Gewasbeschermingsmiddelen

[0:00:01] Van harte welkom bij deze vaste Kamercommissie... voor Landbouw, Visserij, Voedsel, Zekerheid en Natuur.

[0:00:09] Fijn dat u er allemaal bent op de tribune via het internet.

[0:00:13] En natuurlijk onze bewindspersonen aan de tafel.

[0:00:17] De minister van VWS, de staatssecretaris van LVVN en van INW.

[0:00:21] Fijt dat u hier bent en uw ondersteuning.

[0:00:23] En ook van harte Welkom aan de Kamerleden.

[0:00:26] Wij gaan vandaag met elkaar debatteren over gewasbeschermingsmiddelen.

[0:00:31] En dat belooft volgens mij een mooi debat te worden als ik zo de aanloop heb gezien hier naartoe naar deze dag van vandaag.

[0:00:37] En voordat we dat doen, zoals gebruikelijk even de huishoudelijke mededelingen.

[0:00:41] Voor een groot deel van u misschien wel bekend, maar altijd goed om die even met u nog even door te nemen.

[0:00:47] U debateert vandaag met elkaar met onbeperkte interrupties totdat ze 30 seconden duren.

[0:00:55] U heeft er vier eigenlijk.

[0:00:57] En als u een interruptie van 30 seconde heeft, onder de 30 secondes heeft, is die gratis.

[0:01:02] Als die boven de 30 sec duurt, dan heeft u er meteen twee verspeeld.

[0:01:06] Dus doet u dat twee keer, dan bent u uw interrupties kwijt.

[0:01:10] Interrupties doen wij met elkaar in tweeën.

[0:01:14] Zodat wij met elkaar drie uur halen.

[0:01:16] En dat lijkt een luxe, maar dat is het niet.

[0:01:20] U heeft vijf minuten spreektijd.

[0:01:23] En we gaan daar best wel strak op sturen.

[0:01:25] Want dan gaan we, heel mooi zoals u dat inmiddels voor mij gewend bent... want dan zorgen we er ook voor dat we om drie uurt met elkaar ook deze zaal kunnen verlaten.

[0:01:34] Want we gaan weer andere dingen doen hier.

[0:01:40] Dan denk ik dat ik er door ben.

[0:01:43] En dan ga ik beginnen met de eerste spreker van vandaag... en dat is mevrouw Pot van D66.

[0:01:48] Ja, dank u wel, voorzitter.

[0:01:50] Voorzitter, boeren die ik spreek willen hun bedrijf gezond doorgeven... met een bodem die leeft, schoon water in de sloot en sterke gewassen.

[0:01:59] Omwonenden die ik spreken willen in een gezonde omgeving wonen... en niet naar binnen moeten rennen als er wordt gespoten.

[0:02:04] En die twee kunnen goed samengaan.

[0:02:07] Maar dan moet er nog wel heel wat gebeuren.

[0:02:10] Voorzitter, ik begin met het convenant, want ik denk dat daar iets moois uit kan komen.

[0:02:14] Er wordt gesproken over een forse reductie, een nationaal reductiedoel.

[0:02:18] Er komt een onafhankelijke gegevensautoriteit en er komen afspraken over water, natuur en de leefomgeving.

[0:02:23] Maar, en de maar is belangrijk, er moet geleverd worden.

[0:02:28] Ik kijk speciaal even naar de staatssecretaris.

[0:02:31] Want we hebben dit vaker gezien.

[0:02:33] Er was eerder een convenant.

[0:02:34] Er waren actieplannen met doelen, uitvoeringsagenda's en een toekomstvisie.

[0:02:39] Plannen en papier.

[0:02:41] Maar rechtszaken stapelen zich inmiddels op vanwege de vervuiling van natuur en omgeving.

[0:02:44] Er is een enorme toename van middelen met PFAS erin.

[0:02:47] Onze drinkwaterbronnen zijn niet veilig voor chemische middellen.

[0:02:50] En daarom moet er deze keer iets liggen met tanden.

[0:02:55] En voorzitter, ik snap daarom de gekozen volgorde niet.

[0:02:59] Van onderop beginnen met een confinant klinkt mooi, maar de weur gaat nu bekijken wat er kan en pas later wordt er gekeken naar wat moet.

[0:03:07] Dus hoe ziet dat er dan straks uit als de sectortafel klaar is en het geheel niet optelt totdat wat nodig is om bijvoorbeeld de kaderrichtlijn water te halen of de druk op Natura 2000 te verlichten?

[0:03:16] Kan de staatssecretaris dat uitleggen?

[0:03:18] Mevrouw Abbott, u heeft een interruptie van mevrouwen Bromet van Pro.

[0:03:25] Ja voorzitter, misschien komt mevrouw Potten nog op zometeen.

[0:03:28] Maar het is inderdaad doorspekt van goede bedoelingen als het gaat over het beschermen van het milieu.

[0:03:34] Maar ondertussen zijn de clubs die opkomen voor de natuur en het milieu zijn uit de gesprekken gestapt.

[0:03:43] Is dat dan niet heel erg tekenend?

[0:03:45] En wordt het daarmee niet gewoon een feestje van de industrie?

[0:03:49] Nou, voorzitter.

[0:03:51] Ik kom daar nog.

[0:03:53] Dus als mevrouw Bromet mij toestaat, dan zou ik heel graag het stukje over de convenant heel even af willen maken.

[0:03:59] Wat ik in ieder geval wel kan zeggen is dat ik niet blij ben dat die clubs er zijn uitgestapt.

[0:04:04] En ik zie dat ook als een probleem.

[0:04:05] Maar ik kom daar zo op als u mij toestaat.

[0:04:10] Dit kost iets.

[0:04:12] Voorzitter, we hebben afgesproken in 2019 dat de hoeveelheid emissies van het bestrijdingsmediaal nagenoeg 0 moet zijn in 2030.

[0:04:20] Vindt D66 dat dat ook de harde afspraak moet zijn?

[0:04:26] Nou, voorzitter.

[0:04:29] Laat ik beginnen met zeggen dat ik het eigenlijk best genant vind dat we hier nu weer zitten.

[0:04:35] Ik zie dit kost niet zo knikken, want we hebben natuurlijk gewoon een enorme stapel aan dingen met elkaar afgesproken die gewoon nooit zijn nageleefd.

[0:04:43] En daar hebben we gewoon wat te doen.

[0:04:45] Een van de dingen die ik wel goed vind aan dit confinant is dat er natuurlijk is gezegd we gaan helemaal geen stappen terugzetten.

[0:04:51] We gaan...

[0:04:52] Uit van datgene wat er ligt.

[0:04:53] Dus dan ga ik ervan uit.

[0:04:54] En dat is misschien ook een goede vraag richting de staatssecretaris.

[0:04:57] Dat als die afspraken er eerder lagen, dat we dat ook gaan doen.

[0:05:05] Het kabinet heeft over een doel voor 2040.

[0:05:08] Wat is dan precies het verschil wat je nog kan halen?

[0:05:10] Als je eigenlijk al hebt gezegd in 2030 moet het nagenoeg nul zijn.

[0:05:14] Wat ga je dan nog doen in die tien jaar daarna later?

[0:05:18] Nou, ik denk dat we met elkaar de verdrietige constatering hebben... ...dat we dit gewoon natuurlijk niet gedaan hebben met elkaar.

[0:05:24] En dat is precies de reden dat ik zeg... ...er zit veel in dit confinant.

[0:05:29] Als we dit gaan doen, dan komt het ergens op uit... ...wat volgens mij we allemaal hopen met elkaar... ...namelijk die forse vermindering, namelijk die emissies naar beneden... ...namelijk de natuur gaat er weer op vooruit en alles wat daarbij hoort.

[0:05:42] Maar dan moet het dus wel gebeuren.

[0:05:46] Mevrouw Bromet.

[0:05:48] Ja, voorzitter, daar hebben wij als overheid natuurlijk ook instrumenten voor en dat heet wetgeving.

[0:05:53] Waarom dan nu weer eerst allemaal om de tafel in plaats van gewoon regels stellen?

[0:05:59] Mevrouw Bot.

[0:06:01] Voorzitter.

[0:06:02] Volgens mij is het een tweetrapsraket.

[0:06:03] Ik zou er altijd de voorkeur aan geven op het moment dat dat kan en mogelijk is om dat in samenspraak te doen met de mensen die het moeten gaan doen.

[0:06:15] De reden daarvoor is dat ik denk dat het dan sneller kan en beter kan.

[0:06:19] En dat we niet achter iedere deur een controleur van de NVWA neer moeten zetten.

[0:06:24] Dat gezegd hebbende, ik denk, de mensen die ik spreek in ieder geval uit de sector, dat ook die de druk voelen.

[0:06:32] De maatschappelijke druk en de politieke druk die er op dit moment is om er echt wat aan te gaan doen.

[0:06:37] Mocht dat niet het geval zijn, dan hebben we natuurlijk ook met elkaar de afspraak gemaakt wat de staatssecretaris dan gaat doen.

[0:06:42] Namelijk, dan worden er gewoon vanuit het kabinet stappen gezet om dat te doen.

[0:06:46] Dus er zit een stevige stok achter de deur.

[0:06:49] Volgens mij kunt u nu door met uw betoog, mevrouw Pot.

[0:06:54] Even een stuk doorhandige kansen.

[0:06:57] Sorry?

[0:06:58] Nee, nee, nee.

[0:06:59] Het lid Kosti wilde graag nog even een interruptie maken.

[0:07:01] Ik laat u even een stuk van uw betoog afmaken.

[0:07:04] Allright.

[0:07:05] Want voorzitter, naast droogte zijn bestrijdingsmiddelen een drukfactor op de natuur die ook de vergunningverlening raakt.

[0:07:11] Dus hoe komen de afspraken over de zonering aankomend jaar rond natuurgebieden volwaardig terug in het confinant en andersom?

[0:07:17] En welke beschermende maatregelen rond Natura 2000 gebieden...

[0:07:20] wil de staatssecretaris op korte termijn treffen voor middelen waarvan negatieve effecten op die gebieden niet kunnen worden uitgesloten.

[0:07:27] Dan voorzitter de gegevensautoriteit in het confinant, want er wordt benadrukt dat we kunnen leren van het succes bij antibiotica, zeker.

[0:07:34] Maar de belangrijkste les daarvan is dat drastische vermindering alleen lukt met een strikt doel en duidelijke consequenties als dat ook niet wordt gehaald.

[0:07:41] Is de staatsecretarist dat ook met mij eens?

[0:07:43] En dan de gegevens.

[0:07:44] Toezichthouders en onderzoekers zijn cruciaal voor goede monitoring en handhaving, maar krijgen, zo zie ik staan, alleen toegang met waarborgen.

[0:07:52] Waarom is dat?

[0:07:53] En kan de staatssecretaris toezeggen dat deze mensen altijd toegagang krijgen tot alle gegeven die zij nodig hebben?

[0:07:59] En tot slot hier.

[0:08:00] Dan kom ik terug op het punt van mevrouw Bromet.

[0:08:02] Het is ontzettend pijnlijk dat natuurorganisaties het confinant niet hebben getekend.

[0:08:07] En dat raakt volgens mij aan een groter probleem, namelijk vertrouwen.

[0:08:10] Omwonenden maken zich zorgen over hun gezondheid, voelen zich niet gehoord, stappen naar de rechter en krijgen daar gelijk.

[0:08:16] Na al die eerdere plannen is hun vraag begrijpelijk.

[0:08:18] Waarom zou het convenant wel lukken?

[0:08:20] En waarom zouden ze deelnemen aan die dialoogsessies die worden voorgesteld?

[0:08:24] Hoe zorgt de staatssecretaris ervoor dat natuurorganisaties betrokken blijven en omwonenden weer vertrouwen krijgen in dit proces en de uitkomsten?

[0:08:32] Dit was mijn stukje over het convenat.

[0:08:34] Dan is het even een mooi natuurlijk moment voor mevrouw Den Hollander om haar interruptie te plaatsen.

[0:08:41] Voorzitter, het laatste wat mevrouw Pot zegt, dat delen.

[0:08:43] Het is ontzettend jammer dat ze niet getekend hebben, maar ik heb er toch een iets andere beschouwing op.

[0:08:47] Want volgens mij zijn die organisaties tot het einde toe betrokken geweest.

[0:08:50] Is er een onderhandelingsakkoord gesloten en heeft alleen de achterban besloten om die te tekenen.

[0:08:54] Hoe kijkt mevraag Pot daar dan naar?

[0:08:56] Dat ze eigenlijk een akkoord hebben en dan toch niet meedoen?

[0:08:59] Nou voorzitter, ik heb daar niet zo'n mening over.

[0:09:01] Ik vind dat belangenorganisaties zelf moeten besluiten of ze wel of niet aan dingen meedoen op welk moment in het proces dat ook is.

[0:09:08] Ik kan alleen zeggen dat ik dat heel erg zonde vind en dat ik daar tot op zekere hoogte, en ik mag toch hopen dat mevrouw Den Hollander dat met mij eens is, dat dat natuurlijk ook wel wat te maken heeft met de zaken waar deze mensen natuurlijk de afgelopen, nou wat is het, twintig jaar natuurlijk tegenaan zijn gelopen.

[0:09:25] Allerlei tafels waar ze aan hebben gezeten die niet geleverd hebben.

[0:09:30] Mevrouw Den Hollander.

[0:09:32] Maar herkent mevrouwen Pott dan wel dat alle input van de organisaties tot het einde aan toe wel is meegenomen?

[0:09:38] Tot het bereiken van het akkoord, waar ze dus zelf akkoorden waren, alleen de achterbannen niet.

[0:09:41] En dat zij dus nu ook zelf niet leveren.

[0:09:46] Nee voorzitter, ik heb werkelijk geen idee.

[0:09:48] Ik zou niet weten wie wat heeft aangeleverd.

[0:09:50] Volgens mij is dat ook bij ons...

[0:09:52] Tenminste, niemand heeft dat tegen mij verteld.

[0:09:54] Ik heb wel achter de schermen natuurlijk met...

[0:09:56] de organisaties gesproken.

[0:09:59] Zowel de organisatie die nog aan tafel zitten... als de organisatives die hebben gezegd... wij willen niet tekenen.

[0:10:06] Ik heb natuurlijk wel het een en ander gehoord... over waarom ze dat niet hebben gedaan.

[0:10:09] Maar deze informatie is mij onbekend.

[0:10:12] Dit kost iets.

[0:10:31] Oké, nou, ik ga het proberen.

[0:10:35] Mevrouw Pot zei, er ligt een stok achter de deur.

[0:10:37] Het kabinet gaat ingrijpen als het niet werkt.

[0:10:40] Maar ja, dan zijn we weer een paar jaar verder.

[0:10:42] Als het kabinet eigenlijk al weg is... vindt mevrouwen Pot samen met Partij voor Dier... dat we nu al keiharde garanties moeten bieden... voor de gezondheid en maatregelen om te treffen.

[0:10:52] Nou, voorzitter, ik weet niet waar lid Kostiets een paarjaar vandaan haalt.

[0:10:55] Volgens mij hebben we met de staatssecretaris afgesproken... dat die uiterlijk eind van dit jaar dat convenant wordt opgeleverd.

[0:11:01] En volgens mij is dat het moment om te evalueren.

[0:11:03] Ja, levert dit op wat wij willen dat het oplevert?

[0:11:06] En zijn daar eventueel nog dingen van het kabinet voor nodig?

[0:11:10] Ik ben vrij ongeduldig op dit vlak, maar dat geduld heb ik nog wel.

[0:11:14] Dan hebben we elkaar verkeerd begrepen.

[0:11:17] Wat we wel met elkaar een zijn is dat nu het stuk wat er ligt gewoon een keizer zonder kleren is.

[0:11:21] Er staat nog niks en ik verwacht dus, eigenlijk hoor ik nu van deze 60, dan verwacht ik veel wat er nog gaat komen voor het eind van dit jaar.

[0:11:28] Dat hoop ik dan ook.

[0:11:30] Tot slot een vraag over bent u bereid om een pesticidetaks in te voeren zoals in Denemarken om de innovaties aan te jagen in de sector?

[0:11:41] Mevrouw Pot.

[0:11:42] Lid Kostić verwacht veel van wat er nog gebeuren moet.

[0:11:46] Ik kan zeggen ik ook.

[0:11:47] Dus dat delen wij.

[0:11:49] Een pesticidetaks.

[0:11:51] Ja, ik moet eerlijk zeggen.

[0:11:52] Ik ken het systeem uit Denemarken niet.

[0:11:54] Ik zou me best kunnen voorstellen dat dat wat oplevert.

[0:11:57] Omdat natuurlijk meer gebruik dan duurder is.

[0:12:00] Maar ik ken de precieze insteek van wat ze in Denemark hebben gedaan niet.

[0:12:04] Dus daar zouden we eens naar moeten kijken.

[0:12:07] Dank u wel.

[0:12:07] Dan hebben we een interruptie van mevrouw Van der Plas.

[0:12:10] Ja, voorzitter.

[0:12:11] Aan het begin van het betoog van mevrouw Pot zei ze van omwonenden willen niet naar binnen hoeven rennen als een boer bezig is op zijn land met gewasbeschermingsmiddelen.

[0:12:23] Maar hoe denkt mevr.

[0:12:25] Pot dat dat beeld zo is bij burgers?

[0:12:30] Dat ze naar binnen willen rennen.

[0:12:32] Ik ken die burgers niet hoor, maar mev.

[0:12:34] Pot misschien wel.

[0:12:36] Ja, voorzitter.

[0:12:37] Ik ken die burgers wel.

[0:12:38] En de reden dat ze dat doen is omdat dat aangeraden wordt.

[0:12:41] Nou, dat rennen staat er misschien niet bij.

[0:12:42] Maar wel naar binnen gaan, ramen en deuren dicht doen, was naar binnen halen, huisdieren naar binnenhalen en kinderen naar binnen Halen.

[0:12:48] Dat staat namelijk op de site van de GGD.

[0:12:51] Mevrouw van der Plas.

[0:12:53] Ja, kijk, ik denk dat er heel veel polarisatie is rondom het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen.

[0:12:57] Heel veel boeren die gewas beschermingssmiddelen gebruiken doen dat al...

[0:13:02] Zeg maar met precisietechnieken.

[0:13:04] Ze spuiten niet meer het hele veld vol.

[0:13:05] Ze kijken echt waar de ziektedruk is.

[0:13:09] En ik denk dat we eigenlijk een beetje moeten stoppen... met mensen heel bang te maken.

[0:13:13] Want dat gaat niet helpen.

[0:13:14] Gaat niemand helpen?

[0:13:15] Vindt mevrouw Pot dat ook?

[0:13:17] Ik ben sowieso tegen mensen bang maken.

[0:13:21] Ik denk wel dat de GGD natuurlijk advies geeft... op basis van datgene wat zij natuurlijk weten en beschikbaar hebben... en waar zij expert op zijn, namelijk de gezondheid van mensen...

[0:13:32] En ik ben het ook trouwens zeer met mevrouw van de Plas eens dat er veel boeren zijn die dat uitstekend doen.

[0:13:36] Maar helaas zijn er ook voorbeelden van boeren die het niet zo netjes doen.

[0:13:40] En dan kan ik mij goed voorstellen dat de GGD op dat moment tegen mensen zegt, ja, daar moet je gewoon wel voorzichtig mee zijn.

[0:13:45] En dat mensen dan ook zeggen, ja dan ga ik dus naar binnen met mijn kinderen en dat geeft geen goed gevoel.

[0:13:53] Nee, interrupties in tweeën.

[0:13:56] Dan gaat u door met uw termijn, mevrouw Potts.

[0:14:00] Voorzitter, als wij de kraan openzetten, stroomt daar het schoonste water van de wereld uit.

[0:14:04] Maar dat is niet vanzelfsprekend.

[0:14:06] De ILT waarschuwt voor TFA, een type PFAS dat onder meer via bestrijdingsmiddelen in ons water terechtkomt.

[0:14:12] TFA breekt niet af en kunnen we nog niet uit ons drinkwater filteren.

[0:14:15] Het komt dus via de kraam ons lichaam binnen.

[0:14:18] En als we niets doen, dan zit TFA straks ook in het diepe grondwater en dan is er geen enkele

[0:14:23] waterbron meer schoon.

[0:14:25] Dus we kunnen dan achteraf voor miljarden gaan zuiveren of we kunnen ervoor zorgen dat TFA niet in ons water terechtkomt.

[0:14:31] En daartoe nam deze Kamer eerder een motie aan voor een Europees verbod op PFAS-pesticiden en om te kijken welke nationale maatregelen genomen kunnen worden om deze rommel uit ons drinkwater te houden.

[0:14:40] Hoe staat het daarmee?

[0:14:42] En voorzitter, het CTGB kan pas per 2028 een aantal PFAS houdende middelen beoordelen.

[0:14:48] Met de respijtperiode blijven deze schadelijke stoffen nog tot 2029 in gebruik.

[0:14:54] Vindt de staatssecretaris het verdedigbaar dat dit spul nog drie jaar in ons water terecht blijft komen?

[0:14:58] En zo nee, wat gaat hij daaraan doen?

[0:15:00] Het CTGB lijkt ook, zo lezen we in het ILT-advies, onvoldoende mandaten hebben om de overige stoffen zelf goed te kunnen onderzoeken.

[0:15:09] Wat kan de staatsecretariërs hier nog aan doen?

[0:15:12] Voorzitter, ik denk dat we geen tijd te verliezen hebben.

[0:15:14] Aanslag.

[0:15:16] Dank u wel, mevrouw Pot.

[0:15:19] Dan kijk ik naar mevraag van der Plas voor uw eerste termijn.

[0:15:22] Gaat uw gang.

[0:15:25] Ja, voorzitter.

[0:15:26] Dank u wel.

[0:15:28] Voorzitter, als je sommige discussies op sociale media of hier in de Kamer moet geloven... ...is een appel tegenwoordig bijna een gezondheidsrisico.

[0:15:37] En kun je je kinderen beter geen broccoli geven?

[0:15:39] Iedereen lijkt ineens toxicoloog.

[0:15:42] En onze boeren worden weggezet alsof ze iedere ochtend opstaan met het plan om Nederland te vergiftigen.

[0:15:49] Maar loop eens een ziekenhuis binnen.

[0:15:50] Vraag een arts waar mensen ziek van worden.

[0:15:52] Die ziet ernstige infecties, complicaties van diabetes en gezondheidsproblemen door overgewicht.

[0:15:59] Ouderen die vallen, hun heup breken en nooit meer thuiskomen.

[0:16:02] De NOS meldde vorige week nog dat vorig jaar gemiddeld ruim 21 Nederlanders per dag overlijden na een val.

[0:16:09] Dat is een werkelijkheid waar artsen mee te maken hebben.

[0:16:13] En ondertussen maken we elkaar op internet, maar ook hier in de Kamer, bang voor een aardbei.

[0:16:18] Je kunt zo druk bezig zijn met gezond eten verdacht maken dat je mensen uiteindelijk ongezonder laat eten.

[0:16:24] Welke volksgezondheid dienen wij als ouders geen fruit meer in de broodtrommel stoppen?

[0:16:29] En wat schieten we ermee op als iemand groenten laat liggen omdat biologisch te duur is en gangbaar zogenaamd niet deugt?

[0:16:36] En daar heeft mevrouw Bromet een vraag over.

[0:16:40] Ja, wat vindt mevraag van de Plas ervan dat baby'tjes als ze aan de borst bij hun moeder drinken PFAS binnenkrijgen?

[0:16:47] Mevrouwen van de plas.

[0:16:49] Ja, nou wordt daar nu een op een relatie gelegd met gewasbeschermingsmiddelen.

[0:16:54] Maar PFAS zit in tienduizenden spullen die wij dagelijks gebruiken.

[0:17:00] Wij kijken ook kritisch naar PFAS.

[0:17:04] Maar om dat een op één alleen bij de landbouw te leggen, ja, dat is gewoon niet aan de orde.

[0:17:10] Mevrouw Bromet.

[0:17:12] Ja, voorzitter, dan misschien even een andere vraag aan mevrouwen van der Plas.

[0:17:15] Want in de landbouw komt 21.000 kilo TFA via pesticiden in het water.

[0:17:22] 21.00 kilo.

[0:17:24] En in de industrie is dat 2000 kilo.

[0:17:26] Dus dat bewijst toch wel dat die pesticiden een groot aandeel vormen?

[0:17:30] Mevra van der Blas.

[0:17:32] Nou ja, wat we weten is dat er jaarlijks aan geneesmiddelen resten 190.000 kilo in het water terecht komt.

[0:17:41] En gewasbeschermingsmiddel is dat slechts 14.000 tot 17.000.

[0:17:46] Dus aan gewas beschermingssmiddelen is het vele malen minder.

[0:17:50] Wat je ook ziet is dat er resten van gewasbeschermingsmiddelen in water worden gevonden die eigenlijk al uit de jaren 80, 90 stammen.

[0:17:59] Die al lang niet meer worden gebruikt, maar vanwege de moeilijke afbreekbaarheid in het water worden gevoerd.

[0:18:05] En ik wil de agrarische sector gewoon complimenteren met het feit dat zij steeds beter met gewasberschermingsmiddelen omgaan.

[0:18:15] dat ze meer precisietechniek gebruiken.

[0:18:17] Daar moeten ze ook de ruimte voor krijgen van onze overheid... om dat verder...

[0:18:22] te doen, met innovaties bijvoorbeeld.

[0:18:26] Maar ik verzet mij gewoon echt tegen het beeld dat boeren toch worden neergezet als degene die gewoon willens en wetens Nederland willen vergiftigen.

[0:18:35] Want dat beeld, dat ontstaat wel een beetje doordat er op deze manier over gewasbeschermingsmiddelengebruik gesproken wordt.

[0:18:45] Dank u wel.

[0:18:46] Mevrouw Potts.

[0:18:47] Ja, voorzitter.

[0:18:48] Ik denk dat het goed is dat mevrouw Van der Plas aandacht vraagt voor die boren die het goed doen.

[0:18:51] Daar moeten we gewoon blij mee zijn.

[0:18:53] Ik denke dat het ook goed is... ...dat mevraag van de plas a andacht vragen voor gezondheid.

[0:18:56] Maar wat vindt zij er dan van?

[0:18:58] Dat de hoeveelheid PFAS-bestrijdingsmiddelen in twee jaar... ...dus 2022 tot 2024 bijna verdubbeld is.

[0:19:05] En dat dat dus de middelen zijn die inderdaad invloed hebben op de schildkleerde leveren... ...het hormoonsysteem, ongeboren kind, enzovoort.

[0:19:12] Mevrouwen van der Plass.

[0:19:14] Ik denk dat er gewoon goed onderzoek daarop nodig is.

[0:19:18] Alle schadelijke stoffen die mensen binnenkrijgen, daar moeten we voorzichtig mee omgaan.

[0:19:23] Er moet goed onder zoek naar gedaan worden.

[0:19:27] Net als ik net al zei, even los van gewasbeschermingsmiddelen, maar in tienduizenden spullen die wij dagelijks gebruiken...

[0:19:36] zit PFAS.

[0:19:38] En natuurlijk, we moeten kijken naar de schadelijke effecten van schadelijk PFAS-stoffen.

[0:19:44] En ja, dat lijkt mij evident.

[0:19:47] Maar nogmaals, ik verzet mij wel tegen het beeld

[0:19:50] dat ontstaat, ik zeg niet dat mevrouw Pot dat beeld geeft... maar dat ont staat op deze manier wel... dat boeren eigenlijk alleen maar bezig zijn... met het schade toebrengen aan de gezondheid van bewoners.

[0:20:04] Sinds het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen... zijn er geen hongersnoden meer geweest in Noordwest-Europa.

[0:20:12] Even los van de Tweede Wereldoorlog, maar ik bedoel hongesnoden...

[0:20:15] ...die veroorzaakt worden door misoogsten, door ziekten en plagen.

[0:20:19] Dus als we het hebben over gezondheid... ...er zijn meer mensen gezond gebleven sinds het komt van gewasbeschermingsmiddelen... ...dan dat ze ziek zijn geworden of dood zijn gegaan.

[0:20:28] Mevrouw Pot.

[0:20:29] Voorzitter, het CTGB doet nu dat onderzoek waar mevrouwen Van der Plas het over heeft... ...naar aanleiding van alle fondsen uit Denemarken, die natuurlijk al eerder hebben ingegrepen hierop...

[0:20:39] Maar dan nogmaals, als het de afgelopen twee jaar is verdubbeld... en we moeten nog drie jaar wachten op de uitslag van die onderzoeken... wil mevrouw Van der Plas dan mijn oproep ondersteunen om te kijken of we dat kunnen versnellen?

[0:20:51] Mevrouwen Van der Blas.

[0:20:53] Ja, zorgvuldigheid boven snelheid.

[0:20:55] Dat is wat ik vind.

[0:20:57] Dus als het snel kan en het kan zorgveldig, dan zeg ik ja.

[0:21:01] Als het snel Kan omdat we alleen maar snelheid willen maken...

[0:21:05] Maar uiteindelijk de onderzoeken ofwel niet deugen of er zijn nog losse eindjes, dan zeg ik nee.

[0:21:11] Dit kost iets.

[0:21:13] Ja, voorzitter.

[0:21:14] IET zegt al dat voor onze drinkwaterbescherming en gezondheid het noodzakelijk is om PFAS-specificiden snel uit te faseren.

[0:21:23] Dat is een heel duidelijke oproep van IET, omdat zij ook zien dat bestrijdingsmiddelen een van de grootste bronnen van PFAS in de vorm van TFA zijn.

[0:21:30] Erkent mevrouw Van der Plas dat?

[0:21:32] Mevrouwen van der Plast.

[0:21:33] Nou, dat is hetzelfde antwoord als ik net op mevroud Pot geef.

[0:21:37] Zorgvuldigheid boven snelheid.

[0:21:39] Het moet zorgvundig worden onderzocht.

[0:21:40] Dat ist waar mensen wat aan hebben.

[0:21:42] Dat is waar je ook de juiste maatregelen op kan treffen als dat nodig blijkt te zijn.

[0:21:49] Maar in een soort van paniekstand heel snel allerlei dingen willen uitfaseren... zonder dat er goed duidelijk is gemaakt wat het dan precies is, waar het dan vandaan komt.

[0:22:00] En beleid moet daarbij en daar blijven we bij haalbaar, betaalbaar en uitvoerbaar zijn.

[0:22:05] Want als we komen tot een situatie dat er rukzichtloos gewasbeschermingsmiddelen worden...

[0:22:10] verboden, dan krijgen we grote problemen in Nederland.

[0:22:13] Met ziektes, met plagen, met schimmels.

[0:22:15] Dan krijgen we misoogden en dan hebben we een ander probleem aan de hand.

[0:22:19] Maar voorzitter, we weten al dat PFAS uit bestrijdingsmiddelen ongezond zijn voor ons.

[0:22:25] Dus hoe langer je wacht met echte maatregelen, hoe meer de kans dat mensen hier ziek van worden, babyziek van wordt.

[0:22:31] Vindt mevrouw Van der Plas dat acceptabel?

[0:22:35] Voorzitter, ik doe niet mee aan deze paniekzaaierij en bangmakerij.

[0:22:40] Ik heb net mijn antwoord gegeven en daar blijf ik bij.

[0:22:45] Ja, dank u wel voorzitter.

[0:22:47] Waar ik een beetje moeite mee heb is dat mevrouw Van der Plas polarisatie gebruikt om aan de andere kant een punt te maken.

[0:22:53] Ik heb bijvoorbeeld helemaal niet het idee dat boeren bezig zijn met het milieu te vergiftigen.

[0:22:58] Maar is mevraag Van der Plas met mij eens dat gewasbeschermingsmiddelen nog steeds wel een risico vormen voor mensen die er in milieu, ondanks inderdaad de impact of de inspelningen van de sector?

[0:23:08] En wat is dan de ambitie wat mevroag Van de Plas betreft om die impact op het milieu to verminderen?

[0:23:15] Mevrouw van der Plas.

[0:23:17] Voorzitter, wij hebben een instituut en dat heet het CTGB.

[0:23:22] Dat is een wetenschappelijk instituute.

[0:23:24] We hebben de EFSA, de Europese Voedselautoriteit.

[0:23:28] Hier wordt ook altijd gezegd, we moeten vertrouwen op onze instituties en ze niet zwart maken.

[0:23:33] En we moeten erop vertrouhen dat daar...

[0:23:35] wetenschappelijk onderzoek gedaan wordt.

[0:23:38] De middelen die toegelaten worden, dat hij... Kijk, alles wat je te veel hebt, dat is natuurlijk altijd slecht.

[0:23:45] Ik heb nu een kopje koffie voor me, maar als ik er 40 drink vandaag, dan voel ik me niet zo lekker vanavond.

[0:23:50] Dus het gaat ook...

[0:23:51] De dosis bepaalt het gif en de dosis

[0:23:55] of je ergens ziek van wordt.

[0:23:57] Dat is niet een druppeltje gewasbeschermingsmiddel, dat je dan meteen ziek wordt.

[0:24:02] En natuurlijk kijken wij daar goed naar.

[0:24:06] ...meewerken aan die polarisatie.

[0:24:09] Ik zie gewoon... ...ook bij boeren... ...dat een heleboel boeren bijvoorbeeld al... ...de middelvinger omhoog gestoken krijgen... ...als ze überhaupt met een machine op het land staan.

[0:24:18] Het kan ook zijn dat ze vloeibare meststoffen doen.

[0:24:21] Rond u af mevrouw Van der Plas.

[0:24:22] Of kalk op de akker doen.

[0:24:25] En dan worden ze eigenlijk al meteen uitgescholden... ...en de vinger gaat omhoeg.

[0:24:29] Ja, en dat beeld is wel ergens door ontstaan.

[0:24:31] Dat is niet door mij.

[0:24:33] Meneer Lohman, de interrupties mogen compact, maar de antwoorden mogen ook wat compacter.

[0:24:38] Zegt u dat tegen mij?

[0:24:39] Ja.

[0:24:39] Ik doe mijn best, mevrouw voorzitter.

[0:24:47] Mevrouwen van de Plas weet natuurlijk ook dat CTGB gaat over toelating van middelen en dat gebruik nog iets anders is.

[0:24:52] Dus ik laat me ook niet vertellen, dat zegt u nu tegen mij, maar ik maak instituties als het CTGB niet zwart.

[0:24:58] Maar mijn vraag werd toch niet helemaal beantwoord.

[0:25:00] Dus wat voor ambitie?

[0:25:02] U geeft aan, er gebeurt veel in de agaie sector, daar ben ik het mee eens.

[0:25:05] Maar wat zou dan een ambitie moeten zijn volgens de boer-burgerbeweging om te komen tot nog minder impact op mens, dier en milieu?

[0:25:13] Mevrouw van der Plas.

[0:25:14] Nou ja, de ambities, en daar hebben we natuurlijk al vaak over gehad in deze Kamer, is dat je synthetische gewasbeschermingsmiddelen kan vervangen door groene middelen of biologische middels.

[0:25:28] Maar daar is het wel voor nodig dat die toelating dan wel wat sneller gaat.

[0:25:32] Deze debatten hebben wij hier al jarenlang gevoerd... en daar wordt hard aan gewerkt, maar dat gaat niet snel genoeg.

[0:25:38] Als een boer een goed alternatief heeft... wat haalbaar, betaalbaar en uitvoerbaar is... dan zal hij dat altijd gebruiken.

[0:25:45] En boeren, ook fruittelers, akkerbouwers... die schreeuwen al heel lang om een snellere toelasting... van biologische gewasbeschermingsmiddelen.

[0:25:55] En in de fruitwild weten we ook, ook in de groenteelt...

[0:25:57] dat er al heel veel biologische middelen worden gebruikt ter bestrijding van ziekte, plagen of schimmels.

[0:26:03] Mevrouw Pot.

[0:26:04] Ja, voorzitter.

[0:26:05] Kijk, hier noemt mevrouwen van der Plas nou echt een goed voorbeeld van iets wat je zou moeten doen.

[0:26:09] Sneller toelaten van groene middellen.

[0:26:10] Dat vraagt de sector om.

[0:26:12] Volgens mij breed gedragen in deze Kamer ook.

[0:26:14] Wat ik me dan wel afvraag, waarom heeft de BBB dan tegen het amendement van mevouw Bromet en mijzelf gestemd om 3 miljoen extra vrij te maken voor het CTGB?

[0:26:24] Precies hiervoor.

[0:26:26] Mevrouw Van der Plas.

[0:26:28] Ja, daar wil ik dan straks even graag op terugkomen.

[0:26:31] Want ik moet de amendementen nog eventjes goed zien.

[0:26:34] En welke overweging wij daar hebben gemaakt.

[0:26:37] Dat zal misschien ook met overweggingen die erin staan.

[0:26:40] Of allerlei andere haken en ogen die wij hebben gezien.

[0:26:43] Dus laat maar toe om dat dan straaks te beantwoorden in de tweede termijn.

[0:26:46] Nou, ik waardeer de zorgvuldigheid voor verwachting.

[0:26:48] Klopt mijn hart.

[0:26:51] Mevraag Van der Blas, vervolgt u uw termijn?

[0:26:55] Wie de roe krijgt, wie de gart.

[0:26:57] Dat is de volgende zin volgens mij.

[0:27:01] Oké, ik ga verder.

[0:27:04] Ik was gebleven bij wat schieten we ermee op als iemand groenten laat liggen omdat het biologische duur is en gangbaar zogenaamd niet deugt.

[0:27:11] Het voedingscentrum is duidelijk.

[0:27:13] De gezondheidsvoordelen van groent en fruit zijn groot.

[0:27:15] We hebben net ook een heel mooi pakket gekregen met groent.

[0:27:19] De risico's van haar te weinig van eten zijn veel groter dan de mogelijke risico'S van resten van bestrijdingsmiddelen.

[0:27:26] En ook dat verdient een plek in dit debat.

[0:27:28] En daarom vraag ik de minister van VWS, is zij bekend, is haar bekend of steeds meer mensen geen groente en fruit meer durft te eten vanwege deze zorgen?

[0:27:37] Wordt dat onderzocht en kan zij bevestigen dat groente- en fruiteten ook uit de gangbare teelt?

[0:27:42] gezonder is dan ze uit angsten vermijden en wil zij dat dan luid en duidelijk uitdragen.

[0:27:47] Wie biologisch wil kopen, moet dat vooral doen.

[0:27:50] Maar laten we ouders niet het gevoel geven dat ze tekort schieten als ze gewoon een zak appels bij de supermarkt kopen.

[0:27:55] Gezond eten mag geen luxeproduct worden.

[0:27:58] En laat ik ook nog toch ook maar benoemen dat biologische telers ook gewoon bepaalde middelen, gewasbeschermingsmiddelen mogen gebruiken.

[0:28:06] En gangbare telers zetten eveneens biologischen alternatieven in.

[0:28:10] zonder goede bescherming tegen ziekten en plagen... dreigen misoogsten waardoor voedsel...

[0:28:14] schaarser en duurder wordt.

[0:28:16] Voorzitter, BBB wil veilig voedsel, bescherming van boeren en omwonenden en minder milieubelasting.

[0:28:22] Daarvoor hebben we kennis, werkbare regels en beschikbare alternatieven nodig.

[0:28:27] Vorige week donderdag was er een bijeenkomst over, sorry even een Engelse term, Integrated Crop Management.

[0:28:34] In een vijfjarige pilot werkte Van Ieperen, FarmPlus en AgriFirm samen met twee akkerbouwbedrijven.

[0:28:40] Hun inzet, minder milieuubelast en een rendabele teelt.

[0:28:44] En volgens de aangeleverde resultaten biedt doelsturing mogelijkheden.

[0:28:47] Geef boeren inzicht in hun milieubelastingspunten en laat hen leren van vergelijkbare bedrijven.

[0:28:54] Beoordeel meerdere jaren, want het weer en de ziektedruk houden zich niet aan een beleidskalender.

[0:28:59] En aan de staatssecretaris van LVVN vraag ik hoe benut hij deze praktijkkennis?

[0:29:03] Hoe maakt hij het vergelijken van bedrijfsresultaten...

[0:29:06] Structureel beschikbaar, zonder nieuwe papierwinkel.

[0:29:09] En hoe worden verschillen tussen teelten, grondsoorten en weersomstandigheden eerlijk meegewogen?

[0:29:14] En ook adviseurs kunnen helpen.

[0:29:16] Welke mogelijkheden ziet hij om hun beloning sterker te verbinden aan vermindering van milieubelasting in plaats van middelverkoop?

[0:29:25] De deelnemers waarschuwen wat heel duidelijk voor middelen die verdwijnen, terwijl werkbare alternatieven ontbreken.

[0:29:32] Denk aan Phytophthora in ADAP.

[0:29:35] Welke teelten dreigen vast te lopen?

[0:29:37] In de Kamer zou je eigenlijk jaarlijks een overzicht van moeten krijgen, want daar heeft een meerderheid ook om gevraagd.

[0:29:42] Maar ik heb nog niks voorbij zien komen.

[0:29:45] Voorzitter, precisietechnieken verdienen ruimte.

[0:29:47] De input die we vorige week tijdens de bijeenkomst kregen, beschrijft knelpunten tussen het gebruik van precisietechanieken en wettelijke gebruiksvoorschriften.

[0:29:56] Wil LVVN met het CTGB onderzoeken welke voorschrifte

[0:30:00] effectieve precisietoepassing belemmeren en hoe die verantwoord kunnen worden aangepast.

[0:30:07] En aan de staatssecretaris van INW vraag ik, kunnen we waterkwaliteitsproblemen gerichter aanpassen op basis van metingen en herkomst?

[0:30:16] En welke mogelijkheden bestaan voor maatregelen rond specifieke stoffen en gebieden, zoals emissiereducerende technieken en passende afstanden tot sloten in plaats van generieke maat regelen en landelijke verboden?

[0:30:30] De sector noemt daarvoor een apothekerskast.

[0:30:33] Toegelaten middelen alleen onder aanvullende voorwaarden inzetten waar dat verantwoord is.

[0:30:39] We willen beide staatssecretarissen onderzoeken waar dit mogelijk is.

[0:30:43] En bij PFAS en TFA moeten nieuwe inzichten serieus worden genomen.

[0:30:47] Kan INW aangeven, de staatssecretaris, welke bronnen bijdragen aan de belasting van ons water?

[0:30:52] Komt u af?

[0:30:53] Ja, welche maatregelen aan toonbaar werken en hoe landbouw en andere sectoren evenredig worden aangesproken.

[0:31:00] Dank u wel.

[0:31:01] Dank uw wel.

[0:31:03] Meneer Jansen van de PVV, uw eerste termijn.

[0:31:06] Dank u wel, voorzitter.

[0:31:08] Voorzitter, voor de PVV staat één ding als een paal boven water.

[0:31:12] Onze voedselvoorziening, onze voedselszekerheid en de fantastische boeren en tuinders die hier dagelijks voor zorgen, moeten we met al onze macht beschermen.

[0:31:19] Nederland behoort wereldwijd tot de absolute top als het gaat om innovatie, productiviteit en duurzame teelt.

[0:31:26] Nog wel.

[0:31:27] Want wat we zien is een kabinet in de linkse kliek die stevast kiezen voor angstmakerij en groene dogmas over stikstof en gewasbescherming.

[0:31:35] Kijk nou eens een keer naar de keiharde feiten van bijvoorbeeld de NVWA.

[0:31:38] 98,3% van ons Nederlands groente en fruit bevat geen enkele overschrijding van de residuunorm.

[0:31:45] Sterker nog, ruim 1 derde, 34,2%, is zelfs volledig residuuvrij.

[0:31:51] In onze glastuinbouw worden biologische bestrijders al op vrijwel 100% van het areaal ingezet bij gewassen zoals tomaten, komkommers en chrysanthen.

[0:32:00] In een open teelt zorgen verplichte spuittechnieken voor een driftreductie van 75 tot zelfs 99%.

[0:32:07] Kortom, Nederland doet het op het gebied van gewasbescherming gewoon het beste ter wereld met afstand voorzitter.

[0:32:14] Het is tijd dat we daarom stoppen met deze politieke hetzen en keuzes maken op basis van gezond verstand en wetenschap.

[0:32:21] Neem het roekeloos schrappen van de TFA-middelen.

[0:32:25] WURD-onderzoek laat zien dat het schrappen van diflufenican bij wintertarwe leidt tot 50% opbrengsverlies.

[0:32:31] Bij aardappelen en suikerbieten dreigen door schimmels verliezen tot wel 30%.

[0:32:35] Als we dus chemische gewasbescherming als noodzakelijke resetknop uit het medicijnkastje of apotheekskastje van de telers lopen, helpen we onze eigen voedselvoorziening keihard om zeep.

[0:32:46] En gelukkig zit er toch nog enig gezond verstand en kiest de staatssecretaris er door basis van RIVM en WUR-inzichten terecht voor om boeren geen rigide, wetenschappelijk onzekere spuitzone rekenmodellen op te leggen.

[0:32:58] Voorzitter, we moeten niet blindmiddelen verbieden, maar juist inzetten op slimme innovaties.

[0:33:03] Door zaalbehandeling en precisietoepassingen in de opkwijkfase te stimuleren hoeft er verderop in de keten minder gespoten te worden.

[0:33:10] Het confinant gewasbescherming biedt de kans om je ketenbreed harde afspraken over te maken.

[0:33:15] Laten we vooral ophouden met die typisch Nederlandse ziekte van nationale koppen en strenger willen zijn dan buurlanden.

[0:33:22] In de grensregio zien we nu al dat Nederlandse boeren zwaar worden benadeeld ten opzichte van hun Duitse en Belgische buren.

[0:33:29] Het confinant moet zorgen voor een gelijkerd Europees speelveld in plaats van dat de verschillen nog groter worden.

[0:33:35] En tot slot een boodschap aan de linkse kliek onder aanvoeding van D66 en Pro.

[0:33:39] En voordat u dat doet...

[0:33:43] Heeft de heer Lohman een boodschap voor u?

[0:33:45] Althans een vraag, denk ik.

[0:33:47] Dat is even mijn vraag, hoor ik bij.

[0:33:50] Dat was niet mijn vraag.

[0:33:52] Mijn vraag was of supermarktorganisaties onderan CBL en de glas tuinbouw wat u betreft onder de groene kliek vallen.

[0:34:02] Meneer Jansen.

[0:34:03] Volgens mij zijn er heel veel partijen die onder de groene kliek vallen.

[0:34:06] En ik noemde nu net twee, D66 en Pro.

[0:34:09] Ik wil best wel Partij voor de Dieren en misschien ook wel CDA noemen.

[0:34:12] Omdat die ook af en toe een beetje, laat ik het netjes zeggen, afdwalen.

[0:34:17] Meneer Lohman.

[0:34:18] Het is natuurlijk een serieuze vraag.

[0:34:19] Want u geeft aan dat bijvoorbeeld in de glastuinbouw en ook supermarkt... dat er al heel veel gedaan wordt om gewasbeschermingsresiduwen en gebruik te verlagen.

[0:34:27] Dus wat is dan de motivatie daarachter als zij niet bij een groene kliek horen?

[0:34:32] Voorzitter, volgens mij zijn wij, dat is ook een aantal andere mensen hier aan tafel al gezegd, iedereen is voor niet onnodig gebruik van beschermingsmiddelen.

[0:34:41] En iedereen heeft oog voor de gezondheid van mensen.

[0:34:44] We hebben alleen allemaal ook, en we hebben natuurlijk van de week ook een debat gehad over leefomgeving.

[0:34:49] En daar kwam PFAS aan bod.

[0:34:51] Meerdere Kamerleden hier aanwezig, die hebben allemaal dat prikje genomen een aandachtel maanden geleden.

[0:34:55] En dan kon je uiteindelijk de uitslag krijgen hoeveel PFAS er in je bloed zat.

[0:35:01] Ik zei daar heel eerlijk van, je krijgt twee uitslagen als het ware.

[0:35:06] Ik heb nooit iets gedaan om te voorkomen dat ik PFAS in mijn lichaam krijg.

[0:35:11] En toch was bij mij, een van de uitslagen was vrijwel nul.

[0:35:16] En de andere die was op een niveau.

[0:35:17] dat ik me totaal geen zorg hoefde te maken.

[0:35:19] Pas bij 20% was het zorgwekkend en ik zat rond de vijf.

[0:35:23] Dus met andere woorden, ja, het is zo dat je wil voorkomen dat veel mensen PFAS in hun lichaam krijgen, zeker onnodig.

[0:35:30] Maar je moet ook niet angst aansraaien, want ik heb er nooit iets aan gedaan en toch zijn de waarden dermate laag dat ik mij geen zorgen maak.

[0:35:37] Mevrouw Pot.

[0:35:39] Nee, sorry.

[0:35:42] Nou, dan ga ik naar dit kostietje.

[0:35:45] Voorzitter, weet mijn collega dat de meeste Nederlanders wel te veel PFAS in hun bloed hebben dan gezond voor ze eens?

[0:35:52] Meneer Jansen.

[0:35:53] Ja, voorzitter.

[0:35:54] Er zijn onderzoeken die inderdaad aangeven dat veel mensen een te hoge dosis PFAS-in hun bloeds hebben.

[0:36:00] Alleen, er was net ook al een discussie met mevrouw van der Klas.

[0:36:03] Dat is natuurlijk niet alleen maar toe te schrijven aan landbouw en beschermingsmiddelen.

[0:36:07] Ik geloof dat 40% van heel veel ellende komt uit het buitenland.

[0:36:11] Vanuit het koelgebied, vanuit België.

[0:36:13] of zelfs vanuit Frankrijk, daar hebben wij ook last van.

[0:36:17] Hetzelfde is dat heel veel producten gewoon standaard in het productieproces besmet raken met PFAS, waardoor dat soort middelen dag en nacht aan mensen worden blootgesteld.

[0:36:27] Van het glas water tot een kop koffie, maar ook deodorant.

[0:36:31] Alle producten die wij hebben, die kleding, overal zit in principe PFAS in.

[0:36:36] Voorzitter, zou mijn collega ook willen stoppen met dit.

[0:36:41] Ook een keer in een hoekje van linkse klik schuiven.

[0:36:44] Terwijl het hier gewoon gaat om gezondheid van mensen.

[0:36:46] Dat zou ons moeten verbinden.

[0:36:47] Allemaal links, rechts, midden.

[0:36:49] Er is een brief gestuurd van meer dan 400 artsen.

[0:36:52] Die zeiden je moet nu echt ingrijpen.

[0:36:54] Echt maatregelen nemen om mensen te beschermen tegen de bestijdingsmiddelen.

[0:36:59] Vindt mijn collenga dat die mensen, die artsen ook een linkse klik?

[0:37:04] Meneer Jansen.

[0:37:05] Voorzitter, ik ben even op het verkeerde moment onderbroken.

[0:37:08] Want die linkse klik ging ik namelijk toelichten aan de hand van een voorbeeld.

[0:37:11] Dus ik vind het prima om die discussie hier te voeren.

[0:37:14] Maar iedereen, laat ik het dan zo stellen voorzitter.

[0:37:17] Iedereen die onnodig angst aanjaagt, die schad ik onder die linkste klik.

[0:37:20] Totaal onnogig en mensen worden er alleen maar bang van terwijl daar vaak geen eens aanleiding voor is.

[0:37:25] Mevrouw Bromet.

[0:37:26] Ja, voorzitter, ga ik het ook proberen.

[0:37:27] De drinkwaterbedrijven, de voorzitte van de drinkwater bedrijven en VVD'er, die waarschuwt voor PFAS in ons drinkwater.

[0:37:35] Is dat ook iemand van de linkse kliek?

[0:37:39] Voorzitter.

[0:37:39] De Drinkwaterpartijen waarschuwen ook heel veel andere zaken die in het drinkwater terecht zijn gekomen.

[0:37:45] En het is zo dat zuivering van ons drinkwater kost ontzettend veel geld.

[0:37:50] Er was een periode dat meneer Jansen aan de andere kant van de tafel zat.

[0:37:53] Toen hebben we ook eens een keer een discussie gehad over blote billendoekjes die wel of niet in het water terechtkomen.

[0:37:59] Ook daar is een enorme discussie over en overigens de Kamer vond toen in meerderheid wat geen enkel probleem voorzitter.

[0:38:07] Oké, vervolgt u betoog... Oh, toch mevrouw Pot?

[0:38:13] Ja.

[0:38:13] Ik vind het toch wel fascinerend, voorzitter, dit.

[0:38:15] Want nogmaals, de hoeveelheid PFAS-bestrijdingsmiddelen is in twee jaar bijna verdubbeld.

[0:38:20] Dan kan je natuurlijk zeggen, niet alle PFAS komt van bestrijdingsmittelen.

[0:38:23] Maar we zien wel dat er een hele grote groei is en dat dat zorgelijk is.

[0:38:28] En dat vinden ook de waterbedrijven.

[0:38:30] En dan zegt de heer Jansen zelf, zuiveren van water is heel duur.

[0:38:33] Nou, ik kan hem vertellen, het water filteren met PFAS erin gaat miljarden kosten.

[0:38:41] Wie wil dan de oud-staatssecretaris dat dit gaat betalen?

[0:38:45] Meneer Hansen.

[0:38:46] Voorzitter, deze vraag hebben we ook wel eens eerder gehad en er zijn best wel een aantal posten op de begroting waar het kabinet geld voor uittrekt waar de PVV altijd iets anders over denkt.

[0:38:55] Denk even aan ontwikkelingssamenwerking, denk aan massa-immigratie wat ons nog veel meer miljarden kost.

[0:39:01] Dat zeg ik ook maar even gedurende vijf jaar omdat mensen hier zo'n beetje de hele wereld cadeau krijgen terwijl de Nederlanders daar keihard voor moeten betalen en werken.

[0:39:10] Ik heb net gehoord dat mensen die andere mensen onnodig angst aanjagen... dat dat de linkse kliek is.

[0:39:16] Dus ik ben benieuwd waar dit dan over gaat.

[0:39:18] Maar dan nogmaals, je kan toch niet zeggen... dat kost miljarden, daar leg ik me dan maar bij neer?

[0:39:24] Dat vind ik een hele wonderlijke redenatie.

[0:39:28] Voorzitter, volgens mij zei mevrouw Pot net zelf dat er op sommige punten bijna kamerbrede consensus is.

[0:39:35] Of misschien wel zelfs helemaal kamerbede consensus.

[0:39:38] Wij zijn ook niet tegen toelating van biologische middelen.

[0:39:43] Maar wel met de kanttekening, zelfde of een betere werking, zelfte of een lagere prijs.

[0:39:48] Dat zijn wel dingen die wij eraan verbinden.

[0:39:50] Want de sector wordt al op ongelooflijk veel manieren geconfronteerd met allemaal extra regels.

[0:39:55] En op het moment dat je...

[0:39:56] Zeg, wij willen in Nederland bijvoorbeeld iets verbieden, terwijl het in andere landen nog wel is toegestaan.

[0:40:03] Praat je in het perspectief van de PVV over nationale kop en daarmee maak je het zelf onmogelijk.

[0:40:10] Dus dat zijn de restricties die wij er aan zetten.

[0:40:12] Maar het is niet zo dat wij niet met andere partijen in de Kamer hier allemaal denken over groene middelen.

[0:40:18] Zijn misschien wel beter dan andere middeling, maar die zijn nog niet overal voorradig.

[0:40:23] Meneer Jansen, gaat u door met uw termijn?

[0:40:27] Ja, ik was blij van hangen bij die boodschap aan de linkse kliek onder aanvoeding van D66 en ProBor, voorzitter.

[0:40:32] Hoe hypocriet is het om miljarden aan ontwikkelingshulp over te maken naar derde wereldlanden, maar tegelijkertijd hun voedselvoorzieningskraan dicht te draaien?

[0:40:40] Door onze hoogwaardige exportproducten en zaden kapot te maken met doorgeslagen spuitverboden, verdoen ze niet meer aan de eisen van die landen, bestorten we juist daar de voedselszekerheid in het moeras.

[0:40:51] Misschien iets om erover na te denken, zeg ik voor u voorzitter.

[0:40:54] Dan nog enkele concrete vragen aan de staatssecretarissen.

[0:40:56] Dan wel minister.

[0:40:58] Kunnen de bewindslieden toezeggen dat onze land- en tuinbouwers... ...toegang blijven houden tot een goed gevuld medicijnkastje... ...met chemische middelen als een noodzakelijke resetknop?

[0:41:09] Is de staatssecretaris het met de PVV eens... ...dat wetenschappelijke oordelen van CTGB, EFSA en ECHA leidend zijn... ...en dat Nederland geen nationale extraverboden oplegt... ...op middeling die Europees veilig zijn bevonden?

[0:41:22] Is het staatssectoris bereid om via het confidant afspraken te maken...

[0:41:26] over zaadbehandeling en precisietoepassingen en toe te zien op een gelijk Europees speelveld.

[0:41:31] En de laatste vraag, voorzitter.

[0:41:33] Welke concrete stappen zet het kabinet om het verduurzamingsloket van het CTGB sneller te laten functioneren, zodat alternatieven tijdig op de markt komen?

[0:41:42] Concluderend, voorstitter.

[0:41:43] Voor de PVV staan onze boeren, onze voodse zekerheid en gezond verstand op één.

[0:41:48] Nu ook nog hopen dat het bij de rest snel doorbreekt.

[0:41:50] Dank u wel.

[0:41:52] Dank u wel, meneer Jansen.

[0:41:53] En voordat ik ga naar de termijn van meneen Goudsvaart... ...heet ik de heer Ginwis en Vlag, vanaf de welkom aan deze tafel.

[0:41:59] De gewas groeit, maar de tafel ook.

[0:42:01] Fijn dat u er bent.

[0:42:03] Meneer Goudzvaart, aan u.

[0:42:05] Ja, dank u wel voorzitter.

[0:42:06] Nederland heeft een agrarische sector waar veel landen jaloers op zijn.

[0:42:11] In een klein dichtbevolkt land produceren onze boeren en tuiners hoogwaardig voedsel en werken zij aan het verminderen van de impact op hun omgeving.

[0:42:20] En de groente- en fruitbox die wij vandaag hebben ontvangen...

[0:42:23] is daarvan een smakelijk voorbeeld.

[0:42:26] Ik hoop dat mijn collega's iets voor me overlaten.

[0:42:29] Maar voorzitter, een goede oost is geen verzelfsprekendheid.

[0:42:32] Boeren en tuinders moeten hun gewassen kunnen beschermen tegen ziekten, plagen en schimmels.

[0:42:37] Dat hoor ik hier meerdere mensen zeggen.

[0:42:39] Want van links tot rechts wil volgens mij iedereen voorkomen dat oosten mislukken.

[0:42:44] En tegelijkertijd is er steeds meer aandacht voor de bescherming van omwonenden, consumenten en onze leefomgeving.

[0:42:54] Wij willen hun blootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen natuurlijk zo ver mogelijk beperken.

[0:43:00] En dat vraagt om samenwerking, innovatie, deugdelijk beleid en zeker ook duidelijke communicatie.

[0:43:07] En voorzitter, gelukkig zijn daartoe dan ook mogelijkheden.

[0:43:10] Want 14 juli dit jaar hebben BO Akkerbouw, Greenports Nederland, LTO Nederland en NEJK het hoofdlijnconferent onttekend.

[0:43:19] En dit gaat telers helpen om hun gewassen nog meer te verduurzamen en biedt tegelijk perspectief op rechtszekerheid...

[0:43:28] En stabiliteit om voor lange termijn te investeren, want dat hebben ondernemers ook nodig.

[0:43:33] Dit hoofdlijnenconvenant vormt daarvoor het kader met afspraken op hoofdleiden.

[0:43:38] Na de zomer moeten deze verder worden uitgewerkt in deelconvenanten die uiterlijk eind dit jaar vastgesteld moeten worden.

[0:43:45] De staatssecretaris gaf het al aan in zijn brief.

[0:43:49] Het hoofdlijnenconvenant is een onderhandelingsakkoord en moet in samenhang met de deelconvenanten tot de geborgde realisatie van alle doelen gaan leiden.

[0:43:58] Staatssecretaris ligt de uitwerking nog op koers om uiterlijk eind dit jaar vastgesteld te gaan worden.

[0:44:06] En voorzitter, dan moeten we het natuurlijk ook nog hebben over de veelbesproken food and feed omnibus.

[0:44:10] Want hoewel de Raad heeft ingesteld met het Ierse voorstel van het omnibuspakket... ...moet het Europese parlement volgens mij nog positie in nemen.

[0:44:20] En dat houdt in dat die stemming van 5 oktober is uitgesteld... ...en dat leidt wat 2021 betreft tot kwalijke vertragingen.

[0:44:28] Want een snellere beschikbaarheid van groene gewasbeschermingsmiddelen...

[0:44:32] is immers noodzakelijk om de sectoren verder te verduurzamen.

[0:44:36] En de voorstellen van de Europese Commissie zorgen ervoor dat met name de groene, vaak minder belastende middelen, sneller beschikbaar kunnen worden voor telers.

[0:44:46] En voorzitter, elke keer als wij op werkbezoek zijn dan horen we steeds de terugkerende signalen van ondernemers.

[0:44:52] Wij willen best die omschakeling maken na het gebruik van groene middelen.

[0:44:55] Maar zorg dat deze beschikbaar zijn tegen een financieel gezonde prijs.

[0:44:59] Zodat ons voedsel ook kan concurreren met voedsels uit andere landen.

[0:45:02] En Nederlanders ook gewoon Nederlands voedstel kunnen eten.

[0:45:05] Wel zo circulair zou ik zeggen.

[0:45:07] En dat voedstal niet onnodig door supermarkten wordt geïmporteerd.

[0:45:11] Voorzitter en dan de TFA vormende PFAS gewasbeschermingsmiddelen.

[0:45:16] Recent RIVM-onderzoek laat een bemoedigende daling zien van de hoeveelheden PFAS in het bloed.

[0:45:22] Onder meer PFOA en PFOS.

[0:45:26] Maar dat betekent niet dat wij achterover kunnen leunen.

[0:45:29] Ja en 20 neemt de zorgen over TfH serieus, maar vindt dat maatregelen zorgvuldig moeten worden afgewogen.

[0:45:36] Boeren en tuinders moeten hun gewassen effectief kunnen blijven beschermen.

[0:45:41] Volgens het ILT komt door het gebruik van deze middelen naar schatting 21.000 kilo TFA vrij.

[0:45:49] Ik hoorde het mijn collega's net ook al zeggen.

[0:45:52] De beleidsreactie wijst daarbij ook op andere bronnen, zoals industriele lozingen en afbraak van geneesmiddelen.

[0:46:00] Hoe groot is de bijdrage?

[0:46:02] Vraag aan de staatssecretaris.

[0:46:05] van die andere bronnen en welke maatregelen neemt het kabinet dan ook om die aan te pakken?

[0:46:10] En kan de staatssecretaris van LVVN bijvoorbeeld per relevante tilt aangeven waar het wegvallen van TFA-vormende middelen echt tot knelpunten gaat leiden?

[0:46:19] En welke alternatieven dan beschikbaar zijn?

[0:46:21] En wanneer die ontbrekende alternatievens dan kunnen worden verwacht?

[0:46:26] Dat kan overigens ook gewoon per brief.

[0:46:28] En tot slot, hoe zorgt de staatssecretaris ervoor dat die alternatieven dan ook sneller worden toegelaten en voor telers ook betaalbaar en praktisch uitvoerbaar zijn?

[0:46:37] De VUR waarschuwt dat vervangingen door andere middelen of maatregelen in een aantal gevallen onvoldoende is.

[0:46:45] Bovendien kan een smaller middellenpakket het risico op resistentie vergroten.

[0:46:52] Voorzitter, 2021 wil minder PFAS en een betrouwbare voedselproductie.

[0:46:58] En daarom moet de aanpak van TFA samengaan met een concreet plan voor effectieve alternatieven.

[0:47:04] Telers hebben weinig aan alternatievens die alleen in

[0:47:07] beleidsbrieven effectief blijven.

[0:47:09] En nu rondaf.

[0:47:10] Zij moeten hun oosten kunnen beschermen, zodat gezond Nederlands voedsel juist in onzekere geopolitieke tijden beschikbaar en betaalbaar blijft.

[0:47:18] Dank u voorzitter.

[0:47:19] Dank.

[0:47:20] U wel.

[0:47:22] Meneer Lohman, CDA en uw eerste termijn.

[0:47:27] Dank voorzetter.

[0:47:28] Je zult maar staatssecretaris of minister zijn en over gewasbescherming gaan.

[0:47:34] Natuur- en milieuorganisaties roepen minder.

[0:47:37] Boeren en telers zien hun middelenpakket verdwijnen en zijn in paniek, zijn bezorgd.

[0:47:42] Ze weten niet hoe ze hun gewassen in de benen kunnen houden en vragen wanneer is het genoeg.

[0:47:47] Je ligt misschien wakker van de frustratie, paniek en woede van omwonenden... die vlakbij een parceel wonen en zich zorgen maken over hun gezondheid.

[0:47:54] Je praat de blaren op de tong met supermarkten, ketenpartijen... die het liefst zo min mogelijk of helemaal geen resten van gewasbeschermingsmiddelen... op producten die zij verkopen aan hun klanten willen hebben.

[0:48:04] Maar die je vragend aankijken.

[0:48:06] Want ja, als de consument nou maar wat duidelijker zou vragen... om helemaal schoongeteeld voedsel en meer betalen, ja, dan...

[0:48:14] Helaas, voorzitter.

[0:48:15] Dan had de staatssecretaris maar geen staatssekretaris moeten worden.

[0:48:18] De minister geen minister en wij geen Kamerlid.

[0:48:20] Samen moeten we de ambitie hebben om de wereld beter te maken en dat samen te fixen.

[0:48:25] Dat is een heel mooi punt.

[0:48:27] En ik denk dat meneer Jansen van de PVV daar een hele constructieve...

[0:48:32] Ja, misschien de laatste opmerking van mijn collega, voorzitter.

[0:48:39] Sommige dingen duurt ook niet voor je plezier, zeg ik dan maar.

[0:48:41] Nee, maar mijn vraag aan het CDA-voorzitter, aan de heer Loman is...

[0:48:46] Ik hoorde hem net zeggen, wanneer is het genoeg?

[0:48:48] Weliswaar in een andere context.

[0:48:50] Nou zit de hee Loman met zijn partij in het kabinet.

[0:48:54] En we zijn op alle mogelijke manieren, denk aan de stikstofbrief bezig...

[0:48:57] om de sector om zeep te helpen.

[0:48:59] Wanneer is het genoeg?

[0:49:00] Hoeveel boeren moeten er weg van het CDA?

[0:49:03] Meneer Lohman.

[0:49:04] Ik ben niet met meneer van de PVV eens dat wij bezig zijn met de sector... om zepe te helpmen.

[0:49:11] Meneers Hansen.

[0:49:13] Kan de heer Loonman dan ontkennen dat de maatregelen die het kabinet voorstelt, dat betekent dat er heel veel boeren niet hun bedrijf kunnen voortzetten omdat ze op de verkeerde plek zitten?

[0:49:26] Kan de heren Loonmans dan ook aangeven waarom de cijfers niet kloppen dat er tienduizenden...

[0:49:32] een stuk zvee moeten verdwijnen.

[0:49:34] Kan de heer Lohman dan ook aangeven dat dat niet betekent dat hele dorpsgemeenschappen daardoor ontregeld raken en heel veel mensen niet meer weten wat hun toekomstperspectief is?

[0:49:43] Misschien kan de heere Lohmann daar een kleine reflectie opgeven.

[0:49:47] Ik begrijp de achtergrond van de vraag nu wat beter.

[0:49:48] Ik ken natuurlijk alle zorgen en ook een aantal cijfers die u brengt, die heb ik gelezen in rapporten of stukken die daarover verschijnen.

[0:49:57] Het gaat volgens mij over de stikstofbrief en de uitwerking daarvan.

[0:50:01] Ik ben het met u eens dat als we nu kijken naar wat daar ligt, dat daar een hele stapeling van maatregelen ook nog uitgewerkt moeten worden en dat er grote zorgen zijn.

[0:50:09] Daar is het kabinet, en daar moeten we dit soort vragen, eigenlijk natuurlijk bij de minister zijn, nu mee bezig.

[0:50:15] En het is belangrijk dat een aantal dingen binnen die stikselblief en ook op het gebied van wasbescherming gaan worden gerealiseerd.

[0:50:21] Maar dat moet door de agrarische sector zelf gedaan worden.

[0:50:24] En die moeten dat ook in staat gesteld worden om dat te doen.

[0:50:26] Dus dat is de inzet in ieder geval van het CDA.

[0:50:28] En daar is het Kabinet volgens mij ook mee bezeg.

[0:50:32] Ja, vervolgt u hem het ook.

[0:50:36] Ja, want ik was gebleven bij waar we het over eens zijn.

[0:50:41] Emissies en milieubelasting van water, bodem, lucht en risico voor bestuivers moet fors teruggebracht worden.

[0:50:48] Boeren en tuinders moeten hun gewassen blijven kunnen telen en beschermen en in Nederland actief kunnen blijven.

[0:50:54] De gezondheid van mensen die op en rond landbouwbedrijven wonen, nog die van consumenten, mag in gevaar komen.

[0:51:00] Wat is hiervoor nodig?

[0:51:02] De Food & Feed Omnibus kan helpen, maar moet samengaan met de ontwikkeling van alternatieven, feitelijke monitoring en een verdere vermindering van de milieubelasting.

[0:51:13] Het convenant moet sturen op resultaat, niet op kilo's of aantallen middelen, maar op daadwerkelijke belasting van water, bodem, natuur en leefomgeving.

[0:51:21] Boeren moeten een praktische route geboden worden om daar te komen.

[0:51:24] Een reductiedoel alleen is geen transitiebeleid.

[0:51:27] Leren en steeds verbeteren wel.

[0:51:30] Ik heb hierover een aantal vragen met name aan de staatssecretaris van LVVN.

[0:51:35] Is er een deugdelijke nulmeting vastgesteld waar we nu staan en waar u heen wilt?

[0:51:40] Of spreken we straks over reductiedoelen zonder zinvolle baseline?

[0:51:44] Hoe worden de MIG-scores gebenchmarked en worden telers gemotiveerd om milieubelasting terug te dringen?

[0:51:50] Hoe kijkt u naar de kritiek dat de inzetten eenzijdig op milieubelastingspunten leunt en dat de milieumaatlat en de MIG niet volledig geschikt zijn en daarin ook gezondheid onvoldoende meegebogen wordt?

[0:52:02] Ziet u dan ook het risico dat er dit jaar een handtekening wordt gezet onder reductiedoelen, terwijl het gesprek over wat die cijfers betekenen daarna nog door kan lopen?

[0:52:12] Hoe zorgt u dat de confinant straks concreet handelingsperspectief biedt?

[0:52:16] Bent u bekend met de memo van CLM over het correct gebruik van een milieumeetlat?

[0:52:23] En bent u bekent met het plan van onder andere Hans Blonk dat dit voorjaar op een congres van Foodlog werd gepresenteerd?

[0:52:30] Hoe kijkt u hiernaar en is dit besproken in het kader van het convenant?

[0:52:34] Gevastbeschermingsmiddelen vlak naast woningen of scholen leidt tot begrijpelijke onrust.

[0:52:39] Ik zei al, bescherming van gezondheid en leefomgeving moet hier voorop staan.

[0:52:43] Tegelijkertijd kan het niet zo zijn dat iedere gemeente zelf moet uitvinden welke afstand veilig en verantwoord is.

[0:52:50] Het landelijke kader voor gevoelige functies moet daarom duidelijke en stevige beschermingen bieden, gebaseerd op de best beschikbare kennis.

[0:52:57] Omwonenden moeten erop kunnen vertrouwen dat hun gezondheids wordt beschermd en telers moeten weten waar ze aan toe zijn.

[0:53:04] Wat mag op dit moment aantoonbaar veilig heten en hoe onderbouwd is die claim?

[0:53:09] Hoe weten we of dat kader in de praktijk genoeg beschermt?

[0:53:12] En wordt daadwerkelijke blootstelling rond woningen en scholen, water, windgebieden en Natuur 2000 gebieden gemeten en gevolgd?

[0:53:20] En komt er een mechanisme om Noorpens snel aan te scherpen als nieuwe kennis daartoe aanleiding geeft?

[0:53:26] We hebben een samenhangend systeem van motivatie, controle en handhaafbaarheid nodig.

[0:53:32] Dat vaagt een inspanning van de hele keten, de overheid inclus.

[0:53:38] Waar ligt de verantwoordelijkheid van die keten precies?

[0:53:40] Als boeren en telers hun milieubelasting moeten verlagen, welke prijs-, inkoop- en investeringsafspraken wordt dan van ketenpartijen gevraagd om dat economisch ook mogelijk te maken?

[0:53:50] Voorzitter, ik rond af.

[0:53:52] Dit dossier moet nu verder gebracht worden.

[0:53:54] Nederland is het aan zijn stand en aan boeren en tuinders verplicht om te laten zien dat het kan hoogwaardig voedsel produceren in een schoon milieu zonder zorgen voor burgers en omwonenden.

[0:54:04] Laten we dit samen oppakken.

[0:54:06] Dank u wel.

[0:54:07] U heeft nog een interruptie van mevrouw Van der Plas.

[0:54:10] Ja, voorzitter.

[0:54:11] Ik vind de bijdrage van de heer Lohman op bepaalde punten wel erg aanmatigend richting boeren.

[0:54:17] Alsof boeren niet de kennis hebben.

[0:54:20] Boeren moeten een spuitlicentie hebben, die moeten cursussen volgen.

[0:54:23] Het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen heeft gewoon hele hoge kosten.

[0:54:27] En mijn vraag aan de heer Lohman is, wat bedoelt hij met schoongeteeld voedsel?

[0:54:36] Meneer Lohlman.

[0:54:39] Ja, ik begrijp eigenlijk niet zo goed welk deel van mijn bijdrage aanmatig het bedoeld is geïnterpreteerd wordt door mevrouw Van der Plas.

[0:54:47] Dus voordat ik antwoord op die tweede vraag stel even misschien die vraag terugleggen.

[0:54:53] Volgens mij stellen we het niet wedervragen.

[0:54:56] Ik heb een vraag gesteld aan de heer Lohman.

[0:54:59] Ik heeft geen vraag gestelt over...

[0:55:03] Ik heb geconstateerd dat ik hem op punten aanmatige vind, maar mijn vraag was wat verstaat er...

[0:55:09] Heer Lohman, onder schoon geteeld voedsel.

[0:55:11] Meneer Lohlman.

[0:55:13] Schoon geteeeld voetsel is voedsels dat binnen de grenzen van milieugebruiksruimte geteelt wordt.

[0:55:18] En daar zijn we volgens mij ook in het kader van de Convenant proberen we daar afspraken over te maken met de agaisector die daar inderdaad heel actief in meedenkt en allerlei resultaten uit het verleden tellen daar ook mee en ook innovatie waar mevrouw Van der Plas een aantal keer op heeft gewezen.

[0:55:35] En als we het over scholen en omwonenden hebben, bij de welkoop zie ik op zaterdag wel eens de karren vol liggen met allerlei middelen en insecticidebusjes tegen muggen, vliegen, larven, noem alles maar op.

[0:55:49] En mensen hoeven helemaal geen spuitlicentie of iets te hebben, hoeven allemaal geen kennis te hebben.

[0:55:53] Hoe kijkt de heer Lohman daar tegenaan?

[0:55:56] Nou, dat vind ik wel het terecht punt dat mevrouw Van der Plas maakt.

[0:55:58] Dus we hebben het inderdaad heel vaak over de landbouw.

[0:56:00] Maar er zijn natuurlijk veel meer bronnen, en daar heeft u in uw bijdrage ook op gewezen, van schadelijke middelen die in het milieu terechtkomen.

[0:56:08] En overigens, de omnibus gaat natuurlijk ook over biociden, heet dat dan, als het gebruikt wordt in de huistuin en keukens.

[0:56:16] Dus ik zie dat niet als of-of, ik zie das als en-en.

[0:56:21] Meneer Jansen.

[0:56:24] Dank u wel, voorzitter.

[0:56:26] Ik hoorde de heer Loman zeggen begrijpelijke onrust bij woningen en scholen naar bijweilanden.

[0:56:32] Mijn vraag is aan de heere Loman, hoe zou dat dan nog komen?

[0:56:38] Ik en ik denk dat meerdere mensen hier hebben met onwonenden gesproken.

[0:56:46] Volgens mij was er gisteren zelfs ook nog een item over bij Nieuwsuur.

[0:56:50] Mensen wonen naast een gebied, zien dan machines, ruiken soms ook dingen.

[0:56:55] Ik denk dat het voor een deel ook misschien overdreven of in ieder geval dat niet al die zorgen terecht zijn.

[0:57:02] Maar ze maken eigenlijk wel zorgen over.

[0:57:03] En ik vind het ook heel terecht dat het kader van het confinant daar serieus over gesproven wordt.

[0:57:07] Voorzitter, ik was ook vorige week in Nieuwspoort toen er werd gesproken over het confinant door een aantal sectorpartijen.

[0:57:14] Het dilemma zit juist in de communicatie.

[0:57:17] Want heel veel mensen zijn angstig volgens mij omdat zij niet weten welk middel er gebruikt wordt.

[0:57:23] En zij horen wel alleen maar aan alle kanten het is gif.

[0:57:27] Je gaat eraan dood en volgens mij is dat nou precies hetgeen waar wij als Kamer ook eens naar moeten kijken.

[0:57:32] Hoe gaan wij nou zorgen dat mensen niet onnodig angstig worden gemaakt?

[0:57:35] Dan kan de heer Lohman aangeven hoe hij daar tegenaan kijkt.

[0:57:38] Dat ben ik echt volledig met meneer Jans eens.

[0:57:41] Ik denk dat wij daar echt niet een goede rol in spelen in deze Kamer.

[0:57:45] We hebben net al over polarisatie, gif.

[0:57:47] Mensen zijn er bang voor van meerdere leden van deze Kamers.

[0:57:51] Ik dank dat zorgen terecht zijn.

[0:57:54] Dat ook een heel belangrijk veiligheidssysteem daaromheen georganiseerd wordt.

[0:58:00] Dus ja, ik denk dat het aan ons is om die discussie even wat minder hysterisch, wil ik wel zeggen, te gaan voeren de komende tijd.

[0:58:07] Want wij hebben een belangrijke rol daarin.

[0:58:09] Mevrouw Bommet.

[0:58:10] Voorzitter, ik wilde eigenlijk een andere vraag stellen, maar nu word ik wel getriggerd.

[0:58:13] Want ik denk over welke partijen en mensen heeft de heer Loman het nu als hij het heeft over hysterisch en over bangmakerij en polarisatie als het gaat over de angst van omwonenden voor landbouwgif?

[0:58:26] Ik heb ten eerste de omwonen, dat was het punt inderdaad van meneer Jansen ook nog.

[0:58:33] Die mensen die daar wonen, die hebben er direct mee te maken.

[0:58:36] Ik woon zelf niet naast zo'n gebied.

[0:58:38] Dus je kan van alles wetenschappelijk daarover lezen.

[0:58:41] Maar ik kan me best wel voorstellen als je er heel direct mee... te maken hebt, als je daar pal naast woont, dat je dan wel heel erg benieuwd bent... naar wat er gaat gebeuren om bijvoorbeeld drift te reduceren... om minder schadelijke middelen te gebruiken.

[0:58:51] Dus ja, ik vind dat die bezorgdheid terecht is.

[0:58:54] En ik vind dat, nogmaals is hier vandaag al een aantal keer gezegd over mixoogst aan de ene kant en over allerlei risico's waar niet altijd een karzale wetenschappelijke relatie voor vast te stellen is.

[0:59:08] Dus ik vindt dat wij best daar een rol in hebben om dat debat wat minder gepolariseerd te voeren.

[0:59:14] En daarnaast zijn er inderdaad ook actiepartijen en influencers, en daar moet je niet al te veel naar luisteren, die zeggen als je een appel eet en dat spoel je niet af.

[0:59:23] Dat vind ik hysterisch, ja.

[0:59:25] Mevrouw Bommet.

[0:59:26] Voorzitter, maar de heer Lohman had het over partijen hier in de Kamer.

[0:59:29] Dus dan wil ik ook wel even weten over wie die het heeft en wat die partijden dan gezegd hebben om zogenaamde polarisatie aan te wakkeren.

[0:59:36] Want ik heb het nog niet gehoord.

[0:59:38] Meneer Lohlman.

[0:59:40] Nou ja, volgens mij hebben we ook in eerdere debatten en hier net ook, dus ik heb mevrouw van der Plasser net op aangesproken, ik heb uw bijdrage nog niet gehoord.

[0:59:47] Maar kijk, ik denk dat het een wat beter debat zou verdienen waarbij we niet over gif en over de risico's serieus

[1:00:00] nemen, maar niet te veel overdrijven.

[1:00:02] Ik spreek u daar nu nog niet persoonlijk op na, maar ik ben heel benieuwd naar uw bijdrage.

[1:00:06] bijdracht.

[1:00:09] Ja voorzitter, een van de grote problemen in dit dossier is dat er veel onzekerheden zijn.

[1:00:14] Dus dat causale verband is heel moeilijk direct aan te tonen en toch zijn er heel veel artsen die zeggen je moet uit voorzorgheer veel meer maatregelen nemen.

[1:00:22] Is mijn collega daarmee eens?

[1:00:25] Ik ben het heel erg eens dat het inderdaad heel complex is.

[1:00:29] Het causale verband tussen bijvoorbeeld een aantal ziektes waar het regelmatig over staat, dat kan niet vastgesteld worden.

[1:00:34] Dat wil niet zeggen dat het niet reden is om het te onderzoeken en dat het dus geen zorgen zijn en geen risico met zich meebrengt.

[1:00:41] En ik denk dat het voorzorgsbeginsel waar je het over heeft, is heel belangrijk.

[1:00:46] Alleen, dat moet je afwegen met andere belangen die er ook zijn, namelijk voedselproductie.

[1:00:52] En ik think dat dat de kern van de discussie is.

[1:00:54] Want als je voorzorgsbeginsels volledig toe zou passen, dan kan je helemaal niks meer doen.

[1:00:59] En dat is precies het spanningsveld waar wij hier steeds een debat over hebben.

[1:01:03] Ja, dit kost iets.

[1:01:05] Ja voorzitter, maar als je voedselproductie gewoon in stand kan houden voor de Nederlanders en je kan extra maatregelen nemen om die gezondheid te beschermen, RIVM heeft al gewaarschuwd voor de risico's voor Parkinson, dan is mijn collega toch met ons eens dat je die dan nu gewoon moet gaan nemen na jarenlang debat hierover.

[1:01:22] Meneer Lomant?

[1:01:23] Ik ben het ook eens dat er maatregelen genomen moeten worden.

[1:01:25] Dus daar gaat dit debat volgens mij ook over.

[1:01:27] En dat er dus reductiedoelen zijn en dat we daaraan gaan werken.

[1:01:30] Daar heb ik ook een aantal vragen over gesteld.

[1:01:32] Ik ben er niet mee eens dat daar niks is gebeurd.

[1:01:34] Dus dat is wel een beeld wat soms wordt geschetst.

[1:01:37] Als je kijkt naar Europa, 50% minder middelen gebruik.

[1:01:41] Het is niet voldoende.

[1:01:42] Anders zouden we hier niet zitten om over een convenant te spreken.

[1:01:45] Maar de grote uitdaging is hoe kunnen we nogmaals voedselproductie in stand houden en de milieubelasting en ook de gezondheidsbelasting zo goed mogelijk beperken tot een minimum zou ik willen zeggen.

[1:01:59] En waar die balans ligt dat is inderdaad een heel ingewikkelde vraagstuk.

[1:02:03] Meneer Vlag.

[1:02:05] Ja, voorzitter.

[1:02:05] Mag ik heel even vragen wat de spelregels zijn rond de interrupties?

[1:02:08] Want die had ik gemist.

[1:02:09] Zeker.

[1:02:10] Het is altijd goed om, en dat is denk ik voor iedereen, goed om daar nog even aan te herinneren.

[1:02:14] De 30-secondenregel, dus alles tot 30 seconden gratis boven de 30 seconde kost u twee interrupties.

[1:02:19] En dan heeft u de vier.

[1:02:20] Dus u mag twee keer de 30 Seconden overschrijden.

[1:02:23] Interrupties doen we in tweeën.

[1:02:25] En de afspraak is dat compacte vragen vragen om compacte antwoorden en uitgebreide vragen ook vragen op compacte

[1:02:36] Goed, voorzitter.

[1:02:37] Het CDA legt de verantwoordelijkheid heel sterk bij boeren en telers... en wil hen behoorlijk stevige restricties opleggen.

[1:02:43] Dat is tenminste wat de afdronk van het betoog.

[1:02:45] Dan kijkt de heer Loman ook naar de effecten van bijvoorbeeld vlooiebanden met fipronil... en waterdichte jassen die nog steeds geproduceerd worden met materialen van geen moers uit Dordrecht.

[1:02:54] Ik bedoel, focus ons wel op de goede groep.

[1:02:58] Ik wil niet zeggen, u heeft niet goed naar mijn betoog geluisterd.

[1:03:01] Maar ik herken me niet in het beeld dat ik alle verantwoordelijkheid bij de agaise sector leg.

[1:03:06] Ik heb met name ook aanwacht gevraagd voor de verantwaardelijkheid van de hele keten.

[1:03:10] Ik ben ook gezegd, het is een ingewikkeld vraagstuk.

[1:03:12] Want uiteindelijk zou de consument moeten vragen voor schonere producten, zeg ik even.

[1:03:18] En daardoor ook moeten betalen.

[1:03:19] Dan zou in de hele keto...

[1:03:20] daar meer opgebracht voor kunnen worden.

[1:03:23] En daar kunnen ook die innovaties en de reductie dan voor betaald worden.

[1:03:26] Dat is de theorie.

[1:03:28] Hoe komen we tot de praktijk?

[1:03:29] Daar proberen we dit convenant voor neer te zetten.

[1:03:31] Maar het is echt absoluut niet alleen een taak van de boeren en tuinders.

[1:03:38] Er zijn toch een aantal partijen die dat steeds van de beide kanten daar de nadruk op willen leggen.

[1:03:43] Nou, dit gaat buiten de orde, toch?

[1:03:50] Gaat u door, meneer.

[1:03:50] Dat kunnen we zometeen misschien dan over hebben.

[1:03:55] En uw vraag was over biociden of in ieder geval andere bronnen van... Ja, dat neem ik ook mee.

[1:04:00] En volgens mij zit dat in het beleid, zit dat ook in de Food & Feed Omnibus.

[1:04:05] Misschien moet de vraag nog zo meteen aan de staartstexaris brengen.

[1:04:08] Dus nogmaals, het gaat niet aan of-of, maar het gaat over NN.

[1:04:12] Meneer Vlag.

[1:04:13] Mijn vraag ging helemaal niet over biociden, want fipronil is een lang verboden in gewasbeschermingsmiddelen.

[1:04:17] Er zit gewoon nog geen vlooiebanden voor honden die massaal in ons water zwemmen.

[1:04:22] En onze waterdichte jassen gaan ook dit seizoen weer veel over de toon.

[1:04:25] Zouden we niet veel meer die consument, die u dan ook noemde, moeten aanpakken in hun aankoopgedrag?

[1:04:30] In de zin van, daar zit nog steeds het grote lek van stoffen die ons water vervuilen.

[1:04:35] Ik ben het nogmaals met u eens dat alle bronnen die zorgen voor schadelijk stof in ons milieu aangepakt zouden moeten worden.

[1:04:41] Dus waar dat ook vandaan komt.

[1:04:43] Halsbanden, ik ken die verhalen.

[1:04:45] En ik ben het met u een dat de consument daar een grote rol in speelt.

[1:04:50] Maar dan zit ik wel te zoeken wat we daar als overheid in kunnen doen.

[1:04:53] Dus moeten we verbieden om bepaalde dingen op de markt te brengen.

[1:04:57] Dat zou een route zijn.

[1:04:59] Maar met voedsel werkt dat wel iets lastiger.

[1:05:02] Dus dat is ook denk ik een van de vragen die ik heb gesteld aan de staatssecretaris...

[1:05:05] Hoe ga je nou zorgen dat de keten daar ook verantwoordelijkheid in neemt?

[1:05:08] En een laatste redmiddel zou misschien zijn het verbieden van een aantal dingen om op de markt te brengen.

[1:05:14] Mevrouw Broment.

[1:05:15] Ja, voorzitter.

[1:05:15] Ik kom na afloop van dit debat bij het twee minuten debat met een motie om vlooienbanden met viproneel te verbiedden.

[1:05:21] Kan ik dan rekenen op de steun van het CDA?

[1:05:24] Meneer Loman.

[1:05:26] Daar gaan we naar kijken.

[1:05:27] Ja ik ga nu niet alvast ons stemgedrag toelichten.

[1:05:30] Maar ik vind dat een goed idee.

[1:05:31] En wij gaan daar met interesse naar kijken

[1:05:35] Mevrouw van der Plas.

[1:05:38] Ja, ik wil nog even terugkomen op het huishoudelijke gebruik.

[1:05:42] Is de heer Loman bekend met het feit dat schoonmaakazijn verboden is om te gebruiken?

[1:05:47] En is de heere Loman ervan op de hoogte dat dit volop wordt verkocht en gebruikt door consumenten om onkruid te bestrijden en tegen schoon te maken?

[1:05:58] Meneer Lohman.

[1:06:00] Ik herken de problematiek inderdaad met huistuiden en keuken.

[1:06:05] Middelen die dus ook negatief effect hebben op het milieu.

[1:06:07] Dus dat ontken ik steeds niet.

[1:06:10] Dus ik denk dat daar ook naar gekeken moet worden.

[1:06:12] Net als de uitstoot van de landbouw.

[1:06:15] Dus Ik vind het interessant dat er steeds verwezen wordt naar een ander deel van de keten.

[1:06:20] Terwijl ik ook mijn hele betoog heb gezegd.

[1:06:22] Het moet over alle schakels gaan.

[1:06:24] Het moeten ook over alle middelen gaan die in het milieu terecht komen.

[1:06:29] Voorzitter, en ik zeg dit ook even richting de staatssecretaris.

[1:06:32] Bij Albert Heijn wordt schoonmaakazijn verkocht.

[1:06:35] En Albert Heijen zegt daar gewoon bij... ...geschikt voor tuintegels.

[1:06:41] Het is een verboden middel.

[1:06:42] Hier moeten we echt iets aan gaan doen.

[1:06:44] Omdat dit gewoon een zuur middel is... ...wat consumenten echt aan de lopende band gebruiken.

[1:06:51] Dat zie je ook in de reviews.

[1:06:52] Echt fantastisch voor de onkruid.

[1:06:53] Fantastisch voor het tegels.

[1:06:56] Wat vindt u, heer Loman, daarvan?

[1:06:58] Ook dit vind ik een interessant voorstel.

[1:07:01] Als u daar ergens mee komt, dan laat ik daar met interesse naar kijken.

[1:07:06] Maar ik denk dat, nogmaals, het gaat ook daarover.

[1:07:09] Dus het leidt niet af van de totale opdracht van het verminderen van milieu-impact vanuit alle bronnen.

[1:07:15] Dus dit is ook een bron waar ik dan naar zou kijken.

[1:07:18] Meneer Lombond, maakte u uw termijn af als u die nog niet af had?

[1:07:23] Die was af.

[1:07:23] Heel goed.

[1:07:24] Dan is het beurt aan mevrouw Brommet van Pro voor haar eerste termijn.

[1:07:28] Ja, voorzitter.

[1:07:29] Dank u wel.

[1:07:29] En ik wilde eigenlijk positief beginnen.

[1:07:31] Want ik heb in de verkiezingscampagne in de Bollestreek gesproken met mensen die daar ter plekke een confinante afspraken om...

[1:07:39] gifgebruik te verminderen en daar waren ze zeer gemotiveerd.

[1:07:43] En ik zag ook een filmpje van LTO Noord.

[1:07:46] Dat vond ik ook heel erg goed dat LTO dat aandurfde om met boeren in gesprek te gaan om te kijken wat gebruik je nou eigenlijk op je land.

[1:07:52] En daar waren heel veel boeren best wel geschrokken van wat ze er eigenlijk zelf gebruikten.

[1:07:57] En Ik vind het dapper van LCO.

[1:08:00] En ook een compliment voor Lidl supermarkten die aangekondigd hebben hun assortiment biologisch te verdubbelen.

[1:08:07] En die ook zeggen dat het winkel uitvliegt.

[1:08:09] Dus de biologische aardbeien deze zomer waren niet aan te slepen.

[1:08:13] En nou is Lidle toch niet echt een supermarkt alleen maar voor de rijken.

[1:08:17] Dus dat wilde ik even vooraf zeggen.

[1:08:19] Er zijn heel goede ontwikkelingen in de samenleving.

[1:08:22] En ik ben dus ook niet per se tegen een confinant.

[1:08:27] En in dit geval vind ik het ook goed dat in het confinat wat nu besproken wordt... aandacht is voor de biologische landbouw.

[1:08:33] Dat er een prominente plek is voor... de financiering van fundamenteel agro-ecologisch onderzoek.

[1:08:39] Een risicofonds voor telers die stappen maken met de vermindering van pesticidegebruik.

[1:08:44] En voor bioboeren die schade hebben door de vervuiling van hun teelt... met bestrijdingsmiddelen die buiten de biolandbouwen komen.

[1:08:52] Ik vind het ook goed dat er gesproken wordt over het gebruik van bestrijdingsmiddelen in natuurgebieden.

[1:08:59] Ik vind wel gek dat er wordt gesprokken over minimalisatie, want bestrijddingsmidden horen gewoon niet in de natuur thuis.

[1:09:06] Graag daar een reactie op van de staatssecretaris.

[1:09:10] Het confinant gaat over bovenwettelijke reductiedoelen in de verschillende sectoren en die worden van onderaf bepaald en opgeteld.

[1:09:17] En dat vinden wij toch iets te vrijblijvend.

[1:09:21] De gegevensautoriteit gewasbescherming gaat ervoor zorgen dat de sector gaat benchmarken, gaan vergelijken hoe dat gebruik is tussen verschillende boeren.

[1:09:37] En er wordt vaak verwezen naar de aanpak die succesvol was bij antibiotica.

[1:09:42] Daar kwam de reductie tot stand omdat er ook een stok achter de deur was.

[1:09:45] En dat was dat de dierenartsen geen middelen meer zouden mogen verkopen op het moment dat de reducatie niet behaald zou worden.

[1:09:51] En dan ontbreekt bij de autoriteit gewasbescherming en moet daar niet ook een stuk achter de deuur komen vraag ik aan de staatssecretaris.

[1:09:59] Want anders is het een praatcircus van mensen die allemaal van goede wil zijn maar er nog wel 30 jaar over kunnen doen als ze willen.

[1:10:08] En ik vind het net als mevrouw Potts hier zorgelijk dat natuur en milieu het conferent niet heeft ondertekend.

[1:10:14] En de reden daarvoor is dat er geen reductiedoelen instaan en ook geen stevige maatregelen.

[1:10:19] Dus ja, dat ontbreekt er echt aan.

[1:10:21] En wat is dan de rol van de overheid?

[1:10:22] Want dan kunnen partijen toch gewoon gezellig aan tafel gaan zitten met elkaar en zorgen voor minder reductie.

[1:10:27] Maar wat hebben wij daar dan als overheid nog te zoeken?

[1:10:30] Dat hadden ze ook al lang kunnen doen.

[1:10:32] Is niet gebeurd.

[1:10:33] Dus ik heb er best wel zorgen over.

[1:10:37] En een aantal vragen daarom aan de staatssecretaris.

[1:10:40] Is hij het ermee eens dat voor de evenwichtigheid en van de uitwerking van de confinantsafspraken de natuurclubs gewoon aan tafel moeten zitten?

[1:10:48] En wat gaat hij doen om ze weer aan tafel te krijgen?

[1:10:51] Komen er reductiedoelen voor 2030?

[1:10:54] En Wat doet de staatsecretaris als de Kamer strengere eisen wil stellen dan in het confinant is afgesproken?

[1:11:01] Want uiteindelijk zijn wij hier natuurlijk het hoogste orgaan en stellen wij wetten op.

[1:11:07] Dan voorzitter, glyfosaat.

[1:11:08] Dat is al jaren een doorn in het oog van pro en van veel omwonenden en natuurliefhebbers.

[1:11:13] Ik zit in de trein hiernaartoe en ik zag ook alweer heel veel geelgespoten grasland onderweg hiernaar toe.

[1:11:21] Er zijn diverse moties aangenomen de afgelopen jaren om dat te verbieden.

[1:11:26] En het is ook een hele mooie symbolische maatregel, want het is heel zichtbaar voor mensen.

[1:11:30] Het is ook niet nodig, er zijn alternatieven.

[1:11:33] Waarom zou je ook niet in zo'n confinant afspraken maken over symbolische maatregelen die aan iedereen aantonen dat het de goede kant op gaat?

[1:11:43] Want als ik door Nederland rijd en elke keer in het voorjaar of in het najaar dat kapotgespoten gras zie, dan word ik daar niet blij mee.

[1:11:50] En het gaat hier heel veel over gezondheid, maar ik maak me ook hele grote zorgen over de natuur.

[1:11:56] De insectenpopulatie is ontzettend afgenomen.

[1:11:59] De natuur is de basis van de landbouw.

[1:12:02] En waarom zou je die kapot spuiten als je hem nodig hebt?

[1:12:05] En dat gaat gewoon echt niet de goede kant op.

[1:12:08] Ik verzet me ook tegen het beeld dat dat dan polarisatie zou aanwakkeren.

[1:12:11] Want ik zit hier met een bepaalde ideologie in de politiek.

[1:12:15] Ik heb argumenten voor mijn standpunten.

[1:12:17] En dat heeft niks te maken met polarisaties.

[1:12:19] Maar dat heeft te maken van zorgen die een heleboel bewoners ook delen met pro.

[1:12:24] En dan voorzitter nog de PFAS houdende bestrijdingsmiddelen.

[1:12:27] Ik ben bij de drinkwaterbedrijven.

[1:12:30] De drinkwater bedrijven maken zich zeer, zeer grote zorgen.

[1:12:34] Niet alleen over het drinkwater nu, maar ook in de toekomst.

[1:12:37] Daar moet zo snel mogelijk een eind aan komen.

[1:12:38] Ik heb net de getallen genoemd in een interruptie aan mevrouw Van der Plas over de hoeveelheden die uitgestoten worden in de landbouw via de bestrijdingsmiddeln ten opzichte van de industrie.

[1:12:47] Dat is echt gigantisch.

[1:12:49] En er moet zo'n snel mogelijk eind aankomen.

[1:12:51] Dank u wel.

[1:12:52] Meneer Vlag heeft een interruptie voor u.

[1:12:55] Vraag moet kort zijn, dus ik heb een korte vraag.

[1:12:57] Waarom denkt mevrouw Bromet dat boeren en telers gewasbeschermingsmiddelen gebruiken als ze daadwerkelijk zo gevaarlijk zijn als dat mevra Bromet voorstelt?

[1:13:05] Mevrouwen Bromet.

[1:13:07] Voorzitter, ik wil allereerst alle boeren en alle telers niet over één kam scheren.

[1:13:12] Er zijn een heleboel koplopers, en dat zijn niet alleen biologische boeren, die gewoon die middelen niet gebruiken.

[1:13:20] Maar zij zijn tegelijkertijd ook een voorbeeld voor al die boeren- en telers die het nog wel gebruiken, die soms ook niet eens weten wat ze op hun land...

[1:13:29] Dat blijkt uit het filmpje wat ik zag van LTO Noord.

[1:13:33] Daar zit iets in voorlichting, maar dat zit ook in iets anders.

[1:13:37] En dat zit dat er een hele sterke industrie achter zit... die heel veel geld verdient over de rug van deze boeren.

[1:13:43] En ja, daar komen adviseurs van die industrie op het erf en die zeggen... ja, dat moet je echt zo doen.

[1:13:48] Het geeft ook een zeker gebruiksgemak.

[1:13:50] Het kost minder tijd om je werk te doen als boer.

[1:13:54] Dus daar zitten een heleboel perverse prikkels in...

[1:13:58] Die als je er iets minder zorgen over maakt of gerustgesteld wordt van het is allemaal wel veilig, want het is getest.

[1:14:06] Die je dat dan gewoon laten gebruiken.

[1:14:10] Meneer Plach.

[1:14:11] Ja, het roept heel veel vervolgvragen op, maar ik stel er dan toch maar één.

[1:14:15] De belangrijkste reden is dat oogsten anders kunnen mislukken.

[1:14:17] En mijn vraag is heel kort.

[1:14:19] Mevrouw Bromet wil toch net als ik niet terug naar tijden van hongersnood?

[1:14:23] Mevrouw Bromet.

[1:14:25] Ja, voorzitter.

[1:14:26] Dat is altijd het verwijt dat mij gemaakt wordt.

[1:14:28] Dat op welke maatregel ik ook betogen hier zou, dat uiteindelijk eindigen in een hongersnood.

[1:14:34] Dat ist absoluut niet aan de orde.

[1:14:36] Er ist ook helemaal geen bewijs voor dat er een hongsnood dreigt als er een oogst mislukt.

[1:14:43] Ik zou best willen praten over fondsen die er zijn voor mislukte oogsten als dat risicovol is.

[1:14:50] Het gaat mij erom dat je...

[1:14:51] uiteindelijk toe moet en volgens mij is dat ik hoor het straks graag van de staatssecretaris ook het doel dat we teruggaan naar een zeer kleine hoeveelheid of misschien wel nul van chemie in de gewasbescherming ja en dat gaat niet tot hongersnoden leiden en dat bewijst de biologische landbouw daar mislukt wel eens een teelt maar door in teelt te diversificeren spreid je ook risico dank u wel meneer Loman

[1:15:19] Ja, dank u wel.

[1:15:20] Ik had een vervolgvraag op die laatste opmerking.

[1:15:23] Dus uw beeld is, we zouden nu toe moeten gaan naar vrijwel geen of nul gebruik van chemie.

[1:15:28] Wat is er volgens mevrouw Bromet dan nodig om daar te komen?

[1:15:31] U heeft het vaak over wetgeving.

[1:15:34] Maar ja, als er dingen verboden gaan worden, kunnen we boeren dan in staat stellen om dat soort transities waar te maken?

[1:15:40] Mevrouwen Bromet.

[1:15:42] Ja, voorzitter.

[1:15:43] Er wordt dus altijd gedaan alsof er een wereld is waarin iedere boer bestrijdingsmiddelen gebruikt.

[1:15:50] En op het moment dat je daar dan een verbod bijvoorbeeld voor instelt, bijvoorbeeld voor het doodspuiten van glyfosaat, dat er dan een hongersnood uitbreekt.

[1:15:58] Dat is niet waar.

[1:16:00] Er zijn een heleboel boeren die geen...

[1:16:02] chemie gebruiken.

[1:16:03] Die bewijzen dat dat ook kan.

[1:16:04] Je hoeft je grasland niet kapot te spuiten.

[1:16:08] Er kan wel eens een mis oogst plaatsvinden en dan wil ik best in gesprek over regelingen die er zijn om dan de pijn te verzachten

[1:16:17] Maar ik denk wel dat we uiteindelijk toe moeten naar een praktisch nul.

[1:16:24] Maar nogmaals, er zitten hele grote bedrijven achter die hier veel geld mee verdienen.

[1:16:29] En ik gun die bedrijf ook de groene middelen, want daar ben ik helemaal niet op tegen.

[1:16:34] Alleen, elke keer wordt het argument gebruikt van ja, je moet nu het ene doen om die groene middelen mogelijk te maken.

[1:16:43] Ik zou zeggen, nou, dat was het amendement van Pot en mij om meer geld daarvoor vrij te maken, wees welkom.

[1:16:50] Dank u wel.

[1:16:52] Oh ja, heeft er nog één?

[1:16:56] Ik zag hoeveel heeft u nog gehad, maar u mag uw volginterruptie nog doen.

[1:17:01] Nou, hongersnood heb ik niet gezegd.

[1:17:03] Dus dat is ook wel een beetje zo'n weer voordeel van overdrijving eigenlijk.

[1:17:07] U gaf nu een voorbeeld.

[1:17:08] Ik vind inderdaad steeds dreigen met hongernood...

[1:17:10] een voorbeeld van hysterisch communiceren over dit soort zaken.

[1:17:14] Maar het is wel zo dat inderdaad het terugbrengen van chemie, dat dat kan leiden tot misoogsten of iets anderssoortig oogsten.

[1:17:24] En ook binnen de biologische sector zijn voorbeelden van biologisch boeren die weer terugschakelen naar gangbaar omdat ze zich zorgen maken over verspilling en klimaatverandering.

[1:17:35] Dat is geen vraag, dat is een antwoord.

[1:17:37] 40 seconden duurt inmiddels.

[1:17:40] Ik zoek naar mijn mevrouw Bromet.

[1:17:46] Nogmaals, wat zou er van de keten verwacht moeten worden om te zorgen dat deze transitie naar minder chemie wel tot stand gebracht wordt?

[1:17:55] Mevrouw Broment.

[1:17:57] Ja, voorzitter.

[1:17:57] Ik had het net al over de supermarkten.

[1:17:59] En ik denk dat die daar een belangrijke rol in spelen.

[1:18:02] Maar feit is wel dat zij nu voorlopen op de politiek.

[1:18:04] Dus dat zij meer doen dan dat wij doen.

[1:18:06] Wij hebben drie instrumenten.

[1:18:08] Dat is wetgeving, dat is belastingheffing, bijvoorbeeld op bestrijdingsmiddelen.

[1:18:12] En dat is subsidiëring.

[1:18:14] En alle drie die instrumenten zou ik in willen zetten.

[1:18:17] En het instrument Convenant vind ik daarbij gewoon een beetje slap.

[1:18:22] Meneer Vlag.

[1:18:23] Nou, voorzitter, een persoonlijk feit.

[1:18:25] De heer Lohman zegt, als je het woord hongersnood noemt, is dat een vorm van hysterisch communiceren.

[1:18:31] Nou, dat is kennelijk hoe het CDA daarnaar kijkt.

[1:18:33] Maar ik wil daar wel bij benadrukken dat dat niet de insteek van mijn betoog is, maar dat sinds de introductie van gewasbeschermingsmiddelen hongernoden wel verdwenen zijn.

[1:18:42] En we willen niet terug naar die tijd.

[1:18:44] Dat kun je met elkaar heel nuchter analytisch vaststellen.

[1:18:47] En ik snap niet hoe dat op enige lijn wijze overkomt als we hysterisch communiceeren.

[1:18:51] Dat was het persoonlijke feit van meneer Vlag.

[1:18:57] Ja, voorzitter.

[1:18:58] Het is helemaal niet hysterisch om te denken aan hongersnoden.

[1:19:01] In Sri Lanka moest in 2021 van de regering alles van de ene op de andere dag biologisch.

[1:19:08] De rijsproductie verdween met 20 procent binnen een half jaar.

[1:19:12] De theeproducties halveerde.

[1:19:15] Er kwamen ernstige voedseltekorten, een diepe financiële crisis...

[1:19:19] voedselrellen tot bijna een burgeroorlog aan toe.

[1:19:22] Dus ik vind mevrouw Bromet ook niet dat een hongersnood wel degelijk een risico is als je zonder dat je vervangende middelen hebt zomaar van alles gaat verbieden.

[1:19:37] Nee voorzitter, want wij zijn als Nederland geen Sri Lanka.

[1:19:41] Wij hebben hier en we hebben vorige week of twee weken geleden het debat over voedselzekerheid gevoerd.

[1:19:46] Wij zijn hier een enorme veestapel waar we veevoer verbouwen op de plek waar we ook voer voor mensen kunnen verbouden.

[1:19:54] Op een veel kleiner stuk grond kunnen dan ook misoogsten ingerekend worden als risico.

[1:20:00] Dus dat is helemaal niet aan de orde.

[1:20:02] Voor voedselzekerheid zijn er hele grote omslagen nodig.

[1:20:05] Dat ben ik wel eens met mevrouw Van der Plas om hongersnood in de toekomst te voorkomen.

[1:20:09] Maar dat zit meer in onze vee-industrie dan dat dat zit in het gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen.

[1:20:15] Mevrouwen Van der Blas.

[1:20:17] Nou ja, kijk mij ging het om het voorbeeld dat als je van de een op de andere dag ineens gaat verbieden om gewasbeschermingsmiddelen te gebruiken.

[1:20:25] Dat dit wel degelijk gevolg kan hebben voor de productie van voedsel.

[1:20:29] Dat is mijn punt.

[1:20:30] Hier wordt dat gewoon glashart ontkend.

[1:20:33] Maar dit is gewoon een voorbeeld van een aantal jaren geleden.

[1:20:37] Ja, voorzitter.

[1:20:37] Ik ontken het helemaal niet, want ik heb het over misoogsten.

[1:20:40] En ik denk dat het risico inderdaad bij het niet gebruiken van chemie groter is... dat er misoegsten af en toe plaats kunnen vinden.

[1:20:48] Daarvoor hebben we allerlei methodes, zoals het kweken van resistente gewassen...

[1:20:53] Die diversificatie waar ik het net over had.

[1:20:57] Dus geen monoculturen.

[1:20:59] Nou ja, er zijn een heleboel dingen te verzinnen die los van alleen maar zeggen van de één op de andere dag.

[1:21:05] Ik bepleit hier ook niet van de én op de ander dag morgen te stoppen met chemie.

[1:21:09] Ik ben wel voor uitfacering daarvan en ik wil heel graag het debat over de risico's die we dan lopen en de manieren waarop we die dan opvangen.

[1:21:17] Maar dat is op heel veel andere manieren mogelijk dan met chemiek alleen.

[1:21:23] Dank.

[1:21:24] En dan is het nu toch echt tijd voor de termijn van mevrouw Den Hollander van de VVD.

[1:21:34] De agrarische sector in Nederland is van hoge kwaliteit.

[1:21:40] Onze boeren en tuiners leveren veilige producten, werken efficiënt en behoren tot de koplopers in de wereld op het gebied van kennis, techniek en innovatie.

[1:21:48] Dat is niet vanzelf ontstaan, maar dat is het resultaat van vakmanschap, investeringen en voortdurende bereidheid om de tilt te verbeteren.

[1:21:54] Die kwaliteiten moeten we koesteren en borgen.

[1:21:56] Tegelijkertijd staat de sector voor een lastige opgave.

[1:21:59] We vragen telers om de milieubelasting verder terug te dringen, de waterkwaliteit te verbeteren en te telen met weerbare rassen.

[1:22:06] Wij staan als VVD achter deze opgaven, maar er moeten wel haalbare stappen en werkbare oplossingen tegenover staan.

[1:22:12] Terwijl de eisen toenemen neemt het aantal beschikbare gewasschijnsmiddelen af.

[1:22:15] Nieuwe biologische en innovatieve middelen komen vaak niet snel genoeg beschikbaar.

[1:22:19] En daardoor raakt de gereedschapskist leger terwijl ziekten, plagen en schimmels niet verdwijnen.

[1:22:24] Met het oog op de geïntegreerde gewasbescherming zou ik aan de staatssecretaris willen vragen of er al een update te geven is over de voortgang van de motie die ik samen met enkele andere fracties heb ingediend tijdens het notenoverleg over de gewas bescherming.

[1:22:36] Voorzitter, de opgave voor verduurzaming vraagt onder andere om regels die aansluiten op de omstandigheden van verschillende tilten.

[1:22:41] En daar hoort ook een gelijk Europees speelveld bij.

[1:22:44] Nationale beoordelingsmethoden mogen, zolang Europese richtsnoeren ontbreken, niet onnodig leiden tot afwijkingen die de Nederlandse tils op achterstand zetten.

[1:22:52] Verschillen moeten wetenschappelijk onderbouwd en noodzakelijk zijn.

[1:22:55] Voorkom dus onnoodig nationale koppen.

[1:22:58] Hierover heb ik een aantal vragen aan de staatssecretaris.

[1:23:00] Welke concrete nationale en Europese belemmeringen voor geïntegreerde gewasbescherming zijn inmiddels geïnventariseerd?

[1:23:06] En wanneer worden die weggenomen?

[1:23:08] Wat kan Nederland zelf doen om de toelating van biologische en innovatieve middelen te versnellen met behoud van de onafhankelijke veiligheidstoetsing door het CTGB?

[1:23:16] En hoe voorkomt de staatssecretaris dat middeln sneller verdwijnen dan alternatief beschikbaar komen?

[1:23:20] De VVD hoort graag concrete stappen en termijnen zodat ondernemers weten waar ze aan toe zijn.

[1:23:25] Voor de VVD was een belangrijk doel van het Convenant toekomstbestendige gewasbescherming om partijen bij elkaar te brengen en duidelijke afspraken te maken.

[1:23:33] We moeten blijven proberen om de polarisatie in de samenleving, waar ik in de gemeente Westveld dagelijks mee geconfronteerd werd, te verminderen en mensen bij elkaar brengt.

[1:23:42] In mijn schriftelijke vragen van 5 augustus heb ik daarom gevraagd naar het ontbreken van de maatschappelijke organisaties bij het conferent.

[1:23:48] Het is enorm jammer dat er een onderhandelingsresultaat is bereikt met alle partijen, maar vervolgens achterbanen niet akkoord gaan.

[1:23:54] Dat helpt niet bij het voor mij zo belangrijke doel van het conferenant, namelijk het verminderen van die polarisatie.

[1:24:00] Op welke wijze worden de maatstappelijker partners toch weer betrokken in het vervolgtraject om te komen tot deelconferenten en wat mogen we ook verwachten van alle partije?

[1:24:08] Bij de verdere uitwerking van het convenant is een goede impactbeoordeling nodig.

[1:24:13] Kijk niet alleen naar beoogde vermindering van middelengebruik, maar ook naar emissies die effecten op andere milieuonderdelen, de beschikbaarheid van alternatieven en de bedrijfseconomische gevolgen voor telers.

[1:24:22] Een maatregel kan op één punt winst opleveren, maar op andere onderdelen nieuwe problemen veroorzaken.

[1:24:27] Kan de staatssecretaris toezeggen dat deze samenhang bij de deelconvenanten zichtbaar wordt gemaakt en dat de Kamer inzicht krijgt in de verwachte effecten?

[1:24:35] Voorzitter, tot slot.

[1:24:39] Agrarisch sector moeten wij vertrouwen, maar we moeten ook duidelijk zijn over naleving.

[1:24:44] Zorgvuldige toepassing van middelen en het voorkomen van emissies horen bij de professionele ondernemerschap.

[1:24:49] Heldere landelijke toepasbare en wetenschappelijk onderbouwde regels zijn nodig voor telers, voor omwonenden en voor gemeenten.

[1:24:56] Zo voorkommen we een lappendeken van lokale normen en juridische procedures en ontstaat ruimte om gezamenlijk te werken aan een toekomstblendige landbouwd.

[1:25:03] Hoe gaat de staatssecretaris zorgen voor die duidelijkheid en rechtszekerheid?

[1:25:07] De VVD kiest voor een koers waarin gezondheid, waterkwaliteit en natuur worden beschermd en waarin boeren en tuiders kunnen blijven produceren en innoveren.

[1:25:15] Minder belasting van de leefomgeving en behoud van hoogwaardige Nederlandse tilten moeten geen tegenstellingen zijn.

[1:25:20] Maar het lukt alleen met realistische termijnen, meetbare afspraken, gerichte investeringen en voldoende middelen in de gereedschapskist.

[1:25:27] Onze inzet is dat de verduurzaming hand in hand gaat met een gezond verdienvermogen.

[1:25:31] En daarop zullen wij de voorstellen van de staatserktaren beoordelen.

[1:25:34] Dank u wel.

[1:25:35] Dank u wel.

[1:25:36] Meneer Jansen heeft voor u een vraag.

[1:25:38] Ja, dank u wel voorzitter.

[1:25:39] De VVD schetst dat zij zowel de omgeving van wonenden als ondernemers en industrie zeg maar allemaal wil helpen in deze discussie.

[1:25:51] Alleen niet alles kan.

[1:25:53] Het een bijt soms het ander.

[1:25:55] Waar ligt dan voor de VVVD het zwaartepunt?

[1:25:58] Mevrouw Den Hollander.

[1:26:02] Voorzitter, Volksgezondheid staat voorop voor de vvd.

[1:26:05] Dat betekent dat wij afwegingen maken, ook in de landbouwportefeuille, maar ook in andere portefeuilles.

[1:26:10] Waarbij soms ook gevolgen zijn voor de agrarische sector.

[1:26:13] Ik denk bijvoorbeeld aan de geitenhouderij, maar ik denk ook aan gewasbescherming.

[1:26:17] En wij vinden het ook heel goed dat de staatssecretaris bezig is met het convenant om juist te kijken hoe je daar balans in brengt.

[1:26:27] Voorzitter, dat betekent dus, als ik goed luister, dat ondernemers het kunnen vergeten op het moment dat volksgezondheid prevaleert bij de VVD.

[1:26:35] Is dat wat ik mevrouw Den Hollander hoor zeggen?

[1:26:37] Mevrouwen Den Hollanda.

[1:26:40] Daarmee trekt de PVV het natuurlijk weer volstrekt in het belachelijke.

[1:26:43] U vraagt, wat is de prioriteit?

[1:26:45] Dat is de volksde gezondheid.

[1:26:46] Voor de volkde gezonheid is ook goede voeding van belang.

[1:26:48] Voor goede veeding is een gezonde agrarische sector van belang en daar raken we volgens mij weer juist te kern.

[1:26:55] Dank u wel.

[1:26:56] Dan... Oh, nee.

[1:26:58] We dachten even we gaan naar dit kosties.

[1:26:59] Maar eerst heeft meneer Ginnemus nog een vraag voor mevrouw Den Hollander.

[1:27:02] Gaat uw gang.

[1:27:03] Nou ja, voorzitter.

[1:27:04] Ik vond het wel een genuanceerde bijdrage.

[1:27:06] Maar ik zat er een beetje mee.

[1:27:08] Wat betekent dat dan concreet?

[1:27:09] Bijvoorbeeld voor een afstandsnorm.

[1:27:11] Uit het convenant komt nu nog niet een eenduidige afstandsnorm.

[1:27:14] Nu wordt vaak 50 meter gehanteerd.

[1:27:16] Waar wil mevrauw Den Hollande op uitkomen?

[1:27:19] Mevrouwe Den Hollanda.

[1:27:22] Waar wij op uit willen komen, is dat er minder milieubelasting is van gewasvergunningsmiddelen... maar dat er tegelijkertijd wel een voldoende voedselproductie mogelijk blijft.

[1:27:30] En een generieke afstandsnorm is op dit moment nog niet van toepassing.

[1:27:33] Er is jurisprudentie over nieuwe situaties waarbij je die norm moet hanteren.

[1:27:39] Maar we denken dat het mooie van het confinant is dat partijen met elkaar... en daarom vragen we ook het belangrijk dat de natuurorganisaties weer aan tafel komen... proberen daar met elkaar over eens te worden.

[1:27:52] Dan is het nu wel tijd voor de bijdrage van dit kost iets in eerste termijn.

[1:27:59] Ja, voorzitter.

[1:27:59] Als we het hebben over bestrijdingsmiddelen hebben we het over gezondheid.

[1:28:02] Van boeren en van ons allemaal.

[1:28:05] Maar zeker van omwonenden van velden met landbouwgif.

[1:28:07] Zij stuurden mij berichten over wat ze meemaken.

[1:28:10] Het gaat in de Kamer vaak over economische belangen.

[1:28:12] Zijn hebben het 06-nummer van de bewindspersonen.

[1:28:15] Zijd zitten aan elke tafel waar belangrijke besluiten worden gemaakt.

[1:28:18] Maar gewone burgers hebben dat privilege niet.

[1:28:20] En vandaag wil ik die mensen een stem geven.

[1:28:22] Ik heb een aantal brieven van die omwonenden meegenomen voor de bewindspersonen, die wil ik graag meegeven via de bode.

[1:28:28] Ik citeer wat stukjes.

[1:28:29] Iedere keer, vier tot vijf maanden per jaar, wordt wekelijks een cocktail van bestrijdingsmiddelen gespot op twee meter van de trampoline van mijn kind in de tuin.

[1:28:37] In maanden waarin vertroef in de vuil zou moeten zijn en waarin je groente en fruit uit je moestuin zou moeten kunnen eten.

[1:28:43] Maar voor ons maanden waarin de chemische geur zo sterk is dat het leidt tot prikkelende luchtwegen en hoofdpijn.

[1:28:48] We zorgen rondom onze gezondheid en met name die van onze kinderen zijn groot.

[1:28:52] Zoals meeste mensen die zich uitspreken tegen de giftigheid van Lely Tilt, hebben wij ook te maken met pesterijen en bedreigingen.

[1:28:58] Ik belde meerdere keren één en twee vanwege geweld en bedrijgingen.

[1:29:00] Er kwamen dreigbrieven en ontplofte een bom in onze straat.

[1:29:03] En na alles wat gebeurd is, fiets mijn dochter niet meer alleen naar school.

[1:29:08] En tot slot, ik heb mijn dieren al weggedaan en ik overweeg te verhuizen.

[1:29:11] Ik wil dat de overheid ons in bescherming neemt.

[1:29:13] Het is te ingewikkeld om het zelf te doen.

[1:29:15] De tele begrijpt het probleem niet.

[1:29:17] Gemeenten en provincie zeggen dat ze niks kunnen.

[1:29:19] Tot we weten hoe schadelijke stoffen zijn, zou de overheden ze niet in onze huizen en tijden moeten toelaten.

[1:29:26] U heeft een interruptie van de heer Vlag.

[1:29:30] Ik vind eigenlijk wel iets van de bijdrage van collega Kosties tot op dit moment.

[1:29:34] Ik zou het netjes willen houden en het populistisch willen noemen.

[1:29:38] Er wordt hier een betoog gehouden of geciteerd uit een brief waarvan niemand de juistheid kan controleren.

[1:29:43] En er wordt ook op geen enkele wijze onderscheid gemaakt met alle telers in heel Nederland.

[1:29:49] Er worden op deze manier echt een hele lelijke verdachtmaking neergelegd bij mensen die gewasbeschermingsmiddelen gebruiken.

[1:29:55] En ik zou lid Kostie zullen vragen om ermee te stoppen.

[1:29:59] Het kost iets.

[1:30:00] Voorzitter, ik vind dit echt weer zo typisch.

[1:30:03] Van de SGP helaas.

[1:30:05] Ik heb meermaals benaderd dat de Partij voor Dieren er ook voor de boeren is.

[1:30:06] benadrukt

[1:30:09] Die zitten ook vast in het vreselijk ziekmakende systeem.

[1:30:12] Letterlijk en figuurlijk.

[1:30:13] En die moeten we helpen.

[1:30:15] Maar er moet wel duidelijkheid komen.

[1:30:15] duidelijk uitkomen.

[1:30:16] Zo kan het echt niet langer.

[1:30:18] En wat ik schets zijn gewoon eerlijke verhalen van mensen.

[1:30:22] Mensen die ik zelf heb gesproken.

[1:30:24] Die gaan niet tegen mij liegen.

[1:30:25] Die suggestie is al verwerpelijk.

[1:30:28] van de SGP.

[1:30:29] Ik heb ze gebundeld, maar een paar daarvan voor de bewindspersonen.

[1:30:32] Ik hebben hier nog een boekje, ook misschien voor de SGT, om daarvan iets mee te nemen.

[1:30:38] Juist omdat economische belangen vaak hier worden meegenomen in alle afwegingen.

[1:30:42] Ze zijn tot nu toe gewoon leidend geweest in beleid van kabinetten.

[1:30:45] Dan is het toch niet meer dan logisch dat ik hier even het verhaal van deze burgers kom vertellen.

[1:30:51] Dat ik niet meteen word weggezet als een soort boerenhater of dat die mensen worden weggezet als een sort leugenaars.

[1:30:56] Dit zijn reële problemen waar mensen tegenaan lopen.

[1:30:59] Ze willen geen ruzie met boeren, ze willen geen bruzie met de overheid.

[1:31:02] Maar er is niemand die ze op dit moment helpt.

[1:31:04] En ze smeken gewoon.

[1:31:06] SGP maar elke partij die hier zit.

[1:31:09] Help ons!

[1:31:12] Meneer Vlag?

[1:31:12] Ik ga graag over mijn eigen bijdrage, dat zal ik straks ook doen.

[1:31:16] Het punt wat ik hier benoem is dat er wordt geciteerd uit een brief die wij niet kennen, die wij ook niet op juistheid kunnen controleren en waarin zaken last komen als een bom en kinderen die niet veilig over straat kunnen.

[1:31:25] Daarmee, als je het nou hebt over hysterisch communiceren, daarmee leg je een soort zweem van verdachtmaking over een hele sector, waar ik me in ieder geval verre van wil houden en als lid Korsiets daar niet mee wil stoppen, heb ik in ier geval mijn punt duidelijk gemaakt dat ik dit heel oneigenlijk vind om op deze manier een debat te beginnen.

[1:31:43] Ja, voorzitter.

[1:31:45] Maar dit is toch echt kwalijk?

[1:31:46] Er wordt gewoon een framework neergelegd op dergelijke echte reële zorgen, maar ook ervaringen van mensen.

[1:31:54] En ze worden als een soort leugenaars weggezet.

[1:31:57] En dat vind ik echt kwalijk.

[1:31:59] Dit geluid mag ook een keer worden gehoord in deze Kamer.

[1:32:02] Zonder dat meteen wordt gedacht dat de boeren hier het probleem van zijn.

[1:32:06] Deze mensen geven de schuld niet aan boeren.

[1:32:09] Ze vragen de overheid om ze te helpen.

[1:32:12] Zowel die boeren als die mensen.

[1:32:14] Want ze komen er niet uit daar, in de regio's.

[1:32:16] Dat hebben we wel vaak gezien.

[1:32:17] De polarisatie die er ontstaan is, is doordat het kabinet...

[1:32:21] Meerdere kabinetten daarvoor overigens ook...

[1:32:23] Niet voldoende ingrijpen.

[1:32:25] Geen voldoe de duidelijkheid geeft.

[1:32:27] En dat is waar ze tegenaan lopen.

[1:32:28] Dus ik vraag echt het SGB om hiermee te stoppen.

[1:32:30] En mensen zo weg te zetten.

[1:32:33] Ja, ik ga verder.

[1:32:34] En gaat u verder met de inhoud van uw betoog?

[1:32:36] Voorzitter, al in 2019 heeft Nederland vastgesteld... ...in 2030 moeten er nagenoeg nul emissies zijn naar het milieu.

[1:32:42] We zijn al tien jaar verder en we zijn er nog niet.

[1:32:46] Er is nog steeds veel te veel landbouw in ons water en onze natuur.

[1:32:49] En het is inmiddels ook een van de grootste bronnen van PFAS in Nederland geworden.

[1:32:53] Het RIVM concludeerde in 2021 dat er een mogelijk verband is tussen pesticiden en ziektes zoals Parkinson's.

[1:32:58] En wat gaat dit kabinet doen?

[1:33:00] Omnieuw een convenant met de sector.

[1:33:01] Een keizer zonder kleren.

[1:33:03] De ambities worden nog eens tien jaar vooruitgeschoven.

[1:33:06] Maar het is tekenend dat ondanks de grote zorgen over gezondheid, gezondheit niet is meegenoden in de beoordelingssystematiek van de convenant.

[1:33:13] Vindt de minister van Volksgezondheid dat dat wel aangepast moet worden?

[1:33:17] Voorzitter, het is tijd voor echte maatregelen.

[1:33:20] Een aantal concrete maatregelen voor.

[1:33:23] 1.

[1:33:23] Leg wettelijke reductiedullen vast voor 2030 waarbij gezondheid van mens, dieren, milieu leidend is.

[1:33:28] 0 emissies naar het milieu in 2030 zoals afgesproken.

[1:33:31] 2.

[1:33:31] Verbied met spoed alle PFAS houdende bestrijdingsmiddelen.

[1:33:34] En in 2027 in ieder geval de bestrijdingsmiddelen die in landen als Denemarken al zijn verboden.

[1:33:39] Daar ligt ook al een motie van de Partij voor Dieren over.

[1:33:43] Drie, zorg dat in 2030 minimaal 15% van het landbouw areaal biologisch wordt en help boeren daadwerkelijk om die ontslag te maken.

[1:33:49] Als Denemarken het kan, dan kunnen wij het ook.

[1:33:52] Expert op dit gebied, de heer Honbek, heeft de Kamer laatst geïnformeerd over wat Nederland van Denemarkken kan leren.

[1:33:58] Kan het kabinet daar per brief op reageren?

[1:34:01] Vier, voer een landelijke stop op uitbreiding van niet-biologische siertit en bollenteelt in.

[1:34:06] De meeste mensen willen liever gezonder water en voedsel dan een bosje bloemen voor het buitenland.

[1:34:11] Vijf, voeren pesticidetaxi's.

[1:34:13] Gebruik de onpreks voor natuurstel, schoon water en om boeren te helpen omschatten.

[1:34:18] 6.

[1:34:18] Voer aangenomen moties uit over bijvoorbeeld verbodden op glyfosaat en het gebruik van DDAC in groene aanslagreinigers.

[1:34:26] Het zorgt voor chemische brandwonden bij inname door mensen en dieren.

[1:34:29] Katten verbranden hun tong en pootjes.

[1:34:31] 7.

[1:34:32] Registreer centraal bij een publieke instantie en maak openbaar waar, wanneer en welke bestrijdingsmiddelen worden gebruikt.

[1:34:38] En leg het uit.

[1:34:41] 8.

[1:34:41] Stel uit voorzorg een landelijke spuitvrije zone van minimaal 800 meter in.

[1:34:45] Laat ondertussen wetenschappers hun onderzoek naar een veilige spuitzone snel afmaken.

[1:34:49] 9.

[1:34:50] Bescherm de natuur.

[1:34:51] Neem maatregelen die zorgen dat we ons houden aan verslechteringsverbod voor Natura 2000-gewinnen... en aan de natuurherstelverordening geen chemische teelten in de buurt van Natura2000.

[1:35:00] En daar heeft u een interruptie op van mevrouw Den Hollander.

[1:35:07] Voorzitter, Lit Kostits heeft een helder betoog van hoe zij het graag zou zien.

[1:35:13] Die 800 meter, waar is die op gebaseerd?

[1:35:17] Lit Kostic.

[1:35:18] Excuus.

[1:35:19] Ik zei 100 meter, maar ik spreek een beetje snel.

[1:35:21] Dus misschien verklaart dat alles.

[1:35:26] Ja, dit scheelt alweer.

[1:35:27] Het scheelt ook.

[1:35:28] U heeft me van de Hollander gerustgesteld, Litkostit.

[1:35:34] Zo snel kan het gaan.

[1:35:35] Dat was hem, meneer Lohman.

[1:35:38] Hoeveel seconden heb ik nog?

[1:35:41] Oké, dank u wel.

[1:35:44] Eerst nog een interruptie van de heer Lohman.

[1:35:47] Ja, ik wilde even vaststellen dat op zich de verhalen die ik hoor van mevrouw Kossits ook in media zijn verschenen.

[1:35:55] Dus even daar wel van akten.

[1:35:57] En mijn vraag was, u noemt, ik heb proberen mee te schrijven, maar een aantal praktische suggesties.

[1:36:01] En kijk, mijn vraag daarin is, want daar zit toch een aantel dingen in biologisch, 50 procent verbod van dit, verbod von dat.

[1:36:09] De indruk wordt daarbij inderdaad wel gewekt dat het op het bord van de boer terecht komt.

[1:36:14] Dat bedoelt u niet?

[1:36:15] Maar dat is wel vaak de consequentie van dit soort maatregelen.

[1:36:18] Dus hoe kunnen we ervoor zorgen dat dit inderdaad in de hele keten als verantwoordelijkheid wordt gezien?

[1:36:24] Via de voorzitter toch ook de heer Lohman.

[1:36:28] Dit kost iets.

[1:36:29] Ja, dank u wel.

[1:36:30] En fijn, deze toevoeging.

[1:36:32] Het is soms ook moeilijk om dat allemaal in een beperkte spreektijd te gieten.

[1:36:36] Maar daarom zei ik ook, help boeren in die overschakeling.

[1:36:39] Als je het hebt over die 15% biologische landbouw... waar we al heel lang naartoe streven en niet eens in de buurt van komen.

[1:36:44] Leg dat nu wel vast, maar zorg er ook voor dat boeren daarin mee kunnen komen.

[1:36:49] Maar neem dat wel mee als uitgangspunt.

[1:36:51] Zoals je gezondheid en bescherming van water moet meenemen als kaders, als uitgaanspunt...

[1:36:58] als het gaat om wat vervolgens boeren zouden moeten doen... maar ook de supermarkten en de hele keten... die moet je binnen die kaders dan inrichten.

[1:37:07] Niet dat het andersom is.

[1:37:08] Niet alleen maar kijken wat is er dan economisch haalbaar... voor die supermarkte en de keten.

[1:37:13] En vervolgens dan pas kijken van... nou, wat kunnen we nog regelen voor de gezondheid?

[1:37:17] Dat is volgens mij echt...

[1:37:19] De wereld op zijn kop.

[1:37:20] We moeten dat omdraaien.

[1:37:22] Gezondheid van mensen die er in milieu moet centraal zijn.

[1:37:24] En daarom moet je zoveel mogelijk de hele sector en de hele cater in helpen.

[1:37:30] Daarom noemde ik ook het voorbeeld van Denemarken en de expert die we hiernaast hebben uitgenodigd.

[1:37:34] Die hele concrete maatregelen ook voor Nederland heeft voorgesteld.

[1:37:38] En daardoor vraag ik het kabinet ook om daarop te reageren.

[1:37:41] Helaas meneer Lomel, u bent door uw interrupties heen.

[1:37:44] Jammer.

[1:37:45] Ja, dank voorzitter.

[1:37:46] Ik vind het wel interessant, want Denemarken wordt nu een paar keer genoemd, ook door andere collega's.

[1:37:51] Maar Denemark wordt gezien als een soort walhallen.

[1:37:54] Maar denemarken heeft ook vier keer de tiphoogte bij windturbines.

[1:37:57] Is dat dan ook hetgeen waar wij in Nederland toe zouden moeten streven of is dat niet het geval, voorzitters?

[1:38:03] Ja, we houden het wel even on topic.

[1:38:06] Dus dit kost iets mag voor mij ook heel kort antwoorden hierop.

[1:38:11] Nee, voorzitter.

[1:38:12] Je moet gewoon kijken wat is echt goed voor burgers, dieren, natuur en milieu.

[1:38:16] En daar staat de Partij voor Dieren altijd achter.

[1:38:18] Denemarken is niet op geen enkele manier het perfecte plaatje.

[1:38:22] Maar we kunnen er gewoon heel veel van leren op veel verschillende vlakken.

[1:38:26] Ik heb een aantal voorbeelden van uitgelegd.

[1:38:31] U heeft nog één vervolginterruptie van de heer Jansen.

[1:38:34] Tenzij die gaat over iets wat niet op de agenda staat.

[1:38:37] De reden dat ik juist de combinatie tegenvoor zit, is omdat het daar ook gaat om gezondheid, mens, dier en milieu.

[1:38:44] En dan zeg ik, het lijkt wel of hier sprake is van cherrypicking, want de ene keer zijn ze heel goed en de andere keer zijn zij heel slecht.

[1:38:53] Dit kost iets.

[1:38:55] Ja, voorzitter.

[1:38:55] Ik vind het een onafvolgbaar verhaal van mijn collega van Chris Jansen.

[1:39:00] Ik noemde concrete voorbeelden vanuit Denemarken die we zouden kunnen opvolgen als het gaat om bescherming van dieren, natuur en milieu tegen bestrijdingsmiddelen.

[1:39:08] Maar ook om boeren en de rest van de keten verder te helpen de juiste kant op.

[1:39:11] Daar ging mijn betoog over.

[1:39:14] Ik heb niks vanuit de nieuwe PVV gehoord.

[1:39:17] De PVV heeft ons in het verleden altijd bijgestaan om bestrijdingsmiddelen te beperken.

[1:39:23] Daar is een draai in gekomen.

[1:39:25] Ik vind dat eerlijk gezegd een kiezersbedrog.

[1:39:28] Maar het is aan de PVV om daar keuzes in te maken, uiteraard.

[1:39:32] U mag persoonlijk pijt maken, maar geen interruptie.

[1:39:35] Voorzitter, we zijn nog steeds dezelfde PVV's altijd.

[1:39:39] Dit kost iets rond uw betoong af.

[1:39:42] Fijn dat we in ieder geval tot een spijtvrije zone van 100 meter misschien kunnen komen.

[1:39:48] En de laatste voorstelteam, stop met vrijstellingen voor alle verboden middelen.

[1:39:52] Een stof is niet voor niets verboden.

[1:39:55] Doe daar ook echt iets mee.

[1:39:57] Voorzitter, 400 artsen deden al eerder de oproep aan het kabinet om de bovengenoende maatregelen te nemen.

[1:40:03] De overheid hoeft niet te wachten totdat er 100% bewezen is dat bepaalde stoffen...

[1:40:07] gezondheidsschade.

[1:40:08] Bij sterkers niet halen hoor je uit voorzorg in te grijpen.

[1:40:11] En het enige wat mensen thuis nu willen weten, nemen deze bewindspersonen alle mogelijke maatregelen om de gezondheid van mijn kinderen te beschermen.

[1:40:18] En it is tijd dat het antwoord daarop volmondig ja is.

[1:40:21] Zonder minsen of maar.

[1:40:23] Voor de gezonheid, voor natuur, maar ook voor de boeren die nu vastzitten in het ziekmakende systeem.

[1:40:30] Ga aan de slag.

[1:40:31] Dank u wel.

[1:40:33] Meneer Gemmes, ChristenUnie.

[1:40:34] Het is aan u.

[1:40:35] Ja, voorzitter.

[1:40:36] Dankuwel.

[1:40:37] Ja, voorzitter.

[1:40:38] In weinig dossiers lopen de emoties zo hoog op als bij gewasbeschermingsmiddelen.

[1:40:42] Alleen al de benaming verraadt de loopgraven waarin we soms terecht zijn gekomen.

[1:40:47] Voor de een gewasberscherming middelen of plantmedicijnen en voor de ander landbouwgif.

[1:40:52] Gelukkig leven we niet in een emotiekratie, toch?

[1:40:56] Wie een stap uit die loopgraven zet, ziet dat er meer overeenstemming is dan verschil.

[1:41:01] We willen allemaal dat mens, dieren en omgeving goed worden beschermd.

[1:41:04] En daarom moet het gebruik omlaag.

[1:41:05] En moeten we ook snel aan de slag.

[1:41:07] De uitdaging is wel om dat op een verstandige manier te doen.

[1:41:09] Met innovatie, precisie landbouw, een breed middelenpakket en dus ook alternatieven.

[1:41:14] Daarom is het goed dat er een convenant gewasbescherming ligt.

[1:41:18] Onder leiding van de ons welbekende oud-collega Segers.

[1:41:21] Maar nu op hoofdlijnen dus een akkoord.

[1:41:23] Maar wat is het ongelooflijk jammer dat maatschappelijke organisaties vlak voor tijd zijn teruggekrabbeld.

[1:41:27] Nog voor de uitwerking van het convenant een deelakkoorden was begonnen.

[1:41:31] Waardoor de stem van de natuur en de omwonenden dreigt te verstommen.

[1:41:35] Wel mee onderhandelen, onderhandelaarsakkoord bereiken en dan weglopen.

[1:41:40] Daar vind ik wel wat van.

[1:41:42] Wat doet u met het draagvlak onder en het vertrouwen in het convenat?

[1:41:45] Hoe wil de staatssecretaris ervoor zorgen dat deze...

[1:41:47] Input alsnog deel wordt van de uitwerking van het confinant, zodat er niet alleen een akkoord wordt van het sector, maar van de hele samenleving.

[1:41:53] Ik hoor ook graag van de andere bewindspersonen hoe zij betrokken zijn bij dit confinand.

[1:41:58] En hoe de leefomgeving en gezondheid gewaarborgd worden.

[1:42:00] Het zou toch echt mooi zijn als weer een paar organisaties aan tafel zouden kunnen komen.

[1:42:05] Voorzitter, gemeente, ontwikkelaars en omwonenden hebben behoefte aan een helder en voorspelbaar kader... zodat duidelijk is waar ze kunnen bouwen en wonen.

[1:42:11] Kan de uitwerking van dit confinant daar een basis voor bieden?

[1:42:14] Want een uniform en landelijk kader met een gezondheidskundige bovengrens voor bewoning... kan juridisch houvast geven voor het beoordelen van vergunningverlening voor woningbouwplannen... in een heel aantal gebieden van ons land.

[1:42:25] Zoals de Betuwe, daar staat een woningbouw echt onder druk hierdoor.

[1:42:29] Er moet duidelijkheid komen.

[1:42:30] En over vergunningverlening gesproken.

[1:42:32] Hoe verhouden de afspraken uit dit confinant zich tot de stikstofplannen van dit kabinet?

[1:42:36] Want in de zones wil dit kabinet gewasbeschermingsmiddelen fors inperken.

[1:42:40] Althans, dat stond in die brief van 26 juni.

[1:42:43] Hoe zorgen we ervoor dat deze twee trajecten echt op elkaar aansluiten... en dat het niet een ongewenste stapeling gaat worden?

[1:42:49] Hoe zorgt de staatssecretaris ervoor... dat telers daar niet worden overspoeld...

[1:42:53] met maatregelen die niet op elkaar zijn afgestemd.

[1:42:55] En als telers echt de kans willen krijgen om over te stappen op andere tilt of andere beschermingsmiddelen, moeten zij hun producten kunnen verkopen.

[1:43:03] Want telers zijn afhankelijk van de keten die

[1:43:06] niet onnodige eisen op moet leggen, maar meedenkt en meebeweegt.

[1:43:10] Welke rol ziet de staatssecretaris voor de keten weggelegd?

[1:43:13] Hoe zorgen we ervoor dat groothandelaren, maar ook bijvoorbeeld fastfoodketens... de ontwikkelingen van nieuwe tilten niet in de weg staan door hele strenge eisen... op hun producten?

[1:43:24] We hebben eerder discussies gehad over de frietaardappelen.

[1:43:27] Die kunnen we nog wel herinneren.

[1:43:29] Maar welke afspraken wil de staatsecretararis daar met de ket over maken?

[1:43:33] Met dit convenant worden er stevig afspraken met de sector gemaakt die vaak verder gaan dan wettelijk van ons wordt gevraagd.

[1:43:39] In ruil daarvoor stelt de overheid geld beschikbaar om telers te helpen die stap te maken.

[1:43:43] Maar hoe verhoudt dit beschikbare geld zich tot de doelen?

[1:43:46] Zouden we niet nog grotere stappen kunnen zetten als we de telers extra ondersteuning bieden?

[1:43:49] Staat de staatssecretaris daarvoor open?

[1:43:51] als we hiermee milieu- en gezondheidsdoelen dichterbij kunnen brengen.

[1:43:55] En hoewel er in het convenant nu mooie afspraken gemaakt kunnen worden, lees ik nog weinig concreets over naleving en handhaafbaarheid.

[1:44:01] Collega Den Hollander zei daar ook al wat over.

[1:44:03] Hoe gaat daar handen en voeten aangegeven worden?

[1:44:05] Hoe wordt dit convenant meer dan een papieren tijger?

[1:44:08] Want als er telers zijn die de afsppraken aan hun laarslappen, festeren ze het voor hun collega's en de hele akkerbouw en tuinbouwen.

[1:44:13] En hoe wil de staatssecretaris bijsturen als blijkt dat sectorale doelen niet worden gehaald?

[1:44:18] Voorzitter, als we het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen willen verminderen, dan moeten we

[1:44:22] Niet primair kijken naar verboden en beperkingen, maar vooral naar innovaties die telers helpen om minder middelen te gebruiken.

[1:44:28] Met precisielandbouw liggen er enorme kansen om het gebruik van beschermingsmiddelen heel drastisch in te perken, soms wel met 95%.

[1:44:36] Enorme kansen liggen daar, zowel voor gezondheid en milieu als voor de boer.

[1:44:39] Maar als ik het convenant lees, lees ik daar nog niet zo heel veel over.

[1:44:42] Is de staatssecretaris met mijn fractie eens dat dit een belangrijke route is naar het verminderen van gewasbeschermingsmittelen?

[1:44:47] Hoe wil hij deze route vormgeven en boeren ondersteunen?

[1:44:50] Zou dit ook niet een prominentere plek moeten krijgen in het convenant?

[1:44:54] Dan als laatste de milieu-indicator gewasbescherming.

[1:44:56] Het convenant verwacht veel van de milieu indicator gewas bescherming, de MIG.

[1:45:00] Hiermee wordt er door een puntsysteem inzichtelijk voor telers hoe zij het doen en waar zij nog kunnen verbeteren.

[1:45:06] Dit maakt ook benchmarking mogelijk.

[1:45:08] Maar hoever staat het nou met de ontwikkeling van de MIG?

[1:45:12] Ik hoor dat er nog veel werk verzet moet worden met testen en validatie van modellen.

[1:45:17] Wanneer denkt de staatssecretaris dat deze klaar zijn voor gebruik?

[1:45:20] En bij wie ligt de ontwijking van deze tool nu precies?

[1:45:24] Is de overheid straks de eigenaar van deze tools of iemand anders?

[1:45:28] En is de MIG uiteindelijk ook geschikt om bij telers te gaan handhaven?

[1:45:33] Of zijn de systemen daar niet geschikt voor?

[1:45:35] Ik ben wel benieuwd, want het is een hele belangrijke indicator waar volgens mij best wel veel potentie in zit.

[1:45:45] Tot zover, voorzitter.

[1:45:55] Nou ja, ik denk dat er helderheid moet komen.

[1:45:59] Daar kan mevrouw Hollander meer over zeggen dan ik.

[1:46:02] Want zij is wethouder geweest in de gemeente waar dit nogal wat tot emoties leidde.

[1:46:06] Ik denk dat de gemeenten bij geholpen zijn als er een landelijke norm komt.

[1:46:11] Tegelijkertijd ook een soort ruimte voor maatwerk... waarbij je rekening kunt houden met bijvoorbeeld aanplanting, bepaalde heggen.

[1:46:18] Het ene gebied is het andere niet.

[1:46:20] Als je bijvoorbeeld over het rivierengebied met zijn boomgaarden...

[1:46:24] Die staan soms best wel dicht op de bebouwing, maar er staan wel ter bescherming.

[1:46:28] Er staan dan bij wijze van spreken een soort van boomerij of heg tussen de boomgaard en de bewoonde wereld.

[1:46:35] Dus daar moet je wel rekening mee houden.

[1:46:36] Maar ik denk dat het inderdaad wel een gemiste kans zou zijn als er niet duidelijkheid komt vanuit het Rijk over wat de norm is waar gemeenten op kunnen bouwen en waar omwonenden op kunnen rekenen.

[1:46:51] Vroeger Hollander.

[1:46:52] En dan een tweede vraag van iets andere orde.

[1:46:55] Ik hoorde hierin ook duidelijk vragen om meer geld voor innovatie.

[1:46:59] En ik voel me af van gezien de goede samenwerking die wij vaak binnen de landbouw hebben tussen de VVD en de ChristenUnie of we samen zullen kijken voor een mooie initiatief of motie daarvoor.

[1:47:07] Ja, voorzitter, met alle plezier neem ik deze uitnodiging met beide handen aan.

[1:47:11] We hebben binnenkort weer een begrotingsbehandeling, dus eens kijken wat er nog nodig is.

[1:47:14] Ik ben ook wel benieuwd naar wat de staatssecretaris hierop zegt, want hij vindt het ook een belangrijke route.

[1:47:19] Tegelijkertijd denk ik wel dat als we bovenwettelijk wat gaan verwachten van de sector, dan moeten we echt ook de ruimte daarvoor geven.

[1:47:27] Dus ik ben benieuw hoe de staatsecretari dit ziet, of inderdaad die ruimte voldoende is.

[1:47:32] En zo niet, dan weten we wat ons te doen staat, collega De Hollander.

[1:47:39] Dank u wel.

[1:47:39] Volgens mij mevrouw Pot?

[1:47:41] Nee?

[1:47:42] Nou, dat was hem dan.

[1:47:44] Dan ga ik naar de heer Vlag.

[1:47:46] Ja, voorzitter, dank u wel...

[1:47:48] Wist u dat Hollandse spruitjes drie keer zoveel vitamine C bevatten als Spaanse sinaasappels?

[1:47:54] De teelt van spruiten en andere Hollandse gewassen moeten we koesteren.

[1:47:58] Bij gewasbescherming moet het daarom niet alleen gaan over minder milieubelasting... ...maar ook over behoud van voedselproductie.

[1:48:03] Goed dat de staatssecretaris met sectorpartijen werkt aan een convenant voor minder milieuubelasting...

[1:48:08] Maar, vraag ik hem, is behoud van productie van Hollandse aardappelen, groente en fruit daarbij het uitgangspunt?

[1:48:15] Komt de staatssecretaris snel met de nationale voedselstrategie, zodat deze betrokken kan worden bij het confinantstraject?

[1:48:21] De SGP wil voldoende gewasbeschermingsmiddelen in de medicijnkast houden.

[1:48:25] Hoe meer middelen boeren achter de hand hebben om in te grijpen als de nood aan de man is, hoe verder ze durven te gaan met experimenten op het inzetten van minder milieubelasting.

[1:48:34] Waarom wordt het toelatings- en ontheffingsbeleid eigenlijk buiten het convenanstraject gehouden?

[1:48:39] Zeker als het gaat om vrijstelling en ontheffing is er nationale bewegingsruimte en wij zijn nu veel strenger dan elders.

[1:48:45] Vindt de staatssecretaris met mij dat als boeren geïntegreerd gewasmanagement en precisietechnieken toepassen en hun milieubelasting minimaliseren zij een bredere middelkeus verdienen?

[1:48:55] Net als bij antibiotica moeten derde keusmiddelen niet aan de voorkant verboden worden, maar beschikbaar blijven voor uitzonderlijk gebruik onder voorwaarden.

[1:49:03] Een gegevensautoriteit gewasbescherming kan met inzet op benchmarking een belangrijke rol spelen bij het terugdringen van milieubelasting van middelen.

[1:49:11] Deze moet snel opgezet worden.

[1:49:13] Wordt daarmee niet gewacht op het convenanstraject en hoeveel budget is er eigenlijk voor gereserveerd?

[1:49:17] En, ook niet al belangrijk, hoe worden de gegeven van boeren beschermd?

[1:49:22] Boeren kunnen het niet alleen.

[1:49:23] En wat gaat de staatssecretaris van ketenpartijen vragen?

[1:49:26] De McDonald's van deze wereld zullen moeten inzetten op inkoop van piepers van weerbare rassen.

[1:49:31] Onze telers verdienen eerlijke kansen.

[1:49:33] Supermarkten moeten groenten en fruit met vlekjes en plekjes accepteren.

[1:49:37] En het kan ook niet zo zijn dat ze appels en courgettes in de schappen leggen met residuur van middelen die hier verboden zijn.

[1:49:44] Dus wel gelijke monniken, gelijke kappen.

[1:49:46] Hoe gaat de taatssecrets ervoor zorgen dat ook McDonald's, Albert Heijn en andere keten partijen gaan leveren?

[1:49:53] De SGP blijft graag zo dicht mogelijk bij de werkelijkheid.

[1:49:56] Werkzame stoffen in Natura 2000-gebieden betekent nog niet dat de natuur in gevaar is en ook niet dat landbouw er schuldig is.

[1:50:02] Waterkwaliteitsproblemen zijn heel divers.

[1:50:05] Maar 2% van de KRW normoverschrijdingen komen door gewasbeschermingsmiddelen.

[1:50:10] Wat betreft prioritaire stoffer voor de KRWA is maar in 8 gebieden voor een handvol stoffers sprake van structurele normoverscherdingen.

[1:50:18] Worden hier nu al gebiedsprocessen opgestart om dit gericht aan te pakken?

[1:50:22] Dit hoeft niet te wachten op een afgetikt confinant.

[1:50:25] Voorzitter, de zonering.

[1:50:26] Goed dat daar afspraken over komen.

[1:50:28] Naast gevoelige bestemmingen en Natura 2000-gebieden boeren hebben rechtszekerheid nodig.

[1:50:33] Gemeenten zien door de rigide spuitwijzer van 50 meter veel woningbouwplannen in gevaar komen.

[1:50:38] Zo worden in de Betuwe 40% van de woning bouwprojecten geraakt.

[1:50:42] We moeten deze zones echt kleiner gaan maken met ruimte voor maatwerk.

[1:50:46] Het maakt nogal uit of je gebruik maakt van precisietechnieken, windsingels of niet.

[1:50:50] In Zweden kunnen telers kiezen tussen een vaste veiligheidsafstand of gebruik van een online beslisboom en spuitlogboek om de afstand te bepalen.

[1:50:58] Ja, en als u daar eventjes pauzeert, dan ga ik mevrouw Baron met de gelegenheid geven voor een interruptie.

[1:51:04] Ja, voorzitter.

[1:51:06] Het aantal insecten in Nederland is met 75% afgenomen en het aantal vlinders met 86%.

[1:51:14] Maakt de heer Vlag zich daar ook wel eens zorgen over in het kader van je moet de schepping ook goed beschermen?

[1:51:22] Meneer Vlach.

[1:51:23] Ja, Voorzitter, zeker.

[1:51:25] Want biodiversiteit is in de scheapping gelegd en is geen linkse hobby.

[1:51:29] Laat ik dat ook maar een keer zeggen.

[1:51:31] Dus zeker.

[1:51:32] Daar moeten we echt serieus naar kijken.

[1:51:33] Maar ik pleit voor een heel nuchtere aanpak daarbij om niet allemaal één schuldige te kiezen.

[1:51:39] Een sector die al heel veel doet aan reductie en precisie enzovoort.

[1:51:43] Maar breder te kijken.

[1:51:44] We hebben het net gehad over de vlooienbanden.

[1:51:46] Er zit van alles in wat wij aan medicijnen innemen.

[1:51:50] Ik heb daar zelf jaren in gewerkt.

[1:51:51] Wat mensen allemaal naar binnen stoppen, dat is ongelooflijk.

[1:51:54] En het komt ook allemaal in het drinkwater terecht.

[1:51:56] Dus als we dat dan doen, laten we dan ook echt goed kijken naar waar het dan daadwerkelijk vandaan komt.

[1:52:04] Nou voorzitter, het is een beginnetje.

[1:52:06] Dus ik ben blij met de erkenning in ieder geval.

[1:52:08] En ik ga met de hiervlag om tafel om te kijken of we samen een motie over die vlooiebanden kunnen maken.

[1:52:14] Ja voorzitter, zo snel kan het gaan inderdaad.

[1:52:19] Dat stukje over Zweden afrondend gaat de staatssecretaris zijn licht opsteken in Zweden en wordt ingezet op subsidiering van akkerranden naast gevoelige bestemmingen via het ANLB.

[1:52:28] De staatssekretaris wil PFAS houdende gewasbeschermingsmiddelen versneld uitfaseren maar we weten ook onder meer dat de aardappelteelt het dan heel moeilijk gaat krijgen.

[1:52:37] Er zijn gewoon geen geschikte alternatieven.

[1:52:40] Vier op de vijf teelten komt dan in de gevarenzone.

[1:52:43] De Kamer vroeg per motie om inzicht in teelt knelpunten en de effectiviteit en milieubelasting van alternatieven en bijbehorend plan van aanpak, een motie Goudswaard-CS.

[1:52:53] De staatssecretaris zegt in zijn brief, sectorpartijen moeten maar zelf zien waar de knelpunken zitten.

[1:52:58] Ik ga gewoon door, even gechargeerd.

[1:53:01] Dat is niet wat de Kamer vraagt.

[1:53:02] Mijn vraag is, gaat de staatssekretaris de motie alsnog uitvoeren?

[1:53:06] Wat gaat het Rijk de agrarische sector bieden?

[1:53:08] De staatssecretaris wil 250 miljoen uittrekken voor het confinant gewasbescherming.

[1:53:12] En hoe gaan we dit persbericht terugzien in de begroting?

[1:53:16] Het hoofdlijnenconfinant is vaag over een publiek-private risicofonds.

[1:53:19] Gaat dit ervan komen?

[1:53:21] En wordt de rijkwijde van het investeringsfonds Duurzame Landbouw verbreed, zodat akkerbouwers ervoor in aanmerking kunnen komen zonder aan de stikstofijstoel te voldoen?

[1:53:29] Toepassing van precisietechnieken biedt veel kansen voor minder milieubelasting.

[1:53:33] Het zijn wel grote investeringen.

[1:53:35] Tot slot.

[1:53:36] Het merendeel van de graszaatteelt in Nederland betreft Engels raaigras... met een oppervlakte net boven de 5000 hectare grens voor kleine toepassingen.

[1:53:44] Is hier geen mouw aan te passen?

[1:53:46] De 5000 hectaren is heel arbitrair en andere lidstaten gaan hier soepeler mee om.

[1:53:53] Dank u wel.

[1:53:53] U heeft nog een vraag van mevrouw Pot.

[1:53:55] Ja, voorzitter, ik vroeg me af.

[1:53:58] Kort geleden hadden we een debat met elkaar over de omnibus.

[1:54:01] Toen heb ik een motie ingediend om...

[1:54:03] een signaleringssysteem in te richten, zodat je tijdig kunt ingrijpen als er nou echt schadelijke stoffen worden gebruikt.

[1:54:10] De SGP heeft daar tegen gestemd en ik ben eigenlijk daar best verbaasd over.

[1:54:14] Dus misschien kan meneer Vlag dat even toelichten.

[1:54:16] MeneerVlag.

[1:54:18] Ja, voorzitter, wil ik best nog een keer over terugkomen.

[1:54:20] Ik heb die motie nu niet vol, maar dat kan aan de overwegingen hebben gelegen.

[1:54:22] Dat weet ik niet precies.

[1:54:25] Nou, voorzitter, ik heb een hoop op een tweede termijn.

[1:54:29] Want ik krijg nog van twee collega's al de... Ja, zeker.

[1:54:33] En dat noopt u al, denk ik, tot voorsparend debat.

[1:54:37] Zeker.

[1:54:37] Nou ja, het is nu niet aan ons.

[1:54:38] Het is nu aan de andere kant.

[1:54:40] Zo is het.

[1:54:41] En u gaat dan ook weer over de vragen terug.

[1:54:43] Dus ik kijk even naar me.

[1:54:45] U was klaar met uw termijn?

[1:54:47] Geen andere interrupties meer zijn.

[1:54:49] Dan gaan wij schorsen tot kwart voor één.

[1:54:57] Dat is inclusief lunch.

[1:54:58] En dan zien wij de leden van het kabinet weer terug voor de beantwoording in eerste termijn.

[2:45:52] Goed, beste mensen.

[2:45:55] Het is kwart voor één geweest.

[2:45:57] Dat betekent dat we weer gaan beginnen en we gaan door met de eerste termijn van de zijde van het kabinet.

[2:46:05] We hebben drie bewindspersonen in ons midden.

[2:46:08] vanmiddag.

[2:46:10] En vooral de minister van VWS en de staatssecretaris van INW die hebben niet heel erg veel vragen gekregen.

[2:46:17] Dus hun verzoek is om dat zij het debat kunnen verlaten als zij hun deal hebben gehad.

[2:46:22] Dus dan gaan we zometeen met hen beginnen en dan eindigen we met de staatsecretaries van LVVN.

[2:46:27] En dan kunt u hem daarna nog het hem van het lijf vragen tot maximaal drie uur.

[2:46:35] Of zoveel eerder dat u wil, dat u graag nog een tweede termijn wil.

[2:46:39] Eerder mag.

[2:46:40] Eerdder mag, hè?

[2:46:40] Ja, dat vinden wij eigenlijk allemaal.

[2:46:41] Dus laat dat dan de uitdaging zijn.

[2:46:45] Dus dank.

[2:46:46] Dan ga ik van start met de eerste termijn van het kabinet.

[2:46:51] En dan geef ik het woord aan de staatssecretaris van VWS.

[2:46:57] De minister van VWS.

[2:46:59] Maakt helemaal niet uit, voorzitter.

[2:47:01] Dank.

[2:47:01] En dank voor de aan mij gestelde vragen.

[2:47:04] Dat zijn er inderdaad niet heel veel... maar daarmee zijn ze niet minder belangrijk.

[2:47:09] En ik doe ze gewoon even op volgorde van hoe ze gesteld zijn.

[2:47:12] Dus ik begin met de vraag van mevrouw Van der Plas... over de groente- en fruitconsumptie.

[2:47:17] En of mij bekend is dat steeds meer... of moet ik eigenlijk zeggen... steeds meer mensen geen groente en fruit meer durven te eten... vanwege zorgen over de veiligheid daarvan...

[2:47:28] effect op gezondheid.

[2:47:30] Voorzitter, het consumeren van groenten en fruit is ongelooflijk belangrijk en ik wil ook benadrukken dat de voordelen daarvan ook echt opwegen tegen de eventuele residuen van gewasbeschermingsmiddelen daarop.

[2:47:48] En dat blijkt ook uit de laatste voedselconsumptiepeiling.

[2:47:52] Mevrouw Van der Plas, voorzitter, vroeg mij ook, wordt er onderzoek naar gedaan?

[2:47:55] Ja, dat doen we dus.

[2:47:56] We hebben een peiling gedaan.

[2:47:58] De laatste was in 2023.

[2:47:59] En daar zie je een lichte stijging van de consumptie van groente en fruit.

[2:48:03] En in 2030 volgt opnieuw zo'n peiling.

[2:48:07] Daarnaast hebben we de consumentenmonitor van de NVWA uit 2025.

[2:48:12] En daarin zie je dat consumentten het meeste vertrouwen hebben in productgroepen als kruiden, verse groenten en fruit, noten, kaas en broodproducten.

[2:48:21] Dus ook de groentenen en fruit komen hier weer in terug.

[2:48:26] Voorzitter, dan heb ik volgens mij de vragen van mevrouw Van der Plas beantwoord.

[2:48:31] En kom ik bij de vraag van het lid Kostic.

[2:48:37] Maar voordat ik die vraag over hoe gezondheid nou mee wordt genomen in het convenant of in de beoordelingssystematiek... wil ik graag één algemene opmerking maken.

[2:48:45] In het begin van het betoog van het lit Kostic zat de...

[2:48:49] Suggestie, althans zo is hij bij mij overgekomen, laat ik het zo zeggen, dat bedrijven hun weg weten te vinden en bij ons, bij het kabinet aan tafel zitten en gewone mensen niet.

[2:49:02] Voorzitter, daar wil ik echt afstand van nemen.

[2:49:07] Ik, maar dat geldt ook voor mijn collega's hier aan tafel en in het kabinet.

[2:49:10] Wij laten ons door heel veel verschillende partijen, organisaties en juist ook inwoners uit Nederland informeren.

[2:49:20] In mijn geval zijn dat vaak patiënten.

[2:49:22] Ik heb met Q-courts patiïnten gesproken, met long-covid patiènten, met andere PAIS-patiënten... ...ik had onlangs een hele delegatie patiênten die leidde aan Elis Dahlos op bezoek.

[2:49:35] Ik spreek met leden van cliëntenraden...

[2:49:37] GGZ-clienten toen ik onlangs op een HIK-IAT-afdeling was.

[2:49:42] Omwonenden heb ik voorzitter meegesproken die met deze problematiek te maken hebben, samen met het lid Kostic.

[2:49:50] En die gesprekken zijn ongelooflijk belangrijk en waardevol, omdat ook die geskrekken input geven voor het beleid en voor de wet- en regelgeving die wij maken.

[2:49:59] Dus die gesrekken voer ik en die zal ik ook blijven voeren en dat geldt met mij voor alle leden van het kabinet.

[2:50:06] Voorzitter, dan het punt over gezondheid is niet meegenomen in de beoordelingssystematiek.

[2:50:12] En of ik vind dat daar iets aan moet worden aangepast.

[2:50:16] Het algemene beleid waar ik verantwoordelijk voor ben, waar wij met z'n drieën voor verantwaardelijk zijn, is dat het veilig gebruik van gewasbeschermingsmiddelen en het realiseren van een gezonde leefomgeving, dat dat in het beleid zijn plek krijgt.

[2:50:32] Daarom sluiten we ook zo'n confinant gewasveschermingsmiddelen, omdat we daar aandacht voor willen hebben.

[2:50:39] En het doel van het convenant is een forse reductie van die schadelijke gewasbeschermingsmiddelen gebaseerd op milieubelasting.

[2:50:50] En daarvoor kijken we onder andere naar de Nationale Milieu Indicator.

[2:50:56] En die indicator kijkt naar schade voor mensen en milieu en daar valt ook het begrip gezondheid onder.

[2:51:03] Een parameter vergelijkbaar hiermee is er niet voor gezondheid.

[2:51:09] Dus in die zin heeft Litkost iets gelijkt dat het niet als een aparte parameter erin zit.

[2:51:14] Maar het is dus niet dat we er niet naar kijken of geen aandacht voor hebben.

[2:51:17] Integendeel, VWS is niet voor niks betrokken ook bij dit confinant en dan in het bijzonder het deelonderwerp leefomgeving.

[2:51:27] Dan, voorzitter, noemde lid Kostic aan het eind van de bijdrage een lijst van tien maatregelen uit mijn hoofd... die ook eerder al een keer door artsen onder de aandacht zijn gebracht.

[2:51:44] En eigenlijk als concluderende...

[2:51:47] Het klonk meer als een oproep daarbij was, neemt het kabinet nou echt alle maat regelen...

[2:51:52] voor de gezondheid.

[2:51:55] Ik was niet van plan om op de tien maatregelen in te gaan, maar even hoe ik mijn verantwoordelijkheid zie en ook mijn betrokkenheid zie bij dit confinant.

[2:52:08] Kijk, vanuit onze verantwoordelijkheid voor de publieke gezondheid zijn we aangesloten bij het confinant en de gesprekken daarover.

[2:52:15] En het confininat is voor, als je specifiek kijkt naar die volksgezondheid en de pubieke gezonheid, willen we dat het confiniat meer houvast gaat bieden aan gemeenten bij het kunnen biedden van bescherming voor omwonenden.

[2:52:30] En wij vragen daarbij bijvoorbeeld ook aandacht voor de inbreng en de rol die GGD'en daar ook in kunnen spelen.

[2:52:41] Het voorbeeld van de afstandsnorm in Westerveld werd genoemd als een gemeente die dat...

[2:52:49] zelf doet op basis van de ruimte die de Omgevingswet biedt.

[2:52:53] Maar wat voor kader kun je daar nou van maken en meegeven aan alle gemeenten in Nederland om daar, als zij dat willen, ook stappen in te kunnen zetten?

[2:53:04] En ik denk dat dat ook echt tegemoet komt aan een van de zorgen die mij in elk geval is bijgebleven uit het gesprek dat ik samen met lid Kostic voerde.

[2:53:14] dat gemeenten die houvast eigenlijk niet hebben best veel vragen hebben.

[2:53:18] En dan leidt het er snel toe dat je in allerlei juridische procedures terechtkomt... in plaats van duidelijkheid over dit zijn stappen die ik zou kunnen zetten.

[2:53:28] Daarnaast, voorzitter, wat doen wij nou om de goede maatregelen te kunnen nemen en te kunnen blijven nemen?

[2:53:33] Aanvullend wetenschappelijk onderzoek en aanvullende kennis is daarvoor natuurlijk ook ongelooflijk belangrijk.

[2:53:39] Dus op dit moment loopt het onderzoeksbestrijdingsmiddelen en omwonenden 2, het zogenaamde OBO 2.

[2:53:46] Dat is een langjarig onderzoet, maar eind van dit jaar verwachten we de eerste resultaten.

[2:53:51] En dat zijn natuurlijk altijd weer momenten dat je inzicht en input krijgt voor mogelijke aanvulende inzet.

[2:53:59] Dan is er ook nog het SPARC-onderzoek en daarin worden nieuwe testmethoden ontwikkeld om mogelijke neurodegeneratieve effecten beter te kunnen beoordelen binnen de risicobeoordeling van gewasbeschermingsmiddelen.

[2:54:11] Dat onderzoek loopt ook sinds 2023 en die resultaten worden in 2028 verwacht.

[2:54:17] Voorzitter, dat even in een meer algemene zin op de oproep die ik beluisterde in de bijdrage van het lid Kostic.

[2:54:27] Tot slot, voorzitter.

[2:54:28] Vraag van de heer Ginwis over onze betrokkenheid bij het Convenant.

[2:54:31] Ik heb daar al wat over gezegd.

[2:54:34] Die is er.

[2:54:35] En dan in het bijzonder via het deelconvenant of deelonderwerp Leefomgeving.

[2:54:41] Tot zover, voorzitter.

[2:54:43] Dank u wel.

[2:54:43] Ik zie dat u nog een vraag heeft van lid Kostic.

[2:54:47] Ik heb al een vraag, maar ik zou wel eerst graag een persoonlijk feit willen aan de aanleiding van de introductiewoorden van de minister.

[2:54:52] Ik begrijp dat de minister misschien daar een misverstand in heeft gezien.

[2:54:56] En ik weet, want ik was erbij toen de minister ook met omwonenden sprak... over deze problematiek.

[2:55:02] Maar wat mijn punt was, is juist dat grote sectororganisaties... wel het 06-nummer hebben van bewindspersonen of hun naasten hier ambtenaren... en dat burgers dat gewoon niet hebben.

[2:55:14] En dat die sectoren vaak, nu ook weer, heel stevig aan tafel zitten om mee te beslissen...

[2:55:21] over beleid.

[2:55:22] En hier ook, die omwonenden zitten niet aan... om mee te beslissen.

[2:55:26] Dus dat wil ik meegeven.

[2:55:27] Dit is geen persoonlijk feit.

[2:55:29] Nou, oké.

[2:55:31] Dan de vraag.

[2:55:34] Ik vond het wel belangrijk om dit uit te richten.

[2:55:36] En dan misschien toch echt een vraag op basis van... vindt de minister van Volksgezondheid... dat mensen die ook echt keihard worden geraakt door dit beleid... namelijk de omwonende ook aan die tafel moeten zitten...

[2:55:49] om mee te bepalen over het beleid.

[2:55:53] De minister.

[2:55:54] Nou, voorzitter, ik vind het belangrijk om de stem te horen.

[2:55:58] En het gesprek waar wij samen aan deel hebben genomen is daar voor mij belangrijk.

[2:56:05] Er waren ook collega's van mij bij aanwezig die aan de gesprekkendeelnemen voor het convenant.

[2:56:11] Dus ik denk dat we op die manier, mijn oog valt nu op de berichten van omwonenden over bestrijdingsmiddelen die zojuist een ontvangst hebben genomen.

[2:56:20] Dat is wat mij betreft input en dat zijn relevante signalen, wilde ik zeggen.

[2:56:27] Maar het is eigenlijk niet meer dan een signaal om rekening mee te houden.

[2:56:31] Sluit je een convenant af.

[2:56:33] Het doel is niet het convenant zelf.

[2:56:35] Het toel is wat we ermee bereiken voor, vanuit mijn perspectief bezien, voor de gezondheid van omwonenden.

[2:56:43] Dus zorgen vanuit omwonende komen via gesprekken, via dit soort...

[2:56:49] Verslagen die we zojuist hebben gekregen komen tot ons.

[2:56:58] En misschien mag ik daar aanvullend nog iets op toevoegen.

[2:57:02] We hebben, kent lid Kostic, zeker ook de actieagenda industrie en omwonenden.

[2:57:08] En daar loopt nu een pilot over hoe je dat beter kan vormgeven.

[2:57:18] En hoe je omwonenden beter kunt betrekken.

[2:57:20] En wij overwegen om zo'n soort zelfde pilot ook in het kader van dit onderwerp op te gaan zetten.

[2:57:28] En daar zijn we met LVVN samen over in gesprek.

[2:57:33] Dank u wel.

[2:57:34] Korte vervolginterruptie.

[2:57:35] We doen het weer net als de eerste termijn, 30 seconden regel en in tweeën.

[2:57:41] Dit kost iets.

[2:57:42] Ja, en ook over die pilot heb ik gehoord dat de industrie aan tafel zit.

[2:57:45] Ze zitten dus overal en ik was benieuwd hoe betrek je die omwonenden veel beter aan die tafels.

[2:57:50] Maar goed, een concrete vraag.

[2:57:52] Welke drie maatregelen of twee maat regelen zou de minister willen nemen om die gezondheid beter te beschermen?

[2:57:57] Ook naar aanleiding van alle gesprekken die ze heeft gehad met de omwonende.

[2:58:01] Voorzitter, die pilot is dus expliciet gericht op het beter betrekken van omwonenden.

[2:58:08] Dat is de reden dat we gezegd hebben kunnen we indachtig hoe we dat nu doen in het kader van die actieagenda industrie en omwonende dat ook doen rondom het thema gewasbeschermingsmiddelen.

[2:58:19] Waarom ik dus industrie zei is omdat dat de titel van de betreffende actie agenda is.

[2:58:23] Dan wat betreft maatregelen.

[2:58:25] Ja, we zijn met een confinant bezig.

[2:58:26] Dat doen we samen met partijen aan tafel.

[2:58:30] En waar wij naar kijken, waar ik naar kijk, waar mijn collega's van het ministerie van VWS naar kijken is hoe draagt dit bij aan de publieke gezondheid?

[2:58:38] En ik vind het van groot belang dat die duidelijkheid en dat er houvast in komt, zodat gemeenten ook het handelingsperspectief hebben of de richting zien waarin zij kunnen handelen.

[2:58:50] En ik find zo'n voorbeeld van de gemeente Westerveld, kwam overigens ook in het gesprek wat wij voerden aan de orde, vind ik een heel mooi voorbeeld en ik zou het heel goed vinden als het confinant daar meer duidelijkelijkheid en kader voor gaat scheppen.

[2:59:05] En u heeft ook nog een vraag van de heer Lohman.

[2:59:08] Ja, dank u wel, voorzitter.

[2:59:09] In het debat hiervoor ging het een aantal keer over reductie middelen ten opzichte van milieubelasting.

[2:59:14] En ik hoor in uw antwoord ook op milieubelastingspunten terugkomen.

[2:59:19] Klopt het dat er gekozen wordt voor deze systematiek?

[2:59:22] Omdat je daarmee kijkt naar gelijke indicatoren en middellen voor alle soorten landbouwpraktijken.

[2:59:28] Dus of dat nou biologisch is, gangbaar of andere vormen van landbOUwpaktijken, klopt dat?

[2:59:34] De minister?

[2:59:35] Voor deze specifieke vraag zou ik de heer Lohman echt willen vragen dat aan de staatssecretaris te stellen.

[2:59:40] Misschien even waarom ik die milieuindicator noemde, want ik denk dat uw interruptie, zeg ik via u voorzitter, daar vandaan komt.

[2:59:48] Die noem ik om aan te geven, daarin wordt gekeken naar effecten op mens en dier.

[2:59:53] En in het geval van mens gaat het ook over gezondheid.

[2:59:56] Dus op die manier wordt het betrokken.

[2:59:58] Maar echt een indicator die op die menier

[3:00:00] manier meet, zoals bijvoorbeeld de Nationale Milieu Indicator dat doet voor gezondheid, die hebben we niet.

[3:00:09] De afspraken worden nu gemaakt met de sector, maar hoe gaat de minister borgen dat die gezondheids echt goed wordt beschermd?

[3:00:14] gezondheids-experts

[3:00:16] Zegt ze dan, dan moeten ook gezondheitsexperts daarmee zijn, artsen en wonenden.

[3:00:18] het mee eens

[3:00:20] Hoe gaat ze dat concreet borgen?

[3:00:23] Voorzitter, een belangrijke reden dat wij aan tafel zitten... is te kijken hoe het effect op publieke gezondheid is.

[3:00:31] Maar waar wij ons ook hard voor maken en wat er ook gebeurt... is dat we ook gezondheidsdeskundigen betrekken... bij de uitwerking van het convenant.

[3:00:40] Waaronder bijvoorbeeld die van de GGD'en.

[3:00:44] En dat vindt nu plaats.

[3:00:48] Dank u wel.

[3:00:48] Nog één gevolgvraag door het lid Kostic.

[3:00:51] Maar ik zou graag willen weten hoe dat precies gaat toetsen.

[3:00:55] Gaat ze dan toets of het voldoende voor de gezondheid is?

[3:00:58] Of hoe gaat dat dan?

[3:01:00] Voorzitter, er wordt een confinant gesloten met betrokken partijen.

[3:01:05] En dat doen we omdat we de schadelijke effecten... van het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen willen reduceren.

[3:01:14] Dat zijn effecten onder andere op omwonenden.

[3:01:17] Maar het gaat ook over de voedselveiligheid.

[3:01:20] Ook een onderdeel van mijn verantwoordelijkheid.

[3:01:23] Dus waar we straks naar kijken als we die afspraken gemaakt hebben...

[3:01:26] stellen die nou met elkaar op tot wat we samen vinden in die reductie natuurlijk.

[3:01:34] Daar heeft het lid Kostic ook een aantal dingen over gezegd.

[3:01:37] En ik dacht ook mevrouw Bromet in hun bijdrage.

[3:01:43] Daar gaat ongetwijfeld de staatssecretaris nog op in.

[3:01:47] Maar ik weeg natuurlijk ook echt.

[3:01:49] En wat betekent dat dan voor publieke gezondheid?

[3:01:51] En uiteindelijk, voorzitter...

[3:01:53] We sluiten dit confinant omdat het maken van afspraken altijd het wegen van belangen is.

[3:02:01] Van volksgezondheid, het gaat hier ook over ondernemers.

[3:02:07] Je moet alles met elkaar wegen.

[3:02:10] En ik vind het belangrijk dat we in elk geval ook heel transparant maken hoe de volks gezondheid daarin wordt meegewogen.

[3:02:20] We moeten nog even.

[3:02:22] Als dat het is voor de minister van VWS, dan ga ik door naar de beantwoording van de minister... ...van de staatssecretaris van TNW en dan dank ik de minister voor haar aanwezigheid hier.

[3:02:33] Laat Vincent het maar niet horen.

[3:02:36] Dank u wel, voorzitter.

[3:02:37] Ik heb vijf vragen genoteerd.

[3:02:40] Daar zal ik ook in volgorde van de sprekers op ingaan.

[3:02:45] De eerste vraag was van mevrouw Pot, voorzitter.

[3:02:48] Dat ging over de positie van de ILT en de verschillende signalen die ze hadden uitgezonden over de gewasbeschermingsmiddelen.

[3:02:58] De ILT heeft een toezichthoudende taak bij het gebruik van gewas beschermingssmiddelen, dus geen toezichthoudende tak.

[3:03:07] Dat betekent wel dat zij kan adresseren, dat ze signalen doorgeeft en daar maken we ook heel graag gebruik, want al die signalen zijn zeer waardevol.

[3:03:15] Wat er op dit moment gebeurt is dat de CTGB nu bezig is met een herbeoordeling van PFAS-houdende gewasbeschermingsmiddelen.

[3:03:24] Dat zijn er 48 in totaal.

[3:03:27] En voor biocide gaat het om drie herbeooordelingen en wij verwachten voor de PFAS herbeoodelingen begin op 28 een resultaat.

[3:03:37] En bij de biocide moeten wij nog vanuit de CTGB horen wat dan het volgende proces is.

[3:03:45] Dan had ik een vraag van mevrouw Van der Plas.

[3:03:49] Eén momentje nog.

[3:03:51] De rapport heeft nog even een vraag.

[3:03:52] Ja, voorzitter.

[3:03:53] Met alle respect voor de staatssecretaris, maar dat was echt geen antwoord op mijn vraag.

[3:03:57] Want ik snap, dit staat ook in de brief.

[3:04:01] Dat het tot 28 gaat.

[3:04:03] Maar mijn vraag was, dit plus een respijtperiode van anderhalf jaar, dat maakt dat dat spul nog drie jaar wordt geloosd in ons milieu.

[3:04:14] Ik ga er toch vanuit dat de staatssecretaris dat ook onwenselijk vindt en wat gaan we daar dan aan doen?

[3:04:21] Voorzitter, ik denk dat het heel lastig wordt om de CTGB...

[3:04:29] Ik ga er alles aan doen om dat te versnellen.

[3:04:31] Dus we hebben ook die gesprekken.

[3:04:33] Tegelijkertijd weet je dat dit echt een proces is wat gewoon tijd kost voordat je daar de inhoud van hebt.

[3:04:41] En begin 28 is eigenlijk ook voor de CTG al best snel.

[3:04:46] Wat wij wel doen, maar dat doen we ook samen met de collega's van LVVN en van VWS, dat is nog eens een keer bekijken van waar we kunnen versnellen en of we eerder maatregelen kunnen nemen.

[3:04:57] De CTGB versnellend, dat lijkt me echt lastig.

[3:05:00] Het is echt een lastig onderzoek.

[3:05:05] Maar we weten al wat er in Denemarken ligt en we weten dat er twee jaar lang een verdubbeling is geweest van PFAS.

[3:05:11] Dus als we nu nog drie jaar gaan wachten, dan weet ik niet waar we dan zijn en wat dan de situatie van ons drinkwater is.

[3:05:17] Ik vind dat echt heel zorgelijk en ik begrijp niet dat we hier nog niet echt rapper stappen op kunnen zetten.

[3:05:30] Voorzitter, misschien moeten we het als volgt afspreken.

[3:05:33] Ook de staatssecretaris van LVVN zal hier nog verder op ingaan.

[3:05:37] Ik neem uw zorg zeer serieus.

[3:05:39] We gaan ook zeker en we staan ook steeds in contact met die CTGB.

[3:05:44] Alles wat we kunnen doen, laat ik het dan zo zeggen om te versnellen, dat zullen we doen.

[3:05:48] Tegelijkertijd weet je ook, dat is ook door een deel van hun commissie gezegd, sommige dingen kosten ook tijd.

[3:05:52] Maar laten we afsprechen en de staatsecretarissen gaat er nog op in zometeen.

[3:05:56] Dat we alles wat we kunnen doen om te versnellen, dat doen we.

[3:06:00] Maar je wil wel een ordentelijke beoordeling hebben.

[3:06:07] We zitten daar nog even op doorgaand.

[3:06:10] Er kan een verdubbeling zijn, maar vaak heeft het gebruik van middelen ook met weersomstandigheden te maken.

[3:06:16] Dus er kan een verdubbeling tijdelijk optreden, bijvoorbeeld in een nat jaar.

[3:06:20] Dan zijn gewassen ook gevoeliger voor schimmels bijvoorbeeld.

[3:06:25] En dat is wat we ook hebben gezien bij de toename.

[3:06:29] Dat er meer gebruik was van fungicides, dat zijn schimmelbestrijders...

[3:06:34] Dus de vraag aan de staatssecretaris is, wordt daar wel ook goed naar gekeken zonder dat we ineens allerlei paniekmaatregelen gaan nemen?

[3:06:42] De staatssekretaris.

[3:06:45] Voorzitter, ook hier is denk ik het antwoord.

[3:06:47] Ja, we zoeken natuurlijk altijd naar een balans.

[3:06:49] Dat wil je sommige dingen ook zeker weten.

[3:06:51] Zeker geen paniek maatregel.

[3:06:53] Wel de urgentie voelend dat het belangrijk is en dat wat we kunnen doen aan maat regelen, dat doen we.

[3:06:58] Maar het moet wel gefundeerd zijn en je moet echt ook weten waar het over gaat.

[3:07:04] En de staatssecretaris gaat hier nog verder op in.

[3:07:09] Eerst mevrouw Bromet, dan Lidkostić, dan mevoud.

[3:07:13] Ja voorzitter, ik begrijp dat het nu verdeelt is over twee bewindspersonen.

[3:07:17] En dat is op zich al om op te letten.

[3:07:20] Want vaak als twee mensen over iets gaan, gaat helemaal niemand er meer over.

[3:07:24] Mijn vraag gaat over...

[3:07:25] PFAS en drinkwaterbedrijven.

[3:07:28] Want de drinkwater bedrijven maken zich ongelofelijke zorgen over de PFAS in drinkwater die ze er niet meer uit kunnen halen.

[3:07:34] En zij vragen echt om hele snelle maatregelen.

[3:07:39] Dus dan kun je beoordelen zoals je nu altijd al naar bestrijdingsmiddelen kijkt.

[3:07:43] Maar misschien vraagt dit wel een andere systematiek.

[3:07:47] Voorzitter, misschien mag ik dan ook gelijk een vraag van mevrouw Van der Plas beantwoorden.

[3:07:53] Want een van haar vragen was ook hoe zit dat nu?

[3:07:55] Wat kan INW aangeven over de bronnen die bijdragen aan de belasting van ons water?

[3:08:01] Welke maatregelen werken aantoonbaar en hoe zit het met landbouw en andere sectoren?

[3:08:06] De minister van INW heeft overigens ook in november nog een debat met u.

[3:08:13] Dus we zullen dat zeker ook goed voorbereiden.

[3:08:15] We hebben natuurlijk het Impulsprogramma voor de kaderwet.

[3:08:18] Richtlijn water, iedere bron pakken we aan met gerichte aanpak.

[3:08:22] Maatregelen die aan toonbaar werken voor emissiereductie.

[3:08:25] We hebben de stroomgebiedbeheerplannen en we zijn constant ook met die waterleiding of tenminste met de bedrijven in gesprek om erachter te komen waar zij behoefte aan hebben.

[3:08:36] En ook daar heb je natuurlijk wel een onderbouwing nodig voor wat er nu precies in dat water aan de hand is.

[3:08:43] Ik weet in ieder geval zeker dat ook voor het debat in november we met die bedrijf in gesproken zijn om te kijken wat voor maatregelen er nog genomen zouden kunnen worden.

[3:08:54] Ja, volgvraag van mevrouw Bromet.

[3:08:56] Ja voorzitter, daar komt dus dan een derde bewindspersoon bij.

[3:08:59] Dat maakt het helemaal zorgwekkend.

[3:09:01] Kijk, de drinkwaterbedrijven heb ik ook gesproken.

[3:09:04] Die willen gewoon dat ermee gestopt wordt.

[3:09:07] Omdat de drink waterbronnen vervuild raken.

[3:09:10] Dus ik heb het niet over stroomgebiedbeheerplannen.

[3:09:13] Ik heb het over drinkwater.

[3:09:15] Zeker.

[3:09:16] De staatssecretaris.

[3:09:20] Sorry, ik had hem uit moeten zetten.

[3:09:23] Voorzitter, misschien kunnen we daar het volgende over afspreken.

[3:09:28] Er komt in november echt een specifiek gesprekje over.

[3:09:33] Wij staan in contact met die drinkwaterbedrijven.

[3:09:35] We weten ook hoe bezorgd ze zijn.

[3:09:38] En ik denk dat we in de aanloop naar dat debat hier wat specifieker ook op moeten terugkomen.

[3:09:44] Ik heb dat nog niet, maar wij laten vanuit INW de Kamer zo snel mogelijk weten hoe die gesprekken met die drinkwaterbedrijven zijn en wat wij concreet daarover kunnen afspreken.

[3:09:58] Ja, voorzitter.

[3:09:59] De staatssecretaris heeft over zorgvuldigheid.

[3:10:01] Maar we weten al dat PFAS uit bestrijdingsmiddelen... ...zeer schadelijk is voor water en gezondheid.

[3:10:05] Dat zegt ILT ook.

[3:10:06] Die zeggen ook neem zo snel mogelijk maatregelen.

[3:10:09] En waterbedrijven ook.

[3:10:11] En als Denemarken het gewoon doet... ...die bestrijdingsmiddelen met PFAS verbiedt... ...waarom kan dit kabinet dat niet doen?

[3:10:18] Wil de staatssekretaris samen met de andere bewindspersonen daarnaar kijken?

[3:10:25] Kijk, wij volgen hetzelfde traject, voorzitter, als wat Denemarken doet.

[3:10:30] Dus het is niet zo dat het kabinet een beetje zit te wachten tot dat.

[3:10:37] Want het is voor ons natuurlijk echt een heel belangrijk traject.

[3:10:39] Wij volgen hetzelfde traject.

[3:10:41] En wat ik u toezeg, dat is dat voor het volgende debat in november we hier precies erop terugkomen.

[3:10:47] En dat wij uiteraard die gesprekken met die drinkwaterbedrijven blijven vervolgen.

[3:10:55] Het is ook wel een vervolg van dit kost iets.

[3:10:57] Ja, maar wat ik niet begrijp, waarom moeten we het proces van deenneming herhalen?

[3:11:01] Als we weten dat het gevaarlijk is en dat elke dag dat je wacht gewoon extra gezondheidsschade oplevert.

[3:11:07] Er ligt een motie van de Partij voor Dieren aangehouden die vraagt om dit echt te regelen volgend jaar.

[3:11:12] Ik vraag het kabinet om daar een maatregel op te nemen.

[3:11:17] De straatsecretaris.

[3:11:20] Ja, het enige eerlijke antwoord is voorzitter dat is als je dit proces wil doen en je wilt ook juridisch houdbaar houden dan moeten we dat ook gefundeerd doen.

[3:11:28] Daar zijn we echt heel serieus mee bezig.

[3:11:31] Dat mag u ook van ons verwachten.

[3:11:33] En zodra dat ook zover is en we doen dat samen met de drinkwaterbedrijven dan komen we daar natuurlijk op terug.

[3:11:39] Maar het moet wel zorgvuldig gebeuren en het moet op een manier waarop wij ook het juridische voldoende onderbouwd hebben.

[3:11:46] Dank u wel.

[3:11:47] En voordat ik het woord geef aan mevrouw Den Hollander voor haar interruptie, vraag ik u ondertussen eventjes welk debat dat is in november.

[3:11:54] Want wij zijn zoekende naar welk de debat het is, maar we kunnen hem nog niet helemaal goed vinden.

[3:11:58] Het WGO Water.

[3:12:00] Oké, dat is het WGO water waar wij dan volgcommissie zijn.

[3:12:04] En dan mevraag Bromet.

[3:12:10] Even voor mijn beeldvorming.

[3:12:12] Want we maken ons natuurlijk allemaal zorgen over die PFAS.

[3:12:14] Dat is bij iedereen, denk ik.

[3:12:15] En dat delen wij ook wel.

[3:12:16] Maar is het niet ook zo dat er nu meer PFAS-houdende middelen gebruikt worden... omdat er gewoon verder bijna geen middelingen meer zijn?

[3:12:23] En dat het ook heel veel middellen van de markt af zijn... die misschien nog wel veel schadelijker waren... en die dus ook werden teruggevonden in het water?

[3:12:29] Of komt de andere staatssecretaris daar straks verderop terug?

[3:12:34] Mevrouw Brommet.

[3:12:36] Voorzitter, ik hoor de bewindspersoon zeggen... ...ja, we volgen hetzelfde traject als in Denemarken... ...maar in Denemarken zijn dus al 26 PFAS-houdende middelen verboden... ...in 2025, meer dan een jaar geleden.

[3:12:49] Hoe kan het dan hetzelfste traject zijn?

[3:12:53] Staatssecretaris.

[3:12:55] Voorzitter, wat ik vooral wilde betogen, dat is wij volgen de stappen zoals we die in Denemarken ook hebben gezet.

[3:13:01] We zijn nu ook bezig met onderbouwingen.

[3:13:03] We zullen sommige zaken ook echt goed juridisch onderboud moeten hebben.

[3:13:06] Zodra dat kan, betekent het ook dat wij met die plannen naar buiten komen.

[3:13:10] Maar dat is wel het traject en de onderbOUwing die we nodig hebben.

[3:13:14] Mevrouw Bromet.

[3:13:16] Voorзitter, dan concludeer ik dat Denemarker dus veel sneller kan gaan dan Nederland.

[3:13:20] In ieder geval meer dan een jaar sneller.

[3:13:22] Hoe kan dat?

[3:13:24] De staatssecretaris.

[3:13:27] Ik vrees dat het eerlijk antwoord is dat Denemarken eerder begonnen is en dat wij nu onze stappen moeten zetten.

[3:13:32] Het moet ook per lidstaat gebeuren, dus dat betekent dat we zelf...

[3:13:36] We kunnen niet zeggen, nou, Denemarker doet het dus.

[3:13:39] Dan is het bij ons precies hetzelfde.

[3:13:40] Wij zullen onze eigen onderbouwing moeten maken en daar zijn we mee bezig.

[3:13:46] Dank u wel.

[3:13:47] Dan... Oh, mevrouw Van der Plas had nog een interruptie.

[3:13:53] Voorzitter, uit recent onderzoek van het RIVM hebben we ook gezien dat juist in provincies waar heel veel land- en tuinbouw is... ...noorden en het oosten van het land en delen van Brabant, dat het grondwater nauwelijks PFAS bevat.

[3:14:09] Het probleem, en dat zijn de gebieden die afhankelijk zijn van oppervlaktewater...

[3:14:15] Het grootste probleem ligt dan in West-Nederland, blijkt uit datzelfde onderzoek.

[3:14:23] Hoe wordt dit onderzoeg van het RIVM ook meegenomen in alle mogelijke eventuele maatregelen die er nog komen?

[3:14:32] De staatssecretaris.

[3:14:35] Voorzitter, mevrouw Van der Plas onderstreept eigenlijk hoe belangrijk het is dat we met onze eigen goede onderbouwing komen.

[3:14:42] Dus deze rapporten spelen natuurlijk ook een rol daarbij.

[3:14:45] En dat betekent ook dat we heel duidelijk moeten krijgen wat veroorzaakt nu wat.

[3:14:51] En hoe eerder we dat kunnen doen, hoe liever het ons is.

[3:14:53] Daar gaat het helemaal niet om, maar die onderbouding moet wel kloppen.

[3:14:56] En dan maken we gebruik van alle bronnen die er zijn.

[3:14:58] RIVM is ook een hele belangrijke.

[3:15:01] Dank u wel.

[3:15:02] Volgens mij kunt u dan door met uw beantwoording.

[3:15:07] Dank u wel, voorzitter.

[3:15:09] Ik had nog een vraag van mevrouw Van der Plas over schoonmaakazijn in de tuin.

[3:15:15] Het punt is dat de CTGB schoonmakazijn heeft toegestaan, maar er is een verschil tussen als je het...

[3:15:24] thuis gebruikt voor schoonmaak en als je het gebruikt buiten in de bodem.

[3:15:31] En ik ben het eigenlijk zeer met u eens dat het onwenselijk is dat je als consument dat niet duidelijk krijgt.

[3:15:38] Dus waar we mee bezig zijn, dat is het labelen.

[3:15:41] En dat betekent dat we in dat traject van labelen willen zorgen dat consumenten ook weten wat ze kopen.

[3:15:50] Mevrouw Van der Plas, u bent door uw interrupties heen.

[3:15:53] Ja, helaas.

[3:15:55] Het was jammer.

[3:16:04] Voorzitter, dan had ik een vraag van de heer Goudswaard over TFA buiten de landbouw.

[3:16:27] We hadden het net al over hoe belangrijk analyses zijn.

[3:16:32] Als wij nu kijken naar de analyses die gedaan zijn in verschillende Europese landen, dan zie je dat koelgassen eigenlijk de belangrijkste bron zijn voor TFA.

[3:16:42] Dus dat zit hem in koelkasten en airco's.

[3:16:45] Als het gaat om de hoeveelheid gewasbeschermingsmiddelen die in het milieu komen en industriële emissies, dan is het wel zo dat die gewasbeeschermingssmiddelen groter zijn dan wat uit industriele emissions komt.

[3:16:58] En waar we nu in zitten is eigenlijk wat ik net zei.

[3:17:01] CTGB is met herbeoordelingen bezig.

[3:17:05] We hebben er 100 aangeleverd.

[3:17:08] 46 breken af naar TFA.

[3:17:11] Dat zijn ze dus nu aan het beoordelen en dat krijgen we begin...

[3:17:14] 28 terug.

[3:17:19] Dan had ik tenslotte een vraag van lid Kostic, excuus over de groene aanslagreinigers.

[3:17:30] Wat...

[3:17:33] Wat het geval is, dat is dat het vergiftigingscentrum Utrecht heeft aangegeven dat katten in dit geval, als zij van dat dedak wat in die groene aanslagreiniger zit, dat dat schadelijk zou kunnen zijn.

[3:17:50] Tegelijkertijd is het ook lastig om dat überhaupt aangetoond te krijgen.

[3:17:55] Belangrijker is ook dat niet Nederland, maar de Europese Commissie bevoegd is om het gebruik van een werkzame stof goed te keuren.

[3:18:02] Dus dat betekent dat eerst de Europense Commissies dit zou moeten doen en dat vervolgens Nederland als eerste zou moeten aantonen dat er een kausaal verband is.

[3:18:13] We staan in contact met het Vergiftigingscentrum Utrecht.

[3:18:17] En dat blijven we ook doen.

[3:18:19] In dit geval is het nog lastig om dat kausale verband aan te tonen.

[3:18:22] Dus dat betekent dat we op dit moment, en dat heb ik ook geschreven in mijn brief, dat dat kausaler verband in ieder geval nog niet aantoonbaar is.

[3:18:33] En dat betekt niet dat we het laten liggen, maar het betekend wel dat we samen met dat vergiftigingscentrum in contact blijven hierover.

[3:18:41] Het was gewoon zichtbaar in het nieuws.

[3:18:46] Katten verbranden letterlijk hun tong en pootjes aan dat middel.

[3:18:51] Dat is aangetoond.

[3:18:52] En er ligt een aangenomen motie om dat in de wet te verwieden.

[3:18:58] Dus nogmaals, waarom zou de staatssecretaris dat niet doen?

[3:19:01] De staatssekretaris.

[3:19:03] Voorzitter, omdat het eigenlijk precies is zoals ik in mijn brief heb beschreven.

[3:19:07] Dus het is geen ontkenning van wat het vergiftigingscentrum Utrecht, want waar komt het vandaan, heeft geconstateerd.

[3:19:15] Namelijk in veertig gevallen.

[3:19:18] De loop der dingen is de Europese Commissie...

[3:19:21] is als enige bevoegd om zo'n werkzame stof zoals DEDEC goed te keuren, om het gebruik daarvan en dus ook.

[3:19:29] En dat betekent dat wij, als we dit aanhangerig zouden willen maken, dat we eerst het kausale verband moeten aantonen en dat hebben we gewoon nog niet.

[3:19:39] Tot slot het lid kost iets.

[3:19:40] Ja, tot slot over dit.

[3:19:42] Maar welk ander verband is er nog nodig als we al beelden hebben... dat katten letterlijk hun tongen in pootjes verbranden eraan?

[3:19:50] Kan de statische ministerie op zijn minst een tijdlijn geven van hoe dit verder wordt gezet... en hoe hierover terug wordt gekoppeld aan de Kamer?

[3:19:56] Tot slot de staatssecretaris.

[3:19:59] Wij staan echt in contact met dat vergiftigingscentrum.

[3:20:04] En om dit aan te tonen is een ingewikkelde kwestie.

[3:20:08] Dus het is niet zo dat we het laten liggen.

[3:20:10] Het is wel zo dat het pas zin heeft om naar Europa te gaan als je dat causale verband hebt aangetomen.

[3:20:17] Ja, helaas.

[3:20:23] Zijn er nog andere vragen voor de staatssecretaris?

[3:20:29] Sorry?

[3:20:30] Ik had een vraag gesteld over de tijdlijn dat ik meer informatie hierover kan krijgen.

[3:20:38] Ja, voorzitter.

[3:20:40] Ik wil natuurlijk echt alles naar de Kamer sturen wat relevant is.

[3:20:43] En ik wil best nog een keer uitleggen, als dat helpt, dat op dit moment dat causale verband niet aangetoond kan worden.

[3:20:52] Dat het om veertig gevallen gaat.

[3:20:53] Dus het gaat ook om in welke volgorde moet je met deze zaken bezig zijn.

[3:20:58] Kortom, we laten het niet liggen.

[3:21:00] Maar het is ook niet zo dat het een hele makkelijke kwestie is om het aan te tonen als...

[3:21:04] Als er behoefte is om dat nog een keer in een brief uiteengezet te krijgen, dan is dat natuurlijk prima.

[3:21:12] Dank u wel.

[3:21:13] Dan dank ik u hartelijk voor de beantwoording in deze termijn.

[3:21:16] En dank u voor uw aanwezigheid.

[3:21:19] En dan staat vanaf dit moment de staatssecretaris van LVVN er alleen voor.

[3:21:25] Maar ik begreep voorzitter dat er al heel veel interrupties op waren.

[3:21:28] Dus wie weet.

[3:21:31] Nee, voorzitte.

[3:21:32] Ik heb niet vijf vragen, maar wel vijft mapjes waar ik doorheen zal lopen met u.

[3:21:37] Ik een korte inleiding.

[3:21:39] Dan gaan we in op vragen over het convenant in de algemeenheid.

[3:21:42] Dan zullen we ingaan op de specifieke indicatoren die we gebruiken in het convenat en de reductiedoelen.

[3:21:48] Het vierde mapje gaat over waterkwaliteit, leefomgeving en Natura 2000.

[3:21:53] En daar zouden ook de resterende vragen over PFAS in zitten.

[3:21:57] En het blokje overig, wat nergens in paste.

[3:22:02] Voorzitter, dan beginnen we met een korte inleiding.

[3:22:04] Vandaag spreken we over gewasbescherming en de meeste mensen denken meteen aan gewasbeeschermingsmiddelen.

[3:22:11] Niet ten onrechte, want daar is ook veel om te doen en veel debat over.

[3:22:14] Maar gewasbestemming is ook meer.

[3:22:16] Het gaat niet alleen om gewas beschermingsmittelen.

[3:22:18] Er zijn ook andere maatregelen en methoden om gewassen te beschermen tegen ziekten, plagen en onkruiden.

[3:22:23] En deze bescherming is nodig.

[3:22:25] Voedselzekerheid vraagt immers om het beschermen van onze oogsten tegen ziekte, plagen en onkruiden.

[3:22:30] En gewasbescherming ook nodig voor een teler om kwalitatief goed product te produceren wat de basis is van een rendabel bedrijf.

[3:22:37] Het zorgt ervoor dat we supermarkten kunnen garanderen vanuit Nederland met kwalitätief goede producten van eigen bodem.

[3:22:45] En tegelijkertijd, voorzitter, is er naar mijn mening ook een verandering nodig in het denken over gewasbeescherming.

[3:22:51] Ik wil mij inzetten voor een geïntegreerd teelsysteem waarbij gewasbeschermingsmiddelen het sluitstuk zijn.

[3:22:56] Het moet geen automatisme zijn dat er meteen aan middelen wordt gedacht als de gezondheid van de teelt wordt bedreigd.

[3:23:02] Het zou mooi zijn als we eerst beginnen met het weerbaarder maken van de deelt en haar natuurlijke vormen van bescherming.

[3:23:08] En ik zie dit al volop gebeuren op veel plekken.

[3:23:10] En als onderdeel van het convenant kijken we ook naar hoe we deze omslag breder kunnen realiseren.

[3:23:15] Kijkend naar gewasbeschermingsmiddelen zien we twee kanten van de medaille.

[3:23:19] Enerzijds zijn er grote zorgen in de samenleving over het gebruik van deze middelen, zoals de effect op gezondheid, natuur en water.

[3:23:26] En deze zorgen zijn terecht en daarom zetten we ook met het confinant in op minder gebruik voor gewasbeeschermings middels.

[3:23:33] Anderzijdens zijn er groter zorgen bij de sector over de toenemende snelheid...

[3:23:37] waarmee deze afbouw gepaard gaat.

[3:23:39] Zij zien effectieve synthetische middelen verdwijnen en tegelijkertijd worden ze geconfronteerd met de te trage toegang van nieuwe middellen en de opkomst van nieuwe ziektes en plagen door klimaatverandering.

[3:23:51] Deze zorgen deel ik ook.

[3:23:52] Als we namelijk niets doen, worden de oogsten en teelten onzeker en daarmee komt ook de landbouwen, maar ook de voedselvoorziening voor burgers onder druk te staan.

[3:23:59] En met het convenant willen we deze twee kanten echt bij elkaar brengen.

[3:24:03] in gezamenlijkheid naar een teelsysteem dat veel minder gewasbeschermingsmiddelen nodig heeft... maar tegelijkertijd wel zorgt voor voldoende kwalitatief goed voedsel... en een bedrijfsmodel dat toekomst heeft.

[3:24:13] Daar bestaat uiteraard de veiligheid van mens, dier en milieu voorop.

[3:24:17] En dat is ook het uitgangspunt van het kabinet.

[3:24:20] Als we kijken naar het convenant, voorzitter, dan...

[3:24:23] omvat de inzet een reductiedoel met de mogelijkheid om voortgang te meten en bij te sturen.

[3:24:29] En daar zullen we dadelijk ook verder op ingaan.

[3:24:31] Maatregelen specifiek rond gevoelige functies in de leefomgeving, maar ook maatregelnen voor de bescherming van natuur in Natura 2000-gebieden.

[3:24:39] Maatsregelen voor verbetering van de waterkwaliteit en de ontwikkeling ook van kennis- en innovatieprogramma's, zodat agrarische ondernemers effectief die transitie toekomstendig te kunnen telen en kunnen versnellen.

[3:24:50] En daarmee verwacht ik ook dat telers en ketenpartijen hun verantwoordelijkheid nemen.

[3:24:54] Via verduurzaming, om dat actief te stimuleren, bijvoorbeeld via leveringsvoorwaarden en ketenafspraken.

[3:25:01] En voorzitter, ik wil de Kamer uiteraard goed meenemen in dit proces van het convenant.

[3:25:05] En er gingen een aantal vragen inderdaad ook over hoe kan de Kamers zich verhouden tot een convenant?

[3:25:09] Want als er een convenant ligt dat u met z'n allen niet goed genoeg vindt, dan hebben we natuurlijk ook een probleem met elkaar op het onderwerp.

[3:25:16] Dus wij voelen als rijk de verantwoordelijkheid om te zorgen dat er een convenient komt wat voldoet aan beide kanten van die medailles.

[3:25:22] En dat was eigenlijk ook het debat tussen uw Kamerleden onderling natuurlijk.

[3:25:26] Zorg voor voldoeende alternatieven zodat de teel beschermd kan worden.

[3:25:29] Maar ga snel aan de slag ook met de verdere afbouw van de schadelijkheid en de effecten die daarbij komen kijken.

[3:25:34] Daarnaast, voorzitter, zal ik u regelmatig blijven informeren uiteraard erover.

[3:25:39] Maar nodig ik ook de Kamerleden graag uit om in november aan te sluiten bij de kerntafel van het convenant.

[3:25:45] Dat betekent dat u ook daar bijgesproken kan worden met de convenantspartijen en ook uw punten nog kan meegeven.

[3:25:51] En november lijkt me daarvoor een uitermate goed geschikt moment omdat in december we eigenlijk willen toewerken naar het slotstuk.

[3:25:58] Dus de grote knopen gaan doorhakken.

[3:26:00] Daarmee kunt u ook als Kamer nog punten meegeven.

[3:26:02] En dan kunt u inderdaad beoordelen nadat het akkoord rond is of wie vindt dat daaraan voldaan wordt of niet.

[3:26:08] Dan voorzitter ga ik over naar de beantwoording van de vragen.

[3:26:11] Maar voordat u dat doet heeft u een vraag van mevrouw Bormet.

[3:26:16] Nou voorzitten, dank voor de uitnodiging.

[3:26:18] Ik ben benieuwd hoe dat dan in zijn werk gaat.

[3:26:20] Zitten daar de natuurklubs dan ook weer aan tafel?

[3:26:23] Voorzitter, daar kom ik dadelijk uitgebreider op in.

[3:26:26] Ik heb gesproken deze week met de natuurklops.

[3:26:28] Ik vond het jammer inderdaad dat zij niet mee konden tekenen.

[3:26:31] U heeft er onderling debat over gehad.

[3:26:34] Ik hebt ze gesprokken, ik heb ze uitgenodigd om mee te praten aan tafel.

[3:26:37] En de bereidheid vanuit hun kant is er ook om dat te doen.

[3:26:40] En die exacte vormgeving daarvan wordt nu ook uitgewerkt.

[3:26:43] Want dat hebben we deze week besproken ook met elkaar.

[3:26:47] Dan zou ik zeggen gaat u door met het volgende blokje.

[3:26:49] En dan wacht ik even met de interrupties tot het einde van het blokjes.

[3:26:53] Ja, voorzitter.

[3:26:54] Dan gaan we naar de eerste vraag van het lid Pot.

[3:26:56] Dat gaat over de confinansdoelen.

[3:26:59] Van onderop beginnen klinkt mooi, maar de weur gaat bekijken wat er kan en pas later kijken naar wat er moet.

[3:27:06] Kan ik dat uitleggen?

[3:27:07] Er bestaan een aantal verschillende afspraken, zeg ik via de voorzitten richting het lidpot, binnen het hoofdlijnenconvenant die uitgewerkt worden in deelconvenant.

[3:27:15] En één daarvan is dus het bovenwettelijke reductiedoel.

[3:27:18] Waarin we inderdaad van onderop kijken in die sectoriële deelconvenanten van wat er überhaupt als ons zouden stretchen mogelijk is.

[3:27:25] Dus dan moet je denken aan de stand van de techniek.

[3:27:27] Wat is er al van bekend?

[3:27:28] Wat verwachten we de komende jaar te kunnen ontwikkelen?

[3:27:30] En welke randvoorwaarden zijn daarvoor nodig om zo'n doel te kunnen bereiken?

[3:27:33] Dus de WURG kijkt wel degelijk ook naar wat echt een ambitieus doel daarbinnen kan zijn.

[3:27:39] tellen we bij elkaar op en dan kom je tot een generiek reductiedoel voor een hele sector.

[3:27:44] Daarnaast, omdat dit het bovenwettelijke doel is, hebben we ook de sporen lopen op leefomgeving, water en natuur.

[3:27:52] En daar moeten gewoon ook nog additioneel maatregelen getroffen worden om te voldoen aan de wettelige verplichtingen en de doelen die we met elkaar gesteld hebben.

[3:27:59] Dus wat ik daarbij wil aangeven is, we gaan twee dingen doen.

[3:28:01] Er komt een bovenbettelijk reductiedoel waarmee we ook den sector uitdagen om inderdaad die afbouw de komende jaren te versnellen.

[3:28:08] Maar daarnaast kijken we ook dus naar die drie doelen die uw Kamer ook in het debat genoemd heeft en de afspraken die daarvoor nodig zijn om die te borgen.

[3:28:14] Dus die staan los van elkaar, ook al zal generieke reductie natuurlijk helpen bij het bereiken van die doelen.

[3:28:27] Ja, dan een vraag van ProD66 en VVD over de maatschappelijke partners.

[3:28:32] Nou, ik heb het net aangegeven.

[3:28:34] Ik heb ze gesproken deze week over dat zij ook aan tafel hun standpunten kunnen delen.

[3:28:39] Dat ze ook de boel scherp kunnen houden.

[3:28:40] En we geven nu invulling met elkaar eraan op welke vorm dat het best plaats kan vinden.

[3:28:45] Aangezien ze niet meegetekend hebben en dat waarschijnlijk ook niet zullen doen.

[3:28:48] En tegelijkertijd wel die kennis en expertise en die scherpte moeten inbrengen om een akkoord te krijgen wat in balans is.

[3:28:54] Dus dat werken we uit.

[3:28:55] Ik heb daarnaast ook nog gesproken, onder andere met het RIVM deze week.

[3:28:59] Dus we proberen meerdere partijen in te brengen die op zowel de deelonderwerpen als ook meer op de hoofdtafel expertise kunnen inbrenden en zienswijzes en standpunten, zodat ze ook de scherpta met elkaar kunnen borgen in het akkoort.

[3:29:13] Dan...

[3:29:16] De heer Grimm is aan de vraag over de betrokkenheid van de bewindspersonen.

[3:29:20] Ik heb dat voor mij net al deels via de collega's beantwoord gekregen.

[3:29:23] Hij knikt ook instemmend, het gaat snel.

[3:29:26] Dan hoe komen de afspraken rondom zonering terug in het convenant en welke maatregelen worden genomen rondom Natura 2000 van het lid POTS?

[3:29:33] Het convenant...

[3:29:34] is het primaire uitwerkingsspoor voor de maatregelen voor gewasbeschermingsmiddelen.

[3:29:38] Dat betreft ook de maatsregelen... voor de zones uit de ministeriële taskforce.

[3:29:42] En wij zetten ons over in dat die beide trajecten elkaar juist versterken... en niet doorkruisen, waarbij het helder blijft dat de wettelijke doelen... en de verantwoordelijkheden van het Rijk via het convenant... niet ter discussie gesteld worden.

[3:29:53] Dus die moeten daar ingevuld worden.

[3:29:54] En voor de voortgang, voorzitter, verwijs ik ook naar de Kamerbrief die dit najaar vanuit de Taskforce gestuurd gaat

[3:30:00] worden op dit onderwerp, maar het komt er dus op neer.

[3:30:03] We vullen die afspraken in via het convenant en dat betekent wel dat er voldaan moet worden aan de wettelijke verplichtingen op natuur die we onszelf gesteld hebben.

[3:30:11] Dan, voorzitter, deze vraag heb ik al gehad.

[3:30:16] Kan de uitwerking van het convenant juridisch houvast bieden... ...voor het beoordelen van vergunningsverlening?

[3:30:21] En hoe verhoudt de afspraken aan het convenants zich tot de stikstofplannen?

[3:30:24] Dat was van de heer Grinwis een vraag.

[3:30:25] Het kabinet werkt aan de afspraken voor het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen... ...naast gevoelige functies en Natura 2000-gebieden.

[3:30:32] Boeren hebben daarbij zekerheid nodig.

[3:30:34] Dus daarom ontwikkelen we ook hierbinnen een landelijk beleidskader... ...waarin we de juridische houdbare opties verkennen.

[3:30:40] Het convenant is daarvoor het uitwerkingsspoor wat ik net aangaf.

[3:30:44] En het blijft helder voor ons dat die wettelijke doelen niet ter discussie komen te staan.

[3:30:47] Dus wat we willen doen met elkaar is eigenlijk een wettelijk beleidskader ontwikkelen.

[3:30:51] Waarbij je aan de ene kant dus voldoet aan je wettELijke doele.

[3:30:53] En ook te zorgen om bijvoorbeeld gezondheid kan wegnemen.

[3:30:56] Maar wat andersom ook stevig genoeg is juridisch gezien om bijvoorbeeld af te gaan zien van handhavingsverzoeken.

[3:31:01] En inderdaad verschillende regels per gemeentes en provincies.

[3:31:03] Omdat wij met helder beleid vanuit het Rijk komen.

[3:31:05] Dan een vraag van D66 nog in deze map over de gegevensautoriteit.

[3:31:14] Er wordt benadrukt dat we kunnen leren van het succes bij antibiotica.

[3:31:18] Maar de belangrijkste les daarvan is dat drastische vermindering alleen lukt met een strikt doel en duidelijke consequenties.

[3:31:23] Of ik het daarmee eens ben.

[3:31:25] Ik vind dat een goed punt, voorzitter.

[3:31:30] Wat ik net aangaf, we werken aan een generiek reductiedoel en ook wettelijke doelstellingen en kaders.

[3:31:35] Dus wanneer je kijkt naar leefomgeving, water en natuur, dan zijn het gewoon wettelijk afspraken die wij vastgeleggen in wetgeving.

[3:31:42] Daarop wordt gewoon gehandhaafd en daarop moet je voldoen.

[3:31:44] Kijken naar het generieke reductiedoel, dan vragen we nu ook aan de verschillende deelsectoren om die boring uit te werken in het convenant.

[3:31:51] En wij zullen dan toetsen vanuit het Rijk of die boring sterk genoeg is.

[3:31:54] En daarbovenop hebben we de afspraak gemaakt dat als er niet geleverd wordt op die tussendoelen, we ook met aanvullend beleid kunnen komen.

[3:32:00] En daarmee is de aanpak wel vrij vergelijkbaar met de antibiotica-aanpak die we eerder gehad hebben.

[3:32:06] Dan gaat het over toegang tot de gegevens voor de gezevensautoriteit, voorzitter.

[3:32:11] Dat het belangrijk is voor de toezichthouders en voor onderzoekers en daarbij ook monitoring.

[3:32:17] Er is voor dit een spanningsveld rondom de openbaarmaking van gegevens en anderzijds de toegang tot die gegeven van toezichthouders in overheden.

[3:32:25] Wij zien het belang dat toezikhouders toegangen krijgen tot de informatie die de autoriteit verzamelt, juist ook om die handhaving effectief te kunnen inrichten.

[3:32:31] En waarom we het dus inderdaad op de manier verwoord hebben zoals het verwoorden staat in het hoofdlijnakkoord is dat we op dit moment bezien hoe het vormgekregen moet worden.

[3:32:39] Omdat we ook willen dat telers inderдаad de gegevens willen aanleveren en ervan uitgaan dat er ook zorgvuldig mee omgegaan wordt.

[3:32:46] Ik ken denk ik ook wel de andere debatten die uw Kamer gevoerd heeft over de wet openbare overheid en bedrijfspecifieke emissienormen, et cetera.

[3:32:52] Dus vandaar te proberen dit goed af te spreken met elkaar aan uit te werken.

[3:32:56] Dat je aan de ene kant de telers gerust kan stellen dat de gegevens niet op straat belanden.

[3:33:00] En andersom dat er wel gewoon goed inzicht is voor handhavers en onderzoekers om het zo goed mogelijk te doen.

[3:33:07] En voorzitter, dan heb ik nog een aantal vragen.

[3:33:14] Het ICP, hoe maken we het vergelijken van bedrijfsresultaten structureel beschikbaar zonder een nieuwe papierwinkel?

[3:33:20] Door middel van een benchmarkingssysteem worden bedrijfresultaat op basis van milieubelastingspunten met elkaar vergeleken.

[3:33:26] Een op te richten gegevensautoriteit maken ze op geaggregeerd niveau rapportages van die zaken beschikbaar voor overheid en toezichthouders.

[3:33:34] Dus het moet geen additionele papierwinkel worden daarmee.

[3:33:36] En het moet juist inzicht geven aan telers, aan wat collega's goed doen, zodat zij ook kunnen bijsturen en daarvan kunnen leren.

[3:33:48] grotendeels beantwoord, dus een stok achter de deur bij de gegevensautoriteit confinants van gewasbescherming.

[3:33:57] Die gegevense autoriteit zorgt ervoor dat de benchmark en dat telers van elkaar kunnen leren en zo reductie kunnen bewerkstelligen.

[3:34:03] Daarbij heb ik zelf ook gezegd dat er eigenlijk twee borgingsmechanismen zijn.

[3:34:07] Eén is het feit dat als er onvoldoende reductie is, dat het Rijk aanvullend beleid zal nemen en treffen.

[3:34:12] En de tweede is ook te verwachten dat in de deelconvenanten borgensafspraken uitgewerkt worden.

[3:34:16] En die zullen wij ook aan het einde van dit traject eind dit jaar toetsen met elkaar.

[3:34:21] Ligt de uitwerking van het convenant nog op koers om eind het jaar te worden vastgesteld?

[3:34:25] Ja, het hoofdlijnenconvenant is voor de zomer afgesloten en wij streven er dus na om voor de kerst het af te hebben.

[3:34:33] Hoe biedt het convenant een concreet handelingsperspectief voor telers van de heer Lomaan?

[3:34:37] De WURG is gestart met een traject voor die reductiedoelen en daarbij kijken ze ook naar welke alternatieve gewasbeschermingspraktijken ontwikkeld kunnen worden, of die al beschikbaar zijn, om inderdaad die veel lagere milieubelasting te realiseren.

[3:34:49] En uit die analyse zal ook blijken welke kennis- en innovatieontwikkeling en welke sturing vanuit marktenketen nodig is om de sectoren via die toekomstendige manieren te kunnen gaan laten telen.

[3:34:59] En dat nemen we ook mee in de uitwerking van het kennis- en innovatieprogramma waarvoor we als Rijk ook budget gereserveerd hebben.

[3:35:06] Kan de staatssecretaris toezeggen dat de samenhang...

[3:35:10] bij de deelconvenanten zichtbaar wordt gemaakt... en dat u inzicht krijgt in de verwachte effecten.

[3:35:14] Dat kan ik ten dele toezeggen, voorzitter.

[3:35:17] Er komt niet een doorrekening op het einde van het convenant... van de exacte effecten, maar we proberen dat aan de voorkant te borgen... juist door A, de doelen bottom-up op te stellen met de wurf samen... en daarbij te onderzoeken naar wat is haalbaar en tegelijkertijd ambitieus.

[3:35:33] En daarnaast kijken we ook inderdaad met de wurg samen naar de benodigde kennis en innovatie, omdat we dan ook ervoor kunnen zorgen dat het verdienmodel overeind kan blijven, terwijl we de transitie omzetten naar een duurzame manier van telen.

[3:35:45] En daarbij is het ook van belang dat we de economische impact in beeld brengen, zeg ik tegen lid Den Hollander.

[3:35:49] Waar ligt de verantwoordelijkheid van de keten precies?

[3:35:52] Dat vroeg de heer Lohman.

[3:35:54] Vooropgesteld voorzitter, hecht ik aan een sterke betrokkenheid van markt- en ketenpartijen in het convenanttraject.

[3:35:59] De markt en ketens hebben groot belang om te komen tot ambitieuze reductiedoelen en die ook te kunnen bewerkstelligen.

[3:36:04] In het hoofdlijnakkoord zijn afspraken gemaakt over de betrokkenheid van markt- en ketenpartijen.

[3:36:09] Die worden nu uitgewerkt in sectorale deelconvenanten.

[3:36:12] Maar als u mij zal vragen op welke twee punten het met name zit, dan zit het ten eerste op ook een bijdrage aan die omslag naar een meer duurzame teelt.

[3:36:20] En ten tweede ook aan het garanderen en mogelijk maken van de afzetmarkten van de producten die dan in Nederland geteeld worden, volgens de standaarden die wij met elkaar afspreken.

[3:36:27] Daar zitten wat mij betreft de zwaartepunten ook voor de keten om op te leveren.

[3:36:32] En die heb ik van de heer Grimwissen zelf de vraag gekregen.

[3:36:35] Dus die heb je hierbij beantwoord.

[3:36:39] Ja, ook.

[3:36:41] Het ging heel specifiek over de McDonald's en de Albertijn.

[3:36:43] Maar dat komt precies op hetzelfde neer van de Heer Vlacht.

[3:36:45] Dat gaat inderdaad over zorgen voor de afzet van de producten en dat mogelijk maken.

[3:36:49] En wat mij betreft ook een bredere bijdrage in de opgave waar we voor staan.

[3:36:53] Dat resteert mijn voorzitter naar de laatste drie vragen van dit blok.

[3:36:57] En ik zie bijna alle Kamerleden soms een hand omhoog steken, dus ik denk dat we ook daaraan toe zijn.

[3:37:02] Financiële ondersteuning.

[3:37:03] De heer Grimwis vroeg erover.

[3:37:04] Met het convenant worden er stevige afspraken gemaakt die vaak bovenwettelijk zijn.

[3:37:09] In ruil daarvan stellen we geld beschikbaar.

[3:37:11] verhoudt het beschikbare geld zich tot doelen en zouden niet grotere stappen kunnen zetten.

[3:37:16] Nou, voorzitter, ik sta open voor groteren financiële ondersteuning voor het convenant, maar ik kijk daarbij ook echt nadrukkelijk naar partijen buiten het Rijk om hier aan bij te dragen.

[3:37:24] De heer Grimwis kent natuurlijk ook de discussies ten tijde van Rutte 4 onder andere over een landbouwkoord en andere discussies, maar Ik vind er ook een verantwoordelijkheid voor de keten in zitten om bij te tragen aan deze transitie, ook gezien het feit a dat men in het verleden ook zelfgoed geld verdiend heeft aan de effectiviteit van onze telers

[3:37:40] En B, het feit dat zij ook belang erbij hebben dat we met elkaar deze transitie op een goede manier vormgeven.

[3:37:46] Zodat we in Nederland goed kunnen blijven telen met elkaar.

[3:37:49] Nou, voorzitter.

[3:37:50] En het resteert de Kamer uiteraard altijd via het begrotingsrecht om nog meer te doen.

[3:37:55] Ik zeg het daarbij.

[3:37:57] Maar dat is eigenlijk in de Kamers zelf.

[3:37:59] Wat gaat het Rijk bieden?

[3:38:00] De middelen die we gereserveerd hebben zijn 250 miljoen ter ondersteuning van het confinant.

[3:38:06] En ik heb net zelf aangegeven dat we ook naar de keten kijken om ook dat bedrag te kunnen verhogen.

[3:38:11] En de laatste vraag, voorzitter, gaat over van de heer Vlag.

[3:38:19] Het onderdeel van het kennis- en innovatieprogramma in het convenant is een investeringsregeling ook die telers ondersteunt bij investeringen in weerbare teelsystemen.

[3:38:27] En dat was een specifieke vraag over de relatie met stikstofijs en daar zullen we ook later op terugkomen.

[3:38:33] Mevrouw Pot heeft een punt in orde.

[3:38:35] Ja, misschien even voorzitter.

[3:38:36] Want ik snap het idee dat we dit in blokjes aan het eind beantwoorden.

[3:38:41] Maar mijn probleem is dat eigenlijk al mijn vragen in dit blokje zitten.

[3:38:46] Ja nee, maar het gaat mij er meer om als we dan vragen natuurlijk in tweeën doen.

[3:38:49] Dan kom ik niet helemaal eruit zeg maar.

[3:38:52] En in het volgende blokkie ga ik nog in op de MIG als u daar vragen over heeft.

[3:38:55] Dus daar kom ik dadelijk nog uitgebreid op terug.

[3:39:02] We zullen ervoor zorgen dat u aan de bak komt.

[3:39:06] Ja hoor.

[3:39:08] En u bent ook meteen degene met de eerste interruptie.

[3:39:11] Nou, dat is toch fijn, voorzitter.

[3:39:13] Dan ga ik even beginnen met een vraag die ik heb gemist.

[3:39:15] Want de staatssecretaris is wel ingegaan op het betrekken van de natuurorganisaties.

[3:39:20] Maar ik had ook een vrij uitgebreid punt gemaakt over omwonenden en hun vertrouwen in dit proces.

[3:39:25] En hoe de staatsecretari dat wil herstellen in het proces en de uitkomsten van het convenant.

[3:39:32] Ja, dat is het tweevoudig, voorzitter.

[3:39:33] Eén is we werken aan die omgevingsdialoog om inderdaad ook de discussie tussen telers en een wonende meer op gang te krijgen.

[3:39:39] Dat is deels onderdeel van het convenanstraject, maar dat willen we ook nadrukkelijk gaan borgen na het convenantstraject.

[3:39:44] Omdat wat mij betreft het vertrouwen ook niet in één keer hersteld kan worden.

[3:39:47] Dus wij moeten met goede afspraken komen waar wij als Kamer een kabinet vertrouw in hebben.

[3:39:51] Ik denk wel dat het een zaak van lange adem gaat zijn om deels de polarisatie en de onrust en onzekerheid uit deze discussie te gaan krijgen.

[3:39:59] Dus vandaar dat er ook nadrukkelijk die omgevingsdialoog structureel wil gaan borgen de komende periode.

[3:40:05] Mijn punt is, mensen hebben ook niet zoveel vertrouwen in die omangevingsdialoog.

[3:40:09] Dus ik denk inderdaad wel, misschien zegt de staatssecretaris het zelf al, die afspraken zullen heel goed moeten zijn om mensen ervan te overtuigen dat het de moeite waard is om aan tafel te komen.

[3:40:19] Voorzitter, en dat kan ik beamen.

[3:40:20] Voor mij het beste wat we kunnen doen met elkaar is een goed confinantsluiter waarin zowel de land- en tuinbouw kunnen aangeven van hier hebben wij perspectief om de transitie goed door te maken en andersom dat omwonenden kunnen zeggen hier worden serieuze stappen gezet waarmee onze zorgen zoveel mogelijk verholpen kunnen worden.

[3:40:41] Ja voorzitter, goed dat de staatssecretaris zegt ik ga doelen stellen.

[3:40:45] Daar hebben de natuurclubs ook om gevraagd.

[3:40:48] Dus ik weet niet of hij hetzelfde bedoelt als zij.

[3:40:50] Maar dat zou een reden kunnen zijn om weer aan tafel te gaan.

[3:40:54] Voel wanneer gelden die doelen en wat bedoeld de staatsecretaris dan met aanvullend beleid?

[3:40:58] Wat volgt zijn dat wetten?

[3:41:00] Wat kan je daarvan verwachten?

[3:41:02] Wat is nou die stok achter de deur?

[3:41:04] De staatssekretaris.

[3:41:06] Nou, twee dingen.

[3:41:09] Voorzitter, als we kijken naar doelen... dan komt er een generiek reductiedoel op gewasbescherm van 2040.

[3:41:15] En daarbij komen er ook tussendoelen... zodat we ook tussen tijds kunnen monitoren of dat doel bereikt gaat worden of niet.

[3:41:21] Denk bijvoorbeeld aan een doel voor 2030, 2035... en voor mensen nog één ander jaartal bij...

[3:41:27] En 2033 inderdaad ook nog, specifiek.

[3:41:30] Dus we hebben een aantal tussenmomenten waarop wij kunnen meten... zijn we on track om dat doel te halen of niet.

[3:41:35] En dan kunnen we ervoor zorgen dat als dat niet zo is... dat we met aanvullend beleid kunnen komen.

[3:41:39] En dat kan inderдаad wet en regelgeving zijn... om die reductie verder te borgen.

[3:41:44] Daarnaast, voorzitter, zijn er ook doelen die we stellen... op het voldoen aan wettelijke verplichtingen.

[3:41:48] Dus denk aan de kaderrichtlijn Water... en het behalen daarvan van de doelstellingen die er zijn.

[3:41:52] Denk aan de zorgen die er sinds rondom leefomgeving.

[3:41:55] En ook Natura 2000.

[3:41:59] Wat is dan de status van zo'n tussendoel?

[3:42:02] Betekent dat dat als het tussendoel niet gehaald wordt, dat dan ook al dat aanvullend beleid eraan komt?

[3:42:07] Want anders is het 2040 en dan zit daar een andere staatssecretaris en hier een ander Kamerlid.

[3:42:13] Nee, dat betekent dat wij een borgingsmechanisme ingebouwd hebben.

[3:42:16] Dat we met de conferencepartijen waar het Rijk trouwens onderdeel van is om tafel gaan zitten.

[3:42:20] Om A te bekijken waarom is het doel niet gehaald en zijn we niet on track.

[3:42:23] En B welke verantwoordelijkheid hebben wij daaraan te nemen.

[3:42:26] En mocht inderdaad blijken dat vanuit het sector er te weinig stappen gezet worden.

[3:42:29] Dan kunnen wij met aanvullende wet en regelgeving komen.

[3:42:32] Dus het zit er juist in als stok achter de deur.

[3:42:35] Dank u wel, de lid kost iets.

[3:42:37] Ja, maar dat is wat ik dus niet begrijp.

[3:42:39] We hebben het eerder geprobeerd, afspraken en doelen zijn niet nagekomen.

[3:42:41] Dus eigenlijk zou je nu verwachten dat die regelgegeving erin komt.

[3:42:44] Nu zegt de staatssecretaris, dat houden we nog even in de pockets.

[3:42:48] Maar dat is dus na de regeerperiode van dit kabinet.

[3:42:52] Dus waarom niet nu maatregelen nemen en vooruit schuiven naar een ander kabinet?

[3:42:57] Nee voorzitter, we schuiven niet door naar een ander kabinet.

[3:43:00] Dan moet ik er mezelf beter van woorden.

[3:43:01] Wat we doen is, we komen met wet en regelgeving waar we in het convenant afspraken over maken op het gebied van leefomgeving, op het gegeven van waterkwaliteit en op hetgebied van natuurkwaliteiten.

[3:43:11] Die wet en Regelgeving wordt na het sluiten van het convenat vastgelegd.

[3:43:14] Daar zal de Kamer ook nog wat over te zeggen hebben uiteraard dan, maar die leggen wij dan ook vast in de wet.

[3:43:18] Dat zal dit kabinet doen.

[3:43:19] Het generieke reductiedoel, daar heb ik echt de sector voor nodig om die resultaten te kunnen boeken.

[3:43:24] Want ik geloof er wel echt in dat als de sector meegaat hierin, maar als ze trouwens ook echt willen in de meeste gesprekken, we het resultaat veel beter kunnen borgen dan als de secteur dit niet wil.

[3:43:34] En daarvoor hebben we een soort van borgingsmechanisme om, blijkt dat de afspraken die wij nu maken onvoldoende zijn om het generieken reductie doel te behalen, dan sturen we nog bij met elkaar op een later moment.

[3:43:45] Maar we toetsen aan de voorkant uiteraard of we vertrouwen hebben dat het voldoende gaat zijn hiervoor.

[3:43:49] Het kost iets.

[3:43:50] Wat ik ook niet begrijp... ...het doel van het kabinet was al om in 2030... ...ongeveer nul emissies naar het milieu te hebben.

[3:43:57] Dus is dat nu afgezwakt of blijft dat nog het doel?

[3:44:01] Dat was het dool van het uitvoeringsprogramma van 2019.

[3:44:05] Dat was ongeveer nagenoeg nul emissions.

[3:44:08] De ambitie die toen de tijd gesteld was.

[3:44:09] In alle eerlijkheid... ...dat doel was vrij moeilijk meetbaar.

[3:44:14] Sommige indicatoren gaan daar wel goed in... ... sommige gaan er niet goed in.

[3:44:17] En twee, als je kijkt naar 2030 inderdaad.

[3:44:20] Ja, we werken nu aan doelen voor 2040.

[3:44:21] Maar op het gebied van leefomgeving, natuur en waterkwaliteit zullen we ook veel eerder strenge doelen met elkaar moeten waarmaken.

[3:44:28] Het uitvoeringsprogramma, terugkijkend daarop, u kunt wel concluderen dat dat onvoldoende op koers ligt.

[3:44:34] Dat is de realiteit, voorzitter.

[3:44:36] En daarom maken we trouwens nu ook niet voor niks een nieuw confinant met nieuwe afspraken om op koer te zitten en goede stappen te zetten.

[3:44:42] Ik kijk liever vooruit wat dat betreft.

[3:44:47] Voorzitter, ik zit even te puzzelen op het budgetrecht van de Kamer.

[3:44:49] Daar zei de staatssecretaris iets over en er is 250 miljoen beschikbaar op dit moment.

[3:44:54] Kan de staatsecretar eens kort toelichten waar dat geld nu ingaat en of er ook mogelijkheden zijn om daar ook een impulsgeld van te maken?

[3:45:01] Dat is bijvoorbeeld een regio-deal waarbij er ook nevengeld bij moet komen.

[3:45:05] Dus die twee vragen.

[3:45:07] Ja, voorzitter.

[3:45:09] De inschatting van het kabinet trouwens is wel dat 250 miljoen een goed budget is om dit te kunnen financieren met elkaar.

[3:45:15] Ik vind ook dat wij de verantwoordelijkheid deels bij de keten moeten leggen om dat bedrag te kunnen verhogen.

[3:45:20] Als u kijkt naar wat wij met het geld grotendeels gaan doen, dat zit op twee aspecten.

[3:45:23] Het zit eigenlijk op toezicht en handhaving.

[3:45:25] Dus zowel het inrichten van de monitoring en meetsystemen als ook de gegevensautoriteit die daar mogelijk bij komt kijken...

[3:45:31] En aan de andere kant zitten we bij de kennis- en innovatieprogramma's, maar ook het risico afdekken voor telers die naar nieuwe teeltmethodes overstappen en daarmee ook het risko op een mix zorg nemen.

[3:45:41] Daar wordt nu naar gekeken.

[3:45:42] Maar ideaal ter voorzitter vullen we dat bedrag ook aan vanuit de keten.

[3:45:45] Mevrouw Den Hollander.

[3:45:47] Helder, een dank voor het antwoord.

[3:45:48] Dan even een hele andere vraag, maar daar gebruik ik dan mijn aanvullende interruptie graag voor.

[3:45:51] Is het uiteindelijke doel van het convenant dan wel van de wetgever die de staatssecretaris gaat maken om tot een afstandszone te komen?

[3:46:01] De staatssecretaris.

[3:46:04] Voorzitter, dat kan een onderdeel zijn van het convenant op het aspect van voldoen aan de doelen die wij stellen op het gebied van leefomgeving en begrip van natuur.

[3:46:12] Dus dat is een van de maatregelen die nu onderzocht wordt, uitgewerkt wordt en bij het convenat op tafel zal komen.

[3:46:21] Dank.

[3:46:21] Dan ga ik door naar...

[3:46:23] Zullen we kijken?

[3:46:24] Ja, meneer Jansen.

[3:46:26] Dank u wel, voorzitter.

[3:46:27] Misschien heb ik het niet goed opgelet, zeg ik maar heel eerlijk.

[3:46:31] Ik had een vraag gesteld.

[3:46:32] Is de staatssecretaris bereid om via het conferent afspraken te maken over zaadbehandeling en precisietoepassingen en toe te zien op een gelijk Europees speelveld?

[3:46:41] En daar heb ik eigenlijk geen antwoord volgens mij op gekregen.

[3:46:44] Dus de vraag is, komt dat elders?

[3:46:46] Ah, oké, ik heb niets gevraagd.

[3:46:50] Die komt nog.

[3:46:50] Dan meneer Goudsvaart.

[3:46:54] Ja, dank voorzitten.

[3:46:55] Toch...

[3:46:56] De natuurpartners zijn op een gegeven moment weggegaan bij de overlegtafel.

[3:47:04] Is dat volgens de staatssecretaris een onderhandelingsstrategie geweest?

[3:47:10] Of waren de eisen van die partijen gewoon niet realistisch?

[3:47:16] Voorzitter, daar ga ik geen waardeoordeel aan geven.

[3:47:19] Het is aan praktische onderhandelen om zelf conclusies te trekken of ze willen meetekenen of niet.

[3:47:23] De natuurpartijen hebben tot het laatste moment in ieder geval mee onderhandeld op het akkoord en konden er uiteindelijk niet meer instemmen.

[3:47:29] Aan hen om die afweging toe te lichten, dat niet aan mij.

[3:47:31] Wat ik voor het vervolg van belang vind, is dat deze partijen wel aan tafel kunnen meespreken.

[3:47:37] Niet meer mee onderhandelen, want er is niet mee getekend, maar meesbreken.

[3:47:40] Zodat a, die punten wel aan bod komen in de gesprekken die wij nog voeren.

[3:47:43] En b, wij ook als Rijk daarmee dienen te gevolgen de scherpte die de Kamer ook van ons verwacht.

[3:47:52] Ja, dat roept bij mij de vervolgsvraag op van...

[3:47:56] Ik vind het heel genereus van de staatssecretaris dat men dan weer mag aanschuiven.

[3:48:00] Maar er bestaat niet het gevaar dat dezelfde modus operandi eigenlijk weer wordt toegepast.

[3:48:08] Dus men gaat mee in dat proces en dan veel bombarde van het is niet goed genoeg, niet realistische eisen.

[3:48:14] En dan geeft de staatsecretari daarmee weer allerlei munitie aan bepaalde partijen.

[3:48:20] Is dat heel wenselijk?

[3:48:23] Voorzitter, wat ik gevraagd heb aan de natuurpartijen is om nu aan tafel te komen om mee te spreken.

[3:48:29] Zij zullen niet mee onderhandelen.

[3:48:31] Dus zij zullen in een andere positie zitten dan voorheen.

[3:48:34] En het is wel aan hen uiteraard om na afloop iets te vinden van het confinant.

[3:48:37] Maar dat kunnen ze uiteraad ook doen als zij niet hun input zouden leveren.

[3:48:41] Ik denk dat er waarde in zit voor de legitimiteit van het conferinant, voor de scherpte van het convenant.

[3:48:47] Dat er ook voldoende perspectieven aan bod komen bij het...

[3:48:50] Uitwerken hiervan.

[3:48:51] Dus vandaar dat er wel waarde aan hecht dat deze partijen aan tafel zitten.

[3:48:54] Ook gezien het feit dat een deel van uw Kamer dit hierin belangrijk vindt.

[3:48:59] Ook voor de borging van de afspraken nog zo ambitieus genoeg zijn.

[3:49:02] En ik wel met een convenant wil komen, eind dit jaar, waarvan uw Kamers in de breedte zal proberen hopelijk te concluderen dat er een hele goede stap gezet wordt en dat u daarmee kan instemmen.

[3:49:14] Ja, dank u wel.

[3:49:14] Ik stelde een vraag over het handelingsperspectief.

[3:49:16] Daar kwam ook een antwoord op, maar dat ging over een analyse en onderzoek wat Wageningen Universiteit dan gaat doen.

[3:49:22] Ik denk dat heel veel beperkingen zijn toch al bekend.

[3:49:25] Toelating groene middelen, investeringen die nodig zijn voor integrated crop management, acceptatie van robuuste rassen.

[3:49:32] Dus wat is dan het concrete handelsperspectieven waar boeren morgen mee aan de slag kunnen gaan?

[3:49:39] Nou, voorzitter, het handelingsperspectief waaruit Convenant moet komen eind dit jaar... ...zitten we een aantal vlakken.

[3:49:43] Volgens mij zit het A op wat wij verder gaan ontwikkelen vanuit het Rijk... ...op het gebied van innovatieve methodes, geïntegreerde gewasbescherming... ...precisietechnieken gradus erdoor.

[3:49:55] Maar dat zit ook gekoppeld aan de opgave, en ik kom er dadelijk op terug... ...om wettelijke beperkingen weg te halen die nu zorgen dat alternatieven of te laten op de markt komen...

[3:50:03] of dat alternatieven misschien wettelijk soms nog niet voldoende zijn toegestaan.

[3:50:06] Dus wij proberen via dit convenant in de breedte ook de beperkingen weg te halen die telers eigenlijk nu vergoeden of tegenhouden om over te stappen op meer duurzame teeltmethodes.

[3:50:19] Ja, een kort vervolgvraag daarover.

[3:50:21] U had ook over bijdrage van de keten in financiële zin en bijdragen van afzetmarkten.

[3:50:26] Zou je dat toch iets beter kunnen toelichten wat u daarbij bedoelt en wat bijvoorbeeld nu niet al gebeurt?

[3:50:31] Want ketens betalen natuurlijk al mee aan verduurzaming en verminderen van residuen bijvoorbeeld.

[3:50:38] Het zit bijvoorbeeld in mede-investeren in nieuwe technieken die nodig zijn.

[3:50:43] Omdat ik er ook echt in geloof dat de keten er baat bij heeft als onze teelt op een duurzame manier kan plaatsvinden in Nederland, ook in de toekomst.

[3:50:51] En het heeft ook te maken met inderdaad zorgen dat de producten afgezet kunnen worden in de ketenen.

[3:50:55] Want we weten ook dat als een teler misschien op een andere manier gaat telen en de aardappeltjes zien net iets anders uit of het fruit heeft net een ander vormpje, dat ook al heel snel gezegd wordt, we nemen uw product niet af.

[3:51:05] En daar moet wel ruimte komen vanuit de ketene voor.

[3:51:08] Ja, voorzitter.

[3:51:11] Nog heel even over de toegang tot die data.

[3:51:15] De staatssecretaris zegt we willen de sector geruststellen dat die data niet op straat komt.

[3:51:19] Nou, dat lijkt me logisch.

[3:51:21] Tegelijkertijd, dit gaat over de NVWA.

[3:51:24] Ik denk toch dat we genoeg nog kunnen aannemen dat de NVwa niet allerlei data op straat gooit.

[3:51:29] Dus daarom ga ik toch nog een keer mijn vraag herhalen.

[3:51:33] Kan de staatssecretaris nou toezeggen dat organisaties als de NVVA en onderzoekers gewoon echt altijd toegang krijgen tot de gegevens die ze nodig hebben om hun werk te doen?

[3:51:44] De staatssecretaris.

[3:51:45] Ja, en de NVWA trouwens zit ook aan tafel, voorzitter, over deze discussies.

[3:51:48] Dus ik kan toezeggen dat wij ervoor zullen zorgen dat zij voldoende toegang krijgen... ...dat ze hun werk goed kunnen uitvoeren.

[3:51:54] En het gaat me echt om de specifieke afbakening van wie is de data, welk detailniveau is nodig.

[3:51:58] En daar spreken we over.

[3:52:00] Maar dat de NVwa voldoe in zich moet hebben om hun werkgoed te kunnen doen... ...en het goed te kunnen borgen en te kunnen handhaven, dat kan ik toezegen.

[3:52:07] En geldt dat dan ook voor onderzoekers die kunnen monitoren of het allemaal goed gaat?

[3:52:14] Voorzitter, het lijkt mij in een verlengde liggen dat het onderzoek wat wij doen om te kijken of we de doelen gaan halen en of de afspraken goed geborgen zijn daar onderdeel van is.

[3:52:27] Voorzitter, ik had een vraag gesteld over de impactbeoordeling van het convenant.

[3:52:31] Heeft de staatssecretaris Hiltrecht beoordeeld of beantwoord van ja, de doelen zijn bottom-up, dus dan is dat minder van toepassing.

[3:52:36] Maar nou komt daar straks wetgeving achterna.

[3:52:38] En dan is dus mijn vervolgvraag, gaat dan bij die wetgewing wel een impact assessment gedaan worden?

[3:52:43] Omdat daar natuurlijk dan wel wettelijk zaken worden vastgelegd.

[3:52:50] Voorzitter, twee dingen erop.

[3:52:52] De sectorpartijen zitten uiteraard zelf aan tafel.

[3:52:54] En u kunt zich voorstellen dat zij ook bij alle afspraken die wij maken gaan nadenken over de impact die het op hen zal hebben.

[3:53:00] Dus dat geeft me al iets van vertrouwen dat we die impact kunnen inschatten met elkaar.

[3:53:03] En daarnaast ligt het echt aan de vorm van wetgeving die wij zullen kiezen.

[3:53:07] Dus als we inderdaad wettelijke afspragen maken op het gebied van leefomgeving, dan zal uw Kamer dat ook moeten behandelen, daarmee moeten instemmen.

[3:53:14] En daardoor zijn natuurlijk ook impacttoetsen altijd een onderdeel van.

[3:53:16] Het hangt wel af van de gekozen maatregelen in welke vorm dat is.

[3:53:22] Het kost iets.

[3:53:25] Vraag, klopt het dat een woonorganisatie zoals Aardige Buren en bijvoorbeeld artsen niet uitgenodigd zijn om mee te onderhandelen?

[3:53:31] En zo nee, waarom niet?

[3:53:32] En gebeurt dat alsnog?

[3:53:34] De staatssecretaris.

[3:53:37] Om mee te underhandelen inderdaad niets.

[3:53:39] Maar we zijn nu wel in dit traject bij de deelconvenant aan het kijken naar dat die geluiden wel aan tafel kunnen komen.

[3:53:44] En die geluaiden willen we dan ook faciliteren dat ze hun input kunnen leveren.

[3:53:48] Het kost niet.

[3:53:50] Maar welke echte invloed hebben ze dan nog?

[3:53:52] Want ze mogen dan niet meer mee onderhandelen.

[3:53:54] Ze zijn al bij kaders gesteld en daar kunnen ze dan niks meer aan doen of gaat het anders?

[3:53:58] Want onderhandeling gebeurt door partijen die het mede ondertekenen en daarna aan de lat staan om het uit te voeren daarbinnen.

[3:54:03] En het is ook, vind ik, aan mij als bewindspersonen en u als Kamer om een oorlog te vellen of u vindt dat het voldoende is, ook richting omwonenden.

[3:54:10] Dat is ook de rol die wij daarin hebben.

[3:54:13] Meneer Genwis.

[3:54:17] Voorzitter, nog even over de afstandsnorm waar ook collega Ten Hollander over had.

[3:54:22] Wat is nou precies de inzet van de staatssecretaris en op welke manier wil die daarbij wel of niet rekening houden met het verschil tussen liliespuiten en appels en perenspuiten?

[3:54:31] Want dat speelt heel nadrukkelijk in het rivierengebied waar je enerzijds economische rechtszekerheid wil bieden en anderzijdens ook woningen wil bouwen.

[3:54:42] Ja, voorzitter.

[3:54:42] We houden rekening met welke middelen gebruikt worden.

[3:54:45] Dus dat is belangrijker dan welke teelt het is.

[3:54:48] Het gaat om middelingen te gebruiken en welke daar toegepast worden.

[3:54:51] Wat we gedaan hebben in het kader van het convenant... ...is het uitzoeken van twee onderzoeken die de input gaan leveren voor de discussies.

[3:54:56] Eén is inderdaad mogelijke afstandsnormen op het gebied van leefomgeving.

[3:55:00] En de tweede is mogelige afstandsnormen op it gebied of natuur.

[3:55:03] Dat wordt uitgewerkt.

[3:55:04] Dat wordt in de convenantstafel op tafel gelegd.

[3:55:08] En dan gaan we met elkaar een gesprek over of dit de maatregelen zijn... die het meest effectief zijn, slash ook daarmee te dragen zijn.

[3:55:14] Of dat andere routes tot hetzelfde effect kunnen komen en ook goed geborgen zijn... en aan de hand daarvan zullen we het afwegen.

[3:55:20] En als je kijkt naar afstandsnormen, wat daar echt van belang van is.

[3:55:24] De heer Jansen bracht een hele andere in dat ging over windmolens op land.

[3:55:28] Nu ga ik die discussie niet open trekken, maar er zitten wel een paar lessen uit die ook hier voor belang van zijn.

[3:55:33] Afstandsormen moeten uiteindelijk wetenschappelijk onderbouwd kunnen worden.

[3:55:37] Anders houden ze juridisch ook geen stand.

[3:55:40] En dat is wel ook waarom ik die twee onderzoeken uitgezet heb.

[3:55:43] Zodat er op basis van die feiten tot een gedegen onderbouwing kunnen komen.

[3:55:46] Van a, welke afstandsnorm is effectief en daarmee hard te maken.

[3:55:51] Maar b, houd daarna ook stand bij een rechter.

[3:55:53] Want u kunt zich voorstellen welke Afstand wij ook kiezen, hier zal tegen geprocedeerd gaan worden.

[3:55:58] Goed, mevrouw Pot, daarna mevr.

[3:56:01] Oh, sorry.

[3:56:02] Nee, nog een tweede.

[3:56:03] Excuus.

[3:56:05] Voorzitter, de staatssecretaris weet alles van tiphoogtes en zo.

[3:56:10] Dus ik begrijp goed, er komt dus een uitkomst uit dit hele proces dat goed onderbouwd is.

[3:56:15] Dat is belangrijk om te weten.

[3:56:16] Ik heb nog een andere vraag over de zonering.

[3:56:18] Kijk, als wij daar druk zetten op de veehouderij en tegelijk de kans willen bieden om overstappen op bijvoorbeeld akkerbouw of plantaardige tilten, dan moet het niet onmogelijk worden gemaakt door het dichtzetten van de gewasbeschermingsmiddelen kraan.

[3:56:33] En hoeverre wordt dat belang goed meegewogen en ingebracht in dat soneringsbeleid wat de collega van deze staatssecretaris aan het implementeren is?

[3:56:43] Ik spreek mijn collega hier ook vaak over, kan ik u vertellen.

[3:56:47] Waar het om gaat is dat wij de drukfactor gewasbescherming inderdaad ook adresseren.

[3:56:52] Dat is een van de opgaves die deels uit de taskforce komt inderдаad, die voor vergunningsverlening noodzakelijk is.

[3:56:57] Want je wilt niet zeg maar dat je opnieuw op het slot komt omdat opeens we naar hele intensieve vormen van teelt gaan met dusdanig veel middelen gebruikt dat het slot alsnog op de gebieden gaat blijven en de vergunningverlending er omheen.

[3:57:07] En tegelijkertijd wil je ook perspectief bieden aan andere manieren van boeren daarbinnen.

[3:57:12] Dus waar wij in kijken zijn gewoon gerichte maatregelen in die zones en daaromheen die ervan een soort de drukfactor afneemt.

[3:57:19] Dat daar niet een nieuwe kwetsbaarheid ontstaat.

[3:57:21] Dat de natuurkwaliteit daardoor niet extra onder druk komt te staan, maar juist minder onder druk komen te staan.

[3:57:26] Maar dat moeten we wel doen met gerichte 마atregels.

[3:57:28] Dus die onderzoeken die ik u net noemde op natuur- en leefomgeving.

[3:57:31] Die onderzoek inderdaad afstandsnormen, maar ook mogelijk andere maat regelen die je kan nemen om hetzelfde doel te borgen.

[3:57:38] Dank u wel.

[3:57:39] Ik ga zo door met de vragen die er nog liggen.

[3:57:43] Even een tussenstand is twee uur.

[3:57:44] Dat betekent dat we nog een uurtje hebben voor drie blokken.

[3:57:47] Ik check even bij de staatssecretaris hoe dik die mapjes zijn.

[3:57:52] Minder dik dan de vorige.

[3:57:53] Oké, heel goed.

[3:57:54] Want dan hebben we nog ruimte om in het blokje alle vragen nog te beantwoorden.

[3:57:58] Anders had ik hier even een streep gezet.

[3:58:00] Wordt op tweede termijn denk ik wel iets lastig.

[3:58:02] Maar dat is dan eventjes aan nu.

[3:58:05] Maar dan weten we in ieder geval waar u op kunt koersen, mevrouw Potts.

[3:58:08] Ja, voorzitter.

[3:58:09] Mijn laatste punt ging eigenlijk over die van onderop beginnen waar het over ging.

[3:58:15] En ik denk dat de staatssecretaris het voor mij wel iets helderder heeft gemaakt door te zeggen nou die bovenwetselijke dingen die komen van onder op.

[3:58:22] Dan heb je daarnaast heb je de rest dus de sporen in de leefomgeving, water, natuur.

[3:58:26] Dat gebeurt allemaal additioneel.

[3:58:28] Dan was mijn vraag dus eigenlijk wil dat dan zeggen dat die doelen dan wel tot op zekere hoogte van boven worden bepaald.

[3:58:34] Kijk, er wordt geknikt.

[3:58:35] Nou, dat is fijn.

[3:58:38] Dan... Zeker, het antwoord is ja.

[3:58:45] Het Rijk is strekker ook van die trajecten.

[3:58:47] Dus daar zitten wij voor aan het stuur.

[3:58:49] En dat gaat echt om het voldoen aan de wettelijke verplichting die wij kennen.

[3:58:51] Op het gebied van de kaderrichtlijn water, et cetera.

[3:58:56] Mevrouw Broment.

[3:58:57] Ja, voorzitter, nog even op die zones.

[3:58:59] Want waar ligt die zone dan?

[3:59:01] Ligt die op het boerenland of ligt hij op de land op de grond eromheen?

[3:59:06] Dus iemand wil op een stuk grondwoningbouw neerzetten.

[3:59:11] Komt die zone, moet die initiatief nemen dan eerst die zone daarvan aftrekken omdat die naast boeren land zit?

[3:59:18] Of komt die zone op het woerenland?

[3:59:19] Want dat is wel heel belangrijk voor wie de prijs van de zone betaalt uiteindelijk.

[3:59:24] Nee, volgens het gaat om leven gegeven.

[3:59:26] Dit zijn we nu echt aan het uitwerken, dit aspect.

[3:59:28] Dus dit gaat echt om wat zijn gevoelige functies daarbinnen bestaande woonwijken?

[3:59:33] Hoe ga je om het nieuwe woonwijk traject?

[3:59:36] Dat is echt een deel van de uitwerking in het onderzoek dat nu uitstaat.

[3:59:40] Is het dan de bedoeling dat dat uniform gebeurt?

[3:59:42] Want nu zijn er gemeentes die wel beleid hebben, gemeentes... die geen beleid, er worden allerlei ad hoc beslissingen genomen.

[3:59:48] Niemand weet eigenlijk meer wat er aan de hand is.

[3:59:52] Nee, dit is trouwens ook waarom de VNG in tafel zit.

[3:59:54] Dit is precies waar zij om vragen.

[3:59:56] Als wij met heldere beleidsregels vanuit het Rijk komen op dit vlak, dan hoeven zij ook inderdaad dat

[4:00:00] niet relatief ad hoc lokaal beleid te maken en kunnen zij ook gewoon stutten op het juridische kader wat houdbaar is vanuit onze kant.

[4:00:07] Dus dat is ook het doel van de uitwerking hiervan.

[4:00:09] Mevrouw Den Hollander.

[4:00:12] Voorzitter, ik ben ook bovenmatig geïnteresseerd in die zones en ook vanuit mijn vorige functie als wethouder in Westerveld waar ik me daarmee bezig heb gehouden.

[4:00:19] En de staatssecretaris zegt dat die zonering moet juridisch onderbouwd worden.

[4:00:22] Dat is ook helder.

[4:00:22] En het meeste juridische onderbouding komt door dat de wetenschap daar ook een rol in heeft.

[4:00:26] En daar hebben we vorige week een brief gekregen dat staatssekretaris afziet van vervolgens ook van de WUR en RIVM.

[4:00:33] Dat zijn wel goede redenen voor.

[4:00:35] Maar hoe ga je dan uiteindelijk, hoe gaat straks dat wetenschappelijk onderbrouwen?

[4:00:42] Nou voorzitter, dat gaan we juridisch onderbouwen op twee manieren.

[4:00:46] Eén is, we hebben die onderzoeken nu uitgezet op basis van vaak de beschikbare kennis wat er is, welke maatregelen zijn effectief en wat kunnen we ook wetenschappelijk onderbOUwen.

[4:00:54] Gegeven het feit dat het confinant eind dit jaar willen sluiten en ook dat uw kamer zegt, we willen snel resultaten en stappen zien.

[4:00:59] Niet alles zal 100% wetenschappelijk onderbouwd kunnen worden in een beleidskader als we met elkaar nu concrete afspraken willen maken.

[4:01:06] Dus wij proberen onderzoeken nog verder uit te zetten de komende periode om zoveel mogelijk onderbouding te hebben, maar uiteindelijk zal een beleidskader vastgesteld moeten worden op basis van de best beschikbare kennis die wij op dit moment hebben.

[4:01:18] Het alternatief is inderdaad, en u noemde ook een vervolgonderzoek wat wij stopgezet hebben, het alternatieve is dat we nog een aantal jaren verder gaan onderzoek met elkaar voor hun beleid komen.

[4:01:29] Voorzitter, toch aanvullend.

[4:01:32] In de gemeente Westen wordt er nu een zone voorgesteld in afwachting van dat het Rijk uiteindelijk met iets komt.

[4:01:37] Dus die gaan een aantal jaar alvast daarop vooruit lopen.

[4:01:41] Dat zou de Rijksoverheid ook kunnen doen, denk ik.

[4:01:43] Ik denk dat het groot goed is als niet alle gemeenten dat allemaal zelf hoeven te bedenken.

[4:01:47] En dan intussen toch het onderzoek wat nog enig jaren nodig heeft laten uitvoeren.

[4:01:50] Maar de heer Griemers had het net ook al over bijvoorbeeld hoogopgaande beplanting.

[4:01:55] Wordt daar ook naar gekeken in het konvernat?

[4:01:57] Dus hoge heggen of bomenrijen, et cetera, als vanggewassen?

[4:02:04] Nou voorzitter, over dat uniformeren van dat beleidskader.

[4:02:07] Dat is precies het doel van wat wij nu voor ogen hebben met het convenant.

[4:02:09] Het is trouwens zowel VNG als ook de sector zelf die hierom vraagt.

[4:02:12] Want ook voor de sector brengt het veel onzekerheid met zich mee.

[4:02:15] En ook moeilijke uitlegbaarheid als die regels verschillen per gemeente.

[4:02:18] Gaat het inderdaad over struikengewassen die u tussen percelen wil inzetten.

[4:02:23] Dan is dat ook onderdeel van die discussie.

[4:02:26] Ik hoorde in uw Kamerdebat ook eerder dat er gesproken werd over het overwaaien van gewasbescherming naar biologische percelen.

[4:02:33] Aan dit soort maatregelen wordt nu ook gedacht en gekeken.

[4:02:38] Voorzitter, ik heb een deel van de beantwoording van de staatssecretaris op afstand gevolgd.

[4:02:41] Maar volgens mij heb ik niet langs horen komen reactie op de suggestie die ik deed om zijn licht op te steken in Zweden.

[4:02:48] Hoe ze daar maatwerk als het gaat tot afstandsnormen en dergelijke toepassen.

[4:02:53] Waarbij telers die gebruik maken van een online beslisboom en spuitenlogehoek andere afstanden krijgen dan anderen.

[4:03:00] Nou, voorzitter.

[4:03:01] Het zit in het blokje overricht, dus het komt nog.

[4:03:03] Maar ik kan er heel kort over zijn.

[4:03:04] Ja, daar ben ik toe bereid.

[4:03:05] Dat zullen we gaan doen.

[4:03:07] Ik vind het sowieso verfrissend dat er naast Denemarken nu een ander voorbeeld in het debat horen langskomen.

[4:03:11] Dus ik zal mijn licht opsteken bij de Zweedse collega's.

[4:03:14] En die inzichten ook snel delen aan de convenanctafel dat het deel van de gesprekken kunnen laten worden.

[4:03:18] Want als zij daar een aantal slimme oplossingen bedacht hebben die effectief zijn... dan zou het natuurlijk dom zijn vanuit ons om daar geen lering uit te trekken.

[4:03:25] Meneer Jansen.

[4:03:26] Heel kort, voorzitter.

[4:03:27] Ik werd getriggerd door de vraag van mevrouw Bromet rondom woningbouw.

[4:03:32] Ik mag toch hopen dat er een knip wordt gemaakt tussen bestaande bouw en nieuwbouplanden?

[4:03:41] Voorzitter, daar wordt deels een knimp tussen gemaakt, maar dat is wel echt een deel van de uitwerking die nu plaatsvindt in het onderzoek en de gesprekken, hoe we daarmee omgaan.

[4:03:51] Dan zou mijn pleidooi zijn om

[4:03:53] In elk geval rekening te houden met nieuwbouwplannen.

[4:03:57] Met bedrijven die er al zitten, die op dit moment dan wel middelen mogen gebruiken om wat zij niet met een zone te maken hebben rondom woningbouwen.

[4:04:05] En dat dan in de toekomst kan het in één keer veranderen.

[4:04:07] Hoe is dan de zekerheid voor die bedrijf?

[4:04:10] Hoe moet ik dat dan zien?

[4:04:15] Dat is een punt dat we de komende weken en maanden moeten uitwerken met elkaar.

[4:04:18] Dat is gewoon het antwoord hierop voorzitter.

[4:04:19] Die afspraken hebben we nu nog niet gemaakt.

[4:04:22] Ik kan me wel voorstellen...

[4:04:24] Het ligt natuurlijk ook aan welke maatregelen wij treffen rondom de leefomgeving.

[4:04:27] Dus als wij kiezen inderdaad voor een hele stevige afstandsnorm... is die impact een heel stuk groter op ondernemers... tot een mix van maatrelen kiezingen die minder verstrekkend zijn... bij nabijliggende percelen naast woonbijwijken.

[4:04:38] Dus dat is wel de uitwerking die wij de komenden weken moeten doen.

[4:04:40] Maar ik kan u wel toezeggen dat we daar wat dieper op in zullen gaan...

[4:04:44] bij een volgend overleg met de Kamer.

[4:04:48] Volgens mij bent u daarmee beland bij het blokje indicatoren.

[4:04:53] Dat klopt, voorzitter.

[4:04:55] Dan heb ik een aantal vragen al beantwoord in de interruptiedebatjes.

[4:04:58] Dus ik gegeven de tijd zal ik die gewoon overslaan.

[4:05:01] De heer Loman had een vraag over de nulmeting.

[4:05:05] Als we zeggen dat de milieubelasting fors omlaag moet, weten we dat voor iedere sectoren teelt waar we vandaag staan.

[4:05:10] Volgens inconsistente methodiek of spreken we straks over reductiedoelen zonder betrouwbare baseline.

[4:05:15] Voor het uitwerken van een kwantitief reductiedoel hebben we het traject gestart met de WURG.

[4:05:19] De insteek is om voor elk van de plantsectoren te analyseren welk reductiepotentieel mogelijk is, zodat vervolgens het overkoepende doel kan worden vastgesteld en daarvoor is een duidelijke referentieperiode nodig die de uitgangsperiote voor de sectoren vormt.

[4:05:32] Dat is nog een punt van gesprek met de WRG.

[4:05:34] We kijken daar bijna een aantal opties nog, omdat de datakwaliteit uiteraard ook voldoende moet zijn om het daarna goed te kunnen benchmarken en baseren op die periode.

[4:05:42] Hierbij geef ik wel aan dat het referentiejaar niet bepalend is voor het ambitieniveau van het confinant.

[4:05:48] Want de ambities stellen je natuurlijk op twee manieren vast in een doel.

[4:05:51] Eén is een relatief reductiedoel, dat is namelijk het percentage.

[4:05:55] Het percentage is wel afhankelijk van het referentijaar.

[4:05:58] Maar het absolute doel, de reductie in milieubelastingspunten... ...dat is eigenlijk wel onafhankelijk natuurlijk van het preferentie jaar.

[4:06:05] Dus wat dat betreft heeft het impact op het doel... ...en tegelijkertijd zal het ambitienniveau niet moeten beïnvloeden.

[4:06:12] Dan, voorzitter, komen er reductiedoelen voor 2030 van het lid Bromet?

[4:06:15] Ja, die komen er.

[4:06:17] Dat heb ik net aangegeven.

[4:06:18] Zowel op het generieke reductiedoel als ook inderdaad de verschillende sporen die ik net noemde.

[4:06:22] Dat zal misschien niet allemaal 2030 zijn, maar die zitten natuurlijk wel een stuk korter op de tijd dan 2040 daarbinnen.

[4:06:28] En dat wordt nu uitgewerkt.

[4:06:31] U gaf daarbij ook aan wat als wij allemaal strengere eisen willen stellen dan u van Planbarsta, secretaris.

[4:06:36] Wat doen wij dan als Kamer?

[4:06:37] Ik hoop dat we aan de voorkant ervoor zorgen dat u met uw bezoek aan de kerntafel de boel al inderdaad duidelijk genoeg kan maken aan de confinantspartijen met z'n allen, zodat we met een akkoord kunnen komen wat zo op draagvlak kan rekenen bij het kabinet als ook bij de Kamer.

[4:06:53] Want ideaal hebben we inderday een akkord wat door alle stakeholders omarmd hoort.

[4:06:57] En komen we niet in een situatie terecht waarin u allemaal gaat zeggen het is onvoldoende.

[4:07:01] En waarin ik sta voor het confinant en dan met u een heel uitvoerig debat moet aangaan.

[4:07:06] Dus dat moeten we gewoon aan de voorkant goed borgen met elkaar.

[4:07:10] Voorzitter, dan een vraag van de heer Lohman over de milieuindicator gewasbescherming.

[4:07:15] Hoe gaan we die scores benchmarken?

[4:07:20] Zijn de scores vergelijkbaar?

[4:07:22] In het hoofdlijnenakkoord is afgesproken om te sturen op een forse reductie van milieubelasting.

[4:07:26] We gebruiken twee indicatoren, de Milieuindicator Gewasbescherming en de Nationale Milieu Indicator.

[4:07:32] Hoe we precies gaan benchmarken op bedrijfsniveau wordt nu nog uitgewerkt.

[4:07:35] Ik zal de Kamer daar ook later over informeren.

[4:07:38] U had daarbij ook een vraag over de kritiek...

[4:07:41] Omdat het de eenzijdig leunt op milieubelastingspunten.

[4:07:43] Dat kwam trouwens net ook in het interruptiedebatje met de minister van VWS naar voren.

[4:07:48] Omdat gezondheidsinformatie daarin ontbreekt.

[4:07:50] Mijn collega heeft daar al deels toelichting op gegeven.

[4:07:53] Maar het veilige gebruik van gewasbescherming en het realiseren van een gezonde leefomgeving zijn uitgangspunten van het beleid.

[4:07:59] Het doel van het convenant is een forse reductie van schadelijke gewasbeeschermingsmiddelen op basis van milieubeelasting.

[4:08:04] Er is op dit moment geen vergelijkbare paar meter volgens gezondheid.

[4:08:08] Wel geldt natuurlijk in de algemene zin dat, stel wij zouden het gebruik halveren, ook de blootstelling halveert.

[4:08:15] Dat is gewoon wel het resultante van een generiek reductiedoel.

[4:08:18] En daarnaast hebben we niet voor niks ook een traject lopen op leefomgeving en afspraken betreft van gezondheids, die we ook gewoon wettelijk vastleggen.

[4:08:25] En dit is ook niet leunen op de MIG, om dat verder te boren met elkaar.

[4:08:29] Is de MWG uiteindelijk geschikt om bij telers te gaan handhaven?

[4:08:35] Vroeg de heer Grimwis nog.

[4:08:36] Het is bedoeld om milieueffecten en belastingpunten weer te geven.

[4:08:39] Telers kunnen die dus gebruiken om het gebruik van gewasbescherming te vergelijken en daarmee gebruik te verduurzamen.

[4:08:46] Die belastingpunkten laten niet zien of regels worden overtreden of nageleefd, dus je handhaving wordt op andere manieren vormgegeven.

[4:08:53] Dan, voorzitter, had de heer Grimmis ook een vraag over de ontwikkeling.

[4:08:56] Hoe ver staan we daarmee?

[4:08:58] Er moet nog veel werk verzet worden.

[4:09:00] Waar ligt de tool?

[4:09:02] Ik snap dat u benieuwd bent naar die tool en wanneer die gereed is, zeggen we tegen de heers Grimmies.

[4:09:06] De MIG wordt ontwikkelt door een bredere coalitie onder begeleiding van de WURG.

[4:09:11] Wordt met financiële ondersteuning ook van mijn ministerie ontwikeld.

[4:09:15] In dit najaar is een eerste werkbare versie beschikbaar.

[4:09:18] En vervolgens gaan we die testen met telers en ketenpartijen of die goed werkt.

[4:09:22] En dat betekent dat we hopelijk eind dit jaar een MEG hebben die in ieder geval al voor een goed deel van toepassing is.

[4:09:29] Maar het eerlijke antwoord is ook, in het vervolg van 27 zal de verdere uitwerking ook moeten plaatsvinden, omdat niet alle teelten waarschijnlijk in één keer passen binnen de methodiek.

[4:09:37] Dus dat is ook gewoon het werk wat we zullen voorzetten met elkaar.

[4:09:41] Dan met z'n vraag, ben u bekend met de memo van CLM en het plan van de heer Hans Blok?

[4:09:49] Blonk, ja.

[4:09:51] Persoonlijk ben ik niet bekend met het plan van heer Hans Blonck, maar het departement wel gelukkig.

[4:09:57] En dat is het voordeel aan dat ik hier namens het kabinet spreek.

[4:10:00] Dus ik ben bekend, hiermee staat hier mijn antwoord.

[4:10:04] Een mogelijkheid hier bij voorzitter is dat we het vanuit Foodlock het plan ook laten overbrengen aan het confinantssecretariat en het daar ook onder de aandacht gaan brengen.

[4:10:11] Volgens mij is dat de beste route.

[4:10:14] En dan was dat een blokje indicatoren.

[4:10:17] Dan beginnen we bij mevrouw Bromet en dan ga ik naar de meneer Lohman.

[4:10:22] Ja voorzitter, dus het convenant geldt tot 2040 en daar zitten minstens drie à vier verkiezingen tussen.

[4:10:30] Daar kan ik me voorstellen dat er wetgeving nodig is omdat de politieke werkelijkheid dat vereist.

[4:10:37] Hoe verhoudt zich dat dan tot die afspraak in het convenat?

[4:10:42] Nou, tweevouder.

[4:10:44] Aan de ene kant vanuit het confinant hebben wij een overlegstructuur waar het Rijk aan tafel zit.

[4:10:48] En dat draait echt om het generieke reductiedoel op het gebied van het gebruik van de schadelijkheid van gewasbeschermingsmiddelen.

[4:10:53] Daar zitten meerdere meetmomenten in en bijstudingsmoment in.

[4:10:56] We ontwikkelen wetgeving op hetgebied van leefomgeving, op het debied van waterkwaliteit en op het gebed van natuurkwaliteiten.

[4:11:03] Dus daar komt wel degelijk wetgeven deze periode voor aan.

[4:11:08] Voorzitter, het gaat mij ook een beetje om het verwachtingsmanagement.

[4:11:11] Want er kan natuurlijk een politieke situatie ontstaan waarbij milieudoelen ernstig aangescherpt worden en verder gaan dan wat er afgesproken wordt in het confinant.

[4:11:23] Voorzitter, daar hebben we in het hoofdlijnenconvenant ook een afspraak over gemaakt.

[4:11:26] Dus als dat het geval is, er blijkt nieuwe kennis te zijn, er blijk een aanleiding voor te zijn.

[4:11:30] Dan kan het confinant ook eerder gevraagd worden om aan tafel te komen en hem bij te sturen.

[4:11:34] Dus in het Hoofdlijnakkoord is er ook echt een clausule voor opgenomen.

[4:11:38] Daar wordt naast mij driftig gescrolld waar die staat.

[4:11:40] Maar ik zal u dat ook nog los laten weten, wat die specifieke clausulie is.

[4:11:43] Maar daar is inderdaad een waarboog voor op genomen.

[4:11:46] Meneer Lohman.

[4:11:49] Ja, dank voorzitter.

[4:11:50] Ik ben weer even met mijn administratie bezig.

[4:11:53] De beantwoording van de vragenadministratie.

[4:12:00] Voor de duidelijkheid.

[4:12:01] Nee, had ook gekund, maar dat is mijn voorgeleven.

[4:12:05] Ik bin toch nog steeds een beetje op zoek en velen met mij denk ik naar...

[4:12:08] ...het kunnen pakken van wat betekende nou die reductie.

[4:12:12] Reductie van wat, uitgedrukt in wat, ten opzichte van wat.

[4:12:16] En ik begrijp dat daar nog over gesproken wordt, dat de weur daarover mee bezig is... ...maar dat geeft toch een beetje weinig houvast om dan daar gevoel bij te krijgen.

[4:12:25] En Ik lees bijvoorbeeld op de site van CLM over die milieubelastingspunten.

[4:12:31] Het realiseren van de daling van milieubelastingspunt... ...geeft geen garantie voor het realisering van miliekwaliteitsnormen.

[4:12:36] Met andere woorden, die systematiek is daar niet helemaal geschikt voor.

[4:12:41] Daar zaten mijn eerdere vragingen daar ook over.

[4:12:44] Kunt u daar toch wat meer houvast in geven?

[4:12:46] Want ik begrijp het niet helemaal.

[4:12:49] En dat klopt, dat die niet 100% geschikt daarvoor is.

[4:12:53] We gebruiken dat inderdaad voor het generieke reductiedoel.

[4:12:55] We hebben niet voor niks daarnaast drie sporen met elkaar afgesproken op leefomgeving, natuurkwaliteit en waterkwaliteiten.

[4:13:01] Juist om het verder te borgen en ook te voldoen aan die zorgen die er zijn.

[4:13:08] En een korte vervolgvraag.

[4:13:09] Mijn vraag was toen ook van hoe zorgen we ervoor dat het gesprek niet doorgaat?

[4:13:13] Want eigenlijk vindt dat gespreks nu plaats terwijl er over gesproken wordt over doelen.

[4:13:18] Is er een risico dat dat niet gaat lukken?

[4:13:22] Dat die meetmethodes en die benchmark niet vastgesteld worden terwijL we nog bezig zijn met onderhandelen in het confinant?

[4:13:28] Het lijkt me gewoon een ingewikkelde ding om samen te brengen.

[4:13:32] Nee, voorzitter.

[4:13:32] De insteek is dat het gelijktijdig gaat lukken.

[4:13:34] Dus wij krijgen die onderzoeken van de WURG in de...

[4:13:37] De komende weken zal dat moeten zijn gegeven.

[4:13:39] Het feit dat we eind dat jaar een akkoord moeten sluiten.

[4:13:42] Dan worden de doelen besproken op de verschillende deelconvenanctafels.

[4:13:45] Dan wordt het naar de hoofdtafel samengebracht.

[4:13:47] En dan is het ook aan ons en het kabinet om te zeggen of we dat voldoende ambitieus vinden.

[4:13:50] Dus dit moet voordat wij een convenance afsluiten met elkaar vastgelegd worden.

[4:13:57] Leed Kostitsch.

[4:13:58] Het blijft mij de vraag hoe toets je dan dat dit voldoende is voor gezondheid.

[4:14:02] Als je naar alle zorgen kijkt en ook vanuit de wetenschappers.

[4:14:04] Dus worden dan gezondheidspers aan al die tafels gezet om mee te denken en te toetsen.

[4:14:09] En ook om wonende groepen op die manier ook betrokken.

[4:14:15] Aan de tafel gezondheid kom je naar de experts aan tafel.

[4:14:19] Ik heb deze week trouwens ook het RIVM gesproken over wat zij vanuit hun onderzoek zien.

[4:14:22] Dus dat soort partijen gaan aansluiten en gaan daar hun inzicht en wetenschappelijke kennis delen.

[4:14:27] De inzichten die we daaruit hebben, ook in het kader van het voorzorgbeginsel uiteraard waar uw kamer vaak over spreekt, worden meegenomen in de afspraken die we maken op het liep van leefomgeving.

[4:14:36] En daarnaast schaf ik aan het generieke reductiedoel... ...zorg natuurlijk ook gewoon in het hele land... ...voor minder blootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen.

[4:14:43] En dat heeft natuurlijk ook een positief effect op gezondheid.

[4:14:45] Maar daarnaars hebben we niet voor niks afspraken op leefomgeving... ...die heel concreet in wetgevingen vastgelegd worden... ...om de zorgen die er zijn weg te kunnen halen.

[4:14:56] Mevrouw De Hollander.

[4:14:59] Meneer voorzitter, we zijn al wel lang nu aan het praten over het confinant... ...en alles wat daarbij komt, maar...

[4:15:06] Nou is het ook al drie jaar op rij, de naleving van de voorschriften onder de 70 procent.

[4:15:10] Dat constateert de NVWA al een aantal jaar.

[4:15:13] Hoe zinvol is het om met sectorpartijen afspraken te maken als vervolgens in de praktijk er niet wordt nageleefd?

[4:15:20] Nou voorzitter, het is hint om die afspraken te maken dat een groot deel van de sectorpartij gelukkig wel doet aan naleving.

[4:15:27] Als je dan kijkt naar een blokje wat niet aan naneleving doet, moet je volgens mij wel een knip lekken tussen twee soorten partijen.

[4:15:31] Zijn het onbedoeld de foutjes door complexiteit of is het bewuste overtreding?

[4:15:35] Omdat de borgen doen we twee dingen met elkaar.

[4:15:37] Eén is, ik heb recent inderdaad de boetes op niet-naleving al fors verhoogd.

[4:15:41] Om ook ervoor te zorgen dat inderдаad de sanctionering groter is, mocht je betrapt worden erop.

[4:15:46] En ten tweede hebben we ook de NVWA aan tafel gezet bij het confinant om die boring echt goed met elkaar op te zetten.

[4:15:52] Dus ook als u kijkt naar de 250 miljoen die wij gereserveerd hebben, een deel van het budget is bedoeld voor monitoring en naleving.

[4:15:59] En ook inderdaad voor handhaving door de NVVA om die cijfers echt omhoog te krijgen.

[4:16:03] Want ik gaf inderдаad aan, het merendeel van de sector doet haar nalezing daarbinnen, maar dat percentage moet echt fors omhoogen.

[4:16:14] Mevrouw Donalander.

[4:16:21] Ik heb je gewoon monddood gemaakt hier in de commissie.

[4:16:26] Kan de staatstekers dan toezeggen... dat echt onderdeel van het convenant wordt... dat er bindende afspraken gemaakt worden met de NVWA... dat die naleving omhoog moet?

[4:16:36] Dus dat ook de NVVA daar een inspanningsverplichting op krijgt?

[4:16:40] Ik kan toezegen, ondernemers moeten doen naar nalezing.

[4:16:42] En ik kan toegezeggen, de NVDA zit aan tafel om het goed te borgen.

[4:16:45] Dat moet gewoon omhoogen.

[4:16:49] Er komt dan ook extra geld voor NVWA om die naleving goed te kunnen borgen, want we weten allemaal dat er snel zit.

[4:16:55] In die 250 miljoen zit ook extrageld voor handhaving en naleven.

[4:16:59] Dan zijn we aangekomen bij het blokje waterleefomgeving Natura 2000.

[4:17:04] Ja.

[4:17:06] En dan kan ik niet verwijzen naar de collega van INW, want die is weg.

[4:17:11] Voorzitter, lid Pot had een vraag over een motie voor een Europees verbod op PFAS... om te kijken welke nationale maatregelen genomen kunnen worden... om het uit ons drinkwater te houden.

[4:17:22] Hoe staat het ermee?

[4:17:22] De betreffende motie gaat over PFAS-houdende biocide.

[4:17:26] Mijn collega van INW streeft naar een Europees gebod op PFAS-houdende biocide.

[4:17:31] Mits er alternatieven zijn, stemt INW ook tegen nieuwe goedkeuringen van PFAS als werkzaam stof.

[4:17:37] Nederland deelt ook actief kennis met gelijkgestemde lidstaten, in die Nederland inzet op het uitfaseren van PFAs en vormt daarbij ook coalities met andere lidstaden om dat voor elkaar te krijgen.

[4:17:47] Het CTGB kan pas PR28 een aantal middelen beoordelen.

[4:17:51] U had daar ook eerder een interruptiedebatje over.

[4:17:53] Dat was ook een vraag van het lid Pot.

[4:17:55] Vindt u het verdedigbaar dat het inderdaad nog een aantal jaar op de markt blijft?

[4:17:59] PFAS kent risico's voor onze gezondheid en leefomgeving.

[4:18:03] Het kabinet wil daarom de vraag naar PFAS-houdende producten terugdringen en te helpen om tot alternatieven te komen.

[4:18:09] De toelating van middeling loopt via het Europese Goedkeuringskader.

[4:18:12] Nederland pleit ervoor om versneld ook Europees PFAS houdende stoffen te herbeoordelijen.

[4:18:16] Ik vind het daarbij wel belangrijk dat telers ook de beschikking hebben over alternatieven om een teelt gezond te houden.

[4:18:21] En in het convenant gewasbescherming zetten we ook specifiek in om samen met de sector PFAS-emissies uit te faceren en alternatievens te ontwikkelen.

[4:18:30] Als u dan kijkt naar het voorbeeld van Denemarken, daar ging het interruptiedebatje net ook over.

[4:18:34] Dat heeft te maken met het feit dat inderdaad in Denemark die herbeoordeling heeft plaatsgevonden aan de hand van nieuwe wetenschappelijke inzichten.

[4:18:41] Zodra dat inderdaad geconstateerd was in Denemarken heeft de CTGB in Nederland besloten om ook datzelfde proces te gaan doorlopen.

[4:18:47] Diezelfde onderzoeken ook te gaan doen in Nederland en ook dezelfde middelen te gaan herbeoordelen.

[4:18:52] En dat duurt inderдаad tot 2028.

[4:18:54] Dat heeft te maken met het feit dat dit processen zijn die we wel volgens standaardprocedures volgen met elkaar.

[4:19:00] En daarbij wil ik wel benadrukken dat de impact waarschijnlijk ervan van de besluiten die eruit komen ook heel groot voor de sector kunnen zijn.

[4:19:08] Dus we hebben daarbij ook gezegd dat we daarop gaan anticiperen.

[4:19:11] Dus met de confidencepartijen samen wordt er ook al over nagedacht van als dat besluit in 2028 valt inderdaad op het uitfaseren of het vrij snel van de markthalen van die middelen.

[4:19:20] Hoe zorgen we ervoor dat die teelt op een andere manier kunnen beschermen met elkaar?

[4:19:25] Dan, voorzitter, een vraag van de lid Pot over het CTGB lijkt onvoldoende mandaat te hebben volgens het ILT om de overige stoffen zelf te onderzoeken.

[4:19:33] Wat gaat de staatssecretaris daaraan doen?

[4:19:35] Nou, ik ben met het CTG in gesprek om te bepalen welke informatie zij nog additioneel nodig hebben om overige PFAS-middelen te kunnen beoordelen.

[4:19:42] Het CTGB is zelf geen onderzoeksinstelling en kan daarom ook niet zelf onderzoek doen inderdaad naar die middelen die ze nog niet hebben oordelen

[4:19:49] En op basis van het gesprek dat ik met de CTGB heb, ben ik bereid dat onderzoek uit te zetten om te bepalen welke overige PFAS-middelen tot TERVA kunnen afbreken.

[4:19:58] Zodat ze ook die middelen kunnen herbeoordelen aan de hand van het onderzoeks.

[4:20:02] Daarbij wil ik nog toevoegen, voorzitter, dat op dit moment de herbebeoorden die plaatsvindt betreft ongeveer 46 middellen.

[4:20:12] En dat is ongeveel 64 procent van het volume van die stof in Nederland.

[4:20:15] Dus ongegeveer twee derde daarvan is nu deel van de herbo-oordeling.

[4:20:19] En voor die overige 1 derde ga ik met de CTGB in gesprek om ook het onderzoek uit te zetten daarvoor.

[4:20:26] Voorzitter, de heer Goudsvaart had het over alternatieven.

[4:20:29] Dus kan ik per relevante teelt aangeven waar het wegvallen van TFA vormende middelen tot knelpunten gaan leiden, welke alternatievens beschikbaar zijn.

[4:20:37] Indien die wegvallen gaf ik net aan zal het grote impact voor verschillende teelten hebben.

[4:20:41] Twee jaar is wat dat betreft ook niet heel lang.

[4:20:43] Ik heb uw Kamer voor de Zomer een eerste impact-analyse gestuurd en ik ben ook in gesprek in het confinant met de partijen die er zijn over hoe we alternatieven sneller op de markt kunnen krijgen.

[4:20:53] Uiteraard kijken we daarbij ook naar de betaalbaarheid en het voerbaarheid van telers.

[4:20:57] Dit voorzitter zal waarschijnlijk echt betekenen dat hij vrij snel moet schakelen de komende maanden.

[4:21:01] Omdat 2028 aan de ene kant vanuit de zorg op het gebied van PFAS en TFA te lang lijkt.

[4:21:08] En tegelijkertijd voor telers is 2028 en het belang van die middelen al heel snel.

[4:21:13] De mevrouw Van der Plas had nog vragen over de waterkwaliteit.

[4:21:17] Het convenant op hoofdlijn is afgesproken om gegevens over waterkwaliteit sneller te delen, zodat die ook in gebiedsprocessen kunnen benutten.

[4:21:24] In de glastuinbouw zijn trouwens al veel goede voorbeelden dat sneller terugkoppelen van normoverschrijdende helpt om de problemen aan te pakken in specifieke regio's.

[4:21:32] En de water kwaliteit wordt structureel gemeten in de bestrijdingsmiddelen Atlas en de resultaten gebruiken we ook om met de sector in gesprek te gaan, zeg ik tegen mevr.

[4:21:39] Van der

[4:21:41] Mevrouw van der Plas had ook een vraag over welke mogelijkheden bestaan voor maatregelen rond specifieke stoffen en gebieden, zoals emissiereducerende technieken en passende afstanden te sloten in plaats van generieke maat regelen en verboden.

[4:21:54] In de besluitactiviteiten leefomgeving zijn specifieke regels opgenomen... over het toepassen van gewasbeschermingsmiddelen, zoals het aanhouden van bufferzones.

[4:22:03] Daarnaast wordt ingezet op innovatieve technieken om gebruik en emissies te reduceren.

[4:22:07] En in het convenant werken we met de sector aan maatregelen... waarbij het opstellen van maatreden en gebiedsprocessen ook nadrukkelijk op tafel ligt.

[4:22:14] En als uit een gebiedproces maatregen komen die tot hetzelfde doelbereik leiden als generieke maat regelen...

[4:22:20] kun je ook met gebiedsgerichte maatregelen het doel invullen.

[4:22:22] Dus dan is er ook een alternatief en ook wat dat betreft een prikkel om te werken aan het alternatieve.

[4:22:28] De heer Vlag vroeg nog over gebiedsprocessen voor overschrijdingen van de kaderrichtlijn water.

[4:22:34] Daar lopen aan een aantal gebiedsstrocessen op om normen overschreidingen in water aan te pakken.

[4:22:39] En wat ik ook net aangaf in het confinant, werken met de sector aan maatregelen waarbij het opstellen van maatstrijden voor doelbereik kaderrechtlijnwater in gebiedsprocessenen nadrukkelijk op tafel komt te liggen, conform de vorige vraag die ik net beantwoord heb.

[4:22:51] De voorwaarde daarvoor is wel, voorzitter, dat die gebiedsgerichte maatregelen tot hetzelfde doelbereik moeten komen als de generiete maat regelen.

[4:22:57] Maar die route is beschikbaar en die werken ook verder uit op het gebied van de kaderrichtlijn water- en gewasbescherming.

[4:23:03] Voorzitter.

[4:23:03] Dan een vraag van de heer Lohman.

[4:23:05] Wat is op dit moment eigenlijk aantoonbaar veilig?

[4:23:08] Op basis van welke kennis bepalen we de afstand tot woningen, scholen en andere gevoelige locaties?

[4:23:13] Ik heb het trouwens net volgens mij al aangegeven in de discussie over de afstanden en de verschillende afstandsnormen waar je over kan nadenken.

[4:23:21] Het resteert mij wel om te zeggen dat gewasbeschermingsmiddelen alleen worden toegelaten aan strenge Europese wetenschappelijke beoordeling.

[4:23:28] Die beoordeling biedt belangrijke waarborgen, laat alleen middelen toe waarbij geen schadelijke effecten zijn aangetoond op gezondheid van mens en dier en geen onaanvaardbare effecten voor het milieu.

[4:23:39] De beoording geeft echter niet voor iedere lokale situatie een generiek antwoord op de vraag of het verantwoord is en wat de afstand daarvoor zou moeten zijn.

[4:23:46] En we hebben het ook al vaak met de Kamer uiteraard gehad over nieuwe wetenschappelijke kennis en inzichten die we veel beter moeten verwerken inderdaad ook in het gebruik van middels.

[4:23:54] De vaak genoemde 50 meter afstand is in de rechtszaken niet onredelijk geacht, maar kan ook niet gezien worden als een wetenschappelijk onderbouwde veilige afstand, omdat het onderzoek gewoon nog niet toereikend is op dat vlak.

[4:24:05] Dus vandaar dat ik ook net tegen uw Kamer zei, wij hebben onderzoeken uitgezet naar de effectiviteit van maatregelen.

[4:24:10] Daarbij kijken we naar effectiviteit, proportionaliteit en juridische houdbaarheid.

[4:24:15] Maar als u net als mij van mening bent dat we inderdaad ook snel met een beleidskader moeten komen, dan zullen we ook niet 100% wetenschappelijk onderbouwd kunnen krijgen van die maatregelen, want dat zal echt meer jaren onderzoek vergen.

[4:24:27] En volgens mij is dat ook niet wat de Kamer van mij vraagt.

[4:24:30] Voorzitter, dan over middelen in de natuur van mevrouw Bromet inderdaad.

[4:24:36] Ik vind het belangrijk dat gewasbeschermingsmiddelen alleen worden toegepast wanneer het veilig kan voor natuur en milieu.

[4:24:41] De CTGB beoordeelt dit, hanter strenge Europese eisen.

[4:24:44] En specifiek voor Natura 2000-gebieden zetten we aanvullend nu in op het onderzoek wat ik net noemde.

[4:24:49] En verdere minimalisatie van de emissies van schadelijke gewasberschermingsmiddelen.

[4:24:53] Daar kijken we specifijk ook heen in de zoneringsaanpak samen met de minister.

[4:24:58] Er zijn namelijk trouwens ook bedrijven die in Natura 2000 gebieden zitten.

[4:25:02] En daar moet je wel een goed antwoord met elkaar op hebben natuurlijk in dat geval.

[4:25:06] Voorzitter, en hoe gaat de staatssecretaris zorgen voor duidelijkheid en rechtszekerheid en gestelde regels?

[4:25:11] Van de lid ten Hollander, ik ken het belang dat regels duidelijkheid en rechtszekerheid bieden.

[4:25:16] Uniformiteit wordt ook naar gestreefd bij bovenwettelijke afspraken in het convenant.

[4:25:21] Ook in de verdere ontwikkeling van wettelijke regels rondom emissies en toepassing van middelen zetten we hierop in.

[4:25:25] Het wettelijk gebruiksvoorschrift is de centrale plek voor regels grondom toepassingen van midden.

[4:25:30] Het besluitactiviteiten leefomgeving bevat de aanvullende milieuregels.

[4:25:35] Rechtszekerheid en juridische houdbaarheid hangt ook af van de onderbouwing van de maatregelen die wij met elkaar kiezen.

[4:25:42] Dat is niet trouwens altijd een volledig wetenschappelijke onderbouding die nodig is voor rechtszeker en juridiske houdbarheid, maar we proberen dat wel zo goed mogelijk met elkaar te onderbOUwen.

[4:25:51] En dan was dit het blokje.

[4:25:53] Goed, en dan heb ik inmiddels een aantal aanmeldingen.

[4:25:56] En ik begin bij mevrouw Bromid.

[4:25:58] Ja, dank u wel voorzitter.

[4:25:59] Allereerst fijn dat de staatssecretaris zegt dat hij 64 middelen aan het onderzoek is.

[4:26:05] Want dat is meer dan in Denemarken.

[4:26:06] Dat wilde ik er wel bij gezegd hebben.

[4:26:08] Oh, het klopt niet, maar dat worden we dan zover.

[4:26:10] 64% van de volumes worden onderzocht.

[4:26:13] Oké, nou goed.

[4:26:14] Het is in ieder geval iets.

[4:26:16] Hij zegt ook...

[4:26:22] Nee, wat ik eigenlijk wel zeg.

[4:26:24] Kijk, ik hoor ook in de bijstelling.

[4:26:25] Het heeft wel grote gevolgen voor de sector.

[4:26:27] Nou ja, het heeft ook grote geval voor de drinkwatervoorziening.

[4:26:30] Maar ik snap gewoon het systeem niet.

[4:26:32] Dus we hebben een staatssecretaris van een partij die het altijd heeft over deregulering.

[4:26:37] En dan heeft Denemarken iets ontdekt.

[4:26:39] En daar gaan wij het ook doen.

[4:26:40] Moet het dan in alle lidstaten datzelfde onderzoek gedaan worden voordat we in kunnen grijpen?

[4:26:44] Want dat vind ik niet echt typisch deregularing eerlijk gezegd.

[4:26:49] De staatssekretaris.

[4:26:50] Ja, dat is het proces wat je moet doorlopen zolang de middelen in het Europees verband, de stoffen niet verboden zijn.

[4:26:56] Dus dan moeten we nationaal dit proces doorlomen omdat we aanvullend aan Europa dus inderdaad extra maatregelen treffen.

[4:27:05] Mevrouw Pot?

[4:27:05] Nee, meneer Jansen.

[4:27:06] Sorry, sorry.

[4:27:08] Eerst komt hij het eerst maar, de heer Janssen.

[4:27:10] Kom mooi uit voorzitter, mijn vraag ligt precies in het verlengde.

[4:27:12] De staatssecretaris zegt van dat moet omdat dat in Europees Verband moet worden doorlopend.

[4:27:18] Dan is mijn vraag en hoeveel komen we dan in nationale kop?

[4:27:21] als andere landen daar nog niet zo ver zijn.

[4:27:25] Nee, voorzitter maar.

[4:27:26] Dit is een nationale implementatie van de Europese wetgeving.

[4:27:28] Dus dat is niet per se nationale kop.

[4:27:30] Dit ist de ruimte die wij hebben binnen Europese Wetgeving om daar keuzes in te maken.

[4:27:33] En het CTGB als onafhankelijk toezichthouder heeft besloten om te acteren op basis van onderzoek van haar collega's in Denemarken.

[4:27:39] En in haar onafhandelijke rol als toezichthouder kan ik hun alleen maar daaraan steunen.

[4:27:44] Mevrouw Jansen.

[4:27:45] Ja, voorst.

[4:27:45] Dat was altijd een leuke discussie over wanneer het nationaal beleid is, het nationale kop...

[4:27:49] Maar heel simpel, op het moment dat ondernemers hier in Nederland geconfronteerd worden met richtlijnen of voorschriften die in andere landen niet gelden, is er automatisch sprake van een nationale kop.

[4:28:01] We kunnen het anders noemen, we kunnen het het anders inkleden, maar als er meer moet worden gedaan hier dan elders, is het een nationale kot.

[4:28:07] Is de straatsecretaris het met mij eens?

[4:28:10] Ja, voorzitter.

[4:28:12] Maar Denemarken heeft deze maatregelen eerder getroffen, zou ik daarbij zeggen.

[4:28:15] En als je kijkt naar gewasbeschermingsmiddelen... dan is Nederland op sommige vlakken misschien meer ruimte.

[4:28:20] Op andere vlakkken geven we minder ruimte aan de andere lidstaten.

[4:28:24] Als ik kijk naar mijn Franse collega's... dan zijn soms middelen inderdaad gewoon unilateraal nationaal verboden... zonder dat er alternatieven beschikbaar waren.

[4:28:30] Dat heeft best wat grote problemen met de akker- en tuinbouw gezorgd in Frankrijk.

[4:28:34] Die zijn daarna weer toegestaan dat de effecten daarvan te groot zijn.

[4:28:36] Dus dit is wel echt iets wat in de bevoegdheden van lidstaden zit.

[4:28:41] Dan nu wel, mevrouw Pot.

[4:28:44] Ja, dank voorzitter.

[4:28:46] Toch ook nog heel eventjes over de PFAS en de herbeoordeling daarvan.

[4:28:51] Mevrouwe Bromet zei het eigenlijk ook al een beetje.

[4:28:53] De staatssecretaris zegt ja, de impact op de sector is groot.

[4:28:56] We moeten anticiperen voor de sector.

[4:28:57] Allemaal helemaal prima.

[4:28:59] Maar ik heb echt wel grote zorgen over stoffen die niet meer weggaan.

[4:29:02] Die overal inkomen, ook in ons drinkwater.

[4:29:04] En die hele, hele grote gezondheidseffecten hebben.

[4:29:07] Dus de vraag is een beetje, wat gaat de staatssecretaris nou ook in de tussentijd doen, naast die herbeoordeling, om te zorgen dat het gebruik van die middelen ook echt naar beneden gaat?

[4:29:17] En dan is het antwoord niet per se het convenant.

[4:29:21] De staatssekretaris.

[4:29:22] Het antwoorden is ten dele het convenat, voorzitterin.

[4:29:26] En tegelijkertijd, de realiteit is gewoon dat als wij inderdaad juridisch houdbare maatregelen willen treffen erop, dat ook onderbouwd moet kunnen worden.

[4:29:32] Dus die herbeoordeling is noodzakelijk om daar een grote stap op te zetten.

[4:29:36] Dat is wel het eerlijke verhaal hierbinnen.

[4:29:38] En ik snap het ongeduld aan een groot deel van de Kamer... omdat inderdaad TFA-houdende stoffen impact hebben.

[4:29:44] Omdat het ook al betekent voor je drinkwaterzuivering.

[4:29:49] En tegelijkertijd gaf ik daarbij aan... noopt het mij ook tot de noodzaak om snel met de sector te kijken... wat de impact daarvan is om ons te voor te bereiden op de situatie.

[4:29:58] dat het besluit op dezelfde manier

[4:30:00] manieren zou vallen van de herbeoordeling zoals in Denemarken, omdat daar de impact ook vrij groot van is.

[4:30:04] En die twee belangen moet ik hier wel in bij elkaar brengen.

[4:30:05] bij elkaar brengen.

[4:30:17] Ja, voorzitter, even op wat de staatssecretaris zei over de gebiedsprocessen.

[4:30:23] Ik stelde die vraag niet om dat naast het generieke beleid te doen, maar om meer risico gericht te kijken.

[4:30:29] Omdat ik aangekaart heb dat het slechts in acht gebieden voor een handvol stoffen sprake was van structurele normoverschrijving.

[4:30:35] Met andere woorden, generiek beleid lijkt juist minder passend en maatwerk effectiever.

[4:30:44] De staatssekretaris.

[4:30:46] Nee, maar voorzitter, als we kijken inderdaad naar de maatregelen die wij treffen op het gebied van waterkwaliteit, dan moet het gaan om het voorkomen van normoverscheidingen.

[4:30:54] Dus dat is wel waarbij we ook rekening houden met de uitwerking van de beleid hierbinnen.

[4:31:00] Het is niet zo dat we heel veel aanvullende eisen gaan stellen op de plekken waar het ontzettend goed gaat, als het heel vlag dat zich daar zorgen om werkt.

[4:31:07] Leed Kostic.

[4:31:08] Daarna meneer Loman.

[4:31:09] Onze juristen zeggen juist omdat het zo duidelijk is dat het schadelijk is voor water en naleving van onze wetten, dat het over groot algemeen belang, dat je daardoor juist als Nederland sneller maatregelen kan treffen.

[4:31:21] Dus daarom gaan we onze motie wel doorzetten.

[4:31:24] Gaat de staatssecretaris terugkomen op onze vraag over een beperking van Siertild?

[4:31:29] De staatssecretaris.

[4:31:30] Dat was een van de negen of tien maatregelen die volgens mij lid Kossisch voorstelde.

[4:31:34] Alleen ze poneerden het wel als stellingen en niet als vragen.

[4:31:38] Dus ze zitten niet in mijn mapje, maar ik ben bereid om op deze in de tweede termijn terug te komen dan.

[4:31:45] Ja, maar voorzitter, als ik het met mijn hoofd doe, wij zijn niet bereid... ...om beperkingen in Nederland te doen op de uitbreiding van bepaalde teelten of niet.

[4:31:52] Volgens mij richt ons beleid zich echt op welk middelige gebruik er is... ...en hoe we dat met elkaar omlaag krijgen.

[4:31:57] Dus antwoord zei nee, daar ben ik niet toe bereid.

[4:32:00] Ja voorzitter, dan is het wel fundamenteel.

[4:32:03] Want we hebben weinig ruimte in Nederland en de heer Gimmin zei het ook.

[4:32:06] Dan moet je wel kijken van wat is er echt nodig.

[4:32:08] En volgens mij willen mensen liever schoon water en schoon voedsel dan een bosje bloemen.

[4:32:14] Met name voor het buitenland.

[4:32:16] Dus wil de staatssecretaris daar toch nog even naar kijken als een overweging.

[4:32:19] Om in ieder geval een stop te leggen op uitbreiding van verdere chemische zeerdeel.

[4:32:24] Nee, ik ga echt niet sturen op welke teelt we toepassen in Nederland.

[4:32:26] Dus daar ben ik niet toe bereid.

[4:32:28] Ik denk dat een mooie bosje bloemen ook gelukt brengt.

[4:32:32] Het is ook een mooi exportproduct in het buitenland.

[4:32:34] Nederland verdient er ook veel geld mee.

[4:32:35] Het gaat wel echt om middelen gebruiken wat we omlaag willen krijgen.

[4:32:38] Meneer Lohman.

[4:32:41] Ja, dank u wel.

[4:32:42] We hadden eerder een debat, stelden we vast dat het doel van de uitvoeringsagenda 2019 ambitieus was en moeilijk meetbaar.

[4:32:50] En zoals u heeft gemerkt ben ik allerlei vragen aan het stellen over vat krijgen op de reductiecijfers nu.

[4:32:57] En dus het meten en beslissen van wat gaan we naar wat.

[4:33:00] En krijg ik daar toch onvoldoende grip op?

[4:33:03] Dus dan vraag ik me ook af hoe wij dan daarover straks een oordeel over kunnen vellen of dat voldoende is voor de Kamer.

[4:33:10] Mijn vraag is eigenlijk misschien een toezegging of u daar ergens in de looptijd voordat daar handtekeningen gaan, de Kamer schriftelijk over zou willen kunnen informeren wat de stand van zaken dan is in die onderhandelingen.

[4:33:25] Voorzitter, ik kan u twee dingen toezegen zelfs.

[4:33:27] Eén is die uitnodiging die u net al gedaan hebt dat u in november aansluit en dat we specifiek blijven stilstaan ook bij dat onderwerp aan de kerntafel.

[4:33:33] En de tweede is als inderdaad de WURG haar onderzoek opgeleverd heeft, dat we het ook met u kunnen delen op tijd.

[4:33:38] Dan weet u ook wat te bespreken met elkaar.

[4:33:41] Nee, want u bent er door uw interrupties heen.

[4:33:44] Ik kijk even of we nog eentje hebben.

[4:33:48] Volgens mij is dan het blokje varia overig aan de beurt, staatssecretaris.

[4:33:54] Ja, dat is het grootste blok hier.

[4:33:57] Dus dat komt goed uit.

[4:33:59] Het lid van de plas, hoe worden verschillen tussen grondsoorten en weersomstandigheden eerlijk meegewogen?

[4:34:05] Benchmarking is een manier om op teeltniveau te kunnen vergelijken.

[4:34:08] Een systeem zou mogelijk op gebiedsniveau kunnen worden ingericht waardoor die vergelijkingen ook mogelijk zijn.

[4:34:12] Daar zijn we nu in het onderzoeken.

[4:34:14] Zo komen we op terug aan de hand van het onder zoek.

[4:34:16] Dan had het lid van de plas vragen over knelpunten op precisietechnieken en gebruikvoorschriften die soms bijten.

[4:34:22] Willen we met het CTGB dat gaan verkennen?

[4:34:24] Ik zie ook het belang van precisiete technieken voor een toekomstbestendige teelt.

[4:34:28] Het afgelopen jaar heeft er trouwens een behoorlijke verkenning plaatsgevonden om die reden.

[4:34:32] Er is nauw samengewerkt met diverse sectorpartijen, toezichthouder en ook het CTGB om te bezien hoe belemmeringen voor het gebruik van precisetechnieke kunnen worden weggenomen.

[4:34:40] Hierbij wordt zowel gewerkt aan verbeterde communicatie naar telers als ook verduidelijking over het kader van veiligheid van mensen en milieu.

[4:34:47] Zowel de boor- en binnentechniek als het toelatingsproces van nieuwe middelen.

[4:34:50] En er zijn dit jaar twee onderzoeken uitgezet bij de Wageningen Universiteit om dit proces te ondersteunen.

[4:34:55] En in de zomer van 27 moeten die uitkomsten er zijn.

[4:34:58] En aan de hand daarvan kunnen we inderdaad ook hopelijk verdere belemmeringen wegnemen die we zien.

[4:35:03] Welke mogelijkheden zijn er om gewasbeschermingsadviseurs te belonen op verminderingen van gewasbeschermingsmiddelen van een lid van de plas?

[4:35:11] Minder gebruik van middelen wanneer dit kan is ook voor de telers zelf goed, omdat deze middels ook gewoon duur zijn.

[4:35:17] Adviseurs van telers die gewaltbeschermingsmiddelen gebruiken dienen gecertificeerd te zijn, waarbij ook kennis over niet-chemische alternatieven wordt vereist.

[4:35:24] En daarnaast zullen telers en adviseurs gebruik kunnen gaan maken van een benchmarkingsysteem, waarmee ook de teler natuurlijk zou kunnen vragen aan de adviseur, ik zie dat mijn collega minder gebruikt, daar komen minder kosten bij kijken, terwijl het teel tegelijkertijd goed lijkt te gaan, hoe kan ik dat ook bereiken?

[4:35:37] Dus die rol is er degelijk ook voor adviseursvoorzitter om daarin te helpen.

[4:35:41] Dan een vraag over, wil de staatssecretaris via het convenant afspraken maken over zaadbehandelingen binnen een gelijk speelveld?

[4:35:48] Er zijn op dit moment geen bijzondere beperkingen opgelegd aan het behandelen van zaaizaad met gewasbeschermingsmiddelen.

[4:35:54] Als een gewas beschermingsmiddel als zaad behandeling toegepast wordt, dient hier echter een toelating voor te zijn.

[4:36:00] En indien er geen reguliere toelasting is, kan de sector mijn verzoek en vrijstelling hiervoor te verlenen.

[4:36:05] En voor die vrijstellingen vragen we advies aan het CTGB en de NVBA omtrent de noodzakelijkheid en ook de risico's van mens, dieren en milieu.

[4:36:13] En het blijkt dat als we die eisen kunnen voldoen, dan sta ik daar wel willen tegenover.

[4:36:16] Dus als er een specifieke casus is, dan is dit het traject om te...

[4:36:19] doorlopen.

[4:36:21] De Jans had ook een vraag over, kan ik toezeggen dat we voldoende middelen in een medicijnkastje hebben?

[4:36:26] Nou, ik vind het belangrijk dat middeln alleen op de markt mogen, wanneer wetenschappelijk is aangetoond, dat ze veilig kunnen worden toegepast.

[4:36:32] Dus ik leun wel echt op het CTGB op wat er toegestaan is en niet toegestaan is.

[4:36:36] Daar vertrouw ik ook echt op.

[4:36:37] Maar het is wel van groot belang dat telers alternatieven krijgen.

[4:36:40] Dus we zetten op meerdere manieren, zoals ik net aangaf, in op het snel ontwikkelen en toelaten van alternatievens.

[4:36:45] Zowel via het CTGB als via de Europese inzet met EFSA.

[4:36:49] En aan de andere kant ook inderdaad met crisperkas en zaadveredeling, met innovaties en precisietechnieken.

[4:36:56] Dus op veel mogelijke manieren proberen we ook dat perspectief voor die telers juist te verbeteren.

[4:37:01] Hoe voorkomt de staatssecretaris dan middelen sneller verdwijnen?

[4:37:04] De lid van Holland had die vraag gesteld.

[4:37:07] Dat is een beetje het dilemma, denk ik, in dit dossier wat we met elkaar bespreken.

[4:37:12] We leunen op de wetenschappelijke adviezen en dat betekent dat op waterkwaliteit, op leefomgeving, op natuurkwaliteiten wij ook ervoor zorgen dat middelen alleen te markt kunnen komen en op de markt blijven als dat verantwoord kan.

[4:37:24] Dat betekent ook dat er soms middelen verdwijnen.

[4:37:27] Het grote probleem waar we wel tegenaan lopen is dat die alternatieven onvoldoende snel ontwikkeld worden en toegelaten worden.

[4:37:32] Er zijn voorbeelden die Intje kwam gisteren te horen, dat er een alternatief middel ontwikkelt was door een ondernemer in Nederland.

[4:37:38] De inschatting was dat hij tien, vijftien jaar moest wachten voor zijn alternatieve biologische gewasbeschermingsmiddel op de markt komt.

[4:37:44] En dat is echt een onderdeel van het convenant over hoe we bovenop wat we al doen met het CTGB.

[4:37:49] Het amendement Pot & Promet helpt ermee, de Greenlands helpt er ermee om dat nog verder te kunnen versnellen.

[4:37:55] Want dat is wel echt de enige route om voor de telers een uitgebreider medicijnkistje te ontwikkelen.

[4:38:01] Dan voorzitter, precieze technieken van de heer Vlag.

[4:38:03] Vind ik dat ook mooi?

[4:38:04] Ja, dat vind ik ook heel mooi inderdaad en daar gaan we meer op inzetten.

[4:38:08] Ik gun telers die zich inzeten voor een toekomstendig teeltsysteem en een brede keuze aan middelen en maatregelen.

[4:38:13] Daar zet ik me ook voor in.

[4:38:15] Dat betekent niet per se dat er meer middeln beschikbaar kunnen zijn.

[4:38:17] Het CTGB laat soms al middellen inderdead toe onder strenge gebruiksvoorschriften die je dus in het uiterste geval wel onder strene voorwaarden mag gebruiken.

[4:38:26] We hebben ook het instrument van de vrijstelling die ik net beschreven heb.

[4:38:29] Dus soms worden er inderdaad, zoals er geen alternatieven zijn, ook aanvullend middelen vrijgesteld.

[4:38:34] Vaak komen die ook met aanvuddende verplichtingen op hoe je dat toepast.

[4:38:37] Dus met driftreductie, et cetera.

[4:38:38] Dus die route staan we ook wel toe.

[4:38:41] Het is wel natuurlijk een vrij onzekere route voor telers, omdat je elk jaar afhankelijk bent van opnieuw de wel- of niet-verlening van een vrijsteling.

[4:38:48] Dus het belangrijkste is wat mij betreft ook dat we met Convenant echt

[4:38:52] De versnelling aanzetten op de ontwikkeling van die alternatieven.

[4:38:54] En de precisietechniek om niet continu in een situatie te komen dat men mij moet verzoeken om een vrijstelling.

[4:38:59] Want als ondernemer neem je daarmee wel veel risico altijd.

[4:39:05] Dit heb ik al behandeld.

[4:39:07] Dit ook.

[4:39:08] Welke concrete stappen zet het kabinet om de systematiek van het CTGB te versnellen bij het groene loket van de heer Jansen?

[4:39:15] Ik ondersteun ook op nadrukkelijk verzoek van de Kamer het versneller daarvan.

[4:39:18] Het CTGB krijgt extra capaciteit voor het groen loket aan de hand van het amendement wat ik net benoemd heb, waarbij ook aanvragen voor groene middelen voorrang krijgen.

[4:39:26] Daarnaast investeren we ook in kennis en expertise bij EFSA voor de Europese goedkeuring van groene stoffen.

[4:39:33] Want een deel ligt nationaal op middelniveau.

[4:39:35] En dat hebben we volgens mij nu echt veel beter ingericht met elkaar.

[4:39:38] Maar de goedkeuring van stoffen, dat is iets wat heel traag is.

[4:39:40] En dan heb ik uiteraard met uw Kamer ook vaak van gedachten over gewisseld in onze omnibus-debatten.

[4:39:45] Maar daarnaast werken we dus ook aan de versterking van EFSA.

[4:39:48] Los van de omnibussen, dat er ook meer capaciteit is om inderdaad die backlog op die groene stoffe weggewerkt te krijgen.

[4:39:56] Wat kan Nederland zelf doen om de toelating te versnellen?

[4:40:00] Dat heb ik volgens mij net al beantwoord en die extra middelen bij CTGB heb ik ook beantwaard.

[4:40:06] Verder loopt er ook samen met de sector een pilot die ook experimenteerruimte gaat bieden voorafgaande aan de toeletting op het gebied van groene middellen.

[4:40:16] Waarom wordt de toelating en ontheffing van middelen buiten het convenant gehouden?

[4:40:20] De heer Vlag vroeg dat.

[4:40:21] Het toelatingskader is vastgelegd in Europese regelgeving.

[4:40:24] Een aanpassing dient dan ook daar te gebeuren.

[4:40:26] Dat zien we het recente omnibusvoorstel.

[4:40:28] De regels voor ontheffeningen zijn grotendeels ook vastgesteld.

[4:40:31] Ik vind het echt belangrijk dat ontheeffingen en toelaten van midden alleen ingezet worden bij daadwerkelijke landbouwkundige noodzaken.

[4:40:40] De toelatingscriteria van middelen heb ik ook buiten het confinant gehouden omdat ik dat gewoon niet politiek wil maken.

[4:40:45] Het zou namelijk aan de ene kant kunnen betekenen dat er zaken langer toe zouden staan die effecten hebben bijvoorbeeld op de volksgezondheid, op natuurkwaliteit of waterkwaliteits.

[4:40:55] En aan de andere kant zou het ook kunnen betekenen dat er eerder middeln van de markt gehaald worden dan wetenschappelijk onderbouwd kan worden.

[4:41:00] En ik wil dat proces wel echt zo zuiver mogelijk bij de wetenschap en het CTGB houden.

[4:41:04] Dus dat is een reden waarom het er buiten geplaatst is.

[4:41:07] Dan, voorzitter, het lid Den Hollander had een vraag en ook... Even kijken, nog iemand.

[4:41:15] Over welke concrete nationale en Europese belemmeringen voor geïntegreerde gewasbescherming geïnventariseerd zijn en wanneer die worden weggenomen.

[4:41:27] Zoals verzocht via de motie Den Hollander van afgelopen zomer zijn we op dit moment bezig met het onderzoeken van de wettelijke belemmingen.

[4:41:34] Graag wil ik de focus leggen op wettelijke belemmeringen bij de toelating ook van groene middelen specifiek hierbij.

[4:41:40] Daarbij kijken we nu naar regulatory sandboxes die kan bijdragen aan het wegnemen van belemmingen en echte versnelling kunnen zorgen.

[4:41:46] En voor het einde van het jaar kan ik uw Kamer ook schriftelijk daar meer over informeren over de uitvoering van de motie.

[4:41:53] Dan heb ik een vraag van het Libromed over glyfosaat.

[4:41:56] De Europese goedkeuring van glyfosat is in 2023 verlengd.

[4:42:00] Uw Kamer heeft zich echter nadrukkelijk uitgesproken om het gebruik van glyfsosaat zoveel mogelijk te beperken.

[4:42:05] Ik heb uw Kamer begin dit jaar geïnformeerd dat de Raad van State niet positief heeft geadviseerd op een generieke verplichting voor het gebruiken van alternatieven van glyfozaat.

[4:42:14] Binnen het Convenant maken we wel afspraken over terugdringen van het gebruik van glyfosaat, bijvoorbeeld op graslanden, zoals het voorbeeld genoemd werd.

[4:42:21] En met het kennis- en innovatieprogramma van het Convant ondersteun ik tevens ook innovatieve projecten, ook op het gebied van onkruidbestrijding, om zodoende het gebruikt van glyfsosaat te kunnen verminderen.

[4:42:31] Ik ben ook bereid dit onderwerp met klem in te brengen aan de convenantstafel, dus dat kan ik ook toezeggen.

[4:42:37] Ik kan daarbij ook zeker uw zorgen overbrengen vanuit de Kamer en u bent zelf inderdaad ook in november aanwezig, denk ik, om een soort geluid te verkondigen aan de kerntafel.

[4:42:46] Uiteindelijk is het ook aan onze politiek en de Kammer hier om een oordeel te vellen over het convenant of u dat voldoende vindt of niet.

[4:42:54] Even kijken, mevrouw Van der... U bent de hele commissie uitgenodigd.

[4:42:59] U ook, ja.

[4:43:02] Ik hoorde iemand zeggen, ik ook.

[4:43:04] Maar inderdaad, de hele commissie is uitgenodigd.

[4:43:07] We verheugen ons op uw aanwezigheid, zeg ik.

[4:43:12] Mevrouw van der Plas had nog een vraag of wilde u onderzoeken of toegelaten gewasbeschermingsmiddelen alleen onder aanvullende voorwaarden toegepast kunnen worden?

[4:43:20] Wat ik net heb aangegeven, het CTGB doet echt die beoordeling en dat wil ik ook daarbij laten.

[4:43:26] Er bestaat trouwens wel de mogelijkheid dat vrijstellingen worden gegeven bij landbouwkundige noodzaken.

[4:43:30] Wel met die extra toetsen van de NVWA op handhaving en van het CTGB op de veiligheid van mensen hier en milieu daarbinnen.

[4:43:38] Is het behoud van de productie van Hollandse aardappelen, groenten en fruit een uitgangspunt?

[4:43:42] Vroeg de heer Vlag.

[4:43:43] Er zijn verschillende deelconvenanten voor verschillend sectoren.

[4:43:46] Per sector bekijken we dus ook naar afzonderlijke reductiedoelstellingen.

[4:43:50] En het moet geen automatisme zijn dat er meteen aan middelen wordt gedacht als de gezondheid van de teelt wordt bedreigd.

[4:43:54] We willen de teel weerbaarder maken op dat.

[4:43:56] Maar als u kijkt naar het convenant en wat we daarop hebben opgeschreven, er zijn eigenlijk twee uitgangspunten.

[4:44:00] Aan de ene kant is het uitgangespunt dat we de schadelijke effecten verminderen met elkaar.

[4:44:04] Met specifieke focus op leefomgeving, water en natuur.

[4:44:08] En het andere uitgangspunt draait inderdaad over de perspectief voor de telers en de overgang naar een geïntegreerde en meer duurzame gewasbescherming.

[4:44:15] Dus dat is inderday een uitgangespunt.

[4:44:18] Dan heb ik al volgens mij... Kan het kabinet reageren op de brief van onderzoeker Hombach?

[4:44:25] Of wat Nederland van Denemarken kan leren met betrekking tot bestrijdingsmiddelen.

[4:44:29] Ik zal de brief bekijken en uw kamer hier schriftelijk op terugkoppelen.

[4:44:32] En mijn voorstel zal ook zijn dat ik daar ook Zweden in meeneem.

[4:44:36] Ik geef de vraag van de heer Vlacht.

[4:44:38] Dus dan krijgt u informatie over Denemarkt en Zweden, het beleid daar.

[4:44:42] Wat werkt en wat kunnen we daarvan leren?

[4:44:45] Ik moet daar bij de brief trouwens wel, als ik u echt van een goede reactie wil voorzien, afstemmen met het CTGB en de NVBA.

[4:44:50] Dus het zal niet binnen heel kort tijd zijn, maar ik kom voor de afronding van het debat op een termijn.

[4:44:57] Want volgens mij wilt u dat vragen, zie ik.

[4:44:58] Dus dan kan daarnaast mij driftig nagedacht worden over wat haalbaar is daarbinnen.

[4:45:02] Is de staatssecretaris met ChristenUnie eens dat dit een belangrijke route is naar het verminderen van gewasbeschermingsmiddelen?

[4:45:13] Dit heb ik al beantwoord.

[4:45:16] Bovenwettelijke beantworte financiering.

[4:45:19] Naleving en handhaving is beantwaard.

[4:45:23] Zweden is be antwoord...

[4:45:25] De motie goudswaard, hij is net vertrokken zie ik.

[4:45:27] Maar ik ga hem toch beantwoorden.

[4:45:29] Ik heb in mijn brief van 5 oktober aangegeven hoe ik uitvoering geef aan de motie.

[4:45:34] En ik ben daar niet voornemens nog een andere koers op te varen.

[4:45:38] Omdat het ons gewoon ontbreekt aan de kennis en capaciteit om een goede invulling aan de mostie te geven.

[4:45:42] Het is voor ons heel moeilijk als ministerie om afzonderlijk, zonder veel input van de sector, voor elke deel de knelpunten en de effectiviteit te gaan vastleggen met elkaar.

[4:45:52] Dat betekent dat ik een groot deel van mijn ambtelijke capaciteit hieraan kwijt zou zijn.

[4:45:56] Capaciteit die ook ingezet moet worden op alle andere verzoeken vanuit de Kamer en ook gewoon het succesvol afronden van het convenant.

[4:46:02] Dus ik ben niet bereid die motie anders uit te voeren.

[4:46:04] Van de heer Goudswaard.

[4:46:07] Dank u wel, staatssecretaris.

[4:46:09] Ik heb twee, drie aanmeldingen, vier aanmelden voor dit laatste rondje.

[4:46:14] Wij hebben nog tien minuten.

[4:46:16] Dat moet lukken, denk ik, als u dat doet.

[4:46:20] En ik zal zorgen dat... U krijgt de brief sowieso dit jaar, Zweden en Denemarken, maar ik wil het sowieso laten meenemen aan de convenantstafel.

[4:46:28] Dus ik zal streven naar eind november, maar gun die me daar wel iets van marge, dat het een weekje later is voor de mensen, omdat we het ook moeten afstand met CTGB en MVR.

[4:46:36] Ik begin met mevrouw Den Hollander.

[4:46:40] Voorzitter, de staatssecretaris is ingegaan op de voortgang van de motie waarvoor dank.

[4:46:43] Hij zegt daarbij ook van dan gaan we vooral kijken naar groene middelen en directe sandboxes.

[4:46:48] Ik wil nog wel even terugkijken naar het debat wat wij er toen over gevoerd hebben.

[4:46:51] Dat ging over die glasvleugelziekade waarbij het volwassen diertje heel moeilijk te bestrijden is.

[4:46:55] Maar via die zaadcoating de larvalen stadia heel goed te bestriiden zijn.

[4:47:00] Maar dan wel in een ander gewas.

[4:47:01] En nu zegt de staatsecretariens ik kan wel uitzonderingen geven maar dan moet het wel passend zijn bij het gewas maar het gaat juist

[4:47:09] Om 90% mogelijkheid tot reductie als we dus die regels doorbreken.

[4:47:14] Waarin je niet naar een bepaald gewas kijkt, maar naar een heel tilt plan.

[4:47:19] Kan de staatssecretaris daar nog op ingaan?

[4:47:28] De beoordelingscriteria zijn echt aan de CTGB.

[4:47:30] Maar ik kom eind dit jaar nog met een brief terug op de uitvoering van de motie.

[4:47:34] Laat ik daar specifiek op ingaan?

[4:47:36] Dat zou mijn voorstel hierbij zijn.

[4:47:37] Nee, want u heeft geen interrupties meer.

[4:47:40] Ja, voorzitter.

[4:47:48] De staatssecretaris gaf in zijn beantwoording aan van nou vrijstellingen en ontheffingen zijn geen onderdeel van de conferenceonderhandelingen.

[4:47:55] De achtergrond van mijn vraag was, de staatssekretaris zei van ja daar vertrouw ik op de wetenschap, daar volg ik ook de weterschap in.

[4:48:02] Maar tegelijkertijd is er echt veel nationale bewegingsruimte.

[4:48:04] We hebben dat regelmatig gezien rond de vrijstellingen in de kersenteelt, dat er in het buitenland echt andere normen worden toegepast dan in Nederland.

[4:48:11] Met andere woorden, in die fase van transitie naar groenere middelen moet er ruimte blijven voor voldoende vrijstelingen en ontheffingen.

[4:48:19] En daar heeft de staatssecretaris wel degelijk nationale speelruimten in.

[4:48:23] Dus mijn vraag is, zou hij die meer willen toepassen en in de conferencetrajecten willen betrekken?

[4:48:29] Ik wil het niet in een convenanstraject betrekken omdat ik echt vind dat het uiteindelijk aan de adviserende instanties is om mij daarop van goed advies te voorzien.

[4:48:38] Dus hoe het nu werkt met vrijstellingen en ontheffingen is dat ik ze op mijn bureau krijg.

[4:48:42] Dat het NVWA uitspraken doet over de handhaafbaarheid van een vrijsteling om we daarop kunnen toezien.

[4:48:46] En dat de CTGB uitspraken doet over de impact op mens, dieren, milieu en wat de risico's zijn die daarbij kunnen kijken.

[4:48:52] We hebben sommige gevallen waar alle lichtjes op groen gaan.

[4:48:54] We haben sommige geval waarbij alle lichten op rood gaan.

[4:48:56] Die verlenen we dan ook niet.

[4:48:57] En we hebben sommigen gevallen die zijn gewoon vrij complex en vallen daartussenin.

[4:49:00] Daar kijken we altijd met een constructieve blik heen.

[4:49:03] Het zou mij daarbij wel helpen als de naleving inderdaad van de ontheffing wel soms een stuk beter is.

[4:49:08] Want soms krijg ik ook ontheffenen jaar op jaar op ja of verzoek.

[4:49:11] Ik en mijn voorgangers op deze functie.

[4:49:13] En we zien gewoon dat de naleving soms van de voorwaarden die erbij kunnen kijken, heel laag zijn.

[4:49:17] En dat zorgt er natuurlijk ook niet voor dat die ontheffingen inderdaad nog veel vaker verleend kunnen worden daarbinnen.

[4:49:24] Dus ik doe de oproep daarbij ook via de heer Vlag aan de sector om echt die naleven te borgen bij ontheffen.

[4:49:29] En wij zijn echt bereid vanuit het kabinet om wanneer die landbouwkundige noodzak er is en het risico inderдаad acceptabel is, om met de coulantse naar ontheeffingen te kijken.

[4:49:38] Maar dan moet de nalaving wel echt goed zijn daarbien.

[4:49:42] Dank u wel.

[4:49:43] Leed Kostic.

[4:49:48] Ik heb nog twee laatste vragen.

[4:49:49] Eén, die bufferzone, die spuitvrije zone, kan dat niet en-en?

[4:49:55] Dus dat we samen beslissen, oké, uit voorzorg doen we in ieder geval een bepaalde zone.

[4:49:59] Maar ondertussen laten we de wetenschappers wel hun werk doen, zodat ze zo snel mogelijk met een wetenschapelijk onderbouwde zone komen.

[4:50:07] Nee, en dat zou kunnen, is mijn antwoord daarop.

[4:50:12] Wij hebben onderzoek uitstaan na verschillende afstandsnormen, maar ook andere maatregelen die je kan treffen op het vlieg van natuurkwaliteit, op het leefomgeving.

[4:50:19] Een afstandsnorm kan daar een onderdeel van zijn, maar uiteindelijk is het wel een politiek-bestuurlijke keuze welke je daar binnen kiest.

[4:50:24] En of je dat combineert met andere maatsregelen of niet.

[4:50:27] Dus daarvoor hoef je niet nog drie jaar onderzoet te doen.

[4:50:31] Je moet het natuurlijk wel wetenschappelijk onderbouwen.

[4:50:35] Dat is voor ons in ieder geval al belangrijk om en-en te doen, dus we willen met een voorstel voorkomen.

[4:50:38] Tot slot, ik had in mijn voorstelling natuurlijk een voorgestel om te kijken naar een soort pesticidenvertak zoals in Denemarken, waar je ook volgens innovatie binnen de sector kan stimuleren en schade kan oplossen.

[4:50:51] Dus ik wilde de staatscheidsvraag om daar later met een brief op terug te komen.

[4:50:54] Het liefst voor een twee minuten debat, zodat ik kan weten welke richting je wel niet op kan gaan.

[4:51:00] De staatssecretaris.

[4:51:01] Voorzitter, daar kunnen we schriftelijk op terugkomen.

[4:51:04] Het idee van zo'n tax is ook door een aantal confinantspartijen meermaals ter sprake gekomen.

[4:51:10] Ik ben bereid om in het confinant daarover te spreken.

[4:51:13] Ik denk dat het wel een belangrijke randvalwaarde is dat die middelen dan terugvloeien naar een verduurzaming van de teelt.

[4:51:18] En dat die daarvoor ingezet kunnen worden.

[4:51:19] Dat vergt natuurlijk ook bredere afspraken in een kabinet mocht je zo'r instrument overwegen.

[4:51:23] Dus daar kunnen wir schriftelijk op terugkommen.

[4:51:25] Meneer Jansen.

[4:51:26] Dank voorzitter.

[4:51:27] De vraag die ik twintig minuten geleden...

[4:51:29] Herhaald, waar ik geen antwoord op gehad, heb ik nog steeds niet gehad.

[4:51:33] Er is wel een beetje omheen gefietst bij de beantwoording van de vragen van de heer Ginnis en de heervlag.

[4:51:38] Dat was de vraag over, is de staatssecretaris bereid om via het confinant afspraken te maken over zaadbehandeling en precisietoepassingen en toe te zien op een gelijk Europees speelveld?

[4:51:48] Datzelfde geldt voor de vraag, is er staatssekretaris met ons eens dat de wetenschappelijke oordelen van CTGB...

[4:51:55] EFSA en EGA leidend zijn.

[4:51:57] En dat Nederland geen nationale extra verboden oplicht tot midden het Europees veilig zijn bevonden.

[4:52:02] En daar vind ik de staatssecretaris, laat ik zeggen, wazig over dan wel.

[4:52:06] Hij is er niet op ingegaan.

[4:52:09] Ik weet niet of het waarschijnlijk is of u het niet eens met mijn antwoordt.

[4:52:13] Dat kan natuurlijk ook een rol spelen hierbinnen.

[4:52:16] Wat ik in het convenant bereid ben te doen, is inderdaad te kijken naar welke oplossingen er kunnen zijn om het gebruik van schadelijke wasbeschermingsmiddelen te laten afnemen.

[4:52:24] Zaadkoting kan daar een rol in spelen.

[4:52:26] Is daar ook een techniek in uiteraard wat u noemt?

[4:52:27] Preciese technieken speelt daar een roll in.

[4:52:29] Die nemen we allemaal mee in het convenant.

[4:52:31] Gaat het specifiek over de toelating, over het op de markt houden van middelen waarvan het CTGB gezegd heeft dat dat niet meer kan, dan berust ik me echt bij het advies van het CTGGB.

[4:52:40] En die staan ook in de positie ervoor om ons die adviezen daarop te geven.

[4:52:44] Gaat it over de invalshoek nationale koppen.

[4:52:46] Kijk, wanneer stoffen Europees zijn goedgekeurd worden middeln vervolgens nationaal toegelaten.

[4:52:51] Die toelasting volgt in de basis een gemeenschappelijk Europees beoordelingskader.

[4:52:54] waardoor er ook geen grote verschillen tussen lidstaten ontstaan.

[4:52:57] We kijken nationaal wel naar specifieke nationale omstandigheden.

[4:53:01] En in Nederland hebben we gewoon de situatie dat we in een waterrijk gebied leven.

[4:53:06] Dus daarbij hebben we vaak ook gewoon aanvullende verplichtingen.

[4:53:09] U weet zelf veel van INW afdenken op dat vlak wat dat betreft ook.

[4:53:12] En dat komt ook vanuit onze eigen wetgeving en vanuit Europa met extra verplichtenen op het gebied van waterkwaliteit kijken.

[4:53:17] Dus u kunt zich voorstellen dat in Nederland dat een grotere uitdaging is dan in landen die inderdaad wat minder water hebben.

[4:53:27] Heel kort, voorzitter.

[4:53:30] Ik snap wel het antwoord, maar dat betekent dus wel dat de staatssecretaris zegt wij wijken af van de zinsneden uit het coalitieakkoord, geen nationale koppen, gezien de specifieke situatie van Nederland.

[4:53:41] Dat is mijn conclusie en ik denk dat ik daar de motie over ga indienen.

[4:53:47] Ja, volgens mij, ik weet niet of u de nationale kop kan noemen en het mij kwalijk neemt dat wij een delta-rijk land zijn met veel water.

[4:53:53] Zuid-Europa houdt rekening met een warmig klimaat in Haag, beleid op dit vlak.

[4:53:57] Denemarken heeft extra beleid over het gebied van grondwater.

[4:53:59] Dat is gewoon een nationale bevoegdheid.

[4:54:03] Dank.

[4:54:04] Volgens mij zijn we daarmee aan het einde gekomen van de beantwoording in de eerste termijn van de zijde van het kabinet.

[4:54:12] We hebben geen tijd meer voor een tweede termijn.

[4:54:14] Maar ik kijk even naar mevrouw Pot, want ik verwacht...

[4:54:17] Het zou zomaar kunnen inderdaad.

[4:54:19] Ja, ik ga toch eventjes een twee minuten debat aanvragen.

[4:54:22] Dan hebben we die genoteerd.

[4:54:25] Dank u wel daarvoor.

[4:54:26] En dan ga ik nog even met u in navolging van de heer Loman de administratie doen.

[4:54:33] Want wij hebben een aantal toezeggingen genoteerd.

[4:54:37] De staatssecretaris van INW zegt toe om vooraf te gaan aan het wetgevingsoverleg Water op 23 november 2026.

[4:54:45] Een brief aan de Kamer te sturen over de gesprekken die zullen worden gevoerd met de drinkwaterbedrijven over de zorg over PFAS.

[4:54:51] En dat is een toezigging aan mevrouw Bromet.

[4:54:54] De staatssecretaris van LVVN zegt toe om in november een brief aan de Kamer te sturen met betrekking tot de uitvoeringsagenda 2019, met daarin de stand van zaken van de onderhandelingen aan de kerntafel van het confinant en zal aan de kamer het onderzoek van de WUR worden toegestuurd wanneer deze is opgeleverd.

[4:55:11] En dan is mijn vraag aan de staatssekretaris wanneers we het onder zoek kunnen verwachten.

[4:55:16] Volgens mij komt er een brief met de voortgang van de onderhandelingen.

[4:55:20] En ga ik daarbij specifiek, stuur ik ook de onderzoeken van de WURG toe.

[4:55:23] Dat zal in november zijn.

[4:55:24] In november, dankjewel.

[4:55:25] En daarnaast is er volgens mij een uitnodiging aan de commissie.

[4:55:29] Die komt nog om aan te sluiten in november.

[4:55:31] En dat is een toezegging aan de heer Lohman?

[4:55:33] Ja, die herkent u ook.

[4:55:36] De staatssecretaris van LVVN zal de Kamer voor het einde van het jaar informeren over de uitvoering van de motie Den Hollander, over de wettelijke belemmeringen bij de toelating van groene middelen, waarbij hij kijkt naar de regulatory sandboxes en daarbij op de opties van tiltplannen ingaan.

[4:55:49] En dat is een toezegging aan mevrouw Den Hollande.

[4:55:52] Die herkent ze en die herkente staat zich trouwens ook.

[4:55:57] Nou, volgens mij zijn we daarmee rond.

[4:56:00] Nee?

[4:56:00] Niet rond?

[4:56:01] Zweden-Denemarken?

[4:56:02] Nee, ik had meerdere toezeggingen inderdaad.

[4:56:07] Staat dat nog niet op papier?

[4:56:11] Ik heb hier niks meer staan, maar...

[4:56:13] Oké, dan moet ik het zelf even gaan terughalen.

[4:56:16] Inderdaad, de toezegging van de staatssecretaris om te kijken naar wat de expert hier heeft ingebracht van wat we kunnen leren vanuit Denemarken.

[4:56:24] Om gezondheid en milieu beter te beschermen, biologische landbouw.

[4:56:27] En Zweden daarbij.

[4:56:28] Zweden erbij, ja, dat is erbij gekomen.

[4:56:30] En dat zou, wat staat u net, ergens eind november beginnen?

[4:56:33] Ja, maar een beetje speelbaar.

[4:56:35] Ja, precies.

[4:56:36] Eind november-ish.

[4:56:38] En de staatssecretaris had net ook toegezegd om terug te komen op de pesticidetaks.

[4:56:44] Ook voor het twee-minuten-debat in ieder geval.

[4:56:48] Dat zal een kochte brief zijn voorafgaande twee- minuten- debat.

[4:56:50] Ja, pesticidetak.

[4:56:54] Ik denk nog even na, of dan check ik even met mijn beleidsmedewerker.

[4:56:57] Oké, dan zitten jullie later terug.

[4:57:00] Dan dank ik u allen heel hartelijk voor dit goede, levendige debat.

[4:57:06] Dank de staatssecretaris voor de aanwezigheid en antwoorden.

[4:57:10] En ik wens u allen om één minuut voor drie nog een prachtige middag.