Energie voor huishoudens (voortzetting)

[0:00:00] Een hele goede avond allemaal.

[0:00:03] Fijn dat jullie er zijn.

[0:00:04] Welkom ook aan de minister en haar ondersteuning.

[0:00:06] Welcom aan de Kamerleden en alle mensen uiteraard op de tribune.

[0:00:10] We hebben vanavond een voortzetting van het commissiedebat over energie voor huishoudens.

[0:00:17] Dus hiermee heropen ik de vergadering.

[0:00:20] We waren gebleven in de beantwoording van de minister in de eerste termijn.

[0:00:25] Ik wil de collega Kamerleden eraan herinneren dat we nog een aantal interrupties hebben openstaan van de acht u al heeft gehad.

[0:00:33] Mocht u niet meer weten waar u was gebleven, dan kunt u een appje sturen naar de Giffie en dan wordt dat u alsnog toegestuurd hoeveel interrupties u heeft.

[0:00:45] Maar we hebben nog maar één blokje te gaan aan de beantwoording, dus u heeft daarna ook alle ruimte in de tweede termijn om uw inbreng te doen.

[0:00:51] Ten aanzien van uiteraard de stukken die voorliggen voor dit commissiedebat.

[0:00:56] En dat ik, als er verder geen andere mededelingen of bijzonderheden zijn, dat is niet het geval, overga naar de minister voor de resterende beantwording in de eerste termijn.

[0:01:07] En nu het woord.

[0:01:09] Dank u wel, voorzitter.

[0:01:10] En er zijn een heel aantal vragen gesteld inderdaad over warmte.

[0:01:15] Onder andere door de heer Jumlet, door de Heer Vlag ook... ...de heer Kloss, mevrouw Muller, meervrouw Kreuger, de her Ginwis.

[0:01:22] Een aantal vragen over het budget, betaalbaarheid, het voorbeeld van Delft.

[0:01:29] Zit er in de WIS genoeg?

[0:01:31] Zouden er extra middelen nodig zijn, energiegemeenschappen...

[0:01:34] Hoeveel aansluitingen kunnen gefinancierd worden?

[0:01:37] De kabinetsreactie IBO.

[0:01:38] Dus een heleboel vragen die heel nauw bij elkaar betrekking hadden.

[0:01:43] En voor collectieve warmte heb ik in de Kamerbrief voor de zomer inderdaad al aangegeven...

[0:01:49] onvoldoende subsidiemiddelen zijn voor alle projecten.

[0:01:52] De beschikbare middelen die we wel hebben... willen we vanaf volgend jaar zo gericht mogelijk inzetten... op de meest robuuste en kansrijke projecten... zodat we warmtenetten uitrollen daar waar het ook echt no regret is.

[0:02:03] Je begint natuurlijk daar waar je zeker weet... want we weten allemaal dat warmtenetten hun rol hebben... om ook investeringen in het elektriciteitsnet te voorkomen.

[0:02:11] Maar die trade-off is natuurlijk ook niet overal precies hetzelfde.

[0:02:13] Het hangt natuurlijk ook vanaff waar de warmtenetzen het meest robust zijn...

[0:02:17] Dus we zetten in op de meest robuuste en kansrijke projecten eerst.

[0:02:22] Het PBL heeft uitgerekend in welke wijken een warmtenet meer dan 20% goedkoper is dan warmtepompen.

[0:02:29] Dus dat helpt dan mee bij het bepalen van waar levert het het meeste op.

[0:02:33] Dat is dus een goed uitgangspunt.

[0:02:35] Maar daarnaast willen we ook kijken naar vermeerde investeringskosten voor het elektriciteitsnet.

[0:02:40] En ook meekoppelkansen voor andere maatschappelijke opgaven zoals leefbaarheid en klimaatadaptatie.

[0:02:46] In de nieuwe subsidieregeling wil ik ruimte bieden voor een hogere subsidieintensiteit per aansluiting.

[0:02:51] En ik kom hier zometeen nog even op terug.

[0:02:53] Met de nu nog beschikbare middelen verwacht ik dan tussen de 50 en de 100.000 aansloitingen te kunnen realiseren.

[0:02:59] En het doel is om hiermee het vliegwiel op te starten.

[0:03:03] Over het meer langjarige perspectief.

[0:03:06] Er is nog niet besloten voor meer middelen voor warmtenetten.

[0:03:09] En met de huidige middellen is er na 2030 geen geld voor WIS-subsidie.

[0:03:16] Vanuit de wenselijkheid van een langjarig perspectief, daar ben ik mij zeer van bewust.

[0:03:21] En daarom kijken we ook uit naar de beleidsvoorstellen uit het IBO.

[0:03:24] En dit verschijnt eind oktober, begin november.

[0:03:27] En hierin staat dan ook een update over hoeveel middeln nodig zijn om de warmtetransitie te doorlopen.

[0:03:33] voor warmtenetten.

[0:03:35] En ik hoop dan begin volgend jaar een kabinetsreactie op het IBO te kunnen sturen en die kan dan ook meelopen in onze verdere gesprekken over de transitie richting 2040.

[0:03:45] En wanneer ik onze voortgang op de klimaat- en energiedoelen integraal weeg en kijk of dat aanleiding geeft voor aanvullende wijzigingen op bestaand beleid, of dat extra beleid en middelen onderdeel moeten worden van het gesprekke.

[0:03:58] Dan een vooruitblik naar de WIS 2.0.

[0:04:01] In de Kamerbrief van juli ben ik ingegaan op hoe ik de WIs-regeling van plan ben te verruimen.

[0:04:07] Ik onderzoek hoe de subsidieintensiteit zo kan worden verruimd voor grote projecten en daarbij kijk ik zowel naar subsidie voor warmtebedrijven als voor gebouweigenaren.

[0:04:16] Het streven is openstelling van de WIIS 2,0 in september 27.

[0:04:20] En dan kijken we hoe in de WIS 2.0 een aantrekkelijk en betaalbaar warmteaanbod kan worden geborgd, wat mensen meerjarige zekerheid geeft over hun energierekening ten opzichte van de cv-ketel.

[0:04:31] Dit vergroot het draagvlak om ook kansrijke projecten snel te realiseren, wat weer positief effect heeft op de volloop en dus ook een positief impact heeft op the business case.

[0:04:40] Er zijn zorgen over de keuzes die in de WIS 2.0 gaan worden gemaakt, dat doen we dus ook niet solitair.

[0:04:45] De eerste bijeenkomst met de sector is eind oktober gepland en hier haal ik ook input op voor de vormgeving.

[0:04:52] We gaan geen eisen stellen aan de omvang of bron van projecten, dus grote en kleine warmtenetten op verschillende temperaturen kunnen in principe subsidie aanvragen.

[0:05:00] Maar we gaan dus wel steeds kijken naar waar is het meest robuust en daar starten we mee.

[0:05:04] De huidige WIS is opengesteld tot 30 november 2026 en ik ben verheugd om u te vertellen dat er weer veel aanvragen zijn.

[0:05:11] Dus de WIS wordt nu dus ook goed benut.

[0:05:14] En vanuit de Kamerleden was er de vraag of Delft misschien dit jaar nog zou kunnen worden geholpen.

[0:05:19] En dan breng ik de Kamerleden graag in overweging dat het niet alleen in Delft behoefte is aan snelle hulp om een volgende stap te zetten.

[0:05:27] Ik word ook benaderd door initiatieven in Leiden en Leeuwarden en Zuid-Limburg met het verzoek of we snel maatwerk kunnen verlenen.

[0:05:34] En daar zit gewoon een spanning.

[0:05:35] Want we kunnen niet en overal maatwerk verlenen en regelingen optuigen.

[0:05:41] In capaciteit en middelen allebei knelt dat.

[0:05:44] Dus juist omdat de vraag zo groot is... vinden we het belangrijk om een structurele en generieke verbetering van het instrumentarium... door de WIS-subsidie verder te ontwikkelen naar de WES 2.0...

[0:05:53] Die dus ook onder andere subsidies en waar mogelijk hun geld zomaar integreert.

[0:05:58] Dan heeft iedereen gelijk de kans om daar onderdeel van uit te maken en daar een aanvraag voor te doen.

[0:06:02] En kunnen we op basis van de meest robuuste netten het eerst te beginnen ook een goede afweging maken waar we bij een schaarste van middelen de middellen ook zo effectief mogelijk inzetten.

[0:06:13] Wat we natuurlijk wel gaan doen is in overleg blijven met al die warmtenetten.

[0:06:17] Want ik snap ook dat zij soms al lang wachten en graag duidelijkheid willen en graeg door willen.

[0:06:21] En we willen ook voorkomen dat er dingen, doordat er een gebrek aan communicatie is, onnodig tussen wal en schip vallen.

[0:06:28] Dus die oproep van de Kamer heb ik zeker gehoord en daar zetten we ons ook voor in.

[0:06:32] En dan warmtegemeenschappen.

[0:06:35] Dat bewoners via lokale initiatieven bijdragen aan de energietransitie is natuurlijk heel erg wenselijk.

[0:06:40] En de energiecoöperaties hebben in gelijke mate toegang tot het subsidieinstrumentarium als andere initiatiefnemers.

[0:06:46] En verder werken we ook aan de verdere uitwerking van een faciliterend kader voor energiegemeenschap.

[0:06:51] Voorzitter, dat was een integraal antwoord op een aantal van de vragen die zijn gesteld.

[0:06:56] Dank u wel.

[0:06:59] Dank u wel.

[0:07:00] Ik zie dat dat een interruptie oplevert bij mevrouw Muller.

[0:07:03] En daarna de heer Jumelet en daarna mevouw Kreuger.

[0:07:06] En misschien dat de heerver meer ook nog aan bod komt.

[0:07:10] MevrouW Muller

[0:07:11] Ja, dank u wel.

[0:07:12] En bedankt ook voor de beantwoording van de vraag.

[0:07:15] Ook al schriftelijk, want we konden ons daar ook al op voorbereiden.

[0:07:18] Ik begrijp wat de minister zegt.

[0:07:20] En ik begrijп ook dat ze eigenlijk zegt... ...we kunnen niet en tegelijkertijd nu al beginnen met maatwerk... ...en een goede subsidieregeling opstarten.

[0:07:27] Ik beschrijf het aan de ene kant.

[0:07:29] Aan de andere kant, september volgend jaar... ...dat is eigenlijk gewoon elf maanden.

[0:07:33] Bijna een volledig jaar dat we nu gaan werken... ...aan het maken van een subsidieregeling.

[0:07:37] Terwijl er nu...

[0:07:38] projecten liggen die eigenlijk wachten op een investeringsbesluit en ook al de eerste stappen zouden kunnen zetten.

[0:07:44] Dus ik snap de ene kant de afweging en de andere kant zit er ook wel ongeduld, want dat betekent dat we een jaar gewoon nu gaan verliezen.

[0:07:52] Hoe reflecteert de minister daarop en is er toch niet iets mogelijk om een aantal projecten misschien toch al wel voortgang te laten vinden dit jaar nog of begin volgend jaar?

[0:08:00] De minister.

[0:08:03] Ik heb hier natuurlijk ook naar gevraagd.

[0:08:05] Want ik voel datzelfde ongemak bij dat je dan nog zo lang zou moeten wachten.

[0:08:09] En we willen niet dat warmtenetten dan net tussen de wal en het schip vallen.

[0:08:15] Dus ik heb in eerste instantie gevraagd, kan de regeling sneller?

[0:08:19] Want dat is natuurlijk het allerfijnste.

[0:08:20] Want dan blijf je dus in de situatie waarin je iedereen gelijke toegang geeft of biedt en je vervolgens ook op de meest efficiënte maatschappelijke inzet van het geld kunt sturen.

[0:08:33] En ik heb begrepen, maar we kunnen dat ook voor de tweede termijn nog even uitschrijven.

[0:08:37] Kost het gewoon echt deze tijd om die regeling dan up and running te krijgen?

[0:08:41] Nogmaals, in de tweete termijn kan ik die verschillende stappen ook nog wel wat helderder maken... zodat we ook met uw Kamer kunnen delen waar het dan in zit.

[0:08:48] Dat wil natuurlijk niet zeggen dat als het dan pas opengaat... dat dan pas op het eerste moment er duidelijkheid is over hoe de regeling eruit ziet.

[0:08:56] En ik denk dat dat wel gewoon kan helpen om warmtewetten die al een heel eind zijn...

[0:09:00] ...eerder inzicht te geven in wat gaat het voor mij betekenen.

[0:09:04] En wat kan ik eventueel met deze contouren van zo'n regeling al wel toch alvast gaan doen... ...wetende dat dit de stappen zijn die er dan vervolgens vanaf september ook concreet het geld voor zouden kunnen zijn.

[0:09:15] En over dat soort dingen wil ik dan wel het gesprek aangaan met die warmtenetten die al heel ver zijn... ...om ze zoveel mogelijk mee te nemen in het gedachte proces.

[0:09:23] Ook zorgen dat de regeling dan zo goed mogelijk aansluit bij waar behoefte aan is...

[0:09:27] zodat we zo min mogelijk tijd verliezen.

[0:09:29] Want ik snap ook echt het ongeduld.

[0:09:31] Dat deel ik met de Kamer, dat deel ook met mevrouw Muller.

[0:09:37] Dank voor dat antwoord.

[0:09:38] Dan gaan we naar de heer Jumenet.

[0:09:41] Dank u wel, voorzitter.

[0:09:42] Die eigenlijk op dit punt ook nog even door wil gaan.

[0:09:44] Want PBL, de ambitie natuurlijk in 2050 500.000 huishoudens op warmten netten.

[0:09:53] Er was een artikel in Energea wat ging over duurzaam gas uit eindbeeld van warmtetransitie.

[0:09:59] Nou, daar schrik je dan er ook weer even van in de zin van...

[0:10:02] Maar dan zie ik toch wel dat die warmtenetten wel cruciaal worden.

[0:10:06] Misschien nog wel crucialer dan ooit om die dan ook met elkaar een boost te geven.

[0:10:10] En dan lees ik natuurlijk in de beantwoording die no regret waar het kabinet op wil inzetten...

[0:10:17] Maar hoe verhoudt het zich dan tot die ambitie?

[0:10:20] Want de weg naar die 500.000, we zijn van 500.200.000 en dan naar 150.000.

[0:10:26] En wat doen we dan wel?

[0:10:28] Dus ik voel heel erg mee met de collega die net ook de vraag daarover stelde, wat we ook eerder aan de orde hebben gehad, van hoe komen we daar dan?

[0:10:34] En dat is waar we natuurlijk wel, als het gaat over 2050, wel met elkaar voor staan.

[0:10:39] Dus ja, ik benader dus nog maar een keer diezelfde vraag dan.

[0:10:43] Maar misschien kan de minister daar nog een keer op

[0:10:46] reageren vanuit de ambitie en vanuit uiteindelijk dan wat nu de aanpak is.

[0:10:51] De minister.

[0:10:53] Ook hier deel ik helemaal het gevoel van de Kamer.

[0:10:56] Als we een berekening van de laagste maatschappelijke kosten... van de energietransitie in Nederland maken... en daar komt een bepaald gedeelte warmte uit... en vervolgens moeten we constateren dat we te weinig middelen hebben... om te investeren in lijn met de goedkoopste rekening... dan staan we voor een vraagstuk met elkaar.

[0:11:17] En als ik een heel simpel antwoord had, dan zou ik het...

[0:11:21] ...graag geven, maar ik ben bang dat het hele simpele antwoord er niet is.

[0:11:24] Wat wel gaat helpen is het IBO.

[0:11:27] Wat dus komt, wat ook gaat aangeven... ...zijn er nog slimme oplossingen denkbaar?

[0:11:32] Hoe kun je dat meest kosteneffectief?

[0:11:35] Wat zijn er nog voor opties en wat zou je eigenlijk moeten willen doen?

[0:11:39] En dan kunnen we dat ook in de context van alle plannen die we aan het maken zijn... ...om Nederland richting 2040 en verder door natuurlijk 2050...

[0:11:47] ...op het goede pad te krijgen.

[0:11:49] Dat we in de context van die bredere afwegingen dan met elkaar kunnen kijken... ...kunnen we nog meer mogelijk maken.

[0:11:56] Maar waar ik geen geld heb, kan ik ook niet iets doen.

[0:11:59] We kunnen wel zo efficiënt mogelijk gebruik maken van het geld.

[0:12:02] En het is ook belangrijk om te realiseren dat in dat hele transitiepad... ...warmte gewoon wel helpt bij...

[0:12:08] tegen lagere kosten de hele transitie realiseren.

[0:12:10] Dus dat is ook iets, als we de kosten dus aan de ene kant niet maken, gaan ze wel ergens anders vallen.

[0:12:16] En het IWO gaat ons denk ik ook helpen om een goed beeld te krijgen, want het is ook weer niet op elke plek evenveel.

[0:12:23] Dus we hebben toch nog wat meer informatie nodig, denk ik, voor de stappen daarna.

[0:12:27] In ieder geval gaan we dus hard aan de slag met de WIS.

[0:12:29] Gaan we kijken hoe we zoveel mogelijk vertraging kunnen voorkomen in de tussentijd.

[0:12:36] En moeten we denk ik met elkaar de analyse gaan maken van wat is er daarna ook nog nodig.

[0:12:41] Want bij die 500.000 zijn we inderdaad voorlopig nog niet.

[0:12:46] Ja, een vervolgvraag van de heer Limonet.

[0:12:48] Ja, voorzitter.

[0:12:49] Ik snap het verhaal helemaal heel goed, denk ik.

[0:12:51] Als ik zo de beantwoording lees, maar ook nog een keer opnieuw hoor.

[0:12:56] En tegelijkertijd gaat het in mijn hoofd een beetje moeilijk samen te brengen.

[0:13:00] Want aan de ene kant zijn we natuurlijk met elkaar aan elektrificeren.

[0:13:04] We zijn met elkaar het hele netwerk aan het upgraden.

[0:13:07] 235 miljard is genoemd.

[0:13:10] We zien hier eigenlijk bijvoorbeeld in Delft, daar hebben we al eerder over met elkaar gesproken...

[0:13:14] Een initiatief wat kansrijk is.

[0:13:17] Na die 15.000 woningen aansluiten op het warmtenet wil men daar gaan.

[0:13:22] En daarmee voorkom je die grote investeringen in het elektriciteitsnetwerk.

[0:13:26] Dus je zou bijna zeggen dat vervelende woord integraal zou misschien wel eens de oplossing kunnen zijn.

[0:13:33] Dus ik heb vooral de idee dat er misschien veel integrater zou moeten.

[0:13:37] Maar dat is de vraag dan ook aan de minister.

[0:13:41] De minister, wilt u daar nog op reageren?

[0:13:43] Ja, voorzitter, want zoals het voorbeeld in Delft is ook er in Limburg bijvoorbeeld een warmtenet... ...waarbij ook daar er echt kansen zijn, een heel kansrijk project is... ...wat ook daar zou schelen in de aanleg van het netwerk.

[0:14:03] We zitten daar met een split incentive omdat de netbeheerder die wel mag investeren in het elektriciteitsnet... ...niet mag investelen in dingen die niet direct daarmee te maken hebben...

[0:14:12] Dus het geld wat bespaard wordt, kan niet zo makkelijk van de netbeheerder naar het warmtenet.

[0:14:21] En dus we zitten hier met een split incentive.

[0:14:23] Dus in de context van het IBO en onze verdere gedachten erover, lijkt het me ook gewoon goed dat we hier over na blijven denken.

[0:14:31] Zijn er oplossingen waardoor we toch voor die laagste kosten kunnen gaan in deze hele warmtetransitie?

[0:14:41] Want het is ongelooflijk belangrijk, want we weten ook dat bij gas blijven voor iedereen eigenlijk het duurste is.

[0:14:45] En dus als we werkelijk iedereen willen meenemen en met name in appartementengebouwen waar mensen soms met een klein appartament niet heel veel ruimte hebben of een individuele warmtepomp ook echt niet de oplossing is, zullen we toch ook gewoon oplossingen moeten vinden.

[0:14:58] Dus dat IBO gaat echt belangrijk zijn.

[0:15:03] En we hebben hier ook nog huiswerk te doen met elkaar.

[0:15:05] Niet alleen aan de financiële kant, in de zin van meer geld.

[0:15:09] Maar ook hoe kunnen we met elkaar sturen op die laagste kosten voor ons allemaal.

[0:15:14] Dank.

[0:15:14] Dank u wel.

[0:15:15] Mevrouw Kreuger.

[0:15:17] Voorzitter, ik zit toch wel met een beetje verbazing te luisteren.

[0:15:20] Want het klinkt nu alsof de minister doet alsof dit allemaal helemaal nieuwe problemen zijn en we het hier voor het eerst over hebben.

[0:15:26] We hebben een warmtewet behandeld.

[0:15:28] In die behandeling van de warmte wet zijn er moties aangenomen.

[0:15:31] Een motie over een waarborgfonds, een motie of een faciliterend kader, een emotie over juist projecten die nu ver in ontwikkeling zijn ondersteunen zodat ze niet tussen wal en schip vallen.

[0:15:42] Dat is allemaal dikke anderhalf jaar geleden door de Kamer uitgesproken.

[0:15:47] Dus mijn vraag aan de minister is eigenlijk, we kunnen niet nu een jaar wachten.

[0:15:52] Wat kan er gewoon op hele korte termijn gebeuren om toch te zorgen dat projecten die in de startbokken staan of die een heel eind op weg zijn, dat we die in het tussentijd kunnen helpen en met name de stappen met een waarborgfonds en maatwerk.

[0:16:06] Ja, dank u wel voorzitter.

[0:16:08] En ik snap ook echt het ongeduld van mevrouw Kreuger.

[0:16:11] En anderhalf jaar geleden zat ik hier nog niet, maar toen was er ook vast iemand anders die ook heeft gewezen op aan de ene kant de noodzaak en aan de andere kant ook datgene wat daarvoor opgelost moet worden.

[0:16:26] Om het waarborgfonds

[0:16:27] Er wordt nu dus gewerkt aan die garantieregeling, want het waarborgfonds kan pas werken als er ook genoeg deelnemers zijn om zo'n waarborgenfonds rond te laten draaien.

[0:16:39] En daarom wordt nu eerst gestart met die garantieregeling zodat die zich kan ontwikkelen naar een waarborgefonds.

[0:16:43] Dus daar worden ook stappen voor gezet.

[0:16:47] Die warmtewet, dat is natuurlijk ook een heel gesprek geweest, maar die is er nu.

[0:16:53] Ik heb ook al aangegeven, natuurlijk gaan we in gespreк met de warmteprojecten die er nu zijn om te kijken hoe voorkomen we dat ze tussen wal en schip vallen en wat kan er wel.

[0:17:02] Maar ik vind het ook eerlijk om aan te geven, ik heb niet zomaar een potje extra geld, ik

[0:17:08] waarmee we een andere maatwerkregeling kunnen maken.

[0:17:13] Het is in deze ook gewoon kiezen in de schaarste die we hebben.

[0:17:16] En dat is ook het eerlijke verhaal.

[0:17:17] Dus wat ik wel kan doen, is het IBO goed met elkaar nadenken van wat is nog meer mogelijk?

[0:17:22] Want die oproep van mevrouw Kreuger, die hoor ik en die deel ik.

[0:17:24] En ik zou ook graag willen dat we nog manieren vinden om te versnellen.

[0:17:28] Maar waar het gaat om de regeling of de middelen, kan ik niet anders zeggen dan wat ik net heb gezegd daarover.

[0:17:34] Dank u wel, mevouw Kreurger.

[0:17:35] Volgende vraag.

[0:17:37] Ja, voorzitter.

[0:17:38] Maar wat de minister eigenlijk zegt is...

[0:17:40] Ik ga in gesprek.

[0:17:41] Nou, dat is al anderhalf jaar geleden per motie.

[0:17:43] Daar is ook dat toen al op toegezegd.

[0:17:46] En voor de rest komt er een generieke regeling pas ergens in de loop van 2027.

[0:17:50] En ik wil toch de minister vragen, zo aan het eind van het jaar... en in het oog naar de begrotingsbehandeling KGG... om toch te komen, ook naar de Kamer toe, met...

[0:18:02] Hoe we op korte termijn toch projecten kunnen helpen die nu tussen wal en schip vallen.

[0:18:08] Wat er op korter tijd mogelijk is om toch met desnoods een quick fix dingen in gang te laten zetten.

[0:18:13] En misschien kan ze met een brief komen richting begrotingsbehandeling.

[0:18:16] Dit is gewoon voor ons wel een heel aangelegen punt om te zorgen dat we vaart houden.

[0:18:22] Want het is allemaal niet nieuw.

[0:18:23] Ja, dank u wel.

[0:18:25] We gaan kijken naar de minister.

[0:18:27] Voorzitter, kijk, het is ook echt niet zo dat er niks gebeurt.

[0:18:30] Dus laten we dat ook eventjes helder vaststellen.

[0:18:32] Er loopt een IBO, de WIS 2.0 wordt uitgewerkt.

[0:18:35] We zijn bezig met de overname van de warmtebedrijven.

[0:18:43] De garantieregeling, wat ik net heb gezegd.

[0:18:47] Dus daar wordt allemaal hard aan gewerkt.

[0:18:51] En ik zou niet de indruk willen wekken dat er iets is wat we nu nog even snel kunnen doen voor de begrotingsbehandeling, die al heel snel is.

[0:18:58] Anders dan wat ik net heb gezegd, namelijk we gaan echt in gesprek met die bedrijven om nog eens met hen te kijken... ...wat is er nou binnen deze context mogelijk om te voorkomen dat projecten te lang stilvallen of tussen wal en schip vallen.

[0:19:10] Dus die inspanningsverplichting om daar nog eens, om met die partijen over te spreken en te kijken wat kan er...

[0:19:15] Dat kunnen we doen.

[0:19:17] Want ik vind het ook belangrijk dat we die projecten goed op het netvlies hebben.

[0:19:20] Dat we die zo goed mogelijk al meenemen.

[0:19:23] En dat we zoveel mogen kijken hoe kunnen we samenwerken.

[0:19:26] Maar ik kan niet even snel een aparte regeling... en ik denk ook niet dat het met een quick fix gefixt is voor deze projecten.

[0:19:32] Daar is gewoon geld voor nodig.

[0:19:34] Veel geld als je daadwerkelijk veel aansluiting wil hebben.

[0:19:37] Als je daadaad een vol hoop wil realiseren.

[0:19:39] Dus ik weet niet of hier quick fixes zijn.

[0:19:42] Als we er eentje tegenkomen, vrouw Kreuger, zullen we hem niet laten liggen.

[0:19:45] Maar de eerlijkheid gebiedt ook dat wij ze niet zien op dit moment.

[0:19:49] En dan vind ik dat ook eerlijk om tegen u te zeggen.

[0:19:51] Mevrouw Kreuger, uw laatste interruptie.

[0:19:53] Ja, voorzitter.

[0:19:54] Gelukkig hebben we een tweede termijn.

[0:19:55] Volgens mij is er vanuit breed de sector... ...vanuit de netbeheerders, vanuit de gemeenten... ...dan heel veel denkkracht over hoe we toch die transitie vaart kunnen houden.

[0:20:09] En ik maak me gewoon heel erg zorgen dat het nu een jaar komt stil te liggen...

[0:20:12] Dus de minister zegt, ik zie het nu even niet.

[0:20:15] Misschien kan ze dan de hulp inroepen van al deze partijen... en toch de knappe koppen bij elkaar zetten in een taskforce of iets dergelijks... dat we op een of andere manier vaart houden in dit warmteverhaal.

[0:20:27] Want we kunnen niet tot na de zomer wachten, 2027.

[0:20:31] Minister.

[0:20:32] Dit vind ik een mooie... Nu gaan we elkaar op een mooier manier vinden, want die denkkracht benutten, dat is natuurlijk superbelangrijk.

[0:20:39] Als er nog ideeën zijn die binnen de parameters waar ik het mee te doen heb kunnen, dan ben ik heel erg voor om zoveel makkersnelheid te maken.

[0:20:47] We krijgen dat IBO.

[0:20:49] Daar gaan we natuurlijk daarna een kabinetsreactie op schrijven.

[0:20:52] Dus ik stel, het lijkt mij een goed idee dat we dan die verschillende warmtepartijen, als we het IBO eenmaal hebben, ook nog weer eens een keertje bij elkaar halen.

[0:21:00] Samen nadenken, zijn er nou dingen waarmee we kunnen voorkomen dat er onnodige vertraging is?

[0:21:07] En ook wat kunnen we met alles wat we in gang aan het zetten zijn?

[0:21:12] partijen zo snel mogelijk faciliteren om stappen te kunnen nemen.

[0:21:15] Want dat is een gedeelde ambitie.

[0:21:17] En dus absoluut, in de context van de kabinetreactie op het IBO... kunnen we dat gesprek zeker aangaan.

[0:21:25] Mooi, dank u wel.

[0:21:26] Ik kijk nog even naar de heer Vermeer.

[0:21:27] Ja, en hij komt inderdaad aan bod. Heer Vermear, aan u het woord.

[0:21:31] Dank u wel, voorzitter.

[0:21:32] En ook nog bedankt voor de antwoorden die we gekregen hebben... over onze vragen.

[0:21:37] En een van de vragen daarin ging over subsidiëren van warmtepompen in wijken waar tegelijkertijd een warmtenet wordt gepland.

[0:21:45] Maar we hebben natuurlijk ook nog het kabinet wat hybride warmtempompen wil verplichten.

[0:21:52] En ja, hoe...

[0:21:55] Kan de minister toezeggen dat gemeentes klimaatneutraal gas en de hybride warmtepomp niet voortijdig gaan afschrijven in hun warmteprogramma's, zolang het kabinet huishoudens blijft stimuleren om daarin te investeren?

[0:22:09] En het PBL-scenario, ja, dan wordt het niet als beleidsbesluit behandeld.

[0:22:17] Daar is opeens gewoon zelfs een stuk verdwenen over de mogelijkheid om met warmtepompen te werken en met klimaatneutraal gas.

[0:22:28] Wat is uw vraag aan de minister?

[0:22:31] Voor mijn gevoel begint dit tegen elkaar in te werken.

[0:22:33] Want die mensen krijgen straks in allerlei wijken liggen...

[0:22:37] We hebben gezien in het RVO-overzicht dat er heel veel projecten nog allemaal in voorbereiding zijn.

[0:22:45] Maar die mensen krijgen eigenlijk vanaf nu allemaal al de prikkel om een hybride warmtepomp te nemen als hun cv-ketel kapot gaat of dreigen kapot te gaan of wat dan ook.

[0:22:58] Het is nog niet wettelijk verplicht, maar er wordt eigenlijk al gepusht van doe dat.

[0:23:02] Maar die mensen zitten ook nog met een mogelijk plan van een warmtenet.

[0:23:05] Het is zelfs zo dat in theorie iemand zijn cv-ketel twee maanden midden in de winter kapot kan gaan voordat het warmtennet open gaat.

[0:23:14] Wat moeten die mensen nou eigenlijk doen?

[0:23:17] Ik zie hier een groot probleem.

[0:23:19] Ik heb hier ook een brief over voorbij zien komen vanuit de minister van Vrouw.

[0:23:23] Ik weet dat er morgen ook een debat staat over klimaatbeleid in de gebouwde omgeving.

[0:23:28] En ik weet dat het daar ook aan bod komt.

[0:23:29] Maar laten we kijken naar de minister in hoeverre zij ten aanzien van de warmtenette u al van een antwoord kan voorzien.

[0:23:36] Ik heb u echt heel veel ruimte gegeven om uw vraag te stellen.

[0:23:39] Dus ik zou voor dat als er nog andere vervolgvragen zijn, dat u dat in de tweede termijn doet.

[0:23:43] Ik geef nu het woord aan de minister.

[0:23:45] Ja, dank u wel, voorzitter.

[0:23:47] Kijk, groen gas blijft een oplossing voor een gedeelte van de gebouwde omgeving.

[0:23:52] Maar wat de PBL eigenlijk zegt is, de omvang is onzeker.

[0:23:55] En in het eindbeeld in 2050 zien ze er niet meer de rol voor die zij vorige keer zijn.

[0:24:00] Dat leest u in die analyse, wij ook.

[0:24:03] Waar het nu om gaat is dat als je kijkt naar de warmteplannen die gemeenten ook maken.

[0:24:12] Dan zie je dat het voor bepaalde wijken die warmtenetten heel erg geschikt zijn.

[0:24:17] Vaak juist ook omdat ze dan voor alternatieven niet zo geschikt staan.

[0:24:19] Ik noemde net al de appartementengebouwen.

[0:24:22] Waar zo'n aansluiting van een warmtenet, ik ben laatst wezen kijken in Dordrecht.

[0:24:27] In zo'ne appartementegebouw.

[0:24:28] is die aansluiting even groot als de oude CV-ketel.

[0:24:31] Dus het betekent dat mensen niet hun koelkast hoeven te veranderen... niet extra ruimte in hun kast vrij hoeven maken.

[0:24:39] En dat zijn ook juiste plekken waar zo'n individuele warmtepomp... nou eigenlijk juist helemaal niet geschikt is.

[0:24:44] Dus dat is een onderdeel van... zeker in deze aanloop waarin we dingen aan het aanleggen zijn... dat dat risico verder beperkt is.

[0:24:53] En verder is er...

[0:24:56] Geen risico voor voortijdige afschrijving van de hybride warmteponten.

[0:25:00] Dus als je zo'n warmteptont neemt, dan kun je niet tussentijds die verplichting krijgen om dan toch op een warmtenet te gaan.

[0:25:09] Het was ook uw laatste interruptie, omdat u in het eerste deel van dit debat al veel interrupties heeft geplaatst.

[0:25:16] Dus ik moet helaas aangeven dat we geen verdere interrupties op dit punt doen.

[0:25:22] Maar we gaan zoals aangekondigd over naar een tweede termijn.

[0:25:26] Ik dank de minister voor de beantwoording in de eerste termijn en ik kijk naar de zijde van de Kamer of we meteen daarmee kunnen beginnen.

[0:25:33] Ik wil deze volgorde aanhouden, dus dan begin ik met mevrouw Kreuger.

[0:25:38] Het is 1 minuut 40, zoals u weet.

[0:25:40] Dank u wel, voorzitter.

[0:25:42] En dank voor de beantwoording van de minister in twee delen.

[0:25:45] Over de warmte hebben we het net uitgebreid gehad en ik maak me grote zorgen over dat we een verloren jaar krijgen.

[0:25:51] Dus ik hoop echt dat zodra dat IBO er ligt, de minister met al die verschillende partijen uit de warmtesector om de tafel gaat, ook de energie- en warmtegemeenschappen, de gemeente, et cetera.

[0:26:01] En ik hoorde daar een toezegging op.

[0:26:03] Over die warmtegemeenschappen heb ik een vraag nog.

[0:26:06] De minister schrijft dat ze bezig is dat faciliterend kader te ontwikkelen.

[0:26:10] Ook dat is iets wat eigenlijk al anderhalf jaar geleden in de wet is gekomen.

[0:26:15] Dus mijn vraag is eigenlijk, hoe gaan we daar vaart mee maken?

[0:26:18] Hoe gaan we zorgen dat het faciliterende kader er snel komt?

[0:26:21] En is de minister ook in overleg met de warmtegemeenschappen over hoe dat faciliterend kader hun zo snel mogelijk zou kunnen dienen.

[0:26:28] En tot slot, voorzitter, over energiearmoede.

[0:26:31] Dat is een belangrijk onderdeel in het eerste deel van dit debat.

[0:26:35] Ik heb toen gevraagd, kan de minister een doel stellen om energiearmoede tegen te gaan en concrete stappen zetten om enerciearmoeede te verminderen?

[0:26:42] En ook te zorgen dat onze isolatie- en verduurzamingsmaatregelen echt in de wijken terechtkomt met de meeste energiearmoede.

[0:26:50] Dus dat er ook op gestuurd wordt.

[0:26:52] De minister was toen terughoudend daarop.

[0:26:55] En ik hoop eigenlijk dat ze toch in tweede termijn daar een stap op kan zetten.

[0:26:57] Omdat ik denk dat het ongehoorlijk belangrijk is dat we energie- en armoede tegen gaan.

[0:27:02] Dank u wel, voorzitter.

[0:27:04] U bedankt voor de inbreng.

[0:27:05] Ik vraag een twee minuten debat aan.

[0:27:07] Oh, nog net op tijd.

[0:27:09] Op het nippertje.

[0:27:10] De heer Vermeer zat al helemaal klaar, maar staat genoteerd.

[0:27:14] We gaan naar de heer Van Meer toe voor zijn inbreng in de tweede termijn.

[0:27:19] En wie rood staat kan niet groen doen.

[0:27:21] Dat was onze boodschap in de eerste termijn en die blijft staan.

[0:27:23] We hebben gesproken over 503.000 huishoudens in energiearmoede en bijna een miljoen huishouden die het risico lopen daarin terecht te komen.

[0:27:33] Mensen die werken hun eigen broek op houden, maar net buiten allerlei regelingen vallen.

[0:27:37] Te rijk voor ondersteuning, te arm om zelf te investeren.

[0:27:40] En ondertussen stapelen we de kosten op hogere netbeheerkosten, ETS 2 en de bijmengverplichting voor groen gas.

[0:27:47] Iedere maatregel wordt afzonderlijk doorgerekend, maar mensen krijgen uiteindelijk maar één energierekening.

[0:27:53] kan de minister toezeggen dat de Kamer een integraal overzicht krijgt van de gevolgen voor de energierekening tot en met 2031.

[0:27:59] En voorzitter, in de eerste termijn hebben we ook onze zorgen uitgesproken over warmtenetten, over financiële risico's voor gemeentes, provincies en het Rijk.

[0:28:09] en over investeringen die niet van de grond komen... en over inwoners die niet weten wat hun warmte straks gaat kosten.

[0:28:16] En juist daarom verbaast een nieuwe ontwikkeling ons.

[0:28:19] Het kabinet kondigt normeringen aan waarin hybride warmtepompen... een belangrijke rol krijgen, een relatief betaalbare oplossing... die bovendien helpt om het elektriciteitsnet tijdens piekmomenten te ontlasten.

[0:28:31] Maar tegelijkertijd verschijnt een nieuwe PBL-analyse... waarin klimaatneutraal gas voor individuele woningen...

[0:28:37] niet meer wordt meegenomen in het doorgerekende inbeeld voor 2050.

[0:28:41] Voorzitter, hoe leggen we dit uit aan inwoners?

[0:28:44] Vandaag stimuleert dit kabinet om mensen een hybride warmtepomp aan te laten schaffen, terwijl gemeentes op basis van die analyse straks mogelijk een hele andere richting kiezen.

[0:28:54] Waarom wordt klimaatneutraal gas voor individuele woningen buiten de hoofdberekening gehouden, terwyl het voor warmtenetten wel beschikbaar wordt verondersteld?

[0:29:02] En hoe voorkomt de minister dat gemeentes de hybride warmtepomp voortijdig afschrijven?

[0:29:07] Voorzitter, BBB is niet tegen verduurzaming, maar mensen moeten kunnen vertrouwen op de keuzes die de overheid van hen vraagt.

[0:29:14] Want je kunt niet vandaag een investering aanmoedigen en morgen doen alsof die oplossing niet meer bestaat.

[0:29:30] Nee, ik wou nog één punt even vragen.

[0:29:34] Tuurlijk is het zo dat die appartementengebouwen zo minder snel subsidie aangevraagd hebben.

[0:29:41] Maar het is wel zo dat hij vaak in één keer aangelegd zijn en dus al die cv-ketels ook zo'n beetje in dezelfde tijd stuk gaan.

[0:29:48] En dan kan dat juist wel scheeflopen wat mij betreft.

[0:29:52] Dank u wel.

[0:29:53] Dank u wel.

[0:29:54] We horen het straks van de minister.

[0:29:56] De heer Jumelet, aan u het woord.

[0:29:58] Ja, dank u wel voorzitter.

[0:29:59] Dank aan de minister voor de uitgebreide beantwoording van alle vragen in de eerste termijn, mondeling en schriftelijk.

[0:30:05] Op één punt wil ik nog terugkomen en dat is de invloeding van de tijdsafhankelijke nettarieven.

[0:30:10] In het antwoord op mijn vraag om rekening te houden bij de uitwerking in het bijzonder met betrekking tot huishoudens waarbij gebruik moet worden gemaakt van medische apparatuur, geeft de minister aan in de beantwoording dat er via de zorgverzekering wellicht een tegemoetkoming mogelijk is of bij bovenmatig extra kosten aangegroeid kan worden bij de gemeente voor bijzondere bijstand.

[0:30:29] De minister verwees volgens naar een collega van VWS.

[0:30:33] Voorzitter, ik denk toch echt dat we als overheid moeten zorgen dat die mensen, de meest kwetsbaren ook, op ons moeten en kunnen rekenen.

[0:30:41] Daarom een vraag daar nog over.

[0:30:42] Voorzitter, is overwogen bij tijdsafhankelijk tarieven om een vaste voet in te voeren of in dit voorbeeld is er overwogend op voorhand gerichte compensatie af te spreken?

[0:30:51] Het gaat in het debat over de energie voor huishoudens, het gaat heel erg over kunnen mensen het uiteindelijk betalen, maar als het gaat over kun je het zo zelf beïnvloeden, dan geldt natuurlijk voor die tijdsafhankelijke nettarieven dat dat voor een heel aantal mensen ook niet te doen is.

[0:31:06] Dus ja, ik maak daar toch nog de opmerking over.

[0:31:08] Ik zou er nog een keer op vragen om te reflecteren.

[0:31:12] En dan de warmtenetten, heel kort, voorzitter.

[0:31:14] Daar is natuurlijk net al over gesproken.

[0:31:16] Op het warmtecongres 8 oktober was de oproep duidelijk.

[0:31:19] Als de Rijksoverheid niet snel knopen doorhakt, komen belangrijke projecten zoals in Zuid-Holland stil te liggen.

[0:31:25] En ik heb gehoord het antwoord van de minister waar het gaat over het IWO rapport.

[0:31:30] Maar nogmaals hoop ik toch dat er heel snel handelingsperspectief komt voor dat soort projecten die we met elkaar heel belangrijk vinden.

[0:31:38] Perfect.

[0:31:38] U bent precies op de nul geëindigd qua spreektijd.

[0:31:43] Daarmee zeg ik niks over de andere sprekers.

[0:31:45] Maar u heeft nog één interruptie van mevrouw Kreuger.

[0:31:48] En ik wilde eigenlijk voorstellen om drie interrupties met elkaar te doen, inclusief ook de interrupties richting de minister.

[0:31:55] Mevrouwe Kreuger?

[0:31:57] Oké, dat vind ik... ...inclusief aan de minister...

[0:32:06] Omdat we nu in de tweede termijn zijn aanbeland... en ik heb interrupties voor de eerste termijn vastgesteld... en dat wil ik dus nu ook doen voor de tweete termijn.

[0:32:14] We zitten al in een voortzetting op een tweede dag... omdat het vorige debat, het vorig deel zo uitgebreid was.

[0:32:22] Dus het leek mij gepast om dat met elkaar te maximeren op drie.

[0:32:26] Maar als er draagplek is om dat uit te breiden naar bijvoorbeeld vier... dan, ik ben de beroerdste niet, dan maken we daar vier van.

[0:32:33] Ik kijk naar uw collega, zou ik zeggen.

[0:32:35] Ja.

[0:32:35] Iedereen met vier groenten.

[0:32:37] Nou, oké.

[0:32:38] Dat heeft u dan maar weer mooi eruit gesleept, zegt de richting mevrouw Kreuger.

[0:32:42] Vier interrupties in totaal.

[0:32:43] Dan begint u met uw eerste.

[0:32:45] Ja, mijn vraag was eigenlijk over de warmte.

[0:32:48] Als ik praat met de sector en met mensen, dan hoor ik echt dat dat waarborgfonds als iets ongelooflijk belangrijks wordt gezien om toch projecten mogelijk te maken.

[0:32:58] Is de meneer Jumelet met mij eens dat we toch moeten gaan duwen?

[0:33:02] Ik zei bijna de minister.

[0:33:04] Hoorde u het?

[0:33:04] Ja.

[0:33:04] Dat we echt moeten zorgen dat we het waarborgfonds juist zo snel mogen krijgen.

[0:33:12] Die laatste discussie kreeg of ik een klimaatdrammer was of iets anders.

[0:33:19] Toen heb ik gezegd, ik wil wel drammen, maar dat maakt mij dan tot een klimaattoener.

[0:33:24] Dus ik hoor wat u zegt, maar ook tegelijkertijd heb ik het antwoord van de minister gehoord.

[0:33:28] Ik denk dat we echt met elkaar vaart moeten houden en ook een vinger aan de pols.

[0:33:31] Want nogmaals, die 500.000 staan wel in 2050.

[0:33:35] Dus hoe je dat dan doet, daar is IBO in ieder geval helpend bij.

[0:33:38] Maar ook daarna moeten we met elkaar zo snel mogelijk aan de slag.

[0:33:41] Ik denk dat dat nu echt nodig is op dit punt.

[0:33:46] Dank u wel.

[0:33:47] En dan gaan we naar de inbreng van mevrouw Muller in de tweede termijn.

[0:33:51] Gaat uw gang.

[0:33:52] Ja, dank u wel.

[0:33:53] En ik ben ook blij, ik denk dat de toezegging van mevrouw Kreuger, dat dat een goede is.

[0:33:57] Dat we bij de UBO kijken, wat kunnen we op de korte termijn nog echt doen?

[0:34:01] En natuurlijk op de middellange en lange termijn, dus daar kijken we dan naar uit.

[0:34:05] Ik had ook nog een paar openstaande puntjes vanuit de eerste termijn.

[0:34:08] Ik ben blij, en dat was ook in de schriftelijk beantwoording om te lezen, dat de standaarden voor slimme apparaten, voor die invoering van die tijdsevangelicatieve gereed zijn.

[0:34:16] Maar een standaard op papier betekent natuurlijk niet dat huishoudens daar meteen gebruik van maken, ook omdat veel mensen die snemapparaten al in huis hebben.

[0:34:24] Dus ik zou het kabinet eigenlijk willen uitdagen om na te denken wat kunnen we nou met die bestaande warmtepompen, bestaanden laadpalen voor 2029 doen om ze slim te maken.

[0:34:34] En moet bijvoorbeeld het ministerie samen met INW, marktpartijen en netbeheerders gaan kijken hoe kunnen we het nou voor die huishouden zo goed mogelijk inrichten.

[0:34:40] Dan dat inzicht in die 235 miljard.

[0:34:43] Volgens mij heeft de minister daar een toezegging op mij gedaan in de eerste termijn.

[0:34:48] En ook de staatssecretaris gaf in de mondeling een vraag aan dat hij hier echt inzichten in wil geven.

[0:34:53] En dit blijft voor mij zo'n groot punt, omdat die nettarieven die blijven voor iedereen stijgen.

[0:34:57] Voor huishoudens, voor bedrijven, voor iedereen.

[0:34:59] En ik zoek echt naar de knoppen.

[0:35:01] Hoe kunnen we nou nog kijken hoe we die 236 miljard kunnen betalen?

[0:35:04] verkleinen.

[0:35:06] En wanneer kunnen we dat met elkaar bespreken?

[0:35:08] Dus eigenlijk vraag ik gewoon om een termijn op deze toezegging.

[0:35:11] En dan tot slot twee kleine dingetjes.

[0:35:13] Ik ben blij dat de kosten voor de ruimere toegang tot de renteloze financiering onder het warmtefonds worden onderzocht.

[0:35:18] Wanneer konden we die uitwerking ontvangen?

[0:35:20] En voor de dubbele energiebelasting bij thuisbatterijen, die de minister schrijft, oplossingsrichtingen worden geïnventariseerd.

[0:35:27] Maar wanneers komt dat voorstel richting ons, kunnen we hier voor het einde van het jaar duidelijkheid over krijgen.

[0:35:31] Dank u wel.

[0:35:33] En ook u bent gewoon precies op de nul uitgekomen.

[0:35:36] Hoe krijgen jullie het toch weer voor elkaar?

[0:35:39] Dank aan de Kamerleden voor hun inbreng in de tweede termijn.

[0:35:42] Dan kijk ik opzij naar de minister hoeveel tijd ze nodig heeft om de beantwoording te kunnen voorbereiden.

[0:35:48] Ja, we moeten even naar boven en naar beneden lopen.

[0:35:51] Dus met 20 minuutjes, dat zou fijn zijn, want er zitten een paar toch wat technische punten in.

[0:35:55] En dan wil ik ook bijvoorbeeld het verschil tussen de garantieregeling en het waarborgefonds.

[0:35:59] Lijkt me gewoon goed om dat nog een keertje toe te lichten.

[0:36:01] Omdat we volgens mij hetzelfde willen, alleen er een technisch verschil is.

[0:36:04] En dat is ook wel goed om even goed te kunnen toelichten.

[0:36:07] Dus als u dat oké vindt, ben ik dan weer terug.

[0:36:10] Dat is helemaal goed.

[0:36:11] En dann hervatten we de vergadering om acht uur.

[0:36:15] Dus dan zie ik u graag gestipt om acht terug.

[0:36:18] Dan is de vergadering bij deze geschorst.

[0:57:05] Een hele goede avond en welkom terug bij de vaste Kamercommissie voor Klimaat en Groene Groei.

[0:57:10] We hebben een debat met elkaar over energie voor huishoudens.

[0:57:12] En we zijn aanbeland bij de beantwoording in de tweede termijn door de minister.

[0:57:17] En ik wil haar het woord geven om daarmee te beginnen.

[0:57:24] Voorzitter, de eerste vraag van mevrouw Kreuger ging eigenlijk over die regeling.

[0:57:28] En kan het niet nog sneller?

[0:57:30] Toch is er niet wat meer wat we kunnen doen.

[0:57:32] En het leek mij goed om u even mee te nemen in wat er dan allemaal voor stappen genomen moeten worden komende tijd nog om tot die regering te komen.

[0:57:39] Dat is in de eerste fase natuurlijk de doelstelling bepalen, in zeven stuurgroepen bespreken, toetsen bij de sector, brede marktconsultatie.

[0:57:51] Dat is allemaal wat we tot en met november 26 aan het doen zijn.

[0:57:56] Daarna moet er natuurlijk regeling teksten geschreven worden, ook een controle op staatssteunkaders worden gedaan om knelpunten vroegtijdig te bespreiken.

[0:58:06] En daarna moet ook nog echt een formele staatssteunanalyse worden gedaan.

[0:58:09] En dan vervolgens in de controlefase moet er nog een toets gedaan worden op de regeldruk.

[0:58:14] Er moet een internetconsultatie worden gedaan.

[0:58:17] De systemen bij RVO moeten worden ingericht.

[0:58:20] En het moet twee maanden voor openstelling ook in de staatscorant worden gepubliceerd.

[0:58:24] Dus dan zie je dat zo'n tijdslijn al heel snel oploopt.

[0:58:27] We blijven natuurlijk zo hard mogelijk aan werken.

[0:58:30] Dus als we ergens nog een weekje kunnen winnen, dan gaan we dat zeker doen.

[0:58:33] Maar deze zit al behoorlijk strak in elkaar.

[0:58:35] En dat wilde ik toch ook gewoon nog graag even aan de Kamer meegeven.

[0:58:38] Dus we werken zo hard mogelijks.

[0:58:41] Maar dit zijn wel alle stappen die we gewoon moeten nemen voor een zorgvuldig opstellen van de regeling.

[0:58:48] Even kijken.

[0:58:48] De...

[0:58:53] Daar zitten deze.

[0:58:55] Oh ja, het faciliterend kader.

[0:58:56] Deze vraag dacht ik, die mis ik, maar die heb ik hier toch tussen zitten.

[0:59:00] Het faciliterende kader waar mevrouw Kreuger naar vroeg.

[0:59:03] Met de Kamerbrief 617 is uw onderzoek aangeboden met knelpunten over de warmtegemeenschappen.

[0:59:11] Voordat u verder gaat over de warme gemeenschappes.

[0:59:15] Ik probeer ook een beetje op een natuurlijke manier te kijken wanneer de interrupties kunnen plaatsvinden.

[0:59:18] En het vorige blokje, als ik het goed begrijp, daar heeft mevouw Muller al een vraag over.

[0:59:24] Ja, ik zat even te zoeken of we nou tijdens of op het einde interrupties gingen doen.

[0:59:28] Maar het was tijdens, dus dan doe ik hem nu toch.

[0:59:30] Want ik begrijp heel deze...

[0:59:32] Ik begrijg het heel goed.

[0:59:33] Er zitten gewoon heel veel stappen in.

[0:59:35] Tegelijkertijd hoor ik ook een aantal dingen en ik heb zelf ook op een ministerie rondgelopen.

[0:59:38] Ik weet hoe het werkt, maar dat er zeven stuurgroepen plaats moeten vinden.

[0:59:41] Ja, dat hoeft natuurlijk niet.

[0:59:43] Daar kiest de ministerie ook zelf op om het allemaal op die manier allemaal volgoordelijk te doen.

[0:59:47] Dus ik zou op het ministerie...

[0:59:50] Misschien willen kijken wat zijn dingen die je misschien ook wat lean en meaner kan doen.

[0:59:53] En er hoeft niet allemaal op die strakke manier.

[0:59:56] Een aantal dingen ontkom je niet aan.

[0:59:57] Maar het is ook een keuze om het op die manier in te vullen.

[1:00:00] Zou ik toch tegen de minister willen zeggen.

[1:00:02] Minister.

[1:00:03] Ja, voorzitter.

[1:00:04] Ik heb denk ik net ook al duidelijk gezegd... als we denken dat we nog ergens een weekje kunnen winnen, zullen we dat zeker doen.

[1:00:08] Maar het is ook een onderwerp wat landbreed veel interesse heeft... waar veel verschillende partijen ook interesses in hebben en bij betrokken moeten worden.

[1:00:20] Dus het vraagt ook wel, als je die regeling goed wil opstellen... en je wil ervoor zorgen dat die ook voldoet aan de vragen die er zijn...

[1:00:25] Dan vraagt het ook wel veel gesprekken.

[1:00:27] Dat is eigenlijk wat ik een beetje daarmee wilde aangeven.

[1:00:31] En natuurlijk wordt er ook gewoon gekeken hoe kunnen we dingen zoveel mogelijk combineren en het zo snel mogelijk doen.

[1:00:36] Dus die aansporing hoor ik duidelijk aan de Kamer.

[1:00:38] Ik geef ook aan dat we daar waar we een weekje kunnen winnen, dat absoluut niet zullen laten.

[1:00:43] Maar ik wil gewoon ook de verwachtingen managen.

[1:00:45] En dat denk ik is ook eerlijk om hier te doen.

[1:00:48] Helemaal goed.

[1:00:48] U kunt verder met de warmtegemeenschappen.

[1:00:52] Dank.

[1:00:54] De wettelijke verplichting voor het faciliterende kader geldt bij ingaan van de WCW op 1 januari 2027.

[1:01:00] En er is inmiddels een Kamerbrief aangeboden met onderzoek en er wordt uitgezocht wat er nog nodig is.

[1:01:10] En Energie Samen is hierbij goed betrokken.

[1:01:12] Dit is meer de staatssecretaris die hier veel mee bezig is, maar daar is dus al een brief over aan de Kamer gestuurd.

[1:01:20] Dan had mevrouw Kreuger de vraag, ik heb ze even geordend nu per spreker, omdat het toch veel verschillende onderwerpen waren.

[1:01:31] MevrouWre Kreuger vroeg naar de ambitie van het kabinet op energiearmoede en met name ook eigenlijk op de vraag van kan er nou gericht ingezet worden, bijvoorbeeld ook de maatregelen voor isolatie, kunnen die gericht in gezet worden op die groepen die dat het hardste nodig hebben?

[1:01:47] We zijn met meerdere ministeries hard aan de slag om bewoners te ondersteunen waar mogelijk.

[1:01:52] Dus we hebben een breed pakket aan ondersteuning, specifiek voor kwetsbare huishoudens.

[1:01:57] En dat is natuurlijk de beste als we de energievraag naar beneden krijgen.

[1:02:00] Dus er is het Nationaal Isolatieoffensief en het uitfaseren van de slechtste energielabels in de huursector.

[1:02:06] Dat is natuurlijk ook de collega van Vroo.

[1:02:07] We maken voor de koopsector de verduurzaming zo aantrekkelijk mogelijk door subsidies, ondersteuning voor renteloze leningen via het warmtefonds.

[1:02:14] En dat is dan specifiek voor huishoudens met een inkomen onder de 60.000 euro.

[1:02:19] Daarnaast werkt het kabinet aan aanvullende structurele ondersteunning voor hulishoudens en energiearmoede via het sociaal klimaatplan.

[1:02:27] Dat richt zich onder meer op het beter bereiken en ondersteunen van kwetsbare huishouden bij energiebesparing en woningverduurzaaming.

[1:02:32] Met energiehulp via het Energiehuis, gerichte financiering uit het Nationaal Warmtefonds, wat ik net al zei.

[1:02:38] En natuurlijk is er ook het noodfonds als achtervang.

[1:02:44] En los van energie bestaat er ook Het Nationaal Programma Armoede en Schulden bij de minister van SZW.

[1:02:51] En daarin heeft het kabinet de ambitie om de toename van armoede te voorkomen, de lange termijn effecten tegen te gaan...

[1:02:56] En mensen in armoede ook te helpen vooruit te komen.

[1:02:59] En dat sluit dan ook weer aan bij de motie die eerder door de collega van mevrouw Kreuger is ingediend.

[1:03:03] Om ten aanzien van energiearmoede er ook te monitoren en in de gaten te houden of die energiearmoede hetzelfde blijft of toeneemt.

[1:03:13] En dan te kijken naar passende maatregelen.

[1:03:15] En daar sluit het kabinet zich qua ambitie bij aan.

[1:03:18] Dat was de laatste vraag die ik had.

[1:03:22] Oh nee, er is nog één vraag van mevrouw Kreuger.

[1:03:24] Volgens mij ook over de verschillen tussen het waarborgfonds en de garantierekening.

[1:03:28] Ook naar aanleiding van de interruptie tussen mevouw Kreurger en de heer Jumilet dacht ik belangrijk... ...want volgens mij hebben we verschillend niet van mening dat we gewoon graag een goed financieel instrument hebben... ...wat kan helpen bij de totstandkoming van die warmtenetten...

[1:03:42] We zijn ook begonnen met de voorbereiding van een waarborgfonds, maar kwamen tot de conclusie dat de sector gewoon nog onvoldoende ontwikkeld is nu de overgang van publieke warmtebedrijven nog moet plaatsvinden.

[1:03:54] De risico's van nieuwe warmte bedrijven zijn onzeker en de meerwaarde van een warborgfond is ook dat de deelnemers onderling garant staan voor elkaar.

[1:04:02] Maar als de sector toch nog kwetsbaar is, dan is dat eigenlijk gewoon iets wat moeilijk van de grond komt.

[1:04:08] Dus daarom zetten we nu in op een garantieregeling, zodat iedereen daar aanspraak op kan maken in 27 om goedkope financiering mogelijk te maken.

[1:04:16] En een waarborgfonds werkt dan weer wanneer de sector groot genoeg is om samen risico's te dragen.

[1:04:21] Voor de voortzetting in een waarborgfonds is dus in elk geval een voorwaarde dat er sprake is van een kritische massa van deelnemers in de sector.

[1:04:29] En daarnaast zijn op dit moment de investeringsrisico's van nieuwe warmtebedrijven nog erg onzeker.

[1:04:35] Dus dat is de reden waarom we nu starten met die garantieregeling.

[1:04:38] Maar we verkennen uiteraard wel de doorgroei na dat waarborgenfonds, want dan kan de sector onderling elkaar helpen.

[1:04:45] Dan vroeg...

[1:04:48] Voordat u verder gaat naar een volgend onderwerp, heeft u hier nog een vraag over van de heer Vermeer.

[1:04:53] En daarna kom ik ook bij mevrouw Kreuger.

[1:04:55] Het waren ook antwoorden op haar gestelde vragen.

[1:04:57] De heer Vermeer eerst.

[1:04:58] Ja, dank u wel voorzitter.

[1:04:59] Want als ik het goed begrijp zou het waarborgfonds dan niet voor de langere termijn zijn, maar de garantieregeling voor de korte termijn.

[1:05:07] En waarom wordt er niet alvast gekozen voor een waarborg fonds systematiek?

[1:05:11] En gewoon de kosten van die garantieregeling, gewoon dat geld in een waarborgfonds te storten.

[1:05:17] Of die verzekering in het waarborgenfonds of zoiets op te nemen.

[1:05:22] Minister.

[1:05:24] Ja, ik weet niet of ik nu precies begrijp waar de heer Vermeer op doelt.

[1:05:27] Maar onze doelstelling is wel dat het zich op een gegeven moment doorontwikkelt naar een waarborgfonds.

[1:05:34] Het is alleen dat als je eigenlijk zegt we storten allemaal maandelijks wat in de pot... zodat als er met één van ons iets misgaat, dan zit er genoeg geld in de pod om dan die ene te kunnen helpen.

[1:05:45] Dat werkt natuurlijk alleen als alle deelnemers ook stabiel genoegen zijn...

[1:05:49] om een premie te kunnen storten die niet zo hoog is dat het weer een probleem wordt voor hun eigen business case.

[1:05:54] Dus bij zo'n waarborgfonds moet het stabiel genoeg zijn.

[1:05:58] En we hebben nu de indruk dat de kritische massa daarvoor gewoon nog niet groot genoef is, omdat ook de kosten die er achter zo' n warmtenet weg zouden kunnen komen, waarvoor je dan aanspraak zou willen kunnen doen op zo' een waarborg fonds, groot genoe zijn.

[1:06:12] En daarom is nu een garantieregeling, zorgt er eigenlijk voor dat die achtervang er is, waardoor die financiering wel kan worden verkregen.

[1:06:21] Waarbij je, wanneer er voldoende kritische massa is en die spelers dus stevig genoeg staan, zou ik maar zeggen, je over kunt gaan naar zo'n waarborgfonds.

[1:06:27] Dus het is echt juist om de transitie sneller op gang te helpen, dat wij van mening zijn dat dit daar nu een beter instrument voor is.

[1:06:36] Een korte vervolgvraag van de heer Vermeer.

[1:06:38] Maar als de bol stabieler zijn op gang is, dan heb je geen waarborgenfonds meer nodig.

[1:06:42] Dat is het probleem.

[1:06:43] Dus ik ben op zoek naar niet alleen een korte, maar ook een langere termijn oplossing.

[1:06:51] En op deze manier blijf je gewoon achter in een garantieregeling vallen en kom je er nooit aan toe om het aan de sector zelf over te dragen via een waarborgerfonds.

[1:07:02] Nog een korter reflectie van de minister.

[1:07:07] Voorzitter, het is mooi om te zien dat we delen dat het goed zou zijn als de sector het in gezamenlijkheid zelf zou kunnen dragen.

[1:07:15] Wij zien alleen nu dat het nu nog onvoldoende kritische massa zou hebben om wel die ondersteuning te bieden aan de totstandkoming van die warmtenetten die we allemaal willen.

[1:07:24] En vandaar dat we dus nu eerst met die garantieregeling gaan werken.

[1:07:26] Maar dat langere termijn perspectief is volgens mij voor iedereen dat ze zeggen het zou mooi zijn als het daarna dus een waarborgfonds kan worden.

[1:07:32] Want er is een garantieregeling van de overheid en niet meer op dezelfde manier voor nodig.

[1:07:40] Ja, dat klopt.

[1:07:41] Uw derde interruptie.

[1:07:45] Dank u wel.

[1:07:45] Maar wordt het dan straks een voorwaarde om aan de garantieregeling te doen... dat je ook over zoveel jaar meedoet aan een waarborgenfonds?

[1:07:55] Want anders zie ik nooit daar de stabiele partijen in komen.

[1:07:59] Je moet dat aan de voorkant regelen, lijkt mij.

[1:08:01] En dat je dan kiest voor een overgang via een garantieregeling... dat zou interessant zijn, maar er zou wel een voorwoorde bij kunnen horen.

[1:08:19] Dank voor de vraag.

[1:08:20] Het is inderdaad heel specifiek.

[1:08:21] Dus laten we kijken of het lukt om tot een beantwoording te komen op dit moment.

[1:08:26] Minister.

[1:08:28] Ja, voorzitter.

[1:08:29] Ik denk dat we hier gewoon nog even op terugkomen dan.

[1:08:30] Of dat er is nu een regeling.

[1:08:32] Dus ik denk niet dat we daar nog aanvullende voorwaarden in kunnen sleutelen.

[1:08:37] Maar de heer Vermeer zegt eigenlijk vanuit dezelfde wens.

[1:08:39] Het zou goed zijn als het op een gegeven moment binnen de sector kan worden gedragen.

[1:08:43] Zet eigenlijk de vraag hoe kun je er dan voor zorgen dat de overstap straks ook aantrekkelijk is.

[1:08:47] En ik stel voor dat we gewoon in een volgende updatebrief hierover op deze specifieke vraag nog even terugkomen, want het zit hem denk ik echt in de techniek van wat is er nu al, waar zou je aan kunnen denken straks en hoe zou dat dan straks ook stabiel kunnen werken?

[1:08:59] Want dat hoor ik als achtergrond van de vraag van de heer Vermeer, dat er dan ook voldoende kritische massa is van stabiele partijen in dat waarborgfonds, zodat het dan ook kan werken.

[1:09:10] Misschien wilt u dan alvast de omzetting even nalaten gaan welke updatebrief dat precies zal zijn.

[1:09:15] Want dan kunnen we dat straks meenemen in de toezeggingen.

[1:09:19] Nou laat me dat meenomen wanneer we toch terugkomen met reactie op de IBO.

[1:09:22] Want dat past dan eigenlijk, is dan het geheel aan stappen en instrumenten en kaders waarmee we met elkaar denken dat we die hogere ambitie die we hebben toch zoveel mogelijk kunnen verwezenlijken.

[1:09:34] En wanneer mogen we die brief verwachten?

[1:09:37] Dat is volgens mij begin volgend jaar dat die brief komt.

[1:09:39] Want het IBO komt voor het einde van het jaar en dan gaan we natuurlijk die gesprekken voeren.

[1:09:44] En dan komen we dan begin volgende jaar met de reactie.

[1:09:46] Helder, dank u wel.

[1:09:47] Dan kom ik bij mevrouw Kreuger voor een interruptie van haar kant.

[1:09:51] Ja, voorzitter.

[1:09:52] Belangrijk lijkt me op dat punt van het waarborgfonds... dat daar dan ook die gesprekken zijn met al die sectorpartijen... die de minister heeft toegezegd en dat dat dan ook terugkomt in een brief.

[1:10:01] Mijn vraag blijft toch staan... en dat is een gesprekk wat we nu eigenlijk al een paar jaar hebben... over die projecten die dreigen om te vallen, die niet een jaar...

[1:10:14] wachttijd hebben en die we gewoon kwijt dreigen te raken.

[1:10:17] En dat dat dood een doodzonde is.

[1:10:18] Dat zijn, zeker als het om van bewoners is, waar heel veel uren in zitten, heel veel energie.

[1:10:25] Dus wat kan de minister toch doen om te zorgen dat we...

[1:10:30] Het woord maatwerk is misschien niet het woord wat makkelijk loopt, maar dat er wel iets...

[1:10:36] Zoveel mogelijk perspectief geven aan die projecten.

[1:10:39] En niet dat ze moeten zitten wachten een jaar.

[1:10:43] Ik hoor die oproep heel goed van mevrouw Kreuger.

[1:10:45] En ik zou ook niet willen dat er een jaar niks gebeurt.

[1:10:48] Dat willen we volgens mij allemaal niet.

[1:10:51] Sommige dingen kunnen niet.

[1:10:52] Maar juist dat gesprek gaat er dan over om te kijken.

[1:10:55] Wat zou wel helpen?

[1:10:57] Wetende dat die regeling er niet eerder kan zijn.

[1:10:59] Misschien een weekje hier of een week daar.

[1:11:01] Dat is ongeveer wanneer de regeling er kan zijn.

[1:11:05] En die is weer belangrijk om iedereen gewoon gelijke kans te geven en om te sturen op de meest kansrijke.

[1:11:11] Maar dat is wat ik bedoelde te zeggen met hoe voorkomen we dat dingen dan net tussen wal en schip vallen in deze maanden.

[1:11:17] Dat is volgens mij ook waar mevrouw Kreuger op stuurt.

[1:11:22] Dus daarom heb ik gezegd laten we dan wel dat gesprek aangaan om te kijken wat kan er wel, wat zou wel kunnen helpen.

[1:11:28] Is dat om, nou ja, punt.

[1:11:30] Ik ga niet in de details want dat moeten we nou juist ook van de sector denk ik dan horen en verkennen met ze.

[1:11:36] Ik kan geen maatwerk financiële regeling doen.

[1:11:38] We kunnen de regeling die we hebben aangekondigd niet heel veel versnellen.

[1:11:41] Maar ik ben uiteraard ook heel erg geïnteresseerd.

[1:11:44] En als er wel dingen zijn die wel kunnen helpen, want we willen met elkaar die warmtetransitie op gang brengen.

[1:11:49] Maar ik wil ook geen verwachtingen wekken die ik niet waar kan maken.

[1:11:51] En dat vind ik denk ik ook belangrijk.

[1:11:54] Dank u wel.

[1:11:55] Dan kijk ik voor een vervolginterview.

[1:11:57] Ik merk wel dat dezelfde vraag nu wel een paar keer naar voren komt.

[1:12:00] Dat is geen probleem, maar ik wil het u wel onder de aandacht brengan.

[1:12:05] Ik ga over mijn eigen vraag, voorzitter.

[1:12:07] En die vraag ga ik nu nog een keer stellen, namelijk...

[1:12:09] Gaat u dat gewoon nog een keer doen?

[1:12:11] Ja, omdat de minister zegt nu... ik ga wel in gesprek, maar ik kan geen financieel maatwerk bieden.

[1:12:17] En dan snap ik toch niet... ik bedoel, er komt een begrotingsbehandeling aan... er komt daarna een voorjaarsnote aan.

[1:12:23] Er is wel degelijk toch mogelijk om te kijken... hoe er voor projecten op hun manier geld vrijgemaakt kan worden.

[1:12:31] Dat hoeft toch niet te wachten tot een regeling in najaar 2027?

[1:12:37] Minister.

[1:12:38] Voorzitter, twee dingen daarover.

[1:12:40] Voor het maken van de regeling kost het de tijd die ik net heb uitgelegd.

[1:12:44] Daarvoor heb ik een bepaald budget beschikbaar.

[1:12:47] En ik kan niet de mensen die hartstikke hard werken om die regeling zo snel mogelijk er doorheen te krijgen... ook nog een maatwerkregeling of zo laten uitwerken.

[1:12:55] Dus dat is ook gewoon...

[1:12:57] waar een onderdeel van het probleem zit.

[1:13:00] Ik heb ook niet zomaar een extra potje met geld.

[1:13:02] En zoals het bij begrotingen gaat, parlementsleden mogen altijd amendementen indienen... maar moet dan ook aangeven waar de dekking vandaan komt.

[1:13:09] Dus ik heb gewoon niet zo vrij geld om te zeggen... ik ga een specifieke maatwerkoplossing voor warmte nu op tafel kunnen leggen.

[1:13:18] En de voorjaarsnota, dat zijn dan besluiten die vervolgens in de volgende begroting terechtkomen.

[1:13:26] Dus dat biedt ook niet heel veel versnelling, in ieder geval in de tijd.

[1:13:29] Niet veel versnelling ten opzichte van wanneer het geld beschikbaar komt via de regeling.

[1:13:34] Dus dit is gewoon een beetje met alle gedeelde ambitie die we hebben met elkaar... om te kijken wat kan er wel.

[1:13:41] Is dit ook onderdeel voor mij van de realiteit waar ik mee moet werken.

[1:13:45] En overigens geldt ook nicht altijd het enige...

[1:13:47] Op tijd informatie hebben zodat je tijdig kunt voorbereiden.

[1:13:50] Zodat je als je een subsidie hebt meteen aan de slag kunt.

[1:13:53] Kan ook al helpen.

[1:13:54] Dus dat soort oplossingen wil ik zeker echt met de sector naar kijken.

[1:13:57] Want we delen echt de ambitie hoe sneller we wel weer door kunnen gaan met projecten, hoe beter.

[1:14:03] Dus die oproep hoor ik duidelijk en die ambitIE voel ik zelf ook.

[1:14:08] Dank u wel.

[1:14:09] Uw laatste interruptie.

[1:14:10] Dank voorzitter.

[1:14:11] Dan op het andere stukje waar geld voor nodig is.

[1:14:14] Het faciliterend kader voor energiegemeenschappen, warmtegemeenschapen.

[1:14:18] Ik heb de brief er even op nageslagen.

[1:14:20] Daar staat dat er nu een actieplan geformuleerd zou moeten worden.

[1:14:24] Daar hoort dan ook budget bij.

[1:14:25] Dat is ook hoe het amendement in de Kamer is aangenomen.

[1:14:28] Dus de vraag aan de minister is...

[1:14:30] Wanneer komt dat actieplan er en houdt zij in die planning ook rekening mee, het financieel beslag wat mogelijk nodig is bij de voorjaarsnota.

[1:14:39] Dus dat het ook qua timing met elkaar allemaal goed op orde is.

[1:14:45] De minister.

[1:14:46] Ja, voorzitter.

[1:14:46] Nogmaals, dit is meer de portefeuille van de staatssecretaris.

[1:14:49] Dus wat ik daarover kan zeggen, is dat die wettelijke verplichting voor het faciliterend kader geldt bij het ingaan van de WCW op 1 januari.

[1:15:00] Ik heb geen nadere informatie dan datgene wat de staatsecretarisch ook in de brief hierover heeft gemeld.

[1:15:06] Maar we kunnen kijken of daar nog nadere information over is te geven, voorzet.

[1:15:11] Voorzitter, een klein punt van orde.

[1:15:13] Ik verwijs naar een brief van de minister.

[1:15:16] Daarin gaat het over dat faciliterend kader.

[1:15:18] Dus ik weet niet welke staatssecretaris zij bedoelt.

[1:15:21] Maar misschien kan ze nog schriftelijk op terugkomen.

[1:15:22] Want tot nu toe is alles rond warmte, lag bij deze minister, inclusief de warmtegemeenschappen.

[1:15:29] Ja, we gaan even.

[1:15:30] Het punt van orde is inderdaad.

[1:15:32] We kijken eventjes welke staatssecretaris de minister naar verwijst.

[1:15:35] Dat was eigenlijk een ophelderende vraag.

[1:15:37] En dan wil ik daarna wel door met de beantwoording.

[1:15:39] Want we lagen heel mooi op schema.

[1:15:41] We beginnen nu toch een beetje achterop te raken.

[1:15:42] Minister.

[1:15:43] Voorzitter, we kijken ook nog even naar wanneer die brief was.

[1:15:48] Want er was natuurlijk voor mijn tijd ook één minister en toen was er nog geen staatsrecretaris.

[1:15:52] Dus misschien dat daar een deel van...

[1:15:54] Dan zou ik het zelf moeten kunnen oplepelen.

[1:15:59] Dat kan niet uit mijn hoofd, moet ik daarbij helaas dan aangeven.

[1:16:02] We zullen er nog schriftelijk op terugkomen, mevrouw Kreuger.

[1:16:04] Maar in zijn algemeenheid is de staatssecretaris heel hard bezig juist om alle decentrale plannen goed op elkaar te laten afstemmen en te kijken waar er ook in de regionale energiebeelden juist werk met werk gemaakt kan worden.

[1:16:17] Ook energiegemeenschappen.

[1:16:19] En ik dacht dat daar ook voorbij te hebben zien komen.

[1:16:21] Maar dit is specifiek de warmtegemeenschap waar mevrouw Kreuger aan refereert.

[1:16:25] Dus misschien dat daar dan het misverstand ontstaat.

[1:16:29] We komen er nog even schriftelijk op terug over deze specifieke vraag.

[1:16:34] Helemaal goed, dank u wel.

[1:16:36] U kunt verder met de beantwoording.

[1:16:40] Dit was dus de garantieregeling.

[1:16:42] De heer Vermeer vroeg naar een prognose voor de komende vijf jaar van de energierekening voor huishoudens.

[1:16:53] We hebben het TNO gevraagd om zo'n prognosen te maken, want het is heel belangrijk dat we inderdaad goed kijken naar die stapeling.

[1:17:01] Daarin zit ook die doorkijk tot 2031, waar de heer Vermeer naar vraagt.

[1:17:08] En uiteraard gaan we ook, en ik denk dat dat ook de achtergrond van zijn vraag was, vragen om deze prognose dan jaarlijks te actualiseren, zodat we steeds vooruit blijven kijken.

[1:17:16] Dus dat gaan we doen.

[1:17:19] De eerste versie is er dus inderdaad nu van dat integrale beeld.

[1:17:23] En dan vroeg de heer Vermeer ook nog naar een hele recente publicatie van het PBL... over klimaatneutraal gas en individuele woningen.

[1:17:33] En waarom het PPL dat eigenlijk zo doet... en hoe voorkomen we dat voortijdig gemeentehybride warmtepompen afschrijven?

[1:17:44] De toekomstige beschikbaarheid en prijsontwikkeling van klimaatnetraal gras... voor de gebouwde omgeving is momenteel nog onzeker.

[1:17:49] En daarmee is het onzekker voor hoeveel huishoudens...

[1:17:52] ...groen gas de beste optie is.

[1:17:54] En dat is denk ik waar PBL dus aan gerefereerd is.

[1:17:57] Maar het is dus onverstandig als gemeente om te wachten op groen gas... ...als het de voorbereiding van een warmtenet, wat bijvoorbeeld daar een hele goede keuze zou zijn, in de weg zou zitten.

[1:18:11] Maar een hybride warmtepomp is een belangrijke tussenstap in de richting van aardgasvrije gebouwde omgeving...

[1:18:17] En op lange termijn wordt verwacht dat veel hybride warmtepompen op termijn dus worden vervangen door volledige elektrische warmtempompen.

[1:18:23] En een klein gedeelte wordt na de economische levensduur mogelijk vervangen... door een nieuwe hybride exemplaar in combinatie met groen gas.

[1:18:31] Dus dat is eigenlijk wat het inzicht is op dit moment.

[1:18:36] Dan is er nog de vraag over de CV-ketels in appartementengebouwen, voorzitter.

[1:18:43] Dat is denk ik echt waar het debat morgen met minister Van Vrol over gaat.

[1:18:47] Dit ging over de normering van de warmtepompen.

[1:18:49] Hoe zit dat dan als je dan net...

[1:18:51] Daarvoor zit wel een uitzondering in dat als een warmtenet is aangekondigd, dat je dan een beetje een soort overgangstermijn hebt waarin die verplichting dan niet geldt.

[1:19:00] Maar dat lijkt me echt bij uitstek iets om verder in detail te bespreken met de minister van Vroo, die die brief heeft gestuurd, die ook morgenochtend dus op de agenda van dat debat is geagendeerd.

[1:19:14] Dan vroeg de heer Jumilet naar de huishoudens die vanwege medische apparatuur stroomkosten hebben en vraagt aandacht voor de vergoeding daarvoor.

[1:19:31] Voorzitter, ik heb zorgverzekeraars bieden nu ook een reële vergoeding voor stroomkosten van huishoudens met medische apparatuur.

[1:19:39] Dus wat we in ieder geval hebben gedaan is samen met VWS, hebben we VWS gevraagd om ervoor te zorgen dat de zorg verzekeraar geïnformeerd zijn over de impact, zodat ze dat ook kunnen meenemen in hun vergoedding.

[1:19:53] Het is niet alsof ze nu in één keer overtuigd moeten worden om een vergoeding te geven, maar alleen dat ze weten dat er dus iets verandert.

[1:19:59] En het ACM heeft voorgesteld om een derde vast nettarief toe te passen en twee derde tijds- en verbruiksafhankelijk te maken.

[1:20:07] En donderdag is er een technische briefing van de ACM aan de Kamer.

[1:20:12] Dus die voet waar de heer Jumilet het over had, dat zit er dus voor een deel in.

[1:20:17] Maar we kunnen ook zeker samen met VWS nog eens met deze verzekeraars het gesprek aan.

[1:20:22] We willen allemaal dat het goed geregeld is voor deze mensen.

[1:20:27] Maar dat vraagt alleen een aanpassing van hun eigen systematiek van de vergoeding die ze al geven.

[1:20:32] Dan was de heer Jumilet vroeg over de gerichte inzet van de warmtemiddelen.

[1:20:43] En eigenlijk ook weer de vraag, is er een manier om in de verschillende vormen van de transitie die we moeten maken integraler te kijken?

[1:20:52] Wij willen ook graag integraler kijken, zeg ik tegen de heere Jumulet.

[1:20:56] Met de WIS 2.0 is dat intentie op de stuur op de laagste kosten voor de transitie van het energiesysteem als geheel.

[1:21:02] Waarmee we dus als eerste inzetten eigenlijk op de meest kansrijke warmtenetten.

[1:21:07] Maar goed, die regeling maken kost dan ook wel even tijd om dat ook goed te kunnen doen.

[1:21:12] Dan vroeg mevrouw Muller van bestaande apparatuur.

[1:21:17] Kan die nog slim gemaakt worden en zijn er mogelijkheden voor sturing?

[1:21:21] Het korte antwoord is ja.

[1:21:22] Het iets langere antwoorden is, maar niet onbeperkt natuurlijk, retrofitte van apparatuur kan vaak om in te spelen op dynamische leveringstarieven en tijdsafhankelijke nettarieven.

[1:21:33] Warmtepompen zijn ook vaak al slim, maar we gaan het ook eisen in de ESDE vanaf 2027.

[1:21:38] En INW heeft al slimme laadpalen en de NEN daarvan is gereed.

[1:21:48] Maar dat is verder bij INW die daarmee bezig zijn.

[1:21:51] En dan de dubbele belasting op energie.

[1:21:53] Naar aanleiding van de motie Oosterhuis inventariseert het ministerie van Financiën.

[1:21:58] Samen met ons en de INW en de sector welke oplossingsrichtingen dubbele energiebelasting bij thuisbatterijen en laadinfrastructuur kunnen voorkomen.

[1:22:07] De INW werkt in de routekaart bidirectioneel laden ook samen met ons aan afspraken met de sector om de uitrol en ontwikkeling van bidirectioneel lader te bevorderen.

[1:22:16] Over de voortgang wordt u voor het einde van het jaar nade geïnformeerd.

[1:22:21] Dan heb ik nog één vraag.

[1:22:23] Ruimere toegang tot renteloze financiering.

[1:22:25] Nee, nog twee.

[1:22:26] Renteloze financering wordt onderzocht.

[1:22:31] De minister van Vroo werkt in de eerste instantie aan het behouden van de huidige doelgroep van het warmtefonds.

[1:22:35] Dat vraagt budget.

[1:22:37] Een beeld van het benodigd budget voor een nog verdere ophoging kan zij uiterlijk 1 december geven.

[1:22:43] En dan de vraag, de toezegging op de netkosten en de knoppen om tarieven te dempen.

[1:22:51] Dat komt in het voorjaar in verband met een update van de investeringsprognose van de netbeheerders.

[1:22:56] Dus inzicht in de opbouw van de benodigde investeringen wordt via het rapport FienPlus gegeven.

[1:23:00] De nieuwste prognoses komen dan in het vorjaar.

[1:23:03] En de net beheerdert gaan dan ook weer inzichten geven in wat voor opties kunnen bijdragen aan het reduceren van de opgave.

[1:23:09] En dat is eerder gebeurd naar aanleiding van het IWO-bekostiging elektriciteitsinfrastructuur.

[1:23:16] En daar is in het voorjaar van 2025 een appreciatie op gegeven, inclusief mogelijke knoppen.

[1:23:22] En dus een update kunnen we in het vorig jaar weer verwachten.

[1:23:24] Voorzitter, dat waren de vragen.

[1:23:27] Ja, dank u wel.

[1:23:28] Ik heb even gewacht tot u inderdaad op het einde was gekomen, maar u heeft nog één interruptie van mevrouw Muller.

[1:23:35] Fijn, de toezegging.

[1:23:37] Want inderdaad, die VIN-getallen hebben een beetje een eigen leven gekregen.

[1:23:40] Het is goed weer, omdat we ook weer een update hebben met deze Kamer, het goed te kunnen bespreken.

[1:23:45] Over die slimme apparaten.

[1:23:48] Ik hoorde u zeggen, door alle inhande subsidieaanvragen gaan we die slime standaarden ook gewoon vereisen.

[1:23:55] Maar dat gaat allemaal dus over die nieuwe apparaten... die er pas in 2070 of 2028 inzetten.

[1:23:59] En er zijn natuurlijk heel veel mensen, huishoudens... die nu al een warmtepomp hebben.

[1:24:02] En die zeiden, ja, er zijn wel beperkte mogelijkheden... maar dat voelt nog niet helemaal...

[1:24:07] Dat voelde nog niet helemaal alsof we het helemaal scherp hebben.

[1:24:11] Dus de mensen die nu al die apparaten hebben, hoe zorgen we ervoor dat die stim gemaakt kunnen worden?

[1:24:17] De minister.

[1:24:18] Ja, voorzitter.

[1:24:20] Retrofitten kan vaak.

[1:24:23] Maar mijn enige punt is, het zal vast niet altijd kunnen.

[1:24:26] Maar heel vaak kan retrofitten eigenlijk wel ook als oplossing dienen voor de apparaten die er zijn...

[1:24:31] En warmtepompen zijn ook op dit moment vaak al slim.

[1:24:35] Alleen worden ze nog niet aangestuurd op die manier.

[1:24:37] En ook een wasmachine kan soms al slim zijn zonder dat die op dit momento wordt aangstuurd.

[1:24:43] Dus vaak zit er al wel een faciliteit in.

[1:24:46] Het is alleen de vraag hoe zorgen we er ook voor dat het dan ook kan worden benut.

[1:24:50] Ook voor het afschalen van de pieken van bepaalde, in de context van de tijd, afhankelijke nettarieven.

[1:24:59] Kan dat enorm helpen.

[1:25:04] Dank u wel.

[1:25:04] Ik zie dat dat verder geen andere vragen meer oproept.

[1:25:07] Dan wil ik de minister hartelijk bedanken voor de beantwoording in de tweede termijn.

[1:25:11] En dan komen we richting een afronding van dit debat.

[1:25:15] Er is een twee minuten debat aangetraagd door mevrouw Kreuger en er zijn een aantal toezeggingen gedaan, die zal ik nu aan u voorlezen en dan kunnen we met elkaar controleren of dat klopt.

[1:25:25] Allereerst, de minister stuurt de Tweede Kamer een nadere toelichting op het transportkostensysteem voor de import en export van stroom binnen Europa.

[1:25:35] Dat is een toezegging richting de heer Vermeer en we zijn nog benieuwd op welke termijn we dat mogen verwachten.

[1:25:48] Dat was uit de eerste termijn, denk ik.

[1:25:51] Dat durf ik zo even niet meer op te lepelen.

[1:25:56] Ik zat ook u een beetje overvragen, omdat we nu weer op een andere dag verder zijn gegaan.

[1:26:00] Dat is het.

[1:26:00] Maar als u de toezeggingen nog opleest, dan zorgen wij nog even dat wij met u even communiceren, zodat we straks in de registratie netjes met een griffie communiceren welke data we daar aan kunnen koppelen en kunnen we toch efficiënt afhandelen hier.

[1:26:13] Dat is goed.

[1:26:14] Dus nogmaals, de minister stuurt de Kamer een nadere toelichting op het transportkostensysteem voor de import en export van stroom binnen Europa.

[1:26:23] Ik heb toen daarop geantwoord dat het juist heel moeilijk is om die import en export te berekenen.

[1:26:38] Dat ik wel nog een keer zou kijken of dat kon.

[1:26:40] Ik heb het ook nog een keer nagevraagd en ik herinner me dat niet verkeerd.

[1:26:45] Dat blijkt inderdaad ongelooflijk lastig te zijn.

[1:26:47] Dat wil ik graag aan de Kamer toelichten.

[1:26:49] Maar dat is dus de toelichting die de Kamer krijgt, dus niet de berekening zelf.

[1:26:54] Dus het is wel even belangrijk om dat even te preciseren.

[1:26:56] Dus waarom het ingewikkeld is.

[1:26:58] Ja, er staat een nadere toelrichting, dus dan kunt u daar in die ruimte pakken.

[1:27:03] Oké, en dan de termijn die komt dus onze kant op.

[1:27:06] De tweede toezegging in de kabinetsreactie op het IBO, die begin 2027 naar de Kamers wordt gestuurd, gaat de minister in op de vragen vanuit de KamER over het Waarborgfonds.

[1:27:18] Richting de heer Vermeer.

[1:27:21] Dat gaat goed.

[1:27:23] En dan tot slot de derde toezegging.

[1:27:26] De minister komt schriftelijk terug op de vraag van het lid Kreuger over de warmtegemeenschappen.

[1:27:32] Mevrouw Kreuger.

[1:27:33] Ik hoop dat de minister dat snel kan doen, zeker voor het twee minuten debat.

[1:27:37] Het gaat dus over het faciliterend kader, zoals zij zelf in de brief van 6 juli ondertekend door haarzelf heeft benoemd.

[1:27:46] Het faciliterende kader zoals dat staat in de warmtewet beschreven.

[1:27:50] En op de eerste of de tweede toezegging over die brief naar aanleiding van het IBO, daar zat ook de toezigging bij dat de minister met de sector in gesprek gaat en daarin terugkoppelt in die brief.

[1:28:01] En dat wil ik wel echt graag in de toenzegging opgenomen krijgen.

[1:28:04] Ja, we hadden dat begrepen als een inspanning die de minister gaat doen, maar we gaan eens vragen aan haar of ze dat wil toezegen, dat dat ook in de brief wordt teruggekoppeld.

[1:28:11] Voorzitter, zeker.

[1:28:13] Zal ik dat in de brief terugkoppelen?

[1:28:14] Ik zal hem zelf ondertekenen en dan gaat dat goedkomen.

[1:28:18] En we zullen inderdaad even over dat faciliterend kader aan mevrouw Kreuger snel laten weten wat het antwoord op haar vraag is.

[1:28:26] Ik had hem gewoon zo even niet meer paraat.

[1:28:27] Maar er zorgen daarvoor dat die voor twee minuten debat even wordt gecommuniceerd.

[1:28:33] Ja, dat maakt mij helder.

[1:28:35] Voor het twee minuten debat komt het antwoord.

[1:28:37] Mevrouw Kreuger?

[1:28:38] Nou, het was dus en wanneer komt het actieplan er, inclusief het budget?

[1:28:42] Dat was de concrete vraag.

[1:28:46] We zullen op die vragen antwoorden geven.

[1:28:49] Wat was de vraag die ik gesteld had?

[1:28:50] Ja, op die vraag gaan we antwoording geven.

[1:28:52] U krijgt antwoorde op alle vragen die u heeft gesteld.

[1:28:56] Blijkt maar weer.

[1:28:58] Helemaal goed, dat waren de toezeggingen.

[1:29:01] Dan wil ik de minister en de Kamerleden hartelijk danken voor hun inbreng in dit debat.

[1:29:06] Iedereen ook bedankt voor het kijken.

[1:29:08] We zijn op het einde gekomen.

[1:29:10] Er volgt dus nog een twee minuten debat, dat wordt nog nader ingepland in de plenaire zaal.

[1:29:14] Kunnen we dus op dit moment nog niet zeggen.

[1:29:18] Daar ga ik ook niet op speculeren zeg ik richting de heer Vermeer.

[1:29:22] Nogmaals erg bedankend en een hele fijne avond toegewenst.

[1:29:25] Ik sluit deze vergadering.