Armoede- en schuldenbeleid

[0:00:00] Hierbij open ik deze vergadering van de Commissie van Sociale Zaken.

[0:00:05] Welkom aan iedereen op de publieke tribune en de kijkers thuis.

[0:00:10] Ik wijs er ook even op dat op de Publieke Tribune... er niet geklapt of gejuicht mag worden als iets goeds hoort...

[0:00:18] Iets wat bij u aanslaat.

[0:00:20] Ik heet ook welkom de minister, minister Velbrief.

[0:00:24] Hartelijk dank.

[0:00:25] En links van mij de Kamerleden.

[0:00:28] De heer Hamstra namens het CDA.

[0:00:30] De heren Vlag namens SGP.

[0:00:33] De sheer Mulder namens de PVV.

[0:00:35] De zeer Bolhuis namens Pro tegenwoordig.

[0:00:39] En de heer De Beer.

[0:00:40] namens de VVD.

[0:00:43] Jullie hebben vier interrupties dit debat en elk van de Kamerleden heeft vijf minuten spreektijd.

[0:00:49] Dus als eerste geef ik het woord aan de heer Hamstra.

[0:00:56] Voorzitter, dank.

[0:00:59] Het lukte me nog altijd om rond te komen.

[0:01:01] Ondanks mijn chronische ziekte en ondanks de hoge huurprijzen.

[0:01:05] De verwarming gaat omlaag en we leven zuinig, maar het lukte me nog altijd om rond te komen.

[0:01:11] Totdat het niet meer lukkte en toen moest ik aankloppen bij de voedselbank.

[0:01:16] Voorzitter, het verhaal van deze dappere mevrouw hoorde ik afgelopen maandag tijdens een werkbezoek aan het armoedefonds.

[0:01:22] En ik kies ervoor om dit verhaald te vertellen, maar ik had ook een van de honderdduizend andere verhalen kunnen vertellen die misschien wel over hetzelfde zouden gaan.

[0:01:29] Ik zou het graag doen om armoeden minder stil te maken.

[0:01:33] Voorzitter, stilzitten is geen optie.

[0:01:35] In CDA zijn we dan blij met voedselbanken, armoedefonds, schuldhulpmaatje, noodfonds kinderhulp en tientallen andere organisaties en tienduizenden vrijwilligers die zich elke dag inzetten om armoeden te bestrijden en te verzachten.

[0:01:48] Dank jullie wel.

[0:01:50] Maar voorzitter ook de overheid zit niet stil.

[0:01:52] Gemeenten doen het duit in een zakje maar doordat we meer dan 190 verschillende minimaregelingen hebben heb je misschien

[0:01:58] in de ene gemeente net iets meer gelukt dan in de andere gemeente.

[0:02:01] En de minister schrijft hierover dat verschillende verkenningen zijn uitgevoerd en dat hij met het VEG in gesprek is.

[0:02:07] Mijn vraag is, wanneer verwacht de minister concrete afspraken over een basisniveau van minimaregelingen met ruimte voor lokaal maatwerk?

[0:02:16] En dan hebben we ook nog de Haagse schotten.

[0:02:18] Bijstandsuitkeringen en de armoede envelop staan op de begroting van SZW.

[0:02:21] Maar dat is niet het enige.

[0:02:22] We hebben de NPLV-middelen die op de begroting staan van VRO, beleid van onderwijsachterstanden en schoolmaaltijden bij OCW en kansrijke start bij VWS.

[0:02:32] En als ik even doorga, dan kom ik al uit op zes ministeries.

[0:02:36] En geen wonder dat de kinderombudsman spreekt over versnipperd beleid en een doelmatigheidspercentage van slechts 4%.

[0:02:42] 4%.

[0:02:44] Volgens mij is het probleem nu wel helder, maar de oplossing...

[0:02:48] Daar wil ik dan nu graag bij stilstaan.

[0:02:50] Want hoe mooi zou het zijn als we beleid kunnen maken dat op elkaar is afgestemd?

[0:02:54] En daarom pleiten wij voor een jaarlijks begrotingsoverzicht armoede.

[0:02:58] Nee, dit is geen aparte begroting, maar wel een overzicht naast de bestaande begrotingen... dat inzicht geeft in alle regelingen die raken aan bestaanszekerheid en deze versterken.

[0:03:07] En mijn vraag is, hoe kijkt de minister aan tegen zo'n begrotingsoverzichtarmoede?

[0:03:11] En kan de minister toezeggen aan de slag te gaan met zo'N overzigt... bijvoorbeeld bij de begroting van 2028?

[0:03:17] Kom.

[0:03:17] Graag een reactie van de minister.

[0:03:20] En vervolgens willen we natuurlijk ook graag deze effecten meten van het integrale beleid.

[0:03:24] Dus niet van elke maatregel afzonderlijk, maar van alle programma's uit het begrotingsoverzicht Armoede Samen.

[0:03:31] Op die manier krijgen we meer inzicht van de effecten van ons beleid en kunnen we meer en tijdig bijsturen.

[0:03:36] Welke mogelijkheden ziet de minister om zo'n effectmeting te ontwikkelen?

[0:03:40] En tenslotte, voorzitter, komen we natuurlijk ook uit bij een coördinerende rol van de bewindspersoon.

[0:03:44] Want we hebben het over zes ministeries, maar het is wel handig als de coördinatie daarop plaatsvindt.

[0:03:49] En mijn vraag is of de minister van SZW zo'n coörderende rol op zich zou willen nemen en ook voor zichzelf weggelegd ziet.

[0:03:55] En voorzitter, we snappen dat dit niet morgen geregeld is.

[0:03:58] Dus daarom hebben we ook een aantal vragen voor de korte termijn.

[0:04:00] Allereerst wil ik stilstaan bij dat noodfondsenergie.

[0:04:03] Fijn dat daar 193 miljoen euro voor gereserveerd is.

[0:04:07] Maar het noodfonds kijkt naar de relatie tussen energiekosten en aan de andere kant het aandeel daarin op het inkomen.

[0:04:14] Maar wie op dit moment nauwelijks stookt, omdat ze bang zijn dat de kachel te hoog oploopt en dat ze daardoor de energierekening niet kan betalen, valt nu met dit noodfonds tussen wal en schip, ze vallen buiten de boot.

[0:04:24] Dus mijn vraag aan de minister is hoe kijkt hij daarnaar en hoe kan hij ervoor zorgen dat deze huishoudens worden bereikt en ook worden geholpen?

[0:04:31] En mijn tweede punt, voorzitter, gaat over vroegsignalering.

[0:04:34] Vanaf 2027 gaat daar structureel 20 miljoen euro naartoe.

[0:04:37] Daar zijn we natuurlijk ontzettend blij mee.

[0:04:39] Maar ik wil ook graag weten hoeveel mensen na een signaal ook daadwerkelijk hulp ontvangen.

[0:04:43] Kan de minister daarop ingaan?

[0:04:45] En daarbij kunnen vrijwilligers, werkgevers en banken helpen om mensen eerder te bereiken.

[0:04:50] En in juni namen we als Kamer ook onze moties aan om met banken doorverwijzing met toestemming van de klanten te onderzoeken.

[0:04:58] En om de proef bij de Rijksschoonmaakorganisatie te vertalen naar een vertrouwelijke werkgeversroute.

[0:05:04] Ik vraag de minister voor beide moties een concrete planning te geven.

[0:05:07] Zodat duidelijk wordt wanneer mensen er in de praktijk ook dergelijk iets aan hebben en iets van terugzien.

[0:05:12] Wanneer kunnen wij deze planning tegemoet zien?

[0:05:15] Voorzitter, tot slot, we willen graag mensen meer grip geven op hun geld.

[0:05:19] We willen zorgvuldig verkennen waar automatisch toekennen van ondersteuning mogelijk is, bijvoorbeeld als de overheid de benodigde gegevens al heeft.

[0:05:26] En daarnaast wachten we op de uitwerking van één vaste betaaldag.

[0:05:29] Een beter schuldenoverzicht en het hoeft niet morgen al af, maar stap voor stap moet er wel iets veranderen.

[0:05:34] En ik vraag de minister daarom om voor de vaste betaaldag een eerste uitvoerbare stap te noemen en om voor het schuldenoverzicht samen met schuldhulpverleners en private schuldeisers een haalbare eerste versie uit te werken.

[0:05:45] Graag een reactie van die minister.

[0:05:49] Voorzitter, de vrouw waar ik aan refereerde bij het armoedefonds heeft weinig aan beleid dat haar niet bereikt.

[0:05:53] Laten we ervoor zorgen dat het geld en de hulp die we beschikbaar stellen ook echt een verschil maken.

[0:05:58] Dank u wel.

[0:05:58] Dank je wel.

[0:05:59] En u zit precies op de vijf minuten, maar u heeft een interruptie van de heer Vlag.

[0:06:04] Ja, dank voorzitter.

[0:06:05] Mooi en betrokken betoog van de collega.

[0:06:09] En hij stipt een aantal serieuze problemen aan.

[0:06:12] Een van de dingen die hij noemde was het gemeentelijk schuldenbeleid.

[0:06:16] Hij riep op om een bepaalde uniformering met ruimte voor lokaal maatwerk te doen.

[0:06:20] Daar zit echt een probleem.

[0:06:22] Veel gemeenten moeten kiezen tussen hulp aan jongeren die in de knel zitten... tussen huishoudelijk hulp, mensen in armoede en die werkloos zijn.

[0:06:30] Is het echt het probleeme niet dat wij vanuit Den Haag...

[0:06:32] Gewoon te weinig geld aan gemeenten geven, zodat ze dit soort keuzes moeten maken.

[0:06:36] En wat wil het CDA doen om te zorgen dat gemeentenen hiertoe beter financieel uitrust zijn?

[0:06:43] De heer Hamstra.

[0:06:44] Ja voorzitter, dank u wel en ook dank aan de heer Vlag voor deze vraag.

[0:06:49] Voor twaalf maanden geleden zat ik ook aan de andere kant, was ik wethouder op dit domein.

[0:06:53] Dus ik snap de problematiek ook.

[0:06:54] Eigenlijk is dat de reden waarom ik in die zin niet zozeer een onderscheid wil maken tussen het geld wat gemeenten krijgen en wat we hier vanuit Den Haag doen.

[0:07:02] Maar wij hebben het hier heel vaak over een armoede envelop van 150 miljoen.

[0:07:07] Maar mijn exercitie van afgelopen vrijdagochtend door die begrotingsstaat heen kwam ik al op meer dan 2 miljard uit.

[0:07:12] En als je daar dan dat percentage van doelmatigheid van 4% oplegt, is misschien het probleem niet dat het te weinig geld is, maar dat we het misschien niet doelматig genoeg besteden.

[0:07:22] Dus daar zou ik graag naar willen kijken.

[0:07:24] Als je daar suggesties voor hebt, wil ik graad daarin meekijken.

[0:07:27] Maar ik zou ervoor willen zorgen dat die 2 miljard ook daadwerkelijk bij die mensen terechtkomt voor wie we dit beleid maken.

[0:07:36] Een vervolgvraag van de heer Vlag.

[0:07:37] Nou, een helder antwoord.

[0:07:38] Dank daarvoor.

[0:07:39] En ik kom van dezelfde kant ook.

[0:07:40] Veel collega's komen ook uit de gemeentelijke praktijk.

[0:07:42] Dus we weten denk ik beide ook hoe goed gemeentelijk schuldhulpverlening en armoedebeleid gewoon werkt in de praktijk dus misschien is dat wel een deel van de oplossingsrichting dat we meer zaken echt lokaal nog beleggen omdat daar de mensen gekend worden bekend zijn bij de instanties en de weg ook weten.

[0:07:58] Dus misschien is het een begin van een verdere verbetering.

[0:08:03] De heer Hamstra.

[0:08:04] Dat zou heel goed kunnen.

[0:08:07] Het is bij gemeenten belegd omdat die dicht bij de inwoners staan.

[0:08:11] Daar kan ik u volledig in volgen.

[0:08:12] Dat zien we ook bij verschillende organisaties waarvan een aantal ook op de tribune zitten nu.

[0:08:16] Die kennen die mensen, die spreken ze elke dag.

[0:08:18] Dus dat is waar.

[0:08:20] Naast het pleiten voor dat begrotingsoverzicht armoede willen we daarom ook die effectmeting hebben om te kijken wat werkt nou.

[0:08:26] En ik sluit niet uit dat precies wat u zegt, wat de heer Vlacht zegt dat het eruit komt en dat dit het beste werkt.

[0:08:31] En dan moeten we misschien gaan verschuiven.

[0:08:32] Dat zou wel heel goed können.

[0:08:35] Dank u wel.

[0:08:36] Eerst een interruptie van de heer De Beer en dan kom ik bij de heen Bolhuis.

[0:08:40] Ja, dank u wel voorzitter.

[0:08:41] Volgens mij een prima betoog van de heren Hamstra om meer duidelijkheid en overzicht te creëren over de verschillende regelingen en hoe die doelmatigheid uitpakt.

[0:08:53] Mijn vraag zou wel zijn van wat hebben mensen daar zelf aan?

[0:08:56] En is de hee Hamstra bekend met het initiatief van de gemeente Utrecht om ook een integraal inkomensportaal te bouwen

[0:09:04] Op basis waarvan mensen dus op grond van geautomatiseerde gegevensuitwisseling eigenlijk in één keer verschillende regelingen kunnen aanvragen.

[0:09:13] En of hij ook dat zou kunnen meenemen of ondersteunen richting de vraag van de minister.

[0:09:19] De heer Hamstra.

[0:09:21] Ja, dank u wel.

[0:09:22] Ook een mooie vraag.

[0:09:24] Ingaande op de eerste vraag, wat hebben de mensen er zelf aan?

[0:09:27] Daar gaat dit om.

[0:09:29] Dus dat is terecht.

[0:09:30] Daar moet volgens mij alles wat we hier in deze kamer doen, moet daarom gaan.

[0:09:33] En als ik dan kijk dat we van elke euro dat platgeslagen 4 cent terechtkomt bij de mensen waarvoor we willen doen.

[0:09:41] Dan denk ik elk percentage dat dat omhoog zou gaan.

[0:09:43] Elke cent die daar meer naartoe zou gaan, dat zou wel helpen.

[0:09:47] Dus ik hoop dat dit een gestap in de goede richting is.

[0:09:51] Dus nou ja, daar gaan we voor.

[0:09:52] Dat is de ene kant van het verhaal.

[0:09:54] De andere kant is ook, wij werken hier met gemeenschapsgeld.

[0:09:57] Dus ik vind ook dat je goed om moet gaan met gemeenschapsgeld.

[0:10:00] Alleen om die reden al we verplicht zijn om daar naar die doelmatigheid te kijken.

[0:10:03] De Algemene Reekamer zegt daar ook wat over.

[0:10:06] En uw laatste punt over Utrecht.

[0:10:08] Ik kende het nog niet.

[0:10:10] Zeker bereid om dat mee te nemen en om daar verder met u over door te denken.

[0:10:14] En dat ook bij de minister aan de handig te maken om te kijken hoe hij daar naar kijkt.

[0:10:19] Of dat een mogelijke oplossing zou kunnen zijn.

[0:10:24] Een vervolgvraag van de heer De Beer.

[0:10:26] Ja, even voor de zuiverheid.

[0:10:30] Volgens mij, als ik de heere Hamstra goed heb begrepen, zegt hij van door de verschillende regelingen en het feit dat we daar niet een duidelijk overzicht van hebben, kunnen we de doelmatigheid niet goed vaststellen en kan dat eigenlijk alleen maar op die 4%.

[0:10:45] Maar dat wil natuurlijk niet zeggen dat die andere 96 cent van die euro ondoelmatig is besteed.

[0:10:51] Dus volgens mij gaat het erom van, kunnen we meer zicht krijgen op die doelmatighet?

[0:10:55] Niet gezegd hebbende dat alle middelen die nu in dit domein worden besteed, dat die ondoeelmatige zouden zijn.

[0:11:02] De heer Hamstra.

[0:11:04] Wat de heer De Beer zegt, voorzitter, daar heeft hij natuurlijk gelijk in.

[0:11:08] Kijk, we hebben in deze kamer de afgelopen twaalf maanden twee keer rond de tafel gesprekken gehad... waar ook mevrouw Kalverboer, de kinderombudsman, aanwezig was.

[0:11:18] Zij gaf aan dat als we het vergelijken met omliggende landen... dat ons armoedebeleid het minst effectief is en dat dat een doelmatigheid betreft van 4%.

[0:11:30] Hoogleraar van de Universiteit van Leiden, Koen Caminara, komt op exact hetzelfde uit de studie uit 2023.

[0:11:38] De conclusie die ik trek is.

[0:11:40] Het helpt niet als je versnipperd beleid hebt.

[0:11:43] Dus laten we die eerste stap doen.

[0:11:44] Dat beleid integraal maken.

[0:11:46] Kijken hoe het op elkaar aansluit. En dan de effectiviteit meten.

[0:11:49] En op basis daarvan conclusies trekken.

[0:11:51] Dus in alle eerlijkheid.

[0:11:52] Alle conclusies die ik nu trek zijn ook al voorbaardig.

[0:11:54] Dus misschien moeten we dat afwachten.

[0:11:56] En kijken hoe we dat met z'n allen beter kunnen maken.

[0:12:00] Ja, ten eerste dank meneer Hamstra voor een prima betoog.

[0:12:02] Kan het heel goed volgen.

[0:12:04] Mijn vraag gaat eigenlijk over het volgende.

[0:12:06] We hebben ook gesprekken gevoerd en dan komt vaak terug dat mondzorg, toegang tot mondzorgen een groot probleem is.

[0:12:12] Dat eigenlijk ook altijd de kinderbrillen een groot probleme zijn.

[0:12:16] En tegelijkertijd zijn we bezig met versimpeling van regelingen en moeten toegankelijker.

[0:12:20] Ik ben benieuwd hoe meneers Hamstra naar dit soort zaken krijgt.

[0:12:22] Dus kinderbillen, mondzorge en de acties die hier nu genomen worden.

[0:12:27] De heer Hamster.

[0:12:28] Ja, voorzitter, dank.

[0:12:30] Klopt.

[0:12:30] Die signalen bereiken ons ook.

[0:12:32] Het gaat over mondzorg, wat de heer Boas terecht zegt.

[0:12:34] Het geht over kinderbrillen.

[0:12:36] Er is ook zoiets als mensensituatiearmoede.

[0:12:39] Er is boodschappenarmoeden.

[0:12:40] Mensen durven de verwarming niet meer aan te zetten.

[0:12:44] En we komen met allemaal versnipperd beleid... om dat probleem op die manier op te lossen.

[0:12:48] Het probleeme onderaan de streep is dat mensen te weinig geld hebben.

[0:12:51] Dat is eigenlijk waar het om gaat.

[0:12:52] En daarom probeer ik zelf altijd te waken... voor zaken als menssituatie-armoeder, kinderarmoededer... kinderbrillenarμοeder of wat dan ook.

[0:13:01] Het gaat erom dat die mensen te wijn geld in hun zakken hebben...

[0:13:05] En ik probeer hem juist even iets hoger te tillen om te kijken van en hoe kunnen we er nou voor zorgen dat we dat op een effectieve manier gaan oplossen met z'n allen.

[0:13:14] Zonder dat we allemaal, zonder dat ik mensen tekort wil doen.

[0:13:18] Want dat is echt niet mijn bedoeling, maar symptomen gaan bestrijden.

[0:13:20] Want ik wil graag naar de wortel van het probleem en die oplossen.

[0:13:24] De heer Bolhuis.

[0:13:25] Ja, dank.

[0:13:25] Ik denk dat we allebei naar de wortel van dit probleem willen.

[0:13:27] Maar het vraagstuk dat het dus afhankelijk is van de gemeente, het zogenoemde postcode loterij.

[0:13:33] Of je dus inderdaad wel of niet een vergoeding voor je mondzorg krijgt.

[0:13:36] Of niet een kinderbril of een laptop van je kind om naar school te gaan.

[0:13:39] Ik denke dat we daar allebei van af willen.

[0:13:41] Bent u het daarmee eens?

[0:13:42] Zit u dan ook een rol voor de minister hierin?

[0:13:45] De heere Hamstra.

[0:13:47] Ja, daar ben ik het mee eens.

[0:13:48] En zeker wanneer het gaat om wat ik in mijn betoogde te zeggen of beoogte te zeggen dat gaat over die meer dan 190 verschillende minimaregelingen.

[0:13:56] Het zou niet uit moeten maken welke gemeente je woont.

[0:13:58] Dus als dat de kern is van wat u zegt, kunnen wij elkaar daarin vinden.

[0:14:01] En volgens mij in meerderheid ook wel in de Kamer.

[0:14:03] En ik volgens mijn is de minister daar ook al wel mee bezig.

[0:14:05] Dus ik ben benieuwd welke concrete stappen daar opgezet kunnen worden.

[0:14:10] Dank u wel.

[0:14:11] Dan vervolgen wij met de heer Vlag voor uw inbreng.

[0:14:16] Voorzitter, ik denk dat we allemaal een debat als dit ingaan met een aantal mensen die we gesproken hebben of waar we berichten van hebben ontvangen op ons netvlies.

[0:14:25] Ik hoorde dat de heer Hamstra doen en ik wilde ook beginnen met het verhaal van Martin, die jarenlang hard gewerkt heeft, maar als gevolg van een herseninfarct thuis kwam te zitten.

[0:14:34] Daar kwam de diagnose kanker overheen.

[0:14:36] Hij was volledig arbeidsongeschikt.

[0:14:38] Hij wilde niet stoppen met werken, maar hij kon niet anders.

[0:14:41] En alsof dat niet erg genoeg was, gingen hij en zijn vrouw er in hun inkomen fors op achteruit.

[0:14:46] Zijn vrouw verzorgt hem al jarenlang liefdevol, maar heeft daarom geen inkomen.

[0:14:50] Terwijl iemand die werkt per jaar duizenden euro's arbeidskorting ontvangt, wordt hij benadeeld omdat hij nul euro kan aftrekken van de inkomstenbelasting.

[0:14:59] Het kan toch niet zo zijn dat je enkel vanwege het feit dat je ernstig ziek bent geworden er zo fors op achteruit gaat in je inkomen?

[0:15:07] Dat is toch onrechtvaardig?

[0:15:08] Hoe kijkt de minister hiernaar?

[0:15:10] Is hij bereid met zijn collega van Fiscaliteit te kijken hoe we deze hardvochtige effecten in ons belastingstelsel kunnen voorkomen en armoede kunnen tegengaan, bijvoorbeeld door een andere vormgeving of verzilverbaarheid van heffingskortingen?

[0:15:23] Dit onderwerp staat ook op de agenda voor de besprekingen met sociale partners na het aannemen van mijn motie onlangs daarover.

[0:15:30] Na jarenlang fiscaal onrecht is er nu echt een gapend gat ontstaan tussen alleenverdieners en uitkinnersgerechtigden aan de ene kant en werkenden aan de andere kant.

[0:15:40] De hyperfocus op betaald werk als weg naar het geluk voor iedereen is doorgeslagen en we krijgen een grotere groep mensen die dat niet meer kunnen bijhouden.

[0:15:50] De SGP rekent er dus op dat er nu maatregelen komen die armoede onder deze groep tegengaan in plaats van vergroten.

[0:15:57] Kan de minister bevestigen dat hij dit in de polder ook op de agenda gaat zetten?

[0:16:02] Om schuldenproblematiek tegen te gaan is een integraal overzicht nodig van schulde.

[0:16:07] Daar werd op ingezet, maar lees ik nu dat het kabinet afziet van invoering van zo'n integraalschuldenoverzicht vanwege het feit dat het om een aanzienlijke investering gaat.

[0:16:16] Terwijl zo'r overzichten in het IBO schuldenen, werd gezien als een essentiële maatregel die niet kan ontbreken.

[0:16:22] De vraag is dan ook wegen de baten van zo een overzich op tegen de investering en kan de minister daarop ingaan?

[0:16:27] Ik zou zeggen laten we alsnog werk maken van een beter en integraal overzicht van schulden.

[0:16:33] Ondertussen werkt de minister al enige tijd aan vereenvoudiging en uniformering van lokale armoederegelingen.

[0:16:39] Op dit moment heb je in gemeente X soms veel meer mogelijkheden dan in de andere gemeenten.

[0:16:44] Het zou logisch zijn als er in elk geval een minimum basisniveau is waar iedereen op kan terugvallen ongeacht je postcode.

[0:16:51] Daarnaast moet uiteraard gemeentelijke vrijheid zijn, maar zeg ik erbij

[0:16:55] dan moet de gemeente ook wel bijbehorende middelen hebben om die vrijheid te kunnen uitoefenen.

[0:17:00] Zij staan dicht bij de burgers en weten wat het beste past in hun gemeente en bij hun lokale inwoners.

[0:17:04] Hoe staat dat met de uitwerking van deze plannen, kan de minister het tijdpad schetsen.

[0:17:09] Steeds meer gemeenten kennen ook lokale gezinsregelingen.

[0:17:11] Dat juicht de SGP alleen maar toe, maar lang niet iedereen weet van het bestaan ervan af.

[0:17:16] Ouders moeten zelf actief en naar op zoek zonder dat er een duidelijk overzicht van is.

[0:17:20] En ze moeten aantonen dat ze recht hebben op bepaalde regelingen, bijvoorbeeld omdat ze niet kunnen rondkomen.

[0:17:25] is de minister bereid in zijn verkenning ook de lokale gezinsregelingen mee te nemen.

[0:17:29] De SGP zou graag zien dat de gemeentelijke regelingen en fondsen automatisch gekoppeld worden aan het kindgebonden budget in het nieuw te lanceren online gezinsportaal.

[0:17:39] Wil het kabinet de mogelijkheden hiervoor in kaart brengen met gemeenten en ouders?

[0:17:43] Zo wordt meteen duidelijk waar je als ouder en kind landelijk en lokaal recht op hebt en wordt niet gebruik tegengegaan.

[0:17:50] Dank u wel.

[0:17:51] Dank je wel.

[0:17:52] Ik zie een interruptie van de heer Hamstra.

[0:17:55] Ja, voorzitter.

[0:17:56] Dank u wel.

[0:17:57] Ook complimenten aan collega Vlag voor zijn inbreng.

[0:18:01] Ik had een vraag over dat minimum basisniveau waar u het over heeft.

[0:18:07] Misschien twee vragen.

[0:18:08] Eén is op welke manier zou dit geregeld kunnen worden?

[0:18:12] Hoe ziet u dat voor u?

[0:18:13] Heeft u daar ideeën bij?

[0:18:14] En de tweede gaat over het lokale maatwerk.

[0:18:17] Ben ik een voorstander van?

[0:18:18] Heb ik ook genoemd.

[0:18:19] En hoe voorkomen we dan dat daardoor de verschillen tussen gemeente A en B nog weer vergroten?

[0:18:24] Heft u daar een idee bij?

[0:18:26] De heer Vlag.

[0:18:28] Dit is best een heel grote en complete vraag, dank daarvoor.

[0:18:32] Want het is nogal verschillend in wat voor gemeenten je ook actief bent.

[0:18:35] Er zijn gemeentenen waar gewoon als gevolg van specifiek wegvallen van bepaalde industrie of grote werkgevers echt meer armoede is dan in andere gemeent.

[0:18:42] Ik kan me voorstellen dat er dan ook meer wordt ingezet op armoederbestrijding.

[0:18:47] Ik denk dat als we kijken naar het hele uitkeringsstelsel in Nederland, dan zijn gemeenten op een aantal uitkeringen feitelijk gewoon een uitvoeringsinstantie voor de Rijksoverheid.

[0:18:56] Daar hebben ze geen vrijheid om bijvoorbeeld een lagere of een hogere uitkeren toe te kennen.

[0:19:00] Je zou je kunnen voorstellen dat je zo'n drempel inbouwt, ook als het gaat om armoede en schuldenbeleid, maar dat je daarboven wel toch de vrijheid hebt om afhankelijk van de lokale situatie iets extra's te doen.

[0:19:11] En ja, ergens zie ik daar toch wel het beste tot zijn recht komen op lokaal niveau.

[0:19:16] Daar kun je bepalen of, ja, laten we zeggen een extra trapveld nou belangrijk is, of een extra investering in voorzieningen over armoede en schulden.

[0:19:25] Juist die democratie zo dichtbij, daar kunnen mensen zo naar binnen lopen, die weten volgens mij het beste hoe je daar keuzes in kunt maken.

[0:19:36] Dank u wel.

[0:19:37] Ik zie geen verdere interruptie.

[0:19:38] Dan gaan we over naar de inbreng van de heer Mulder.

[0:19:43] In het vorige debat waren bijna alle partijen die toen aanwezig waren bezorgd over de armoedecijfers in Nederland.

[0:19:49] En sinds dat commissiedebat is de inflatie verder opgelopen van 2,7% maart van dit jaar tot inmiddels 3,4%.

[0:19:58] En voorzitter, uit het Nibod onderzoek Geldzaken blijkt dat 40% van de huishoudens het nu moeilijk heeft om rond te komen en 30% maakt zich bijna dagelijks zorgen over hun

[0:20:11] financiële situatie.

[0:20:13] En de PVV blijft het schandalig vinden dat in een rijk land als Nederland niet alleen zoveel mensen zich zorgen maken, maar dat ook steeds meer mensen daadwerkelijk niet meer rondkomen.

[0:20:23] En één van de redenen dat mensen problemen hebben is de hoge energierekening.

[0:20:28] En die minister schrijft ons in zijn brief van 1 juli dat huishoudens met een lager inkomen en een hoge energierekening moeite hebben met het betalen van hun rekening

[0:20:38] En dat de oorzaak ligt in het Midden-Oosten en oorlogen overal in de wereld.

[0:20:43] En daarom komt de minister met een noodfonds energie.

[0:20:46] En voorzitter, het klopt dat de prijs van gas alle kanten opschiet door de ellende in de Wereld.

[0:20:53] Maar de minister weet toch ook dat er nog andere oorzaken zijn...

[0:20:56] van de hoge prijs in Nederland, namelijk belastingen en transportkosten.

[0:21:00] Die zijn echt extreem en ieder burger, ieder huishouden kan dat iedere maand zien op zijn rekening.

[0:21:06] En in 2028 komt er ook nog eens de Timmerman-taks bij en dat is nog eens extra 70 euro per maand.

[0:21:14] En over die totale rekenning, die energierekening, moeten Nederlanden dan ook nog

[0:21:19] 21% btw betalen.

[0:21:21] Dat is het hoge tarief, terwijl het hier eigenlijk om een basisbehoefte gaat.

[0:21:26] Voorzitter, de minister schrijft dan in zijn brief dat het optuigen van dat energiefonds moeilijk en ingewikkeld is.

[0:21:32] Daarom lukt het ook niet om een noodfonds dit jaar al te laten starten, maar het gebeurt pas volgend jaar.

[0:21:39] En ook over de mensen die een beroep mogen doen op het fonds is gedoe en onzekerheid.

[0:21:42] Je moet een bepaald percentage van je inkomen aan energie betalen.

[0:21:45] Maar voorzitter, de mensen... ...die het echt heel moeilijk hebben, die doen de verwarming al niet eens meer aan.

[0:21:51] En die mensen krijgen dan dus geen compensatie uit het noodfonds.

[0:21:55] Oftewel, de mens die het het hardst nodig hebben krijgen niets.

[0:21:58] Veel gedoe... ...en onzekerdheid of de minister daarop wil ingaan.

[0:22:04] En ik wil de minister eraan herinneren dat er naast het optuigen van een energiefonds ook andere manieren zijn om mensen te helpen.

[0:22:13] En dat weet deze minister, want die heeft ook enige ervaring met fiscale zaken.

[0:22:18] En ik wilde graag van de minister weten of die zijn collega in het kabinet heeft gevraagd om bijvoorbeeld de BTW op energie te verlagen.

[0:22:26] Is het de minister het met de PVV eens dat het beter zou zijn om NN te doen en dat noodfonds en de BTw verlagen?

[0:22:36] Voorzitter, de minister heeft het in zijn brief over minder energieverbruik en minder afhankelijk te zijn van olie, gas en kolen.

[0:22:44] En dat is misschien een hartstikke interessante filosofische discussie voor welgestelde D66 leden tijdens een leuk dinertje.

[0:22:52] Maar als we het hebben over huishoudens in Nederland die moeite hebben met het betalen van rekeningen, dan gaat het toch gewoon over de betaalbaarheid van gas.

[0:23:03] Mensen die het wat moeilijker hebben in het leven, hebben namelijk geen zonnepanelen op het dak of geld voor een warmtepomp.

[0:23:10] En ik roep de minister dus op om weer even met beide benen op de grond te komen en de problemen van de gewone mensen onder ogen te zien.

[0:23:17] De heer Vlag ging ook al even terug naar het debat van 17 oktober.

[0:23:25] En deze commissie en toen nog de staatssecretaris Nobel waren het erover eens dat mensen met schulden vooral behoefte hebben aan overzicht.

[0:23:35] Wat moet ik betalen?

[0:23:37] Aan wie en hoeveel.

[0:23:39] En destijds kwam er een belofte om één schuldenoverzicht te maken.

[0:23:43] Maar deze minister zegt nu dat dat te ingewikkeld is.

[0:23:47] Dus blijven de mensen zitten met verschillende systemen en loketten.

[0:23:51] Waarom lukt het de minister niet om dit te regelen voor mensen die nu al door de bomen het bos niet meer zien?

[0:23:55] En afrondend, voorzitter.

[0:23:57] Er is een...

[0:24:00] Er is afgesproken dat er een kosteloze betalingsherinnering komt.

[0:24:04] Dat is ook afgesprochen op 17 oktober.

[0:24:06] Er was een toezegging aan mijn collega Leon de Jong.

[0:24:08] En inmiddels is daar een pilot voor gestart.

[0:24:11] En ik wil de minister vragen of hij kan toezegen dat deze maatregel na de pilot blijft bestaan.

[0:24:17] Als blijkt dat hierdoor minder mensen verder in de schulden raken.

[0:24:21] Dank u wel, voorzitter.

[0:24:23] Dankuwel.

[0:24:23] En nu heeft de interruptie van de heer Vlag.

[0:24:27] Ja, voorzitter.

[0:24:28] De heer Mulder heeft het ook vrij uitgebreid over de kosten voor energie.

[0:24:33] Nu bleek onlangs dat Nederland in 2022 vrijwillig heeft ingestemd met het laten verhogen van de gasbelasting.

[0:24:41] In het kader van het Europese herstel- en veerkrachtplan.

[0:24:45] En dat we dus helemaal niet meer die gasbelastting naar beneden kunnen laten doen.

[0:24:48] Voor een belangrijk deel van de mensen in armoede is dit een groot probleem.

[0:24:52] Want die hebben inderdaad de keuze niet om elektrisch zich te verwarmen en zijn afhankelijk van het gas.

[0:24:57] Wat is de reactie van de heer Mulder daarop?

[0:24:59] De heer Mülder.

[0:25:01] Zo snel mogelijk weg bij Brussel en onze eigen wetten en beslissingen weer nemen.

[0:25:10] Dank.

[0:25:10] Dan nodig ik de heer Bolhuis uit voor zijn inbreng.

[0:25:13] Ja, voorzitter.

[0:25:14] Dank u wel.

[0:25:15] In een welvarend land als Nederland zou natuurlijk eigenlijk niemand in armoede moeten leven.

[0:25:19] Ik was net bij een actie van de FNV tegen armoeden.

[0:25:23] Het waren toch verschrijdende verhalen.

[0:25:25] Iemand die een tijd niet met het samenleving mee kan doen omdat ze geen toegang had tot mondzorg.

[0:25:30] Dat ging over kinderbrillen waar kinderen geen toegankelijk hadden.

[0:25:33] Het ging inderdaad over mensen die er gewoon niet durven aan te zetten.

[0:25:36] Dat is wel wat we nu in Nederland zien.

[0:25:39] En het zijn toch wel zorgelijke signalen.

[0:25:43] Het aantal hulpvragen voor basisvoorzieningen blijft stijgen.

[0:25:46] Het hulp vragen onder werkende ouders blijft ook stijken.

[0:25:49] We zien de toename van het aantal alleenstaanden bij de fondsen.

[0:25:52] Dat horen van al die verschillende organisaties die met hart en ziel hier aan werken.

[0:25:58] En ik wil er even inzoomen op de vele signalen die we krijgen over jongeren.

[0:26:01] Jongeren tot 23 jaar en de rol die daar buy now pay later constructies spelen voor toenemende schulden.

[0:26:09] En ook sociale media en toch wel de schuld die daar toenemen.

[0:26:16] Ik heb eerst schriftelijke vragen gesteld aan de minister.

[0:26:18] En het wordt eigenlijk aangegeven dat het ministerie niet weet hoe groot de bijdrage is van social media op de geldzorg onder jongeren en ook van de invloed van Buy Not Pay Later op de grote problemen van jongeren.

[0:26:29] De vraag is toch, waarom weet de minister het niet?

[0:26:31] En is het niet handig voor ons allemaal om dit wel te weten?

[0:26:33] Want het is een groot groeiend probleem.

[0:26:35] En wat die verschillende organisaties ook allemaal aangeven, mensen en organisatjes raken een beetje het overzicht kwijt in het armoedeland in Nederland.

[0:26:44] Iemand zei tegen ons, ik heb het gevoel alsof ik in een armoedejungle zit.

[0:26:48] Een armoedenjungle vol met regelingen en organisatie waar ik de weg kwijtraad.

[0:26:52] En ik zit in een postcode loterij waar een huishouden afhankelijk is van de woonplaats.

[0:26:55] En dan kan ik gewoon honderden euro's minder krijgen.

[0:26:58] Dus wij steunen van harte wat in het regeerakkoord staat, dat er een basisniveau moet komen, een uniformering moet komen.

[0:27:05] Maar de vraag is wel van, hoe staat het met die uitwerking van het basisnivoos?

[0:27:10] Vraag aan de minister en vereenvoudiging.

[0:27:11] En wanneer komt de uitwerker naar de Kamer?

[0:27:13] Dan stap je verder op die vraag.

[0:27:15] Zitten daar dus ook zaken in als toegang tot mondzorg, toegangs tot de kinderbril?

[0:27:19] En zit er ook een meer organisatorische vraag in.

[0:27:23] Namelijk dat mensen die het nodig hebben één loket krijgen bij de gemeente als ze hier een vraag over hebben.

[0:27:31] Een andere punt gaat over de jungle van geld krijgen.

[0:27:36] De discussie over het nationale betaalmoment.

[0:27:38] Veel mensen geven toch aan dat de verschillende momenten dat ze uitbetaald worden, dat ze daar grote problemen mee hebben.

[0:27:44] En mijn vraag aan de minister is, zouden de regelingen vanuit de overheid in ieder geval op één moment uitbestaald gaan worden?

[0:27:50] Want er zijn nu ook verschillend data.

[0:27:51] Dus ik ben benieuwd hoe het daar nu mee staat.

[0:27:55] Dan complimenten voor de vroegsignalering en de 20 miljoen die beschikbaar komt dat er bestuurlijke afspraken zijn gemaakt.

[0:28:01] Dat is een goede zaak.

[0:28:02] Alleen wat ik nog wel mis is de gerechtsdeurwaarders.

[0:28:05] De deurwaards doen niet mee in de bestuurlijk afspragen.

[0:28:08] En we krijgen veel signalen dat die toch een rol zouden kunnen spelen door eerder aan te geven bij de andere partijen in de keten dat zij...

[0:28:16] Dat er hulp kan worden gegeven.

[0:28:23] Dan het tijdelijk noodfonds energie.

[0:28:24] Daar zien we toch echt wel een groot probleem.

[0:28:26] Het is nu al eerder door collega's aangegeven, meer dan 100.000 mensen in Nederland hebben verborgen energiearmoede.

[0:28:33] volgens TNO-cijfers.

[0:28:35] Die mensen kunnen nu geen toegang krijgen tot het tijdelijk noodfonds.

[0:28:39] En mijn vraag is toch, welke oplossingen heeft de minister hier overwegen om die groep met verborgen energiearmoede te bereiken?

[0:28:47] En zouden bijvoorbeeld energiecoaches niet kunnen helpen?

[0:28:50] Energiecoaches komen mensen thuis die kunnen zien of er een probleem is.

[0:28:53] Zouden die niet gevallen kunnen doorleiden naar het noodfond om toch te helpen, ook al is er geen hoge energierekening, maar het zijn mensen die niet durven de kachel aan te zetten?

[0:29:04] En als laatste, er zijn veel verschillende organisaties in Nederland en mensen bezig met armoedebeschrijving.

[0:29:10] Dat is fantastisch, dat is hartstikke goed.

[0:29:13] Tegelijkertijd denk ik ook van, kunnen we niet de krachten bundelen?

[0:29:17] En wij keken naar België en dan zie je een voorbeeld.

[0:29:20] In Belgiël bestaat er een officieel instituut.

[0:29:23] Steunpunt op bestrijding van armoede, bestaans onzekerheid en sociale uitsluiting.

[0:29:28] Dat is eigenlijk een orgaan dat onderzoek doet, maar ook met het ministerie van Sociale Zaken klankbord en advies geeft over een goed armoederbeleid.

[0:29:36] En ook met wetgeving mee kan kijken.

[0:29:38] En mijn vraag is, zijn er uit zo'n constructie...

[0:29:42] Zo'n steunpunt tot bestrijding van armoede en sociale uitsluiting in België.

[0:29:46] Zijn daar lessen uit te trekken voor Nederland?

[0:29:48] Staat er bijvoorbeeld in Nederland niet een raad voor de armoedestrijding moeten krijgen die bijvoorbeeld een rol heeft van opzicht van het ministerie?

[0:29:55] Juist om al die signalen te bundelen en we beter armoederbeleid kunnen hebben.

[0:30:00] Ik weet dat er nu al een armoede coalitie is, dat is ook goed.

[0:30:00] armoedencoalitie

[0:30:02] Maar ik ben toch benieuwd of we een stapje verder kunnen komen.

[0:30:05] Dank u wel.

[0:30:07] Dankuwel.

[0:30:07] U heeft een interruptie van de heer Hamstra.

[0:30:11] Ja, voorzitter, dank u wel.

[0:30:15] Ik ben even op zoek naar wat de heer Bolhuis zegt.

[0:30:19] Hij heeft het over, waar we het net ook over hadden, over de kinderbrillen en over mondzorg.

[0:30:23] We hebben het over tijdelijk noodsvond energie gehad.

[0:30:28] En in mijn eerste termijn heb ik betoogd dat als we dat inzicht niet hebben van hoe de verschillende regelingen op elkaar inwerken...

[0:30:36] Om hem wat harder te stellen, dan zou het dweilen met de kraan open kunnen zijn en dan komt dat de doelmatigheid van het beleid niet ten goede.

[0:30:45] Deelt hij deze visie en ziet hij dan ook een mogelijke oplossingsrichting om ervoor te zorgen dat het geld doelматiger besteed wordt en terecht komt bij de mensen die het echt nodig hebben?

[0:30:55] De heer Bolhuis.

[0:30:57] Ja, dank voor de vraag.

[0:30:57] Ik denk dat het altijd goed is.

[0:30:59] Want er zijn inderdaad heel veel verschillende regelingen in Nederland.

[0:31:02] Dat zijn er te veel.

[0:31:03] Dat is ook onderdeel van de armoedejungle, waar ik eigenlijk net op noemde.

[0:31:07] Dus ik vind het heel goed om te kijken hoe werken die regeling in elkaar of tegen elkaar.

[0:31:12] Of zorgen ervoor dat ze niet gebruikt worden.

[0:31:14] Dus Ik vind het prima om daar een keer naar te kijken.

[0:31:17] Want ik vind juist dat we naar harmonisering moeten en naar eenvoudige regeling.

[0:31:20] Ik denkt dat daar veel meer mensen...

[0:31:22] mee gaan bereiken.

[0:31:23] Ik geef er dus wel bij, dat vind ik dus heel belangrijk, dat mondzorg, kinderbrillen en eigenlijk ook laptop als je naar school wil, want ik zie die hebben een groot probleem, vind ik wel dat dat ook onderdeel daarvan moet zijn.

[0:31:36] Dus dat is wel een antwoord op.

[0:31:40] De heer Hamstra met de vervolgvraag.

[0:31:42] Ja, dank.

[0:31:42] Dat is de vervollgvrag inderdaad.

[0:31:46] Hoe ik zelf het onderscheid gemaakt heb... zegt tegen de heer Boehuis... is tussen langetermijn en kortetermijn... ik snap dat het zeker op de kortetermijnen nog steeds nodig is.

[0:31:54] En op de lange termijn zou het kunnen zijn... dat uit een effectanalyse blijkt... dat andere interventies of anderen tegemoetkomen... of andere regeningen beter zouden kunnen werken.

[0:32:01] Dus dat kan.

[0:32:02] Vind ik de heen Boehuiis aan mijn zijde om...

[0:32:06] dat te verkennen, dus dat effect.

[0:32:08] En dat een mogelijke uitkomst dus kan zijn... dat een tegemoetkoming voor mondzorg of kinderbrillen... dat dat misschien niet het beste is... maar dat daar misschien iets anders uitkomt... wat we nu allebei nog niet bedacht hebben.

[0:32:19] Dus staat de heer Bolleis daar open voor... om dat wel met een open vizier tegevoet te trainen?

[0:32:24] Ik ben altijd voor het met open vizier naar oplossingen voor grote problemen kijken.

[0:32:28] Dus zeker ook hier.

[0:32:29] Dus op het moment dat wij een betere oplossing dan nu kunnen hebben... voor de toegang tot mondzorg voor mensen die het nodig hebben... en voor de kinderbrillen, voor de kinderen die het niet nodig hebben.

[0:32:38] En bijvoorbeeld ook die laptops, dan ben ik daar helemaal voor.

[0:32:44] Dank u wel.

[0:32:45] Dan nodig ik de heer De Beer uit voor zijn betoog.

[0:32:48] Dank u wel.

[0:32:49] Voorzitter, we hebben het vandaag over armoede en schulden.

[0:32:53] Problemen die ervoor zorgen dat mensen moeilijk rond kunnen komen... ...en dat mensen geen perspectief ervaren en soms moeilijke kansen kunnen pakken.

[0:33:02] Perspectief ervaren en kansen pakken, dat klinkt misschien abstract... ...maar voor de VVD gaat het juist daarom.

[0:33:08] Mensen helpen om vooruit te komen, om zelf regie te nemen over je leven... ...om weer eigen keuzes te kunnen maken...

[0:33:15] en ik herhaal het nog maar eens een keer, de kans te krijgen en te nemen om je eigen talenten te ontdekken, te ontwikkelen en te verzilveren op de arbeidsmarkt.

[0:33:23] Want de beste route om uit die armoede te komen is het hebben van betaald werk.

[0:33:28] Iedereen die kan werken moeten we zoveel mogelijk laten meedoen op die arbeidsmarkt en bovendien hebben we ook iedereen keihard nodig.

[0:33:36] Een lage werkeloosheid draagt in de praktijk ook bij aan minder armoeden.

[0:33:41] Maar bij jongeren begint het natuurlijk al een stap eerder, bij het kunnen volgen van goed onderwijs en de mogelijkheid hebben om stage te kunnen lopen en aan jezelf te kunnen werken.

[0:33:51] Deze week las ik in de krant een artikel over jongeren in het praktijkonderwijs die vastlopen bij het volgen of hun stage.

[0:33:59] Omdat er geen geld is voor werkschoenen of omdat ze hun fiets moeten delen met hun broertje en daardoor dus niet op hun stageplek kunnen komen.

[0:34:07] Juist school en stage zijn enorm bepalend voor de toekomst van deze jongeren.

[0:34:13] En het is enorm waardevol dat initiatieven zoals het Jeugdeducatiefonds of fonds van sociale partners met gerichte maatregelen kunnen helpen.

[0:34:23] En ik ben een tijdje geleden zelf op bezoek geweest in Den Bosch bij het Fonds Kinderhulp om in de praktijk ook te zien hoe dat goed kan werken.

[0:34:32] Het Jeugdeducatiefonds heeft inmiddels met 140 praktijkscholen een samenwerking om leerlingen gericht te ondersteunen.

[0:34:39] Mijn vraag aan de minister is hoe we de doelgroep jongeren meer centraal kunnen zetten in ons armoedebeleid en ik denk dan ook aan de doeldroep jongere in het mbo.

[0:34:48] En hoe we het samenhang tussen enerzijds armoedbeleids en anderzijdse onderwijs- en arbeidsmarktbeleiden kunnen versterken.

[0:34:55] Juist tegen de achtergrond van een krapper wordende arbeidsmarkt en zoveel tekortberoepen mogen we niemand langs de kant laten staan.

[0:35:02] Het mes snijdt aan zoveelen kanten tegelijk.

[0:35:06] Maar een oorzaak dat mensen zelf niet meer in beweging komen kan ook liggen in steeds hoger oplopende schulden.

[0:35:13] Schulden die meestal beginnen bij een rekening die blijft liggen.

[0:35:16] Daarna komen de aanmaningen en de incasso-kosten waardoor betalingsproblemen kunnen ontaarden in jarenlange schuldeproblemen.

[0:35:24] Het op tijd signaleren van problemen is daarbij van groot belang.

[0:35:28] En we hebben daar recent in het ronde tafelgesprek over innovatieve schuldhulpverlening ook goede voorbeelden van gezien.

[0:35:34] Hoe instanties, waaronder de gemeente, kunnen ingrijpen en handelen op basis van die vroege signalen.

[0:35:40] Daar hoort ook bij dat mensen de regelingen die hen kunnen ondersteunen goed kunnen vinden.

[0:35:46] En dat is in ons ingewikkelde stelsel, de heer Hamstra had het er al over,

[0:35:50] Dat is in ons stelsel soms best wel moeilijk, dat die moeilijks vindbaar zijn en ook de verschillen tussen instanties heel groot zijn in termen van voorwaarden, duur, hoogte en aan te leveren informatie.

[0:36:02] En dat moet toch eenvoudiger kunnen.

[0:36:04] Een eenvouder systeem verkleint bovendien de kans op fouten en op fraude.

[0:36:09] En hulp moet terechtkomen bij de mensen die het ook echt nodig hebben en die gericht geholpen kunnen worden.

[0:36:15] Voorzitter, ik wil het ook hebben over een andere vorm van preventie.

[0:36:18] De vorige keer had ik het al over pay now en bye later.

[0:36:24] Buy now, pay later, sorry.

[0:36:28] Andersom, inderdaad.

[0:36:30] Maar we hebben natuurlijk ook nog een andere vorm.

[0:36:34] En dat is mensen die in de financiële problemen geraken door verslaafde problematiek, door gokverslaafdeproblematiek.

[0:36:42] Die gokken ook als ze in een uitkering zitten.

[0:36:44] En ik vind dat eigenlijk dat we dat mensen niet moeten aandoen.

[0:36:48] Het is slecht voor de mensen zelf.

[0:36:49] Het ondermijnt ook het stelsel en het is niet eerlijk ook richting de belastingbetaler.

[0:36:54] Hoe kunnen we voorkomen dat mensen een substantieel deel van hun inkomen, of beter gezegd de uitkering, vergokken?

[0:37:00] Welke mogelijkheden hebben we of gemeenten om hierop in te grijpen en hoe kunnen we daar strenger in zijn?

[0:37:07] Tot slot, voorzitter.

[0:37:08] De armoede is de afgelopen jaren sterk gedaald, maar blijft wel een probleem.

[0:37:12] Het bieden van perspectief is het antwoord.

[0:37:15] In de recente artikel in Economenvakblad ESB, volgens mij met collega's van SZW, bleek dat driekwart van de mensen in de armoeden tussen 2021 en 2023 uit de armeede zijn geraakt.

[0:37:28] Armoede dus geen vaststaand feit.

[0:37:31] Laten we iedereen zoveel mogelijk perspectief geven.

[0:37:36] Dank u wel.

[0:37:36] Ik zie twee interrupties.

[0:37:38] Oh, drie.

[0:37:39] Ik begin bij de heer Hamstra.

[0:37:43] Voorzitter, dank.

[0:37:45] Dank ook de heere De Beer voor zijn betoog.

[0:37:48] Hij had het specifiek over aandacht voor jongeren vanuit het praktijkonderwijs in het MBO.

[0:37:54] En of daar ook extra aandacht voor zou kunnen zijn, middels het beleid misschien wel.

[0:37:59] Hoe voorkomen we dat we door één specifieke doelgroep eruit te lichten, dat we dan nog meer gaan versnipperen?

[0:38:06] En dat we dus bijdragen aan de versnippering van het beleids en de versnippering van de financieringstromen die we misschien allebei wel niet willen?

[0:38:12] Hoe kijkt de heer De Beer daarnaar?

[0:38:14] De heer de Beer.

[0:38:16] Ja, ik denk dat aan de ene kant heel goed is dat je mensen gericht kunt helpen.

[0:38:21] En ook op basis van de belemmeringen die ze ervaren om mee te doen, bijvoorbeeld op school of in de richting van werk.

[0:38:29] Aan de andere kant denk ik dat we de...

[0:38:31] de regelingen die er zijn, dat we die aan de voorkant wel veel zichtbaarder moeten maken.

[0:38:36] Ik noemde net het voorbeeld van Utrecht, die aan het verkennen is of je een soort integraal inkomstportaal kan bouwen.

[0:38:44] En dan kun je dus aangeven wat jouw situatie is en waar dan vervolgens automatisch uit blijkt waar je dan recht op hebt.

[0:38:52] Dus dat je die integraliteit in ieder geval inzichtelijk maakt naar de aanvrager toe.

[0:38:58] Maar ik ben het ook wel met de heer Hamstra eens als hij zegt, ja, maar we moeten ook kijken hoe kunnen we nou die verschillende regelingen, hoe kunnen wir die veel effectiever maken.

[0:39:06] Dus ik snap het spanningsveld, maar aan de andere kant denk ik dat je wel ook maatwerk moet kunnen blijven leveren.

[0:39:14] De heer Vlag.

[0:39:16] Ja, voorzitter, dank u wel.

[0:39:17] We kennen de VVD als de partij die inzet op werken, werken.

[0:39:22] Dat is ook een aparte agenda voor werken gepresenteerd een tijd geleden.

[0:39:27] Maar veel mensen die in armoede terechtkomen, komen dat ook omdat ze niet of niet helemaal meer kunnen werken en dan lopen ze tegen dat hardvochtige en ondoelmatige instrument van de arbeidskorting aan die zelfs zover is opgelopen dat de marginale druk bijna tegen de 100% aan zit.

[0:39:43] Dus dat het je gewoon niks meer oplevert als je meer gaat werken

[0:39:47] Is de VVD bereid om ook in het kader van het bestrijden van armoede ook dit soort regelingen even tegen het licht te houden op hun effecten die ze hebben op armoed en schuld?

[0:39:59] Ja, voorzitter.

[0:40:00] Ik denk dat het wel een vraag is die meer in het domein van de fiscaliteit ligt.

[0:40:05] Maar ik wil zeker met mijn collega kijken van wat het effect van die regelingen is in de richting van dit vraagstuk van armoede.

[0:40:14] Aan de andere kant willen we natuurlijk ook dat er een verschil zit tussen mensen die aan het werk gaan en mensen die

[0:40:22] in een uitkeringssituatie zitten.

[0:40:24] Dus die arbeidskorting is natuurlijk ooit ontstaan vanuit het idee dat werken moet lonen en dat je dat dus ook wil belonen in de fiscaliteit.

[0:40:33] Dus ja, ik wil daarnaar kijken.

[0:40:36] Maar aan de andere kant is er natuurlijk ook een andere doelstelling die daaraan ten grondslag ligt.

[0:40:43] De heer Bolhuis.

[0:40:44] Ja, ik had een vraag aan de heer De Beer.

[0:40:46] Het gaat vooral over het willen werken, maar het niet kunnen werken omdat je beperkt wordt door je medische omstandigheden.

[0:40:53] Ik gaf net het voorbeeld van de mondzorg.

[0:40:55] Het was net echt een voorbeeld voor iemand die graag wilde werken maar gewoon niet kon omdat de ziekte er toen niet in staat was totdat via mondzorgen het probleem opgelost was.

[0:41:04] En overigens denk ik ook bij de kinderen en hun ontwikkeling is het ook handig om dat goed te kunnen doen, zodat ze kunnen werken.

[0:41:11] Maar hoe kijkt de heer De Beer daaraan als dit soort toegang een beperking wordt om aan het werk te gaan?

[0:41:18] Hoe zouden we dat moeten oplossen en welke rol voor de gemeente zit daar of voor het Rijk?

[0:41:26] De heer de Beer en welkom aan de heere Keulemand.

[0:41:29] Ja voorzitter, ik vroeg net al aan de minister van hoe zouden we ons armoedebeleid meer kunnen afstemmen richting het onderwijsbeleiden en het arbeidsmarktbeleit.

[0:41:39] Ik denk een belangrijk...

[0:41:41] En element daarin zijn die sociale ontwikkelbedrijven die er zijn of die verder worden uitgebouwd.

[0:41:48] En waar ook gekeken kan worden van wat belemmert iemand nu om de stap te maken van uitkering naar werk.

[0:41:54] En mijn ervaring is dat dan in de praktijk ook op basis van maatwerk heel erg creatief wordt nagedacht van wat heeft iemand nou nodig.

[0:42:03] Dus de heer Hamstra zei net ook al van je zou wat breder moeten kijken naar die regelingen.

[0:42:09] En als je weet dat mondzorg echt een belemmering is om die stap te maken, dan kun je daar volgens mij binnen de ruimte die een gemeente heeft of binnen de ruimte die in zo'n sociale ontwikkelbedrijf aanwezig is, zou je daar maatwerk op kunnen toepassen.

[0:42:26] De heer Bolhuis voor een vervolgvraag.

[0:42:29] Dank, dank.

[0:42:30] Ik denk dat we het dus delen.

[0:42:32] Dat dit dus geen belemmering zou moeten zijn om aan het werk te gaan.

[0:42:34] Alleen wat we nu juist zien is dat er is een mogelijkheid om maatwerk te bieden.

[0:42:39] Maar niet elke gemeente doet dat.

[0:42:40] Dus het is afhankelijk van welke gemeenten je zit.

[0:42:43] Of dit wel of niet opgelost wordt.

[0:42:46] Dus als we aan de minister zouden vragen.

[0:42:48] Kunnen we dit niet op een bepaalde manier uniformeren door gemeentes heen?

[0:42:52] Dat dit gewoon geregeld wordt.

[0:42:53] Zou de heer De Beer dat dan steunen?

[0:42:56] De heere De Beer.

[0:42:57] Ja, ik ben vooral benieuwd van waar lopen gemeenten nou tegenaan, zeg maar, om mensen te helpen.

[0:43:03] En als we constateren dat sommige gemeentenen daar vooruitstrevender in zijn dan anderen, dan vind ik de eerste stap dat we die gemeentene daarop moeten aanspreken om te kijken van benut je alle instrumenten die er zijn?

[0:43:17] Benut je de creativiteit die er is?

[0:43:19] Leer je ook van andere gemeenteren?

[0:43:21] Want dit vraagstuk gaat natuurlijk veel breder dan alleen maar mondzorg.

[0:43:26] Dus ik denk dat er echt hele goede voorbeelden in het land zijn van gemeenten die heel effectief zijn om mensen van uitkering naar werk te brengen.

[0:43:34] En ik denk that we eerst de gemeente moeten uitdagen om vooral van die goede forbeelde te leren.

[0:43:42] Dank u wel.

[0:43:43] En de heer Boas, ik wil hierop wijzen dat u door uw interrupties went.

[0:43:52] Maar goed, als de heere Keulemans van jaar 21 er klaar voor is, dan nodig ik... Oh, de heeer Mulder heeft ook nog een interruptie voor de heen De Beer.

[0:44:04] Correct, voorzitter.

[0:44:05] Meneer De Beer heeft...

[0:44:08] Mijn VVD-collega heeft een goed verhaal over het voorkomen van armoede en ook dat als je eenmaal in de armoeden zit dat het mogelijk is om eruit te komen.

[0:44:16] Ik heb de VVVD al een jaar of twintig horen praten over dat het belangrijk is om belastingen te verlagen, want als je dat doet krijgen de mensen meer geld in hun portemonnee.

[0:44:25] De laatste jaren heet dat bij de VvD rust in de portemonee.

[0:44:29] Klopt het dan ook dat de heer De Beer ook voor het verlagen van de energierekening is?

[0:44:35] Want dat zorgt er ook voor dat mensen meer ruimte krijgen.

[0:44:39] En omdat een groot deel van die energierekening belastingen zijn, lijkt me 1 plus 1 is 2, dat ook de VVD voor het verlagen van de Energiebelasting is en bijvoorbeeld ook van de BTW op energie.

[0:44:54] De heer de Beer.

[0:44:55] Het energievraagstuk is een ingewikkeld en veel breder vraagstuk.

[0:45:00] We vinden dat dat betaalbaar moet blijven.

[0:45:04] Dat het aan de andere kant ook bijdraagt aan meer onafhankelijkheid.

[0:45:08] Dat we minder afhankelijk zijn van andere landen waar we niet meer van afhankelijke willen zijn.

[0:45:15] En dat het ook bijdraagt aan ons verdienvermogen van Nederland.

[0:45:22] Dus dat ook onze industrie en breder onze economie...

[0:45:26] gebruik kan maken van energie.

[0:45:29] En dat betekent gewoon dat je in die schaarste die er nu is, dat je keuzes moet maken.

[0:45:34] En natuurlijk zouden wij ook veel liever keuzies maken waardoor mensen veel meer geld overhouden of minder hoeven te betalen.

[0:45:44] Maar je moet dat in het bredere plaatje bekijken.

[0:45:47] En de keuzas die we nu hebben gemaakt zijn wat ons betreft goed.

[0:45:52] En daar proberen we in ieder geval op voor te bouwen.

[0:45:55] Ik zie een vervolgvraag van de heer Mulder.

[0:45:58] Ja, begrijp ik nou goed dat de VVD ervoor pleit om de armoede te laten toenemen omdat er andere keuzes worden gemaakt door de VvD.

[0:46:07] Bijvoorbeeld om geen zaken te doen met andere landen en het verdienvermogen in Nederland te verhogen en daardoor dus te accepteren dat er armoeden stijgt.

[0:46:17] De heer De Beer.

[0:46:19] Ja, uit de laatste macro-economische verkenning van het Centraal Planbureau blijkt dat de almoede niet stijgt.

[0:46:25] Kinderalmoede daalt zelfs een beetje en als je het over een iets langere termijn bekijkt is de alvoede gewoon de afgelopen jaren behoorlijk gedaald.

[0:46:33] Dus we zijn wel degelijk succesvol in het bestrijden van armoede.

[0:46:37] Ik zei net al, de groep die wel nog in de armoeden blijft... dan bleek dus dat in die tussenliggende periode van 2021-2023... dat dat driekwart uit de armeede is geraakt.

[0:46:47] Ik denk dat dat vooral komt omdat we mensen beter perspectief weten te bieden.

[0:46:54] Aan de ene kant ook preventiemaatregelen... aan de andere kant mensen helpen met gerichte maatregels...

[0:46:59] De regelingen die er zijn, dat ze die beter kunnen vinden.

[0:47:03] Denk ook aan de wet proactieve dienstverlening.

[0:47:06] Maar denk ook aan mensen die weer in beweging krijgen richting werk, dan wel opleiding.

[0:47:12] Dat zijn allemaal interventies die volgens mij in de praktijk gewoon succesvol kunnen zijn.

[0:47:17] Dus ja, de heer Mulder maakt er nou een hele platte tegenstelling van als we geen gas meer accepteren uit...

[0:47:24] een land in het oosten, dan verhogen we de armoede.

[0:47:28] Ja, die relatie is er natuurlijk helemaal niet.

[0:47:33] Het land in het oogste, ik heb Duitsland niet genoemd.

[0:47:35] Maar even terug naar dit antwoord.

[0:47:37] Mijn vraag ging erover of de VVD ook de armoede wil verlagen.

[0:47:43] En u heeft het heel veel over verdienvermogen en over keuzes die u moet maken.

[0:47:49] Maar onder de streep betekent dus een keuze voor alles en iedereen.

[0:47:52] Maar niet voor de Nederlandse burger die het op het moment moeilijk heeft om zijn rekeningen te betalen.

[0:47:57] Het normale VVD-antwoord, voorzitter, zou zijn... we willen de belastingen verlagen.

[0:48:02] Want dat komt te goede aan de mensen.

[0:48:04] Maar dat is opeens schijnbaar niet meer het geval.

[0:48:06] En dan kan ik toch niet anders... u kunt het plat noemen, maar ik kan toch niet... anders concluderen dat u ervoor kiest om de armoede in Nederland... niet te verlagen voor mensen die het moeilijk hebben... en te kiezen voor mensen... die het goed hebben.

[0:48:19] De heer De Beer.

[0:48:21] Ja, kijk, de heer Mulder maakt een heel breed verhaal van belastingen.

[0:48:25] Ik denk dat mensen in armoede vaak heel weinig inkomsten hebben en dus ook weinige inkomstbelasting betalen.

[0:48:34] Natuurlijk zijn we voor het verlagen van de armoeden.

[0:48:38] En daar hebben we natuurlijk ook veel breder beleid voor.

[0:48:41] Ik heb het zojuist al opgezoomd welke maatregelen daarvoor van belang zijn.

[0:48:46] En die leiden uiteindelijk weer tot een verdere verlaging.

[0:48:52] De heer Mulder, met uw laatste interruptie.

[0:48:54] Ik heb het helemaal niet over inkomstenbelasting, ik heb het over energiebelasting.

[0:48:57] En dat betalen gewoon al die mensen in, die kunnen we ook verlagen.

[0:49:00] Dus waarom doen we dat niet?

[0:49:02] U blijft ervoor wegduiken, geeft dan eerlijk toe, het interesseert me helemaal niks en die armoede mag toenemen.

[0:49:07] Of leg uit waarom u de energie belasting niet zou willen verlagen, maar we hebben de mogelijkheid.

[0:49:12] Alleen de VVD-voorzitter kiest volgens mij voor een andere oplossing.

[0:49:17] Dat is jammer.

[0:49:20] Volgens mij is het verlagen van die belasting niet effectief voor het bestrijden van armoede.

[0:49:26] Want die gaat dan veel breder en die geldt dan voor iedereen.

[0:49:29] En volgens mij als we het hebben over het aanpakken van armeede kun je dat veel gerichter doen.

[0:49:36] Dank u wel.

[0:49:37] Dan nodig ik de heer Keulemans uit voor zijn inbreng.

[0:49:40] Ja, voorzitter.

[0:49:41] En excuus voor mijn laten binnenkomen en bijvoorbeeld ook excuuse voor mijn snelle vertrekken weer.

[0:49:45] Ik heb tegelijkertijd een toeslagenaffaire debat, dus ik pendel even heen en weer.

[0:49:48] Omdat ik ook niet kan garanderen dat ik er bij de termijn van de minister helemaal bij kan zijn, zal ik het beperken tot een paar punten waar ik dan eventueel op kan aanhangen als ik erin slaag om erbij te zijn.

[0:49:57] Dus dan kent u even de context.

[0:49:59] Dan had ik twee inhoudelijke punten die ons opvielen uit de brief.

[0:50:03] In eerste instantie over de voortgang alleenverdienerse problematiek.

[0:50:06] Ervan uitgaan dat het tevens een problematie voor huishoudens te ingewikkeld is.

[0:50:10] En dat zij zich niet gaan melden voor een tegemoetkoming zijn gemeenten in 25, 26 en 27... ...op basis van niet volledige BSN-lijsten van de Belastingdienst... ...ambtshalve zelf minimaal 1000 euro gaan uitkeren per huishouder gezien.

[0:50:23] En de reden die wordt genoemd is dat het voorlichten van huishoudens die het uiteindelijk niet krijgen te veel capaciteit kost en de inkomensgegevens pas na een jaar later binnenkomen bij de overheid.

[0:50:33] De helft van de huishouden zit tegen die tijd al niet meer in de problematiek, als ik het even kort samenvat wat er in de brief staat.

[0:50:38] Vervolgens hebben we daardoor geen idee hoeveel huishoudens we nou eigenlijk aan het helpen zijn.

[0:50:42] CBS telt 48-40 huishouden die in 2025 de tegemoetkoming hebben gekregen, maar de werkelijke aantallen liggen hoger, schrijft de minister.

[0:50:50] Uiteindelijk schat hij de aantalen in op 55 tot 6000 huishoutens.

[0:50:54] Waarom valt dit zo lastig te tellen?

[0:50:56] En vindt de minister het achteraf gezien dat dit de beste tijdelijke noodmatig regel was die we hadden kunnen hebben, inclusief uitvoering.

[0:51:04] Dan kom ik even op het noodfonds Energie, dat wij daar heel kritisch tegenover staan om redenen waar ik dadelijk op zal terugkomen, dat mag bekend zijn.

[0:51:10] Ik pak even de brief van juli van de minister, waarin hij op voorhand al aangeeft.

[0:51:15] Er is veel tijdens druk om dit voor elkaar te krijgen.

[0:51:17] Dit zorgt voor risico's op fouten en of nog onbekende uitdagingen die vragen om keuzes.

[0:51:22] Het kabinet is bereid deze risicoes te accepteren.

[0:51:25] Snelle hulp voor kwetsbare huishoudens weegt in dit geval zwaarder dan volledige afdekking van de risicoos vooraf.

[0:51:31] Nou, dat was in juli.

[0:51:31] We zijn inmiddels een paar maanden later.

[0:51:33] Kan de minister nu een stand van zaken geven hoe dit nu verloopt en of de risicos die hij voorzag...

[0:51:37] geëffectueerd zijn, hoe die gemitigeerd zijn en op de laatste stand van zaken hierom trend.

[0:51:43] Dan hebben we ook de meest recente armoedecijfers van het CPB gezien waarin we zien dat het dalingstagneert en vooral ook, en daar wil ik ook graag een reactie op van de minister, dat de armoederintensiteit tussen 2025 en 2026 gaat stijgen van 18,6 naar 21 procent.

[0:52:02] Dit cijfer laat zien dat mensen in armoeden steeds meer geld tekort komen

[0:52:05] Wat vindt de minister van dit cijfer?

[0:52:08] Zijn dit niet de voortekeningen van een kantelpunt waardoor de armoede zal gaan toenemen in de komende jaren?

[0:52:13] En dan kom ik eigenlijk op de kern van wat ik wilde aankaarten.

[0:52:15] Want een belangrijke oorzaak die vorig jaar of eigenlijk begin dit jaar werd gegeven over het stijgen van de arme na jarenlange daling, ook die het CPB gaf, is de energierekening die een steeds grotere reden vormt van het toenemen van armoeden.

[0:52:30] En de kern van het probleem is natuurlijk dat alle maatregelen die ik net noemde, ook dat noodfonds... ...dat het eigenlijk allemaal symptoombestrijding is.

[0:52:37] Ik heb daar toen ook bij het vorige debat aandacht gevraagd voor de enorm hoge energiebelasting op gas... ...die ieder jaar verder stijgt om aardgasgebruik te ontmoedigen en elektrificatie te stimuleren.

[0:52:48] Een in en in oneerlijke operatie wat ons betreft, voorzitter.

[0:52:51] Aangezien ruim 90% van de woningen een aardgasaansluiting heeft.

[0:52:55] Heel veel mensen het aardas vrijmaken van hun woning simpelweg niet kunnen betalen.

[0:52:59] Gemiddelde kosten van 40.000 euro volgens het economische instituut voor de bouw.

[0:53:03] En dat bovendien vaak onmogelijk is vanwege netcongressie.

[0:53:06] Er is toen een motie van mij en collega Daniel van den Berg aangenomen naar aanleiding van het vorige commissiedebat armoede en schulden om niet over te gaan tot verdere verhogingen van die energiebelasting op gas.

[0:53:17] Dat gebeurt nu alsnog maar daar blijft het niet bij want onder andere door de wet bijmengverplichting en groen gas wordt het allemaal nog veel duurder.

[0:53:23] En dat citeer ik even uit TNO dat een prognose heeft gemaakt van de energierekening voor de komende jaren en dan met name voor huishoudens met een cv-ketel.

[0:53:31] Die gaan volgens de prognoses niet alleen de hoogste energierekening krijgen want dat hebben ze al maar die stijgt van circa

[0:53:36] 2390 euro dit jaar naar 2700 euro in 2031.

[0:53:41] 2740 euro.

[0:53:43] Dat is een stijging van honderden euro's die gewoon het gevolg zijn van politieke keuzes.

[0:53:49] En collega Van den Berg heeft daar ook onlangs bij het debat over de energierekening van huishoudens aandacht voor gevraagd.

[0:53:54] En dan wordt er vervolgens naar het herstel- en veerkrachtplan geweest... in het kader van het coronaherstelfonds... waardoor we als Nederland de energiebelasting op gas niet mogen verlagen.

[0:54:04] En is de minister het niet met mij eens dat dit gewoon compleet krankzinnig is?

[0:54:08] Dat we eerst ongelooflijk veel geld in een coronaherstellelfondsput kieperen.

[0:54:13] Dat we ons vervolgens vastklinken aan allemaal voorwaarden... om een fractie van ons eigen geld te kunnen terugkrijgen.

[0:54:19] En dat ons dat dan vervolgers...

[0:54:21] ...verbiedt om de hoogste energiebelasting op gas van Europa te verlagen.

[0:54:26] Is de minister het met me eens dat het absurd is en dat alles wat hij nu aan het optuigen is... ...met energienoodfonds en allemaal tijdelijke maatregelen... ...dat er symptoombestrijding is van politieke keuzes die dit soort gevolgen hebben... ...voor hele gewone huishoudens die niet alleen straks de energierekening niet meer kunnen betalen... ...maar ook in grotere mate daardoor in de armoede zullen belanden.

[0:54:43] En tot slot...

[0:54:44] Is die minister het met mij eens dat Nederland zich niet kan permitteren... ...om zich te verschuilen achter dat herstel- en veerkrachtplan... ...wat we eerder, bijvoorbeeld als om ZZP-wetgeving gezien... ...dat lobby's in Brussel wel degelijk iets in beweging kunnen zetten?

[0:54:55] Dank u wel.

[0:54:57] Dank u voor uw inbreng.

[0:54:58] En u bent door uw tijd heen.

[0:55:02] Dank.

[0:55:02] En dan vraag ik even aan de heer Hamstra... ...of hij het voorzitterstokje van mij wilt overnemen... ...zodat ik de inbrend kan doen namens D66.

[0:55:11] Dank je wel.

[0:55:12] Ja, tot zo.

[0:55:14] Dat wil ik doen, voorzitter.

[0:55:16] En dan geef ik nu het woord aan mevrouw Obiekman van D66... voor haar bijdrage in de eerste termijn.

[0:55:22] U heeft vijf minuten.

[0:55:24] Dank u wel, voorrzitter.

[0:55:25] Gisteren sprak ik tijdens het gesprek mensen achter de cijfers... zes organisaties die zich bezighouden met armoede en schulden.

[0:55:33] Armoede is een onderwerp waar je niet vrolijk van wordt.

[0:55:36] En het aanpakken van armoeden doe je als overheid niet alleen.

[0:55:39] Je hebt deze organisaties en de vrijwilligers nodig die elke dag de handen uit de mouwen steken om mensen te helpen.

[0:55:47] En ik zie op de tribune ook de FNV actievoerders die ook zich inzetten om armoede te bestrijden.

[0:55:55] Dank u wel dat u voor uw inzet en uw toewijding.

[0:55:58] Ik ben zeker onder de indruk hiervan, voorzitter.

[0:56:02] En deze organisaties voegen de politiek om drie dingen.

[0:56:06] Los problemen op voordat het te laat is.

[0:56:08] Werk beter samen.

[0:56:10] En zorg voor structurele financiering.

[0:56:13] Het is goed om te zien dat de minister deze uitgangspunten al hanteert bij de nieuwe aanpak op armoede en schulden.

[0:56:19] Neem het onderwerp beginnende schulden.

[0:56:23] Vaak kloppen mensen pas aan als het te laat is.

[0:56:26] Maar een niet betaalde energierekening of een achterstallige huur is al een vroeg teken dat er misschien iets aan de hand is.

[0:56:33] Het vroegt signaleren van schulde is geen nieuwe praktijk.

[0:56:36] Sommige gemeenten hebben al enkele jaren ervaring hiermee.

[0:56:40] Maar tot op heden ontbrak het aan doorzetting, vergaande samenwerking en structurele financiering.

[0:56:47] Daarom ben ik blij dat de minister doorpakt en een belangrijke stap vooruitzet.

[0:56:53] Nieuwe afspraken met tal van organisaties en 20 miljoen structureel voor de aanpak van vroegsignalering.

[0:57:00] En laat het duidelijk zijn.

[0:57:02] D66 staat volledig achter deze aanpak.

[0:57:05] Een andere ambitie van de minister is de vereenvoudiging van het gemeentelijke armoedebeleid.

[0:57:11] Een ambitief die ik zeker toejuich.

[0:57:13] Maar ik zie ook dat dit thema nog niet verder is uitgewerkt in de brief.

[0:57:18] Laat ik daarom de minister alvast op één onderdeel bevragen.

[0:57:22] Namelijk de gemeentepolis.

[0:57:25] Met deze polis maak je zorg toegankelijk, ongeacht je inkomen.

[0:57:29] Maar helaas worden polis nu versnipperd uitgevoerd.

[0:57:32] En bovendien is het niet-gebruik hoog.

[0:57:35] De gemeentepolis lijkt me dus uitermate geschikt voor zo'n vereenvoudiging.

[0:57:40] En het Instituut van de Publieke Economie heeft hierop gestudeerd.

[0:57:45] En ongetwijfeld dat het kabinet hier ook al over heeft nagedacht... maar ik ben gewoon benieuwd.

[0:57:50] Hoe staat het met het denken om de gemeentenpolis te hervormen?

[0:57:55] Heeft het kabinet de intentie om hiermee aan de slag te gaan?

[0:57:59] En kan de minister toezeggen voor de begrotingsbehandelingen van volgend jaar de Kamer over zijn plannen te informeren.

[0:58:09] Ten slotte, iets over bewindvoering.

[0:58:12] Februari dit jaar.

[0:58:14] Een Maastrichtse bewindwoerder wordt ontslagen door een compleet falende administratie.

[0:58:19] In juli.

[0:58:21] Een Leidse bewindvoerder wordt ontslagen vanwege algehele onbekwaamheid.

[0:58:26] September.

[0:58:27] Een bewind voerder sluist 400.000 euro van kwetsbare huishoudens naar een Sloveense secteleider.

[0:58:36] Voorzitter, dit verzin je niet.

[0:58:39] En het moet echt afgelopen zijn met dit soort praktijken.

[0:58:42] Met cowboys die de meest kwetsbare mensen laten vallen.

[0:58:46] En voor de koepelorganisaties is ook de maat vol.

[0:58:50] Zij roepen het kabinet om om het stelsel te verbeteren.

[0:58:54] En ook wat D66 betreft is er dan ook hoog tijd voor actie.

[0:58:58] Denk aan strengere kwaliteitseisten.

[0:59:01] vereiste praktijkervaringen en collegiaal toezicht.

[0:59:05] We moeten serieus kijken naar deze opties.

[0:59:08] Ik heb hier schriftelijke vragen over gesteld, maar ik vraag ook hier wanneer komt het kabinet met een serieus onderzoek naar de werking van het stelsel van bewindvoerders en curatoren?

[0:59:20] En wanneerne kunnen we actie verwachten?

[0:59:23] Dank u wel.

[0:59:31] Dank u wel, de heer Hamstra.

[0:59:34] Dan zijn we aan het eind gekomen van de eerste termijn van de Kamer.

[0:59:37] Ik kijk even naar de minister.

[0:59:43] Dan schors ik de vergadering tot tien voor half vier.

[1:23:07] Welkom, ik open hierbij de vergadering.

[1:23:17] Dank u wel, ook voor het publiek op de tribune.

[1:23:21] Ik open hier bij de vergадering en voor de eerste termijn van het kabinet van de minister.

[1:23:30] Dank je wel, voorzitter.

[1:23:30] Welkom aan het publier.

[1:23:34] Ik wilde drie dingen achter elkaar doen.

[1:23:36] Sorry, de deur hier ligt.

[1:23:38] Ja.

[1:23:40] Ik wilden iets zeggen over armoede.

[1:23:42] Ik wil iets zeggen van energiefonds en energiearmoede in het bijzonder.

[1:23:45] En iets over schuldproblematiek.

[1:23:49] Bij armoeden wilde ik eigenlijk starten met de inbreng van de heer Hamstra.

[1:23:53] Dank daarvoor en dank ook voor het mooie artikel vanmorgen in het Algemeen Dagblad.

[1:23:59] En een van de kernen van dat artikel is dat armoederbegrotingsoverzicht...

[1:24:05] En laat ik daar nou gewoon van zeggen dat ik dat gewoon, soms helpt dat ook, dat ik het een goed idee vind.

[1:24:12] Dus ik zal dat volgend jaar opnemen in de voortrachtsrapportage van het nationaal programma Armoede en Schulden.

[1:24:19] Dat krijgt u dan medio volgendjaar.

[1:24:23] En u vroeg ook in de heer Hamstraat in zijn betoog om een betere effect, wat weet ik eigenlijk van de effecten van het beleid.

[1:24:32] Die zal ik daar ook in meenemen, onder meer via de monitor die ik meestem met die rapportage.

[1:24:36] En dan kan ik daar gelijk aan koppelen de institutionele vraag van de heer Hamstra.

[1:24:41] Dat was namelijk, wat vindt hij ervan om de coördinatie meer naar mij toe te trekken als coördinerend minister voor armoedebestrijding.

[1:24:50] En daarvan zou ik zeggen, ik doe dat natuurlijk van een deel al via al die programma's en alle dingen die samenkomen.

[1:24:56] Dat Nationaal Programma Armoede en Schulden.

[1:24:57] de hervormingsagenda inkomensondersteuning.

[1:25:00] Maar ik denk dat ik dat moet koppelen aan die effectmeting.

[1:25:03] Mocht nou uit die effectmeting blijken, dat is een beetje de sfeer die hier net hing, terecht of onterecht, want dat moet dan ook maar blijken uit die efectmeting, dat we er wel veel geld aan uitgeven, maar relatief niet zo heel veel bereiken soms, dan zou een oplossing daarvoor kunnen zijn dat je de coördinatie aantrekt of minder regelingen maakt.

[1:25:20] Of dan kom je een beetje op dat oerwoudgedachte die iemand net noemde.

[1:25:25] Dus laat ik dat dan koppelen aan die effectmeting.

[1:25:28] Dus twee dingen.

[1:25:30] Dat armoedebegrootingsoverzicht is prima om dat op te nemen in die voortgangsrapportage.

[1:25:34] Nationaal Programme Armoede en Schulden, daar ook die effectmeting.

[1:25:36] En als daar dan uit blijkt dat het niet effectief is, dan zal ik graag methodes schetsen om het effectiever te maken.

[1:25:44] En een van die methoden kan dan zijn...

[1:25:46] om meer coördinatie hierop te gaan toepassen.

[1:25:53] Dus dat is een algemene antwoord op het grote betaal van de heer Hamstra.

[1:25:58] En dan was de tweede grote lijn, de heere Bolhuis, maar ook andere, mevrouw Biekman, allemaal eigenlijk die wijzen op de verschillen in beleid tussen gemeentes.

[1:26:08] In het coalitieakkoord staat er niet dat we allgemeens gelijk gaan trekken.

[1:26:12] Er staat, om even heel precies te zijn, dat je een basisniveau maakt.

[1:26:16] Nou is dat natuurlijk gevaarlijk, want het basisnieveau kan laag zijn en hoog zijn.

[1:26:21] En daarvoor zal iets moeten gebeuren.

[1:26:24] En wat ik eigenlijk zou willen doen is...

[1:26:28] U heeft van mij een brief gekregen over hoe wij de armoede en schulden aanval op voor 27 hebben ingevuld.

[1:26:33] U heeft ook gezien dat we die voor 28, 29 en 30 nog niet hebben ingevuld.

[1:26:37] Dat heb ik bewust zo gedaan.

[1:26:40] Omdat ik nu, as we speak, eigenlijk begonnen ben met gesprekken met VEG en die VOZA.

[1:26:46] Om te kijken hoe kun je dit nou op de beste manier doen.

[1:26:49] Maar ik zeg er wel bij, en wij zaten het even kort te smoezen tijdens de eerste termijn van de Kamer.

[1:26:54] Wat je natuurlijk hoort is twee dingen die niet...

[1:26:56] Ik hoorde net in de interruptie ook even deze gedachtenvart binnenvaren.

[1:27:02] Twee dingen die niet per definitie goed met elkaar te verbinden zijn.

[1:27:05] Namelijk maatwerk en harmonisatie.

[1:27:07] Die twee dingen gaan lastig samen.

[1:27:12] En dus er is in de vraag, ik ga het maar even opbouwen, wat vind je eigenlijk het basenniveau wat er moet zijn?

[1:27:18] Dan zit er een vraag in, is er nog een landelijk basennivo, daarop kun je een soort gemeentelijk baseniveau bouwen.

[1:27:26] En hoeveel verschillen wil je daar dan nog hebben daarboven?

[1:27:29] En dat is het gesprek wat ik met VEG en die Voza moet hebben.

[1:27:34] En daar komt dan ook bijvoorbeeld die vraag van de heer Bolhuis.

[1:27:38] Omvat dit nou ook mondzorg, kinderbrillen en eenlok... Mondzorg en kinderbillen?

[1:27:43] Daarvan zou ik zeggen, ja, dat is dus het gesperk wat je moet hebben met gemeentes.

[1:27:47] Als je vindt, er zullen wel politieke meningsverschillen zijn, denk ik, tussen de partij van de Heer Bolhuizen en andere partijen.

[1:27:53] Misschien niet per definitie mijn eigen partij.

[1:27:55] Over de vraag, wat stop je nou in dat basisniveau en wat niet?

[1:27:58] En daar wilde ik dan over rapporteren met het welnemen van de Kamer in de eerste kwartaal van komend jaar.

[1:28:06] En dan zouden wij daarna, nadat we een debat daarover hebben gehad, ik denk dat dat een nette democratische manier is om het te doen, dat ik dan daarna probeer om definitieve afspraken te maken met gemeentes, VEG, Divoza, over hoe we dit gaan inrichten.

[1:28:20] Dus dat zou mijn voorstel zijn om dit aan te pakken.

[1:28:36] over zijn plannen te informeren.

[1:28:37] Ja, die intentie hebben we dus om dat te doen.

[1:28:40] En de ministers van VWS kijkt samen met SZW, met mijn derp, met het VNG en Zorgverzekeraars Nederland... hoe zij dat het beste kunnen doen.

[1:28:49] Maar ik kan me ook voorstellen dat dit ook onderdeel van die gesprekken met VNG... en die VOZA is.

[1:28:58] Even kijken of ik nu alle vragen heb beantwoord... die te maken hebben met die gemeentelijke...

[1:29:04] Ja, volgens mij wel.

[1:29:05] Volgens mij heb ik een aantal andere dingen die daar los van staan.

[1:29:10] Ik kijk even, voorzitter, of ik de gemeentekant gehad heb.

[1:29:16] Maar ik dacht het wel, ja.

[1:29:16] Ik heb nog een aantal losse vragen over armoede.

[1:29:19] Ik zit even te kijken of de Kamer nog vaak heeft, anders ga ik door namelijk.

[1:29:23] De heer Hamstra.

[1:29:24] Toch wel nog een vraag aan de zijde van de Kammer, de heer Bolhuis.

[1:29:28] Ja, dank voor de toelichting vanuit de minister.

[1:29:30] Ik heb wel gewoon de vraag aan de minister, want nu komt een gesprek met de gemeente en dan volgens wordt er dan uitgesprekken moeten volgen wat er dan een basisvoorziening is, begrijp ik net, of wat dan het basisniveau is.

[1:29:40] Mijn vraag is eigenlijk gewoon waarom stelt de regering niet van tevoren dat men vindt dat mondzorg en bijvoorbeeld de kinderbrillen, dat die onderdeel zijn van het basis niveau, wat inderdaad geharmoniseerd moet worden.

[1:29:54] Dus wat is de standpunt van de minister daar?

[1:29:58] De minister.

[1:29:59] Voorzitter, non-zorg

[1:30:00] door het leidt geen twijfel.

[1:30:02] Even op de inhoud ingaan.

[1:30:04] Dat mondzorg bijvoorbeeld, om maar eens als voorbeeld te geven, een grote rol speelt in een heleboel dingen die ook met de bredere gezondheid van mensen te maken heeft.

[1:30:13] Als je aan mij vraagt, zou u het logisch vinden dat dat in dat pakket kwam?

[1:30:13] u

[1:30:17] Is de antwoord ja, maar het moet allemaal betaald worden.

[1:30:20] Dus er is een vraag over wie gaat dat dan betalen.

[1:30:23] Past dat ook in die armoede envelop die ik heb?

[1:30:27] 150 miljoen... Nou, ik

[1:30:29] Ik heb volgens mij wel sommigen gezien wat dat kost.

[1:30:32] Als je mondzorg in het basispakket wil hebben, dat is niet wat de heer Bolhuis zegt, dus dit kost minder.

[1:30:39] Dus ik ga nu niet toezeggen dat dat in het pakket gaat komen.

[1:30:44] Maar ik ben het wel met hem eens dat je pakt dan mondzorgen kinderbrillen, er zijn nog meer van die voorbeelden.

[1:30:50] Die zullen onderwerpen van gesprek zijn.

[1:30:53] En dan is vooral een onderwerp van gesbrek, accepteer je nou dat daar verschillen zijn tussen gemeentes of niet?

[1:30:59] En de heer Bolles zou waarschijnlijk zeggen nee, dat accepteer ik niet.

[1:31:01] Ik vind dat dat de inzet moet zijn.

[1:31:03] Maar nogmaals, daar moet eerst het gesprek over aangegaan worden.

[1:31:09] Voorzitter, ik ga verder.

[1:31:11] Het Kamerlid Hamstra vroeg naar de planning van de aangenome motie over de pilot bij de Rijkschoonmakerorganisatie.

[1:31:17] Die is op 17 september gestart.

[1:31:20] Deze wordt gemonitord door MoVisie om te zien wat korte termijn duurzame effecten zijn.

[1:31:24] Dus de evaluatie wordt in het eerste kwartaal van 27 verwacht, einde evaluatie in het derde kwartaar van 27.

[1:31:31] En we zijn bezig samen met de schoonbankbranche om een werkgeversroute vorm te geven waar de lessen uit die pijn natuurlijk een onderdeel van zijn.

[1:31:39] En ik zal ook weer in die voortgangsrapportage van het nationaal programma Armoede en Schulden eind 2026 zal ik u uitgebreider informeren over het stand van zaken en de planning.

[1:31:51] Dan vroeg de heer De Beer, werk is de beste weg uit armoede.

[1:31:54] Hoe kunnen we nou de doelgroep jongeren meer centraal zetten?

[1:31:57] SZW doet een aantal dingen daarvoor.

[1:31:59] Zij heeft een subsidie beschikbaar voor het project van pro naar prof met het jeugdeducatiefonds.

[1:32:04] Gericht op het wegnemen van financiële drempels.

[1:32:07] Zodat jongeren beter in staat zijn om stage en werk te behouden.

[1:32:11] In januari 26 is de wet van school naar duurzaam werk ingegaan.

[1:32:14] Daarmee worden jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt beter begeleid naar duurtzaam werken.

[1:32:18] En ook wijst de SZW in mediacampagnes voor jongeren op hulp bij geld, zagen ze als geldfit.

[1:32:22] En SZWE geeft ook subsidie voor opschadering van het jongerenperspectiefonds naar meer gemeenten.

[1:32:29] Dus daar is aandacht voor.

[1:32:31] Dan vroeg de heer Vlag.

[1:32:32] Hij is er even niet.

[1:32:35] De minister naar de inkomensachteruitgang bij ziekte- of mantelzorg.

[1:32:39] kan de minister bevesten dat herziening van belastingregels voor uitgeringsrechten... en alleenverdienings in de polder op de agenda staat.

[1:32:46] Ik herken dat die inkomensachteruitgang groot kan zijn.

[1:32:49] Dat komt met name door het wegvallen van de arbeidskorting.

[1:32:52] Maar rond de arbeidskorting, maar die discussie werd net al even in een interruptiedebatje gevoerd... die arbeidsskortering is natuurlijk ook niet voor niks.

[1:32:59] Het is het meest effectieve instrument om verschil te maken tussen werken en een uitkering hebben...

[1:33:06] En ik zal dit zeker proberen mee te nemen bij het gesprek met de polder.

[1:33:12] Maar die gespreken moeten formeel nog starten begin november.

[1:33:16] Maar we zullen het daar zeker over hebben.

[1:33:19] Dan vroeg de heer Vlag ook naar het ouder-kindportaal.

[1:33:24] De SGP zou graag zien dat gemeentelijke regeningen en fondsen automatisch gekoppeld worden...

[1:33:28] Aan het kindgebonden budget in het nieuw te lanceren online gezinsportaal.

[1:33:34] En wil het kabinet de mogelijkheden hiervoor in kaart brengen samen met gemeente en ouders?

[1:33:38] Ja, dat gaan we doen.

[1:33:40] Dat nemen we mee.

[1:33:43] Dan vroeg de heer Bolhuis.

[1:33:45] Het steunpelt de armoedebestrijding in België bestaat...

[1:33:48] Zoiets zijn hier lessen uit te trekken voor Nederland een raad voor de armoedebestrijding.

[1:33:55] Ik hecht zelf bijzonder, dat weet ook iedereen die mij ziet opereren aan het betrekken van mensen in de praktijk en expertise van maatschappelijke organisaties.

[1:34:03] Dus ik ben ook graag bereid om van andere landen te leren.

[1:34:06] Wij werken al samen met de Landelijke Cliëntenraad, dat kan me niet vertellen.

[1:34:11] Dat weet de heer Bolhuizen ook.

[1:34:13] Maar laat ik u toezeggen dat ik bij de begrotingsbehandeling even terugkom of we iets kunnen leren van zo'n voorbeeld als België.

[1:34:25] Dan de heer Keulemans.

[1:34:26] Is het zorgelijk dat die armoedeintensiteit toeneemt?

[1:34:30] Ja, ik ben het daarmee eens.

[1:34:31] Dat is zorgelijk of dat nou een indicator is dat daarmee ook het totale armoedecijfer gaat toenemen.

[1:34:37] Dat ben ik nog niet zo van overtuigd eigenlijk.

[1:34:40] Want dit meet vooral als je in armoe zit hoe ernstig dat is.

[1:34:44] Ik weet wel dat een van de grote oorzaken niet gebruik van regelingen is.

[1:34:48] En we zetten er op allerlei manieren in op het niet gebruiken van regelen proberen tegen te gaan.

[1:34:55] Laat geen geld liggen, een bekende initiatief van het departement.

[1:35:00] We zijn natuurlijk bezig met proactieve dienstverlening.

[1:35:04] Dus dat is het antwoord daar.

[1:35:07] Even kijken of moet de heer de Beer ook nog naar hoe kunnen we voorkomen dat mensen substantieel deel moeilijk wordt van inkomen of uitingen voor gokken spenderen.

[1:35:19] Nou...

[1:35:21] Gemeenten kunnen wijzen op de mogelijkheid van een gokstop waardoor iemand direct minimaal zes maanden direct geen toegang meer heeft tot casino's.

[1:35:29] Gemeentenen en andere instanties kunnen ook verwijzen naar budgetbeheer, beschermen, wint of schuldhulp en verslavingszorg.

[1:35:34] Een verbod om te gokken met een bijstandsuitering lijkt mij wat vergaan.

[1:35:40] Ik kijk even over mijn bril, maar de meeste liberalen zijn hier niet voor, denk ik.

[1:35:45] Het kabinet zet zich wel in om mensen beter te beschermmen tegen gokschade.

[1:35:49] En de staatssecretaris voor Justitie en Veiligheid werkt aan nieuwe wetgevingen voor online gokken.

[1:35:56] En daar komt die staatssekretaris mee, consultatie eerst de helft van 2027.

[1:36:04] Ik slaal om wat er doorheen, voorzitter, omdat het nog veel losse vragen waren.

[1:36:10] De heer Keulemans vroeg naar de alleenverdienersproblematiek.

[1:36:12] Waarom valt dit zo lastig te tellen?

[1:36:14] Ik vind de minister achteraf gezien dat het de beste tijdelijke noodmaatregel was...

[1:36:20] Met beschikbare inkomensinformatie is de tijdelijke tegemoetkoming alleen voor verdienersproblematiek... ...de manier geweest om zoveel mogelijk mensen te helpen tot de invoering van de fiscale oplossing in 2028.

[1:36:32] En tenslotte, in dit blokje de invloed van sociale media by now, pain later op jongeren.

[1:36:39] In antwoord op mijn schriftelijke vraag... Oh, dit is de vraag.

[1:36:44] Ik heb blijkbaar aangegeven in antwoorden op schriftelijkheid dat ik iets niet wist...

[1:36:49] Maar dat weet ik wel.

[1:36:50] Dus dat valt dan weer mee.

[1:36:52] Er zijn wel cijfers bekend over de invloed van financiële verleidingen.

[1:36:56] Zoals BNALP leden om de financiëlle situatie van jongeren.

[1:36:59] Een paar cijvers.

[1:37:01] Twee derde van jongere die FinFluencers volgt meldt dat hun financiëne situatie is veranderd door de opvolging van het advies.

[1:37:08] Kutje.

[1:37:10] Daarbij heeft 39% geld verdiend, 46% geld bespaard en 29% geld verloren.

[1:37:19] Het heeft denk ik te maken met welke influencer je volgt.

[1:37:21] Ik zou het maar helemaal niet doen.

[1:37:22] Maar goed, 1 op de 6 BNPL gebruikers onder de 35 stonden in 2024 op meer dan 90 dagen rood.

[1:37:29] Daar schrik ik overigens echt wel van.

[1:37:31] Eerder zoals u vroeg wat niet bekend is of jongeren door financiële verleidingen ook daadwerkelijk vaker in de bijstand stromen.

[1:37:37] Er is mij geen onderzoek over correlatie tussen die twee dingen bekend.

[1:37:43] Ik zie de heer Boijs kijken alsof hij deze getallen graag wat rustiger zou willen horen.

[1:37:48] Ja, dat kunnen we wel regelen.

[1:37:50] We zorgen wel dat u deze getalle krijgt.

[1:37:52] En een interruptie van de heere Hamstra.

[1:37:55] Voorzitter, was dit het eind van het blokje?

[1:37:57] Ja.

[1:37:59] Dank ook voor de beantwoording van de minister ten aanzien van dat begrotingsoverzicht armoede.

[1:38:04] Ik hoor de minister zeggen, goed idee.

[1:38:06] Dat kunnen we opnemen in de voortgangsrapportage.

[1:38:08] Daar zijn we blij mee.

[1:38:09] Ik heb even de voorgangsrappotage van Maarten bijgepakt.

[1:38:12] En daar lees ik op bladzijde 14...

[1:38:15] De versnipperde aanpak van de overheid met aparte verantwoordelijkheden... en daardoor programma's en subsidies op deelonderwerpen... zoals inkomen, zorg, onderwijs of veiligheid... belemmerd integrale ondersteuning.

[1:38:25] En dat merk ik zelf ook.

[1:38:30] En mijn vraag ging eigenlijk dan over een nog bredere blik dan die we nu al hebben.

[1:38:36] Wat bijvoorbeeld niet behoort tot het nationaal programma aanpak en schulden en wat ik dus ook niet in de voorgangsrapportage zie, dat gaat over kansrijke starts, bestaandzekerheid ouderen, talentvolle sportersarmoede, VWS.

[1:38:50] Van BZK is een sociale agenda.

[1:38:52] Bij OCW zitten schoolmaaltijden, de brugfunctionaris, programma school en omgeving, gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid.

[1:38:59] Ik kan nog even doorgaan, maar er staan best wel veel onderwerpen op die raken aan bestaand zekerheid, die belangrijk zijn om het effectief op te kunnen lossen, die niet tot het programma behoren.

[1:39:08] Dus mijn vraag is eigenlijk, als de minister het een goed idee vindt, kunnen we hem breder trekken, zodat al het beleid wat we hier in Den Haag maken, daaronder zou kunnen vallen.

[1:39:18] Dank u wel.

[1:39:20] De minister.

[1:39:21] Ja, goede vraag.

[1:39:23] Ik vroeg even aan Stijn naast mij.

[1:39:26] Die zegt in principe in het kader van de sociale agenda zijn we dit wel in kaart aan het brengen allemaal.

[1:39:32] Dus zal ik u toezeggen dat ik probeer bij de begrotingsbehandeling hierop terug te komen.

[1:39:37] Wat we aan het doen zijn nu.

[1:39:40] En dan moet u maar beoordelen of u dat voldoende vindt of niet.

[1:39:44] Want ik begrijp nu de vraag...

[1:39:47] Ik krijg niet de vraag beter, want u had in eerste instantie, dus via dat NPAS kun je wel overzicht krijgen.

[1:39:54] Maar u zegt eigenlijk, ja maar ik pak daar heel veel meer dingen bij, zegt de heer Hamstra, die niet direct armoedebestrijding zijn, maar daar wel direct mee te maken hebben.

[1:40:05] Dus geef mij even de tijd om te kijken of via die sociale agenda, zo heet dat blijkbaar, of dat de methode is.

[1:40:13] En als dat niet de methode is, moeten we het anders doen.

[1:40:15] Dan kunnen we ook een overzicht maken waar deze dingen in staan.

[1:40:21] Ik ben het er wel mee eens dat je, en dat is misschien wel een aardig onderwerp om van tijdens de begrotingsbehandeling te bespreken, of je, ik weet niet wie nou het woord oerwoud gebruikte, want het klinkt ook wel als veel allemaal.

[1:40:33] Dus er zit wel een zin in de nering.

[1:40:36] Ik begrijp wel, alleen moet je wel uitkijken als het veel is en je gaat dingen wegkappen en allemaal onderbrengen.

[1:40:42] Dan krijg je daarna weer, iedereen die wat langer meeloopt, dan heb je de volgende begrotingsbehandeling.

[1:40:47] Iedereen kan er nog een specifiek programma komen voor A, B of C. Dus we moeten even, maar laat mij even bij de begrotungsbehandling hierop ingaan op die bredere vraag.

[1:40:59] De heer Hamster.

[1:41:00] Ja voorzitter, dank.

[1:41:01] Daar ben ik blij mee en dat snap ik ook.

[1:41:03] Want het is ook een grote vraag.

[1:41:04] En wat ik ook bewust al zei, het is niet morgen opgelost.

[1:41:07] Dus dit mag ook wel wat tijd kosten als we het maar goed doen.

[1:41:14] Als ik de minister hoor zeggen sociale agenda, die zie ik staan op de begrotingsstaat van BZK.

[1:41:19] Dat gaat over 146 miljoen.

[1:41:21] Waar ik het over heb, is breder dan die sociale agenda.

[1:41:25] Dat is voor mij wel een hele fundamentele.

[1:41:26] Want als het alleen maar die sociale Agenda is, dan zijn we er nog niet.

[1:41:28] Dat zijn 146 miljoen.

[1:41:30] Ik kom op 2 miljard.

[1:41:31] Dus het is echt nog wel meer.

[1:41:33] Dus dat dat voorbereidend werk vergt, geeft niks.

[1:41:36] En als u breder kunt interpreteren en op die manier terugkomen of vooraf gaat aan de begroting, graag.

[1:41:41] Dan kunnen we kijken of we dan een volgende stap kunnen zetten.

[1:41:44] Dus das is logisch.

[1:41:45] Maar ik hoop dat die brede interpretatie zo wordt meegenomen.

[1:41:49] De minister.

[1:41:50] Voorzitter, vergeet even, zegt de heer Hamster, dat wordt sociale agenda dan.

[1:41:53] Ik begrijp heel goed wat hij bedoelt.

[1:41:56] En hij heeft er blijkbaar zelf goed naar gekeken.

[1:41:58] Dus als hij mij dat blaadje nou geeft met al die regelingen...

[1:42:00] Dan zijn we al erg opgeschoten.

[1:42:03] En dan kom ik bij de begrotingsbehandeling met hoe we daar dan mee verder gaan.

[1:42:07] Ik blijf zeggen dat ik niet zeker weet.

[1:42:09] Dat zou ik dus uit die effectmeting wel willen weten.

[1:42:13] Of één baas over al die regelingen zetten.

[1:42:15] Of dat nou zo ontzettend gaat helpen, dat weet ik niet.

[1:42:18] Dus daar moeten we naar kijken.

[1:42:20] Maar ik kan het totaal vol.

[1:42:24] Dank u wel.

[1:42:24] En dat kunt u door met het tweede blokje.

[1:42:28] Het tweede blokje is het blok je energiefonds en energiearmoede.

[1:42:33] Dat valt eigenlijk uit één in, laat ik het zo formuleren.

[1:42:39] Ik wil wat zeggen over het energiefond zelf.

[1:42:42] Ik wilde zeggen over mensen die zeggen ja maar nee maar je kunt veel beter de belasting verlagen et cetera.

[1:42:47] En je hebt nog het hele probleem wat er achter vandaan komt namelijk mensen die je met het noodfonds niet bereikt.

[1:42:54] Dat zijn eigenlijk drie dingen die in het debat volgens mij een rol speelden.

[1:42:58] Ik begin maar even met de heer Mulder en ook de heere Keunemans en anderen die zeggen nee, maar dit doe je allemaal jezelf aan.

[1:43:06] We gingen nog net niet Groningen openen, maar het ligt aan de belastingen.

[1:43:11] Het ligt vooral aan de berasting eigenlijk.

[1:43:15] Dat is toch de hoofdmaat van de rennering.

[1:43:17] Ja, dat debat kunnen we hier gaan voeren.

[1:43:19] Maar dit is niet een debat van de financiële woordvoerders.

[1:43:22] Ik bedoel, dat heb ik ook een tijdje gedaan en de heer Mulder ook.

[1:43:26] Dus dit debat kennen we met elkaar.

[1:43:29] De opvalling van het kabinet is dat wij de goede mix kiezen qua de belastingen.

[1:43:34] We maken niet voor niks de gas...

[1:43:36] Relatief duurte op z'n veel elektriciteit, omdat we aan een transitie bezig zijn.

[1:43:39] De heer Mulder het niet mee eens, de heer Keulemans het niet me eens.

[1:43:41] Maar dit is even, ik ben minister van Sociale Zaken, ik heb vooral te maken met de gevolgen daarvan.

[1:43:46] Als je naar die gevolg kijkt, constateer ik twee dingen die je kunt doen.

[1:43:51] Ze hebben ook keurig opgeschreven in de brief in april.

[1:43:55] Twee grote dingen die you kunt doen om dan wat te doen aan het feit dat mensen door de hoge energieprijs in de knel komen.

[1:44:01] De eerste, het allerbeste, is het verduurzamen van huizen.

[1:44:05] Dat verduurzamen van huizen is duur, kost tijd, maar is wel de echte enige methode.

[1:44:11] Als ik met mensen praat, dat doe ik ook, die in buurt wonen waar veel energiearmoede heerst, dan wonen die allemaal zonder uitzondering in een oud huis met niet sluitende ramen.

[1:44:20] En dat is ellende.

[1:44:23] Ik ken die diplomatiek heel goed omdat ik een paar jaar Groningen heb gedaan.

[1:44:26] En in Groninger is de provincie met de hoogste energiearmoede relatief.

[1:44:30] Dus dat is de hoofdweg daar.

[1:44:33] Maar dat is een dure weg, een langdurige weg en dat kost tijd.

[1:44:37] Dus toen ik in februari aantrad, kwam ik een dossier wat over zo hoog was op mijn bureau tegen... ...wat ging over een publiek noodfonds.

[1:44:47] Nee, het energienoodfonds mocht niet meer op de nier waarvan we het hadden gedaan.

[1:44:50] Het moest publieк worden...

[1:44:51] Het moest ook structureel worden, et cetera.

[1:44:54] Dat werkte voor geen meter.

[1:44:57] Iedereen liep vast, iedereen was aan het ruziemaken.

[1:45:00] Het was bijna gelijk.

[1:45:03] Toen de oorlog kwam in het Midden-Oosten en de energieprijzen de pan uitrezen, hebben we gezegd dat ik niet het woord gebruikte, maar nu is het afgelopen met al dit gedoe.

[1:45:15] We gaan nu gewoon dat oude noodfonds weer optuigen, want dat werkte.

[1:45:19] O ja, dat is waar.

[1:45:19] Dus dat hebben we toen gedaan.

[1:45:21] We hebben één ding echt heel erg veranderd.

[1:45:22] Dat wil ik toch nog een keer hier zeggen voor iedereen die hier het debat volgt.

[1:45:26] In het oude noodfonds tot twee jaar geleden was het zo dat het first come first serve.

[1:45:31] Dus als je daar te laat was en het geld was op, 40-50 miljoen, kreeg je niks meer.

[1:45:35] We haben nu een noodfond.

[1:45:37] ...eisen voldoet, namelijk relatief lage inkomen... ...relatief veel uitgaven aan energie... ...dan krijg je altijd een bedrag.

[1:45:45] En dat kan dan oplopen tot 1800 euro per jaar.

[1:45:49] Zo zit dat noodfonds in elkaar.

[1:45:51] Dat noodfond begint als de energieprijzen flink omhoog gaan... ...naar begin januari.

[1:45:57] Dan gaan de energieprijzen omhoogen omdat de nettarieven omhoogan... ...omdat de netten versterkt moeten worden... ...en onderhouden moeten worden.

[1:46:05] En dat noodfonds begint op 1 januari, daar kunnen mensen aanvragen.

[1:46:08] En dan hebben ze binnen 6 tot 8 weken, krijgen ze meestal een uitkering.

[1:46:13] We hebben dat keurig gekoppeld aan elkaar.

[1:46:14] Ze hoeven daar niet veel voor te doen.

[1:46:16] Als je niet vaardig bent op de computer, kun je dat via papier doen.

[1:46:20] We haben daar van alles voor ingeregeld dat dat goed gaat lopen.

[1:46:23] Is het ideaal?

[1:46:24] Nee, want het is een noodfond.

[1:46:25] Het is niet ideaal.

[1:46:28] Hebben we dat noodfund na dit jaar nog een keer nodig?

[1:46:30] Nou, het zou zomaar kunnen, want ik ben er nog niet van overtuigd.

[1:46:33] Dat we een meer structurele oplossing volgend jaar hebben.

[1:46:36] Ik ben daar ook niet van overtuigd dat de oorlog dan afgelopen is en de energieprijzen weer laag zijn.

[1:46:41] Maar dit is hoe het noodfonds werkt.

[1:46:43] Heeft dat ding een nadeel?

[1:46:44] Ja, dat ding heeft één groot nadeil.

[1:46:46] En dat is dat je vrij moeilijk mensen kunt bereiken die niet stoken.

[1:46:50] Want er is een, dat is ook logisch, je moet ergens...

[1:46:53] Je criteria vandaan halen.

[1:46:54] Je criteria is relatief laag inkomen... en een relatief groot deel van inkomen aan energie uitgeven.

[1:47:00] Het is goed dat we het debat hebben... want het kwam net een best wel slim idee.

[1:47:08] Kun je via energiecoaches of mensen die bij mensen in armoede in de buurt zijn... energiearmoede en in de beurt zijn, kunnen die mensen helpen... om misschien toch toegang bij het noodfonds te krijgen... of schoonzinn niet voldoen aan de regeling, ofwel...

[1:47:22] gebruik te kunnen maken van allerlei gemeentelijke regelingen die er zijn voor die mensen.

[1:47:26] Ik denk dat dat spoor het beste is om uit te lopen.

[1:47:30] Laat mij nou met...

[1:47:32] Ik heb binnenkort weer een gesprek met VNG.

[1:47:35] En die vosa, ik zal met hen nog een keer bespreken hoe we dit nou zo... Hoe zeg ik dit nou op een goede manier gebruiksvriendelijk mogelijk kunnen maken?

[1:47:46] Ik bedoel, ik kan niet mensen iets geven die ik niet ken.

[1:47:50] Dus daarom was de...

[1:47:52] De opmerking van de heer Bolhuis slim, denk ik.

[1:47:55] Je moet mensen hebben die zich dus melden van ik doe daar verwarming niet aan en die moeten zich dan bij iemand melden en die moet die mensen verder weer helpen naar een andere methode.

[1:48:05] Of ik het energiefonds voor al deze mensen kan openzetten, weet ik niet.

[1:48:09] Want ik denk dat we dan weer het hele criteria aan gaan lopen.

[1:48:11] Maar ik moet gewoon kijken wat daar kan.

[1:48:15] Maar Ik vind dus die weg via energiecoach... of mensen die op een andere manier mensen begeleiden... die in energiearmoede zitten, vind ik zelf...

[1:48:23] Tot nu toe een van de betere wegen.

[1:48:27] De toezegging is, ik ga daarover in gesprek met VNG... en met de uitvoerder TNE ontkijken of we dat kunnen regelen.

[1:48:33] Zoveel mogelijk.

[1:48:35] Maar mij is niet toegezegd dat ik al die mensen ga bereiken.

[1:48:37] Dat gaat niet lukken, denk ik.

[1:48:42] Een interruptie van de heer Mulder.

[1:48:44] Eenvoudige vraag voor de minister.

[1:48:46] Is energie, is warmte een basisbehoefte?

[1:48:52] De minister.

[1:48:53] Eenvoudig antwoord, ja.

[1:48:55] Waarom brengen we mensen dan 21% BTW in rekening en niet 9%?

[1:49:05] Hier was ik al bang voor.

[1:49:06] Ik ben geen staatssecretaris voor schadezaken.

[1:49:08] Als de heer Mulder hier een antwoorden op wil hebben...

[1:49:10] Dan ga ik de staatssecretaris straks bellen naar het debat.

[1:49:13] En dan krijg ik keurig een briefje erover.

[1:49:16] Want dat moet ik nu de wets geschiedenis van de B2B-energie.

[1:49:18] Ik weet het gewoon echt niet.

[1:49:20] Dat zal ooit een keer ontstaan.

[1:49:22] Ik weiß niet waarom.

[1:49:24] Dus ik ga er ook niet naar raden.

[1:49:26] Want...

[1:49:27] Dat werkt meestal niet.

[1:49:29] De heer Mulder.

[1:49:31] Dank voor de toezegging.

[1:49:32] Ik zie het briefje graag tegemoet.

[1:49:33] Maar de minister hoeft erop niet naar te raden...

[1:49:35] De minister heeft over een hoop zaken een mening.

[1:49:38] En terecht...

[1:49:38] Ook over geld dat uitgegeven wordt op andere departementen.

[1:49:42] Dus vindt de minister, zou het wel een begaanbare weg zijn en zou het mensen helpen als we dat hoge btw-percentage naar beneden brengen, zodat mensen minder hoeven te betalen en meer geld overhouden thuis?

[1:49:58] De minister.

[1:49:59] Nee, het zou zonder meer helpen.

[1:50:01] Maar het kabinet is dit echt niet van plan.

[1:50:02] Omdat dit een extreem...

[1:50:04] Dit slaat een enorm budgetair gat.

[1:50:05] We weten heer Mulder ook best.

[1:50:07] Dit gaat over heel veel geld.

[1:50:10] Wij doen nu gericht deze actie via het noodfonds.

[1:50:14] Heer Milder is het daar niet mee eens.

[1:50:15] Hij zegt, nee, ik wil liever lagen.

[1:50:17] Hij wil ook nul B2 op de boodschappen.

[1:50:20] Dat begrijp ik allemaal.

[1:50:22] Maar deze luxe kan ik me niet voorlopen.

[1:50:24] Ik heb het geld niet.

[1:50:26] Dus het antwoord is nee.

[1:50:27] De heer Mulder.

[1:50:28] We willen dit dekken door bijvoorbeeld de BTW op kunst en cultuur wel te verhogen, omdat dat geen basisbehoefte is.

[1:50:35] Dus we brengen energie en warmte terug naar waar het hoort, basisbehoefte.

[1:50:40] En de luxe dingen, die brengt we omhoog.

[1:50:42] Dat dekt elkaar en dan zouden we wat kunnen doen voor mensen die nu in de problemen zitten.

[1:50:50] Ik heb de som niet gemaakt.

[1:50:53] Ik denk niet dat het waar is wat hier gezegd wordt.

[1:50:55] Ik dacht niet, maar dat maakt me niet zoveel uit.

[1:50:58] Dan komen we in de discussie terecht die de heer Mulder en ik ook in een hele andere rol met elkaar hebben gehad over waarom boeken lezen in het laag B2-tarief zit.

[1:51:07] Dus laten we dat nu niet gaan voeren.

[1:51:10] Het is geen fiscaal debat.

[1:51:11] Ik heb toegezegd, ik zal de staatschrijfs van Financiën vragen om nog een keer even kort toe te lichten waarom energie in het hoger tarief zit

[1:51:20] Even kijken hoor.

[1:51:31] Ik ben er.

[1:51:32] Ik ga naar schulden dan, voorzitter.

[1:51:36] Ik zie nog een interruptie van de heer Hamstra.

[1:51:39] Ja, voorzitter, nog ten aanzien van energie.

[1:51:45] Tijdens de wetsbehandeling van Proactieve Dienstverlening heb ik een motie ingediend om ook te kijken van, ik kijk niet alleen maar naar de SUI-partijen, maar ook de samenwerking met de informele partijen.

[1:51:54] Omdat die heel vaak mensen kennen die wij als overheden en SUI organisaties niet kennen.

[1:52:00] Dus het gaat niet alleen maar over Tega van Niet Gebruik, maar ook over het bereiken van die mensen.

[1:52:04] Zouden zij ook een rol kunnen spelen in het benaderen en het misschien al wel kennen van de mensen over wie we het nu hebben, die we nu niet bereiken ten aanzien van de nood, ten aantien van energie?

[1:52:17] En de reden waarom ik dat zeg is...

[1:52:19] Ik heb zelf ook ervaring met energiecoaches, maar die doen dat lang niet alleen maar voor de mensen in armoede.

[1:52:24] En ik betwijfel heel eerlijk gezegd of zij die mensen kennen.

[1:52:28] Dus het is een begangbaar pad om ook te bewandelen.

[1:52:30] Maar doe het alsjeblieft niet alleen met energiëcoaches.

[1:52:32] Want we hebben volgens mij heel veel organisaties die die mensen al wel kennen.

[1:52:37] De minister.

[1:52:37] Hier is het korte antwoord over.

[1:52:38] Ja op, dat doe ik graag.

[1:52:39] Dat zal ik inbrengen.

[1:52:40] Ik dacht ook overigens dat TNE op bijen.

[1:52:45] Dus dat is de organisatie die het Energienoodfonds uitvoert.

[1:52:47] De maand december is bedoeld voor voorlichting.

[1:52:51] Ook nadrukkelijk voorlichtingen zal geven aan mensen die hun energiekraan niet open doen.

[1:52:57] Wat ze dan wel kunnen doen.

[1:52:58] Dus dat is ook een methode.

[1:53:00] Maar laat me even uitzoeken en dan kom ik op terug.

[1:53:03] Voorzitter.

[1:53:05] Dat brengt mij bij schuld.

[1:53:08] Sorry.

[1:53:11] Voorzitter, dank.

[1:53:13] Dank voor het constructieve gebaarde toezeggen om dit te gaan doen.

[1:53:16] Het was een idee met de energiecoaches.

[1:53:18] Het gaat vooral om dat je mensen bereikt die in de nood zitten... maar niet durven aan te vragen bij zo'n noodfonds.

[1:53:25] Of dat nou via energiecoatjes gaat of via partijen die vanuit het middenveld werken.

[1:53:30] Maar ik snap heel goed dat er dan...

[1:53:31] dat er een externe partij moet zijn... of een hulpverlener die even een aanmelding moet doen.

[1:53:36] Daar gaat het ons vooral om.

[1:53:38] Ik denk dat we elkaar in vinden, maar ik denk dat het goed is om dat even te zeggen.

[1:53:42] Dank u wel.

[1:53:43] Ik had begrepen dat de energiecoach meer een voorbeeld was... voor een dergelijke persoon.

[1:53:50] Ik begrijp wat de heer Bolhuis bedoelde.

[1:53:54] Voorzitter brengt me bij schulden.

[1:53:55] Ik denke dat daar in de brief...

[1:53:58] in september, waar zowel de heer Vlacht volgens mij naar verwees als nog iemand daar, ik weet niet meer wie, toch iets misgegaan is.

[1:54:06] Want daar...

[1:54:08] Nee, de heere Mulder was het.

[1:54:09] Die zei dit ook.

[1:54:11] Daar lijkt een beetje gesuggereerd worden dat we dat hele integratieve schuldenoverzicht hadden dat maar moeten vergeten omdat het allemaal moeilijk is.

[1:54:17] Maar ik vind dat... Nou, even excuus van mijn kant richting Kamer.

[1:54:21] Dat had daar niet zo mogen staan.

[1:54:23] Want ik vind het namelijk ook niet.

[1:54:25] Dus dat is een beetje jammer.

[1:54:28] Of juist niet jammer, want het is goed dat ik dit niet vind.

[1:54:31] Want we willen wel werken aan een haalbare eerste versie voor dat integrale schuldenoverzicht.

[1:54:40] En ik ga even de stappen schetsen die we daartoe zetten.

[1:54:46] Dat is allereerst het schuldenknooppunt is recente publieke voorziening geworden.

[1:54:50] Dat was één.

[1:54:52] 2.

[1:54:52] In januari 2027 start de Pilot Mijn Betaaloverzicht, waarbij mensen in zich krijgen in hun financiële verplichtingen bij overheidsorganisaties.

[1:55:01] Daarnaast wordt de schuldenwijzer uitgebreid met alle gerechtelijke schulde die in behandeling zijn bij gerechtsdeurwaardes.

[1:55:08] Maar daar zit nog niet in, dat kost hem ook in de pauze even tijd, maar daar zit het nog niet en in de private schulden.

[1:55:17] Dus in mei 2027 komt er een agenda naar de Kamer met stappen om private initiatieven die schuld in beeld brengen te stimuleren en te reguleren en met een aanpak om alle lopende ontwikkeling bij elkaar te brengan.

[1:55:28] En wat ik eigenlijk zou willen is dat ik dat uiteindelijk kan gaan toevoegen...

[1:55:33] Maar dat ga ik nu niet toe, ik weet niet of het kan technisch.

[1:55:36] Maar dat zou je willen toevoegen aan in januari 28 komt dat mijn betaaloverzicht, dat is dus het overheidsdeel, echt in de lucht.

[1:55:43] Dan is de pilot klaar als het goed is.

[1:55:46] En dan zou ik daar zo snel mogelijk daarna dat private overzicht aan willen toeven.

[1:55:50] En dat heb je het geheel.

[1:55:53] Dus dit is eigenlijk de roadmap die ik wilde lopen.

[1:55:55] Ik dacht dat is goed, ik dacht even heel...

[1:55:58] ...kalm en in de tijd vertel, omdat het in die brief niet helemaal goed is gegaan.

[1:56:04] En dus het antwoord op de vraag van de heer Vlag... ...wegen de baat van zijn schuldenoverzicht op tegen een investering.

[1:56:11] Nou ja, we zijn hem aan het doen, omdat we denken dat het erg gaat helpen.

[1:56:17] Dan vroeg de heere Hamstra... ...we wachten op de uitweging van de vaste betaaldag...

[1:56:24] Eén vaste betaaldag.

[1:56:26] Dat hoeft allemaal niet morgen af, maar stap voor stap moeten we wel wat veranderen.

[1:56:29] Ik heb een onderzoek laten uitvoeren naar de praktische mogelijkheden om betaalde momenten in inkomensondersteuning samen te voeren tot één betaalddag met aanstelling op inkassers en vaste lasten.

[1:56:39] En dat onderzoeks hoop ik in november aan uw kamer te versturen.

[1:56:43] Aangezien wij laat begrotingsbehandeling hebben, namelijk begin december, kunnen we het daar ook nog over hebben ook.

[1:56:52] Vroegsignalering?

[1:56:53] Ja, heer Hamstra ook weer.

[1:56:55] Hoeveel mensen ontvangen naar een signaal daadwerkelijke hulp?

[1:56:58] Laat ik even wat zeggen over die voorsignalering, want daar ben ik erg mee bezig geweest de afgelopen tijd.

[1:57:03] Het is een van de meest effectieve instrumenten tegen schulden, namelijk heel vroeg bij mensen die vaste lasten veroorzaken, energie, water, dat soort bedrijven te signaleren.

[1:57:17] In 2025 zijn ruim 1 miljoen van dit soort signalen verstuurd.

[1:57:22] Daarop hebben gemeente bijna 800.000 bewoners benaderd met een hulpaanbod.

[1:57:26] En ruim 160.000 van die inwoners hebben daarop gereageerd, waarna ongeveer een derde hulp accepteerden van de gemeente.

[1:57:35] En ik wil eigenlijk het percentage van bereikte inwonens verdubbelen van die 20 naar 40 procent.

[1:57:41] Dus dat is ook het doel, zegt de heer Hanstra, van de afspraken die ik heb gemaakt met...

[1:57:45] Een aantal organisaties, VNG, de organisatie bezig gaan met schulden, vaste lastpartners.

[1:57:53] Heb ik afgesproken dat ze dit gaan verhogen.

[1:57:55] Daartoe hebben gemeenten extra geld gekregen structureel om ook wat met signalen te kunnen doen.

[1:58:03] Dan vroeg de heer Hamster ook hoe staat het met een motie met betrengt tot verwijsrol van banken in het zin leren van inwoners met schilden.

[1:58:08] Daar wordt aan gewerkt en dat komt terug in de voortgangsrapportage.

[1:58:12] Een nationaal programma armoede en schulde.

[1:58:15] Dan vroeg de heer Bolhuis, kan hij mis toezeggen in gesprek te gaan met de behoeftsvergening van rechtsdeurwaarders?

[1:58:22] Op terrein van de staatssecretaris van Justitie die er vandaag helaas niet bij kon zijn, het is een ander debat.

[1:58:28] Maar in de Kamerbrief aanpak civiele invordering van juni hebben de staatsecretariërs van JustITIE en Veiligheid en ik aangegeven dat het kabinet deze verwijsfunctie wettelijk wil verankeren.

[1:58:38] Dit wordt gezamenlijk uitgewerkt in nauwe afstemming.

[1:58:40] ...met de beroepsvereniging van rechtsdeurwaarders.

[1:58:44] Wetgeving beoogt per 2029.

[1:58:45] En dan tenslotte mevrouw Biekman.

[1:58:51] Wanneer komt het kabinet met een serieus onderzoek... ...naar de werk van het stelsel van bewindvoerders en curatoren?

[1:58:56] Wanneerne kunnen we de actie verwachten?

[1:58:58] Nou, momenteel loopt een groot schalig onderzoekt naar dat stelzel.

[1:59:03] We verwachten de uitkomsten van het lopende onderzoeken.

[1:59:06] Waneer verwachten we die...

[1:59:08] Er komt een beleidsreactie van de staatssecretaris Justitie en Veiligheid in het eerste kwartaal van 2027.

[1:59:13] En dat zal zijn medenames bij aan de Kamer aanbieden.

[1:59:18] En de staatsecretariërs van Justitiek gaat ook nog begin 2027 een ronde tafel gesprekken organiseren over het verhogen van de kwaliteit binnen dit stelsel van bewindvoerders en curatoren.

[1:59:31] Dat was het voorzitter op dit blokje.

[1:59:34] En dan ben ik ook door de beantwoording heen.

[1:59:37] Nou, dat gaat rap.

[1:59:38] Dank u wel voor de beantwoording.

[1:59:40] Dan kijk ik naar de Kamer voor de inbreng in de tweede termijn.

[1:59:44] Of u heeft nog een interruptie?

[1:59:45] Nee, ik heb even een vraag die niet beantwaard is, maar die te maken heeft met het betaalmoment.

[1:59:52] Ja, u kunt hem nog een keer stellen.

[1:59:55] De vraag die ik had ging over het nationale betaalmoment, inderdaad hoe het daarmee stond.

[1:59:59] Maar ook vooral, is het de inderдаad

[2:00:00] intentie dat publieke dienstverleners dat die inderdaad overgaan naar dat ene moment.

[2:00:06] Is dat wel waar het toewerkt?

[2:00:07] naartoe werkt?

[2:00:10] De minister.

[2:00:10] minister?

[2:00:11] Antwoord is ja.

[2:00:13] Dat was kort en krachtig.

[2:00:14] Oké,

[2:00:16] Ik kijk dus naar de Kamer voor de inbreng voor de tweede termijn.

[2:00:19] De heer Hamstra.

[2:00:23] Voorzitter, dank.

[2:00:24] Dank ook voor de minister voor de beantwoording in de eerste termijn

[2:00:29] Ik wil bij deze ook graag een twee minuten debat aanvragen.

[2:00:33] Zelf ook misschien nogal wat initiatieven.

[2:00:36] Misschien beginnen met het begrotingsoverzicht.

[2:00:39] Ik stond er net al even bij stil, maar voor ons is het juist heel belangrijk om die brede blik te hebben.

[2:00:44] Waarbij ik me besef dat het een discussiepunt is.

[2:00:49] Wat vinden wij, en dat gaf de minister ook terecht aan, zeg ik via de voorzitter...

[2:00:53] wat raakt direct aan het versterken van de bestaanszekerheid en indirect?

[2:00:58] En dat snap ik heel erg goed.

[2:01:00] Terwijl we ook lezen in de verschillende beleidsnota's... dat bepaald beleid, ook al raakt het indirect... wel daadwerkelijk bedoeld is om de bestaansekerheid te versterker.

[2:01:07] Dus mijn vraag is ook wanneer we het verder gaan bekijken...

[2:01:11] Het liefst een zo breed mogelijke interpretatie, want we kunnen altijd nog versmallen.

[2:01:17] Maar het gaat helpen om te kijken hoe de verschillende beleidsreinen op elkaar interacteren.

[2:01:22] Ook met een achtteming van de effectmeting die we daarna voor ons zien.

[2:01:26] Dus dat is nog een belangrijke.

[2:01:28] Wat ik de minister hoorde zeggen ten aanzien van de coördinerende rol vind ik een hele logische.

[2:01:32] Want je kijkt eerst of dat inderdaad opportun is.

[2:01:34] En dat weet je aan de hand van die effectmeting.

[2:01:36] Dus daar kan ik helemaal in meegaan wat de minister zegt.

[2:01:42] Misschien nog één laatste vraag, als het mag, voorzitter, ten aanzien van de gemeentelijke regelingen.

[2:01:48] Ik snap dat de minister zegt maatwerk en harmonisatie, dat kan conflicteren.

[2:01:53] Dat zien wij zelf ook, dat dat mogelijk is.

[2:01:56] De minister had het over een basisgrens en hij noemde ook ondergrens.

[2:01:59] Wat ik er zelf van wil maken is ondergrensen.

[2:02:01] Hebben we voor onszelf scherp wat een ondergrense zou moeten zijn?

[2:02:06] Misschien ook wel met een achteneming van het advies van commissie Sociaal Minimum.

[2:02:10] Hoe wij dat voor ons zien.

[2:02:11] En dat bepaalde gemeenten ruimhartig zijn en andere gemeentenen ga je het namelijk nooit helemaal tegen.

[2:02:14] Hoeft ook niet.

[2:02:15] Als het maar niet zo is dat bepaalde mensen die het het meest nodig hebben in de ene gemeente door het ijs zakken.

[2:02:20] En in de andere gemeente niet.

[2:02:21] Dat vinden wij ontzettend belangrijk.

[2:02:23] Dat dat niet kan gebeuren.

[2:02:24] En dan heb je die discussie over die ondergrens.

[2:02:26] Dat was het voorzitter.

[2:02:27] Dank.

[2:02:28] De heer Mulder.

[2:02:31] Ja, voorzitter, dank u.

[2:02:32] Even om compleet te zijn gezien de discussie over het verlagen van de BTW op energie en het verhogen op kunst en cultuur.

[2:02:40] Mocht daar nog een verschil in zijn in die afrekening voor de geschiedschrijving, dan stel ik voor om ook de expertvergoeding af te schaffen.

[2:02:52] En dan kom ik er.

[2:02:54] Ook dat weet de minister, want die discussie hebben we ook vaker gehad.

[2:02:57] Ik denk, laat ik even compleet zijn in dat verhaal.

[2:03:00] Ik ben blij dat de minister ook ziet dat het samen dan mogelijk is.

[2:03:04] Dus ik ben benieuwd hoe dat verder in het kabinet gaat.

[2:03:07] En ik had nog één vraag volgens mij openstaan.

[2:03:10] En dat is dat we na aanleiding van een debat in oktober 2024... een toezegging hebben gehad voor een kosteloze betalingsherinnering.

[2:03:19] Dat is ook als pilot gestart.

[2:03:23] En mijn vraag is of als die pilot positief is...

[2:03:27] ...of we dat dan blijvend kunnen maken, voorzitter.

[2:03:30] Dank u wel.

[2:03:31] De heer Bolhuis.

[2:03:32] Ja, voor de te dank.

[2:03:33] Wel ook dank aan de minister voor de beantwoording.

[2:03:35] Ook dank voor de toezegging om te kijken naar de groep... ...met verborgen energiearmoede, hoe die toch aangesloten zouden kunnen... ...mogelijk kunnen worden op het tijdelijk noodfonds... ...via de maatschappelijke organisaties of energiecozies... ...of de route die gevonden wordt.

[2:03:48] Ook Dank voor de toesegging... ...om te leren van het Belgische voorbeeld, het steunpunt voor Nederland.

[2:03:54] Inderdaad, bij de discussie over harmonisatie vind ik het toch belangrijk dat we daarbij kijken, bij die basisnormen, dat daar inderdaat ook mondzorg, kinderbrillen en dergelijke onder gaan vallen.

[2:04:07] Dus dat is een politiek standpunt, maar dat zullen we tijdens een twee minuten debat zeker over hebben.

[2:04:11] Ik vind dat echt heel belangrijk.

[2:04:12] Misschien kan het in samenwerken met zo'n gemeentepolis waar we aan moeten werken.

[2:04:16] Dank ook voor de bandwoorden over de vragen, voor de buy now, pay later en dergelijke.

[2:04:23] En dat er meer informatie beschikbaar is, dat is fijn.

[2:04:25] Tegelijkertijd merk ik wel dat deze discussie over problematische schulden onder jongeren, dat die elke keer een beetje ondersneelt in dit debat.

[2:04:32] Dat is meer voor ook richting de commissie.

[2:04:34] Ik zou daar graag nog een keer een eigen debat over willen hebben, over dit onderwerp.

[2:04:38] Maar dat is voor later.

[2:04:39] En als laatste, ik ben toch even als vraag...

[2:04:43] De commissie Sociaal Minimum heeft toch meerdere aanbevelingen gedaan?

[2:04:47] Er zijn een aantal van overgenomen, maar ook een heel aantal niet.

[2:04:49] Bijvoorbeeld elke vier jaar opnieuw kijken naar het niveau van het sociaal minimum.

[2:04:53] En mijn vraag is eigenlijk wat we met die aanbeveelingen gaan doen.

[2:04:57] Of we die op termijn toch nog gaan overnemen, want dat lijkt mij heel belangrijk.

[2:05:03] Dank je wel.

[2:05:04] De heer De Beer.

[2:05:05] Dank u wel, voorzitter.

[2:05:06] Even drie dingen.

[2:05:08] Eén, mensen perspectief bieden.

[2:05:10] De minister ging daarop in door een aantal maatregelen te noemen die met name ook richting jongeren handvaart te biedden om in ieder geval aan hun opleiding te blijven werken dan wel richting werk.

[2:05:24] Dus dank daarvoor.

[2:05:26] Het is een onderwerp waar ik ongetwijfeld nog regelmatig op terug ga komen.

[2:05:30] De andere gaat over meer de preventiekant, zeker als het gaat over schulden.

[2:05:36] Zou ik de minister ook willen wijzen op het initiatief van Humanitas, Money Talks, om jongeren bewust te maken van wat er allemaal zit aan de kant van omgaan met geld en welke concrete vraagstukken daarbij spelen, met name ook richting mbo-studenten.

[2:05:55] Als het gaat over dat gokken ging de minister wat mij betreft er redelijk snel overheen.

[2:06:00] Hij verwees naar nieuwe wetgeving die wel op komst is, maar zou hij daar toch nog een keer op willen reflecteren?

[2:06:06] Dus niet alleen maar in termen van helemaal verbieden dan wel de gemeente die vrijwillig kan verwijzen naar een bepaalde website.

[2:06:16] Maar hoe hij aankijkt tegen dat vraagstuk en hoe we daar serieuzer mee om zouden kunnen gaan.

[2:06:21] En tot slot, voorzitter, als we het hebben over dat integrale overzicht, ik had het straks over in de interruptie richting de heer Hamstra, dat er initiatieven lopen onder andere bij de gemeente Utrecht om te komen dat je dus zeg maar één keer je gegevens aanlevert en dan op alle inkomensondersteunende maatregelen een aanvraag zou kunnen doen of die ook dat initiatief zou willen gaan bekijken.

[2:06:47] En de Kamer informeren uiteraard.

[2:06:49] Dank u wel, de heer De Buur.

[2:06:50] En dan kijk ik weer vriendelijk naar de heere Hamstra.

[2:06:54] Ik denk dat u vraagt of ik het voorzitterschap tijdelijk overnemen.

[2:06:56] Dat wil ik helemaal doen.

[2:06:58] Dan is het woord aan mevrouw Bukman van D66 voor uw inbreng in de tweede termijn.

[2:07:02] Dank u wel, voorzitter.

[2:07:03] En dank aan de minister voor de antwoorden... en dank ook aan de ambtelijke ondersteuning.

[2:07:08] Goed om te horen dat de minister de intentie heeft... om de gemeentepolis te hervormen... en dat er wordt gewerkt aan plannen.

[2:07:15] Ik vraag echter ook of de minister kan toezeggen... dat dit uitgewerkte plan met de Kamer gedeeld kan worden.

[2:07:23] Zo ja, op welk termijn?

[2:07:25] Of wordt dit meegenomen in de rapportage in Q1... waar de minister het eerder over heeft gehad?

[2:07:31] Dank u, voorstitter.

[2:07:33] Dank u wel voor uw inbreng in de tweede termijn.

[2:07:34] Dan geef ik het voorzitterschap over aan mevrouw Biekman.

[2:07:42] Oké, dan schoort ik de vergadering voor vijf minuten.

[2:12:36] Ik heropen de vergadering.

[2:12:40] Ja, order.

[2:12:45] Voor de tweede termijn van de minister.

[2:12:51] Voorzitter, dank u wel.

[2:12:52] Er waren nog een paar vragen.

[2:12:55] Ik begin bij de heer Hamstra.

[2:12:57] Moet je ook geen ondergrens zetten?

[2:12:58] Nou, volgens mij zit het een beetje...

[2:13:00] Toch door elkaar te praten hier.

[2:13:02] Dus ik ga het nog één keer proberen.

[2:13:04] Je hebt een sociaal minimum.

[2:13:07] Dan doen gemeentes daar nog wat bovenop.

[2:13:10] En de vraag is even hoe maak je nou dat die gemeentes, wat ze er boven op doen, dat dat niet zodanig verschilt dat je, zoals de heer Hamstraat formuleert, door het ijs zakt.

[2:13:20] En dan kun je daarna nog een hele discussie al hebben.

[2:13:22] Dan pak ik maar gelijk even de vraag van mevrouw Biekman mee.

[2:13:25] Over wat stop je er dan nog meer in?

[2:13:27] Dan krijg je dus de vraag.

[2:13:28] Komt er zo'n gemeentepolis?

[2:13:30] kun je daar dan ook de brillen en de tandzorgen in stoppen.

[2:13:37] Met andere woorden, dat is de discussie.

[2:13:38] Maar het is precies dus waarschijnlijk, maar dan ga ik nu voorspellen wat er uit deze gesprekken gaat komen, kom je op een soort bandbreedte uit.

[2:13:47] Dat klinkt heel logisch.

[2:13:48] Dus je staat wel verschillend toe, maar wel met een basis.

[2:13:52] En dan zegt de heer Bolhuis terecht, ja, er zal politiek meningsverschil zijn over wat je in die basis stopt en niet.

[2:13:58] Je kunt ook nog de politieke opvatting hebben dat het sociaal minimum gewoon omhoog moet.

[2:14:03] En dat je daardoor al deze dingen weghaalt en dan harmoniseer je per definitie.

[2:14:09] Die opvatten bestaat ook, ook best wel veel partijen vinden dit denk ik in dit huis.

[2:14:13] Maar dit is wat de gesprekken gaan opleveren.

[2:14:17] Dan vroeg de heer Mulder...

[2:14:19] Kostloose betalingsherinneringen.

[2:14:20] Als de pilot succesvol is, gaat die dan door?

[2:14:23] Ja.

[2:14:24] Als het heer Mulder mij dan 19 miljoen levert, nee hoor.

[2:14:27] Het kost wel geld als je dit wil gaan doen.

[2:14:30] En dat zal dan uit de envelop moeten komen, denk ik, die we ter beschikking hebben.

[2:14:35] Maar de intentie is als de pilot successful is om daarmee door te gaan.

[2:14:40] Dan de commissie Sociaal Minimum.

[2:14:43] De aanbevelingen.

[2:14:44] We hebben een hele risse aanbeveelingen uit die commissie al gedaan.

[2:14:48] Maar ik denk dat de heer Bolhuis iets anders bedoelt dan het antwoord dat ik net kreeg.

[2:14:54] Namelijk, we hebben al veel aanbeveningen gedaan.

[2:14:56] Hij doelde, dacht ik, vooral even checken op de zoveeljaarse herijking van het sociaal minimum.

[2:15:04] Laat ik daar even later op terugkomen.

[2:15:06] Als de heers Bolhues het goed vindt, ga ik daar een uitgebreide antwoorden op geven.

[2:15:10] Ook wel een typisch iets voor in de begroting te behandelen.

[2:15:14] Is dit nou, want er wordt bijvoorbeeld gekeken naar budget en niebud, kijk mee.

[2:15:21] Maar ik weet niet of wij ons voornemen nu om iedere vier jaar ook het sociaal minimum zelf te herijken.

[2:15:27] En anders ga ik nu een niet precieze antwoord geven.

[2:15:30] Dus daar kom ik graag dan terug bij de begrotingsbehandeling.

[2:15:34] Heer Bolhuis.

[2:15:35] Ja, dank voor het.

[2:15:35] Misschien kunt u het heel simpel maken dat de minister inderdaad voor de begrotingsbehandeling terugkomt op welke aanbeveling.

[2:15:40] Want het zou nog niet zijn overgenomen.

[2:15:42] En waarom niet?

[2:15:44] Nou, dat zou doen.

[2:15:46] En als u het goed vindt, doe ik dat in de begrotingbehandling.

[2:15:48] Dat scheelt weer een brief.

[2:15:50] En dan hoeft u dat niet te vragen tijdens de begrotingsbehandeling.

[2:15:54] Ik heb dit nu opgeslagen.

[2:15:55] U wil heel graag een brief, hè?

[2:15:57] Een brief is wel fijn, want dan praat we over hetzelfde.

[2:16:00] ...poging om een brief te beschrijven.

[2:16:02] Ik stuur een brief.

[2:16:03] Dan, waar ik geen brief over ga sturen, dat zeg ik alvast tegen de heer De Birk.

[2:16:08] Nee hoor, als hij dat wil, kan het daar ook een brief oorschijnlijk.

[2:16:11] We komen terug op gokken en jongeren in de voortgangsrapportage rond het nationaal programma Armoede en Schuld.

[2:16:19] Dus daar komt het in terug in december.

[2:16:22] Ik vind zelf, ik ben hier zelf van opvatting veranderd in de loop der jaren.

[2:16:27] Dus ik ben ooit begonnen als een absolute liberaal op dit terrein.

[2:16:30] En naarmate ik ouder word, word ik steeds minder liberaal.

[2:16:32] Het zal aan de leeftijd liggen.

[2:16:35] Omdat het gewoon tot veel problemen leidt.

[2:16:37] Maar de fundamentele oplossing is hier wel waar de staats- en justitie mee bezig is.

[2:16:43] En niet wat wij hier aan prijzers verder plakken in het sociaal domein.

[2:16:48] De vraag is even, wat sta je eigenlijk toe en wat niet?

[2:16:52] Zij is hier nu niet.

[2:16:54] Maar bij de begrotingsbehandeling...

[2:16:56] In ieder geval in de voorgangsrapportage, het nationaal programma Armoede en Schuld, komt het terug.

[2:17:00] En dan tenslotte heb ik nog één vraag openstaan.

[2:17:03] Dat is het voorbeeld van Utrecht.

[2:17:05] Daar zal ik graag naar kijken.

[2:17:07] O, dat was ook de heer de Beer.

[2:17:09] Zal ik graaag naar kijk hoe zij dat dan doen.

[2:17:11] Er zijn misschien al meer gemeentes die dit al doen en goed doen.

[2:17:16] Dank aan de Kamer voor het fijne debat.

[2:17:19] U ook bedankt voor de beantwoording.

[2:17:21] Dan zijn we aan het einde gekomen van het debat.

[2:17:25] En dan lees ik even alle toezeggingen op.

[2:17:28] Het lid Hamstra heeft een twee minuten debat aangevraagd... en die zal worden ingepland met als eerste spreker de heer Hamstra.

[2:17:35] De minister gaat een begrotingsoverzicht armoede opnemen... in de voortgangsrapportage Armoede en Schulden.

[2:17:42] Ook een stand van zaken omtrent de pilot over de Rijkschoonmaaktsorganisatie... wordt in deze rapportage...

[2:17:48] Toezegging aan het lid Hamstra.

[2:17:52] Omtrent het basisniveau informeert de minister de Kamer in het eerste kwartaal van 2027.

[2:17:58] De minister zal de Kamers informeren over het hervormen van de gemeentepolis.

[2:18:03] De ministers zal de staatssecretaris van Financiën vragen een briefje te sturen met toelichting waarom de BTW op energie 21% is...

[2:18:18] Ja, 21% is en niet lager.

[2:18:23] En tot slot, de minister gaat kijken hoe hij mensen die nu de kachel niet aanzetten beter kan bereiken.

[2:18:29] Komt hier schriftelijk op terug.

[2:18:34] Dat was van de heer Bolhuis.

[2:18:37] De mensen die de energie of de warmte niet...

[2:18:44] Ik sta even aan, dan komt hij er schriftelijk op terug.

[2:18:47] Ik dacht niet dat ik dat, maar dat is ook prima.

[2:18:51] Maar ik ga even in gesprek met VNG, DIVOZA, TNE, iedereen die hierbij betrokken is, ontkijken of wat we hier kunnen regelen.

[2:18:58] Dus ja, ik kan best even een RIVO sturen, maar ik moet eerst even ingesprek.

[2:19:04] Dank u wel.

[2:19:05] En dan de heer Hamster.

[2:19:07] Voorzitter, dank.

[2:19:08] Over die laatste drie toezeggingen, daar is geen termijn aangekoppeld.

[2:19:11] Zou er over die laatsten drie toeszegging een termijn gekoppeld kunnen worden?

[2:19:16] De minister.

[2:19:19] Nu weet ik ze natuurlijk niet meer.

[2:19:20] Oké, dat is goed.

[2:19:22] Dat gaat over de toezetging.

[2:19:24] De minister zal de Kamer informeren over het hervormen van de gemeentepolis.

[2:19:29] Toezeging aan het lid Pieckman.

[2:19:31] Dat is in het kader van die discussie over de harmonisatie bij de gemeente.

[2:19:36] Dus dat is eerste kwartaal.

[2:19:38] De minister zal de staatssecretaris van Financiën vragen een briefje te sturen met toelichting waarom de BTW op energie 21% is en niet lager.

[2:19:49] Enkele weken, maar dat doe ik alleen maar omdat de man zal hem ongetwijfeld kunnen schrijven, maar laat ik hem daar nou niet toe verplichten.

[2:19:59] Het komt eraan in komende week.

[2:20:02] Dank u wel.

[2:20:02] En dan tot slot de minister gaat kijken hoe je mensen die nu de kachel niet aanzetten beter kan bereiken.

[2:20:09] Dat zal moeten dit jaar, want dit heeft te maken met het energienoodfonds.

[2:20:13] Dus ik zal daar voor de begroting de Kamer even over rapporteren.

[2:20:20] De heer Mulder.

[2:20:22] Ik mis nog de toezegging dat kosteloze betaalherinneringen...

[2:20:27] blijft bestaan en dat ik niet de 19 miljoen hoef te betalen, maar dat die uit de envelop komt.

[2:20:35] De heer Mulder, vergeet nu één voorwaarde, want ik had er wel bij gezegd als hij effekt inhoudt.

[2:20:39] Ik hoef het allemaal niet te vertellen.

[2:20:44] Komt daar een brief over elk jaar?

[2:20:47] Ik weet eigenlijk niet wanneer die pilot klaar is.

[2:20:50] Wanneer was die pilot nou klaar?

[2:20:51] Die duurde nog twee jaar of drie jaar.

[2:20:54] Oké, dus dat duurt nog wel even.

[2:20:55] Dus die kon niet snel...

[2:20:57] Je zou er nu even geen termijn bij zeggen.

[2:21:00] En dan is het ook in die zin geen toezegging op papier.

[2:21:05] Maar goed, de heer Bolhuis.

[2:21:08] Ik miste twee toezigingen.

[2:21:10] Er was een toezagging, of eigenlijk beide was, voor de begroting.

[2:21:14] Bij de begrotingsschrift terug te komen om wat we kunnen leren van het Belgische voorbeeld.

[2:21:17] Dus het steunpunt, dat was een doezeging die was gedaan.

[2:21:21] Er was ook gezegd, net, een brief uiteindelijk.

[2:21:24] Welke aanbevelingen van de commissie sociale minimum niet hebben opgevolgd en hoe de regering daarnaar kijkt.

[2:21:29] En dan kijk ik ook even naar de minister.

[2:21:31] Want de eerste toezegging, dat was volgens mij dat ik hoorde dat de minister zei dat hij bij de begroting, dus tijdens de begrotingsbehandeling zal uitleggen en toelichten.

[2:21:41] En de tweede, die komt volgens mijn wel middels een brief.

[2:21:44] De tweede had ik een brief toegezegd.

[2:21:45] De eerste als heer Bolhuis het goed vindt, doe ik dat mondeling ook in het kader ambtenaren allen.

[2:21:49] Anders alleen maar brieven aan het schrijven.

[2:21:52] Dank.

[2:21:52] Oh, ook de heer De Beer.

[2:21:54] Ja, nee, even voor de volledigheid.

[2:21:55] Want ik heb de minister niet gevraagd om een brief te schrijven.

[2:21:58] Dus hij gaf aan van het onderwerp Gokke komt terug in de voortgangsrapportage.

[2:22:04] Dus ik weet niet of het een standaardonderwerp is wat sowieso terug zou komen.

[2:22:07] Maar anders zou ik zeggen noteren bij deze.

[2:22:11] Volgens mij was dit een voortgaansrapportein.

[2:22:12] Zijn twee moeten ook daar even uitkijden.

[2:22:14] Dat is een voertuigrappotage in december en eentje volgend jaar.

[2:22:17] En dit is voor degene in december kan deze terugkomen.

[2:22:19] Dus dat is dit jaar.

[2:22:22] Oké, dan hebben we volgens mij alle toezeggingen gehad en geverifiëerd.

[2:22:26] En dan dank ik de commissie voor inderdaad dit goede debat met elkaar.

[2:22:31] En dat dank ik ook de mensen die online meekijken en natuurlijk het publiek hier in de zaal.

[2:22:38] En daar sluit ik deze vergadering.