgebied waar het gebied te houden.

[1:55:25] Tot zover.

[1:55:27] Dank u wel.

[1:55:27] Mevrouw Wiersma van de BBB.

[1:55:29] Ja, en ook wel een beetje ordentelijk, want er zijn gewoon heel veel vragen gemist.

[1:55:34] Ik vind eigenlijk niet dat een tweede termijn daarvoor bedoeld is.

[1:55:38] Maar goed, laten we beginnen.

[1:55:39] Ik ben iets minder tevreden, ik zou bijna willen voorstellen... om de bewoners op de eilanden ook als kwetsbare soort aan te merken.

[1:55:48] Want misschien dat ze dan beter in hun leefgebied beschermd worden dan het nu lijkt...

[1:55:54] Het kan niet zo zijn dat zij daarbij ondersneeuwen.

[1:55:57] Maar ik had de vraag gesteld aan de minister over welke soorten gaat het nou zo slecht dat afsluiting gerechtvaardigd is.

[1:56:04] Daarnaast had ik een vraag gestelt over de schelpenwinning en of er in gesprek gegaan wordt met de provincie Friesland, maar ook de sector.

[1:56:12] Want die wachten daarop en dat was min of meer een toezegging, motie die is aangehouden.

[1:56:16] Maar anders moeten we die misschien alsnog in stemming brengen, maar ik hoor het graag.

[1:56:22] En dan heb ik tot slot ook nog een vraag, want we hebben het net ook gehad over de Waddenferrie tussen Wieringen en Texel.

[1:56:29] Maar is de minister ook bereid om dit gesprek met Hollands Kroon en de initiatiefnemer van de ferry aan te gaan en samen te zoeken naar praktische oplossingen zodat dit kansrijke initiatieve verder kan worden ontwikkeld?

[1:56:40] En dat loopt bij de gemeente van Hollands Kroon.

[1:56:43] Daar zal de minister ongetwijfeld het een en ander van afweten.

[1:56:46] En anders dan... Ja, dat gaat over een terrein waar op dit moment zonnepanelen liggen.

[1:56:51] En zij zouden daar graag parkeerruimte van willen maken.

[1:56:54] Dat betekent dat die zonnependelen wat omhoog moeten.

[1:56:56] Allemaal mooie koppelkansen die een enorme impuls voor dat gebied kunnen betekenen.

[1:57:01] Ik zou zeggen win-win.

[1:57:03] En ja, ik ben heel benieuwd naar de beantwoording daarop.

[1:57:10] Dank u wel, mevrouw Wendel van de VVD.

[1:57:13] Ja voorzitter, ik zit eigenlijk ook echt wel met een goed gevoel hier aan deze kant.

[1:57:17] Want in alle openheid had de VvD afgelopen tijd echt wel zorgen, buikpijn durf ik wel te zeggen, over de conceptbeheerplannen die op tafel lagen.

[1:57:27] En vooral ook met de vraag, is dit dan een balans tussen inwoners, ondernemers en natuur?

[1:57:34] Dus ik ben echt blij dat de minister gereflecteerd heeft op het proces... dat daar bij Rijkswaterstaat in heeft plaatsgevonden.

[1:57:40] En het heeft mij ook gerustgesteld dat de ministre ook heeft gezegd... we gaan met inwoners aan tafel om echt open met elkaar het gesprek aan te gaan.

[1:57:47] En we houden niet stoïcijns vast aan de plannen die al dan niet op tafel lagen.

[1:57:52] Dus daarvoor wil ik de minister echt bedanken.

[1:57:55] En ik ga uiteraard dit proces op de voet volgen.

[1:57:58] Dank u wel.

[1:57:59] Dank u wel, de heer Goudswaard.

[1:58:01] Ja, voorzitter, daar kan ik niet achterblijven bij al dit enthousiasme.

[1:58:05] Dus nee, ik ben ook behoorlijk positief.

[1:58:09] Als ik hoorde hoe ik minister Van Hesse heb horen praten over hoe hij kijkt naar de toegankelijkheid op de eilanden...

[1:58:17] Dan wil ik daar vertrouwen in hebben dat dat goed gaat komen.

[1:58:22] En ook de bereikbaarheid van de eilanden, dat blijft natuurlijk een punt van zorg.

[1:58:28] Maar als minister Karlemans dat met dezelfde daadkracht en energie zoals de Willem-Barenskade toen het uit is aangepakt, dan moet dat ook vast wel goed komen.

[1:58:40] We blijven het nauw volgen en hartelijk dank voor alle goede woorden.

[1:58:49] Dank u wel.

[1:58:49] Tot slot, heer Van Houwelingen.

[1:58:51] Ja, dank voor de beantwoording.

[1:58:52] Het zal niet verbazen.

[1:58:53] Ik ben wat minder positief.

[1:58:54] Er worden dus nu beheerplannen ontwikkeld.

[1:58:56] Wij zien geen enkele reden waarom nu ineens beheersplannen... ontwikkelt zouden moeten worden.

[1:58:59] Maar het kabinet gaat wel duidelijk antwoorden.

[1:59:00] Dat moet onderwijs in de Europese Unie zitten.

[1:59:02] Daar komt het uiteindelijk op neer.

[1:59:03] Dus we moeten beheernplannen gaan ontwikelen.

[1:59:05] En die worden uiteinelijk ontwichteld en vastgesteld.

[1:59:06] Niet door de inwoners.

[1:59:08] Maar daar was het kabinnet ook duidelijker over tot Rijk.

[1:59:11] En het kan open teken naar de hekken geplaatst worden.

[1:59:13] Dat werd niet uitgesloten.

[1:59:14] Dus ja, wij zijn...

[1:59:15] We zullen het ook goed volgen, maar we zijn behoorlijk bezorgd.

[1:59:20] Dank u wel.

[1:59:21] Dan ga ik de toezeggingen...

[1:59:23] Ik sla mijn termijn even over.

[1:59:25] Dank u.

[1:59:26] De toezaggingen wil ik graag voorlezen.

[1:59:32] Ja, ik ga heel te snel nu.

[1:59:34] Het kabinet zit met papieren te ritselen.

[1:59:36] We schorzen even voor vijf minuten.

[2:01:06] We gaan weer verder.

[2:01:08] De heer Karmans.

[2:01:10] Ja, om over die schelpenwinning te beginnen.

[2:01:12] We gaan in korte termijn dan in overleg.

[2:01:15] Dus dat komt helemaal goed.

[2:01:16] Dan over mevrouw Verrega Beemsen.

[2:01:20] Op welke termijn krijgt de Kamer daar dan een terugkoppeling van, voorzitter?

[2:01:26] Daar krijgt een Kamer van zelfsprekend een terugkoppling van.

[2:01:29] En de termijn?

[2:01:30] Ja, zo snel mogelijk.

[2:01:32] Dat duurt geen maanden meer, toch?

[2:01:35] Nee.

[2:01:35] Binnen maand.

[2:01:37] Oké.

[2:01:38] Dan dit jaar.

[2:01:39] Laten we dat afspreken.

[2:01:42] Mevrouw Vellinga bezig.

[2:01:44] Wel een terechtpunt.

[2:01:45] Zij heeft er natuurlijk ook veel ervaring mee als wethouder.

[2:01:46] Dus dat is natuurlijk evident het geval.

[2:01:48] Dat komt ook heel duidelijk in dit debat naar voren.

[2:01:52] En we hollen een beetje van incident naar incident.

[2:01:55] Kijk, ik denk dat wel...

[2:01:57] De haven en Terschelling.

[2:01:59] In die zin vond ik het feit dat we samen de handschoep hebben opgepakt... ...en het Rijk echt in de buidel heeft getast om dat te doen terwijl het een gemeentelijke kade is.

[2:02:08] Ik vind het een beetje vervelend om dat betieten als een negatief incident.

[2:02:12] Ik vinden het namelijk juist wel goed dat we dat gedaan hebben.

[2:02:14] En dat ook onderschrijft juist die unieke positie van de eilanden.

[2:02:19] Want reken maar dat ik daarna door veel wethouders ben gebeld van, ik heb ook nog een kade die op instorten staat.

[2:02:25] Maar dat doen we nergens.

[2:02:26] Dus ik heb gelijk gezegd, we doen het één keer en nergets anders.

[2:02:30] Want dat is de verhouding die we hebben, want normaal krijgen gemeenten gewoon geld in een gemeentefonds.

[2:02:34] Ik was ook als wethouder verantwoordelijk niet alleen voor het Kralingse Bos en die honden daar, maar ook voor de kades.

[2:02:40] En die hebben we gewoon netjes onderhouden met het geld dat wij kregen vanuit gemeente fonds.

[2:02:43] En dat hoor je ook als gemeente te doen.

[2:02:45] Dus alleen, we hebben nu de uitzondering gemaakt omdat anders het hele eiland natuurlijk gewoon op slot komt.

[2:02:51] Dus dat is het geval en dat typeert denk ik ook wel het maatwerk wat we bieden richting de eilanden.

[2:02:59] En ook het feit dat we hier met drie bewindspersonen zitten voor een gebied, een belangrijk gebied dat werd ook al onderstreept.

[2:03:04] Ik denk dat het ook wel aantoont wat onze commitment is.

[2:03:07] En ook de overleggen die we natuurlijk voeren in de regio.

[2:03:11] Ook op de toogdag was de minister van LVVN ook in ieder geval digitaal aanwezig en ik was er fysiek.

[2:03:18] Dus daar wordt echt ook proberen te laten zien dat we het belangrijk vinden.

[2:03:22] Dus dat op dat punt.

[2:03:26] Ja, voorzitter, vond ik toch wel de behoefte om even te verduiden.

[2:03:29] Want dat was natuurlijk mijn vraag niet.

[2:03:32] Want dit zijn mooie voorbeelden.

[2:03:34] Dit zijn incidenten.

[2:03:35] Het zijn ook mooie voorbeelde.

[2:03:37] Waarin het iedere keer weer opgelost is.

[2:03:38] Maar de vraag erachter is natuurlijk.

[2:03:41] Hoe zorg je ervoor dat je eigenlijk niet iedere keur alles uit de kas moet trekken?

[2:03:47] Om weer zo'n mooi voorbeeld te creëren.

[2:03:50] Maar dat je eigenlijk dit gewoon het beleid maakt.

[2:03:52] En dat je zorgt hoe borgt de minister nou in zijn coördinerende rol.

[2:03:57] Vraagt dus ook van zijn collega's.

[2:04:00] Dat je die behandeling van de waddeneilanden.

[2:04:04] Of eigenlijk van het waddengebied.

[2:04:06] En die afstemming en die afwijking.

[2:04:09] En het maatwerk dat daar af en toe nog nodig is.

[2:04:12] Dat dat je dat standaard tussen de oren hebt.

[2:04:15] Want het gebeurt nu nog te vaak.

[2:04:16] Dat er achteraf.

[2:04:17] Een seintje moet komen van.

[2:04:19] Hé wacht even.

[2:04:20] Dit werkt hier niet op deze manier.

[2:04:22] En daar noem ik ook bewust.

[2:04:23] Ook nog andere ministerie.

[2:04:25] Want we zitten hier inderdaad.

[2:04:26] We kunnen hier met het hele kabinet wel zitten.

[2:04:27] Want iedereen krijgt vroeg of laat een keer.

[2:04:29] Met dit gebied te maken.

[2:04:31] Kort of groot besluit.

[2:04:34] Hoe borg je dat?

[2:04:36] Voorzitter, dat zit ik voor een heel groot deel ook geborgd in het bezuurlijk overleg.

[2:04:40] Dat is wat we hebben, standaard met de Wadden, waar natuurlijk ook dat gewoon op tafel komt.

[2:04:45] En ik denk dat ook in het gemeentefonds, in de systematiek, zit er altijd dat normaal is dat per inwoners, dan krijg je een bepaald bedrag per inwohner, de Waden krijgen wat meer.

[2:04:55] Dus het is ook omdat het gewoon een unieke situatie is.

[2:04:57] Dat zit ook voor een deel bij BZK.

[2:04:59] Dus ik denk dat het voor een delen er al in zit, dat je helemaal kan voorkomen zo'n situatie als de Willem-Barendskade, wat ook al wel echt een hele unieken situatie, met een hele oude kade.

[2:05:08] een lastige situatie.

[2:05:11] Het laat ook wel zien, en dat zal ook nodig blijven denk ik, is dat je af en toe gewoon moet inspringen als Rijk.

[2:05:15] En dat niet alles gemanaged kan worden door de governance die we hebben, maar dat je je af of toe ook, en daar ben je natuurlijk ook voor als bestuurder, een besluit neemt om te zeggen, nou, dit gaan we nu gewoon doen.

[2:05:25] Dus letterlijk op een vrijdagmiddag met de hoofdrolspelers zitten hier ook in de op de tribune, publieke tribune.

[2:05:33] Is dat we dat gewoon met elkaar beklonken hebben toen.

[2:05:35] En gezegd, nou zo gaan we het maar doen.

[2:05:36] En omdat we alle drie zagen van dat is nodig om te doen.

[2:05:40] Dan over het punt over die zonnepanelen en de parkeerplek.

[2:05:45] Dus daar zijn we zeker toe bereid om te kijken hoe die ondernemers geholpen kunnen worden.

[2:05:50] Ik stel voor dat de gemeente dit voorstel eerst al met Rijkswaterstaat bespreekt.

[2:05:53] Dus we zullen ook even contact over opnemen om die mogelijkheden te gaan verkennen.

[2:05:57] Dus dat pakken we op.

[2:05:59] En volgens mij heb ik dan de vragen beantwoord die voor mij waren gesteld.

[2:06:03] En volgens mij waren er dan nog één of twee vragen voor de minister van LPVN.

[2:06:07] Ja, ik had er nog eentje voor zitten over welke soorten gaat het slecht mee.

[2:06:12] Dat was gelinkt aan het afsluiten van gebieden.

[2:06:15] Volgens mij hebben we daar voldoende over gezegd.

[2:06:17] Maar een algemene bloemlezing over hoe het goed of slecht gaat met de soort is dat 61 procent van de broedvogels sinds 1991...

[2:06:26] echt een langdurige achteruitgang vertoont.

[2:06:28] Het zijn 19 van de 31 soorten die daar voorkomen en ook 33% van de trekvogels vertoond al lange tijd een negatieve trend.

[2:06:40] En met die treurige mededeling zijn we aan het einde gekomen van dit debat.

[2:06:45] Maar niet voordat ik een aantal toezeggingen heb gedaan.

[2:06:49] De minister van Infrastructuur en Waterstaat zal na het gesprek met de Waddenbestuurders van 12 november over onder andere het rapport van de Graaf een terugkoppeling sturen aan de Kamer.

[2:06:58] Dat is een toezetging aan mevrouw Villinga Beemsepoer.

[2:07:01] Het ministerie van BZK informeert begin 2027 de Kamer over hoe de waddentoets geformaliseerd kan worden in de beleidscyclus omtrent het waddengebied.

[2:07:10] Dat is een toezegging aan mevrouw Boelsma Hoekstra.

[2:07:14] De minister van LVVN deelt binnen afzienbare tijd de uitkomsten van het onderzoek over onder andere de BC-methode uitgevoerd door Wageningen Marine Research.

[2:07:23] Een toezigging aan de vrouw Wiersma.

[2:07:26] De minister van Infrastructuur en Waterstaat gaat op korte termijn in gesprek met de provincie Friesland en de sector over de schelpbewinning en informeert hierover de Kamer voor het eind van het jaar, toezegging aan mevrouw Wiersma.

[2:07:39] En mevra Vellinga Beemseboer heeft een twee minuten debat aangevraagd waar dit debat afgerond kon worden met het indienen van...

[2:07:46] Ik wil iedereen hartelijk bedanken.

[2:07:49] De aanwezigen die soms helemaal van de...

[2:07:53] Ik heb toch nog even één vraag, voorzitter.

[2:07:55] Want het gaat wel heel snel zo.

[2:07:57] En ik heb een beetje het gevoel...

[2:07:59] In de eerste termijn waren er heel veel openstaande vragen.

[2:08:02] Die werd door de voorzetter naar de tweede termijn toe opgeschoven.

[2:08:05] Nou, toen heb ik de belangrijkste...

[2:08:07] Daar maar in genoemd.

[2:08:08] Dit debat staat tot zes uur.

[2:08:09] Dus de spoed die snap ik niet helemaal.

[2:08:12] Ik zou eigenlijk dan nog één vraag willen om een toezegging van de minister van LVVN om een lijst aan te geven.

[2:08:18] Want hij doet nu een beetje hoog over van zoveel procent.

[2:08:22] Om met een lijsten komen en met de Kamer te delen om welke soorten dat precies gaat en de aantallen die daarbij horen.

[2:08:30] En dan neem ik het dan maar dat we dat op deze manier nu doen met heel veel onbeantwoorde vragen die ik nog op mijn lijst heb.

[2:08:38] Maar dat zou ik willen vragen.

[2:08:40] Mevrouw Wiesma, ik heb u in de eerste termijn echt anderhalve minuut extra gegeven spreektijd.

[2:08:44] Dus ik vind het een beetje flauw om nu dit op zo'n manier af te ronden.

[2:08:49] Ik ga het woord nog even geven aan de minister van LVVN en daarna ga ik de vergadering sluiten.

[2:08:54] Ja, voorzitter.

[2:08:55] Er wordt een beetje geheimzinnig gedaan over al die gegevens.

[2:08:59] En dan moet dat weer naar de Kamer te komen.

[2:09:00] Dan moet dat opnieuw vertellen.

[2:09:02] Maar dat zijn wel dingen die gewoon openbaar zijn.

[2:09:03] Dus in de VA-rapportage staat dit gewoon.

[2:09:06] En er staat ook in het document Staat van de Wadden.

[2:09:09] Daar kan de Kamers gewoon bij.

[2:09:12] En als u wilt, dan zorgen we dat even specifiek voor mevrouw Wiesma er een linkje komt waar die documenten staan.

[2:09:18] Dank u wel.

[2:09:19] Dan is hiermee het einde gekomen aan de vergadering.

[2:09:21] Ik wou de bewoners van de Waldeiland danken voor de komst naar Den Haag en ook het andere publiek danken.

[2:09:26] Voor de komsten naar dit debat, de Kamerleden bedanken voor goede vragen die gesteld zijn aan het kabinet en het kabinet voor de antwoorden.