Ongewenste buitenlandse inmenging

[0:00:00] Brekelmans-Piry omvraagt.

[0:00:02] En het kabinet schrijft nu na drie jaar onderzoek dat er een juridische grondslag nodig is.

[0:00:07] Waarom is dat niet eerder helder geworden?

[0:00:09] En kan dat sneller geregeld worden dan nu voorzien?

[0:00:12] Waar blijft uitvoering van mijn motie die zegt dat buitenlandse verkiezingen hier alleen nog op de ambassade of het consulaat of per post mogen worden georganiseerd?

[0:00:20] Waar blijft een wetsvoorstel voor toezicht op Koran- en weekendscholen die gefinancierd worden uit het buitenlands?

[0:00:26] Is het kabinet bereid om tot die tijd inzet te plegen op het zicht krijgen in het lesmateriaal op weekendscholen en het diplomatiek aanspreken van landen die hier weekendscholen financieren?

[0:00:36] En wanneer wordt het mogelijk geen tewerkstellingsvergunningen meer te verstrekken aan imams doordat er een imamopleiding is?

[0:00:41] Hoe staat het daarmee?

[0:00:42] Waar blijft de nationale zwarte lijst voor haatimaams naar Deens voorbeeld die we met elkaar hebben afgesproken?

[0:00:49] En kan het kabinet bevestigen buitenlandse inmenging op het integratie- en discriminatiebeleid tegen te gaan?

[0:00:55] Vorig jaar nog bleek SC2 een onderzoek te hebben laten financieren door ISN, die banden heeft met de Turkse overheid.

[0:01:01] Is het kabinent bereid in het kader van herijking integratiebelegd iedere vorm van samenwerking met ISN te heroverwegen en inzicht te geven in de financieringsbronnen van ISN?

[0:01:11] En wat is nu de follow-up van dat weggestemde WTMO-wetsvoorstel?

[0:01:15] Om anti-integratief, antidemocratisch en antirechtstatelijk gedrag... wat wij als VVD heel graag zouden willen kunnen aanpakken en strafbaar willen kunnen stellen... is een hele discussie ontsponnen dat je dat natuurlijk alleen maar kan doen... als je dan ook een definitie hebt van wat je dan problematisch gedrag vindt.

[0:01:31] En daar heeft de landsadvocaat eerder van gezegd dat dat geen generiek definitie kan krijgen... maar mogelijk wel sectorspecifiek.

[0:01:37] Kan het kabinet daarmee aan de slag in de uitwerking van die WTMo...

[0:01:41] Tot slot, voorzitter.

[0:01:42] Achter de afnemende homo-acceptatie en de toenemende vrouwenhaat in ons land zit volgens diverse onderzoeken financiering uit Russische bronnen rond het Kremlin en ook streng christelijk-conservatieve hoek in de VS.

[0:01:54] Het ministerie van OCW geeft in uitvoering van mijn motie daarover aan dat een grondslag mist om hier nader onderzoek naar te doen, maar dat de minister van OCWA wel het gesprek wil aangaan met de AIVD.

[0:02:04] Wat kan het kabinet hier nu over zeggen?

[0:02:05] En waar blijft de uitvoering van de afspraken dat het kabinet moet gaan voorkomen dat statelijke actoren jongeren online recruteren.

[0:02:13] En dat er een organisatie moet komen die buitenlandse informatie manipulatie structureel kan detecteren.

[0:02:19] Veel vragen voorzitter, realiseer ik me.

[0:02:21] Maar ook heel veel werk aan de winkel wat de VVD betreft.

[0:02:24] Dank u zeer mevrouw Becker.

[0:02:25] Ik zie geen vragen.

[0:02:26] Dus we gaan naar de tweede spreker, de heer Boon.

[0:02:28] Hij zal spreken namens de PVV.

[0:02:31] Ja, dank u wel voorzitter.

[0:02:33] Buitenlandse regimes gaan in Nederland gewoon een gang.

[0:02:35] Ze volgen hier hun tegenstanders en deinen ze zelfs niet terug vermoorden.

[0:02:39] Volgens de AIVD bespioneren geheime diensten van onder andere Turkije en Marokko mensen hier in Nederland.

[0:02:46] Dus zelfs in ons eigen land ben je niet veilig voor de lange arm van dit soort regimes.

[0:02:52] Maar daar stopt het niet.

[0:02:53] Neem Turkije.

[0:02:54] Via Dinajet, de Turkse staatsorganisatie voor religieuze zaken, sturen en controleert de Turkische staat imams in Nederlandse moskeeën.

[0:03:04] Zo heeft Turkije ook invloed wat op hier wordt gepredikt.

[0:03:07] En op die verschrikkelijke Dinayet weekendscholen worden kinderen van jongs af aan gehersenspoeld.

[0:03:13] De PVV waarschuwt al jaren voor deze Turkse propaganda die de integratie ondermijnt.

[0:03:19] Waarom laat dit kabinet die Turkse bemoeienis gewoon toe?

[0:03:22] Wanneer worden de imams geweerd en de geldstromen uit Turkije gestopt?

[0:03:27] En dan Iran.

[0:03:28] In Almere en in Den Haag zijn twee tegenstanders van het Iraanse regime vermoord.

[0:03:33] Volgens de AIVD zijn er sterke aanwijzingen dat Iran bij beide liquidaties betrokken was.

[0:03:38] Afgelopen maart werden ook een synagoge in Rotterdam en een Joodse school in Amsterdam getroffen door antisemitische aanslagen.

[0:03:46] Ook daar zijn zeer sterke aanwijzingen voor Iraanse betrokkenheid.

[0:03:51] En dan vraag ik me af hoeveel moorden en aanslagen moeten er nog plaatsvinden voordat dit kabinet eindelijk een keer keihard optreedt tegen dit vreselijke Iraanse regime.

[0:04:01] En voorzitter, wat doet het kabinet nu eigenlijk echt tegen buitenlandse inmenging?

[0:04:07] Nou, niet veel.

[0:04:09] Eigenlijk niets.

[0:04:14] U heeft een vraag van de heer Gergen.

[0:04:15] Gaat u gaan.

[0:04:19] ...van de organisatie waar je zo enorm op afgeeft... ...om die in ieder geval goed uit te spreken.

[0:04:23] Het is niet Dina Jetman, het is Dianet.

[0:04:26] En ten tweede wat ik aan de heer Boon zou willen vragen is... ...welke activiteiten van Dianeth vindt de PVV zo vreselijk?

[0:04:34] Kan de heere Boon daar een aantal voorbeelden van noemen?

[0:04:37] Heer Boan.

[0:04:39] Voorzitter, het is een Turkse religieuze staatsorganisatie die gewoon mensen stuurt, betaalt en controleert in ons land.

[0:04:48] Turkije, waar het regime van Erdogan heerst, die sturen dus mensen naar Nederland om hier de boel te controleren.

[0:04:55] Ja, dan lijkt me heel logisch wat ik daar niet fijn aan vind.

[0:04:57] Ik woon in Nederland.

[0:04:58] Ik wil niks met die Turkse staatsmoeienis te maken hebben.

[0:05:01] Dus ik wil die invloed helemaal niet hebben.

[0:05:03] Ik hoop dat dat duidelijk is.

[0:05:05] Ja, voorzitter.

[0:05:06] Wat ik vooral zie als ik kijk naar wat Dianet in Nederland doet... is natuurlijk dat het klinklare onzin is wat de heer Boon hier allemaal verkondigt.

[0:05:14] Wat Ik zie is dat de stichting heet Islamitische Stichting Nederland.

[0:05:19] Dus niet Islamitisch Stichtingen Turkije, maar Islamitischer Stichtings Nederland.

[0:05:22] Ik zie jongeren daar actief opkomen voor hun grondrechten hier.

[0:05:26] Ik ziet dat daar bij organisaties die aangestoten zijn bij ISN...

[0:05:31] Zie ik dat er bijvoorbeeld huiswerkbegeleiding wordt gegeven.

[0:05:34] Ik zie dat mensen, jongeren elkaar tijdens de weekenden opzoeken om invulling te geven aan bijvoorbeeld hoe ze hun leven in Nederland willen inrichten.

[0:05:44] En dat is toch juist alleen maar goed.

[0:05:46] Dat is toch precies wat we in Nederland wollen.

[0:05:48] Dat mensen onderdeel zijn van deze samenleving, zich veilig voelen en zich welkom voelen in het land.

[0:05:54] En ik begrijp echt niet waar de PVV deze angstbeelden vandaan haalt.

[0:06:00] De heer Boon.

[0:06:02] Ja, voor de duidelijkheid, de PVV vindt elke islamitische organisatie verschrikkelijk.

[0:06:06] Dus laten we dat helder zijn.

[0:06:07] Maar vooral als die wordt georganiseerd en aangestuurd vanuit een land wat niet ons is.

[0:06:12] Turkije, je kan het nauwelijks nog een democratie noemen.

[0:06:15] Die sturen dus mensen en dan worden de kinderen...

[0:06:17] opgevoed via de Turkse leer, dus niet van de Nederlandse leer.

[0:06:20] Ze worden dus gewoon gehersenspoeld door Erdogan... om vooral hier niet te integreren en ik vind dat vreselijk.

[0:06:26] En dan kunnen we alle mooie PR-praatjes opnoemen van die organisatie... waarvan de naam u veel beter kunt uitspreken dan ik.

[0:06:32] En daar ben ik ook blij om, want ik hoef die naam absoluut niet uit te spreken.

[0:06:35] Ik hoop het liefst dat die binnenkort verboden wordt... zodat ik het nooit meer hoef te noemen.

[0:06:39] Ik vind het echt vreselijk.

[0:06:40] Dus laten we alsjeblieft stoppen met die organisatie die ons land ondermijnt.

[0:06:44] Die onze integratie ondermeidt.

[0:06:46] Want die organisaties doen al jaren niks anders.

[0:06:49] En daar moeten we een keer hard tegen optreden.

[0:06:51] En dan kunnen we zeggen, het is huiswerkbegeleiding.

[0:06:53] Nee, die kinderen worden helemaal gehersenspoeld met de meest ondemocratische ideeën.

[0:06:58] De meeste ideeëen die Erdogan wel aanhangt en het Vrije Westen niet.

[0:07:02] En dat hoeven wij hier niet.

[0:07:03] Oké.

[0:07:04] Meneer Ergen is nu de laatste interruptie.

[0:07:06] Ja, voorzitter.

[0:07:07] Wat hier vooral vreselijk is... ...is dat de PVV hier eigenlijk antirechtstatelijk gedachtegoed verkondigt.

[0:07:13] Precies wat we tijdens dit debat behandelen.

[0:07:16] Namelijk antirechtsstatelijk problematisch gedrag.

[0:07:19] Dus wat de PVF hier doet... ...pleit voor een verbod van een organisatie... ...die gebruik maakt van onze grondrechten.

[0:07:27] En wat de PvV hier doet, voor zitter... ...Is dat de Pvv zelf...

[0:07:33] ...ondeel is, een apparatchik is van bijvoorbeeld Israël.

[0:07:36] Letterlijk rapporten vanuit de ambassade van Israël binnenkrijgen.

[0:07:40] Dat zagen we bij de gebeurtenissen rondom de Makkabirellen.

[0:07:43] En met die rapporten in de hand hier in de Tweede Kamer... ...met rapporten zwijt, kliklijsten verspreiden.

[0:07:49] Kunt u een vraag betekenen?

[0:07:49] Voorzitter, ik heb geen vraag, maar een conclusie.

[0:07:51] Maar we gaan geen hele betoog houden.

[0:07:53] Ik hou geen hele bottoog, voorzitter.

[0:07:54] Maar mijn conclusie...

[0:07:55] Is dat de PVV zelf het prima vindt om als apparatchiek, als onderdeel van de staat Israël te functioneren.

[0:08:02] En hier vreselijke uitspraken doet over organisaties zoals de Janet voorzitter.

[0:08:05] Dat moet volgens mij stoppen.

[0:08:08] Ja, voorzitter, ik wil een kleine herstelling doen van wat de heer Ergen zei.

[0:08:13] Die zei dat Dina Jet gebruik maakt van onze grondwet.

[0:08:16] Nee, ze maken misbruik van onze gondwets.

[0:08:18] Het is een intolerante organisatie die misbruikt maakt... van onze tolerantie en daar moeten wij niet tolerant tegen optreden.

[0:08:24] Dan moeten wij echt een grens trekken en onze grotwet beschermen... en echt intolerant zijn tegen dit soort intolerante organisaaties.

[0:08:32] Ik wil ook heel even teruggaan naar het verhaal van Israël...

[0:08:34] Een debat zonder het noemen van Israël of Gaza bij Denk is eigenlijk onmogelijk.

[0:08:39] Wij hebben hier nooit staan wapperen met een rapport en we zijn heel blij met Israël.

[0:08:44] Want Israel is echt een bondgenoot in de strijd tegen terreur voor Nederland.

[0:08:47] De Nederlandse regering krijgt op de hoogste niveau allemaal goede aanwijzingen waar ze hoop terroristische aanslagen kunnen voorkomen.

[0:08:54] Dus dit debat gaat over ongewenste beïnvloeding.

[0:08:57] En ik denk hoe Israël zich opstelt tegen Nederland gaat over gewenste beïnvloeding.

[0:09:01] In de strijd tegen terreur hebben we Israël keihard nodig.

[0:09:03] Is het een bondgenoot van ons?

[0:09:05] En dan mogen we ook eens een keer onze dankbaarheidsrichting uitspreken.

[0:09:08] Tot zover.

[0:09:15] Ik dacht dat u afgerond had, maar u heeft nog tijd.

[0:09:19] Ik merk dat u om mij zat bent, maar ik heb toch nog een flink verhaal voor zitten.

[0:09:22] U heeft al behoorlijk veel woorden gebruikt, maar dat was inderdaad in antwoord op de interrupties.

[0:09:27] U hebt nog tijd

[0:09:28] In de brief van de minister lees ik vooral wat er allemaal nog onderzocht moet worden.

[0:09:31] Maar wanneer gaat deze minister nu eindelijk eens echt ingrijpen?

[0:09:35] Beginnen we bijvoorbeeld alleen al bij het uitvoeren van aangenomen moties.

[0:09:38] Want voorzitter, de eerste motie gaat over buitenlandse financiering van pro-Palestijnse protesten op Nederlandse universiteiten.

[0:09:46] Is dat onderzoek nu al gestart?

[0:09:48] En wat heeft het opgeleverd?

[0:09:49] En waarom duurt dit zo lang?

[0:09:52] En de tweede motie gaat over wie graag daarna meedoet.

[0:09:55] Een Eritrese terroristische bende die conflicten uit Eritrea naar Nederland haalt en daarbij zwaar geweld gebruikt.

[0:10:03] Bij door hen georganiseerde rellen in Den Haag raakten 29 Nederlandse politieagenten gewond.

[0:10:09] 29!

[0:10:11] En in Duitsland loopt zelfs een onderzoek naar mogelijke terroristische activiteiten van Brigade Naar Medoe.

[0:10:16] Daarom diende ik een motie in om te onderzoeken of Brigade naar Medoe op de Nationale Terrorisme Sanctielijst kon worden geplaatst.

[0:10:22] En de Kamer nam deze motie aan.

[0:10:24] Maar nu zegt de minister dat er onvoldoende informatie is.

[0:10:28] Heeft deze minister überhaupt de moeite genomen om de informatie uit Duitseland op te vragen?

[0:10:33] En als het zo is, waarom is die informatie dan onvldoende?

[0:10:36] Want nu krijgen deze terroristen gewoon vrij spel van de minister.

[0:10:40] En voorzitter, dan de buitenlandse financiering van moskeeën en islamitische organisatie.

[0:10:46] De wet die de ongewenste buitenlands financiering moest aanpakken is helaas gesneuveld in de Eerste Kamer.

[0:10:51] En dat terwijl de minister zelf zei dat we in Nederland meer buitenlijke beïnvloeding zien dan ooit.

[0:10:57] En hoe gaat de minister het nu aanpakten?

[0:10:59] Wat is nu het vervolg?

[0:11:00] Hij zegt dat hij in gespreks met België en Frankrijk over mogelijke maatregelen en dat de Kamer pas volgend jaar meer duidelijkheid krijgt.

[0:11:08] Maar waarom moet dit zo lang duren?

[0:11:10] Is de minister bereid om nu met een wetvoorstel te komen dat buitenlandse financiering van moskeeën en islamitische organisaties in Nederland verbiedt?

[0:11:19] En zo ja, wanneer kunnen we dat voorstel verwachten?

[0:11:21] Want we kunnen niet langer wachten.

[0:11:23] Voorzitter, ik ga afsluiten.

[0:11:25] Buitenlandse regimes doen in Nederland gewoon wat ze zin in hebben.

[0:11:28] En wat doet dit kabinet jetten?

[0:11:31] Onderzoeken, onderzoeken.

[0:11:32] En dan voor de zekerheid nog maar een onderzoek.

[0:11:37] En ondertussen gebeurt er helemaal niets.

[0:11:39] Ministers, ga aan het werk.

[0:11:41] Voer de uitgenomen moties aan.

[0:11:43] Stop met praten.

[0:11:44] Ga eindelijk iets doen tegen die ongewenste buitenlandse inmenging.

[0:11:48] Dank u wel.

[0:11:49] Dank u wel.

[0:11:50] Dan is nu het woord aan de heer Ergen.

[0:11:52] Hij zal spreken namens de fractie van DENK.

[0:11:53] Gaat u gang.

[0:11:54] Voorzitter, we leven in een wereld waar buitenlandse mogelijkheden steeds agressiever worden.

[0:11:59] Landen die tentakels diep in ons land willen uitstrekken en diep binnen onze samenleving.

[0:12:06] En buitenlandse mogendheden die verdeeldheid proberen te zaaien, mensen intimideren en zich zelfs bemoeien met wat er in ons eigen land gebeurt.

[0:12:15] En voorzitter, dan heb ik het over landen zoals Rusland, China, Israël en Iran.

[0:12:19] En ik zou graag aan de regering willen vragen welke trends ze zien, want...

[0:12:25] Volgens mij gaat het debat met name over specifieke gemeenschappen.

[0:12:29] Maar we zien bijvoorbeeld bij het cyberincident bij de Albertijn... dat daar mogelijk bijvoorbeeld een statelijke actor bij betrokken is.

[0:12:40] We zien bijvoorbeeld dat Rusland steeds maar weer onze samenleving probeert te ontwichten.

[0:12:46] En bijvoorbeeld door desinformatie te verspreiden over migratie, over integratie...

[0:12:50] ...en over Nederlanders met een migratieachtergrond.

[0:12:54] Ik zou ook graag aan de regering willen vragen wat de regeling nou concreet doet... ...tegen specifieke desinformatiecampagnes en de legers aan nepaccounts en bots... ...die onze samenleving probeert te verdelen.

[0:13:06] Want, voorzitter, deze regering, als we kijken naar de brief, dan kunnen we volgens mij stellen dat deze regeling onvoldoende daadkracht toont om buitenlandse inmenging aan te pakken.

[0:13:19] Maar dat deze regeering ook nog eens ontzettend selectief is.

[0:13:22] Want bij Rusland zien we heel vaak ferme taal.

[0:13:25] Maar zodra het over Israël gaat, wordt het plotseling een stuk stiller.

[0:13:29] Want het is niet alleen Rusland dat ongewenste inmengen doet in Nederland.

[0:13:33] Israël doet dat ook.

[0:13:35] Voorzitter, als voorbeeld in 2024 de gebeurtenis rondom Ajax-Maccabi.

[0:13:41] Want Israël bemoedde zich openlijk met Nederland.

[0:13:43] En vanuit Israël, vanuit het departement in Israïl, werden rapporten en kliklijsten verspreid naar Nederlandse politici en journalisten.

[0:13:52] En die dan vervolgens deel uitmaakten van het debat.

[0:13:56] We zien bijvoorbeeld dat Israèl medewerkers van het internationaal strafhof heeft bespioneerd en geïntimideerd.

[0:14:03] Zelfs afgelopen week nog bij een kwestie rondom aanzet Alkmaar zagen we opnieuw pogingen vanuit Israël om invloed uit te oefenen op Nederlandse besluitvorming.

[0:14:15] En ik zou aan de regering willen vragen om te reageren op deze voorbeelden.

[0:14:19] Want vindt de regeling dit onacceptabel?

[0:14:22] Ziet de regening deze voorbeeld als ongewenste buitenlandse inbrenging?

[0:14:26] Zo nee, waarom niet?

[0:14:28] En waarom blijft deze regering zich poeslief opstellen in de richting van Israël?

[0:14:32] Voorzitter, dan China.

[0:14:34] Want ook China gaat regelmatig alle grenzen te buiten.

[0:14:37] Denk heeft vaak contact met Oeigoerse Nederlanders en wat zij ons vertellen is echt ronduit schokkend.

[0:14:44] Mensen die in Nederland worden, worden gewoon gebeld door de Chinese politie.

[0:14:49] Ze worden onder druk gezet om informatie te verstrekken over andere Oeigoren in Nederland en met name activisten.

[0:14:55] En als ze weigeren, dan worden ze bedreigd met de gevolgen voor hun familieleden in Turkestan.

[0:15:02] Voorzitter, dat is geen gewone buitenlandse beïnvloeding meer.

[0:15:06] Maar dat is intimidatie en een enorme onderdrukking die meer dan over onze landsgrenzen heen gaat.

[0:15:15] En daarom zou ik aan de regering willen vragen wat ze hebben gedaan met de aangenomen motie om in gesprek te gaan met de Oeigoers-Nederlandse gemeenschap.

[0:15:22] En welke aanvullende maatregelen de regening gaat nemen om de Oegoerse Nederlanders daadwerkelijk te beschermen.

[0:15:29] En natuurlijk het allerbelangrijkst, spreekt de regering China hierop aan?

[0:15:36] Voorzitter, buitenlandse mogelijkheden stoppen niet vanzelf.

[0:15:39] De regering moet voorkomen dat buitenlandse mogelijkheden... voet aan grond krijgen in onze samenleving.

[0:15:44] En dat doen we door de gemeenschappen hier in dit land, in Nederland, te versterken.

[0:15:49] Door hen een veilig gevoel te geven.

[0:15:51] Door hem niet te wantrouwen.

[0:15:53] Door niet te komen met voorstellen zoals toezicht op informeel onderwijs.

[0:15:57] Door nie te komen nog meer wetgeving om mensen met een migratieachtergrond... en Nederlandse moslims met nog meer wantrouwe te behandelen.

[0:16:05] Want uiteindelijk is de enige oplossing tegen buitenlands inmenging...

[0:16:08] Dat die landen die zich willen bemoeien in Nederland inzien, dat wat ze ook doen, ze op geen enkele manier voet aan grond krijgen in Nederland.

[0:16:17] En ik zou graag een reactie willen van de regering, hoe ze daarmee wensen om te gaan en welke plannen ze daarvoor hebben.

[0:16:23] Dank u wel.

[0:16:24] Dank u wel, meneer Ergin.

[0:16:25] Ik zie geen vragen, dus wij gaan naar mevrouw Mutluur.

[0:16:28] En zij zal spreken namens de fractie van Pro.

[0:16:30] Dank u, voorzitter.

[0:16:32] Het gevaar van ongewenste buitenlandse inmenging is niet denkbeeldig.

[0:16:37] Misschien merkt een hele grote groep daar niet zo heel veel van.

[0:16:40] omdat het ze niet direct raakt.

[0:16:43] Maar we weten allemaal ook uit berichten dat een groep mensen uit de diaspora... die door de lange arm vanuit hun voormalige vader- of moederland worden geïntimideerd en afgeperst.

[0:16:52] En ik denk hierbij ook aan de Eritreërs, aan de Iraniërs... aan Nederlanders van Marokkaanse afkomsten in Nederland.

[0:16:58] Maar er zijn echt wel nog meer landen...

[0:16:59] En wat dat betreft zijn wij daar gewoon niet naïef op.

[0:17:03] En die signalen en die berichten moeten we ook gewoon uiterst serieus nemen.

[0:17:07] Want de voormalige overheden kunnen dan denken dat ze grippen op deze groepen moeten houden tot aan het afpersen van familieleden in het land van herkomst aan toe.

[0:17:15] En wij willen niet dat dat deze mensen wordt aangedaan en wij willen ook niet dat andere landen in ons land oneindelijk invloed hebben.

[0:17:24] En dat laatste geldt overigens ook voor ongewenste buitenlandse inmenging vanuit een heel ander hoek, een aantal collega's benoemden dat ook net.

[0:17:32] Ik denk daarbij aan de Chinese en de Russische trollen die goed georganiseerd en massaal op social media en waarschijnlijk in opdracht van China dan wel Rusland en met propaganda het publieke debat in ons land proberen te vergiftigen.

[0:17:46] En naar verluid is die dreiging vanuit Rusland verminderd.

[0:17:49] Nu een aantal belangrijke datacentra in Rusland door de Oekraïense aanvallen zijn vernietigd.

[0:17:55] Dat geeft mogelijk een soort dip in de bagger die er vanuit Rusland komt.

[0:18:01] Maar dat is in mijn beleving geen definitieve oplossing.

[0:18:04] Maar ik denk ook aan Iran.

[0:18:05] Zo bleek uit een rapport van de AIVD van vorige maand door de staat aangestuurde mensen met malware informatie inwinnen over tegenstanders van het regime.

[0:18:15] En dat gaat zelfs zo ver dat die informatie wordt gebruikt om politieke tegenstanders in het buitenland op te sporen en aan te vallen.

[0:18:23] En mijn vraag is wat er wordt gedaan om deze kwalijke praktijken vanuit Iran, maar ook vanuit andere landen tegen te gaan.

[0:18:29] En de slachtoffers of potentiële slachtofers daarvan te beschermen.

[0:18:34] Worden die bijvoorbeeld tijdig geïnformeerd, is mijn vraag.

[0:18:36] Beveiligd, ondersteund.

[0:18:38] Ook bij digitale aanvallen, bij bedreiging van familie in het Buitenland.

[0:18:43] Trouwens, deze statelijke actoren opereren niet alleen vanuit het buitenland.

[0:18:47] Die lange arm heeft ook vertakkingen in ons land met organisaties die namens buitenlandsche staten de diaspora gemeenschappen proberen te beïnvloeden.

[0:18:56] Is daar zicht op en wat wordt daartegen gedaan?

[0:18:59] Dan over de groep van mensen die in Nederland wonen en slachtoffer worden van intimidatie, bedreigingen en controle door buitenlans regimes.

[0:19:07] De statelijke inmenging, dat wordt ook genoemd door de AIVD en de NCTV.

[0:19:13] En ook hier geldt weer hoe gaan we die gemeenschappen beschermen.

[0:19:18] Ik zie namelijk zelf ook weinig resultaat van het ongewenste buitenlandse inmengingsbeleid van deze en vorige regeringen.

[0:19:26] En ik zou graag willen dat de beide bewindspersonen daarop ingaan en ook aangeven hoe ze ervoor gaan zorgen dat dat beter wordt.

[0:19:34] En als er dan melding of aangifte wordt gedaan, voorzitter, dan wil ik van de minister van JNV weten hoe vaak het dan voorkomt dat dit soort zaken daadwerkelijk strafrechtelijk worden onderzocht en vervolgd.

[0:19:47] Wat ik verder zie is dat die meldingsbereidheid vrij laag is.

[0:19:50] Dat moet beter.

[0:19:52] Maar ik ben daar ook niet gerust op, want er zou een landelijke vertrouwenslijn komen.

[0:19:57] Maar die wordt weer uitgesteld.

[0:20:00] En er lijkt nu helemaal geen zicht meer op dat die lijnen binnen afzienbare tijd gaan komen.

[0:20:05] Ik hoor iets en lees iets over juridische grondslag.

[0:20:08] Ik vind dat wel jammer richting de slachtoffers, die nu maar her en daarbij allerlei overheidsinstellingen zien dat zij hun verhaal kwijt moeten.

[0:20:16] En dat dat vertrouwelijk wordt behandeld.

[0:20:18] En ik zie ook dat er allerlei handreikingen worden gemaakt voor overheden.

[0:20:23] Maar volgens mij heeft dit haast.

[0:20:26] Dus wat heeft de minister nodig, is mijn vraag.

[0:20:29] En ik zou ook willen weten hoe er zicht wordt gekregen op de patronen die er zijn, waar de grootste problemen zitten en hoe dat moet worden opgepakt.

[0:20:41] Dat zicht is er alweer twee jaar geleden voor het laatst gemaakt in een gezamenlijke fenomeenanalyse van de AIVD en NCTV.

[0:20:47] Ik lees in de Kamerbrief dat dat pas in 2028 weer komt.

[0:20:51] Eigenlijk moet je nadenken of je dat tweejaarlijks zou willen terug laten keren.

[0:20:55] Dus ook aan mij...

[0:20:56] Komt u tot een afronding?

[0:20:59] Hoe die daar tegenaan kijkt.

[0:21:01] Dan, voorzitter... U bent al door de tijd...

[0:21:04] Ik probeer het heel diplomatiek te zeggen.

[0:21:07] Dank.

[0:21:07] Dan wil ik nog één laatste vraag aan de minister van Buitenlandse Vraag stellen.

[0:21:11] Dat heeft te maken met de resolutie wat binnen het Europese parlement is aangenomen over de transnationele repressie.

[0:21:18] Die met een routekaart kwam.

[0:21:22] En ik wil weten van hem in hoeverre die aanbevelingen worden overgenomen en opgevoegd.

[0:21:30] Dank u zeer.

[0:21:30] We zijn beland bij de heer Van der Brink.

[0:21:32] Hij zal spreken namens het CDA.

[0:21:33] Gaat uw gang.

[0:21:34] Jij voorzitter, ik spreek ook namens de christen jullie.

[0:21:35] Mevrouw Bikker moet bij het debat van de zorg zijn vandaag.

[0:21:39] Voorzitter, buitenlandse inmenging is geen abstract iets, maar een concreet gevaar voor onze democratische rechtsstaat.

[0:21:45] Buitenlandse mogelijkheden proberen invloed uit te oefenen op onze vrije samenleving, op de overheid en uiteindelijk op de democratie.

[0:21:51] Via spionage en cyberaanvallen.

[0:21:53] Proberen ze toegang te krijgen tot gevoelige informatie.

[0:21:57] In een recent cyberadvies van de AIVD, de MIVD en het Nationaal Cyber Security Centrum wordt gewaarschuwd voor Chinese actoren die diepgaande kennis hebben van onze netwerken.

[0:22:06] Dat roept bij het CDA de vraag op hoe weerbaar is Nederland eigenlijk tegen buitenlandse inmenging.

[0:22:11] Voorzitter, het kabinet geeft aan alert te zijn op ongewenste buitenlandse inmenging.

[0:22:14] Sinds 2023 kunnen Nederlanders bij de Rijksoverheid meldingen doen.

[0:22:18] Maar die mogelijkheid moet wel vindbaar en toegankelijk zijn.

[0:22:21] Weten mensen eigenlijk wel waar ze terecht kunnen?

[0:22:23] Vraag ik de minister.

[0:22:24] Al langer wordt gesproken over het opzetten van een centraal meldpunt.

[0:22:27] Collega's hadden het er net ook over.

[0:22:28] De minister wijst in de brief van juni 2016 weer op de ingewikkeldheid van de AVG.

[0:22:33] en de eisen die aan de verwerking van persoongegevens worden gesteld.

[0:22:36] Uiteraard moeten we daar zorgvuldig mee omgaan, maar kan dit alstublieft een beetje sneller?

[0:22:41] Waarom duurt het zo lang om een laagdrempelig meldpunt te realiseren?

[0:22:44] Ik zou het heel onwenselijk vinden als wij jarenlang blijven zoeken naar de juiste vorm van het meld punt terwijl buitenlandse overheden ondertussen gewoon doorgaan met hun poging om onze samenleving en democratische instituties te beïnvloeden.

[0:22:55] Voorzitter, een tweede belangrijk onderdeel van de aanpak is het tegengaan van ongewenste buitenlands financiering.

[0:23:00] Buitenlands geld kan worden gebruikt om invloed te kopen

[0:23:03] of maatschappelijke organisaties afhankelijk te maken.

[0:23:05] De inlichting- en veiligheidsdiensten kunnen onderzoek doen... als er ernstige vermoedens bestaan van ongewenste buitenlandse financiering.

[0:23:11] Maar hoe krijgen we zicht op geldstromen die onder de radar blijven... voordat er sprake is van ernstige vermogens?

[0:23:17] Dat klemt des te meer omdat de Eerste Kamer onlangs de wettransparantie... en tegengaan ondermijning door maatsschappelijken organisatief...

[0:23:23] De WTMO heeft verworpen.

[0:23:25] De parlementaire ondervragingscommissie ongewenste beïnvloeding uit onvrije landen... ...heeft in 2020 al in beeld gebracht welke risico's er zijn.

[0:23:32] Nu de WTNO er niet komt, blijft de vraag hoe we dit probleem wel aanpakken.

[0:23:35] De dreiging verdrijnt namelijk niet als wij een wet niet aannemen.

[0:23:38] Graag een reactie van de minister.

[0:23:40] Hoe wil hij ervoor zorgen dat verdachte financiële geldstromen tijdig worden gesignaleerd en onderzocht?

[0:23:45] En wat heeft hij inmiddels sinds de verwerping van de wet ruim een half jaar geleden ondernomen?

[0:23:49] En wat is er gebeurd met de motie Naninga, ingediend in maart bij het wetgevingsoverleg Integratie, die het kabinet vraagt om de rol van de politieke islam, buitenlandse financiering van moskeeën en salafistische invloeden te betrekken bij de actieagenda Integratie.

[0:24:02] Wanneer kunnen we de volgende actualisering van die agenda verwachten?

[0:24:06] Voorzitter, buitense inmenging houdt niet op in onze landsgrenzen.

[0:24:09] Even, meneer Van Brink, een interruptie van de heer Boon.

[0:24:13] Gaat u dan.

[0:24:14] Voorzitter, ik wil heel even terug naar de financiering vanuit het buitenland.

[0:24:18] We hebben de wet WTMO gehad.

[0:24:20] Heeft uw Tweede Kamerfractie voorgestemd?

[0:24:22] Uw Eerste Kamerfactie heeft tegengestemd, omdat u die wet niet gehaald heeft.

[0:24:26] nu hoor ik het CDA weer pleiten eigenlijk voor zo'n soort wet.

[0:24:30] Wat zou in die wet dan veranderd moeten worden, waardoor het CDH kan garanderen dat de Eerste Kamer, u heeft niet zo'r touwtje, dat snap ik, maar dat die dan wel wordt aangenomen?

[0:24:37] Want wij denken dat bijna iedereen de belang van die wet onderschrijft en iedereen wil die wet, maar hij komt er niet.

[0:24:42] Dus wat moeten we nu doen zodat die wet er wel komt?

[0:24:44] De heer Van der Brink.

[0:24:45] Ja, die vraag zou u moeten stellen aan mijn collega's in de Eerstekamer.

[0:24:48] De Tweede Kamervractie heeft gewoon voor die wet gestemd, zoals hij er lag, waren wij daarvoor.

[0:24:53] Dus die vraag kan ik u niet beantwoorden.

[0:24:56] De heer Van den Beek, u vervolgt.

[0:24:58] Buitenlandse inmenging houdt niet op bij onze landsgrenzen.

[0:25:00] Internationale voorbeelden laten zien dat alle landen alert moeten zijn op mogelijke buitenlandse immenging in politieke instituties.

[0:25:06] In hoeverre werken Europese lidstaten samen bij het signaleren en voorkomen van ongewenste buitenlandsche inmengingen?

[0:25:13] Mijn collega van Landschot heeft vorige week een motie ingediend, mede ingedient, over de bescherming van personen in Nederland en het waarborgen van de nationale veiligheid in verband met de Chinese wet ter bevordering van etnische eenheid en vooruitgang, die sinds 1 juli van kracht is.

[0:25:26] De zorg is dat wetgeving in een ander land ook gevolgen kan hebben voor mensen en organisaties hier.

[0:25:31] Wanneer buitenlandse wetgeging wordt ingezet om personen buiten het eigen land onder druk te zetten, raakt dat rechtstreeks aan hun vrijheid en veiligheid in Nederland.

[0:25:39] Graag een reactie van de minister in hoeverre zicht is op wetten in andere landen

[0:25:43] die ongewenste invloed kunnen hebben op personen in Nederland.

[0:25:46] Afgelopen weekend is het Russische datacentrum Yandex door Oekraïne gebombardeerd... en het is opgevallen dat er sindsdien veel minder positieve berichten over de AFD in omroep zijn.

[0:25:55] Dat kan erop wijzen dat Rusland zich mengt in andere statelijke actoren.

[0:25:58] Ziet de minister dat dit sinds afgelopen week ook invloeden heeft op pro-Russische berichten in Nederland?

[0:26:04] Voorzitter, alertheid alleen is niet genoeg.

[0:26:07] Buitenlandse mogelijkheden die onze democratische rechtsstraat willen ondermijnen, wachten niet tot wij onze procedures op orde hebben.

[0:26:13] Daarom hoop ik op ambitieuze antwoorden van de ministers.

[0:26:16] Ik dank u wel.

[0:26:18] Dank u zeer.

[0:26:19] We zijn bij de heer Baringen aanbeland tot slot.

[0:26:22] Hij zal spreken namens de fractie van D66.

[0:26:25] Gaat uw gang.

[0:26:27] Dankuwel voorzitter.

[0:26:28] De grens tussen vrede en oorlog wordt steeds grijzer.

[0:26:31] Autocratische staten en derde landen proberen op grote schaal onze samenleving te beïnvloeden en te sturen.

[0:26:37] Door verdeeldheid aan te wakkeren, angst te zaaien en ons debat te manipuleren krijgen derde-landen steeds meer grip op het functioneren en tegelijkertijd uithollen van onze democratie en maatschappij waardoor we in de uiterste gevallen recht tegenover elkaar kunnen komen te staan.

[0:26:51] Dat raakt aan onze democracie en de vrijheid en veiligheid van mensen in Nederland.

[0:26:56] Voorzitter, voor mensen binnen diaspora-gemeenschappen is ongewenste buitenlandse inmenging een realiteit.

[0:27:03] Je wordt gevolgd omdat je kritiek hebt op het regime in het land waar je vandaan komt of waar je familie vandaankomt.

[0:27:10] De AIVD en de NCTV beschrijven hoe onder meer Rusland, China, Iran, Turkije en Marokko informatie verzamelen over diaspora gemeenschappes.

[0:27:19] Via kennissen, collega's en vrienden worden mensen bespied en onder druk gezet.

[0:27:24] Zelfs via wetgeving.

[0:27:26] De nieuwe Chinese wet ter bevordering van etnische eenheid laat zien hoe onderdrukking ook via wetgeving werkt.

[0:27:32] Mensen buiten China kunnen nu worden bestempeld als spion of verrader.

[0:27:36] Dat is buitengewoon zorgelijk.

[0:27:38] De gevolgen zijn vaak groot.

[0:27:40] Mensnen durven niet meer te demonstreren, houden hun mening voor zich en vrezen voor hun familie in het buitenland.

[0:27:45] Dat Is geen leven, dat is geen vrijheid.

[0:27:48] Juist daarom is een veilig meldpunt noodzakelijk, alleen komt dit er nog niet echt van de grond.

[0:27:54] Mijn vraag aan de minister, wanneer kunnen wij een nieuwe startdatum van het OBI-meldpunt verwachten en wat gebeurt er in de tussengelegen periode?

[0:28:04] Voorzitter, ondermijning tegengaan vraagt ook om weerbare diasporagemeenschappen.

[0:28:09] Mensen moeten zich volwaardig onderdeel voelen van onze samenleving.

[0:28:13] Hoe draagt effectief inclusie en antidiscriminatiebeleid daaraan bij?

[0:28:18] Hoe wordt mijn aangenomen motie om structurele dialoog mogelijk te maken uitgevoerd?

[0:28:24] Ook online dringt de ongewenste buitenlandse inmenging onze samenleving binnen.

[0:28:30] Die versterken verdeeldheid en wekken de indruk dat bepaalde opvattingen veel breder worden gedragen dan werkelijk het geval is.

[0:28:37] Afgelopen weekend werden Russische datacenters van Yandex aangevallen.

[0:28:41] Vervolgens verschenen berichten over een terugloop van pro-Trump en pro-AfD bots.

[0:28:47] Dit verband moeten we verder onderzoeken.

[0:28:50] De maatschappelijke impact kan enorm zijn.

[0:28:52] Wat op je telefoon verschijnt beïnvloedt wie je vertrouwt, waar je bang voor bent en hoe je naar anderen kijkt.

[0:28:58] Mijn vraag aan de minister.

[0:29:00] Beschikken onze diensten en de hele keten over voldoende expertise, mensen en middelen om online defensief op te treden?

[0:29:07] Kan het kabinet voor het einde van dit jaar eventuele tekorten en concrete oplossingen aan de Kamer voorleggen?

[0:29:13] Voorzitter, daarnaast bereiken mij in ieder geval signalen dat programma's tegen polarisatie worden afgeschaald en stopgezet.

[0:29:21] Uitgerekend nu, voorzitter.

[0:29:23] Kloppen die signalen?

[0:29:24] Ik wil hierover opheldering en weten hoe deze inzet behouden blijft.

[0:29:29] Verder hebben wij een aantal brieven gekregen van diaspora gemeenschappen.

[0:29:34] En ik sta altijd voor het principe niets over ons zonder ons.

[0:29:38] Dus ik wil graag twee punten in ieder geval daaruit toelichten.

[0:29:42] Enerzijds in een brief wat ik wil toelachten gaat over het feit dat er gemeenschappen aangeven dat de meldingsbereidheid zeer laag is.

[0:29:52] En dat ze allerlei vragen hebben als het gaat om het oppakken van meldingen die gedaan worden.

[0:29:56] Volgens mij heeft collega Van Pro die

[0:30:00] vraag ook zojuist gesteld en de andere vraag gaat over Amnesty International die bevindingen heeft geschreven over de surveillance door de Marokkaanse veiligheidsdienst DGST en eigenlijk de vraag of de ministers daarop zouden willen reageren en wellicht tenslotte want ik zie dat ik nog een aantal secondes heb er is in ieder geval een Nederlandse ASML ingenieur Omar die zit vast in Egypte

[0:30:28] Wat mij betreft is dit ook een voorbeeld.

[0:30:30] Dat gaat dus over Nederlanders die in het buitenland zijn en vervolgens op die manier, omdat zij bijvoorbeeld hebben deelgenomen aan een demonstratie, dat ze vervolgens vast komen te zitten.

[0:30:40] Kan de minister bevestigen of zijn arrestatie verband houdt met zijn deelname aan demonstraties in Nederland?

[0:30:47] En welke consequenties verbindt de minister aan deze acties vanuit Egypte in dit geval?

[0:30:54] U heeft een vraag van mevrouw Becker, VVD.

[0:30:56] Ja, voorzitter.

[0:30:58] Want ik ben het met de heer Bamenga eens wat hij zegt over het meldpunt.

[0:31:03] Dat het van groot belang is.

[0:31:04] Hij citeert ook een aantal mensen uit verschillende diaspora die juist het gevoel hebben van ik word lastiggevallen.

[0:31:10] Dat kan om relatief onschuldige dingen gaan, maar er zijn ook inwoners die bijvoorbeeld oorspronkelijk uit Iran komen...

[0:31:16] En die ontzettend vrezen en waar ook als ze een melding maken bij een lokale politie, die niet altijd weet hoe serieus die dreiging is.

[0:31:26] En niet altijd alle informatie heeft die ook beschikbaar is bij AIVD en NCTV.

[0:31:30] Dus hebben onze partijen in 2023 samen een motie ingediend.

[0:31:36] Het is nu 2026 en we hebben een brief die zegt in medio 2028 zou er een meldpunt kunnen komen.

[0:31:44] Dus dan zijn we meer dan vijf jaar verder voor mensen die al die tijd in onzekerheid zitten.

[0:31:49] Wat vindt de heer Bamenga daar nou van?

[0:31:52] En is hij het met de VVD eens dat eigenlijk vandaag de Kamer eens luidend een krachtig signaal zou moeten geven dat dit zo niet kan?

[0:31:59] En dat we niet nog weer een debat kunnen hebben de volgende keer waar we weer constateren dat het er nog niet is?

[0:32:06] Ja, voorzitter.

[0:32:07] Ik kan er alleen maar mee eens zijn.

[0:32:09] Iedereen in Nederland moet in ieder geval vrij kunnen leven en zich vrij kunnen uitspreken.

[0:32:14] En op het moment dat dat niet het geval is, dan is het natuurlijk ook aan ons om onze burgers zo goed mogelijk te beschermen.

[0:32:21] Zo'n meldpunt die draagt daaraan bij.

[0:32:24] Dus wij moeten er alles aan doen om dat zo snel mogelijk voor elkaar te krijgen.

[0:32:28] Ja, dank u wel meneer Bawenga voor uw beurt.

[0:32:32] Dit brengt ons tot het einde van de eerste termijn.

[0:32:35] Ik kijk even naar de ministers.

[0:32:37] Zou een half uur goed zijn?

[0:32:39] Dan zien we elkaar weer, laten we zeggen zo, vijf over drie ter plaatse.

[0:32:44] Ik schors de vergadering.

[1:03:36] Het is tijd, beste mensen.

[1:03:38] Wij gaan weer beginnen met de vergadering van de vaste commissie voor Justitie en Veiligheid.

[1:03:41] Het onderwerp is ongewenste buitenlandse inmenging.

[1:03:44] We hebben de eerste termijn van de Kamer gehad.

[1:03:46] We zijn nu toe aan de beantwoording door de beide bewindslieden.

[1:03:49] Ik kijk naar hen beiden.

[1:03:50] Ze hebben zich goed voorbereid.

[1:03:52] En ik denk dat ik als eerste het woord wil geven aan minister Van Wil, minister voor Justitië en Veilligheid en ik wil overigens de Kameraleden vragen of u akkoord kan gaan met drie interrupties om mee te starten per fractie.

[1:04:04] Gaat u gang.

[1:04:05] Dank voorzitter en dank aan de leden voor het agenderen van dit debat, maar ook voor de inbreng in de eerste termijn.

[1:04:10] Ik zou graag een korte inleiding willen doen.

[1:04:13] Dan heb ik een aantal kopjes.

[1:04:14] De OB-aanpak, de vertrouwenslijn waar een hoop vragen over zijn gesteld, ongewenste buitenlandse financiering en dan een kopje overig.

[1:04:24] En dan eindig ik met een blokje SZW.

[1:04:27] De minister van Werk en Participatie was hier graag zelf bij geweest, is helaas ziek.

[1:04:31] Dat betekent ook dat voor een goede dieptebeantwoording ik namens hem nu al een brief toezeg... ...die u nog voor het WGO-integratie op 16 november ontvangt, zodat u daar dan ook het debat met hem in persoon kunt aangaan.

[1:04:54] Voorzitter, we debatteren vandaag met uw Kamer over een belangrijk onderwerp.

[1:04:58] Ongewenste buitenlandse inmenging in Nederland.

[1:05:01] En ik heb nu een bijdrage geluisterd en ik hoef u allemaal niet te onvertuigen van het belang van dit debat.

[1:05:06] We spreken vandaag specifiek over hoe andere landen beïnvloedings- en inmengingsactiviteiten in Nederland ontplooien met als doel onze politieke besluitvorming, onze samenleving en onze burgers in Nederland te beïnnvloeden.

[1:05:17] En dat vinden wij als kabinet onaanvaardbaar in Nederland.

[1:05:21] We zien dat andere landen er niet voor terugdijden om diverse middelen, waaronder spionage, bedreiging en intimidatie, fysiek geweld en poging tot liquidaties in te zetten.

[1:05:30] En onze veiligheidsdiensten wijzen ons daarbij op de diversiteit van de mogelijke slachtoffers.

[1:05:35] Diaspora gemeenschappen, dissidenten, maar ook specifieke beroepsgroepen zoals journalisten, wetenschappers en politieke Amstragers.

[1:05:42] Het werd al gememoreerd.

[1:05:45] Ongewenste buitenlandse inmenging is geen probleem van deze groep mensen, maar voor deze groeps mensen.

[1:05:50] En het raakt het fundament van onze samenleving.

[1:05:53] En als minister voor Justitie en Veiligheid sta ik voor de veiligheid en de weerbaarheid van onze rechtsstaat.

[1:05:59] Iedereen in Nederland moet zich vrij en veilig kunnen voelen, ongeacht wie je bent, wat je vindt en waar je vandaan komt.

[1:06:06] Zonder inmenging door autoriteiten uit andere landen.

[1:06:09] Daar zullen we ons hard voor maken.

[1:06:11] Dat gezegd zijnde, moet ik u eerlijk zeggen dat ik in de voorbereiding van het debat en ook gehoord hebben in uw inbreng, wel tot conclusie ben gekomen dat er een aantal tandjes bij moeten.

[1:06:21] Dat we op een aantal vlakken, aantal initiatieven, maar ook een aantaal in het coalitieakkoord genoemde voornemens onvoldoende voortgang hebben geboekt.

[1:06:30] En wat ik u daarom op voorhand wil toezeggen is dat ik op al die punten kort na dit debat, nog voor de begrotingsbehandeling justitie en veiligheid, kom in een brief waarin ik in een concreet tijdpad zal aantonen wat gaan wij doen en wanneer krijgt u dat.

[1:06:45] Ik denk dat het belang van dit onderwerp dat verdient.

[1:06:48] En ik denk dat we die meters ook moeten gaan maken.

[1:06:51] En daarmee deel ik dus ook uw kritiek op de brief zoals we die begin deze week hebben gestuurd.

[1:06:58] Die hebben wij goed gehoord.

[1:07:01] Dat wil niet zeggen dat we helemaal niks gedaan hebben aan Obi de afgelopen jaren.

[1:07:06] Laat ik toch ook een aantal zaken noemen die wel goed zijn gegaan, voordat ik terugkom op de concrete zaken zoals de vertrouwensdijn, waar dat niet zo is gedaan.

[1:07:16] Er wordt dagelijks gewerkt aan het tegengaan van ongewenste buitenlandse inmenging.

[1:07:21] En de kerndoelen daarbij zijn zicht hebben op de dreiging, investeren in weerbaarheid, het vergroten van de toolbox om daadkrachtiger op te treden en het versterken van de internationale samenwerking.

[1:07:32] Laat ik acht punten noemen waar aan gewerkt is.

[1:07:36] In 2024 is de dreiggingsanalyse over de grens van de AIVD en de NCTV gepubliceerd.

[1:07:41] En datzelfde jaar zijn we ook gestart met een communicatiecampagne die doorlopend wordt verrijkt, bijvoorbeeld recent rondom de digitale weerbaarheid.

[1:07:49] Waar we werken aan een campagne om het bronselen van jongeren tegen te gaan.

[1:07:53] We kunnen nu breder strafrechtelijk optreden, want zoals ook gememoreerd door een van uw leden, in mei 2025 is de wet uitbreiding strafbaarstelling spionage in werking getreden.

[1:08:04] We zetten ook in op bewustwording en het bieden van handelingsperspectief bij gemeenten door kennissessies en een aanstaande publicatie van een handreiking.

[1:08:12] En we investeren in de wettelijke basis voor de bescherming van vitale infrastructuur via de recent in werking getreden Cyberbeveiligingswet en de wet kritieke entiteiten.

[1:08:21] Voor de Noordzee wordt een Nationaal Maritiem Security Center opgericht.

[1:08:26] We werken ook nauw samen met de internationale partners, waaronder het VK, Duitsland, Canada en Australië.

[1:08:33] En we nemen regelmatig actief deel aan joint statements om publiekelijk stelling te nemen tegen inmengingsactiviteiten in andere landen en ook hier.

[1:08:43] En wij zetten ons in voor coördinatie binnen de EU.

[1:08:46] Zoals benoemd in het coalitieakkoord wordt een detectieorganisatie opgericht voor het tegengaan van buitenlandse informatiecampagnes en ik werk aan een wetsvoorstel

[1:08:54] De strafbaarstelling van het veerlijk van terrorisme zal u deze week niet zijn ontgaan.

[1:08:59] Waarmee we ook hopen in ieder geval het openbaar steun betuigen aan terroristische organisaties tegen te gaan.

[1:09:08] Dan...

[1:09:09] Jazeker, mevrouw Moutnure heeft een vraag.

[1:09:13] Ik hoor de opsomming.

[1:09:16] Ik hoor overigens ook de hand in eigen boezem, namelijk het mag een tandje meer.

[1:09:22] De minister had het net over die bewustwordingscampagnes, dat ze daarmee aan de slag zijn gegaan.

[1:09:27] Maar als ik naar de Kamerbrief kijk, dan staat daar juist, zeker in relatie tot jongeren, dat de kabinet nu aan het kijken is, omdat het een complex probleem betreft, om eerst het probleempunt

[1:09:41] nader in kaart te brengen via een zogeheten systeemanalyse, waarbij verschillende experts en professionals onder leiding van gedragsdeskundigen laten zien hoe die online recrutering in bredere zin denk ik dan alleen inmenging, maar ook terrorisme, criminaliteit, om dat voor elkaar te krijgen.

[1:10:02] Dus in die zin is er nog geen bewustwordingscampagne.

[1:10:05] En is mijn vraag, wanneer mogen we dan die inzichten verwachten... zodat we daar wel heel concreet mee aan de slag kunnen... om te voorkomen dat onze jongeren worden vergiftigd?

[1:10:18] De minister.

[1:10:19] Ja, die inzetten krijgt u voor het einde van het jaar.

[1:10:21] En het is precies zoals u noemt, het probleem is veel breder.

[1:10:24] Via Snapchat, ik ben vanmorgen op werkbezoek geweest in Zoetermeer... in een kwetsbare wijk in Meerzicht...

[1:10:29] Via Snapchat worden jongeren van alle kanten benaderd.

[1:10:35] Of dat nu is uit het criminele circuit, staatelijke actoren of anderszins.

[1:10:39] En ik denk dat dat een heel groot probleem is.

[1:10:40] We zien ook dat de leeftijd van de jongeren die daarvoor worden gerecruiteerd steeds jonger wordt.

[1:10:46] En dat we zelfs op basisscholen nu al moeten werken aan het tegengaan en preventief inzet op deze jeugd.

[1:10:54] Dat vereist dus een integrale aanpak.

[1:10:57] Dat is niet alleen een zaak van justitie of politie, maar wel ook eentje die we door de bril van buitenlandse beïnvloeding moeten wegen.

[1:11:07] Dus voor het einde van het jaar krijgt u die analyse en daarmee dus ook de handelingsperspectieven voor hoe gaan we dat nu verder stopzetten.

[1:11:14] Een tweede vraag van mevrouw Mugler.

[1:11:16] Dit mag ik als vraag aanmerken, maar ik wil alleen maar zeggen dat ik hier wel blij mee ben.

[1:11:22] Want dit was voor mij nieuw.

[1:11:23] Want wij zien dat die online recrutering door criminele groepen, door extremistische of terroristische organisaties, maar dus ook door statelijke actoren, dat dat een enorm probleem is.

[1:11:35] En ik hoop dat we daarna op basis van die inzichten tot hele duidelijke interventies kunnen komen.

[1:11:41] Dus ik hoop, voorzitter, dat de minister ook kan toezeggen dat naast het in kaart brengen

[1:11:48] Nu ook al nagedacht wordt of in die brief wordt opgenomen tot welke interventies het een en ander kan leiden.

[1:11:57] En ik zou daar graag nog een toezegging op willen hebben van deze minister.

[1:12:01] De minister.

[1:12:02] Ja, we zullen de brief zo concreet als mogelijk maken.

[1:12:04] En daar waar ook concrete interventie's opdoen, vanuit de dwingende realiteit van analyse, zullen we die ook meteen kenbaar maken.

[1:12:13] U vervolgt.

[1:12:20] Dan vroeg de heer Van der Brink, hoe weerbaar is Nederland tegen buitenlandse inmeningen?

[1:12:30] Sinds 2018 heeft het Rijk met de Rijksbrede OB-aanpak allerlei mogelijkheden om ongewenste buitenlands inmening aan te pakken.

[1:12:37] Daarbij zijn ook regelmatig diplomatieke, bestuurlijke, strafrechtelijke en weerbaarheidsverhogende maatregelen genomen.

[1:12:45] Recent is de eerste beleidsevaluatie van de nationale aanpak afgerond.

[1:12:48] En we zijn nu bezig met het bestuderen van die uitkomsten.

[1:12:53] Ja, daar volgt op zich uit dat die nationale aanpak zich op een positieve manier ontwikkelt.

[1:12:59] Maar we zien ook dat het dreigingsbeeld enorm verandert.

[1:13:02] En het zal u niet verbazen dat daar de geopolitieke ontwikkelingen en de spanning in de wereld aan bijdragen.

[1:13:08] En dat vraagt dus om het continu te bezien of die aanpak nog wel aansluit op de dreiging.

[1:13:14] Begin volgend jaar kom ik in het kader van de doorontwikkeling...

[1:13:17] ...in detail terug op de aanbevelingen van de beleidsevaluatie.

[1:13:20] En deze toezegging, los van dat u hem nu zult noteren... ...komt ook in de brief te staan die u kort na dit debat daarover vindt.

[1:13:30] Welke trends zien we dan op dit vlak?

[1:13:33] De online recrutering is denk ik een van de nieuwe fenomenen... ...waarbij we zien dat ook statelijke actoren inmiddels zich weten bedienen... ...van jongeren, maar ook criminele netwerken...

[1:13:44] in onze landen, waardoor zij gebruik kunnen maken van die vormen.

[1:13:52] Verder zien we natuurlijk de gebruikelijke verschijningsvormen, zoals die ook in die analyse uit 2024 stonden.

[1:13:58] Overigens, ik kan u nu al toezeggen dat die fenomena-analyse gaan we inderdaad tweejaarlijks in het lid van de staatelijke dreigingen gaan we die actualiseren, zodat u daar ook een actuele beeld over heeft.

[1:14:08] Maar dat betreft natuurlijk

[1:14:10] Intimidatie, bedreiging, zowel online als fysiek.

[1:14:14] Administratieve vormen van repressie.

[1:14:18] Spionage op diaspora.

[1:14:22] Het is wat dat betreft een heel breed palet.

[1:14:24] En de online wereld maakt dat makkelijker ook voor staatelijke actoren om daar gebruik van te maken dan in het verleden waar dat allemaal met handwerk moest gebeuren.

[1:14:36] Het aantal aangifte van mevrouw Mutleur.

[1:14:38] Daar hebben we nog geen zicht op vanuit de OM en de politie.

[1:14:41] En dat komt ook vanuit het feit dat de specifieke eenheid die daar nu op zit, nog maar kort geleden bezig is met het verwerken van deze zaken.

[1:14:51] Er zijn een aantal lopende onderzoeken, daar kan ik u niet al te veel over vertellen.

[1:14:56] Maar ik zal u wel toezeggen dat we op gezette momenten dat we rapporteren over Obi, ook proberen om die resultaten mee te nemen, zodat u daar ook de vruchten van kunt plukken.

[1:15:07] Ik denk dat dat de algemene lijn op Obi was.

[1:15:10] Ik heb ook nog een heleboel overig.

[1:15:12] Dus ik hoop dat uw vragen voor zover niet nu beantwoord in ieder geval daarin zitten.

[1:15:16] Dan kom ik bij de vertrouwenslijn.

[1:15:18] En ik deel uw frustratie hier.

[1:15:22] Hoe lang moeten we hiermee bezig zijn en wanneer komt u eindelijk online?

[1:15:26] Het cynische is dat alles klaar staat.

[1:15:28] We hebben alles in praktische zin gereed staan om live te gaan...

[1:15:35] Pas op een vrij laat moment werden we geconfronteerd met het feit dat de grondslag zoals die was voorzien niet zou voldoen aan de huidige eisen van de AVG.

[1:15:49] Dat is zeer frustrerend, ook voor diegenen die daarbij betrokken waren geweest en hadden gehoopt dit snel live te kunnen laten gaan.

[1:15:56] Die wettelijke grondslaag gaan we creëren, dat ga ik zo snel mogelijk doen, medio 2028.

[1:16:01] is ver weg, dat realiseer ik me.

[1:16:05] Dus ik ga doen wat ik kan om dat te versnellen.

[1:16:07] Tegelijkertijd wil ik u ook zeggen dat ik kijk naar interim mogelijkheden voor organisaties die mogelijk wel een wettelijke grondslag hebben die nodig is om deze persoonsgegevens te verwerken.

[1:16:18] Alleen daar kan ik nu nog niks over zeggen.

[1:16:20] Dus hoop daarvoor het einde van het jaar meer helderheid te kunnen geven of er inderdaad een interim mogelijkheid is.

[1:16:29] Daar is een vraag van mevrouw Becker.

[1:16:31] Ja dank u wel en ik denk dat ik in mijn inbreng al ook voldoende heb laten blijken hoe teleurstellend het is omdat de Kamer daar natuurlijk al vanaf 2022 op aandringt en ik me dan ook afvraag hoe het dan kan dat je zo laat pas erachter komt in zo'n traject dat die grondslag niet voldоende is maar goed dat is nu een feit.

[1:16:49] Dus ik wil vooruitkijken.

[1:16:51] De minister schrijft dat dit een wetgevingstraject vergt.

[1:16:55] En dat als dat spoedig tot een wetsbehandeling leidt, dat dan medio 2028 realistisch is.

[1:17:04] Wanneer kunnen wij die wet verwachten?

[1:17:06] Want dan kunnen wij natuurlijk gaan zorgen als Kamer dat we dat ook zo spoedigt mogelijk gaan behandelen.

[1:17:11] De Minister.

[1:17:12] Ik ga dat meenemen in die brief.

[1:17:15] We zullen ook kijken naar...

[1:17:17] Of we consultatieperiodes kunnen inkorten, op een of andere manier om zoveel mogelijk tijdwinst te boeken in het wetgevingsgericht zoals dat er ligt.

[1:17:24] Dus ik zal u daarover informeren.

[1:17:27] Zo snel als ik kan en zoals gezegd, ter overbrugging, tijdens het wetgelingsgericht ben ik nog wel aan het onderzoeken welke alternatieven er nog voorhanden zijn.

[1:17:38] Maar dat vereist dus hun slag met andere organisaties die wel mandaat zouden hebben.

[1:17:44] Dat was de vertrouwensstaat.

[1:17:46] Dank.

[1:17:46] U vervolgt.

[1:17:50] Dan het vervolg van de WTMO.

[1:17:53] Laat ik allereerst mijn teleurstellingen uitspreken in het afstemmen van deze wet in de Eerste Kamer.

[1:18:00] Ik kan mij de Tweede Kamerbehandeling van deze vet nog goed herinneren.

[1:18:03] Toen hebben wij geprobeerd om met man en macht, met al die fracties te komen tot amendering van de wet in een vorm die het midden hield tussen zo min mogelijk administratieve last, tegelijkertijd zoveel mogelijk transparantie over datgene wat we ongewenst financiering vonden.

[1:18:20] Ik denk dat de WTM al die balans in zich had en ik had hem dus ook heel graag in uitvoering gezien.

[1:18:27] Nu die weg is, denk ik dat we daarmee gelegenheid hebben om te kijken naar

[1:18:32] Daar waar de WTMO niet gezien werd als het middel om dit aan te pakken, kunnen we komen met een voorstel wat dat wel biedt.

[1:18:40] Ik wil daar maar helemaal niet op de lange baan schuiven.

[1:18:44] Maar ik wil wel kijken naar wat er in een aantal andere EU-landen gebeurt.

[1:18:48] Of al van kracht is op dit vlak.

[1:18:50] Om te kijken of we daarvan kunnen leren.

[1:18:53] Om dan zo snel mogelijk te komen met een opvolging van de WTMO.

[1:18:59] Die mogelijk aan de ene kant iets breder kijkt dan de WTMO kon kijken.

[1:19:03] En aan de andere kant iets minder diep kijkt.

[1:19:05] Dan de Wtmo kon kijken omdat ik ook wel de kritieken van diverse partijen in beide kamers heb gehoord.

[1:19:12] Dus een chirurgisch middel

[1:19:14] wat wel gaat bereiken wat we met de WTM al eigenlijk voor ogen hadden.

[1:19:20] Eerste kwartaal van 2027, maar ook deze komt in de toezegging, ik kom met het voorstel hoe dat eruit gaat zien.

[1:19:28] Gaan we daar dan ook specifieke vormen van problematisch gedrag in meenemen?

[1:19:32] Dat was een vraag van mevrouw Becker.

[1:19:35] We willen problematische gedrag dat onze democratische rechtsstaat ondermijnt effectief aanpakken.

[1:19:40] En uit het onderzoek dat Stibbe voor ons heeft gedaan, blijkt dat de ruimte voor nieuwe juridische normen wel beperkt is.

[1:19:47] Zij stellen wel dat veel al kan gebeuren binnen de bestaande wet en regelgeving, mits die ook effectief wordt toegepast.

[1:19:53] We blijven inzetten om toezeg mogelijk te maken op informele scholen.

[1:19:57] Die worden gefinancierd door buitenlandse regimes.

[1:20:00] En om aanvullend instrumentarium te maken om ongewenste buitenlands financiering tegen te gaan.

[1:20:04] Daar had ik het net over met u.

[1:20:08] En daarnaast zetten we ook door met het tegengaan van het beperken van individuele vrijheden in gesloten gemeenschappen.

[1:20:18] Mevrouw Becker.

[1:20:19] Even een soort van huishoudelijke vraag, maar minister noemt nu een paar dingen van daar gaan we mee aan de slag.

[1:20:23] Kan ik er dan van uitgaan dat over al deze zaken in de procesbrief ingegaan wordt op de timing?

[1:20:28] Want anders hebben we een beetje het risico dat dingen weglopen.

[1:20:31] Maar ik zou dan op deze punten graag daar info willen krijgen van wat en wanneer dan.

[1:20:35] Bijvoorbeeld met die opvolger van die WTMO, problematisch gedrag, et cetera.

[1:20:40] Tot nu toe hebben we eigenlijk alle toezeggingen al opgeschreven.

[1:20:45] Dus die zullen we herhalen aan het eind van het debat.

[1:20:47] Maar als u nu een toezenging wil van de minister...

[1:20:50] Nee, alleen de minister noemt bij deze onderwerpen niet een moment wanneer we daar iets kunnen verwachten.

[1:20:55] Dus dan zou hij dan kunnen toezegen dat het in die brief meeloopt.

[1:20:59] Ja, en dat is waarop ik ben begonnen met die brief.

[1:21:02] Omdat ik al lezende zelf behoefte had aan dat overzicht en de concrete tijdlijnen.

[1:21:08] Zodat we elkaar of u beide ook kunt afrekenen of we die halen of niet.

[1:21:14] Dus die neem ik daar ook in mee.

[1:21:19] Het onderzoek, het zicht op financiering van propagandistische demonstraties aan de universiteiten.

[1:21:26] Dit is een motie die uw Kamer heeft aangenomen, daar werd aan gerefereerd door de heer Boon, die in eerste instantie is beland bij de collega van OCW.

[1:21:35] Die heeft zelf aangegeven snel te komen met een beantwoording, maar heeft ook tegelijkertijd een hulpvraag gedaan bij mij.

[1:21:42] Omdat zij stelt niet de goede bevoegdheden te hebben vanuit de onderwijssector om dit soort onderzoek te kunnen doen.

[1:21:49] Ik vind het wel belangrijk dat we dat doen en wil dus kijken hoe wij kunnen helpen, ook vanuit het ministerie van Justitie en Veiligheid of vanuit NCTV, om hier opvolging aan te geven.

[1:21:59] En daar zult u dus spoedig over worden geïnformeerd.

[1:22:13] Ja, de heer Van der Brink, hoe krijgen we zicht op de geldstromen die onder de radar blijven?

[1:22:18] Dit is dus een van die vragen die ik wil meenemen in de opvolging van de WTMO.

[1:22:22] Het wil overigens niet zeggen dat je op dit moment niks kunt doen tegen ongewenste buitenlandse financieringstromen.

[1:22:29] Op het moment dat die worden opgemerkt, dan kan er wel degelijk op basis van de bestaande wetgeving opsporing worden verricht en...

[1:22:39] door de instanties actie op worden ondernemen.

[1:22:42] Dat is er, maar dan ben je dus wel afhankelijk van de signalen die je krijgt.

[1:22:46] Terwijl het idee van de WTMO was dat je nu juist een bredere algemeen geldenkader hebt, waardoor je dat automatisch eruit kunt filteren.

[1:22:59] Overigens, het Financieel Expertisecentrum heeft...

[1:23:04] Buitenlandse financiering is structureel ondergebracht in het programma terrorismefinanciering.

[1:23:08] En een van de doelen is het in kaart brengen van buitenlandse financiering binnen het kader van terrorisme financiering.

[1:23:14] Denk bijvoorbeeld aan buitenlands financiering van non-profit instellingen die onderdeel uitmaken van de netwerken die zichtbaar zijn geworden binnen het programма terrorisme financering van het financieel expertisecentrum.

[1:23:25] Dus daar wordt wel degelijk al gekeken.

[1:23:31] Wanneer worden imams geweerd en de geldstromen gestopt?

[1:23:34] Dat was een vraag van de heer Boon.

[1:23:37] Voor het weren van imams en in het verleden heb ik daar ook samen met de minister van Asiel en Migratie destijds een aantal voorstellen voor gedaan.

[1:23:49] In concrete gevallen, als er aanknopingspunten zijn voor verstoring van de openbare orde of voor de nationale veiligheid, dan kunnen we op basis van concrete dossiers, kan er

[1:23:59] een ongewenst verklaring worden uitgegeven door de IND.

[1:24:03] Dat doet dan uiteindelijk de minister van Asiel en Migratie.

[1:24:08] Ik realiseer me dat in het coalitieakkoord staat dat we ook zouden werken aan een nationale lijst van ongewinste sprekers.

[1:24:17] En ook daar ga ik dus komen met een concretisering daarvan in de brief die eraan komt.

[1:24:22] Want op dit moment kan ik daar nog niks over zeggen.

[1:24:31] Mevrouw Becker vroeg ook naar de uitvoering van de motie door OCMW van het onderzoek van de financieringstroom uit Rusland, aan de christelijk-conservatieve hoek.

[1:24:49] Natuurlijk de fenomenen, de uitingsvormen, daar waar het gaat om discriminatie, intimidatie, geweld, het verspreiden van extremistisch gedachtegoed, daar kan natuurlijk al tegen worden opgetreden.

[1:24:59] We hadden met de WTMO, denk ik, deze inzichtelijkheid kunnen hebben en dus ook een grondslag daarvoor in dit geval.

[1:25:10] Die hebben we nu niet.

[1:25:11] Dat betekent dat ik de motie van Kampen en Dobbe dus moet meenemen in de verkenning die ik net heb toegezegd voor de opvolger van de WTM.

[1:25:18] Dan zullen we ook deze invalshoek bezien.

[1:25:24] Dan ben ik bij kopje over.

[1:25:27] Mevrouw Moetluwer, pro.

[1:25:30] Ja, ik heb even gewacht.

[1:25:32] Maar ik zou even terug willen naar de landelijke vertrouwenslijn.

[1:25:35] Waarvan is gezegd dat de minister het gaat proberen te versnellen.

[1:25:42] Dat is maar de vraag.

[1:25:42] Maar hij noemde nog iets interessants.

[1:25:44] Hij zei, we gaan kijken of we een interim organisatie in het leven kunnen... of nee, die is er al, maar die opdracht kunnen geven om de gegevens te verwerken.

[1:25:53] Blijkbaar mag je daar nog niet veel over zeggen.

[1:25:56] Maar desondanks...

[1:25:57] Toch de vraag, wanneer mogen we dat dan verwachten?

[1:26:03] Zou dat bijvoorbeeld per 1 januari 2027 in kunnen gaan?

[1:26:09] Is dat de inschatting?

[1:26:11] Kunt u daar iets meer over vertellen?

[1:26:13] Hij is best boeiend, omdat het ons ook weer ruimte geeft om het wetgevingstraject zo zorgvuldig mogelijk af te ronden.

[1:26:22] Dus ik wil graag daar een hele concrete richting voor zover de minister dat kan geven.

[1:26:29] De minister.

[1:26:30] Ja, ik kan u nog niet heel veel concreter maken dan dit.

[1:26:34] Maar weet dat ik daar aan werk.

[1:26:35] Het zal dus een veiligheidsorganisatie moeten zijn die wel de bevoegdheid heeft om dit soort informatie te kunnen verwerken.

[1:26:43] Ik hoop u voor het einde van het jaar te kunnen melden of die interim oplossing er is.

[1:26:48] En dan dus ook kenbaar te maken per wanneer die van start kan gaan.

[1:26:52] Kijk, als dat gekoppeld kan worden aan de faciliteit en de mensen die al opgeleid zijn, die eigenlijk al klaar stonden om die lijn te bemannen, dan is dat natuurlijk de snelste oplossing.

[1:27:00] Dan heb ik hoop dat dat heel snel van start kan gaan.

[1:27:03] Als dat weer niet kan, vanwege arbeidsrelaties, et cetera, dan duurt het mogelijk wat langer.

[1:27:09] Ik snap dat ik een beetje cryptisch ben, maar ik kan echt niet heel veel concreter worden op dit moment.

[1:27:15] De heer Van der Brink.

[1:27:17] Dat is jammer, meneer de voorzitter.

[1:27:19] Ik ben heel benieuwd, heeft u het dan over een AIVD of een MIVD die dat zou moeten doen?

[1:27:23] Als de overheid het niet mag, wie mag het dan wel?

[1:27:26] De minister.

[1:27:28] Ja, ik vind het altijd een feende uitspraak, maar ik kan er in het openbaar nu verder geen uitspraak over doen.

[1:27:34] Maar er zijn organisaties...

[1:27:36] binnen de hele veiligheidsorganisaties zoals we die hebben in Nederland, die wel degelijk bevoegd zijn om dit soort persoonsinformatie in ontvangst te nemen en daar dan ook verwerking mee uitvoeren.

[1:27:53] Voorzitter, nog even over het antwoord op mijn vraag over zo'n rapport dat we hebben gezien van Justice for Prosperity, dat dan laat zien hoe er geldstromen vanuit bronnen rond het Kremlin, maar ook vanuit christelijk-conservatieve hoek, eigenlijk hiervoor zorgen bij organisaties, maar

[1:28:16] En nu zegt de minister, ja daar hadden we misschien wat aan kunnen doen met de WTMO.

[1:28:20] Ik denk dat dat waar is als het echt gaat over fysieke organisaties, waar een burgemeester dan had kunnen zeggen, nou ik wil hier zoveel anti-LABT geluid vanuit deze organisatie, ik wil wel eens zien wat de financiering is.

[1:28:33] Maar voor online geldt dat denk ik niet.

[1:28:35] En ik vind het ingewikkeld dat de minister van OCW zegt, ja, ik mis een grondslag om überhaupt ook landelijk, als we dit soort uitingen zien, hier onderzoek naar te doen.

[1:28:44] Terwijl we tegelijkertijd zien dat in het VK vrouwenhaat inmiddels is aangemerkt als extremisme.

[1:28:50] Zodat ze er juist vanuit diensten, vanuit de overheid steviger op kunnen acteren.

[1:28:55] Misschien heeft de minister nu niet het volledige antwoord, maar kan hier wat uitgebreider op ingegaan worden wat hier nou de mogelijkheden wel zijn...

[1:29:02] Desnoods in een brief van de minister van OCW of dat hij doorgeleidt.

[1:29:05] Maar ik vind dit antwoord net iets te weinig.

[1:29:08] De minister?

[1:29:09] Nee, dan geleid ik hem graag door naar de minister voor OCW.

[1:29:14] Want ik heb op dit moment niet meer informatie beschikbaar over wat zij heeft gedaan dan wel verder van plan is.

[1:29:20] Dus dat zal ik doen.

[1:29:22] De minster kan vervolgen.

[1:29:26] Bij het blokje overig JNV, dan kom ik nog kort terug op SZW zometeen.

[1:29:33] Wat doet de regering tegen de desinformatiecampagnes en de bots?

[1:29:37] Ik kan u nog niet vertellen of wij concreet een teruggang hebben gezien naar aanleiding van de aanval.

[1:29:43] Maar mocht dat zo zijn, dan neem ik dat graag mee in die brief om dat ook te vermelden, zeg ik onderhandeld tegen de heer Van der Brink.

[1:29:51] We maken ons al langer zorgen over buitenlandse actoren die proberen onze samenleving en democratie te ondermijnen

[1:29:56] En dat ook doen door informatiemanipulatiecampagnes, ofwel

[1:30:00] de Foreign Information Manipulation and Interference, FIMI.

[1:30:05] Het klinkt vriendelijker dan het is.

[1:30:07] Ik denk op hele grote schaal zien we hoe hier ons informatielandschap wordt gemanipuleerd.

[1:30:16] De minister van BZK neemt hier het voortouw mee.

[1:30:19] en

[1:30:19] Dat doet hij samen met mij, maar ook met de minister van bz en met Defensie.

[1:30:24] is bezig met een organisatie die FIMI structureel kan detecteren.

[1:30:27] En het wetsvoorstel voor de oprichting van deze organisatie... zal eind december van dit jaar nog in consultatie gaan.

[1:30:37] Ja, dank u.

[1:30:38] Er zijn door de collega's termen genoemd die door de aanvallen op de Russische data zijn teruggedrongen op internet.

[1:30:46] Dan heb ik ook bronnen gekregen dat termen zoals genocide of Palestine ook in één keer verminderd zijn na die aanvaller van Oekraïne.

[1:30:53] Dus dat mogelijk Rusland er ook bij zit.

[1:30:54] Wilt u die termen ook meenemen in uw onderzoek?

[1:30:58] Meester, dat gaan we doen.

[1:31:00] U vervolgt.

[1:31:03] Recrutering van jongeren, daar hebben we het over gehad.

[1:31:05] Daar komen we dus met de analyse en zo concreet mogelijk al bij actielijnen.

[1:31:10] We beschikken onze diensten en de cyberketen over voldoende expertise, mensen en middelen.

[1:31:16] Ik denk dat we daar vol op inzetten, ook het versterken van de inrichtingen en veiligheidsdiensten, juist ook voor het online domein.

[1:31:22] We doen datzelfde ook bij de politie, omdat we gewoon het online domijn zien worden tot een steeds groter aandeel.

[1:31:30] Ik denk dat ook de wet bescherming nationale veiligheid door de inrichting en veiligheidsdiensten een hele belangrijke stap wordt.

[1:31:39] Omdat daarmee toch de online component die zo'n grote rol speelt, ook in het werk van de inlichting en veiligheid diensten, een veel betere en permanentere borging krijgt.

[1:31:53] Waar blijft een wetsvoorstel voor toezicht op de Koran en de weekendscholen?

[1:31:56] Vraag van mevrouw Bekker.

[1:31:58] Op dit moment is OCW met andere departementen bezig om te kijken hoe het toezicht op weekenden en avondscholen, die worden gefinancierd, zal worden georganiseerd.

[1:32:07] En de staatssecretaris informeert u hierover in het eerste kwartaal van 2027.

[1:32:22] De Oeigoerse gemeenschap was een vraag van de heer Ergin.

[1:32:27] Dat is natuurlijk een gemeenschep die onze nadrukkelijke aandacht heeft, juist ook vanwege de veiligheidsrisico's die we kennen.

[1:32:33] En vanuit die optiek kijken we ook naar welke maatregelen passend en nodig zijn richting deze gemeenschappen.

[1:32:40] Maar daarover kan ik in het openbaar geen specifieke mededelingen doen.

[1:32:43] Dat zit ook in het belang van de veiligeheid van die gemeenschapt zelf.

[1:32:49] Een vraag van meneer Bon.

[1:32:52] Ja, heel kort voorzitter.

[1:32:53] Naast Oeguren zijn er meerdere groepen in China die te maken hebben met repressie en ook buitenlandse beïnvloed.

[1:32:58] Neemt u die groep ook mee?

[1:33:01] Meester.

[1:33:03] Ja, in algemene zin, wellicht kan de minister van Buitenlandse Zaken nog wat zeggen over deze groepering en hoe we daar omgaan in het diplomatieke verkeer.

[1:33:10] Daar waar zij veiligheidsrisico's lopen, heeft natuurlijk altijd de aandacht van mijn departement.

[1:33:18] De heer Balenga.

[1:33:20] Dank u wel voorzitter.

[1:33:21] Ook dank aan de minister voor de beantwoording van de vraag die ik stelde over voldoende expertise, mensen en middelen online.

[1:33:28] Fijn om te horen dat de minister van Plan is om dat verder op te schalen en ook noodzaak ervan inziet.

[1:33:35] Ik heb natuurlijk ook de vraag gesteld om de Kamer in ieder geval voor het einde van het jaar te informeren over de concrete oplossingen, zodat wij in iede geval weten wat er gebeurt.

[1:33:48] Dus kan de minister dat nog toezeggen dat hij dat gaat doen?

[1:33:52] En nog een vraag over op welke manier wij zo direct ook de resultaten ervan zullen zien.

[1:33:58] Dus met andere woorden, op wat voor manier zien we dat straks terug in de samenleving?

[1:34:05] De minister.

[1:34:07] Ik zit even te worstelen met de toezegging, want in algemene zin loopt het via een heleboel verschillende sporen.

[1:34:14] Het gaat over de inlichting en veiligheidsdiensten, dus zowel onder het ministerie van Defensie, maar ook onder het Ministerie van Binnenlandse Zaken.

[1:34:20] Het geht over de politie, die natuurlijk haar eigenstandige rol daarin heeft.

[1:34:24] Het ging over Nationaal Coördinat Terrorisme, Bestrijding en Veiligheid, die ook vanuit Bewakend Beveiligen hiertoe middelen heeft.

[1:34:31] Ik denk dat de online componenten in al die organisaties

[1:34:35] scherper op het netvries staat en dat er zowel wordt gekeken naar bevoegdheden die diensten nodig hebben als extra middelen die ze hebben.

[1:34:43] En vanuit die optiek denk ik dat we niet behoefte hebben op een integrale plus op al die dijensten, maar dat het nu vooral zaak is dat we ook daadwerkelijk die expertise in huis krijgen en de bevoogdhede wettelijk geregeld krijgen die we nodig hebben.

[1:35:00] Laat ik een aantal noemen vanuit mijn optiek.

[1:35:03] Eén daarvan is de toegang tot online bronnen voor de politie in het kader van openbare orde en veiligheid.

[1:35:11] En later ook in gesloten bronnen.

[1:35:12] Ik noemde net al de wet op de bescherming van nationale veiligheidsdiensten door de Inrichting Veiligheiddienst.

[1:35:17] Wat voor Defensie en Binnenlandse Zaken een hele belangrijke wet wordt in het kade van bevoegdheden.

[1:35:21] Dus ik worstel een beetje om het allemaal door de Obi-bril in één brief te zetten.

[1:35:26] Want dan doen we de verschillende deelterreinen tekort.

[1:35:31] Ja, de minister, u kan vervolgen.

[1:35:36] De vraag die werd gesteld richting de Urkoers gemeenschap... ...die werd ook gesteld door mevrouw Mütluur... ...waar het gaat om kwalijke praktijk van Iran en andere landen.

[1:35:45] Ook daar zeg ik dat daar waar wij dreiging zien op de veiligheid... ...van ofwel individuen dan wel gemeenschappen... ...dat er altijd passende acties zullen worden genomen.

[1:35:55] Ik zeg daarbij wel dat het strekt zich alleen uit tot personen die zich daadwerkelijk koken in...

[1:35:59] Nederland bevinden.

[1:36:00] Dus wij kunnen op dit moment niet iets doen voor bijvoorbeeld familieleden in Iran die een dreiging ervaren op grond van activiteiten die hier worden gedaan.

[1:36:13] Uiteraard staat natuurlijk altijd het diplomatiekspoor daar verder wel open, maar die verantwoordelijkheid kunnen wij niet nemen.

[1:36:20] Een vraag, minister Van der Ergin.

[1:36:22] Voorzitter, ik begrijp dat de minister hier niet in het debat alles kan zeggen over de maatregelen die hij neemt.

[1:36:31] Maar waar het mij meer om gaat is dat het leidt erop alsof de vertrouwenslijn nog een paar jaar gaat duren voordat het in de lucht is.

[1:36:40] Worden mensen wel geïntimideerd?

[1:36:42] Krijgen mensen wel telefoontjes?

[1:36:45] Oeigoeren in Nederland, dus Oeigoerse Nederlanders.

[1:36:48] Telefoontje vanuit China met bedreigingen, met intimidatie.

[1:36:53] En de vraag is eigenlijk waar kunnen die mensen dan terecht?

[1:36:58] Ja, die mensen kunnen daar, want intimidatie en bedreiging zijn gewoon strafbare feiten.

[1:37:03] Dus die mensen können nu ook gewoon terecht bij de politie.

[1:37:06] En dat is zo, nou ja, als het voeteisend is 1 in 2 en anders 088844.

[1:37:11] Maar dit soort aangifte die gedaan worden van bedreigen en intimidatie, die worden wel degelijk opgepakt.

[1:37:16] Ik refereer ook even wat ik eerder tegen mevrouw Mütluur zei over het OM en hier de specifieke...

[1:37:24] aandacht die daarvoor is.

[1:37:27] Dus ik zou deze mensen ook willen oproepen, want ik weet dat de meldingsbereidheid laag is.

[1:37:32] Maar om dat wel te doen, want het vergroot gewoon ons inzicht in hoe groot is deze dreiging.

[1:37:37] U krijgt die signalen blijkbaar.

[1:37:39] Ik hoop dat u die mensen ook die richting op kunt sturen.

[1:37:43] Wat ik heel vaak hoor na zo'n vreselijk verhaal is dat mensen zich heel machteloos voelen.

[1:37:55] Ik begrijp dat de minister zegt doe aangifte, maar zo werkt het gewoon niet.

[1:37:59] Zeker niet voor deze gemeenschap die al voor sommige mensen al heel hun leven lang worden bespioneerd.

[1:38:06] En daarom heeft de Kamer ook een motie aangenomen waarin de Kamers zeggen... ...regering, ga in gesprek met de Ugoerse gemeenschappen en ga samen met hen werken aan maatregelen.

[1:38:15] En als ik zo kijk naar wat de minister van Justitie en Veiligheid zegt... ...begrijp ik dat dat gesprekte dus nog niet heeft plaatsgevonden.

[1:38:23] Nou, ik denk dat het collega van BZ daar wat meer over kan zeggen...

[1:38:30] tegelijkertijd daar waar het strafbare feit gaat, doe het alsjeblieft wel.

[1:38:33] Het helpt ons echt om daar melding van te hebben, al snap ik de angst en de terughoudendheid die deze mensen hebben.

[1:38:44] Ik vond het antwoord ten aanzien van de slachtoffers, of potentiële slachtofers, en ik noemde niet voor niets Iran, nog een beetje karig.

[1:38:54] Ik snap de enorme beperkingen als het gaat om bedreigingen van familie in het buitenland en wat wij daar tegenaan kunnen doen.

[1:39:01] Maar mijn concrete vraag was wel, worden deze potentiele slachtoffers tijdig geïnformeerd?

[1:39:08] Worden ze beveiligd, worden ze ondersteund?

[1:39:12] Ik had nog niet het idee dat ik daar een bevredigende antwoord op had.

[1:39:16] Vandaar dat ik hem nogmaals wederom zo concreet aan de minister stel.

[1:39:22] Minister.

[1:39:23] Ja, en die moet altijd even kijken wat hij dan wel en niet kan zeggen in dit gremium.

[1:39:33] Er wordt altijd gekeken naar dreigingsinformatie, uit welke hoek we die ook krijgen.

[1:39:36] En als die gericht is tegen individuen of gemeenschappen, dan worden daar altijd pas de maatregelen opgenomen.

[1:39:43] En dat geldt ook voor deze groep.

[1:39:46] Ik kan hem niet heel veel specifieker maken.

[1:39:50] Maar laat me een voorbeeld geven, na aanleiding van de...

[1:39:55] Aanslagen op Joodse instellingen die we begin dit jaar hebben gezien.

[1:39:59] Daarbij heeft gezien dat er na de eerste aanslagen een hoop aansragen daarna zijn voorkomen.

[1:40:06] Ik denk dat dat een teken is van de aandacht die er bestaat en de reactie die er wordt gegeven op dit soort dreigingen.

[1:40:16] Tegen welke gemeenschap die dan ook zijn.

[1:40:20] De bigade Namadou, die in Duitsland is aangemerkt als terroristische organisatie.

[1:40:25] En waarom is die in Nederland nog niet verboden?

[1:40:30] Zoals het werkt in Nederland hier is het aan het OM om uiteindelijk een organisatie voor te dragen voor de rechter voor een verbod.

[1:40:39] En dat doet het OM dan op basis van een strafrechtelijk dossier wat zij heeft.

[1:40:44] Het is dus echt aan hetOM om dat te doen.

[1:40:46] Ik heb wel eerder aangegeven dat ik werk aan een bestuurlijk verbod...

[1:40:49] voor terroristische organisaties, omdat ik denk dat zeker in het huidige tijdsgevricht soms sneller acteren nodig is.

[1:40:58] Dat we niet het verbieden als een sluitstuk hoeven te zien

[1:41:01] na lange strafrechtelijke trajecten, maar wellicht vanwege de schadelijkheid die we zien van zo'n organisatie, al eerder bestuurlijk in te kunnen grijpen.

[1:41:09] Ik zal in de brief ook een tijdshorizon daarvoor meenemen.

[1:41:14] We hebben daar eerst verkenning gehad.

[1:41:16] De landsadvocaat heeft daarvoor aanknopingspunten gevonden om dit wettelijk te kunnen regelen.

[1:41:21] Ik hoop hier snel over de volgende stappen daarvan in te lichten.

[1:41:27] Surveillance door Marokkaanse inlichtingendiensten.

[1:41:30] De heer Mabenga noemde al, we hebben daar eerder over gewaarschuwd, of de NCTV heeft dat gedaan, in de fenomenenanalyse uit 2024.

[1:41:39] Ja, onze veiligheidsdiensten herkennen ook het beeld dat autoritaire landen activisten niet alleen in de gaten houden, telefoonsterken, maar ook door netwerken van informanten.

[1:41:50] En als dat leidt tot een verhoogde dreiging, dan zal het kabinet ook

[1:41:54] stappen ondernemen via de aanpak tegen buitenlandse inmengingen om op te treden tegen die dreiging.

[1:42:01] Dan had ik nog een vraag van de heer Ergan over Israël en de inmenging daar.

[1:42:10] Ik kan alleen herhalen wat wij destijds hebben gezegd over de aanleiding van de redden rondom de wedstrijd Maccabi hier in Amsterdam.

[1:42:23] We hebben Israel toen aangesproken op de gang van zaken rondom de publicatie van het rapport van het Israëlische ministerie.

[1:42:29] Wij vonden die gang van zaak ongebruikelijk en onwenselijk.

[1:42:33] En die boodschap hebben we ook onverkort overgebracht aan Israel.

[1:42:38] En dat zullen we weer doen op het moment dat we dergelijke signalen zouden hebben.

[1:42:43] Over de andere zaak, onder andere rondom het internationale strafhof, kan ik geen uitspraken doen hier.

[1:42:51] De heer Eggen.

[1:42:54] Voorzitter, ik noemde nog een voorbeeld.

[1:42:56] Namelijk het voorbeeld dat er sprake was van ongewenste beïnvloeding in de richting van bijvoorbeeld de burgemeester van Alkmaar.

[1:43:04] Weer rondom een voetbalwedstrijd waarbij lokale besluitvorming onder druk werd gezet.

[1:43:09] Zou de minister daar ook op kunnen reageren?

[1:43:12] Ja, voorzitter.

[1:43:13] Ook daar heb ik nu geen signalen die ik hier kan delen dan wel bevestigen of ontkennen.

[1:43:22] Dan ben ik bij het blokje SZW.

[1:43:25] Ik had de disclaimer aan het begin gegeven.

[1:43:27] Hier zal nog een brief komen van de minister van Werk en Participatie.

[1:43:33] De tewerkstellingsvergunning.

[1:43:36] Wordt het mogelijk om die niet meer te verstrekken aan imams doordat er dan eindelijk een imamopleiding is, zeg ik tegen mevrouw Becker.

[1:43:44] Dat kan alleen via een herinvoering van de arbeidsmarkttoets.

[1:43:47] En dat geldt dan voor alle buitenlandse geestelijke bedienaren.

[1:43:50] Dat vrijst nadere juridische toetsing en praktische uitvoerbaarheid in verband met de rechtelijke bescherming van de vrijheid van godsdienst.

[1:43:58] De minister onderzoekt dit nu via een juridisch traject.

[1:44:01] En dat is eigenlijk pas mogelijk om die beleidsaanpassing te doen op het moment dat er ook een aanbod is van de in Nederland opgeleide imams.

[1:44:08] En dus moet er eerst een Nederlandse imamopleiding komen.

[1:44:11] Ook daar zet de minister van Werk en Participatie voorop in.

[1:44:14] Momenteel zijn er onderwijsinstellingen en het CMO in gesprek.

[1:44:18] om de voorbereiding te treffen voor een Nederlandse imamenopleiding en de Rijksoverheid stimuleert en faciliteert waar dat nodig is.

[1:44:27] Er werd ook gevraagd om iedere vorm van samenwerking met ISN te heroverwegen en inzicht te bieden in de financieringsbronnen van ISN.

[1:44:37] Voor de beantwoording verwijs ik naar de brief van de minister van Werkparticipatie.

[1:44:44] Dat geldt ook voor de vragen over de motie Nanninga, de moties structurele dialoog, de programma's tegen polarisatie en de actualisering van de actieagenda integratie.

[1:44:56] Ook daar zeg ik u namens de minister van WNP een brief toe of informatie in de brief die ik al eerder noemde.

[1:45:06] Dan het belang van weerbare gemeenschappen vroeg de heer Mamenga nog namens het minister van SZW

[1:45:12] Deelt het kabinet het belang van investeren in de weerbaarheid van gemeenschappen?

[1:45:16] Onderzoek laat namelijk zien dat effectieve integratie en antidiscriminatie bijdraagt aan het minder ontvankelijk maken voor diaspora-breluit vanuit het land van herkomst.

[1:45:26] En verder verwijs ik u door naar het debat over integratie met de minister van WNP op 16 november.

[1:45:32] En tenslotte nog een vraag van de heer Bamenga.

[1:45:35] Gemeenschap geven aan dat de meldingsbereidheid laag is.

[1:45:37] We hadden het daar net ook al even over.

[1:45:39] En dat ze vragen hebben over het oppakken van meldingen.

[1:45:42] SZW zet daarom breed in op bewustwording, kennisversterking en handelingsperspectief van gemeenschappen, gemeenten en professionals omtrent de OBI.

[1:45:51] Szw organiseert bijeenkomsten, ontwikkelt handreikingen en faciliteert kennisuitwisseling tussen de verschillende gemeenschapen om ze van daaruit te ondersteunen.

[1:46:01] Voorzitter, dan ben ik aan het eind van mijn beantwoording en besef ook dat ik daarmee een hoop vragen heb achtergelaten.

[1:46:06] die ik hoop met mijn nadere brief veel specifieker in te kunnen vullen.

[1:46:12] En dat zeg ik om de urgentie die uw Kamer hierop zet ook te beamen en te benadrukken dat ik die deel.

[1:46:20] Veel dank.

[1:46:21] Het roept nog een enkele vraag op, zie ik bij de heer Baminga.

[1:46:25] Nee, dank u wel.

[1:46:26] Ook dat de minister even inging op onderwerpen die te maken hebben met SZW.

[1:46:32] Als het gaat om weerbare samenleving, weerbaarheid in de diasporagemeenschap, hoe belangrijk dat is, ook in het aangaan van het ongewenste buitenlandse inmenging.

[1:46:42] En de minister geeft daar kort antwoord op.

[1:46:47] En ik heb daar natuurlijk ook meer vragen gesteld, ook over de signalen die mij bereiken

[1:46:53] dat er juist programma's worden afgeschaald en stopgezet die te maken hebben hiermee, maar die ook te maken met polarisatie, het tegengaan van polarisatie en het tegegaan van radicalisering.

[1:47:09] Dus juist nu lijkt me dat niet de juiste timing om dat te doen.

[1:47:15] Als de minister nu geen antwoord daarop heeft dan wel in ieder geval

[1:47:18] Het antwoord meenemen in de brief die de minister van SZW gaat sturen.

[1:47:24] De minister?

[1:47:25] Ja, zeker.

[1:47:26] Ik noemde kort een lijstje op.

[1:47:27] Daar zat deze, de programma's tegen polarisatie, de afschaling ervan, die zat daarbij.

[1:47:31] Dus dat komt in die brief.

[1:47:34] Dan dank ik de minister voor Justitie en Veiligheid.

[1:47:37] Wij dreunen zo nog even de toezeggingen aan het einde op die u allemaal heeft gedaan.

[1:47:43] O, maar kijk aan.

[1:47:44] Blijft u vooral bij ons, zou ik willen zeggen.

[1:47:47] En dan gaan we weer luisteren naar de minister van Buitenlandse Zaken, de heer Berendsen.

[1:47:51] Gaat u gang.

[1:47:52] Dank u wel, voorzitter.

[1:47:53] Ik zal een kleine introductie geven en dan nog op de enkele vragen ingaan die nog binnen mijn portefeuille vallen.

[1:48:00] De collega van JNV licht er zojuist de rijksbrede geïntegreerde aanpak van ongewenste buitenlandse inmenging toe.

[1:48:08] Mijn verantwoordelijkheid is het om landen aan te spreken wanneer zij zich schuldig maken aan ongewinste buitense inmengingen.

[1:48:14] Daarnaast verstevig ik internationale samenwerking voor kennisuitwisseling en om met partners op te treden tegen ongewenste buitenlandse inmenging.

[1:48:23] Vooropgesteld, ongewinste buitendlandse immenging is onacceptabel.

[1:48:28] Daarom spreken we ook landen hierop aan.

[1:48:31] Dit kan publiek, vaker gaat het achter de schermen.

[1:48:34] Soms is de reactie publieke, soms ook niet.

[1:48:37] En de eerlijkheid gebiedt ook te zeggen dat het soms effect heeft en soms te weinig.

[1:48:42] Daarom en ook vanwege de trends die minister van JNV ook net al benoemde, intensifieert Buitenlandse Zaken sinds 2024 ook op twee trajecten.

[1:48:52] Eén, het initiëren van internationale samenwerking, internationale uitwisseling van kennis en aanpak als het gaat om ongewenste buitenlandse inmenging.

[1:49:01] Doel hiervan is tweeledig.

[1:49:02] We willen meer kennis vergaren over de modus operandi van OB-plegende landen en daarnaast ook leren van de OB-aanpak van partnerlanden.

[1:49:10] Dit doen we bilateraal met de EU, met andere westerse landen, maar ook multilateraal... ...met de werkgroep van de G7 en de Rapid Response Mechanism.

[1:49:19] Landen delen in die werkgroepsupdates over een nieuwe juridische of beleidsaanpak... ...tegen ongewenste buitenlandse inmenging waar we dan ook van elkaar kunnen leren.

[1:49:29] Ook creëren we internationaal handelingsperspectief.

[1:49:32] Het doel hiervan is om de mogelijkheden te vergroten... ...om met partnerlanden op te treden tegen ongewendste buitendlandse immenging.

[1:49:40] Zo stelde de EU in 2025 met steun van Nederland sancties in tegen criminele netwerken die door Iran worden geïnstrumentaliseerd en bovendien veroordeelden we publiekelijk samen

[1:49:50] met de groep partnerlanden Iraanse inmenging in 2025 en 2026.

[1:49:54] En hiermee willen we ook de kosten verhogen voor landen als Iran... om in ons land ongewenste buitenlandse inmengingen te plegen.

[1:50:04] Mevrouw Becker vroeg na de uitvoering van de motie over de buitenlandsche verkiezingen.

[1:50:10] De Kamer wordt hier begin 2027 nader over geïnformeerd.

[1:50:15] De motie heeft een aantal complexe uitvoeringsvraagstukken.

[1:50:18] Dat gaat onder meer om praktische effecten, want een kleiner aantal stemlocaties zal ook voor grotere belasting op ambassades en consulate kunnen zorgen.

[1:50:26] En wanneer we per land gaan differentiëren in beleid, heeft dat ook effecten.

[1:50:30] Maar in het voorjaar...

[1:50:32] Begin 2027, dat is voor het voorjaar wat mij betreft, wordt u daar nader over geïnformeerd.

[1:50:42] Mevrouw Mutliwer vroeg naar de resolutie in het Europese parlement, mijn geliefde Europese Parlement, over transnationale repressieroutekaart.

[1:50:52] In lijn met de motie PIRI zet Nederland zich ook in voor gezamenlijke aanpak binnen de EU voor OBI, waar ik net al naar verwees.

[1:50:59] Nederland staat ook in contact met de betreffende Europarlementariër, Hanna Neumann, en ook over de aanbevelingen die zij in haar resolutie doet.

[1:51:10] Die resoluties werd in juni aangenomen.

[1:51:12] Een aantal van deze aanbevellingen zal Nederland ook overnemen en daar zullen we ook binnen de EU op inzetten om ervoor te zorgen dat die ook overgenomen worden.

[1:51:19] Bijvoorbeeld het aanstellen van een EU-coördinator en de inzet van gezamenlijke sancties.

[1:51:26] Dit roept een kleine vraag op bij mevrouw Müller, die al door haar introductie heen is, maar we staan deze toe.

[1:51:32] Ik hou het daarom ook heel kort, omdat de minister zei een aantal aanbevelingen neem ik over.

[1:51:37] Dat stemt mij nog niet heel erg gerust.

[1:51:40] Waarom een aantal en niet alle?

[1:51:44] Minister.

[1:51:46] We zetten in ieder geval in op het aanstellen van de EU-coördinator en de inzet van sancties.

[1:51:52] Ik wil zeker nog een nadere blik werpen op alle aanbevelingen.

[1:51:57] Maar laten we in iede geval die aanbevellingen eruit pakken die het meeste effect hebben.

[1:52:03] De heer Boom vroeg specifiek naar het Iraanse regime.

[1:52:06] Ik heb net zojuist al een aantal zaken genoemd waarop we actie ondernemen.

[1:52:11] We koesteren ons als kabinet ook geen enkele illusies over de intenties van...

[1:52:15] De Iraanse revolutionaire garde.

[1:52:17] Het is ook volstrekt onacceptabel als mensen van organisaties in Nederland dreiging ervaren vanuit Iran.

[1:52:23] Ik heb recent nog in New York aan mijn Iraanse collega overbracht dat Nederland niet gediend is van ongewenste buitenlandse inmenging.

[1:52:31] En ook zeker niet van eventuele kwaadaardige intenties richting onze Iraanse diaspora in Nederland.

[1:52:38] Dus we zijn al zeer bewust van de dreiging en ik kan u verzekeren dat we via dat diplomatieke kanaal, dat is in mijn rol, minister van JNV en anderen hebben daar een andere rol, maar dat we daar volop op inzetten.

[1:52:54] De motie van Balen voor wat betreft de Oeigoerse gemeenschap.

[1:52:57] Mis van Jeve heeft al een aantal dingen over gezegd, maar wat ik nog even wil toevoegen is dat er inderdaad een gesprek heeft plaatsgekonden tussen BZ en vertegenwoordigers van de Oegoers-Nederlandsche gemeenschappen.

[1:53:09] Hun concrete verzoeken die lopen op dit moment uit en vanwege de vertrouwelijkheid kan ik niet verder ingaan op deze verzoek.

[1:53:17] En in algemene zin blijven wij ook regulier in contact met deze gemeenschap, maar ook met veel andere gemeenschappen die in Nederland zich bevinden.

[1:53:28] De heer Van den Brink vroeg nog naar die buitenlandse wetgeving en de impact op Nederland, transnationale werking.

[1:53:37] Wij houden continu aandacht voor ontwikkelingen in het buiten land die de veiligheid en vrijheid van personen in Nederland kunnen schaden.

[1:53:43] Ons postennet heeft een signalerende rol daar.

[1:53:47] Maar het gaat om ontwikkelings in andere landen die ook relevant zijn voor Nederland.

[1:53:51] Dat kan buitenlands wetgeven zijn die een ongewenste invloed heeft.

[1:53:54] Daarnaast spreekt de Nederlandse overheid ook doorlopend met mensrechtenorganisaties en mensenrechtenverdedigers die dergelijke ontwikkelingen ook signaleren.

[1:54:02] Een onderdeel van de rijksbrede OB-aanpak is dat we ontwikkelijken binnen en buiten land in de gaten houden.

[1:54:07] Bij eventuele signalen handelen we daarnaar.

[1:54:10] Ik heb in het debat ook met de Eerste Kamer aangegeven...

[1:54:13] Dat we bekijken op welke wijze we nog beter zicht kunnen krijgen op extraterritoriale wetgeving in een buitenland die impact heeft.

[1:54:24] De heer Bamenga vroeg nog naar de arrestatie in Egypte en eventueel verband met zijn deelname aan demonstraties in Nederland.

[1:54:35] Over de achtergrond van zijn arrestatie kan ik geen uitspraken doen.

[1:54:40] Ik heb al meerdere malen in deze Kamer gezegd, er is ook weer een motie over aangenomen die ik ook van harte ondersteun.

[1:54:45] Wij zetten ons ten volle in voor de consulaire bijstand en de toegang tot deze persoon.

[1:54:50] En dat doe ik tot op het allerhoogste politieke niveau wat binnen onze mogelijkheden ligt.

[1:54:56] En druk blijven daarop uitvoeren is een zeer zorgelijke zaak.

[1:55:02] Ja, voorzitter, volgens mij heb ik daarmee de vraag beantwoord.

[1:55:05] Dat roept nog een enkele vraag op mij.

[1:55:08] Bij de commissieleden, dat was eerst mevrouw Bekker.

[1:55:11] Ja, voorzitter, want we hebben toegezegd gekregen... dat we in het eerste kwartaal van het volgende jaar informatie krijgen... over het traject van toezicht op weekendscholen... die uit het buitenland gefinancierd worden.

[1:55:24] Maar nou heb ik eerder, ook wel eens samen met de heer Paternotten... en met andere collega's, moties ingediend vragen gesteld... over dat we tot die tijd wel met die weekendschalen te maken hebben.

[1:55:33] Twintig inmiddels gefinancieerd uit...

[1:55:35] Uit China wordt gezegd dat het door de Chinese communistische partij die daar zou bepalen wat daar voor lesmateriaal wordt verstrekt.

[1:55:44] Maar we weten het niet, want we hebben er geen toezicht op.

[1:55:47] Hetzelfde geldt voor de weekendscholen die gefinancierd worden vanuit Turkije.

[1:55:50] En dan zou ik het zo goed vinden als de minister van Buitenlandse Zaken toch ergens ook een rol ziet om tot die tijd deze landen aan te spreken op kunnen wij nou eens inzage krijgen in het lesm materiaal?

[1:56:00] Kunnen wij nou is de dialoog aangaan over wat er nou in die scholen gebeurt?

[1:56:04] Want ik snap het wettelijk kader, maar aan de andere kant is er natuurlijk ook een route langs de diplomatieke weg.

[1:56:10] Minister.

[1:56:11] Ja, voorzitter.

[1:56:12] Ik denk inderdaad dat mevrouw Becker aan het einde van de vraag naar een domein gaat waar ik dan ook mee te maken heb.

[1:56:18] In de algemene zin, als wij constateren dat er ongewenste invloeding is, dan gebruiken we ook de diplomatieke kanalen om ons daarover uit te spreken en andere landen daarop aanspreken.

[1:56:31] En dat doen wij op alle gebieden.

[1:56:33] Dit thema verder ligt bij een collega.

[1:56:37] Maar u kunt erop rekenen dat alles wat wij aan ongewenste situatie zien, dat wij ook landen daarop aanspreken.

[1:56:44] Nog een korte... Ja, voorzitter.

[1:56:48] Dat is inderdaad een algemeen antwoord.

[1:56:50] Maar ik denk toch dat de minister met mij moet constateren dat een land als China, een land zoals Turkije, met een doel hier weekendscholen financiert.

[1:57:00] Waarbij per definitie sprake is van beïnvloeding in Nederland.

[1:57:05] En je dus ook als kabinet zou kunnen zeggen, dan willen wij weten wat er op die scholen gaande is.

[1:57:10] Is de minister bereid om eens met de collega van OCW ook in overleg te treden.

[1:57:16] Van wat kan hij nou via de diplomatieke kanalen doen totdat die wetgeving er is.

[1:57:21] Want ik vind het antwoord nu dat we niet weten wat er op die weekendscholen gebeurt.

[1:57:25] Onbevredigend en ook slecht voor de kinderen die er wel naartoe gaan.

[1:57:28] En onderdeel moeten worden van onze samenleving.

[1:57:31] De minister.

[1:57:33] Ja, voorzitter.

[1:57:33] Maar inderdaad in die volgorde volgens mij.

[1:57:36] De weekendscholen bevinden zich in Nederland.

[1:57:38] OCW is daarmee bezig.

[1:57:40] Ik ben van harte bereid om in contact met mijn collega te treden over welke rol ik daarin kan spelen.

[1:57:45] Maar ik denk wel goed in een bepaalde volgordelijkheid.

[1:57:51] De vraag is dan wanneer.

[1:57:54] De informatie kan komen.

[1:57:57] Ja, daar zal ik op korte termijn op terugkomen.

[1:58:00] Contact zoeken zal niet heel veel tijd kosten.

[1:58:04] Even kijken op welke rol ik daar aan kan bijdragen.

[1:58:06] Dan zullen we zeggen dat u dat binnen twee weken laat weten.

[1:58:10] Is dat goed?

[1:58:11] Dank u wel.

[1:58:11] Ik kijk nog even naar de andere commissieleden.

[1:58:13] Meneer Bamenga.

[1:58:21] Ja hoor, u bent aan de beurt.

[1:58:23] Dank u wel voorzitter.

[1:58:26] De minister is klaar.

[1:58:38] Met de gemeenschap.

[1:58:40] En ik maak dat natuurlijk van dichtbij mee omdat ik zelf ook uit Eindhoven kom.

[1:58:45] En dit is een casus waarbij we gezien hebben dat een Nederlandse staatsburger op bezoek gaat naar een land, in dit geval Egypte.

[1:58:57] En vervolgens gearresteerd wordt en niet te maken krijgt met een eerlijk proces.

[1:59:04] Ik zal verder de details over de erbarmelijke omstandigheden niet noemen.

[1:59:10] Maar dit is precies zo'n voorbeeld waar we vandaag met elkaar over spreken.

[1:59:15] En ik snap dat de minister niet alles hier kan vertellen, maar ik zou wel graag willen weten op welke manier de minister dan in contact staat met de gemeenschappen.

[1:59:25] Omdat dit precies de effect heeft, zeg maar het effect heeft wat men wellicht beoogt te hebben, namelijk de impact die het heeft op de gemeerschappen, hoe zij vervolgens gaan handelen op basis hiervan.

[1:59:41] De minister.

[1:59:43] Ja, inderdaad, de individuele casus is zeer belangrijk en onze inzet daarop is volstrekt helder.

[1:59:50] Ondanks dat ik niet kan ingaan op de details, spreek ik dat nogmaals uit dat wij er alles aan doen om ervoor te zorgen dat we toegang krijgen tot deze persoon.

[1:59:57] En ook in mijn contact met de Egyptische collega gaan worden.

[2:00:00] komt dit veel verder aan de orde.

[2:00:04] Voor wat betreft gesprek met de gemeenschappen, ik snap de zorgen en in algemene zin is BZ altijd in contact met verschillende gemeenschapen in algemeen zin, maar ook waar specifieke zaken spelen.

[2:00:04] wat het

[2:00:15] En ik kan me voorstellen dat op het moment dat we op deze casus verder zijn, dat we ook het gespreks met die gemeenschaps specifiek aangaan, omdat ik me kan voorstellen, dat dit ook tot zorgen leidt in die gemeenskap.

[2:00:30] Ik ben niet tevreden met het antwoord dat de minister heeft gezegd.

[2:00:38] We hebben het net gehad over een tandje meer.

[2:00:41] En ik verwacht wel dat zowel de minister van JNV als de minister voor Buitenlandse Zaken daarbij samen optrekken.

[2:00:49] Ik stelde net een vraag over de resolutie.

[2:00:53] En ik kreeg als antwoord, ja we gaan enkele overnemen.

[2:00:56] En u pikte er één uit, zeg ik via u voorzitter richting de minister.

[2:01:00] En mijn verzoek is, en daarmee gelijk ook mijn concrete vraag.

[2:01:05] Voordat wij allerlei moties gaan indienen heb ik wel behoefte aan een overzicht van die aanbevelingen.

[2:01:12] En welke aanbevellingen wel en niet worden overgenomen.

[2:01:16] Waarom en op welke termijn.

[2:01:18] Zodat we daar weer iets van kunnen vinden.

[2:01:20] Want met dat antwoord kan ik niet zo heel veel.

[2:01:24] Vandaar dus even deze vraag.

[2:01:26] Nogmaals.

[2:01:28] De minister.

[2:01:29] Voorzitter, er staan zo'n 100 aanbevelingen in die resolutie.

[2:01:35] Ik heb er twee uitgelicht die we zeker steunen.

[2:01:37] En waar we ons ook als Nederland voor inzetten.

[2:01:43] Wij laten ons inspireren door die motie.

[2:01:45] We zijn ook in gesprek met de rapporteur.

[2:01:48] Ook uit mijn eigen ervaring gaat het uiteindelijk niet om welke van de honderd pikken we eruit, maar ook in de Europese dynamiek.

[2:01:53] Wat zijn nou de meest kansrijke aanbevelingen die we vervolgens ook op Europees niveau verder kunnen brengen?

[2:01:58] Ik denk dat we daar echt op moeten inzetten.

[2:02:00] Nederland kiest daar specifiek, heeft er zelf in ieder geval twee uitgepakt die we verder brengden.

[2:02:05] Ik kan me ook voorstellen dat in de Europees dynamiek andere landen komen met andere aanbevellingen die zij graag over willen nemen, waar we ook serieus naar zullen kijken.

[2:02:11] Maar het strekt wat ver om...

[2:02:13] tot in detail al die aanbevelingen door te gaan.

[2:02:15] Maar je kunt erop rekenen dat dit is een belangrijke resolutie.

[2:02:17] Ik noem hem niet voor niets.

[2:02:18] Ik denk niet dat er regelmatige resoluties van Europarlementariërs met naam, namelijk Neumann, in de Tweede Kamer genoemd worden.

[2:02:24] Dus reek erop dat we dit serieus nemen.

[2:02:26] Tot slot, mevrouw.

[2:02:27] Ik begrijp dat.

[2:02:29] En ik heb gewoon behoefte aan wat meer informatie dan richting de Kamer.

[2:02:34] De minister van JNV heeft beloofd dat hij met een document een Kamerbrief komt.

[2:02:38] Dus ik hoop dat de minister van Buitenlandse Zaken daarin ook het een en ander kan opnemen.

[2:02:42] Zodat we meegenomen worden in datgene wat wordt opgepakt.

[2:02:50] Ik zal zeker de toezegging doen dat we een en ander over deze resolutie zullen meenemen in de brief.

[2:02:55] Dan dank ik de minister van Buitenlands Zaken zeer hartelijk.

[2:02:58] Dat brengt ons bij de tweede termijn van de Kamer in die u daar gebruik van wilt maken.

[2:03:02] En dan begin ik bij mevrouw Becker, VVD.

[2:03:06] Ja, voorzitter.

[2:03:08] Allereerst dank aan het kabinet om hier vandaag te zitten en uiteraard bentenschap aan minister Aartsen.

[2:03:15] Ook dank aan de collega's dat ze hier in grote getale waren.

[2:03:18] En ik denk ook echt belangrijk.

[2:03:19] We hebben ooit als Kamer hier met een parlementaire enquête en de hele samenleving op de achterste benen gestaan omdat er ongewenste buitenlandse beïnvloeding is.

[2:03:28] En we zien AIVD-verslagen, rapporten van het kabinent die zeggen het is niet minder erg geworden, het wordt erger.

[2:03:35] Maar we zien helaas dat heel veel maatregelen heel veel tijd kosten en dat dat dan leidt tot allerlei onderzoeken weer medio 2027, 2028.

[2:03:45] Ik dank dus de bewindspersonen dat zij het daarmee eens zijn en ook zeggen we gaan met daadkracht zorgen dat u nog voor de begroting in het einde van het jaar een brief krijgt.

[2:03:57] Ik zou toch een twee minuten debat willen aanvragen, omdat ik denk dat wij als Kamer ook een taak hebben om de urgentie op dit onderwerp vast te houden.

[2:04:05] Maar voor nu heb ik geen nadere vragen, omdat heel veel vragen nog niet beantwoord kunnen worden op dit moment.

[2:04:12] Dank voorzitter.

[2:04:13] Dank u zeer.

[2:04:13] Meneer Boon.

[2:04:15] Ja, voorzitter.

[2:04:16] Ik ga het kort houden.

[2:04:17] Ik ben heel erg benieuwd naar het brief.

[2:04:18] Ik denk dat het een hele dikke brief gaat worden met alles wat toegezegd is.

[2:04:21] Ik wens de minister Aartsen natuurlijk ook van harte beterschap.

[2:04:25] En ja, ik ga het hierbij laten.

[2:04:31] Ik denk dat we allemaal met onze bijdragers hebben laten zien dat we niet naïef zijn.

[2:04:37] Aan de andere kant pas ik er ook voor om allerlei groepen mensen verdacht te maken.

[2:04:40] Het gaat met name ook om een groep die met intimidaties, met afpersing en echt wel te maken hebben met die inmenging daar heel veel last van hebben.

[2:04:52] En die moeten we in bescherming nemen en ondersteunen.

[2:04:54] Ik wacht op die brief.

[2:04:57] Ik hoop dat die ambitie die net is benoemd, dat die ook in die brief terugkomt.

[2:05:03] En verder heb ik geen vragen en opmerkingen meer.

[2:05:09] Dank u wel, voorzitter.

[2:05:11] Ook dank aan de beide ministers voor de beantwoording.

[2:05:12] Ik ben ook blij met de antwoorden.

[2:05:14] Ik werd wel gepuzzeld door uw openingsstatement, zeg ik dat via u tegen de minister van Justitie.

[2:05:20] Ik zat me een beetje af te vragen, stel nou dat mevrouw Bekker dit debat niet had aangevraagd.

[2:05:24] Was het dan heel rustig gebleven?

[2:05:25] Of met andere woorden, hoe kan dit dat dit dan kennelijk ambtelijk zo lang blijft liggen en dan...

[2:05:30] Wordt het geagendeerd en dan wordt iedereen wakker, zou ik bijna zeggen.

[2:05:35] Ik vraag het ook een beetje als Kamerlid in opleiding.

[2:05:37] Ik zit hier nog geen jaar, dus dat mag ik nog net zeggen.

[2:05:40] Is het kennelijk zo belangrijk dat wij af en toe een vraag stellen om mensen in beweging te krijgen?

[2:05:45] Dat zou mijn vraag zijn.

[2:05:46] Met dank voor alle toezeggingen.

[2:05:49] De heer Barenka.

[2:05:52] Ja, dank u wel, voorzitter.

[2:05:53] Met mijn inmiddels drie jaar... Heb ik vooralsnog dezelfde vraag?

[2:06:01] Nee, ik wil ook de ministers bedanken voor alle antwoorden.

[2:06:04] Bedschap wensen aan de minister Aerts uiteraard.

[2:06:07] Ik ben zeer benieuwd naar die brief die er zo direct aankomt.

[2:06:11] En ik denk dat het heel erg belangrijk is dat we dit debat hebben gehad.

[2:06:16] Om de urgentie nogmaals vast te stellen.

[2:06:19] Er is ook al een paar keer gezegd, het wordt alleen maar erger.

[2:06:22] Dus we zullen echt met z'n allen moeten kijken op welke manier wij met de meest effectieve middelen dit kunnen aanpakken en eventueel opschalen.

[2:06:31] Dus aan de slag zou ik zeggen.

[2:06:33] Dank u zeer.

[2:06:35] Tot brengen bij het kabinet.

[2:06:37] De minister van Justitie en Veiligheid.

[2:06:39] Nou, er was straks één vraag van de heer Van der Brink.

[2:06:42] Of zijn werk het toedoet.

[2:06:45] Het korte antwoord daarop is denk ik ja.

[2:06:48] Tegelijkertijd is er natuurlijk ook heel veel wel gebeurd.

[2:06:51] Ik heb dat ook geprobeerd om te sommen.

[2:06:52] Het is zeker niet zo dat het werk stilstaat op het gebied van Obi.

[2:06:56] Maar er zijn een aantal trajecten waar ik zelf ook vind dat we nu een tandje bij moeten zetten.

[2:07:01] En daar heeft de agendering van dit debat zeker bij geholpen.

[2:07:05] Dus het doet het ook.

[2:07:10] Dan dank ik ook de ministers voor de tweede termijn.

[2:07:14] En dan gaan wij afsluiten met het noemen van de toezeggingen, met name vanuit JNV.

[2:07:20] Ten eerste is er een twee minuten debat aangevraagd door het lid Becker, met haar ook als eerste spreker.

[2:07:26] Dat zal worden ingepland, plenair.

[2:07:28] Er zijn toeziggingen gedaan.

[2:07:29] De volgende.

[2:07:29] De minister van JNF stuurt de Kamer voorafgaande aan de begrotingsbehandeling JNP een brief met het tijdpad en de plannen rondom de OB-aanpak.

[2:07:37] Twee.

[2:07:37] De minister van JNV informeert de Kamer voor het einde van het jaar over de ontwikkelingen rondom de vertrouwenslijn, het wetgevingstraject en een eventuele interimogelijkheid.

[2:07:47] Drie.

[2:07:47] De Minister van JV informeeert de kamer in het eerste kwartaal 2027 over de opvolging van de WTMO, Wettransparantie Maatschappelijke Organisaties.

[2:07:56] Vier.

[2:07:57] De minster van Jv geleidt de vraag van mevrouw Becker over de aanpak van financiering van narratieven door onder andere Russische en conservatieve organisaties door naar de minister van OCW.

[2:08:08] 5.

[2:08:09] De Kamer wordt in het eerste kwartaal 2027 door de minister van OCW geïnformeerd over het traject van toezicht op de weekendscholen.

[2:08:15] De minister van Buitenlandzaak informeert de Kamer op kort termijn over zijn rol hierin.

[2:08:21] 6.

[2:08:21] De Minister van Werk en Participatie stuurt een brief voorafgaand aan het WGO over inburgering en integratie op 16 november.

[2:08:32] Akkoord?

[2:08:33] Zijn we iets vergeten, iets gemist of correct?

[2:08:36] Mevrouw Bekker?

[2:08:37] Ik was even benieuwd of de toezegging over de uitvoering van de motie, die gaat over het nog organiseren per brief in plaats van alle grote buitenlandse verkiezingen zoals we dat in Nederland hebben gezien.

[2:08:51] Of die nog in de toegezegging en registratie kan worden opgenomen?

[2:08:55] Ja, goed.

[2:08:56] Die nemen we mee.

[2:08:57] Dank u wel.

[2:08:57] Akkoord.

[2:08:58] Voor de Kamerleden ook.

[2:09:00] Dan dank ik het kabinet en de ministers voor hun bijdrage.

[2:09:03] Natuurlijk de mensen hier aanwezig en de KamERleden voor hun inbreng.

[2:09:07] En ik sluit de vergadering.

[2:09:09] Dank je wel.