Klimaatbeleid gebouwde omgeving

[0:00:01] Goedemorgen allemaal.

[0:00:03] Het is tien uur.

[0:00:04] Dat betekent dat wij kunnen gaan beginnen met dit commissiedebat van de Vaste Commissie voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening.

[0:00:14] Het commissie-debat Klimaat, Beleid, Gebouwde Omgeving.

[0:00:17] Hartelijk welkom aan de minister en haar ondersteuning.

[0:00:20] Van harte welkom ook aan de Kamerleden die nog zo langzamerhand binnendruppelen.

[0:00:24] Fijn dat u er ook allemaal bent.

[0:00:25] En natuurlijk al de mensen op de publieke tribune en die met ons meekijken.

[0:00:29] Wij debatteren vandaag tot half twee.

[0:00:35] Als het goed is, als we dat halen.

[0:00:37] Maar dat moet denk ik lukken als ik dit zo zie in twee termijnen.

[0:00:41] In de eerste termijn heeft u een spreektijd van vier minuten.

[0:00:46] En in de huishoudelijkheid zou ik met u willen afspreken dat wij uitgaan van vier interrupties.

[0:00:54] Bij interrupties van 30 seconden of meer die dubbel tellen.

[0:01:01] En onder de 30 secondes zijn ze gesloten.

[0:01:03] Dat we dan interrupties in tweeën doen.

[0:01:08] En dan kunnen we denk ik het gesprek een beetje levendig en op gang houden.

[0:01:13] En nou ja, heeft u alle kans om de dingen te vragen die u wilt vragen.

[0:01:17] Maar ik ben wel genadeloos.

[0:01:19] Dus bij meer dan 30 seconden bent u wel aan de beurt.

[0:01:27] Goed.

[0:01:29] Dan denk ik gewoon dat we kunnen gaan beginnen.

[0:01:32] En dan begin ik bij de heer Klemmink van J21.

[0:01:34] Dank u wel, voorzitter.

[0:01:37] Voorzitter, wie het klimaatbeleid gebouwde omgeving leest, kan maar één conclusie trekken.

[0:01:42] Deze coalitie, deze minister, vindt het milieu belangrijker dan de portemonnee van de Nederlanders.

[0:01:48] En wat deze minister ook belangrijke dan Nederlanders vindt, zijn migranten.

[0:01:52] J21 heeft gisteren met verbijzingen zitten kijken naar het interview van deze minister.

[0:01:57] Als je dat zou willen, zei de minister over het afschaffen van de voorrang van statushouders.

[0:02:01] Als je het zou willen.

[0:02:03] Dan is de simpele vraag, wil de minister eigenlijk wel of niet af van de voorgang van statishouders?

[0:02:10] Naast massamigraat zijn er nog andere twee plagen op de woningmarkt.

[0:02:13] De doorgeslagen regulering en de hoge belastingdruk voor investeerders zoals verhuurders.

[0:02:18] Nederlanders moeten financieel dood worden voor de klimatische ideeën van dit kabinet.

[0:02:22] De Nederlander wordt op kosten gejaagd en is dus schuldig gewerkt via ledingen, dan wel kapot belast om alle klimaatstudies op te kunnen hoesten via de belastingen.

[0:02:30] Dit kwam net Dweek Nederland haar klimaatideologie op, maar laat Nederlands daarvoor betalen.

[0:02:35] Weg rust in de portemonnee, voorzitter.

[0:02:38] De dwangpomp Dweek Nederlands tot maak van extra kosten duwt Nederlanders die dat niet kunnen opbrengen verder schulden in en dekt subsidie door hogere belastningen.

[0:02:45] En ja, u tindigt wel af van de dwang en drang bij dit klimaatbeleid.

[0:02:49] Nederlanders hebben het geld simpelweg niet, de leveranciers hebben de installeurs niet en veel bewoners hebben er ruimte niet voor een dwangpomp.

[0:02:56] En mijn vraag is dan ook simpel aan de minister.

[0:02:58] Zijn er omstandigheden, redenen te bedenken die de minister op andere gedachten kan brengen?

[0:03:03] En welke zijn dat dan?

[0:03:05] Of heeft de minister eigenlijk al bepaald wat ze wil en gaat dit sowieso door?

[0:03:08] In dat geval kunnen we een deel van dit debat gewoon overslaan.

[0:03:12] In september bleek uit onderzoek dat de energiekosten van Nederlanders met een dwangpomp het hardst gaan stijgen met maar liefst 70%.

[0:03:19] En ondertussen kon de minister van 2027 een verlaging van het subsidiebedrag per kilowatt warmtepompvermogen van 225,20 euro.

[0:03:27] En daarmee komen de eneratiekosten voor Nederlanders bij een dlangpomp steeds dichter te liggen bij de Nederlanders zonder.

[0:03:32] En daardoor worden investeringen veel later of misschien zelfs helemaal niet meer terugverdiend.

[0:03:36] Kan de minister 100% garanderen dat je met de dwangpomp per maand goedkoper uit bent en de investeringen binnen 7 jaar zou kunnen terugverdienen?

[0:03:44] Welke garanties kan deze minister bieden?

[0:03:47] Voorzitter, dan de huurmarkt.

[0:03:48] Het kabinet gaat uit van een gemiddelde investeringslast van ongeveer 7300 euro om de energielevens uit te verseren.

[0:03:55] Verhuurders waarschuwen dat deze werkkosten bij veel woningen aanzienlijk hoger liggen.

[0:03:59] En dat is goed verstelbaar, want voordat je een oud dak kunt isoleren moet je soms eerst de hele dakconstructie worden aangepakt.

[0:04:05] Het glas verbeterd worden, nieuwe kozijnen zijn nodig.

[0:04:08] De appartementen kunnen ingrepen afhankelijk zijn van de gemeenschappelijke delen van het gebouw.

[0:04:13] Heeft de minister door laten rekenen wat de uitversing van energielabors eigenlijk kost?

[0:04:17] En wat de gevolgen zijn voor het uitbond van de huurwoningen?

[0:04:21] Ook de uitvoering is onvoldoende geregeld, voorzitter.

[0:04:23] Een verhuurder die in een VVE kan niet zelfstandig besluiten het hele dak of gevel aan te pakken.

[0:04:28] Daarvoor zijn andere eigenaren nodig.

[0:04:30] Een besluit over de financiering en vervolgens pas de uitвоering.

[0:04:34] Ook de medewerking van huurders kan de belemmering vormen.

[0:04:36] De aangekondigde vereenvoudigingen zijn nog niet allemaal geregeld.

[0:04:39] Die eindtint vraagt de minister deze verplichte uitversering te schrappen.

[0:04:42] En is de minister daartoe bereid?

[0:04:44] Voorzitter, dan nog over bakstenen.

[0:04:47] Oorlogs was ik op bewerkbezoek in een steenfabriek in Aalst.

[0:04:49] Een prachtig bedrijf van een typisch Nederlands product.

[0:04:52] Al ruim 100 jaar lokaal gewochteld.

[0:04:55] En prachtige innovaties om het gasverbruik ongekend sterk te verminderen.

[0:04:59] Bij de milieuprestatieberekening van gebouwen zien we weer ideologische inkleuring.

[0:05:04] Bouwbeestmaterialen zijn brandgevaarlijker, duurder en gaan veel minder lang mee dan bakstenen.

[0:05:10] Daarom dat de minister de milieuprestatie heeft vormgegeven dat bouwbeesten toch beter uitkomt dan bakstenen.

[0:05:15] De rekenkundige tijd is teruggepakt van 50 jaar, terwijl bakstenen makkelijk 120 jaar mee kunnen.

[0:05:20] En daarna ook nog hergebruikt kan worden.

[0:05:23] Kan de minister bevestigen dat bakstenenen een langere levensduur hebben dan 50 jaar?

[0:05:28] En klopt het dat dit Europees geregeld is, maar dat de minister via zelf eigen beleid wel degelijk baksten anders kan laten berekenen op hun duurzaamheid?

[0:05:39] Meneer Klemmer, dat rondt u af.

[0:05:41] Tot slot.

[0:05:43] Tijdens het commissiedebat Bouwregio van 1 juli 2026 gaf de minister aandacht in Europa te gaan spreken met haar collega's over bakstenen.

[0:05:51] Ik heb daar nog geen terugkoppeling over gehoord, dus ik ben benieuwd wat dat heeft opgeleverd in Europa.

[0:05:56] Dank u wel.

[0:05:56] U heeft een interruptie van de heer Van Leijen van D66.

[0:06:00] Ja, voorzitter.

[0:06:01] Dank je wel en dank je heel veel voor de heerklemming voor deze bijdrage.

[0:06:04] Wat we volgens mij allebei delen.

[0:06:08] is dat we uiteindelijk willen dat de energierekening van Nederland is omlaag gaan.

[0:06:12] Daar hebben we misschien andere routes bij, maar dat is gewoon iets wat we allebei willen.

[0:06:15] En wat ik me wel afvraag als ik nou uw betoog hoort, luister, is hoe gaat u ervoor zorgen dat we de energie rekening omlaagt brengen in een systeem waar mensen volledig of volledige voor een groot deel afhankelijk zijn van gas?

[0:06:30] Meneer Klemmink.

[0:06:32] Ja, voorzitter, dat is op zich niet zo heel ingewikkeld.

[0:06:34] Daarvoor moet je twee dingen doen.

[0:06:35] Eén, moet je gas niet zo zwaar gaan belasten zoals D66 altijd doet.

[0:06:40] Dat is ongeveer 87 cent per kubus.

[0:06:43] Dus dat kan enorm snel naar beneden als de belastingen naar benede gaan.

[0:06:46] En verder hebben we met Groningen nog een prachtig gasvoorraad, voorzet, die we ook kunnen aanspreken.

[0:06:51] Meneer Van Leijen.

[0:06:52] Voorzitter.

[0:06:53] Ik ben heer Van Lee trouwens, niet heer Klemming.

[0:06:59] Ik was blij, ja, die energiebelasting, laten we die eens beetpakken en ontleden.

[0:07:03] Want stel je voor, we gaan hiermee doorzetten.

[0:07:05] En stel jij voor, weet je wat we doen?

[0:07:07] We gaan die eneratiebelasting eraf halen.

[0:07:10] Volledig naar nul.

[0:07:11] Dat levert 500 euro per jaar op.

[0:07:14] Als je kijkt naar de stijging van de energiecontracten... die nu afgesloten zijn in augustus... en de enerciecontracte die afgesloten zijn in februari... dat is een half jaar hè?

[0:07:23] En daartussen zit alleen de inval in Iran.

[0:07:25] Is de strijging in die enercie contracten al 600 euro?

[0:07:29] Dus op dat laatste stuk, die 100 euro, heeft hij eigenlijk al geen antwoord.

[0:07:32] Dus hoe gaat hij dat nou echt doen?

[0:07:34] Hoe gaat hij nou zorgen dat die energierekening structureel omlaag gaat?

[0:07:40] Meneer Klemmink.

[0:07:41] Ja, dank u wel, voorzitter.

[0:07:42] Het zal toch echt zijn dat je misschien eens een keer aan de belastingklop moet gaan draaien, zeg ik al tegen mijn collega van D66-voorzitter, want die zijn schandalig hoog en tot hoogst van Europa.

[0:07:53] Daarmee kun je de koopkracht van Nederland als het gaat om de energiekosten enorm helpen.

[0:07:58] Het is toch een bijna een beetje, ja ik moet een beetje lachen voorzitter, niet cynisch bedoeld uiteraard naar de collega.

[0:08:03] Maar de collego vraagt mij al vaker over hoe kan het toch dat Nederlandse hoge energiekosten hebben en welke problemen dat oplevert.

[0:08:08] Ja de collegen moeten gewoon eens een keer de belasting naar beneden doen in plaats van duikers verhogen.

[0:08:13] Dat is het allerbeste wat kan gebeuren.

[0:08:15] Ik heb de college ook geweest op de voorraad in Groningen die wat mij betreft, ja 21 betrefft.

[0:08:20] ...aangesproken worden in de toekomst.

[0:08:22] En het is ook zo dat veel uit de duurzaamheidsenergie die we nu hebben gestubsidieerd moet worden... ...omdat ze eigenlijk niet rendabel zijn.

[0:08:29] Allemaal methodes, voorzitter, om de energiekosten van Nederland naar beneden te brengen.

[0:08:35] Meneer Noorbol, VVD.

[0:08:36] Volgens mij was de vraag van de heer Van Lij eigenlijk best eenvoudig.

[0:08:39] Waarom wilt u afhankelijk blijven van buitenlandse landen in de enercievoorraad?

[0:08:46] Meneerklemming.

[0:08:47] Ja, voorzitter, dat is een veronderstelling die niet klopt, want dat wil ik helemaal niet.

[0:08:52] Ik zie dat onder andere de VVD er gekozen heeft om het Groningse gasveld permanent te gaan sluiten.

[0:08:58] We stoppen daar geloof ik voor 2 miljard euro aan een operatie om daar beton in te storten.

[0:09:02] Het allertomste wat je kan doen, dat we een gasvoorraad in Nederland goed kunnen gebruiken op dit moment.

[0:09:07] Het gevolg van de doldwaalse energietransitie waar de VFD en alle kabinetten Rutte overigens gewoon aan heeft meegewerkt, is dat we afhankelijk zijn geworden van het buitenland in plaats van onze eigen energie.

[0:09:17] Er hadden hier al lang kerncentrales kunnen staan, bijvoorbeeld als de VVD een beetje had meegewerkt in het verleden.

[0:09:22] En we zijn aanvankelijk geworden eerst van Rusland, daar ben ik geen fan van, voorzitter.

[0:09:26] Daarna zijn we aanvankelijker geworden van de VS, daar zijn we ook niet per se fan van.

[0:09:29] En dan zijn we weer aanvankelijk geworden van het Midden-Oosten voor een deel van onze aanvoer.

[0:09:32] Dat had allemaal anders gekund als de vvd een ander beleid had gevoerd in de kabinet Rutte.

[0:09:37] De VVD is meestal volgens jaar 21 het probleem voor alles, maar ik denk dat u ons een beetje te veel eer aan doet als u zegt dat we de situatie in Iran kunnen beïnvloeden, de situaties in Rusland helemaal onder controle hebben.

[0:09:51] of in het Witte Huis onder controle hebben wat de heer Trump zegt.

[0:09:54] En als mijn haar vandaag slecht zit, is dat waarschijnlijk ook de schuld van de VVD.

[0:09:59] Dus laten we het ook niet overdrijven, voorzitter.

[0:10:01] Kijk, we waren bijna bij het antwoord, omdat de heur Klemming zelf ook aangaf... van ja, we zijn afhankelijker geworden van landen als Iran.

[0:10:07] De heer Leijen schetste zojuist ook wat er gebeurt op het moment dat er in bijvoorbeeld het Midden-Oosten... de boel op ontploffen staat, wat dat doet met de prijs.

[0:10:15] Al zou je de belasting dus terugdraaien naar nul...

[0:10:18] Dan nog steeds is er een gigantische invloed op de energierekening hier.

[0:10:21] En waarom wil JA21 daar niet minder afhankelijk van worden?

[0:10:24] Ik begrijp dat gewoon niet.

[0:10:26] Dirk Lemmink.

[0:10:28] Voorzitter, voor mij heb ik duidelijk aangegeven dat ik helemaal niet wil dat we afhankelijker zijn van het buitenland.

[0:10:32] Ik heb al aangeven dat door het beleid van de afgelopen kabinetten, en ik kan er ook niks aan doen hoor, dat VWD daar de grootste partij was in de kabinetterutte.

[0:10:40] dat we aanvankelijk zijn geworden van het buitenland.

[0:10:43] We hadden natuurlijk al lang geleden, jaren geleden... moeten starten met de bouw van kernenergie en kerncentrales in Nederland.

[0:10:49] We waren namelijk niet afhankelijk geweest van het Buitenland... of dat dan Rusland is, een rare president in het Witte Huis...

[0:10:55] dan wel de islamitische dictatuur in het Midden-Oosten.

[0:10:59] We hadden dat al lang kunnen regelen als we een jaar geleden onder het kabinet de Rutte hadden gestart met de kernenergie.

[0:11:04] En daar blijft ook nog het vraagstuk van Gronings Gasveld over, voorzitter.

[0:11:08] Los daarvan constateer ik inderdaad dat zelfs als je nu de belasting van energiekosten drastisch naar beneden doet, dat het ingewikkeld blijft door de veranderende omstandigheden.

[0:11:16] Maar die heeft het echt wel in het verleden zelf veroorzaakt.

[0:11:19] Maar op zijn minst had de VVD kunnen pleiten in het kabinet om de belastingen op energie naar benede te doen.

[0:11:23] En dat gebeurt ook niet.

[0:11:27] Dank u wel.

[0:11:28] Dan is het woord aan de heer Ruscher van Forum voor Democratie.

[0:11:33] Dank u wel, voorzitter.

[0:11:35] Vanaf 2029 zet dit kabinet in op normering van de hybride warmtepomp.

[0:11:40] Een verplichting dus.

[0:11:42] In de praktijk betekent dit dat vervanging van Nederlanders een cv-ketel vanaf 2019 tot wel 6000 euro duurder wordt.

[0:11:50] Deze moet dan namelijk vervangen worden door een hybriden warmtelpomp waar ook nog eens een nieuwe cv ketel voor nodig is.

[0:11:57] In oudere woningen kan daardoor noodzakelijke aanpassingen nog eens 10.000 euro bovenop komen.

[0:12:02] En volgens de minister zijn dit echter investeringen waarmee we de energierekening omlaag gaan brengen.

[0:12:08] Klinkt mooi, maar is dat ook zo?

[0:12:10] Want TNO-onderzoek van het kabinet laat zien dat de energie rekening tot 2021 met 15% stijgt bij een cv-ketel, 32% bij een hybride warmtepomp en 51% bij volledig elektrische warmtempomp.

[0:12:24] En volgend jaar betaalt een gemiddeld huishouden al 141 euro in extra aan nettarieven.

[0:12:30] En daarbij zorgen de tijdsafhankelijke nettarieven volgens ACM voor 40% van de huishoudens voor een hogere energierekening.

[0:12:38] Wat betekent dit voor de rendabiliteit van die dwangpomp?

[0:12:41] In 2023 gaf voormalig minister Hugo de Jonge aan dat een hybride warmtepomp zich in 7 jaar terugverdient.

[0:12:48] In de voorliggende stukken echter geeft de minister aan dat nu wordt onderzocht op welke termijn een warmtepomp zich binnen levensduur terugverdient.

[0:12:57] Wat is er sinds 2023 veranderd?

[0:12:59] Waarom zou de terugverdientijd nu niet meer zeven jaar zijn?

[0:13:03] En wat Forum voor Democratie betreft komt de verplichting er nooit, maar is de minister in ieder geval bereid de verpflichting pas in te voeren als vaststaat dat huishoudens er financieel op vooruit gaan?

[0:13:13] Een gezin dat nu al moeite heeft om de boodschappen te betalen, kan niet duizenden euro's extra ophoesten en dan jaren wachten tot het mogelijk is terugverdiend.

[0:13:22] Wat vindt de minister daarvan?

[0:13:24] De minister belooft tevens een eenvoudige uitvoerbare overgang terwijl het stroomnet op steeds meer plekken op slot zit en woningen massaal niet kunnen worden aangesloten.

[0:13:33] Zorgt de massale overstap op de warmtepomp niet voor een nog grotere belasting van het stroomsnet met als gevolg dat Nederlanders hun warmtempomp straks niet eens kunnen aansluiten?

[0:13:42] Ook krijgt de dwangpomp een verplichte smart functie waarbij de netbeheerder per wijk de stroomtoevoer kan reguleren.

[0:13:49] En zij hebben in september ook aangegeven dit te willen doen.

[0:13:53] Kan de minister garanderen dat Nederlanders nog stroom kunnen gebruiken wanneer zij dat willen?

[0:13:57] En wat gebeurt er als mensen geen pomp plaatsen omdat ze er geen geld voor hebben of omdat ze de simpelweg geen een willen?

[0:14:03] Krijgen ze een boete?

[0:14:05] Gaat de gemeente achter de voordeur kijken welke ketel er hangt?

[0:14:08] Het heeft er nu de schijn van dat dit kabinet er niet nog over na heeft gedacht.

[0:14:12] Omdat ze zich nou eenmaal hebben vastgelegd om in 2050 tot een emissievrij gebouwenbestand te komen zoals ons door de Europese Unie wordt opgedrongen.

[0:14:21] En er wordt 1,9 miljard euro uitgetrokken om gebouven met een maatschappelijke functie te verduurzamen en 4 miljard besteed aan het isoleren van 2,5 miljoen woningen.

[0:14:32] Natuurlijk allemaal nodig om die dwangpomp mogelijk rendabel te maken.

[0:14:36] En wederom blijkt dat de klimaatreligie niet zonder subsidie kan.

[0:14:40] Het is geld van hardwerkende Nederlanders dat Den Haag eerst afvakt en dan voor een heel klein deel teruggeeft, zodat zinloze investeringen nog enigszins rendabel lijken.

[0:14:51] Nederlanders gaan dus financieel bloeden voor heel misschien mogelijk 0,00007 graden minder opwarming over enkele decennia.

[0:14:59] Maar voorzitter, beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald.

[0:15:04] Het is tijd om het klimaatbeleid volledig te schrappen.

[0:15:13] Dank u wel.

[0:15:25] We willen als land zelfvoorzienend zijn.

[0:15:28] Nu heeft het gesprek net met een collega van jaar 21 gevoerd.

[0:15:31] Ik zeg niet graag, maar ik denk dat ik me één op één met zijn woorden eens ben.

[0:15:37] Het Groninger gasveld moet gewoon heropend worden.

[0:15:39] We hebben genoeg gas daar onder de grond zitten voor decennia om de energierekening van Nederlanders omlaag te brengen.

[0:15:47] Dat is mooi om te horen.

[0:15:49] En ik weet ook dat jaar 2021 Rusland ziet als een agressor.

[0:15:53] Dus dan ga ik er ook maar even vanuit dat u namens Forum voor Democratie... ...Rusland ook ziet als agressoraangezien u het zo eens bent met uw collega aan de rechterzijde.

[0:16:04] Volgens mij hebben we hier een debat over hoe we de energierekening omlaag gaan brengen.

[0:16:08] En wij willen niet afhankelijk zijn van welk land in de wereld dan ook.

[0:16:12] We hebben het Groninger gasveld voor honderden miljarden euro's aan gas onder de grond.

[0:16:17] Dat moeten we gewoon weer gaan gebruiken en zo krijgen we de energierekening omlaar.

[0:16:29] Korte vraag.

[0:16:30] Dat Gronings gas, oké, stel je voor we gooien dat gasveld open.

[0:16:34] Heeft u dan door dat dat niks doet met de prijs?

[0:16:36] Want dat zijn gewoon hoeveelheden die op de Europese gasmarkt beschikbaar komen.

[0:16:39] Dat komt zo'n klein beetje bij, want die Europese grasmarkt is zo groot.

[0:16:43] Dat laat de prijs dus niet zakken.

[0:16:44] Dus de vraag die de heer Nobre stelde, hoe zorgt u dan voor een lagere energierekening, heb ik ook nog geen antwoord op.

[0:16:50] Ja, dit laat volgens mij meer zien dat D66 in problemen denkt en niet oplossingen.

[0:16:55] We moeten ook gaan kijken hoe we ons kunnen lostrekken van de Europese gasmarkt.

[0:16:59] Er zijn verschillende mogelijkheden om dat te doen, om gewoon zo de energierekening omlaag te brengen.

[0:17:04] Meneer Verleijen.

[0:17:05] Ja, voorzitter.

[0:17:06] Nu word ik enthousiast.

[0:17:07] Lostrekken von de Europse gasmarkt, los van gas, warmtepompen, isoleren.

[0:17:11] Is dat dan het programma wat u wilt vervolgen?

[0:17:14] De heer Ruscher.

[0:17:16] Nee, geen warmtempompen.

[0:17:20] Dank u wel.

[0:17:21] Dan is het woord aan de heer Normel van de VVD.

[0:17:24] Ja, voorzitter.

[0:17:24] Dank u.

[0:17:25] Voorzitter, wie zijn huis wil verduurzamen... moet niet vastlopen in regels, loketten en hoge lasten.

[0:17:30] Het verduuren van je huis levert ook veel op.

[0:17:32] Een lagere energierekening en minder afhankelijkheid van derde landen.

[0:17:36] Om deze redenen staat de VvD achter de verduursamingsinvesteringen... zolang deze ambitieus, maar ook realistisch voorspelbaar en uitvoerbaar zijn.

[0:17:44] Ook mogen deze ambities niet leiden tot extra vertraging... bij de bouw van 100.000 woningen per jaar.

[0:17:50] Voorstel allereerst de standaardisering.

[0:17:52] Wat de VVD betreft gelden in heel Nederland dezelfde regels.

[0:17:56] Wanneer gemeenten en provincies eisen stellen bovenop de landelijke wetgeving, zorgt dat alleen maar voor meer vertraging en hogere kosten.

[0:18:04] Bij het vorige twee minuten debat over dit onderwerp heb ik daarom een motie ingediend om deze bovenwettelijke eisen te schrappen.

[0:18:10] Ik wil de minister vragen hoe het staat met de uitvoering van die motie.

[0:18:14] Hoe gaat de minister ervoor zorgen dat gemeenten en provincies zich aan de landelijke kaders houden en niet allerlei regeltjes daarop stapelen?

[0:18:21] Dan de voorspelbaarheid.

[0:18:23] Wie nu een investering maakt om zijn huis te isoleren, moet ervan uit kunnen gaan dat de overheid de eisen niet tussentijds verandert.

[0:18:30] Kan de minister bevestigen dat wie nu in verduurzaming investeert, niet na 2030 opnieuw de portemonnee hoeft te trekken?

[0:18:39] Het Energiehuis, voorzitter.

[0:18:40] Dit is een stap in de goede richting.

[0:18:42] Het zou namelijk één loket moeten worden voor alle initiatieven.

[0:18:46] Echter, de bestaande initiatieves blijven ook bestaan.

[0:18:49] En hoe verhoudt zich dat dan tot dat ene enkele loket?

[0:18:53] De VVD wil namelijk geen extra bureaucratie.

[0:18:55] Ik ben benieuwd hoe de minister dit ziet.

[0:18:58] Voorste netcongestie.

[0:19:00] Misschien wel een van de grootste problemen op dit moment op de woningmarkt.

[0:19:04] Het stroomnet zit op steeds meer plekken overvol.

[0:19:08] Daardoor liggen woningbouwprojecten stil en krijgen bedrijven geen aansluiting.

[0:19:11] De minister, maar ook deze Kamer heeft recent nog een brandbrief gekregen van gemeenten uit Brabant.

[0:19:17] Tegelijkertijd krijgen nieuwbouwprojecten sinds 2018 geen gasaansluiting meer en worden ze vaak volledig elektrisch verwarmd.

[0:19:25] Op een koude winterdag kan een wijk vol met warmtepompen dan ook voor een flinke piek op het net zorgen.

[0:19:31] Voorzitter, netbeheerders, ontwikkelaars en gemeenten waarschuwen al een tijdje dat de netcongressie een extra rem vormt op het bouwen van nieuwe woningen.

[0:19:38] En zoals de minister zelf al aangaf, er is sprake van een woningcrisis en daar moeten we naar handelen.

[0:19:44] Is de minister het met de VVD eens dat het onacceptabel is dat woningbouwprojecten niet doorgaan door netcongessie, terwijl hier eigenlijk meer mogelijk is?

[0:19:52] Ik wil de minister dan ook vragen hoeveel nieuwbouwwoningen er extra gebouwd kunnen worden als woningen toch weer op gas aangesloten kunnen worden.

[0:20:00] En tot slot, voorzitter.

[0:20:01] Bescherm de diersoorten.

[0:20:03] Wetten, regels, procedures.

[0:20:06] Het moet er allemaal niet toe leiden dat isolatie of nieuwbouw verdraging oploopt.

[0:20:10] De VVD wil één landelijke lijn.

[0:20:13] Eerder heb ik daar in het debat over de bouwregelgeving ook een motie voor ingediend die gemeenten verplicht om dit jaar nog te starten met een soortenmanagementplan of dat te versnellen.

[0:20:23] Hoe voert de minister deze motie uit?

[0:20:25] En wanneer informeert zij de Kamer hierover?

[0:20:28] En welke mogelijkheden ziet zij om de provincie te bewegen... om zo snel mogelijk een samenwerking met gemeenten... tot vastgestelde soorten managementplannen te komen?

[0:20:35] En dan tot slot, voorzitter, als u maar toestaat.

[0:20:37] Dan mag u uw termijn afmaken en dan gaat u de interrupties in.

[0:20:40] Ik zou de minister de gelegenheid willen bieden om te reageren op de uitspraak die ze gisteren deed over dat jongeren gelukkig nog thuis kunnen wonen.

[0:20:49] Ik hoop dat zij hier excuses wil maken en dan kunnen we wat mij betreft dit debat weer op een normale manier met elkaar voeren.

[0:20:56] Dank u wel.

[0:20:57] Ik begin bij de heer Mooiman, dan ga ik naar mevrouw Teunissen en dan ga ich naar de heere Klemmink.

[0:21:01] Dank u wel, voorzitter.

[0:21:02] Ik vond het een interessante vraag van de heer Nobel... ten aanzien van aan de minister hoeveel woningen er bijgebouwd zouden kunnen worden... op het moment dat woningen weer op gas aangesloten kunnen worden.

[0:21:14] Nog niet zo heel lang geleden hebben wij daar ook een voorstel toe ingediend... waar toen de VVD tegen was.

[0:21:21] Maar kan ik uit de vraag van het VVVD opmaken... dat op het momento dat daar een antwoord uitkomt... dat er bijvoorbeeld veel meer woningen zouden worden gebouwd...

[0:21:27] ...dat de VVD dan ook weer is voor het kunnen aansluiten van nieuwe woningen op gas.

[0:21:33] De motie waar de heer Mooiman volgens mij op doelt... ...was de motie over geen normering voor de warmtepomp.

[0:21:41] Dat is iets anders dan wat ik nu vraag aan het kabinet.

[0:21:46] Het kan zo zijn dat door netcongestie het slim is om hybride warmtempompen... ...bij nieuwbouwwoningen toe te staan in plaats van een warmtelpomp.

[0:21:53] En dat betekent dat het nog steeds heel duurzaam is...

[0:21:55] Die hybride warmtepomp kan in de toekomst, als de netcongestie weg is, ook worden vervangen door een warmtempomp.

[0:22:01] Maar het zorgt er één voor dat de netcongestie minder wordt en twee, dat we ook die 100.000 woningen per jaar kunnen gaan bouwen.

[0:22:07] En het hoeft niet overal, nogmaals, het is geen verplichting, maar het zou wel soelaas kunnen bieden voor gebieden waar de netongestien nu eigenlijk onwerkbaar is.

[0:22:16] Mevrouw Teunissen.

[0:22:18] Voorzitter, dank u wel.

[0:22:19] Ik heb de heer Nobel een paar keer horen zeggen dat we onafhankelijk moeten worden van het buitenland en dat de energierekening dan ook omlaag gaat.

[0:22:26] Dat is heel goed.

[0:22:27] Maar dan is wel de vraag, waarom hoor ik dan geen extra maatregelen van de VVD om dat ook echt voor elkaar te krijgen?

[0:22:33] Kijk bijvoorbeeld naar isolatie.

[0:22:36] Dat ist een van de beste manieren om onafankelijk te worden en die energierekening omlaagt te krijgen.

[0:22:41] Nou zien de woningcorporaties, er is een tekort van 20 miljard tot 2035 om ook daadwerkelijk te voldoen aan de afspraken die daar zijn gemaakt.

[0:22:50] Dus waar blijven dan de voorstellen van de VVD om dat recht te trekken?

[0:22:56] Meneer Nobbel.

[0:22:56] Ja, voorzitter.

[0:22:57] Laat ik vooropstellen dat het onafhankelijk worden... en de energierekening omlaag brengen... dat dat niet alleen in dit debat natuurlijk gebeurt... maar ook in de klimaatdebatten waar mevrouw Teunissen... namens de Partij voor de Dieren zelf ook vaak aanwezig is.

[0:23:11] De VVD heeft bijvoorbeeld voor elkaar gekregen... dat er ontzettend veel meer geld naar kernenergie gaat.

[0:23:15] Ik denk ontzetten belangrijk om meer afhankelijk te kunnen worden als Nederland.

[0:23:20] Maar ook om op lange termijn de energie rekening op laag te krijgen.

[0:23:23] Daarnaast, en dat speelt wel bij dit debaat...

[0:23:26] Er is gewoon een isolatieoffensief.

[0:23:29] En ik snap best dat corporaties zeggen, we zouden graag meer geld willen hebben.

[0:23:32] Maar ja, dat geldt ook voor mensen thuis die hun woning moeten verduurzamen, die in een koopwoning wonen.

[0:23:37] Dus uiteindelijk geldt hier wel dat een investering op de lange termijn rendabel is, maar dat het vaak op de wat kortere termijn geld kost.

[0:23:46] Mevrouw Teunissen.

[0:23:48] Ja, voorzitter, als we dan...

[0:23:49] Even naar de feiten kijken.

[0:23:52] Dan hebben we nu niks aan kernenergie.

[0:23:54] Daar gaan we waarschijnlijk ook niks van hebben.

[0:23:56] En waar we wel wat aan hebben en waar dit debat ook over gaat, is het isoleren van woningen.

[0:24:01] En dan kun je wel zeggen, er is een nationaal isolatieoffensief.

[0:24:04] Maar als je daar veel te weinig middelen tegenover stelt, dan gebeurt er te weINIG.

[0:24:09] PBL zegt, we hebben minder dan 5% kans om de klimaatdoelen te halen.

[0:24:12] Dus er gebeurt veel te weinig.

[0:24:14] Woningcorporaties geven aan, we kunnen helemaal niet voldoen aan die prestatieafspraken.

[0:24:18] Dus nogmaals, als de VVD het echt meent om die energierekening omlaag te brengen, waar blijven dan de extra maatregelen?

[0:24:27] Ja, voorzitter.

[0:24:28] Onlangs heeft het kabinet nog bekendgemaakt dat de woningcorporaties niet langer de ATAT hoeven te betalen.

[0:24:35] Dat is ook weer een manier voor corporaties om meer ruimte te krijgen om investeringen te doen.

[0:24:40] Daarnaast is nog het isolatieoffensief.

[0:24:41] En ik denk dat mevrouw Teunis en ik het gewoon niet met elkaar eens zijn dat kernenergie uiteindelijk de enige manier is om als Nederland echt onafhankelijk te worden van het buitenland.

[0:24:50] En daarmee uiteindenlijk ook grip te krijgen op de energierekening.

[0:24:54] In tweeën.

[0:24:55] Ja, meneer Klemmink.

[0:24:58] Dank u wel, voorzitter.

[0:25:00] Collega Nobel van de VVD is net als jaren 20 tegen nationale koppen.

[0:25:04] Nu is de minister met de uitwerking van een Europese regelgeving begonnen in de zogenaamde WLC-GWP, waardoor bakstenen die eigenlijk een levensduur hebben van 120 jaar in plaats van 50 jaar, wat Europa mee rekent, op achterstand worden gezet ten opzichte van buitenbeest materialen.

[0:25:19] Dat is een nationale kop, dat is een keuze.

[0:25:21] Zou de VFD dan ook tegen deze nationale kop zijn en dus bakstenenen gewoon willen berekenen op de levensduur die ze hebben?

[0:25:27] Meneer Nobel.

[0:25:29] Ja, voorzitter.

[0:25:29] Een terechte vraag, denk ik, van mijn collega van J21.

[0:25:33] Ik ben ook benieuwd naar het antwoord van de minister op de vraag die u eerder in uw eigen inbreng heeft gesteld.

[0:25:38] De VVD is geen voorstander van nationale koppen.

[0:25:41] En ik heb inderdaad ook kunnen lezen dat de wijze waarop Europa kijkt naar isolatiematerialen en Nederland, dat daar verschil in kan zitten.

[0:25:49] Dus ik wacht eerst even het ant woord van uw minister af.

[0:25:51] Maar in principe is de VVd niet voor nationale kop.

[0:25:55] Meneer Gemmis.

[0:25:57] Ja,

[0:25:59] De VVD is toch een verantwoordelijke bestuurderspartij.

[0:26:05] En waarom gaat deze fractie van de VVd dan mee in de ophefkratie door van deze minister excuses te eisen voor een half zinnetje, wat als je het eruit knipt niet zo handig was, maar in de hele context van het interview absoluut niet dominant was en was een heel andere boodschap.

[0:26:23] Waarom vuurt de Vvd deze ophevkraties aan?

[0:26:28] terwijl ze eigenlijk een verantwoordelijke bestuurderspartij is en moet zijn.

[0:26:35] Ik heb het hele fragment gekeken en dat gaat buiten dit debat om, maar er werd ook gezegd als je dat al wilt en dan ging het over het afschaffen van de voorrang voor statushouders.

[0:26:46] Daar hebben we bijvoorbeeld ook gewoon een klip en klare afspraak over gemaakt in het coalitieakkoord.

[0:26:49] Dus als u het niet heel erg vindt ga ik namens de VVD gewoon over mijn eigen woorden en wil ik gewoon heel duidelijk van deze minister horen

[0:26:56] dat die voorrang eraf gaat, maar ook dat ze uiteindelijk zich zal blijven inzetten voor jongeren die nu veel te lang bij hun ouders op een zolder blijven wonen.

[0:27:04] En de zin dat ze dan maar gewoon bij hun ouders op de zolderen kunnen blijvenwonen, die leek mij heel ongepast.

[0:27:10] Dus ik hoor graag van de minister hoe ze daar zelf...

[0:27:12] Voorzitter, dat zei ze niet.

[0:27:14] Ze zei dat in een hele afpellen van hoe je 100.000 woningen per jaar bouwt en hoe je ook jongeren, die inderdaad schreeuwen om een betaalbare woning,

[0:27:25] waar je bij de VVD altijd maar moet afwachten of ze betaalbaar worden gebouwd, zei ze uiteindelijk van dat ze gelukkig nog niet op straat hoeven te slapen.

[0:27:35] Dat was de context.

[0:27:36] En dat was op zichzelf, als je het eruit knipt, natuurlijk is dat nooit handig, maar om dit dan te eisen van de minister, ik vind het echt overdreven.

[0:27:44] Want de context van het interview was ongelooflijk helder van dat deze minister en wij allemaal door roeien en ruiten willen om gewoon genoeg woningen te bouwen.

[0:27:53] En het kernpunt van het hele interview was dat de migratie 60% van de extra woningvraag verklaart.

[0:28:04] En de VVD, in welk kabinet ze ook stappen...

[0:28:07] En welk kabinet ze ook vervolgens laten klappen, weet de migratie niet omlaag te brengen.

[0:28:13] En dan vervolgens de minister hierop gaan kapittelen.

[0:28:17] Ik vind het ophefcratie waar een grote partij klein in kan zijn.

[0:28:22] Meneer Noorbal, die mag hier nog even antwoord op geven.

[0:28:24] En daarna gaan we weer terug naar het onderwerp van dit debat.

[0:28:26] En dat is namelijk klimaatbeleid in de gebouwde omgeving.

[0:28:29] Ja, voorzitter.

[0:28:30] De heer Grimmes en ik zijn het over één ding in ieder geval in zijn bedoog eens.

[0:28:34] Dat was niet verstandig van de minister.

[0:28:35] En ik wil de minister graag ook de mogelijkheid geven om daar nu in dit debat dan wat langer op te reflecteren.

[0:28:41] En ook duidelijk te maken dat zij ook wel voor die jongeren die bij ouders op een zolderkamer moeten blijven wonen, daadwerkelijk woningen wil gaan bouwen.

[0:28:54] Dan ga ik naar de heer Mooiman van de PVV voor zijn inbreng in eerste termijn.

[0:28:58] Dank u wel, voorzitter.

[0:28:59] We hebben het vandaag over de verduurzaming van de gebouwde omgeving.

[0:29:04] Het is zeker, gelet op de recente aankondigingen van het kabinet, belangrijk dat we dit debat ook nu voeren.

[0:29:10] Waar het gaat om verduorzaming in zijn algemeenheid staat voor ons voorop dat maatregelen efficiënt en betaalbaar moeten zijn...

[0:29:17] En dat er ook draagvlak voor is.

[0:29:19] En zeker in een tijd waar de woonlasten hoog zijn en mensen moeite hebben om rond te komen, is er wat ons betreft geen ruimte om nieuwe eisen op te leggen en mensen op extra kosten te jagen.

[0:29:30] Maar toch heeft het kabinet ervoor gekozen om dat laatste juist wel te doen.

[0:29:35] Door de hybride warmtepomp vanaf 2029 te verplichten, iets waar wij meermaals tegen hebben gewaarschuwd.

[0:29:41] Het kabinet dwingt met haar keuze talloze mensen tot een enorme kostenpost.

[0:29:47] En niet alleen kost een hybride warmtepomp zelf al zo'n 6.000 tot 8.000 euro, maar komen er voor veel mensen ook nog eens allerlei kosten bij voor de benodigde aanpassingen aan de rest van de woning.

[0:29:58] En dit kan resulteren in tienduizenden euro's

[0:30:00] aan extra kosten.

[0:30:02] Immers is een hybride warmtepomp niet overal even effectief.

[0:30:06] Met name in minder goed geïsoleerde woningen zal het zorgen voor een verslechtering van het wooncomfort en een stijgende energierekening.

[0:30:14] En daarnaast komt het feit dat veel mensen er simpelweg geen geld voor hebben.

[0:30:20] En toch verplichten tot een warmtepomp komt neer op het dwingen van mensen om een schuld van duizenden euro's aan te gaan.

[0:30:28] En dit kan toch ook zeker niet de bedoeling zijn, vraag ik aan de minister.

[0:30:33] We hebben eerder dit jaar juist een brandbrief gekregen van de Woonbond over het feit dat het draagvlak van de energietransitie onder druk staat.

[0:30:41] En hoe denkt de minister dat de verplichting die zij nu voorstelt het draakvlak ten goede komt?

[0:30:47] Ook woningcorporatie Edes heeft eerder in dit jaar en na aanloop naar dit debat gepleit tegen het invoeren van een verplichtiging voor de hybride warmtepomp.

[0:30:56] Zij geven aan dat een verplichting hen dwingt om te investeren op een moment dat de kosten het hoog zijn, terwijl het rendement negatief is en ook nog eens de kostenbesparing voor huurders onzeker.

[0:31:07] En daar komt bij dat deze verplichtiging ook geen onderdeel is van de nationale prestatieafspraken.

[0:31:13] En hoe wil de minister daarmee omgaan?

[0:31:17] En waar het gaat om het overvolle stroomnet levert de keuze om de hybride warmtepomp te verplichten ook problemen op.

[0:31:23] We zien steeds vaker dat allerlei projecten niet kunnen worden aangesloten vanwege de druk op het stroom net en de voorgenomen verplichting, in welke vorm dan ook, gaat hoe dan ook resulteren in nog meer druk.

[0:31:34] Wat ons betreft is het veel verstandiger om meer in te zetten op de beproefde methodes zoals isolatie.

[0:31:41] Daarmee kunnen mensen direct worden geholpen in het verlagen van de energierekening, het verbeteren van het wooncomfort en is er minder opwek van warmte nodig wat verschilt aan uitstoot.

[0:31:51] Waarom kiest de minister er niet voor om in plaats van deze dure verplichting de focus juist meer te gaan leggen op de isolatieaanpak?

[0:31:59] Want voorzitter, tot 2030 dienen er 2,5 miljoen woningen te worden geïsoleerd.

[0:32:04] En de minister geeft in haar voortgangsbrief aan... dat er een flinke versnelling nodig zou zijn om dat doel te behalen.

[0:32:10] Daarom wordt ook gewerkt aan een isolatieoffensief.

[0:32:13] Die is net ook al even langsgekomen.

[0:32:14] En we zouden ook graag van de minister willen horen... of zij verwacht dat de huidige aanpak van dat offensief...

[0:32:20] dan ook voldoende is om de doelen te halen.

[0:32:22] En ook zouden we een concrete stand van zaken van de minister willen hebben.

[0:32:27] Kan zij de Kamer één centraal overzicht doen toekomen... van het aantal tot op heden daadwerkelijk geïsoleerde woningen binnen de aanpak?

[0:32:35] Tot zover, voorzitter.

[0:32:38] Dank u wel, de heer Mooijman.

[0:32:39] U heeft geen interrupties, dus we gaan naar mevrouw Tunnissen van de Partij voor de Dieren.

[0:32:43] Voorzitter, dank u wel.

[0:32:45] De afgelopen zomer hebben we allemaal gezien wat de gevolgen zijn van de klimaatcrisis.

[0:32:49] De droogte, de hitte, onvoldoende groen ook in onze steden om te verkoelen.

[0:32:54] Scholen die dicht moesten ouderen voor wie extreme hitte heel gevaarlijk is.

[0:32:59] Isolatie en vergroening zijn twee oplossingen die mensen beter beschermen tegen de gevolgen van klimaatverandering.

[0:33:05] Bovendien draagt isolatie bij aan het terugdringen van de CO2-uitstoot.

[0:33:10] En daarom zal vandaag de inzet van de Partij voor de Dieren op juist die twee zaken zijn, isolatie en vergroening.

[0:33:16] Dat zijn ook twee onderdelen uit ons klimaatplan dat wij op Prinsjesdag hebben gepresenteerd.

[0:33:21] Een meerderheid van Nederland wil meer klimaatbeleid, maar vindt het oneerlijk dat de grote vervuilers steeds meer cadeautjes krijgen, terwijl de gewone mensen worden opgezadeld met hoge kosten.

[0:33:34] En dan moet je juist inzetten op maatregelen die mensen ook direct iets opleveren, namelijk een schone lucht, een fijne leefomgeving, een comfortabele woning.

[0:33:44] Voorzitter, om te beginnen met meer groen in de buurt.

[0:33:47] Dat is geen luxe, maar het is cruciaal, ook voor de gezondheid van mensen.

[0:33:52] Gezondheid.

[0:33:54] Het RIVM en de Gezontheidsraad pleiten niet voor niets ook voor meer groEN in de Buurt.

[0:34:01] Maar wat we zien is dat juist in de afgelopen jaren de verstening in de steden sterk is toegenomen.

[0:34:09] In de meest verstenen wijken is het te weinig schaduw, wateropvang en ruimte om te ontspannen.

[0:34:15] Juist daar wonen vaak mensen met minder inkomen, ouderen en gezinnen met kinderen.

[0:34:20] Zij hebben groen het hardste nodig, maar ze krijgen vaak het minst.

[0:34:24] Daarom werkt het ook niet om vergroening grotendeels aan de gemeente over te laten.

[0:34:29] De Partij voor de Dieren wil dat er meer landelijke regie komt.

[0:34:32] Wat doet deze minister om bijvoorbeeld de handreiking groen in en om de stad ook daadwerkelijk te integreren in de ruimtelijke ordening?

[0:34:39] En ziet zij kansen om meer regie te pakken om echt die vergroening van de steden aan te jagen?

[0:34:45] En hoe staat het met de uitvoering van de motie Kostic over een bijdrage van het ministerie van Vroo aan meer groen voor burgers in combinatie met de woningbouwopgave?

[0:34:54] Welke stappen zijn hierin al gezet?

[0:34:57] Voorzitter, ook verzorgingshuizen die verdienen de aandacht.

[0:35:00] Ik weet dat de primaire verantwoordelijkheid hiervoor bij VWS ligt, maar ik zie ook zeker een verantworlijkheid voor de minister van Vroo om ervoor te zorgen dat er meer groen en een comfortabele leefomgeving rondom zorginstellingen komt.

[0:35:14] En ik wil de minister vragen of zij hierin ook een rol ziet en hoe ze met VWS hierin kan samenwerken.

[0:35:20] Dan vergroening van schoolpleinen.

[0:35:22] Dat draagt ook bij aan de vergroeding van de buurt.

[0:35:25] En ook daar zien we een grote ongelijkheid dat in gemeenten waar minder geld te besteden is, de schoolplein veel versteender zijn.

[0:35:33] Wil de minister ook meewerken aan de landelijke regie op vergroenen van schoolplijnen?

[0:35:38] En kunnen we ook een koppelkans benutten?

[0:35:41] Neem in het aanpakken van een straat direct mee de aanpak van een schoolpleine.

[0:35:46] Voorzitter, dan het isoleren van woningen.

[0:35:48] Dat levert comfort op in de winter, verkoeling in de zomer en een lagere energierekening.

[0:35:52] Ook worden we minder afhankelijk van fossiele brandstoffen.

[0:35:55] Toch zijn er nog honderdduizenden huurwoningen die niet goed geïsoleerd zijn.

[0:36:00] En juist mensen met minder inkomen en huurders wonen vaak in de slechtst geïsoleerde woningen, de meest versteende wijken.

[0:36:06] Zij betalen de hoogste prijs voor de slechte woningen.

[0:36:08] De hoge energierekening, vocht, kou, hitte en gezondheidsklachten.

[0:36:13] De minister vertelt ons graag hoeveel het kabinet doet via het Nationaal Isolatieoffensief.

[0:36:18] Dat klinkt goed, maar de realiteit is dat er veel te weinig middelen tegenover die opgave staan.

[0:36:24] Dus mijn vraag aan de minister is, ziet zij kans om extra middellen te reserveren voor de woningcorporaties, zodat ze daadwerkelijk ook met dat programma

[0:36:32] aan de slag kunnen gaan.

[0:36:35] In januari bleek dat de sector 20 miljard tekort kwam om de afspraken uit de nationale prestatieafspraak tot 2035 waar te maken.

[0:36:44] Is de minister bereid om heel concreet te onderzoeken of hier juist middelen voor vrij kunnen worden gemaakt?

[0:36:49] Rond u af, mevrouw Teunissen.

[0:36:50] Ja.

[0:36:50] Dan is er nog een gat na 2030.

[0:36:52] De klimaat- en energieverkenning wijst erop dat het klimaatbeleid voor de gebouwde omgeving na 2030 nog onvoldoende is uitgewerkt.

[0:36:59] Wanneer ontvangen wij de eerste uitwerking?

[0:37:01] Dank u wel.

[0:37:02] Dank u.

[0:37:03] Volgens mij heeft u een interruptie van de heer Klemmink.

[0:37:07] Ja, voorzitter.

[0:37:08] Mevrouwe Teunisse, ik ga ook meekrijgen over de standpunt van jaar 2021 als het gaat om migratie.

[0:37:14] En daar kijken we anders naar de wereld, dat respecteer ik uiteraard.

[0:37:18] Dus ik probeer het maar via de duurzaamheidskant, waar we vandaag hier debat over hebben.

[0:37:22] Want het duurzame huis is het huis wat eigenlijk niet gebouwd is.

[0:37:26] En 340.000 migranten betekent dat alleen al door de uitstoot van de bouw van de woningen die daarvoor nodig zijn, zowel 340,000 in het verleden als de toekomstopgave nog, ongeveer 17 megaton aan CO2 uitstout krijgen door de bouwen van woningen om de migratie op te vangen.

[0:37:42] Is dat dan wellicht een manier om mevrouw Teunissen, de collega van Partij voor de Dieren, toch wat meer klimaatremmende maatregelen te overwegen?

[0:37:51] Mevrouw Teunissen.

[0:37:53] Voorzitter, als in de twintig echt migratie serieus gaat nemen, dan zou ze ook wat doen aan klimaatverandering.

[0:38:00] Want we zien dat migraties gaan toenemen als gevolg van klimaat verandering, dat er heel veel mensen in gebieden wonen die onleefbaar worden en dat betekent nog meer enorme druk richting Nederland om mensen op te vangen.

[0:38:15] Dus ik zou zeggen tegen jaar 21, als je echt iets aan migratie wil doen... pak dan de oorzaak van klimaatverandering aan.

[0:38:22] En dat gaat ook over het klimaatneutraal maken van woningen.

[0:38:27] Meneer Klemmink.

[0:38:29] Ja, voorzitter.

[0:38:29] Geen begin van een antwoord natuurlijk.

[0:38:30] Want de echte reden is dat migranten in Nederland komen... is natuurlijk omdat ze hier namelijk een huis krijgen.

[0:38:35] Die voorrang op staat houden bijvoorbeeld.

[0:38:38] En alle andere pempende maatregelen waar Partij van de Leren waarschijnlijk wel voorstander van is...

[0:38:43] Ik vroeg en ik probeerde mij de logica van de Partij voor de Dieren te hanteren.

[0:38:47] Als de Partije voor de dieren echt om het klimaat gaat en de reductie van het CO2-uitstoot, in dit geval van gebouwde omgevingen, dan is die migratie terug klopwaag de Partiji van de Dier aan zou willen moeten draaien.

[0:38:59] Voorzitter, het probleem is met de woningbouw dat er voldoende middelen en mogelijkheden zijn om woningen klimaatneutraal te bouwen, te verduurzamen.

[0:39:09] Maar dat hier partijen zijn die dat tegenhouden en ons afhankelijk willen houden van het buitenland, van fossiele brandstoffen.

[0:39:16] Ja, in het 20 is één van die partijën.

[0:39:18] En ja, het is fijn dat Jaar 21 door wil gaan met de zondebokpolitiek en elke keer migranten de schuld wil geven, ook als het gaat om klimaatbeleid.

[0:39:28] Maar de Partij voor de Dieren scheidt namelijk die dingen heel graag en ziet migratie niet als een probleem, maar als een mogelijkheid ook om medemenselijkheid te tonen.

[0:39:38] Het kan hand in hand gaan, klimaat beleid en humaan opvang beleid.

[0:39:43] Meneer Nabel.

[0:39:44] Ja, voorzitter, met dat laatste ben ik het namens de VVD wel eens.

[0:39:47] Het kan hand in hand gaan.

[0:39:48] We kunnen gewoon klimaatmaatregelen treffen om de woningen te verduurzamen.

[0:39:51] En tegelijkertijd laten we ook niet wegkijken op de effecten van migratie.

[0:39:55] Zeker na het rapport wat recent ook weer is verschenen.

[0:39:58] Ik vraag me gewoon af, waarom kunt u dat niet onderschrijven?

[0:40:00] Dat migraties een enorm effect heeft op onze woningmarkt.

[0:40:04] Mevrouw Tensen.

[0:40:05] Ja, daar moet u niet de migranten de schuld geven.

[0:40:08] Maar er zijn gewoon te weinig sociale huurwoningen gebouwd.

[0:40:11] Ja, sorry, maar dat is onder het beleid van de VVD jarenlang geweest.

[0:40:16] Er zijn minder sociale huurwoningen gekomen.

[0:40:18] Ja, dan krijg je op een gegeven moment concurrentie op die sociale huuurwoningenmarkt.

[0:40:23] Dus als we daar nou eens van afstappen, als we nou beginnen om betaalbare woningen te bouwen voor mensen die dat nodig hebben, dan is dat de oplossing van het probleem.

[0:40:32] Maar de VVD die kijkt daar van weg en die wil liever migranten de schuld gaan geven van alles in Nederland.

[0:40:38] En die wil zelfs een debat over de verduurzaming van woningen, dat zo ontzettend hard nodig is, kapen met hier weer een soort migratieprobleem van te maken.

[0:40:48] Terwijl dat er helemaal niets mee te maken heeft.

[0:40:50] Dus ik zeg tegen de VvD pak vooral het probleem aan dat we veel te weinig sociale huurwoningen hebben in Nederland, doe daar eindelijk wat aan.

[0:40:59] Ja, voorzitter.

[0:41:00] Als de migratie niet zo enorm was toegenomen, was gewoon het woningprobleem minder groot.

[0:41:04] Dat is gewoon een gegeven.

[0:41:05] Tegelijkertijd is de woningmarkt complex en is het te makkelijk om te zeggen het komt alleen door.

[0:41:10] Maar migraties hebben wel degelijk een heel groot effect op de woningenmarkt.

[0:41:14] Dat het enige wat ik wat ik aangeef.

[0:41:16] En ik vind het jammer dat u dat niet gewoon ook kunt bevestigen en tegelijkertijd ook zich wil inspannen om namens de Partij voor de Dieren isolatiemaatregelen te treffen.

[0:41:25] Het kan volgens mij allebei waar zijn.

[0:41:28] Mevrouw Tennissen.

[0:41:30] Voorzitter, ik ontken niet dat migratie een effect heeft op de woningmarkt.

[0:41:33] Ik zeg alleen maar, dan zijn de migranten niet het probleem.

[0:41:36] Dan is het falend woningbeleid van de afgelopen decennia, inclusief de asielopvang, het falende van de VVD de af gelopen jaren.

[0:41:46] Daarom zitten we nu in de problemen.

[0:41:48] En dan is de oplossing niet om migranten maar de schuld te blijven geven en dat hier op tafel te leggen, terwijl we het hier hebben over klimaatbeleiden in de gebouwde omgeving.

[0:41:55] Dan is de oplossing, ga aan de slag met het bouwen van meer sociale huurwoningen en doe dat ook klimaatneutraal.

[0:42:01] Dat is de fundamentele oplossing waar we hiermee te maken hebben.

[0:42:06] Dank u wel.

[0:42:07] Dan is het woord aan de heer Van Leijen van D66.

[0:42:10] Dank.

[0:42:11] Voorzitter, een fijn thuis met een lage energierekening, dat is wat we moeten merken van ons klimaatbeleid.

[0:42:17] En daar ben ik optimistisch over.

[0:42:18] De afgelopen jaren zien we namelijk dat het kan.

[0:42:21] In vijf jaar tijd zijn 850.000 woningen geïsoleerd en verduurzaamd.

[0:42:25] Voor miljoenen Nederlanders betekent dat gewoon een lagere energierekening.

[0:42:29] Maar wat D66 betreft zetten we nog verder de versnelling in.

[0:42:33] Daarom wil ik het over drie dingen hebben.

[0:42:35] Het plaatsen van zoveel mogelijk slimme warmtepompen.

[0:42:38] Het versnellen van de uitrol van warmtenetten.

[0:42:41] En vol inzetten op isolatie om de energierekening te verlagen.

[0:42:46] Voorzitter, een warmtepomp scheelt twee derde van je gasverbruik en verhoogt ook nog een keer de waarde van je woning.

[0:42:54] De normering in 2029 is dan ook een grote stap vooruit.

[0:42:58] Door een duidelijke norm als overheid te stellen weten bouwers en installateurs waar ze aan toe zijn.

[0:43:03] Zo kunnen zij investeren in het verbeteren van warmtempompen en ze tegen een betere prijs aanbieden.

[0:43:09] De keuze voor slimme warmtelpompen is essentieel om de overstap ook op plekken te maken waar netcongressie is.

[0:43:16] Huishoudens die de kosten niet helemaal zelf kunnen betalen, moeten we uiteraard blijven helpen.

[0:43:21] Zodat ook zij met een warmtepomp de energierekening kunnen verlagen.

[0:43:25] Mijn vraag aan de minister, hoe kan de minister die huishouders ondersteunen zodat de warmtepend voor iedereen een uitkomst kan zijn?

[0:43:31] U heeft een interruptie van de heer Nobbel.

[0:43:34] Ja, voorzitter.

[0:43:36] De heer Van Leijen gaf zojuist af van slimme warmtepompen.

[0:43:39] Zou het niet slimmer zijn om gebruik te maken van hybride warmtempompen in plaats van een warmtelpomp?

[0:43:44] Omdat we eigenlijk weten dat dat gewoon lastiger is voor de netcongressie, al die warmtespompen?

[0:43:50] Meneer Van Leeuwen.

[0:43:51] Voorzitter, dank.

[0:43:52] En om het dan volledig te maken, slimme hybride warmtepompen.

[0:43:55] Dus op gas kan dan.

[0:43:57] Je kan het ook via een andere route doen.

[0:43:58] En dat is een slimme warmtempomp, zodat je ook die piekbelasting kan voorkomen.

[0:44:01] Dus als je daarop inzet, kan je die netcongressie inderdaad prima oplossen.

[0:44:04] Dat ben ik helemaal met de heer Nobel eens.

[0:44:06] Dank voor die toelichting.

[0:44:09] Wat de VVD betreft gaan we ook kijken of bij nieuwbouwwoningen woningen dan toch weer aangesloten kunnen worden op gas.

[0:44:16] En tegelijkertijd dus ook met die hybriden warmtelpomp.

[0:44:18] Zou u daar ook voor openstaan namens D66?

[0:44:21] Ja, voorzitter, dat vind ik wel een interessante.

[0:44:22] Want dan heb ik wel even een vraag terug.

[0:44:25] Wat deed de heer Nobel toen de EPBD 4 was aangenomen?

[0:44:27] Want volgens mij was hij toen staatssecretaris in het meest recente kabinet.

[0:44:30] Het kabinet hiervoor.

[0:44:33] En die EPBd 4 schrijft eigenlijk voor dat je nieuwbewoningen niet op gas aansluit.

[0:44:38] Daar hebben we in Nederland mee over onderhandeld.

[0:44:39] Daar heeft het kabinet waar de heere Nobel in zat mee ingestemd.

[0:44:43] Maar de heeren Nobel is niet de termijn van de heerne Nobel, maar uw termijn, meneer Van Leijen.

[0:44:46] Dus u kunt geen vraag terugstellen aan de heerin Nobel.

[0:44:51] Dat was dan een rhetorische vraag.

[0:44:54] De heer Gemmis voor de heer Van Leijen.

[0:44:57] Ja, voorzitter.

[0:44:59] Die hybride warmtepompen normering komt dan weer terug.

[0:45:01] In 1929 was dat wel bekend, want Europa heeft zijn richtlijnen daar ook op aangescherpt al een paar jaar geleden.

[0:45:08] Dus in die zin.

[0:45:09] Is het geen nieuws?

[0:45:10] Meer is de vraag, hoe gaan we dit nou op een verstandige wijze doen?

[0:45:14] En ook een betaalbare wijze voor veel mensen, maar op een voorstandige.

[0:45:18] Het zou natuurlijk zonde zijn dat er een subsidie komt voor een hybride warmtepomp in een wijk waar een warmtenet wordt aangelegd, wat vervolgens niet meer goed gevuld wordt omdat de deelnamegraad te laag wordt.

[0:45:28] Wat is nou precies de inzet van de E60 om dit op een verstandige wijze te gaan doen?

[0:45:32] Want alleen maar de vibe van, yes, we gaan normeren en we gaan mensen op kosten jagen, ja, dat lost het probleem niet op.

[0:45:40] We moeten heel slim gaan plannen van waar gaan we het net versterken met onze beperkte capaciteit en geld en waar gaan wij slim normeren.

[0:45:49] Ja, voorzitter.

[0:45:50] Ik zou geen rhetorische vragen terugstellen aan de heer Genwis.

[0:45:58] Maar waar het in essentie om gaat, is dat je de energierekening van Nederlanders omlaag krijgt.

[0:46:04] Bij appartementencomplexen heeft de heer Ginwis helemaal gelijk.

[0:46:07] De beste manier om daar de energie rekeningen van Nederland omlaat te krijgen is een warmtenet.

[0:46:11] Dus daar moet je inzetten op warmtenetten.

[0:46:14] Dan denk ik dat het ook goed is, en dat staat volgens mij ook in de brief van het kabinet, dat er een uitzonderingspositie onder normering komt voor.

[0:46:22] Waar we op een warmtennet gaan waar complexen zitten, appartamentencompleksen zitten.

[0:46:25] Want daar kun je op die manier de energerekening omlaagt krijgen.

[0:46:28] Bij eengezinswoningen kan je de energierekening omlaag krijgen door de installatie van slimme hybride warmtepompen.

[0:46:34] En dan moet je inderdaad met subsidiebedragen zorgen dat mensen geholpen worden in hun aanschaf.

[0:46:39] Zeker de mensen die moeite hebben om een maand te schaffen.

[0:46:42] Zo help je iedereen.

[0:46:44] Meneer Vlag.

[0:46:46] Ja, voorzitter.

[0:46:47] Ik zie het vaker in debatten bijna pathologisch optimisme bij D66.

[0:46:52] van yes, we gaan die warmtepompen verplichten en dan komt het wel goed.

[0:46:56] En dan weet iedereen waar hij aan toe is.

[0:46:57] Maar ik zie juist in de brief van de minister dat er nog tal van hobbels zijn... die nog uitgezocht moeten worden.

[0:47:02] Waarom dan nu al normeren en niet eerst een grondige analyse?

[0:47:07] Om de hele simpele reden dat we de energierekening van mensen willen verlagen.

[0:47:11] Ik zei het net al in het interruptiedebatje met de heer Klemmink.

[0:47:14] 600 euro zijn de energiecontracten gestegen.

[0:47:16] 600 Euro in zes maanden alleen maar door de enerdieinval...

[0:47:20] van de energieniveau, alleen maar door de inval van Amerika in Iran.

[0:47:23] Zoals als we de energiebelasting naar nul zouden brengen, zouden we nog steeds duurder uit zijn.

[0:47:27] Als we het Groninger gasveld opengooien, zoals werd gesuggereerd, doen we niks met de prijs, want het is een Europese markt.

[0:47:34] Dus we moeten iets doen om te zorgen dat de energierekening van Nederland omlaag gaat.

[0:47:38] Dat zit hem voor een deel in isolatie, dat zit hem er voor een delen warmte netten en dat zit het voor een deal in warmtepompen.

[0:47:46] Dat de energierekening zo hoog is, is mij niet onbekend.

[0:47:49] Maar dat heeft ook te maken met de afspraken die door vorige kabinetten zijn gemaakt, waar ook D66 bij betrokken was.

[0:47:54] Namelijk dat bijvoorbeeld de gasbelasting niet omlaag mag, omdat we anders een boete krijgen in het kader van het herstel- en veerkrachtplan, wat onlangs bleek.

[0:48:01] Maar ik lees juist dat er zorgen zijn over aanschafinstallatie en gebruikskosten.

[0:48:05] Dus zelfs over kostendaling is nog geen duidelijkheid.

[0:48:08] Waarom dan nu al normeren?

[0:48:10] Voor de derde keer in dit debat, als we de energiebelasting omlaag doen, scheelt dat 500 euro.

[0:48:16] En een stijging van energiecontracten van alleen de afgelopen zes maanden was wel 600 euro.

[0:48:20] Dus dat is een schijnoplossing.

[0:48:22] Waarom we dit doen, is omdat je die energiekosten echt omlaagen wil brengen.

[0:48:25] Dan zijn er uitzoekpunten om te zorgen dat mensen dit kunnen betalen.

[0:48:28] Er zijn volgens mij ook subsidies voor beschikbaar en volgens me gaat de minister zich daarvoor inzetten.

[0:48:32] En te zorggen dat er voldoende installatiecapaciteit beschikbaarkomt.

[0:48:36] Wat installatiekapaciteit helpt komen, wat zorgt dat er vandoende handjes zijn, zijn gevulde orderboeken en voorspelbaar beleid.

[0:48:41] Dus volgens mijn gaan we dat juist op deze manier oplossen.

[0:48:47] Mevrouw Kreuger.

[0:48:50] Dank voorzitter.

[0:48:51] Op net een ander punt, namelijk eigenlijk even uitzoomend.

[0:48:56] We zitten hier bij het debat voor duurzaam gebouwde omgeving.

[0:48:59] En als je dan gewoon kijkt naar de cijfers in de klimaat- en energieverkenning.

[0:49:02] Hoe kijkt D60 nou naar dat echt grote gat wat er zit in het halen van doelen?

[0:49:08] En ja, hoe gaan we dat dichten?

[0:49:11] Zeker als er eigenlijk na 2030 geen geld meer voor is.

[0:49:14] Meneer Verleijen.

[0:49:16] Ja, dankjewel voorzitter voor deze vraag.

[0:49:19] Kom ik er nog even terug op en we betogen.

[0:49:20] Ik vind het inderdaad een relevant punt om alvast een korte spoiler weg te geven.

[0:49:24] Ik denk dat we van heel ver moeten komen op het gebied van klimaatbeleid.

[0:49:27] Ik weet dat we nu hele goede stappen zetten op hetgebied van isolatie.

[0:49:30] Dat gaat heel snel.

[0:49:31] En door die warmtepompen in te voeren.

[0:49:33] En ik zie ook dat het kabinet dit voorjaar gaat kijken naar die klimaatdoelen.

[0:49:38] Wat mij betreft moeten daar de maatregelen uitkomen die het klimaat doelen dichterbij brengen.

[0:49:42] Dat we daar vol voor gaan en die energierekening omlaag breng.

[0:49:44] Dus volgens mij vinden we elkaar er echt volledig in.

[0:49:59] Interrupties in tweeën.

[0:50:01] Mijn vraag dan is... Is er erkenning dat er nu eigenlijk gewoon... op zowel isolatie als eigenlijk de warmtenet... eigenlijk op dat hele stuk van de gebouwde omgeving... de ambities te laag zijn en de ambuties die er liggen niet gehaald worden?

[0:50:19] Dus dat er echt...

[0:50:20] ook in het komende jaar al een stap bij moet.

[0:50:22] Want ik zie niet hoe we het anders in beweging komen.

[0:50:28] Ja, voorzitter.

[0:50:29] Ik ben een rasoptimist, zoals de heer Vlag het net verwoordde.

[0:50:32] Dus ik zie dat er heel veel dingen wel gebeuren... en dat we heel veel snelheid maken.

[0:50:35] Tegelijkertijd heb ik ook de KEF gelezen.

[0:50:37] Er staat ook in dat regeerakkoord... dat als we zien dat we het doel niet halen... dat we gaan praten over aanvullende maatregelen.

[0:50:43] En wat mij betreft zit hem dan precies bij de maatregen... die de energierekening van Nederlanders kunnen verlagen.

[0:50:49] Dank u wel, mevrouw Tunsen.

[0:50:51] Ja, heel goed om te horen dat D66 open staat voor extra maatregelen, maar tegelijkertijd lopen we echt wel enorm achter als je naar de klimaat- en energieverkenning kijkt.

[0:51:01] Dus ziet D66 nu al mogelijkheden om, als het gaat om isolatie van woningen, om te kijken naar extra middelen voor isolatie, met name sociale huurwoningen?

[0:51:14] Voorzitter, voor die sociale huurwoningen hebben we natuurlijk al een behoorlijke stap gedaan door die ATAT af te schaffen.

[0:51:19] Dat helpt corporaties echt om die nationale prestatieafspraken waar te maken.

[0:51:24] En een deel van die nationale prestatieafsprak is natuurlijk het isoleren van woningen.

[0:51:29] En zoals ik al zei, in het voorjaar moet het kabinet gaan kijken wat er afwinnend nodig is

[0:51:35] om klimaatdoelen te halen.

[0:51:38] En daarbij benadruk ik elke keer weer dat wat mij betreft, waar naar gekeken gaat worden, de maatregelen zijn die de energierekening van Nederlanders verlagen.

[0:51:47] En volgens mij zijn we het met elkaar eens dat dat zeker ook isolatie is.

[0:51:51] Vrouw Teunissen.

[0:51:52] Ja, zeker voorzitter.

[0:51:53] Dat is isolatie.

[0:51:53] Dat de effectieve manier om inderdaad de energie rekening te verlagen en een comfortabele woning te krijgen.

[0:51:59] Maar dan snap ik nog niet dat D66 zegt ja in het voorjaar gaan we wel eens weer kijken

[0:52:04] Want de begroting gaan we gewoon nog behandelen.

[0:52:07] We kunnen gewoon nog samen kijken naar zijn er extra middelen.

[0:52:10] De woningcorporaties geven heel duidelijk aan, oké, er zijn een paar maatregelen genomen, maar het is niet genoeg.

[0:52:16] Er komen 20 miljard tekort tot 2035.

[0:52:18] Ja, dan erkent D66 dat daar iets extra's nodig is.

[0:52:22] En is D66 dan bereid om samen met mij te kijken, kunnen we daar nog iets mee richting de begrotingen?

[0:52:29] Ja, voorzitter, volgens mij doen we daar al iets mee richting begroting.

[0:52:32] We maken 450 miljoen vrij om die aantal te verlagen.

[0:52:36] Dat is 450 miljon keer 30, want bij woningcorporaties zit er altijd een hefboom op, omdat het via het waardeprofond sociale woningbouw gaat.

[0:52:43] Dat geeft heel veel extra investeringsruimte om te investeren in isolatie.

[0:52:48] Wat ik daarnaast zeg, is dat het volgende moment om verder te kijken, wat mij betreft, in het voorjaar zit.

[0:52:52] En dat is wel vrij snel.

[0:52:56] Dank u voorzitter.

[0:52:57] De heer Van Leijen doet het een beetje laten lijken alsof je bij het aanschaffen van hybride warmtepomp gelijk onmiddellijk meer ruimte krijgt in je portemonnee.

[0:53:06] Wellicht gaat de energierekening iets omlaag, maar we lezen allemaal in die brief van Hugo de Jonge ook in 2023 dat de terugverdientijd wel tot zeven jaar is.

[0:53:14] Dus mensen hebben er toch helemaal niks aan in de komende zeven jaren.

[0:53:17] Het zal me niet verbazen als het nog langer gaat duren voor mensen het terugverdiens te hebben.

[0:53:21] Het kost mensen toch alleen maar geld.

[0:53:23] Je kan toch niet van mensen vragen, ga jij maar even 6000 euro, 8000 euro aan een hybride warmtepomp besteden en ja, je krijgt het wel binnen zeven jaart terug.

[0:53:30] Dat kunnen mensen toch helemaal niet betalen?

[0:53:33] Ja, voorzitter.

[0:53:34] Daar zijn allerlei subsidies beschikbaar die we daarvoor gaan helpen.

[0:53:37] En u heeft mij volgens mij ook aan de minister horen vragen hoe gaan we die mensen extra helpen die het echt niet kunnen betalen.

[0:53:42] Maar we zullen iets moeten doen om de energierekening te verlagen.

[0:53:45] En ik heb van die kant van de Kamer eigenlijk nog geen oplossingen gehoord.

[0:53:48] We hebben gehoort energiebelastingen verlagen...

[0:53:50] Nou, dat levert 500 euro op een jaarbasis op.

[0:53:53] Terwijl de energiecontracten stijgen met 600.

[0:53:55] Groningen gas open.

[0:53:57] Doet niks met de prijs.

[0:53:58] Want het gas wat je eruit haalt.

[0:54:00] Wat je sowieso niet eruit gaat kunnen halen.

[0:54:02] Want de NAM heeft er helemaal geen zin in.

[0:54:03] Maar stel dat je het zou kunnen doen.

[0:54:05] Doe eigenlijk niks.

[0:54:06] Met de prijzen.

[0:54:07] Omdat het beschikbaar komt op een Europese gasmarkt.

[0:54:10] En ik ben me nog steeds hardop aan het afvragen.

[0:54:11] Hoe de heer Ruscher af wil van Europees gas.

[0:54:14] Want dat zei hij eerder in het debat.

[0:54:16] Zonder over te stappen op alternatieven.

[0:54:17] Dus als je echt structurele oplossingen wil.

[0:54:20] En je niet elke keer, als er iets gebeurt in de wereld, weer die energierekening omhoog ziet gaan.

[0:54:26] En wij met z'n allen daarvoor betalen.

[0:54:28] Dan zullen we naar structurele oplossingen moeten kijken.

[0:54:29] En dat is inderdaad warmtepompen.

[0:54:33] De heer Van Leijen draait een beetje om mijn vraag heen.

[0:54:35] Ik had een hele concrete vraag.

[0:54:37] Bovendien is het nu zo dat de subsidie nu 2000 euro is.

[0:54:41] Als je je cv-ketel moet vervangen en ook nog eens een hybride warmtepont moet schaffen, dan ben je rond de 8000 euro kwijt.

[0:54:46] Dat kost mensen 6000 euro.

[0:54:48] Zeven jaar terugverdientijd.

[0:54:51] Het subsidie klinkt leuk, maar het is gewoon belastinggeld dat mensen moeten gaan opbrengen.

[0:54:56] Waardoor ze uiteindelijk ook minder te besteden hebben, want we hebben al torenhoge belastingen in Nederland.

[0:55:00] Dus wat zegt de heer Van Leijen nu tegen al die mensen die binnen nu en een aantal jaar, in 2029, 6000, 7000 euro, misschien wel 8000 euro moeten gaan spenderen.

[0:55:11] En dan te horen krijgen, ja, u verdient het terug, maar het kan eventjes duren, wacht u maar even acht jaar.

[0:55:16] Meneer Van Leeuwen.

[0:55:17] Dan ga ik een beetje stijl doen, dan ga ik de andere keer een rhetorische vraag stellen.

[0:55:21] Wat zegt de heer Ruscher tegen al die mensen die in de afgelopen zes maanden een energiecontract hebben afgesloten wat 600 euro per jaar duurder is?

[0:55:29] Dat is niet zeven jaar terugverdientijd, dat is gewoon de rest van je leven meer betalen.

[0:55:36] Volgens mij was u nog niet klaar met uw spreektekst toch?

[0:55:40] Ik was wel precies bij het volgende blokje.

[0:55:43] Voorzitter, op veel plekken liggen de plannen voor warmtenetten al klaar.

[0:55:46] Gemeenten, woningcorporaties en warmtebedrijven willen aan de slag.

[0:55:50] In Delft kan de komende jaren bijvoorbeeld worden opgeschaald naar 15.000 aansluitingen.

[0:55:55] De aardwarmtebron is er al, maar verdere uitbreiding loopt spaak.

[0:55:59] Dat is zonde, want juist in een flatgebouw is dit dé oplossing om de energierekening te verlagen.

[0:56:05] Terwijl we de druk op het elektriciteitsnet beperken.

[0:56:08] Daarom vraag ik aan de minister, hoe zorgen we ervoor dat een project met zulke concrete voorbereidingen niet stilvalt?

[0:56:14] Hoe halen we de ambitie op warmtenetten zodat juist huishoudens in een flat een lagere energierekening krijgen?

[0:56:19] En tenslotte, hoe kan de minister gemeente helpen om van plannen naar uitvoering te komen?

[0:56:24] Welke extra ondersteuning kunnen wij als Rijk daarin bieden?

[0:56:29] Voorzitter, isolatie is dé beste manier om de energierekening van Nederlanders te verlagen.

[0:56:35] En we zien ook dat het kan.

[0:56:36] Elk jaar worden er meer woningen geïsoleerd.

[0:56:39] Vorig jaar alleen al hebben 130.000 mensen geholpen om kamer, ramen en deuren te verduurzamen.

[0:56:45] En dat is al 13 keer meer dan vijf jaar geleden.

[0:56:48] Ook vloeren, daken en soldo's worden in een razend tempo geïsoleerd.

[0:56:52] Wat D66 betreft moeten we daarom volop doorgaan met het Nationaal Isolatieoffensief.

[0:56:57] Maar dat betekent niet dat we achterover kunnen leunen.

[0:56:59] Zo zien we bijvoorbeeld dat de isolatie in je gevel en spouwmuren spa kan lopen door vleermuizen.

[0:57:04] De nieuwe landelijke gedragscode kan helpen om het tempo weer op te pakken.

[0:57:08] Kan de minister duidelijkheid geven over deze gedragscode?

[0:57:11] Hoe kunnen we zorgen dat er een duidelijke landelijne komt die ook bindend is?

[0:57:16] En welke andere maatregelen kunnen we nemen om de isolatievanspouw muren te versnellen?

[0:57:22] Voorzitter, we moeten de kansen van isolatie aan elke Nederlander laten zien.

[0:57:26] Toen we 60 jaar geleden gasnetten uitrolden, door heel Nederland kreeg elke Nederlands aan de voordeur een aanbod voor hulp.

[0:57:33] Waarom zouden we dat niet met onze isolatie doen?

[0:57:36] Een duidelijk voorstel voor de verduurzaming van je woning, voor elke woning.

[0:57:40] Je krijgt te horen wat er kan, hoeveel het kost en hoe we het gaan regelen.

[0:57:44] De oplossingen en het geld zijn er namelijk al.

[0:57:47] Ik hoor graag hoe de minister kijkt naar het voorstil om elke Nederlander zo'n aanbod te doen.

[0:57:51] Want wat D66 betreft bouwen we de afhankelijkheid van buitenlandse mogelijkheden af, halen we onze klimaatbedoelen en zorgen we voor een lagere energierekening.

[0:58:00] Dank.

[0:58:01] U heeft nog een interruptie van mevrouw Kreuger.

[0:58:03] Ja, dank voorzitter.

[0:58:04] Ik had een vraag over de nestkastjes.

[0:58:08] Daarvan is een aangename kamermotie.

[0:58:11] Die is maar half uitgevoerd en daarmee eigenlijk niet uitgeвоerd.

[0:58:17] We horen gewoon van de bouwbedrijf nog steeds de oproep kom nou met uniforme regels zodat in alle nieuwbouw van woonhuizen ook nestkasten gewoon onderdeelde van worden.

[0:58:27] Hoe zit D66 daarin?

[0:58:30] Voorzitter, ik ben een groot voorstander van uniforme regels.

[0:58:33] En als er een Kamermotie is die eerder is aangenomen, dan moeten we die uitvoeren.

[0:58:38] Mevrouw Krugger?

[0:58:40] Nou, dat is heel erg goed te horen.

[0:58:41] Dus dan hoop ik dat de minister zo direct... Tot nu toe is zij zeer terughoudend en wil ze het alleen maar bij de utiliteitsbouw houden.

[0:58:52] Dus ik trek T66 met mij op om te zorgen dat het gewoon voor alle gebouwen gaat gelden.

[0:58:59] Meneer Verleijen.

[0:59:00] Voorzitter, als u een goede voorstelling heeft, wil ik er altijd naar kijken.

[0:59:05] Meneerklemmink.

[0:59:08] Ja, voorzitter.

[0:59:08] Ik denk dat heel Nederland op een paar duizend D66-ledenaren misschien verbijstandig wordt gekeken naar het interview van de minister.

[0:59:16] Hier aan tafel, ook door de collega van de VVD, is gevraagd om bevestiging van het politieakkoord als het gaat om de vormstaatshouders af te halen.

[0:59:22] Er is ook gevraagt om excuses van de ministers.

[0:59:24] Ik ben eigenlijk wel benieuwd of de collego van D66 ook behoefte aan heeft aan excuses en de bevestigung van het kritische akkoord.

[0:59:28] Nogmaals...

[0:59:30] Voorzitter, nee hoor ik van...

[0:59:32] We debatteren vandaag over het klimaatbeleid gebouwde omgeving.

[0:59:35] Ik heb net, is dit even aan de orde geweest?

[0:59:39] Volgens mij is de vraag helder.

[0:59:41] Dus mijn vraag aan u is ook om uw interrupties te richten op het onderwerp van de agenda en niet een ander onderwerpen waarin wij ongetwijfeld elkaar in de komende tijd nog gaan spreken.

[0:59:54] Ja voorzitter dank en ik denk dat ik deze... En ik geef de heer Verleijen ook mee dat daar in zijn antwoord ook rekening mee te houden.

[1:00:02] Mag ik daar aan antwoorden?

[1:00:04] Ja, voorzitter, dank.

[1:00:05] Dat zou ik doen.

[1:00:06] En ik vond de samenvatting van de heer Grimwis een hele correcte.

[1:00:09] En de afdronk van onze voorzitte dat dit gewoon een klimaatdebat was nog een veel correctere.

[1:00:16] Meneer Klemmek, on topic.

[1:00:18] Ja, al eerst een punt van orde.

[1:00:20] Het is inderdaad zo, daar heeft u absoluut gelijk in, en dat is uw rol, dat het niet op de agenda staat.

[1:00:25] Tegelijkertijd is door verschillende sprekers aangerefereerd en maakt het gewoon onderdeel uit van het debat op dit moment.

[1:00:32] Ik zou dan toch nog eens een keer de heer Van Lij willen vragen een antwoord te geven.

[1:00:35] En ook een verzoek om geen rhetorische vragen terug te stellen op het moment dat er een interruptie komt.

[1:00:39] Dus ik wil van de heere Van Lijn gewoon weten, is hij ook behoefte aan excuses zoals de VVD gevraagd heeft hier in dit debat?

[1:00:45] En heeft hij ook een behoefde zoals ik gevraagt heb om het conditie- en koordinatiekit te bevestigen dat het bevorderingsstatus moet eindigen?

[1:00:52] Voorzitter, ik heb behoofde aan een debat over het klimaatbeleid voor de gebouwde omgeving en hoe we de energierekening van Nederland eens omlaag gaan brengen.

[1:00:58] En daar zult u het echt mee moeten doen.

[1:01:02] Dan is nu het woord aan de heer Vlag van de SGP voor de eerste termijn.

[1:01:07] Bij het verduurzamen van de gebouwde omgeving is langjarige zekerheid nodig.

[1:01:11] De kosten zijn hoog en de lusten doen zich vaak pas in de toekomst voor.

[1:01:16] Het is voor gezinnen en bedrijven dan ook cruciaal om te weten welke steun zij van de overheid kunnen verwachten.

[1:01:20] En ik voorzie daar echt wel problemen.

[1:01:22] Vrijwel alle financiële regelingen lopen af in 2030.

[1:01:26] Wanneer komt er meer duidelijkheid over het vervolg van die regeling?

[1:01:29] Voorzitter, het kabinet wil hybride warmtepompen van af 2029 verplicht stellen.

[1:01:34] De SGP heeft veel bedenkingen bij die normering.

[1:01:37] Maar ook de minister zelf geeft in haar brief aan dat er nog veel uitgezocht en uitgewerkt moet worden.

[1:01:41] Waarom is er niet voor gekozen om eerst met een gedegen analyse te komen en eerst te bezien hoe een eventuele normering haalbaar en uitvoerbaar gemaakt kan worden?

[1:01:49] Er zitten namelijk nog veel haken en ogen aan.

[1:01:51] Zoals bij woningcorporaties waar een strakke normering duurzaamheidsambities kan doorkruisen.

[1:01:56] Is de minister bereid om samen met corporaties te zoeken naar een oplossing?

[1:02:01] Voorzitter, ik lees in de brief dat de minister scherp is op de impact van de norm op de energierekening.

[1:02:06] Wat houdt dat dan precies in?

[1:02:07] Gaat zij alleen scherpt monitoren of blijft er ruimte voor verzachting van het beleid?

[1:02:13] Ik las een interview van de minister waarin ze voorrekende hoeveel de aanschaf van een warmtepomp kost.

[1:02:18] Naast aanschaft komen er echter vaak nog veel meer kosten bij, terwijl de voordelen nogal verschillen per woning.

[1:02:23] Hoe worden die totale kosten meegenomen bij de inschatting van de kosten van de normering en bij de bepaling van subsidiebedragen?

[1:02:30] Voorzitter, het kabinet wil stoppen met het uitrollen van gebouwgebonden financiering.

[1:02:34] De SGP is juist groot voorstander van deze vorm van financiering omdat dit juist mensen met een laag of middeninkomen kan stimuleren om te verduurzamen.

[1:02:42] Zij hebben vaak de middelen niet en de bestaande financiële regelingen schieten voor hen vaak tekort.

[1:02:48] Wat je ook van de keuze van de minister vindt om dit niet verder te ontwikkelen, juist deze groep ontnemen we wel een kansrijk middel om de energierekening te verlagen, deelt de minister die analyse.

[1:02:58] En mocht deze vorm van financiering er echt niet komen, worden juist de groepen dan extra ondersteund.

[1:03:03] Welke nieuwe acties tuigt de minister daar dan voor op?

[1:03:07] Voorzitter, het gebruik van gas neemt de laatste jaren af, maar is nog steeds een belangrijke energiebron.

[1:03:12] Ook in de komende jaren blijven veel gezinnen en ondernemers afhankelijk van het gebruiken van gas.

[1:03:16] Tegelijk loopt de belasting daarop wel stelselmatig op.

[1:03:20] De politieke keuze om deze belasting te verlagen hebben we uit handen gegeven, aan de EU wel te verstaan.

[1:03:26] Kan de minister bevestigen dat wij door afspraak in het herstel- en veerkrachtplan de belastingen op gas niet kunnen verlagen?

[1:03:32] Opnieuw bevestige.

[1:03:33] En is ze dan tenminste bereid om te voorkomen dat deze belasting verder gaat stijgen?

[1:03:38] Voorzitter, een belangrijk onderdeel van verduurzaming is isoleren.

[1:03:42] Dat wordt nu nog te vaak tegengewerkt door hoe we met beschermde diersoorten omgaan.

[1:03:47] De minister werkt aan het gedragscode om eendijdigheid te creëren bij het toepassen van e-DNA.

[1:03:53] Begin dit jaar heb ik daar schriftelijke vragen over gesteld en toen werd gemeld dat die gedragscode in januari 2027 in zou moeten gaan.

[1:04:00] Inmiddels lees ik dat die code aan het einde van dit jaar pas in consultatie gaat.

[1:04:04] Ik maak me wel echt zorgen dat deze oplossing steeds verder vooruitgeschoven wordt.

[1:04:08] Welke actie neemt de minister om dit probleem op te lossen en hoe gaat ze ervoor zorgen... ...dat de gedragschode zo snel mogelijk in werking treedt?

[1:04:16] Tot zover.

[1:04:18] Dank u wel.

[1:04:19] Mevrouw Kreuger van Pro, aan u het woord.

[1:04:22] Dank u voorzitter.

[1:04:23] Vandaag spreken we over het klimaatbeleid in en om het huis.

[1:04:27] Dicht bij mensen en taaie kost.

[1:04:28] En dat blijkt ook uit de cijfers.

[1:04:30] Het halen van de doelen is onwaarschijnlijk.

[1:04:33] Op isolatie, op CO2 en op warmtenetten.

[1:04:36] Welke concrete actie gaat zij nemen om toch die doelen binnen bereik te krijgen?

[1:04:41] En zeker na 2030 is het echt een zeer, zeer zorgelijk beeld waarbij er eigenlijk geen budget meer is en heel veel projecten juist langetermijnzekerheid vragen.

[1:04:50] En ondertussen is energiearmoede een structureel en toenemend probleem.

[1:04:54] Mensen in een tochtig huis met een lager inkomen.

[1:04:57] We weten om welke wijken in Nederland het gaat.

[1:04:59] Zo'n 200 wijken waar dit extra speelt.

[1:05:02] Die wijken moeten onze prioriteit hebben.

[1:05:04] kan de minister aangeven hoe zij de verschillende geldstromen voor isolatie en verduurzaming juist gaat richten, ook op die wijken.

[1:05:12] En in die wijpen met veel energiearmoede, maar ook breder, is de collectieve route van verduursamen cruciaal.

[1:05:18] Een wijkaanpak met mensen zelf.

[1:05:21] En dit collectieve spoor dreigt te verdwijnen omdat er flink gesneden wordt.

[1:05:25] Dat kan toch niet de bedoeling zijn?

[1:05:27] En hoe gaat het met de uitvoer van onze motie om energiegemeenschappen beter te ondersteunen?

[1:05:34] Dan, de minister komt met normering voor de warmtepomp.

[1:05:37] En daar heb ik twee vragen over.

[1:05:38] Welke stappen zet zij voor de betaalbaarheid?

[1:05:40] En heeft de minister ook gekeken naar social lease als optie daarbij?

[1:05:44] En we weten dat in veel wijken warmtenetten het betere alternatief zijn.

[1:05:49] Dus hoe zorgen we dat we snel duidelijkheid krijgen welke wijken een warmtenet krijgen met meer geld vanuit de overheid, vermeden netkosten, meerekenen wat is het plan van deze minister?

[1:06:01] Vanuit een aanpak op energiearmoede zijn zonnepanelen op sociale huurwoningen en koopwoningen van mensen met minder te besteden voor ons echt van groot belang.

[1:06:10] En door het abrupt afschaffen van de salderingsregeling dreigt daar eigenlijk nu van alles mis te gaan.

[1:06:15] De kosten komen nu bij woningbouwcorporaties te liggen.

[1:06:19] Is dat terecht, vraag ik deze minister?

[1:06:22] Het lijkt me toch dat we woningbauwcorparaties vooral alle ruimte moeten geven om te investeren in verduurzaming.

[1:06:28] En de woningbouwcorporaties staan aan de lat met de aanleg van warmtenetten.

[1:06:33] En er ligt een berekening dat er 160 miljoen per jaar nodig is om die ambities te realiseren voor hun geld dat er nu niet is.

[1:06:41] En zonder SHH komt er geen warmtenet van de grond.

[1:06:44] Herkent de minister dit beeld en wat gaat ze daar structureel aan doen?

[1:06:49] Dan nog een vraag over zonnepanelen.

[1:06:51] De kantonrechter in Amsterdam heeft in september geoordeeld... dat er onterecht terugleverkosten in rekening zijn gebracht.

[1:06:57] Kan de minister aangeven hoeveel huishoudens door deze uitspraak geraakt worden... en wat de mogelijke implicaties daarvan zouden kunnen zijn?

[1:07:06] En op welke manier gaan we toch zorgen dat zonnemanelen op huizen... en vooral op huurwoningen gewoon aantrekkelijk blijven?

[1:07:14] Dan, voorzitter...

[1:07:16] Ik weet niet hoeveeltijd ik nog heb.

[1:07:18] Oh.

[1:07:19] De nestkastjes.

[1:07:21] Ja, deze minister heeft onze motie niet uitgevoerd.

[1:07:24] Want er is echt alleen in de utiliteitsbouw nu een verplichting gekomen.

[1:07:28] En die is zo geformuleerd dat er eigenlijk voor gemeenten geen ruimte meer is... om dan wel voor woonhuizen, nieuwbouwen het wel nog verplichten te kunnen stellen.

[1:07:37] En dat was natuurlijk niet wat de oproep vanuit de bouwsector en wat onze moties bedoelden.

[1:07:42] Niet alleen starters, maar ook de vogels kunnen op deze manier fluiten naar een woning.

[1:07:47] En de huidige minister stelt in de beantwoording, er is geen reactie door de drie genoemde brancheverenigingen naar het ministerie geregistreerd.

[1:07:56] Dat is wel een hele formalistische benadering, waarbij volgens mij de bouwsector heel duidelijk heeft aangegeven wat hun standpunt was.

[1:08:05] En mijn vraag is eigenlijk, heeft de minister nou zelf contact gezocht en heeft ze gevraagd naar het standpunten van de branchevereningen?

[1:08:11] Bovendien is dat standpunt afgelopen september nog eens heel duidelijk kenbaar gemaakt in een brief.

[1:08:17] Met een hele duidelijke oproep om juist landelijke regelgeving niet te beperken tot utiliteitsbouw.

[1:08:22] En juist ook voor de woningbouwer mogelijk te maken.

[1:08:26] Dus is de minister van Plan dit dan ook te gaan doen.

[1:08:29] Dank u wel.

[1:08:30] U heeft een interruptie van de heer Noorbel.

[1:08:32] Voorzitter, dank u wel.

[1:08:34] Mevrouw Kreuger vroeg zich juist aan de heer Van Leijen... bent u het met mij eens dat de motie die er ligt uitgevoerd moet worden?

[1:08:40] En dat ging dan over de nestkastjes.

[1:08:41] Maar er licht nog een andere motie ook, die heeft VVD ingediend.

[1:08:44] En die motie heeft eigenlijk aan de minister gevraagd... prima om die duurzaamheidsnorm omhoog bij te stellen.

[1:08:50] Doe dat ook vooral samen met de bouwers.

[1:08:52] Maar zorg er dan voor dat niet alle gemeenten met allerlei extra duurzameidskoppen komen...

[1:08:57] Laat het nou net gemeente zijn waar vooral linkse bestuurders aan het roer zitten, die dan met allerlei extra eisen komen en dat dat vogelkastje er weer net op een iets andere manier uit moet zien.

[1:09:10] Dus mijn vraag aan mevrouw Kreuger is, vindt u dan als er straks een landelijke wetgeving komt, dat het daar dan ook bij moet blijven en dat niet die gemeenten weer met allerleid plussen erop moeten komen?

[1:09:18] Want daar worden die bouwers gewoon helemaal gek van.

[1:09:21] Mevrouw Kreuger.

[1:09:22] Ja, voorzitter.

[1:09:22] Ik roep niet voor niets op om in de BBL gewoon het zo op te nemen dat, zoals de intentie was vanuit de gemeente en vanuit bouwers, wat gewoon nu niet uitgevoerd wordt.

[1:09:33] Dus ik vraag aan de minister om echt naar die BBL te kijken, zodat je zorgt dat wel degelijk die nestkastjes daarin verplicht worden.

[1:09:42] Voorzitter, het lijkt mij heel verstandig om ook echt alleen naar de BBL te kijken.

[1:09:45] Dus mijn vraag aan mevrouw Kreuger is, gemeenten die meer doen dan het BBL, ook op het gebied van duurzaamheid, dat moeten we met elkaar niet willen?

[1:09:53] Nee, net zoals ik niet ben voor de fixatie vanuit de VVD op geen nationale koppen, ben ik ook niet voor geen gemeentelijke koppen.

[1:10:05] Dank u wel.

[1:10:06] Dan is het woord aan de heer Genwis van de ChristenUnie voor uw bijdrage in eerste maand.

[1:10:16] Ja, voorzitter, dank u wel Ik kom in mijn eigen dubbele ontkenning.

[1:10:20] De VVD wil geen nationale koppen.

[1:10:22] Wij vinden nationale kopten nodig voor het klimaat en ook een gemeentelijke kop.

[1:10:29] Goed dat we deze eventjes uit de wereld hebben geholpen, mevrouw Kreuger.

[1:10:35] Wat fijn dat hier zo'n lekkere samenwerking op gang komt tussen de VVD en Pro.

[1:10:40] Ja, hartstikke goed.

[1:10:42] Meneer Ginwis, aan u het woord.

[1:10:44] Zal ik nog een poging wagen, voorzitter?

[1:10:46] Na het initiatief van GroenLinks hele jaar en ChristenUnie in 2021 voor een nationaal isolatieprogramma kwam dat er ook.

[1:10:51] Met miljarden voor een ondersteunende en ontzorgende isolatieaanpak tot en met 2030.

[1:10:57] Maar hoe gaat het daarna verder, is mijn vraag aan de minister.

[1:10:59] Hoe ziet de straat-voor-straat aanpak er daarna uit en wat goed...

[1:11:02] En hoe goed blijft de ISDE gevuld?

[1:11:06] En het warmtefonds.

[1:11:07] Komt er dit najaar nog een extra storting?

[1:11:09] En hoe ziet het er meer structureel, de toegankelijke en cruciale fonds van goedkope en zelfs renteloze ledingen eruit?

[1:11:19] De minister komt nu ook nog met een landelijk energiehuis.

[1:11:22] Daarbij moet ook een persoonlijke benadering voorop blijven staan.

[1:11:24] Hoe zorgt de minister ervoor dat dit loket juist die groepen bereikt die dit zo hard nodig hebben en die niet altijd hun weg kunnen vinden naar de juiste loketten?

[1:11:32] Heeft het energiehuis hiervoor capaciteit?

[1:11:35] En hoe verhoudt dit landelijke huis zich tot alle lokale energiehuizen die er al zijn?

[1:11:39] Voorzitter, over vloerisolatie.

[1:11:41] Wordt bij het vaststellen van de isolatiewaarde van een woning de energiebesparing door vloerosolatie niet onderschat?

[1:11:47] blijft hierdoor vloerisolatie mogelijk niet achter, terwijl daar juist veel te winnen valt.

[1:11:53] Zeker bij vloerverwarming.

[1:11:54] De huidige NTA 8800 houdt geen rekening met extra warmteverlies naar beneden.

[1:11:59] Is de minister bereid deze tekortkoming nog voor de vaststelling van een nieuw isolatiestandaard ZEP-richtwaarden en maatregelenpakketten afzonderlijk te laten onderzoeken, in plaats van te wachten op de modernisering van de energieprestatieberekening in 2030?

[1:12:13] Voorzitter.

[1:12:14] De ChristenUnie staat in principe positief tegenover een normering voor hybride warmtepompen vanaf 1929.

[1:12:20] Met dat deze normering eraf ging voor dit jaar, 1926, was al duidelijk dat de Europese richtlijn de facto betekende dat die normering in 2029 terug zou komen.

[1:12:31] Maar er liggen nog wel veel belangrijke uitvoeringsvragen.

[1:12:34] Hoe voorkomen we bijvoorbeeld dat huishoudens investeren in een hybrine warmtempomp?

[1:12:38] terwijl hun wijk op termijn wordt aangesloten op een warmtenet.

[1:12:41] Worden deze wijken en complexen vrijgesteld van de normering?

[1:12:44] Worden ISDE-subsidies in zulke wijken niet verstrekt?

[1:12:47] Ik hoor graag hoe de minister ervoor zorgt dat de norming aansluit op lokale warmteplannen en huishoudens niet op kosten jagen door tegenstrijdig beleid.

[1:12:55] Want wat nu in de brief staat is nog te abstract voor echte duidelijkheid.

[1:12:59] En welke concepten worden uitgewerkt om de betaalbaarheidshobbel te nemen?

[1:13:02] We hebben subsidies, maar daar is dus nu nog geen duidelijkheid over voor na 2030.

[1:13:07] We hebben het warmtefonds, en dat is binnen afzienbare tijd ook uitgeput.

[1:13:11] We haben constructies, folies, maar zijn die aantrekkelijk genoeg?

[1:13:15] Voorzitter, de uitrol van slimme hybride warmtepompen vergt...

[1:13:19] In veel gevallen nog wat isolatiemaatregelen.

[1:13:21] Maar dan is het frustrerend als een vleermuis daar een stokje voor steekt.

[1:13:24] Is de voortgang van de soorten managementplannen voortvarend genoeg om dat snel op te lossen?

[1:13:30] Voorzitter, in Zuid-Holland kwam een week geleden een oproep, een noodkreet bijna binnen.

[1:13:35] 19 warmtenetprojecten dreigen stil te vallen als het Rijk zijn voorwaarden niet op orde krijgt.

[1:13:40] Iedereen staat klaar, maar nu het kabinet nog.

[1:13:43] Hoe reageert de minister op deze noodgroep?

[1:13:45] En wat wil zij doen om duidelijkheid te geven en die projecten uit de slop te krijgen?

[1:13:51] Daarnaast zijn er veel zorgen over de warmtetarieven die binnenkort weer voor volgend jaar worden vastgesteld.

[1:13:56] Want doordat die nog gekoppeld zijn aan de gasprijs, gaan die enorm oplopen.

[1:14:00] In de praktijk betekent dat dat op sommige plekken de prijs van warmte met 33% gaat stijgen, waardoor huishoudens er tot 300 euro op achteruit gaan.

[1:14:09] Een greep uit de portemonnee van mensen met een aansluiting op het warmtenet.

[1:14:12] is de minister het met mij eens dat dit niet acceptabel is en kan zij ingrijpen om die stijging door de koppeling ongedaan te maken.

[1:14:20] Voorzitter, dan over de WLC-GWP.

[1:14:23] Dat is een wat technischer punt.

[1:14:24] Het gaat over de totale uitstoot van een gebouw gedurende de levenscyclus.

[1:14:30] Mijn motie heeft in april opgeroepen dat de minister de beleidskeuze in uitvoerbaarheid eerst aan de Kamer voorlegt.

[1:14:36] Ik was aan het zoeken tussen de stukken, maar kwam het niet tegen.

[1:14:39] Wanneer ontvangt de Kamer de voorgenomen grenswaarden, het aanscherpingspad en de onderliggende onderzoeken?

[1:14:46] En hebben wij dan nog kans om voor het indienen hiervan bij de Europese Commissie dat we nog kunnen bijsturen?

[1:14:52] Want dit debat wat we nu voeren was de uitgelezen mogelijkheid geweest om het daarover te hebben.

[1:14:58] Ik heb er nog wat vragen bij.

[1:14:59] Want hoe worden bij die grenswaden naast bouwkosten... Eerste vraag en dan... Ja?

[1:15:07] Want hoe worden bij die grenswaarden naast bouwkosten, betaalbaarheid en woningbouwproductie ook maatschappelijke baten van bijvoorbeeld aanvullende emissiereductie meegewogen?

[1:15:16] Kan de minister inzicht geven in de verschillende ambitieniveaus, de kosten die daarbij komen kijken en de uitvoerbaarheid?

[1:15:24] En dan de heer Klemmink.

[1:15:26] Ja, excuus voorzitter.

[1:15:27] Ik dacht dat dit punt al was afgerond.

[1:15:29] Ik ken de heer Ginmers als fan van buy-based materialen, maar ook wel fan van eerlijkheid en rationeel doorberekenen.

[1:15:35] Dat betekent ook dat bakstenen ook rationeels en eerlijk moeten worden doorbereend op een 120-jarige levensduur in plaats van die 50-jarig.

[1:15:42] Meneer Ginwis over rationele pacht.

[1:15:43] Ja, voorzitter, zeker.

[1:15:44] Ik denk dat het rationeel is om de levenscyclus van een woning beter mee te nemen.

[1:15:50] Dus dat geldt inderdaad voor alle materialen.

[1:15:52] Dus dan moet je niet gaan discrimineren naar het ene materiaal en het andere materiaal.

[1:15:55] Dat is duidelijk.

[1:15:57] Dit gesprek gaat een hele bijzondere kant op.

[1:16:00] Meneer Klemming.

[1:16:01] Ja, ik ben blij dat de heer Gimmis niet wordt discrimineerd tussen bouwmaterialen.

[1:16:04] De minister werkt wel aan die routekaart van de WLC-GWP.

[1:16:09] En daarin wordt geen rekening gehouden, althans die indruk krijgen wij vanuit het ministerie, met de feit dat bakstenen 120 jaar meegaan in plaats van 50 jaar.

[1:16:17] Wil de heere Gimmins met mij optrekken om te voorkomen dat dit gaat gebeuren en dus een nieuwe nationale kop gaat ontstaan?

[1:16:21] De heere Klemings.

[1:16:23] Voorzitter, ik wil vooral een goed antwoord even van de minister op mijn vragen.

[1:16:27] En ik neem aan dat de minister ook ingaat op dit punt.

[1:16:29] Het gaat er nu natuurlijk om dat we nu een maatstaf aan het ontwikkelen zijn die eigenlijk totaal materieel bijna geen impact gaat hebben omdat de huidige bouwmethodes ruimschoots passen binnen die nieuwe maatstaf.

[1:16:45] En dan vraag ik me af, doen we dan wel het juiste?

[1:16:48] Want...

[1:16:50] Ik snap dat collega Klemmink focust op bakstenen.

[1:16:53] Ik zal ook focussen op biobased materialen.

[1:16:56] En ik denk dat als je de bouw opschakelt naar meer industriële bouw of meer modulair of 3D-printen,

[1:17:06] Dan kun je perfect verschillende materialen combineren, ook biobeestmaterialen.

[1:17:11] En dan is het wel prettig dat de regelgeving dat op waarde schat.

[1:17:15] Of het nou gaat om een 120 jaar oude baksteen of om biobees materiaal die gedurende de hele levenscyclus CO2 opslaat in plaats van uitstoot.

[1:17:27] Dank u wel meneer Grimmes.

[1:17:28] U bent echt ruimschoots door uw tijd.

[1:17:31] Echt ruimschoots.

[1:17:32] Oké, nou dank u wel.

[1:17:34] Ik ga toch maar even streng zijn naar u vandaag.

[1:17:37] Dank u wel voor de ruimte en dan laat ik het hier ook bij.

[1:17:39] Dat scheelt alweer.

[1:17:41] En dan een warm welkom aan mevrouw Keijzer.

[1:17:44] Fijn dat u bent.

[1:17:44] U bent geen deel van deze commissie.

[1:17:46] Dus de vraag aan de leden is of u akkoord bent met de inbreng van mevouw Keizer in deze commessie.

[1:17:53] Ja?

[1:17:53] Nou, ga uw gang dan.

[1:17:54] Uw eerste termijn, u heeft vier minuten.

[1:17:57] Wat een weelde.

[1:17:58] En ik moest denken aan, hoe zou je dat vertalen?

[1:18:00] Bakstenofobie of zo.

[1:18:02] Zo gaat het dan tegenwoordig meteen.

[1:18:04] Voorzitter, maar dat is eigenlijk wel zo'n beetje de laatste leuke opmerking die ik vanmorgen ga maken.

[1:18:09] Want ik ben eigenlijk vrij ontstemd over het beleid van deze minister.

[1:18:15] Onrealistisch en oneerlijk.

[1:18:17] Dat waren de twee woorden die bij mij opkwamen toen ik las dat dit kabinet vanaf 2029 de cv-ketel wil verbieden.

[1:18:25] Want dat is wat je doet als je zegt dat je alleen nog maar een andere mag.

[1:18:30] En dat zit hem dan vooral in de volledige wereldvreemde benadering van dit vraagstuk.

[1:18:37] De lagere energiekosten die ik moet opleveren betekent niet automatisch lagere totale kosten.

[1:18:42] Een hybride waterpond kost al gauw 8000 euro.

[1:18:46] Bijna vier keer zoveel als een CV-ketel.

[1:18:48] En dan hebben we het nog niet eens over alle andere werkzaamheden die je ook moet doen aan een woning, wil het gaan werken.

[1:18:55] 10.000 euro is daarbij niks.

[1:18:58] En dat zie ik de minister gewoon doodleuk ergens zeggen, nou dan moet je maar even gaan sparen.

[1:19:02] Alsof heel veel gezinnen daar nog toe in staat zijn met alle kosten voor levensonderhoud, benzineboodschappen,

[1:19:12] Belastingenverhoging en noem maar op.

[1:19:16] Zelfs als je de investeringen in een hybride warmpomp even vergeeft... is het nog maar de vraag of uiteindelijk ook je energierekening daalt.

[1:19:23] En dat heeft weer te maken met een steeds hogere gasbelasting... de kosten voor aanstaande bijmengen voor groen gas en de Europese CO2-heffing.

[1:19:33] Zonnepanelen hebben we eerder gestimuleerd.

[1:19:35] We zien allemaal hoe dat uiteINDelijk heeft uitgepakt.

[1:19:39] En dan hebben we het met z'n allen nog niet eens gehad over de vraag of het elektriciteitsnet dit allemaal aankan.

[1:19:46] Ben ik een tegenstander van warmteponten?

[1:19:47] Nee, voorzitter.

[1:19:49] Het zijn goed werkende apparaten met een groot woongenot er nog eens bij.

[1:19:55] Maar daar gaat dit niet over.

[1:19:57] De vraag gaat of mensen dit zich kunnen veroorloven.

[1:20:02] En voorzitter, dan wordt er ook nog weer eens een onderzoek aangekondigd... waarbij moet worden uitgedokterd of dit uiteindelijk allemaal terugverdiend kan worden in de levensduur.

[1:20:18] Voorzitter bespaar je de belastingscenten?

[1:20:21] Want zo'n onderzoek kost ook weer geld.

[1:20:23] Want iedereen weet hier eigenlijk het antwoord al op.

[1:20:28] Doe het niet, zou ik tegen deze minister willen zeggen.

[1:20:32] Maar goed, dan gaat het er uiteindelijk om of je een vinkje kan zetten in je klimaatmodel.

[1:20:37] Want dit is natuurlijk de discussie die hier weer achter zit.

[1:20:40] De modellenwerkelijkheid van de klimaat-energieverkenning.

[1:20:44] Voorzitter, en dat is niet de enige reden waarom ik zeer ontstemd ben over deze minister.

[1:20:50] Gisteren zag ik dat ze... En voorzitter ik moet me echt inhouden om niet boos te worden.

[1:20:55] dat ze echt de wereldvreemdheid had toen het ging... over de hoeveelheid woningen die nodig zijn voor de bevolkingsgroei.

[1:21:06] Dat die vooral in migratie zit.

[1:21:09] En de opmerking die ze daarbij maakte was...

[1:21:11] Ja, nou ja, gelukkig kunnen de Nederlandse jongeren nog bij hun ouders worden.

[1:21:15] Voorzitter, wil deze minister deze woorden terugnemen?

[1:21:18] Wil zij daarvoor excuses maken?

[1:21:20] Want ik vind het werkelijk bij de wilde spinnen af.

[1:21:25] Daarvoor ga ik u even wijzen op het feit dat we dit net uitgebreid met elkaar hier aan de orde hebben gehad voordat u binnenkwam.

[1:21:31] En daarvan heb ik ook gezegd, we hebben daar nu genoeg over gewisseld.

[1:21:34] We zitten hier met elkaar te debatteren over het klimaatbeleid.

[1:21:38] De minister kan daar zometeen kort nog even op ingaan, omdat we hier daarover gewissels hebben.

[1:21:42] Maar ik probeer wel ook dit debat on topic te houden.

[1:21:46] En u heeft nog voor 30 seconden... Ja, voorzitter.

[1:21:49] Ik vind het allemaal prima en ik weet dat het daar hierover gegaan is.

[1:21:55] Maar dit geeft wat mij wel aan hoe losgezongen van de werkelijkheid dit kabinet en deze minister is.

[1:22:03] En dat zie je niet alleen als het gaat over de vraag waar ons in Nederlandse jeugd moet wonen.

[1:22:09] Daar zie je het niet alleen bij, maar je ziet het ook bij een onderwerp zoals de gebouwde leefomgeving.

[1:22:16] Waar deze minister geen enkel idee heeft, blijkbaar, wat het speelt in het leven van de gemiddelde Nederlandse burger.

[1:22:24] En ik vind het echt waar ongekend dat dit op deze manier doorgaat.

[1:22:31] Dus ik reken op excuses van deze minister en dat ze echt het leven betert en niet meer op zo'n manier spreekt over de Nederlanders.

[1:22:40] Dank u wel.

[1:22:41] Dan ga ik even naar de heer Klemmink met de vraag of u even van mij het voorzitterschap wil overnemen.

[1:22:46] Zeker, en dan geef ik mevrouw Steen naam CDA het woord.

[1:22:50] Ja, ik vind het altijd een soort gekke move, maar zo doen we dat met elkaar blijkbaar.

[1:22:55] Voorzitter, je laat je huis isoleren, maar na de werkzaamheden krijg je steeds vaker ademhalingsproblemen.

[1:23:02] Hoofdpijn, duizeligheid, je begint aan jezelf te twijfelen.

[1:23:06] Is er iets aan de hand of zit dit tussen mijn oren?

[1:23:09] En dan blijkt het niet tussen je oren te zitten, maar tussen je muren.

[1:23:13] Het UF-schuim dat is aangebracht geeft zulke hoge concentraties formaldehyde af dat je je huis moet verlaten.

[1:23:20] Dit speelde in Rijssen, voorzitter, en hetzelfde in Hengelo, maar ook in Purmerend, Capelle aan de IJssel, Renen, Lossen, Nieuwegein, Oostzaan en in Harderberg speelt dit.

[1:23:28] En in Dalfsen staan zelfs twee appartementencomplexen leeg hierom.

[1:23:32] UF-schuim is in tienduizenden woningen toegepast, maar we weten niet hoeveel huishoudens ook echt risico lopen.

[1:23:38] De GGD adviseert inmiddels om dit isolatiemateriaal niet meer te gebruiken en de minister heeft de subsidie gestopt.

[1:23:44] Maar ze heeft het gebruik nog niet verboden.

[1:23:47] Waarom grijpt de minister niet verder in?

[1:23:49] Welke mogelijkheden heeft zij om een UF-schuim tijdelijk of permanent te verbieden?

[1:23:54] En kan de minister ook iets zeggen over wie de kosten draagt voor onderzoek, sanering en vervangende huisvesting voor mensen die hiermee te maken hebben?

[1:24:02] Dat mensen na het isoleren niet meer veilig kunnen wonen is in de eerste plaats echt heel erg verdrietig en ellendig voor de mensen die dit overkomt.

[1:24:09] En het is ook heel erg slecht voor het vertrouwen in de overheid en het draagvlak voor verduurzamen.

[1:24:15] Over draag vlak gesproken, voorzitter.

[1:24:17] We gaan die verduursaming niet voor elkaar krijgen als mensen niet overtuigd zijn dat het nodig is

[1:24:23] En dat het lang niet altijd ingewikkeld is.

[1:24:26] In Alkmaar heb ik zelf gezien hoe goed het werkt als buurtgenoten bij buurtkenoten aanbellen en uitleggen hoe ze al vlot energiebesparende maatregelen kunnen nemen.

[1:24:34] En zij worden ondersteund door de participatiecoalitie.

[1:24:37] Kent die minister dit initiatief, hoe waardeert ze deze en hoe kijkt ze aan tegen dit type organisaties?

[1:24:42] Want we gaan namelijk ze hard nodig hebben in de verduurzamingsopgave waar we voor staan.

[1:24:46] En het vermindert bovendien de eenzaamheid in buurten.

[1:24:50] En ook dat, voorzitter, is het versterken van gemeenschappen.

[1:24:56] Ja, dank u wel.

[1:24:58] De participatiecoalitie en het hele collectieve spoor van verduurzaming is ook iets wat wij ongelooflijk belangrijk vinden.

[1:25:06] En deelt het CDA mijn zorgen eigenlijk dat het eruit ziet dat eigenlijk juist daarop bezuinigd wordt.

[1:25:12] Terwijl we om verduurstelling voor elkaar te krijgen in wijken eigenlijk die gemeenschappen zo hard nodig hebben.

[1:25:18] Mevrouw Steen.

[1:25:19] Ja, die zorg deel ik wel.

[1:25:20] En vandaar ook mijn vraag aan de minister.

[1:25:21] Hoe kijkt ze hiernaar en hoe ziet ze daar dan op de toekomst voor?

[1:25:25] Dus ik ben heel benieuwd naar wat de minister ons daarover te vertellen heeft.

[1:25:29] Voorzitter, dan de isolatieaanpak.

[1:25:31] Het kabinet trekt 300 miljoen extra uit.

[1:25:34] Maar hoeveel extra woningen worden daardoor daadwerkelijk geïsoleerd?

[1:25:37] En hoevele woningen moeten we jaarlijks aanpakken om de doelstelling van 2,5 miljoenen woningen in 2030 te halen?

[1:25:42] En liggen we op schema?

[1:25:45] En in het hele land worden renovatiedeals gesloten...

[1:25:47] Tegen energiearmoede onder andere.

[1:25:50] En er wordt ook gewerkt met regionale consortia.

[1:25:53] Voorzitter, wil de minister deze consortia ook regulier maken zodat dit makkelijker van de grond komt?

[1:26:01] Voorzitter, bij de isolatieaanpak zijn ook al nogal wat praktische obstakels uit de weg te ruimen.

[1:26:07] Het is goed dat het kabinet probeert het knelpunt rond vleermuizen, gierzwaluwen en huismussen praktisch op te lossen.

[1:26:12] En de tijdelijke gedragscode kan daarbij helpen, maar is geen structurele oplossing.

[1:26:17] Kan de minister aangeven hoeveel woningen nog steeds niet kunnen worden geïsoleerd, zolang de structurele soorten managementplannen nog niet overal beschikbaar zijn?

[1:26:24] En wanneer verwacht zij wel een structurele Oplossing te kunnen bieden?

[1:26:28] Voorzitter, het is begrijpelijk dat het kabinet nog werkt aan de verdere uitwerking van het klimaatbeleid voor de gebouwde omgeving richting 2040 en 2050.

[1:26:36] En tegelijkertijd moeten mensen vandaag al beslissingen nemen over de investeringen in hun woning.

[1:26:41] Wanneer krijgen huishoudens duidelijkheid over de verduurzamingsnormen...

[1:26:46] En de gewenste route richting 2040 en 2050.

[1:26:49] En hoe voorkomt het kabinet dat mensen vandaag investeren in een oplossing die over tien jaar toch niet de juiste blijkt te zijn.

[1:26:57] Of dan alweer onvoldoende is om aan de laatste normen te voldoen.

[1:27:01] Voorzitter, ik laat het hierbij.

[1:27:04] Dank u wel.

[1:27:04] U heeft verder geen interrupties.

[1:27:06] Dan draak ik het voorstelschap weer aan u over.

[1:27:08] Dank u wel.

[1:27:09] En dan kijk ik even richting de minister hoeveel tijd zij nodig heeft voor voorbereiding op de beantwoording.

[1:27:16] 25 minuten?

[1:27:17] Volgens mij kunnen wij 25 minuiten leiden met elkaar.

[1:27:20] Dan zien wij elkaar weer om tien voor twaalf.

[1:55:16] Goed, beste mensen.

[1:55:18] Het is vijf voor twaalf.

[1:55:20] We gaan weer beginnen met de eerste termijn van de zijde van het kabinet.

[1:55:25] Dan geeft de minister even het woord.

[1:55:27] Ja, dank u wel, voorzitter.

[1:55:29] En staat u mij toe dat ik eerst de vraag beantwoord die mij gesteld is, die eigenlijk bij het debat van gisteren hoorde, zodat we daarna over het debaat van vandaag kunnen hebben?

[1:55:41] Ja, fijn.

[1:55:42] Gisteren hebben we mondeling een vraaguur gehad.

[1:55:44] Ik heb daarin denk ik helder uiteengezet dat ik me hou aan alle dingen die ik heb toegezegd, waaronder voor de zomer een bouwstenenoverzicht, na de zomeren brief met hoe we die uitwerken.

[1:55:56] Die krijgt u zeer spoedig.

[1:55:59] En ook zoals ik bij het intrekken van de wet heb aangegeven, zou ik voor het einde van het jaar met een internetconsultatie komen.

[1:56:05] Dat zijn de dingen die gisteren te woord zijn gekomen.

[1:56:09] Toen ik daar wegliep, heb ik de media uitgebreid te woorden gestaan.

[1:56:12] En heb ik aangekeven dat een heleboel levens op de pauzestand staan.

[1:56:17] Dat we een groot tekort hebben aan woningen voor mensen die sociale huurwoningen nodig hebben.

[1:56:23] Dat er inderdaad ook een heel groot...

[1:56:25] Het migrantenvraagstuk gaat over kennismigranten, arbeidsmigrantes en statushouders.

[1:56:32] Ik heb geprobeerd aan de media uit te leggen dat we mensen hebben die nog bij hun ouders wonen.

[1:56:39] We hebben ook mensen die dat niet kunnen, die wonen op straat.

[1:56:42] De afgelopen maanden ben ik bij menig dakloze opvang binnen geweest om te zien wat voor schrijnende situaties we hebben.

[1:56:49] Met mensen die zelfs die bank bij de ouders niet meer hebben of bed bij de ouderen hebben of bij vrienden waar ze op mogen slapen.

[1:56:57] Dus ik heb gisteren de hele context geduid van de opgave waar we voor staan.

[1:57:01] En dat allemaal is de aanleiding voor het actieplan meer, sneller en beter.

[1:57:06] Daar heb ik gister een antwoord op gegeven.

[1:57:08] Ik heb geprobeerd die nuance te duiden dat er een heel groot...

[1:57:12] Een hele grote vraag is naar heel veel woningen.

[1:57:15] Dat weten we hier allemaal.

[1:57:16] Dat moeten dan wel de woningen zijn die mensen kunnen betalen.

[1:57:19] Dus we hebben betaalbare woningen nodig.

[1:57:21] Mensen zitten in de knel.

[1:57:23] Dat geldt voor starters, dat geldt ook voor statushouders.

[1:57:26] Daarvan hebben we afspraken gemaakt hoe ik daarmee om zou gaan.

[1:57:28] En dat is precies wat ik aan het doen ben.

[1:57:34] Dank u wel.

[1:57:35] Dan ga ik u nu vragen om... U mag een korte feitelijke vraag stellen, maar ik ga geen interrupties toestaan op de inhoud van wat de minister nu heeft gezegd.

[1:57:46] Dus dat is even het punt van orde dat ik hier zelf maak, want wij hebben hier een ander debat, zoals al aangegeven in eerste termijn.

[1:57:54] U heeft een aantal vragen gesteld aan de minister, de minister heeft daar net antwoord op gegeven.

[1:57:58] Wat mij betreft gaan wij gewoon door met de orde van dit debat.

[1:58:01] Dus als u geen vragen heeft over het klimaatbeleid, meneer Klemmink, dan vraag ik u die op een andere manier, op een ander moment aan de minster te stellen.

[1:58:12] Punt van orte van meneerd Klemmik.

[1:58:13] Ja, met woorden, voorzitter.

[1:58:15] Het is natuurlijk wel een beetje een vreemd figuur als de voorzitters tegen Kamerleden aangeven dat ze niet mogen regeren op datgene wat de minister nog geen tien seconden geleden heeft gezegd.

[1:58:23] En ik heb wel begrip, dat hebben we ook in mijn termijn gezegden, voor het feit dat dit een klimaatdebat is.

[1:58:27] Ik heb wel geconstateerd dat er meerdere sprekers zijn geweest die zich hebben aangeroerd in dit onderwerp en dus onder dit debat is.

[1:58:32] Dus ik zou u toch willen vragen om kort te interrupten, daar ben ik met u eens, ook op datgeen wat de minstens net twintig seconden gelezen heeft gezet.

[1:58:39] Anders was het een beetje raar figuur dat die Kamerleider verbiedt

[1:58:41] Om te reageren op datgene wat de minister in het debat heeft gezegd.

[1:58:46] U heeft mij besteld om orde in uw debat te houden.

[1:58:50] En het onderwerp is klimaatbeleid.

[1:58:51] Dus vandaar dat ik u daar even aan help herinneren.

[1:58:53] U gaat natuurlijk over uw eigen woorden.

[1:58:54] Ik ga even naar meneer Van Leijen.

[1:58:57] Dan gaan we zo kijken wat hij hiermee gaat doen.

[1:58:59] Ja, voorzitter.

[1:59:00] Dankvolle steun voor uw punt van orde.

[1:59:02] Voorzitter, voordat u de orde bewaakt in dit debat.

[1:59:06] En ik begin het ook al een beetje frustrerend te worden.

[1:59:08] Ik heb het nou een paar keer gezegden in het debate.

[1:59:10] De energierekening van Nederland is in zes maanden 600 euro per jaar gestegen.

[1:59:15] Daar moet dit debat over gaan.

[1:59:16] We gaan het volgens mij niet met elkaar hebben over FOB-hef.

[1:59:19] Daar zijn volgens mijn gisteren al mondelingen vragen over gesteld.

[1:59:22] Dat is volgens me nu wel klaar.

[1:59:23] Dus ik wil eigenlijk gewoon streng voorstellen, laten we het nu gewoon over klimaatbeleid hebben.

[1:59:28] Dan ga ik gewoon vragen om straks in de tweede termijn, meneer Klemmink... U mag een korte interruptie hebben hierop, maar dan wel kort en feitelijk.

[1:59:40] Ja, voorzitter.

[1:59:41] Ik wilde anders een orde voorstellen aan de leden natuurlijk.

[1:59:45] Maar u staat mij nu toe, dus dan hou ik het bij een interruptie op dit punt.

[1:59:49] Constateer ik dan dat de minister uitvoering gaat geven aan het afschaffen van de vorm van statenhouders?

[1:59:54] En is dat ook haar intrinsieke motivatie?

[2:00:00] Nou, minister Hilkos.

[2:00:02] heel kort.

[2:00:05] Voorzitter, ik kan tegen de heer Klemmink zeggen dat ik me gewoon hou aan het coalitieakkoord.

[2:00:11] En ik heb op geen enkele manier uitgestraald dat ik dat niet aan het doen ben.

[2:00:13] Ik heb u voor de zomer zoals beloofd een brief gestuurd.

[2:00:17] Ik hebben u in die brief toegezegd dat ik na de zomers met een aanvullend akkoord zou komen.

[2:00:23] Dat doe ik ook.

[2:00:24] Dat ligt alleen nog in de MR. En we hebben de traditie dat we daar dan niet hierover spreken voordat ik dat in de ministerraad heb behandeld.

[2:00:32] Zodra dat is gelukt...

[2:00:33] Dan ontvangt u dat van mij, zoals ik dat ook eerder heb toegezegd.

[2:00:37] En voor het einde van het jaar heb ik toegelegd, in maart al, kom ik met een voorstel op een wet en dan gaat die in internetconsultatie.

[2:00:45] Dus ik doe gewoon, ik voer het coalitieakkoord gewoon uit en ik heb nog nergens uitgestraald dat ik dat niet ging doen.

[2:00:52] Ik doe gewoon wat we hebben afgesproken.

[2:00:54] Dank aan de minister.

[2:00:55] En we gaan vanaf nu weer het huisje bij het hekje houden.

[2:00:59] En dan ga ik u vragen, minister, heeft u iets nieuws, meneer Norbel?

[2:01:05] Als u niets nieuws heeft, dan...

[2:01:09] Ik kan het kort doen, voorzitter, maar de minister heeft gisteren zelf gezegd over het afschaffen van de voorrang voor statushouders, als je dat al zou willen.

[2:01:16] En daarmee heeft de minister uitgestraald dat ze mogelijk dat niet zou willen, dus ik ben blij, voor zitter, namens de VVD, dat die minister hier klip en klaar zegt, ik ga er alles aan doen om uiteindelijk die voorrang van statushouder af te schaffen, dat heb ik dan nu goed gehoord, maar gister leek er toch wat ruis in die boodschap te zitten, dus ben blij dat dat nu dan verduidelijkt is.

[2:01:36] Deze constatering.

[2:01:37] Dan kan de minister volgens mij nu gewoon over tot de beantwoording van de vragen.

[2:01:41] Waarvoor dank dat u ook even de gelegenheid nam om hierop te reageren.

[2:01:45] Dat waardeer ik.

[2:01:46] Even mijn vragen, heeft u blokjes voor mij?

[2:01:49] En dan kunnen we met elkaar allemaal even bijhouden waar we interrupties moeten plaatsen.

[2:01:56] Ja, doe ik.

[2:02:04] Dan heb ik de blokjes na mijn inleidende tekst.

[2:02:08] De hybride warmtepomp.

[2:02:10] Vervolgens het isolatieoffensief.

[2:02:13] Dan de huursector.

[2:02:15] En dan heb ik een vierde blok.

[2:02:16] En ik dacht, laat ik die nou niet overig noemen, want dan vraagt u zich af wat daar dan in zit.

[2:02:20] Maar daar zit dus, dat is dus wel overig, maar daar zit bouwregelgeving, circulair, netcongestie, klimaatadaptatie en over de energiebelasting.

[2:02:28] Die zitten in dat laatste blokje.

[2:02:32] Voorzitter, mag ik een interruptie plegen?

[2:02:35] Nee, want u komt nu net binnen.

[2:02:37] We hebben net het blok van de minister gehad waarin ze gereageerd heeft op de aantal zaken die uit de agenda zijn.

[2:02:45] We gaan nu door met de agenda gewoon en met de beantwoording van de inhoudelijke vragen op...

[2:02:52] Op het klimaatbeleid, we hebben vier blokjes.

[2:02:55] Ik wil u voorstellen om weer hetzelfde regime als voor de pauze te doen.

[2:03:01] Dus u heeft vier interrupties waarbij alles boven de 30 seconden dubbel telt en alles onder de 30 sec gratis is.

[2:03:11] En daarbij houden we dat natuurlijk gewoon goed voor u bij.

[2:03:16] En interrupties dan in tweeën, dan gaan we het met elkaar denk ik nog redden om een tweede termijn te doen.

[2:03:23] Ik denk dat dat misschien best goed is gezien het onderwerp.

[2:03:27] Voorzitter, ik wil graag een punt van orde maken als u mij toestaat.

[2:03:30] Ik heb het begin van de minister gehoord, maar ik heb haar niet horen zeggen dat zij de woorden van gisteren over de Nederlandse jongeren teruggenomen heeft en daar excuses voor gemaakt heeft.

[2:03:39] Ik zou dat toch graag van haar horen.

[2:03:42] Ja, de minister heeft net gereageerd op al uw vragen en al uw opmerkingen.

[2:03:47] Dat heeft ze twee keer gedaan.

[2:03:49] En wat mij betreft is dat voldoende.

[2:03:52] De minister gaat over haar eigen... U gaat over de vraag en de minister gaat om haar eigen antwoorden.

[2:03:56] En dit onderwerp hebben we nu afgesloten, mevrouw Keijzer.

[2:03:59] Dan wil ik toch graag een ordevoorstel doen, want volgens mij zijn meer van de Kamerleden hier aanwezig van mening dat de gang van zaken zeer onverkwikkelijk is en dat je zo niet kunt spreken over de Nederlandse jongeren.

[2:04:10] Ik geef deze minister graag de kans om op de inhoud van dit debat vandaag in te gaan, want daar heb ik ook vragen over gesteld.

[2:04:17] Maar zo'n opmerking, dat is niet de eerste keer, maar even doen en dan dat maar laten passeren, dat kan ook niet.

[2:04:22] Dus ik wil graag dan van de collega's... U was hier niet om vijf voor twaalf binnen.

[2:04:28] Wij hebben dit onderwerp besproken.

[2:04:30] We hebben van de kant van de Kamer een aantal vragen gehad.

[2:04:33] De minister heeft er twee keer toe het woord gehad om het hierover te hebben.

[2:04:36] En daarmee is dit onderweb afgesloten.

[2:04:38] U gaat over uw eigen termijn zometeen in tweede termijn.

[2:04:43] Maar we gaan nu wel even over tot de orde van deze vergadering en agenda.

[2:04:47] En dat is de beantwoording van de minister op de gestelde vraag over klimaatbeleid.

[2:04:51] Want daarvoor zitten wij hier met elkaar.

[2:04:53] Meneer Van Lij heeft ook aan u de vraag of hij iets nieuws heeft.

[2:04:56] Nou ja, ik steun uw oordeelvoorstel en ik ben er nu ook wel een beetje klaar mee, zeg ik tegen mevrouw Keijzer.

[2:05:00] U komt naar een debat waar u zelf nog niet eens lid van de commissie bent.

[2:05:03] U kommt volgens mij alleen om één tophefpunt te maken en u komt het niet over klimaatbeleid te hebben.

[2:05:07] Daar gaat dit debat over.

[2:05:09] Dat hebben we net met elkaar vastgesteld.

[2:05:10] Toen was u er nog niet.

[2:05:11] Volgens mij gaan we nu gewoon door.

[2:05:12] Ja, we gaan nu zeker door en ik ga nu het woord geven aan de minister voor haar eerste blokje.

[2:05:19] Meneer Klemmink.

[2:05:20] Ja, voorzitter.

[2:05:21] Er is een ordevoorstel gedaan.

[2:05:23] Daar wil ik graag op reageren van de lid Keijzer.

[2:05:25] En dat zou ik graast willen ondersteunen.

[2:05:26] Want ik heb geen enkele vertrouwen in dat deze minister intrinsiek iets wil gaan doen aan het einde van de voorhangstatus.

[2:05:32] En uw ordevoorstel is dan?

[2:05:33] Het is onderdeel van het debat.

[2:05:34] Het ordevorstel van mevrouw Keijser.

[2:05:35] Die heeft gevraagd om een ortevoorstEL.

[2:05:37] Daar mogen Kamerleden op reageeren.

[2:05:39] Hij heeft dat op zijn manier gedaan.

[2:05:40] En ik steun het orde voorstel.

[2:05:44] Andere leden die daar steun aan willen verlenen of niet aan steun willen verleenen?

[2:05:48] Meneer Noobel.

[2:05:49] Ja, voorzitter.

[2:05:50] Ik heb de minister net ook bevraagd over of zij zich namens het kabinet nog steeds vol gaat inzetten op het afschaffen voor die voorrang voor statushouders.

[2:05:58] Daar heb ik zojuist een volmondig ja op gehoord.

[2:06:02] Ik constateer dan dat het gisteren misschien wat onhandig was dat daar ruis over op de lijn is gekomen.

[2:06:08] Maar we hebben het hier nu wel over het debat klimaatgebouwde omgeving gehad.

[2:06:13] Dus mijn voorstel zal zijn, en wat mij betreft is het laatste woord hier ook nog niet over gesproken, zal de VVD zeker bij de begroting nog op dit onderwerp bij de minister op terugkomen, maar dan niet hier, want dat hebben we zojuist gedaan.

[2:06:28] Heeft u verder geen steun mevrouw Keijzer?

[2:06:31] Ja, van meneer Rusje, maar er heeft geen meerderheid.

[2:06:35] Nou, nog even het ordevoorstel door collega Keizer gedaan.

[2:06:41] Hij heeft ook wel recht op een reactie.

[2:06:42] Ik was gewoon te laat binnen om hier nog op te interrumperen.

[2:06:47] Dat geldt ook voor mevrouw Keizer en daarmee is volgens mij de kous af.

[2:06:50] Volgende kans, begroting.

[2:06:54] Andere leden nog die daarop willen reageren?

[2:06:56] Nee.

[2:06:58] Met enige vertraging, de minister.

[2:07:02] Dit kabinet zet in op meer, sneller en beter bouwen.

[2:07:05] En de afgelopen jaren hebben we allemaal gevoeld hoe kwetsbaar onze afhankelijkheid van fossiele brandstoffen ons maakt.

[2:07:11] Geopolitieke spanningen en schommelende energieprijzen raken huishoudens direct in hun portemonnee.

[2:07:17] En die druk neemt alleen maar toe.

[2:07:19] De energierekening blijft structureel hoog en zonder actie wordt de situatie voor steeds meer Nederlanders onhoudbaar.

[2:07:25] Dat geldt zeker voor één op de vijf huiseigenaren die volgend jaar verwachten moeite te hebben met het betalen van hun energierekening.

[2:07:32] Ruim een derde van de huurders zit nu al in die situatie.

[2:07:36] Dit kabinet kiest dan ook niet voor afwachten.

[2:07:38] We grijpen in waar nodig om huishoudens te ontlasten.

[2:07:41] Met het isolatieoffensief, energiefixers, het energiehuis en het noodfonds.

[2:07:46] Er zijn de afgelopen jaren flinke stappen gezet met maatregelen die structureel helpen de energierekening te verlagen.

[2:07:52] Bij individuele wooneigenaren, bij VVE's en bij de huurders.

[2:07:57] Het CBS meldde onlangs dat er de afgelopen vijf jaar ruim 850.000 woningen zijn verduurzaamd.

[2:08:03] En in 2025 zijn bijna 300.000 subsidies en leningen verstrekt.

[2:08:07] Met name voor woningen met slechte labels, de EFG.

[2:08:11] Maar we weten ook, isolatie alleen is niet genoeg.

[2:08:14] De vervanging van cv-ketels loopt achter.

[2:08:16] Het huidige tempo is te laag om de energierekening op de lange termijn betaalbaar te houden.

[2:08:22] De huizen structureel gezonder en comfortabeler te maken en onze klimaatdoelen te halen.

[2:08:26] En daarom is er een versnelling nodig.

[2:08:29] De hybride warmtepomp speelt hierin een cruciale rol.

[2:08:31] En uit onderzoek blijkt dat deze installatie gemiddeld 65% minder aardgas verbruikt en de CO2-uitstoot met 30% vermindert.

[2:08:40] Bovendien biedt het huishoudens meer grip op hun energierekening en dat is precies wat we nu nodig hebben.

[2:08:46] Ik zie dat er nog veel vragen zijn, onder andere over de betaalbaarheid en de druk op het stroomnet.

[2:08:52] Ik heb daar inmiddels Kamervragen van de PVV en de VVD over beantwoord.

[2:08:56] De normering van de warmtepomp per 2029 is een logische tussenstap, niet als einddoel, maar als noodzakelijke versnelling zodat mensen de kosten van hogere gaspleizen flink kunnen drukken

[2:09:07] en ze in comfortabeler, gezondere huizen kunnen wonen die klaar zijn voor de toekomst en de kosten van de installaties naar beneden zullen gaan.

[2:09:15] We weten dat slimme, regelbare warmtepompen de netbelasting kunnen verminderen en de energiekosten voor huishoudens verlagen.

[2:09:22] Maar we weten ook, dit lukt alleen als we de randvoorwaarden op orde hebben.

[2:09:26] En daarom zetten we in op duidelijkheid en voorspelbaarheid voor huishaardens, installateurs en gemeenten.

[2:09:31] Geen politieke slingerbewegingen meer zoals die na 2022, toen plannen van ommeringen werden geschrapt.

[2:09:38] Betaalbaarheid met ondersteuning via het warmtefonds en de ISDE-subsidie.

[2:09:42] Huishoudens moeten dit kunnen financieren en een duidelijk aanbod krijgen vanuit de markt.

[2:09:47] Want een warmtepomp moet terug te verdienen zijn.

[2:09:49] En dat kan, misgoed geïnstalleerd en gecombineerd met isolatie.

[2:09:54] Oplossingen voor netcongestie door in te zetten op slimme aansturing, netbewuste nieuwbouw en lokaal opwekken en opslaan van energie.

[2:10:00] Want zonder ruimte op het net komt de woningbouw en daarmee de hele energietransitie stil te staan.

[2:10:06] De opgave is groot, de tijd dringt en de spanningen zijn reëel.

[2:10:10] Maar de koers is duidelijk.

[2:10:11] We maken Nederland minder afhankelijk, duurzamer en weerbaarder.

[2:10:15] Dat doen we samen met gemeenten, de marktpartijen en de huishoudens.

[2:10:19] Met heldere kaders, praktische ondersteuning en oog voor wat haalbaar en betaalbaar is.

[2:10:24] Want één ding is zeker, niet handelen is geen optie.

[2:10:27] De kosten van uitstel voor ons klimaat, onze energiezekerheid en onze portemonnee zijn veel hoger.

[2:10:33] U heeft dan nog vragen gesteld over andere onderwerpen en die zal ik via de blokjes die ik zo net benoemde beantwoorden.

[2:10:42] Voordat u dat doet, heeft u een interruptie van mevrouw Keijzer.

[2:10:46] Ik hoor heel veel geloof in deze richting.

[2:10:51] Maar er zijn allerlei voorwaarden die nog niet ingevuld zijn.

[2:10:54] We weten inmiddels wel dat het netwerk het niet aankan.

[2:10:57] Dat ik geloof 235 miljard er nodig is om te investeren in de elektriciteitsinfrastructuur.

[2:11:06] Ik heb de brief van 7 oktober gelezen en daar heb ik geen rekensom gezien wat dit dan gaat betekenen.

[2:11:11] En toch zet deze minister in op normering.

[2:11:14] Is het niet veel verstandiger eerst eens een keer die rekensom hier neer te leggen wat dit betekent in een gemiddeld rijtjeshuis in Nederland?

[2:11:23] En of het net het überhaupt aan kan voordat je een brief stuurt waarin je zegt van nou we gaan dit verplichten.

[2:11:30] Uw minister.

[2:11:31] Ja, daar kom ik in dit eerste mapje op terug.

[2:11:35] Dus als u het goed vindt, dan beantwoord ik de vragen die hier ook over gaan.

[2:11:39] En dan kijken we op het einde van dat blok of ik uw vraag heb beantword.

[2:11:43] Is dat akkoord?

[2:11:45] Ja, mevrouw Keijzer.

[2:11:46] Ja, voorzitter, als de minister het voor zich heeft liggen, kan ze het toch nu voorlezen?

[2:11:51] Dan heb ik gewoon een antwoord op de vraag.

[2:11:54] Want volgens mij is dit wat heel veel Nederlanders zich afvragen.

[2:11:59] Leuk, interessant, mooi, weer een nieuwe verplichting.

[2:12:03] Wat gaat mij dat kosten en kan ik me dat überhaupt veroorloven?

[2:12:05] Dus het is eigenlijk een open doel voor deze minister om deze vraag hier nu gewoon te beantwoorden.

[2:12:12] Ja, dan is maar duidelijk of er enig idee is bij dit kabinet of mensen dit ook rond gerekend krijgen.

[2:12:22] Ja, en die antwoorden ga ik ook geven.

[2:12:24] Dus het is inderdaad een goede vraag.

[2:12:26] En het is denk ik een vraag die een heleboel van uw collega's zojuist ook net hebben gesteld.

[2:12:32] Dus daar ga ik graag antwoord op geven door te zeggen dat nu de eerste brief er ligt.

[2:12:36] Daarin staat ook heel nadrukkelijk wat we de komende periode nog gaan uitzoeken.

[2:12:41] Daalin staat ook nadrukkelijke waar we denken dat het meer effectiever gaat zijn dan op andere gebieden.

[2:12:47] Dus ik ga deze vragen allemaal beantwoorden en doe dat graag compleet.

[2:12:54] Dus dan loop ik de vragen af en begin ik bij de heer Klemmink met zijn vraag over zijn er redenen om mij nog op andere gedachten te brengen over de normering.

[2:13:04] Ik ben van mening dat het overstappen op een hybride warmtepompen goed idee is voor heel veel huishoudens in Nederland.

[2:13:10] Het leidt tot een structureel lagere energierekening dan het verwarmen met een gasgestookte cv-ketel.

[2:13:16] We maken huishoudens weerbaarder tegen hoge en schommelende gasprijzen.

[2:13:21] En het is belangrijk, heb ik in een eerder debat ook gezegd op een vraag van de heer Mooiman, huishouden moeten dit kunnen meemaken.

[2:13:28] Dat ben ik ook van mening dat ze het moeten meemake.

[2:13:30] En daarom moeten we goed onderzoeken op welke manier ze dat kunnen meemaker.

[2:13:34] Daar doen we onderzoek naar in welke gevallen een hybride warmtepomp zich dan ook daadwerkelijk terugverdient.

[2:13:40] En na de voorjaarsbesluitvorming kom ik met een voorstel voor de vormgeving van de norm.

[2:13:46] De vraag van de heer Mooiman, als het gaat over draagvlak.

[2:13:51] Ik vind het natuurlijk ook belangrijk dat er draag vlak is voor een energietransitie en specifiek voor de normering voor de warmtepomp vanaf 2029.

[2:14:02] Het is wel belangrijk dat we goed onderzoek doen dat huishoudens met een warmtempomp een lagere energierekening hebben dan mensen met een cv-ketel.

[2:14:09] Ik heb direct aan het begin van het traject van de normering warmtepompen een brede groep vertegenwoordigers uit de sector betrokken en ook aan tafel gehad.

[2:14:18] En dat gaat dus over huiseigenaren, verhuurders en gemeenten.

[2:14:21] In die uitwerking kijk ik scherp naar de balans tussen kosten en baten, de impact op de energierekening en de mate waarin huishoudens een warmtempomp daadwerkelijk kunnen financieren.

[2:14:30] Voor de zomer van 27 informeer ik de Kamer over dat uitgewerkte voorstel en kijk ik ook naar flankerend beleid.

[2:14:38] In het coalitieakkoord staat dat we per 2029 warmtepompen normeren en stimuleren.

[2:14:44] Dus die stimulering, daar moeten we een goede vorm voor vinden.

[2:14:49] Dan de vraag van de heer Mooiman.

[2:14:51] Waarom focussen we op de warmtepompen en niet op isolatie?

[2:14:54] Wat mij betreft is dat geen keuze.

[2:14:55] Het moet allebei.

[2:14:58] De vraag van meneer Vlag over eerste gedegen analyse.

[2:15:02] In het coalitieakkoord is de opdracht opgenomen... om tot een normering van de warmtepompen te komen.

[2:15:07] Op 7 oktober heb ik de Kamer geïnformeerd over de normering... en ben ik specifiek ingegaan op de uitzondering en de voorwaarden.

[2:15:14] Voor de verdere uitwerking van de norming vind ik het net als u...

[2:15:17] Belangrijk dat het haalbaar en uitvoerbaar is.

[2:15:20] En daarom ga ik eerst nader onderzoek doen naar de mogelijkheden om de normering zorgvuldig vorm te geven.

[2:15:26] En begin volgend jaar zal ik u daarover informeren.

[2:15:29] Maar door deze brief al gestuurd te hebben, kunnen we het er al een eerste keer over hebben.

[2:15:33] En kunt u ook invloed uitoefenen op wat ik natuurlijk dan allemaal nog ga onderzoeken om het daadwerkelijk tot iets uitvoervaars te kunnen laten leiden.

[2:15:42] Dan de vraag van mevrouw Kreuger.

[2:15:44] Hoe zorgen dat we snel duidelijkheid krijgen over welke wijken een warmtenet krijgen?

[2:15:51] Gemeenten zijn de regisseur van de lokale warmtenetten.

[2:15:55] ...van de warmtetransitie en dienen in de warmteprogramma's eind 27 duidelijk te maken... ...in welke wijken zij een warmtenet voorzien.

[2:16:04] Voor de normering van slimme hybride warmtepompen is in het coalitieakkoord afgesproken... ...dat deze worden genormeerd op plekken waar zij de beste passende oplossing zijn.

[2:16:13] Warmtenetten zijn vaak geschikt in gebieden met appartementen... ...en dat is ook de reden waarom ik appartemente-VVE's niet heb opgenomen om aan de norming in 2029 te voldoen...

[2:16:24] want ik verwacht daar een geringe overlap.

[2:16:27] Momenteel ben ik met de gemeente in gesprek... op welke wijze deze uitzondering verre vorm te geven.

[2:16:32] En hierbij wil ik huishoudens zo vroeg mogelijk duidelijkheid geven...

[2:16:36] Zodat zij geen desinvesteringen doen.

[2:16:39] De vraag van de heer Grinwisch.

[2:16:42] Een beetje dezelfde vraag als het gaat over hoe voorkomen we dat mensen een desinvesting doen.

[2:16:47] Maar ook een vraag over worden ISDE-subsidies in zulke wijken dan uitgesloten.

[2:16:53] Dat is een goede vraag, zoals alle vragen natuurlijk goede vragen zijn.

[2:16:57] Maar hier moet ik nadrukkelijk kijken naar de grondslag van die ISDE.

[2:17:00] Want dat zou wel eens kunnen dat die hier niet op aansluit. Dus dat is onderdeel van het onderzoek om te kijken, kunnen we daarop aansluiten?

[2:17:09] Is er een grondslag te vinden om dat te doen?

[2:17:13] En daar kijk ik samen met de minister van KGG naar.

[2:17:16] Dan de vraag van de heer Klemmink of ik 100% kan garanderen... dat je per maand goedkoper uit bent en de investering binnen zeven jaar kan terugverdienen.

[2:17:26] Uit onderzoek dat door het kabinet met Prinsjesdag is gepubliceerd... blijkt dat huishoudens met een warmtepomp een lagere energierekening hebben... dan huishouden met een CV-ketel, ook op langere termijn.

[2:17:36] Daarnaast verdient een warmtepomp zich in veel gevallen ruim binnen de levensduur terug.

[2:17:41] Ik ben dat momenteel aan het uitwerken in het kader van die normering...

[2:17:44] En daarbij kijken we scherp naar de balans tussen kosten en baten, de impact op de rekening en de mate waarin huishoudens een warmtepomp daadwerkelijk kunnen financieren.

[2:17:53] En voor de zomer van 27 komen we met een uitgewerkt voorstel.

[2:17:58] Dan van de heer Ruscher over de terugverdientijd.

[2:18:02] In het subsidielandschap is niets veranderd.

[2:18:04] Mensen kunnen nog altijd gemiddeld 30% subsidies krijgen op de aanschaf op installaties van een hybride warmtempomp en financiering via het warmtefonds.

[2:18:12] De gasprijs ligt in 2026 hoger dan in 2023, terwijl de aanschafprijzen van warmtepompen volgens het CBS juist met meer dan een derde omlaag is gegaan in die periode.

[2:18:23] Gemiddeld verdient de warmtempomp zich dus nu sneller terug dan in 2023.

[2:18:29] Aanvullende vraag van de heer Ruscher.

[2:18:31] Wat gebeurt er als mensen geen warmtepomp kunnen plaatsen omdat ze geen geld hebben?

[2:18:37] Ik herken de zorg rondom hogere kosten van een hybride warmtempomp.

[2:18:41] Het kabinet zet zich in om dat betaalbaar en uitvoerbaar te doen met subsidies, met financiering via het Nationaal Warmtefonds en met ondersteuning.

[2:18:48] Dat moet ervoor zorgen dat de naleving zo hoog mogelijk wordt.

[2:18:51] En we gaan met gemeenten in gesprek hoe om te gaan met mogelijke situaties waarin mensen in de knel komen.

[2:18:57] En dat neem ik natuurlijk mee in de verdere uitwerking waar ik voor de zomer van 27 op terugkom.

[2:19:03] Dan de vraag van de heer Mooiman en van Klemmink over de kosten van de warmtepomp.

[2:19:10] De heer Klemmik en de heur Mooiman maken zich zorgen over de kost van een warmtelpomp.

[2:19:14] Zij stellen dat Nederlanders het geld niet hebben om een warmtepomp aan te schaffen.

[2:19:19] In reactie op deze zorgen wijs ik graag op het onderzoek van de Nederlandse Bank...

[2:19:22] Het gaat om een grondige analyse op basis van mensen hun daadwerkelijk financiële situatie met CBS-data.

[2:19:29] De Nederlandse bank concludeert dat het overgrote deel van de huiseigenaar een serieuze verduurzaming van de eigen woning kan betalen.

[2:19:36] Het gaat dan om een woningisolatie tot energie label B en een warmtepomp.

[2:19:40] De meeste huiseigenaren, namelijk 66%, hebben voldoende spaargeld.

[2:19:46] Bijna alle andere huisegenaren, het gaat dan om 29%, hebben de mogelijkheid om dit te financieren met een lening, bijvoorbeeld door de hypotheek te verhogen of door gebruik te maken van het Nationale Warmtefonds.

[2:19:58] In reactie benadruk ik dat Stichting Nationaal Warmte Fonds renteloze leningen verstrekt aan woningeigenaren met een lagere inkomen en dat veel mensen hier gebruik van maken.

[2:20:10] Dan de heer Van Leijen, hoe we kunnen ondersteunen.

[2:20:14] Dat doen we met informatie en ook met financieringsmogelijkheden.

[2:20:18] Dus verbeterjehuis.nl, gemeentelijke energieloketten, de campagnes.

[2:20:23] We hebben de ISDE en dan zijn er ook nog mensen die tegen gunstige voorwaarden kunnen lenen bij het Nationaal Warmtefonds.

[2:20:30] En dat zijn mensen met een inkomen tot 60.000 euro.

[2:20:33] Blijkt dit niet te voldoen, dan zal ik in de verdere uitwerking van de norm onderzoeken hoe we die huishoudens dan nog verder kunnen bijstaan.

[2:20:41] Bij vraag is even aan de minister hoeveel u nog heeft in dit blokje?

[2:20:46] Ik denk nog een vraag of tien.

[2:20:49] Oké.

[2:20:50] Meneer Nobel had een punt van orde.

[2:20:52] Ja, mijn punt van ordre is dat ik bij mezelf, maar volgens mij ook bij een aantal collega's, bespeur dat het toch de behoefte is om te reageren op de antwoorden van die minister.

[2:20:59] Omdat er ook een veelvoud aan verschillende onderwerpen in de revue passeert.

[2:21:03] Dus mijn verzoek zou zijn, ook aan de leden, om toch tussentijds te interrumperen.

[2:21:09] Want anders dan hebben we denk ik ook gewoon geen goed debat.

[2:21:13] Ja, ik kijk naar de leden.

[2:21:14] Volgens mij heeft u daar steun voor.

[2:21:17] Ik heb in ieder geval een aantal van u opgeschreven, eigenlijk bijna allemaal inmiddels.

[2:21:24] Dus volgens mij zitten we dan nu wel even in een natuurlijk moment om dat te doen.

[2:21:27] Dus als u zegt, ik heb iets aansluitends nog, maar volgens

[2:21:34] U bent voorzitter.

[2:21:35] Ja, nee, maar ik kijk eventjes naar...

[2:21:36] Want we zaten ongeveer midden in een vraag.

[2:21:38] Maar dan gaan we dat gewoon doen.

[2:21:40] Dan ga ik in ieder geval het rijtje af van de mensen die ik nu heb opgeschreven.

[2:21:45] En dan begin ik bij meneer Klemink.

[2:21:47] Oh, mevrouw Keijzer?

[2:21:50] Ja, dank voorzitter.

[2:21:53] Ik zit hier de antwoorden op de vragen te stellen, maar zelfs de woorden ik herken de zorgen leest deze minister voor.

[2:22:00] Wanneer komt nou een concreet antwoord op de rekensom?

[2:22:06] Want uit de modellenwerkelijkheid citeren heeft niets te maken met de portemonnee van de mensen die deze verplichting over zich heen krijgen.

[2:22:14] Heeft de minister er enig idee over?

[2:22:18] De minister.

[2:22:19] Ja, waar dit over gaat is volgens mij, voorzitter, en waar de vraag ook over gaat, is of ik begrijp dat dit een investering is die mensen moeten doen die heel veel geld kost.

[2:22:30] Natuurlijk begrijп ik dat.

[2:22:32] Dat is ook precies de reden waarom we in de brief hebben gezegd

[2:22:35] Vanuit het coalitieakkoord hebben we afgesproken, we gaan dit doen.

[2:22:38] En vervolgens ga ik kijken naar hoe mensen dit kunnen meemaken.

[2:22:42] Daar zetten we op in, door verder onderzoek te doen, hoe kunnen we ervoor zorgen dat we, als er ergens al een warmtenet aangelegd wordt, dat we dan niet tegen mensen zeggen, nou je zou dan ook nog een warmtepomp moeten hebben, zodat we voorkomen dat mensen desinvesteringen doen.

[2:22:57] Vervolgens zijn we aan het kijken op welke manier we mensen hier zo goed mogelijk bij kunnen helpen.

[2:23:02] Dat kan zijn door dat we ze informatie geven en dat kan zijn dat we subsidies of een renteloze lening geven.

[2:23:08] Dus natuurlijk erken ik dat dit verschrikkelijk veel geld is.

[2:23:12] Zeg ik ook en schrijf ik ook op, dat gaan we de komende periode, gaan we dat nader uitzoeken, zodat we vervolgens met een brief kunnen komen waarvan mensen denken, oké, ik snap hoe ik aan die warmtepop kan komen en hoe dat er ook voor zorgt dat ik uiteindelijk een lagere energierekening heb dan die ik had als ik op gas zou blijven.

[2:23:33] Voorzitter, het goede nieuws van dit antwoord is dat ik nu de minister uit haar hart zie spreken.

[2:23:42] Dus daar ben ik blij mee.

[2:23:44] Maar dan nog is er dus geen beeld bij wat de optelsom is.

[2:23:49] Want dit ding zet je neer voor tien jaar, de komende tien jaar doet.

[2:23:52] 8000 euro is nu de aanschafprijs.

[2:23:55] Nou, ik ben zo 10.000 euro kwijt aan verbouwingen.

[2:23:58] Dan stijgen de netwerkkosten vanwege de investeringen.

[2:24:01] Die rekensom is dus, constateer ik, door deze minister niet gemaakt.

[2:24:07] Is dat correct, voorzitter?

[2:24:09] Want dan weten we dat maar met elkaar.

[2:24:11] Dat er iets opgeschreven is in een regeerakkoord en een brief verstuurd is zonder enig beeld bij hoe middeninkomens...

[2:24:17] Want de Pavlov-reactie in dit huis is altijd dat we naar de lagere inkomens kijken.

[2:24:22] Daar wordt altijd wel wat voor geregeld.

[2:24:24] Maar hoe de middenincomens dit moeten gaan rondtrekken.

[2:24:27] Als dat gewoon het feit is, dan is dat zo.

[2:24:30] En dan wachten we de brief wel weer af.

[2:24:32] Maar dat is dan gewoon dan een terechte constatering, lijkt mij.

[2:24:35] De minister.

[2:24:36] Ja, voorzitter.

[2:24:38] Wat ik heb aangegeven is de kosten van die 8.000 daar zit alles in.

[2:24:43] Dus er waren natuurlijk ook mensen die tegen me zeiden waarom heb je niet gezegd 6.000 want dan zit de installatie er niet bij en dan zit er verbouwing er niet

[2:24:52] Die 8000 euro, wat het kost, is inclusief de installatie ervan.

[2:24:58] Dan is er 2000 euro die je via subsidies kan krijgen, waardoor het rond de 6000 euro uitkomt.

[2:25:04] En dat is heel erg veel geld.

[2:25:06] Gelukkig hoeft die pas geïnstalleerd te worden na 2029, op het moment dat de CV-ketel aan vervanging toe is.

[2:25:15] Dus het is niet dat op 1 januari 2029...

[2:25:18] al die kachels vervangen moet worden.

[2:25:20] Op het moment na 2029 dat die kachel vervanger moet worden, wat we eerder in de historie hebben gedaan van VR naar HR, is het nu een logische stap om van HR naar een warmtepomp te gaan.

[2:25:30] Dat moet je begeleid doen.

[2:25:32] Dat moeten mensen mee kunnen maken.

[2:25:33] En dus heb ik gezegd, dit is alvast een eerste aanzet

[2:25:37] Als uitwerking van het coalitieakkoord dat die warmtepompen na 2029 dan ingevoerd moeten worden.

[2:25:43] Op het moment dat de cv-ketel aan vervanging toe is.

[2:25:47] Ondertussen kijken we waar die warmtenetten aangelegd worden.

[2:25:49] We doen er alles aan om die kosten per individueel gezin.

[2:25:53] Of ze nou veel geld hebben of weinig geld hebben.

[2:25:55] We proberen die kosten zo laag mogelijk te maken.

[2:25:58] Dan is er nog een groep waarvan we denken, die gaat dat mogelijk helemaal niet kunnen financieren, hoe goed ze hun best ook zouden doen.

[2:26:05] En daar moeten we een regeling voor hebben, dat zij renteloos dit gewoon kunnen meemaken.

[2:26:11] Ik ga eerst naar de heer Klemmink, dan ga ik naar de meneer Mooiman.

[2:26:15] Ja, dank u wel voorzitter.

[2:26:17] Mijn vraag was aan de minister.

[2:26:18] Zijn er nog omstandigheden te bedenken die de minister op andere gedachten gaan brengen?

[2:26:21] En het antwoord is volgens mij dus nee.

[2:26:23] Want de minister staat duidelijk.

[2:26:25] Ik ga nog een aantal dingen uitzoeken.

[2:26:26] Ik kom natuurlijk nog met een nadere invulling.

[2:26:28] Op welke manier ik deze dwangpomp kan gaan verplichten en niet of ik het ga doen.

[2:26:33] Dus ongeacht wat er nog uit de brein kan komen.

[2:26:35] Dat betekent eigenlijk meer dat of de subsidie gaat nog meer omhoog.

[2:26:37] Dat bedeutet dat mensen weer meer belasting moeten betalen.

[2:26:39] Of de mensen moeten meer schulden gaan maken omdat ze een lening dan wel met 0% moeten afsluiten.

[2:26:44] Klopt deze conclusie dan, voorzitter?

[2:26:46] Minister.

[2:26:47] Ja, voorzetter.

[2:26:48] De heer Klemmink vroeg mij eerder of ik me aan het coalitieakkoord hou op een hele andere vraag.

[2:26:53] Ik hou me aan de coalitia akkoord, heb ik ook toen gezegd.

[2:26:57] Dat zeg ik nu weer.

[2:26:58] Dus nee, wij gaan die warmtepompen normeren en stimuleren zoals dat in het coalitiakkoort staat.

[2:27:05] Meneer Klemink.

[2:27:06] Zeker, en dat betekent dus dat, of meer subsidie moeten gaan plaatsvinden, dus mensen meer belasting moeten gaan betalen.

[2:27:11] Of Nederlanders nog verder in de schulden worden geholpen als zij een lening moeten doen.

[2:27:14] De minister gaf aan over de 7 jaar termijn investering terugverdienen, de minister verwees naar de levensduur van het apparaat.

[2:27:21] En de lefsduur is 15 tot 20 jaar.

[2:27:24] Begrijp ik dus dat de minister dat idee van je moet je investering in 7 jaar terug kunnen verdienen met een lage energielasten, dat dat dus 15 en 20 jaar mag gaan worden van deze minister?

[2:27:34] Ja, voorzitter.

[2:27:40] Het moet in ieder geval binnen de levensduur en veel sneller.

[2:27:43] Daarvoor moet ik goed kijken naar wat de nettarieven doen.

[2:27:46] Dus ik zou nu een jaartal kunnen noemen.

[2:27:48] Dan gaat u mij houden aan dat jaartaal.

[2:27:49] En dat is terecht, want dat heb ik dan hier gezegd.

[2:27:52] In hoeveel jaar dat zou kunnen.

[2:27:54] Wij kijken nu naar een bracket van jaren.

[2:27:56] Maar dan moet ik die energierekening of die kosten daarin meenemen.

[2:28:01] Dus Ik blijf daarnaar kijken om te zien dat als ik met een volgende brief kom... dat ik dat dan ook iets specifieker kan duiden.

[2:28:08] Meneer Mooiman.

[2:28:11] De minister heeft over een normering, zoals ook in het coalitieakkoord staat... maar eerder hebben we er ook in een vorig debat over dit onderwerp voor gepleit... laat een norming niet resulteren in een verplichting.

[2:28:21] En dat gaat het nu wel worden, ondanks dat er nog heel veel niet duidelijk is.

[2:28:25] En mijn vraag aan de minister is dan ook... waarom heeft de minister er niet voor gekozen om te gaan stimuleren...

[2:28:32] ...van plaats om te gaan verplichten?

[2:28:34] Want de minister kan toch ook hetzelfde doel bereiken... ...door stimulering van plaats per se mensen te verpligten?

[2:28:41] Minister.

[2:28:43] Ja, dank u wel.

[2:28:44] Ik begrijp de vraag heel goed van de heer Mooijman.

[2:28:47] Voor mij is het, het staat in het coalitieakkoord... ...we gaan normeren en stimuleren.

[2:28:52] Als het zou lukken met enkel stimuleren... ...dan zou dat natuurlijk de voorkeur hebben.

[2:28:57] Dat iedereen denkt, ja ik wil dat ook... ...en ik denk dat het verstandig is om te doen...

[2:29:01] Maar we gaan normeren en stimuleren.

[2:29:03] En natuurlijk ga ik het meeste van mijn inzet laten zien op stimuleren, door voortdurend te zorgen dat de informatie bij de mensen komt, waardoor ze dit kunnen overwegen.

[2:29:13] En vervolgens voor de mensen die zeggen, maar ik zie helemaal niet hoe ik dit moet gaan doen, gezien mijn inkomen.

[2:29:20] Daarvoor moeten we zorgen, dat er dan wel middelen zijn en subsidies zijn waar zij gebruik van kunnen maken.

[2:29:26] De mooie man.

[2:29:26] Dank u wel voorzitter en dank ook voor die uitleg.

[2:29:30] Alleen tegelijkertijd krijg ik daardoor ook wel het idee dat er in het coalitieakkoord is opgeschreven... ...we gaan het normeren, we gaan het verplichten zonder dat er eigenlijk van tevoren duidelijk was wat bijvoorbeeld het stimuleren zelf op zou kunnen brengen.

[2:29:43] En klopt dat?

[2:29:44] Is daar gekeken naar wat er bereikt zou kunnen worden door enkel te stimuleren van plaats te verplichtten?

[2:29:52] Ja, de vraag of stimuleren voldoende heeft gewerkt... daarvan zien we dus dat dat niet zo is.

[2:29:58] Dat mensen niet uit zichzelf,

[2:30:00] ...als je dat niet normeert... ...dat mensen nu die stap nog niet nemen.

[2:30:05] En een van de redenen die ze daarvoor geven... ...is dat er wiebelig beleid is.

[2:30:09] Het ene kabinet wil het wel, het volgende kabinet niet... ...het volgende wil het weer wel.

[2:30:12] volgend kabinet

[2:30:14] Daarvan zegt de markt ook...

[2:30:16] Als je wilt dat wij zorgen dat er ook mensen klaarstaan om die vraag aan te kunnen... en als je wil dat die warmtepompen daadwerkelijk ook snel geleverd kunnen worden... moet er wel een stabiele vraag zijn.

[2:30:26] Dus om te voorkomen dat we straks een situatie hebben dat allemaal mensen het willen... en dat er vervolgens geen mensen zijn of ze om te installeren of ze te leveren... moet je zorgen voor stabiel beleid.

[2:30:37] Dat is wat de markt aan ons vraagt.

[2:30:38] Zorg voor stabiliteit, dan kunnen wij zorgin dat we klaar staan.

[2:30:42] En wij als Rijk moeten ervoor zorgen, dat mensen het kunnen meemaken...

[2:30:45] En daarom kijken we naar die financieringsoplossingen.

[2:30:51] Uit de beantwoording van de minister kan ik eigenlijk twee dingen halen.

[2:30:55] Eén, dat is de hybride warmtepomp gaat mensen door de strot worden geduwd.

[2:30:58] Dus binnen de komende jaren, of na twee, drie jaar, moeten zij 6, 7, 8 duizend euro gaan neertellen voor een ding wat ze misschien helemaal niet willen.

[2:31:07] En het andere punt is dat de minister nog onderzoek moet gaan doen naar...

[2:31:11] In hoeveel jaar dat zich terugverdient.

[2:31:13] Je kan toch niet tegen mensen zeggen, ja, over een aantal jaar moet je een peperduur ding aanschaffen.

[2:31:17] Kost je 6, 7000 euro, 8000 euro.

[2:31:20] Ja, je verdient het wel een keer terug, maar hoe lang dat gaat duren, dat weten we niet.

[2:31:23] Dat kan toch nicht?

[2:31:26] De minister.

[2:31:28] Nou, wat ik kan doen, voorzitter, is ervoor zorgen dat ik zorgvuldig ben in het aantal jaren wat we noemen.

[2:31:37] En er zijn bedrijven die zeggen wij garanderen dat het binnen zeven jaar is terugverdiend en er zijn er die zeggen ik heb elf jaar nodig.

[2:31:44] Dus ik zal moeten uitzoeken wat daarin...

[2:31:47] Ik kan of met een gemiddelde werken, of ik kan het per leverancier apart inzichtelijk maken.

[2:31:53] En daarom zeg ik, laat me dit nou uitzoeker, ook op basis van wat er gebeurt met alle prijzen.

[2:31:58] Want dan kan ik komen tot een verhaal waarvan de inwoners van Nederland erop kunnen vertrouwen dat dat het dan ook is.

[2:32:06] Meneer Uscher?

[2:32:08] Oké, ja, maar ik snap niet hoe de minister dan hier zo stellig kan zijn... ...dat die normering er moet en zal komen.

[2:32:14] En ze had het ook over percentages van de Nederlandse bevolking... ...die genoeg geld zouden hebben om zo'n ding aan te schaffen.

[2:32:21] Wat nou als die mensen dat helemaal niet willen?

[2:32:22] Ze kunnen dat geld toch ook veel beter in iets anders uitgeven?

[2:32:24] Een nieuwe keuken, een nieuwe badkamer.

[2:32:27] Worden zij verplicht door de minister om een dwangpomp aan te schaffen... ...zonder dat zij weten in hoeveel jaar ze dat terugverdienen?

[2:32:33] Minister.

[2:32:35] Ja, dank u wel.

[2:32:36] Het...

[2:32:39] Zoals ik al eerder zei, een aantal dingen.

[2:32:41] Ik heb het gevoel dat ik in de herhaling val, maar dat geeft niks.

[2:32:44] Het staat in het coalitieakkoord.

[2:32:46] Het is geen verrassing dat we dit gaan doen.

[2:32:48] Ik zeg, laten we er dan in ieder geval naar kijken dat de wijze waarop we het doen, dat daar draagvlak voor is, dat de markt het aan kan, dat er mensen zijn die dat daadwerkelijk ook kunnen installeren.

[2:32:58] Daarmee doen we een paar dingen.

[2:33:00] We zorgen dat we minder afhankelijk worden van anderen.

[2:33:04] We sorgen dat we een goed antwoord hebben op in hoeveel jaren je dat dan kan terugverdienen.

[2:33:09] En uiteindelijk zorgt het voor meer grip op de energierekening.

[2:33:12] En dat is voor heel veel mensen in Nederland heel belangrijk.

[2:33:16] Mevrouw Kreuger.

[2:33:18] Ja, voorzitter.

[2:33:18] Ook vanuit mijn fractie.

[2:33:20] Ik bedoel, wij vinden de warmtepomp heel belangrijk.

[2:33:22] Maar we hebben wel zorgen over die betaalbaarheid.

[2:33:24] Dus kan de minister toch richting geven over hoe zij denkt dat dat opgelost gaat worden?

[2:33:31] Minister.

[2:33:33] Over de betaalbaarheid, het voorjaar van 27 kom ik daarop terug.

[2:33:40] Ik doe dat samen met de minister van KGG.

[2:33:44] Dus wij werken samen aan om ervoor te zorgen dat we vervolgens een plan hebben waarin we deze vragen nadrukkelijker kunnen beantwoorden.

[2:33:54] Ik heb gisteren het debat gevoerd met de minster van Kgg en het is gewoon duidelijk dat richting het voor jaar dat er gewoon een gigantisch financieel gat zit.

[2:34:01] Erkent de minister dat?

[2:34:05] Ja, dat herken ik, voorzitter.

[2:34:08] Dat herkent het coalitieakkoord denk ik ook, want daarin staat we gaan het normeren en stimuleren.

[2:34:15] En daarbij stimuleren hoort dat er inderdaad ook financiën beschikbaar zijn om dat te doen.

[2:34:19] Dus ik zie datzelfde gat ook.

[2:34:21] Daarvoor heeft waarschijnlijk, ik heb het debat niet teruggekeken van gisteren, maar ook de minister van KGG gezegd dat dat iets is wat we in de voorjaarsnota gaan bespreken.

[2:34:33] Hé, hoeveel had u gehad?

[2:34:34] In tweeën.

[2:34:37] Even een rondje wachten.

[2:34:38] Ik ga eerst naar meneer Nobel, dan kan u zo weer terug.

[2:34:41] Voorzitter, dank u wel.

[2:34:42] Allereerst wil ik de minister bedanken voor het beantwoorden van de schriftelijk vragen die ik namens de VVD heb gesteld.

[2:34:47] Dat was wat kort dag, dus dank daarvoor.

[2:34:50] Maar uit de beantwording komt eigenlijk naar voren dat er een groot verschil is tussen een hybride warmtepomp en een warmtelpomp.

[2:34:55] En aangezien we met elkaar in een gigantische woningcrisis zitten en we ook een groot probleem hebben met de netcongestie...

[2:35:03] Zou ik toch aan de minister willen vragen, reflecteer nou eens op wat gebeurt er als we bij nieuwbouwwoningen overgaan op hybride warmtepompen.

[2:35:11] Er zijn woningen nog steeds goed geïsoleerd.

[2:35:13] Op termijn kunnen die woningen ook op een warmtelpomp.

[2:35:17] Deze ambitie is namelijk voor 2050, dus er is nog voldoende tijd.

[2:35:21] En dan kunnen we ook daadwerkelijk die 100.000 woningen gaan bouwen.

[2:35:23] Want de VVD wil vooral dat er woningen worden gebouwd en dat we het netcongressie probleem met elkaar gaan oplossen.

[2:35:29] De minister blijft op dit moment toch wat starvast houden aan alleen die klimaatdoelen.

[2:35:33] Dus kan de minister daarop reageren?

[2:35:37] De minister.

[2:35:37] Ja, voorzitter.

[2:35:38] Dat was een vraag die ik inderdaad nog moest beantwoorden.

[2:35:44] Netcongest kan de woningbouw op bepaalde locaties vertraagd tijdelijk verhinderen.

[2:35:47] Dat lezen we regelmatig in de krant.

[2:35:49] Ik zie dat natuurlijk ook.

[2:35:50] Ik heb daar gesprekken over hoe we ervoor kunnen zorgen... ...dat er voldoende netcapaciteit is om die woning bouw door te kunnen laten gaan...

[2:35:57] Om de impact van de netcongestie op woningbouw te verminderen, blijft het net sneller uitbreiden de belangrijkste maatregel.

[2:36:04] Daar is de staatssecretaris van KG ook heel druk mee bezig.

[2:36:07] Specifiek voor de nieuwbouwen is de inzet tweeledig.

[2:36:10] Woningen die nog worden gebouwd, dat gaan we net bewust doen.

[2:36:14] Hiervoor een norm in te voeren in de bouwregelgeving.

[2:36:17] En waar het knelt, moeten we alles doen om ruimte te creëren of projecten op een andere manier toch in te passen.

[2:36:22] En daarover zijn we in gesprek met de bouwers en de netbeheerders bezig geweest.

[2:36:27] Ja, voorzitter.

[2:36:30] De minister geeft eigenlijk niet echt antwoord op de vraag die ik stel.

[2:36:33] Namelijk het grote verschil tussen een hybride warmtepomp en een warmtempomp.

[2:36:36] Want net bewust kan ook met een hybriede warmtelpomp.

[2:36:38] En uiteindelijk vind ik het best wel schrijnend dat ook in de schriftelijke vragen die ik namens de VVD heb gesteld niet naar voren komt...

[2:36:45] hoeveel extra woningen we met elkaar zouden kunnen bouwen, want dat is het echte probleem.

[2:36:49] We moeten veel meer woningen bouwen en tegelijkertijd de netcongestie tegengaan.

[2:36:53] En het is ontzettend goed dat de staatssecretaris de netcongestie wil oplossen door daarin te investeren, maar het is vraag en aanbod.

[2:37:01] Op het moment dat we minder vragen van het net, kunnen we meer bouwen.

[2:37:04] En bij een volledige warmtepomp zijn er gewoon drie faseaansluitingen nodig.

[2:37:09] En ik wil niet te technisch worden, maar dat gaat gewoon voor een hogere piek op het net zorgen.

[2:37:13] Wilt u die zorgen?

[2:37:14] De minister.

[2:37:16] Voorzitter, ik deel de zorg als het gaat over netcongressie en de woningbouw.

[2:37:20] Ik ben het met de heer Nobel eens dat we veel meer woningen nodig hebben dan ook betaalbare woningen.

[2:37:29] Als we nu veel meer naar hybride zouden kijken in nieuwbouwen, dan betekent het dat je gas moet aanleggen.

[2:37:36] En de vraag is wie dan die rekening moet gaan betalen van het aanleggen van dat gas.

[2:37:41] Dat valt dan bij die bewoners, die woningzoekenden die een betaalbare woning zoeken.

[2:37:46] Of dat valt bij het Rijk of dat valt by de gemeente.

[2:37:49] Dus je jaagt enorm op kosten terwijl je weet dat je uiteindelijk daar vanaf moet en is het dus een desinvestering of je legt inderdaad de kosten bij de mensen.

[2:38:00] En dat is de reden waarom we voor nieuwbouw hier niet op inzetten.

[2:38:05] Meneer Vlag?

[2:38:06] Ja, voorzitter.

[2:38:08] Al een aantal minuten geleden gaf de minister antwoord op een vraag die ik had gesteld.

[2:38:12] Namelijk waarom eerst de normering opstellen en dan heel zorgvuldig proces en analyse enzovoorts.

[2:38:18] De minister gaf aan dat het mij de ruimte geeft om u de gelegenheid te bieden om daar ook over mee te denken.

[2:38:22] Maar het blijft toch wat wonderlijk.

[2:38:23] De uitkomst ligt vast.

[2:38:24] Dus waar hebben we het dan over met elkaar de komende twee jaar?

[2:38:31] Waar we het volgens mij over kunnen hebben, als die behoefte er is, is over het hoe en niet over het wat.

[2:38:38] Dus het wat de hybride warmtepomp invoeren, dat staat in het coalitieakkoord.

[2:38:45] Daar geef ik gewoon uitvoering aan.

[2:38:46] Dat staat hier wat mij betreft niet ter discussie.

[2:38:49] Wat voor mij wel ter discussies altijd zal staan.

[2:38:52] en zo kent u mij denk ik ook van de afgelopen maanden, is dat ik best wil praten over het hoe.

[2:38:58] En als er zorgen zijn bij u waarbij uw kamerleden zeggen we willen dat je hier nog naar kijkt of meer onderzoek naar doet of hoe komt u eigenlijk tot deze redenatie, dan wil ik daarover met u in gesprek.

[2:39:08] Heel graag zelfs.

[2:39:10] Ik zoek draagvlak om dit te doen, maar we gaan het wel doen als het aan het kabinet ligt.

[2:39:16] Meneer Vlagg.

[2:39:17] Ja, het minister heeft gelijk.

[2:39:18] Eigenlijk moet ik natuurlijk het CDA, de VVD en D66 aanspreken op het feit dat ze begonnen zijn met de uitkomst.

[2:39:24] En dat de minister nu nog probeert om er met een zorgvuldig proces het beste van te maken.

[2:39:28] Daarin van harte aangemoedigd, maar het blijft staan dat de uitomst al vaststaat.

[2:39:31] En laat ik dan voor mijn eigen rekening nemen, ik vind dat een vreemde volgorde.

[2:39:40] Ik hoor geen vraag.

[2:39:44] Meneer Girmes, ik heb u overgeslagen.

[2:39:46] Mijn excuses.

[2:39:47] Dat geeft niet, voorzitter.

[2:39:49] We hebben dit eerder gehad.

[2:39:50] 2026 was aangekondigd als het jaar van de normering.

[2:39:54] Fabrieken gingen investeren.

[2:39:55] Fabrikanten, teleurgesteld, moesten ze desinvesteren.

[2:40:00] En nu komt het minister opnieuw aan.

[2:40:02] Gaan fabrikanten hierin mee of zijn ze het vertrouwen kwijt in de staat?

[2:40:07] Minister.

[2:40:09] Ja, voorzitter, die vraag van de heer Grimwis heb ik hen natuurlijk ook gesteld.

[2:40:14] En zij vragen natuurlijk meerjarige garanties.

[2:40:17] Dus zij hebben er baat bij dat wij zo snel mogelijk duidelijkheid geven over wat gaan we doen, hoe gaan we dat doen, zodat zij ervoor kunnen zorgen dat er en genoeg op de plank ligt en er genoog mensen zijn om dat daadwerkelijk... Voor hun is het ergste scenario dit nu weer zeggen en dan een volgend kabinet die hier weer afstand van neemt.

[2:40:38] Ze vragen om stabiliteit in het hele woningdossier, op alles, maar ook heel nadrukkelijk hierop.

[2:40:51] Is de tijd voldoende tot 2029 om de investeringen die deels misschien zijn stilgelegd alsnog te doen, zodat er op tijd volledige ketels gemaakt kunnen worden?

[2:41:06] Ja, voorzitter.

[2:41:06] Uit de gesprekken die wij hebben gevoerd is dat het geval.

[2:41:12] Dank u wel.

[2:41:14] Meneer Vlaaier.

[2:41:15] Een vraag over de stabiliteit.

[2:41:17] En dat hoor ik inderdaad ook altijd alle ondernemers zeggen.

[2:41:20] Kondig dingen aan en hou je erbij en blijf stabiel.

[2:41:22] Dat dat helpt.

[2:41:24] Is de verwachting dat als die productie ook op schaal gaat komen, dat dat wat gaat doen met de prijs?

[2:41:30] En zouden we in dezelfde manier ook kunnen zeggen dat als een vorige kabinet het niet had ingetrokken, dat we misschien al op een lagere prijs hadden gezeten?

[2:41:36] Minister.

[2:41:40] De vraag van de heer Van Leijen over de prijs.

[2:41:41] Ja, de sector geeft aan dat door innovatie, maar ook door massa, de prijs naar beneden kan.

[2:41:47] En dat is iets wat we natuurlijk enorm aanmoedigen.

[2:41:50] Want iedereen die we op lagere lasten kunnen geven, dat is natuurlijk iets wat wij allemaal willen.

[2:41:58] Dus ja, het wordt goedkoper.

[2:42:03] En voorzitter, de tweede vraag.

[2:42:05] Het had dus ook al goedkoper kunnen zijn.

[2:42:06] Dat maak ik dan eigenlijk ook op uit uw antwoord.

[2:42:09] De minister.

[2:42:13] Ik probeer in elk debat, in elk gesprek met iedereen, probeer ik heel erg te blijven.

[2:42:20] Ook al ben ik verantwoordelijk voor al het beleid van mijn voorgangers.

[2:42:24] Probeer ik ook heel erg bij mezelf te blijzen.

[2:42:27] Dus ik zou dat heel graag nu ook doen.

[2:42:33] Dank u wel.

[2:42:37] Dank voorzitter.

[2:42:38] Toch nog even over de betaalbaarheid.

[2:42:40] Ik was benieuwd of de minister ook kijkt naar social lease als optie.

[2:42:49] Dat was een vraag die u heeft gesteld.

[2:42:52] En dat antwoord is ja.

[2:42:54] Maar ik ben even op zoek of ik daar dan nog iets meer over kan zeggen.

[2:43:00] Ik kom er in ieder geval nog op terug, maar het antwoord is in iedere geval ja.

[2:43:06] Dan geef ik heel even het voorzitterschap over aan de heer Klemmink.

[2:43:11] En dan geef je het woord aan mevrouw Stevens, CDA, voor de interruptie.

[2:43:16] Ik wil toch nog even een iets meer meta-vraag stellen.

[2:43:20] U heeft in een aantal antwoorden net al iets over gezegd.

[2:43:24] Maar ik probeer even de boel bij elkaar te vegen.

[2:43:27] We zien ook in het rapport van het PBL dat ze zeggen... die hybride warmtepomp maakt eigenlijk geen deel meer uit van het eindbeeld.

[2:43:34] Wel een belangrijke tussenstap, maar we zeggen wel het aantal volledig all electric warmtepompen moet straks van 1 derde naar 2 derde gaan.

[2:43:47] We weten daar is extra capaciteit op het elektriciteitsnet voor nodig.

[2:43:50] Aan de andere kant zien we ook dat de financiering in de middelen voor de warmtenet terugloopt.

[2:43:55] Dus we zijn in middellen en ambitie teruggegaan van 500.000 naar 200.000, naar 100.000.

[2:44:00] En gisteren zei de minister van KG ook weer, ja, we gaan voor alle no-regret opties.

[2:44:06] Dus als je dat dan naast elkaar legt, is het dan wel logisch om de onzekerheid over groen gras op dezelfde manier dan mee te wegen als al die andere onzekenheden waar we in zitten?

[2:44:20] Dus ik zoek eigenlijk even naar wat is dan nu...

[2:44:23] Als je hier nou boven gaat hangen, zie je dat het complex is.

[2:44:26] Maar wat is dan nu wel de goede weg om te gaan?

[2:44:29] En zou het dan niet beter zijn om al die drie opties onder dezelfde vergelijkbare omstandigheden te wegen?

[2:44:36] Volgens de spelregels waren dit twee interrupties.

[2:44:46] De minister.

[2:44:48] Ja, goede vraag om er weer even boven te gaan hangen en te overzien hoe alles zich tot alles verhoudt.

[2:44:55] En dat is nog best een vraagstuk waarbij we kijken naar wat PBL als startpositie meeneemt en wat ze in het eindbeeld meenemen.

[2:45:03] En daar speelt dan dat groene gas, speelt daar een hele belangrijke rol in.

[2:45:09] Met uw vraag hoor ik dat u meer diepgang nodig heeft dan dat ik uw vraag begrijp.

[2:45:13] Dus die neem ik mee naar de tweede termijn en dan kom ik daar iets uitgebreider op terug.

[2:45:16] Dat is akkoord, dank u wel.

[2:45:18] Dan draag ik het voorstelschap weer aan u over.

[2:45:22] Dan dank ik de heer Klemmink voor dit intermezzo en dan kijk ik naar de minister voor de verdere beantwoording van de vragen die er liggen.

[2:45:28] Ja, dan ga ik door met de vraag van de heer Vlag over de normering.

[2:45:34] De betaalbaarheid is een belangrijke afweging in hoe het kabinet de norm precies gaat vormgeven en in welke gevallen dat dan gaat gelden.

[2:45:42] Daarom doe ik nu een onderzoek naar de terugverdientijd van warmtepompen in de verschillende situaties.

[2:45:46] Ik wil graag een breder beeld kunnen geven op basis van dat onderzoeks.

[2:45:51] En dat heeft te maken met de effecten op de energierekening.

[2:45:55] Dit onderzoek is een belangrijke bouwsteen bij het vormgeven van de norm en bij het bepalen of er aanpassingen of uitzonderingen nodig zijn om de norm betaalbaar en uitvoerbaar te maken.

[2:46:04] Daarnaast is elektrificatie een belangrijk verduurzamingsroute.

[2:46:07] Mijn inzet is te zorgen dat die overstap loont en dat de prijsprikkels hier precies goed voor staan.

[2:46:13] Dan de vraag van de heer Vlag over de totale kosten.

[2:46:19] Die vraag is natuurlijk heel herkenbaar en ook onderdeel van dat onderzoek wat ik nu uitvoer.

[2:46:24] Daarbij laten we in beeld brengen wat de verwachte totale kosten zijn in de verschillende situaties en wat de bewachte baten zijn.

[2:46:30] En neem ik alle relevante kosten mee.

[2:46:33] Uiteraard moet dit onderdeel worden van de voorjaarsbesluitvorming in 27.

[2:46:38] Waar wordt besloten over het klimaatbeleid na 2030.

[2:46:44] Dan de vraag van mevrouw Kreuger.

[2:46:47] We ondersteunen huishoudens en verhuurders nu al op verschillende manieren.

[2:46:50] Subsidies via de ISDE.

[2:46:52] Huishoudens kunnen tegen gunstige voorwaarden lenen bij het Nationaal Warmtefonds.

[2:46:58] Ook bieden we informatie en advies voor campagnes, bijvoorbeeld via verbeterjehuis.nl.

[2:47:04] Social lease is een van de vele opties waarop een warmtepomp zou kunnen bekostigd worden en nemen we mee in de nadere uitwerking.

[2:47:13] In het voorjaar van 27 besluiten we over die maatregelen zoals ik zojuist al heb gezegd.

[2:47:19] Dan heb ik een vraag van de heer Ruscher.

[2:47:21] Leidt de normering van waterpompen niet tot extra druk op het elektriciteitsnet?

[2:47:26] Natuurlijk hebben we daar heel veel aandacht voor.

[2:47:28] De energietransitie vraagt om meer elektriciteit.

[2:47:31] Daarom zet het kabinet in op slimme regelbare hybride warmtepompen en op versnelde uitbreiding van het net.

[2:47:37] De slimme warmtempompen kunnen hun elektricitesverbruik verplaatsen naar momenten waarop het net minder wordt belast.

[2:47:43] En zo worden de pieken dan uiteindelijk beperkt.

[2:47:46] De tijdsafhankelijke nettarieven die van 2029 worden ingevoerd, geven huishoudens dan een financiële prikkel om stroom buiten de piekuren te gebruiken.

[2:47:55] En uit onderzoek blijkt dat een hybride warmtepomp in de meeste gevallen geen verzwaring van het elektriciteitsaansluiting vereist.

[2:48:01] Slimme aansturing helpt bovendien om de druk op het net dan te verminderen.

[2:48:06] Even naar mevrouw Kreuger.

[2:48:08] Dank u voorzitter.

[2:48:09] De minister erkende net al dat er een groot financieel gat is en dat er richting voorjaarsbesluitvorming keuzes gemaakt moeten worden.

[2:48:16] Is zij het met mij eens dat waar een warmtenet kan, dat de voorrang moet hebben en dat je dus ook moet zorgen in financiering dat dat gebeurt?

[2:48:26] Minister.

[2:48:27] Ik ben het eens met mevrouw Kreuger dat waar het warmtenet kan, dat je daar absoluut de voorkeur aan moet geven.

[2:48:34] Maar vervolgens moeten we wel kijken is het haalbaar, is het betaalbaar?

[2:48:37] Wat is er in die wijk gebeurd?

[2:48:38] De gemeentes doen dat onderzoek.

[2:48:40] Die komen met hun plannen.

[2:48:41] Dat brengen we bij elkaar en dat gaan we zo verstandig mogelijk doen.

[2:48:45] Zodat we zoveel mogelijk mensen op een goede manier hierop kunnen aansluiten.

[2:48:52] Mevrouw Kruger.

[2:48:53] Maar die gemeentes maken die plannen en lopen nu tegenaan dat er gewoon onduidelijkheid is over financiering.

[2:48:59] Dus als er dan keuzes over financiën gemaakt worden, gaat de minister dan sturen op een warmtenet waar het kan?

[2:49:06] Geeft dat de prioriteit?

[2:49:09] De minister.

[2:49:10] De vraag van mevrouw Krugger gaat denk ik over dat we maatschappelijk de laagst mogelijke kosten bij de mensen neerleggen.

[2:49:18] Dat is mijn inzet.

[2:49:21] Dat zit in stimuleren, zorgen dat mensen het kunnen meemaken.

[2:49:24] Vandaar dat we nu ook die appartementen niet meenemen, de VVJ's niet meennemen in deze brief.

[2:49:31] Dat we zeggen die gaan we daarvan uitsluiten, want veel liever hebben we daar warmtenetten.

[2:49:35] Als er andere plekken zijn waar dat ook kan, geniet dat absoluut de voorkeur.

[2:49:43] Dank u wel.

[2:49:44] Volgt uw antwoord.

[2:49:45] Even kijken, dan de vraag van mevrouw, die heb ik net gehad, die had ik ook gehad.

[2:49:50] Dan de vraag von de heer Ruscher.

[2:49:53] Kan ik garanderen dat de mensen energie kunnen gebruiken wanneer ze dat willen met betrekking tot de smart energy?

[2:49:58] Ja, de mensen houden grip.

[2:50:02] De vraag van de heer Nobel.

[2:50:03] Hoeveel woningen kunnen er nog gebouwd worden?

[2:50:05] Daar heb ik net al iets over gezegd.

[2:50:10] Dat het gasnet aanleggen, dat dat dan een rekening is die dan landt waarschijnlijk bij degene die het huis moeten kopen.

[2:50:17] Een vraag van mevrouw Keijzer.

[2:50:20] Ja, onder de 30 seconden, voorzitter.

[2:50:22] De minister zegt in één zinnetje op de vraag van de heer Ruscher, ja, mensen houden grip.

[2:50:27] Betekent dat dat deze pomp niet van buitenaf te beïnvloeden is bij bijvoorbeeld de hoge piek op het net?

[2:50:35] Wat de energiebedrijven gaan doen als antwoord op de vraag van mevrouw Keijzer, is dat zij mensen gaan stimuleren op basis van het aanbod om op piekmomenten minder te gebruiken en dan op dalmomenten meer te gebruik.

[2:50:49] Daar zal het prijskaartje dan ook in diversificeren.

[2:50:53] Daar is de minister van KGG of KGG is daar mee bezig.

[2:50:58] Met slimme warmtepompen kunnen mensen dan die duurdere uren voorkomen en meer sturen op het gebruik maken van daluren.

[2:51:08] Interessant, maar er was geen antwoord op mijn vraag.

[2:51:10] Betekent dit dat in de wettelijke regeling verboden wordt dat er van buitenaf door het energiebedrijf wordt ingegrepen op het gebruik?

[2:51:19] Nu vraagt mevrouw Keijzer aan mij of er een verbod opkomt en daar kom ik dan zo even op terug in de tweede termijn.

[2:51:26] Meneer Nommel.

[2:51:27] Ja, voorzitter.

[2:51:28] Ik kreeg geen antwoord op de vraag.

[2:51:29] Want ik vroeg eigenlijk gewoon iets heel simpels.

[2:51:31] Hoeveel meer woningen kunnen er gebouwd worden op het moment dat we niet een warmtepomp gaan gebruiken, maar een hybride warmtelpomp die ook een woning betreft die op het gas wordt aangesloten?

[2:51:41] U heeft het alleen over de kosten die mogelijk bij de koper of ergens anders terechtkomen.

[2:51:45] Ik heb gewoon heel eenvoudig gevraagd hoeveel mehr woningen er kunnen worden gebouwd.

[2:51:50] De minister.

[2:51:51] Deze vraag heeft de heer Nobel ook gesteld, waarbij ik antwoord heb gegeven dat ik dat niet kan beantwoorden hoeveel woningen dat zijn.

[2:51:58] Maar dat ik het ook onwenselijk vind om daar heel veel energie aan te besteden.

[2:52:03] Omdat je in nieuwbouwwijken niet gas aan moet gaan sluiten als dat daar helemaal niet de bedoeling is dat dat daar ligt.

[2:52:10] We proberen daar juist van af te komen.

[2:52:12] Dus het zou een tegengestelde beweging zijn waarin je meer kosten sorteert dan nodig is.

[2:52:21] Ja, meneer Nobel.

[2:52:22] Ja, voorzitter, dat vind ik gek.

[2:52:24] Want de belangrijkste ambitie volgens mij voor dit kabinet... en zeker voor deze minister, is het bouwen van veel meer woningen.

[2:52:30] Dus op z'n minst zou de minister dan wel de motivatie denk ik moeten hebben... om te kijken van hoeveel woningen zou het dan gaan.

[2:52:37] En dan de ambitIE in 2050 moeten alle woningen zijn aangesloten op een warmtepomp.

[2:52:41] Dat betekent dat ook woningen die nu op een hybride warmtempomp worden aangesloten... in de tussenliggende periode nog steeds op een warmpomp kunnen worden aansloten... als die netcongressie, als dat probleem gewoon minder groot is.

[2:52:52] Namens het VVD doe ik eigenlijk een handreiking voor een oplossing.

[2:52:56] In een hele snelle zin.

[2:52:57] En ik wil in ieder geval van de minister gewoon weten om hoeveel woningen gaat het nu?

[2:53:00] Want dat is volgens mij wat we allemaal hier in de Kamer onderschrijven.

[2:53:03] Er moet veel meer worden gebouwd.

[2:53:05] De minister.

[2:53:06] We onderschrijven inderdaad de oproep van de heer Nobel dat er veel meer moet worden gebouwd.

[2:53:13] Dat is duidelijk.

[2:53:14] Daar hebben we net een heel actieplan voor naar buiten gekruid.

[2:53:16] Daarin staat ook wat we aan netcongestie moeten doen om ervoor te zorgen dat die bouw gewoon door kan gaan.

[2:53:22] Waar ik niet op inzet is in nieuwbouwgebieden.

[2:53:25] Daar wil ik net bewust de slimme oplossingen en niet alsnog gas hoeven aanleggen.

[2:53:32] Volgens mij kunt u dan door met de beantwoording.

[2:53:34] Die volgens mij bijna klaar is.

[2:53:36] Ja, nog twee.

[2:53:38] Nog een vraag van de heer...

[2:53:42] De vraag van de heer Mooiman over hoe ik wil omgaan met dat Edes niet voor verplichting warmtepomp is en dit niet opgenomen in de NPA.

[2:53:51] Over hoe om te gaan met de normering voor de huursector is onderdeel van de uitwerking.

[2:53:54] Hierover ben ik al met Edes in gesprek.

[2:53:57] En met het stellen van een norm zullen huurders ook profiteren.

[2:54:00] Zij hebben beperkt handelingsperspectief om zelf te verduurzamen.

[2:54:03] Dat moet dan echt vanuit de verhuurder gebeuren.

[2:54:06] Verhuurders zullen moeten voldoen aan de norm, waardoor huurders ook eerder kunnen profiteren van de voordelen van een verduurzaamde woning en een lagere energierekening.

[2:54:14] In de NPA is bovendien opgenomen dat corporaties 200.000 tot 250.000 hybride warmtepompen gaan installeren.

[2:54:21] in woningen die er geschikt voor zijn, zoals grondgebonden woningen.

[2:54:25] En dan tot slot voor dit blokje de vraag van de heer Vlag of ik bereid ben om woningcorporaties te betrekken bij de uitwerking van de norm.

[2:54:33] Ja, dat doe ik al.

[2:54:34] Daartoe ben ik natuurlijk ook bereid.

[2:54:38] En ik zie het als een positieve ontwikkeling dat Ede samen met de installateurs en de fabrikanten een samenwerking is aangegaan om de levensduurkosten van warmtepompen in de sociale huursector te halveren.

[2:54:49] Dank u wel.

[2:54:51] Dan heeft meneer Klemmink nog een interruptie.

[2:54:54] Dank u al voorzitter.

[2:54:55] Voorzitter, de minister zegt tegen Nederlanders, u moet, maar als u niet kunt betalen omdat u te weinig spaargeld heeft, dan gaat u maar lenen.

[2:55:01] De minister verwijst dan ook naar het rapport van de Nederlandse bank.

[2:55:05] Maar dat doen we op ander terrein ook.

[2:55:06] Deze minister heeft ook tegen Nederland gezegd, als u verdieringsproblemen heeft, kan u geld gaan lenen

[2:55:11] Of als de VVE gaat verduurzamen en u kunt de VVE-bijdrage niet meer betalen, gaat u lenen.

[2:55:15] Haar collega's in het kabinet doen datzelfde ook.

[2:55:18] Ze zeggen ja, als u mijn ambitie niet kunt betalen gaat u maar lenen Dus hoe zorgt de minister ervoor dat ze ook integraal gaat kijken naar de vraag of dat de Nederlanders eigenlijk niet brouwt die duizend euro's kunnen lenen voor de warmtepomp?

[2:55:32] Natuurlijk is het zorgelijk als we, zoals meneer Klemming stelt, als we mensen vragen van alles te doen en bij alles zeggen dat moet u zelf betalen of daar moet u voor lenen.

[2:55:43] Dus ik begrijp de stapeling die wordt gezien.

[2:55:47] Dat is ook een van de redenen waarom er naar die nul-procent-variant wordt gekeken.

[2:55:52] Dat is een reden waarom we nu al met deze brief naar buiten komen... zodat we kunnen zeggen, dit is iets wat in de toekomst gaat gebeuren.

[2:55:59] Veel mensen weten al wanneer hun cv-ketel ongeveer aan vervanging toe is.

[2:56:03] Vele installateurs kunnen daar best al iets over zeggen... tenzij er natuurlijk iets onverwachts gebeurt.

[2:56:08] Zodat mensen ook echt kunnen zien als dit dan verplicht wordt... dus na 2029, op het moment dat je ketel aan verving toe is...

[2:56:17] Dan geven we mensen ook de tijd om dit zelf mee te nemen.

[2:56:24] De zorg is denk ik van deze kant van de Kamer duidelijk.

[2:56:27] Ik kan de minister toezeggen dat ze bij de verdere uitwerking dus integraal gaat kijken naar op welke plekken Nederland allemaal moet gaan lenen van dit kabinetbeleid.

[2:56:35] En niet alleen geïsoleerd naar deze maatregelen.

[2:56:41] Voorzitter, ik begrijp de vraag van de heer Klemming.

[2:56:44] Het is wel een hele grote vraag die mij bijna minister-president zou maken als ik over alle opgaven, dus als de heere Klemmink bedoelt binnen de gebouwde omgeving, dan kan ik daar natuurlijk naar kijken en dan ben ik ook bereid toe te doen.

[2:57:02] Dank u wel.

[2:57:03] Volgens mij zijn we dan door aan het blokje isolatie.

[2:57:07] En ik kijk heel even naar de tijd.

[2:57:09] We hebben nog een half uurtje.

[2:57:10] Ik kijk even naar hoeveel... Ja, nog wel wat.

[2:57:14] Precies.

[2:57:14] Nou dan kijk ik toch ook even naar leden of u het een goed idee vindt dat we even het blikje isolatie afmaken en dan vragen nadien doen.

[2:57:22] Zodat we ook echt alle blokjes af kunnen en misschien nog een tweede termijn kunnen doen.

[2:57:30] Mevrouw Kreuger?

[2:57:32] Het tweede termijn lijkt mij niet zo heel reëel als we nu op een vierde van het debat zitten.

[2:57:38] De vraag is dus inderdaad hoe dik het blokje warmtepomp was in vergelijking met de andere.

[2:57:46] Uw camera heeft een hoop vragen gesteld, die probeer ik allemaal te beantwoorden.

[2:57:48] Dan gaan we gewoon door en dan... Meneer Klemmink?

[2:57:52] Ja, ik snap uw positie en op zich kan ik best leven dat we de interrupties aan het einde van een blokje doen.

[2:57:58] Maar ik heb sowieso wel behoefte aan een tweede termijn.

[2:58:00] Dus als we dat niet vandaag redden, dan zou ik wensen dat we een tweete termijn op een heel korte termijn alsnog gaan inplannen.

[2:58:05] Laten we even kijken waar we staan om half twee.

[2:58:10] Zullen we het dan zo doen dat we het minister even de vraag over isolatie laten beantwoorden en dat we vragen nadien doen?

[2:58:16] U bent met zes in plaats van tien inmiddels, dus het moet lukken denk ik.

[2:58:27] Ja, voorzitter.

[2:58:28] Ik dacht even waar is nummer 7, want dat bent u.

[2:58:31] Want u doet zelf ook mee, toch?

[2:58:34] Heel goed.

[2:58:34] Ik zal ook proberen kort en bondig antwoord te geven op de vragen.

[2:58:38] De eerste is van de heer Mooiman over een centraal overzicht van tot heden aantal geïsoleerde woningen.

[2:58:43] In mijn brief van 7 oktober heb ik uw Kamer geïnformeerd over de voortgang op het dashboard van CBS.

[2:58:49] Dat zij eind september hebben geactualiseerd en uitgebreid is te vinden hoeveel woningen met regelingen en aanpakken in het Nationaal Isolatieprogramma worden bereikt.

[2:58:58] Daar zitten nog niet alle huurwoningen in die verduurzaamd zijn.

[2:59:01] Voor corporaties kijk ik hiervoor naar de benchmark.

[2:59:04] Dus dat is ongeveer 800.000 woningen geïsoleerd.

[2:59:07] Maar het doel is 2,5 miljoen dus we moeten flink doorpakken om dat in 2030 te realiseren.

[2:59:13] We gaan ervan uit dat we met het officief dat doel van 2,5 miljoen in 2030 gaan halen.

[2:59:18] Wel moet er in 2027 extra geld voor het warmtefonds en de subsidieregeling dan worden geregeld.

[2:59:24] Dan de vraag van mevrouw Steen.

[2:59:26] Tempo van isolatie.

[2:59:28] Met de 300 miljoenen isoleren we VVA's, zetten we energiefixers in... ...en zorgen voor de 0% leningen van het warmtefonds voor mensen met de laagste inkomens.

[2:59:37] Van de 300 is 15 miljoens voor de kwetsbare wijken van de NPLV.

[2:59:41] En met de energiefixers in heel het land en in de NPLV-wijken... samen kunnen we met deze middelen 350.000 huishoudens ondersteunen bij energiebesparen... en met de extra middellen voor de VVJ's nog eens 10.000.

[2:59:55] Een vraag van mevrouw Kreuger.

[2:59:56] Kunnen we in de wijken met grote energiearmoede wijkplannen creëren?

[3:00:00] Dat is het basisbeginsel vanuit waar we werken.

[3:00:06] Dat is ook de reden waarom we 1,6 miljard bij die gemeentes hebben neergezet.

[3:00:11] Zodat zij daar invulling aan kunnen geven.

[3:00:14] Er zijn heel veel gemeentes heel actief aan de gang.

[3:00:16] Die gaan ook proactief langs de deuren.

[3:00:19] Ik heb ook wel eens al een keer meegelopen daarmee.

[3:00:22] Het regent met succes voorbeelden bij de Impulsdag Isoleren afgelopen maand.

[3:00:27] Specifiek krijgen de 20 wijken van de NPLV extra middelen ter ondersteuning.

[3:00:31] Dus we proberen alle goede initiatieven van gemeentes ook weer door te vertalen naar andere gemeentes.

[3:00:38] En ik hou uw Kamer graag nauw op de hoogte van de voortgang en de plannen die daar verder komen.

[3:00:42] Dan de vraag van de heer Nobel over na 2030 niet opnieuw isoleren.

[3:00:47] Investeren in isolatie is verstandig.

[3:00:49] Met de standaard voor woningisolatie geven we handvatten wat een logisch isolatieniveau is.

[3:00:55] Dat niveau zal ook onderdeel zijn van de zogenaamde zero-emission niveau voor 2050, dat in het kader van de Europese richtlijn gaan vaststellen.

[3:01:01] Als je dat niveau haalt, hoef je niet later nogmaals te isoleren,

[3:01:05] De heer Vlag, wanneer komt er meer duidelijkheid over het vervolg?

[3:01:09] Die duidelijheid komt bij voorjaarsbesluitvorming 2027.

[3:01:13] En daarbij zal het kabinet ook de uitkomsten van het IBO-onderzoek betrekken.

[3:01:17] De vraag van de heer Grinwis, of ik duidelijke kan geven over de invulling van de ISDE.

[3:01:24] Over de subsidiepotten op lange termijn.

[3:01:26] Ik kan die duidelikheid helaas vandaag nog niet geven.

[3:01:28] Er zit voorlopig nog geld in de subsidiekot voor woningeigenaren die energiebesparende maatregelen laten uitvoeren.

[3:01:34] Maar het einde van de pot komt dichterbij, zeker vanaf 2030.

[3:01:38] Dus dat zal meegenomen moeten worden in de voorjaarsbesluitvorming.

[3:01:41] Dan de vraag van de heer Vlag over de GGF.

[3:01:46] De gebouwgebonden financiering klinkt als een veelbelovend idee, maar het verder ontwikkelen blijkt zeer complex en kostbaar.

[3:01:53] Woningeigenaren met laag- en middeninkomen benutten het Nationaal Warmtefonds.

[3:01:58] Dat is succesvol, niet alleen in aantallen, maar ook in het bereiken van de eigenaren, waar de heer Vlag naar verwijst.

[3:02:04] Dan de vraag van de heere Grinwis.

[3:02:06] Wordt bij het vaststellen van de isolatiewaarde van een woning de energiebesparing vloerisolatie niet onderschat?

[3:02:12] De gemoderniseerde bepalingsmethode voor de enercieprestatie wordt per 2030 ingevoerd.

[3:02:18] Doel is om een betere aansluiting te krijgen bij het gemiddelde energiegebruik van gebouwen.

[3:02:22] En in de uitwerking hiervan is er extra aandacht voor vloerverliezen en dus het effect van vloeresolatie op de energiebesparing.

[3:02:30] Dan de vraag van mevrouw Steen, meneer Vlag, mevouw Kreuger en de heer Verleijen over de gedragscode en de SNP's.

[3:02:37] Ik ben het met u allemaal eens dat er een structurele oplossing moet komen en dat de SNPs, mits zorgvuldig geëvolueerd en verbeterd, dit kunnen zijn.

[3:02:45] Om op korte termijn te zorgen voor landelijke eenduidigheid en echt perspectief werk ik samen met de minister van LVVN en de belangrijkste stakeholders aan een landelijke gedragscode.

[3:02:55] En met die gedragcode kan de spouwmuur vergunningvrij geïsoleerd worden.

[3:02:59] En samen met de minister van LVN span ik mij maximaal in deze spoedig te consulteren, zodat deze in 2027 in werking kan treden.

[3:03:08] Op de langere termijn hebben we wel de SNP's nodig.

[3:03:10] Die zorgen die deel ik en hier ga ik verder op in de beantwoording van de heer Novel.

[3:03:16] Dat doe ik dan nu even gelijk, want anders komt daar denk ik een interruptie.

[3:03:20] Die ben ik dan snel voor.

[3:03:22] De gedragscode is belangrijk voor spouwmuurisolatie en de korte termijn.

[3:03:25] De echte versnelling zit in de gedragscode en niet in de SNPs.

[3:03:29] waarmee de spouwmuur vergunningvrij geïsoleerd kan worden.

[3:03:32] Die SNP's zijn wel nodig voor de overige maatregelen als hoogbouw en de lange termijn.

[3:03:36] Er is nu echter veel vertraging, zowel het aanvragen als ook het uitvoeren van de SNP.

[3:03:41] We onderzoeken welke manier de SNPs vereenvoudigd kunnen worden zodat versnelling hierop mogelijk is.

[3:03:46] Dat is ook de invulling van de motie van de heer Nobel over de versnelloing op de SNPS.

[3:03:50] In dit onderzoek besteden we ook aandacht aan de rollen en de verantwoordelijkheden van Rijk, Provincie en Gemeente.

[3:03:55] Voor de zomer van 27 delen we de resultaten van dit onder zoek met uw Kamers.

[3:03:59] En dan heb ik nog een vraag van de heer Nobel over hoe verhouden de huidige initiatieven zich tot het energiehuis?

[3:04:07] Er gebeurt inderdaad heel veel.

[3:04:09] Zoals de huidege energieloketten, verbeterjehuis.nl, de energiecoaches, de fixers.

[3:04:13] Maar de verbinding tussen bestaande initiatieves is er te weinig.

[3:04:17] Het energie huis verbindt bestaand systemen, subsidies en uitvoerders onder één landelijke structuur.

[3:04:22] En zo komen we tot één loket.

[3:04:24] In november volgt dan een handreiking voor de gemeente, zodat zij ook gebruik gaan maken van dat ene loket.

[3:04:30] En ik zet erbij ook in op het creëren van één loket voor het aanvragen van een lening van het Warmtefonds en het ISDE.

[3:04:37] Hier lopen pilots op die ik graag snel wil uitrollen.

[3:04:39] Ook voor de VVE's.

[3:04:42] Dus versimpeling, vereenvoudiging, één loket, één punt waar je dan ook alles kan aanvragen.

[3:04:48] En dan heb ik er nog twee.

[3:04:49] Een vraag van de heer Van Leijen.

[3:04:52] Een duidelijk voorstel voor het isoleren.

[3:04:54] Wat er kan, hoeveel het kost, hoe we het gaan regelen.

[3:04:57] Hoe doen we elk in Nederland zo'n aanbod?

[3:05:00] Er is voor heel veel woningen al duidelijk advies in te winnen over wat er kan, hoeveel het kost, hoe je het moet aanpakken en dat lukt vaak via het energieloket bij de gemeente of via de website verbeterjuhuis.nl.

[3:05:11] Daarnaast kunnen woningeigenaren een renovatiepaspoort laten opstellen als ze dat zouden willen en hierin staat welke stappen zij kunnen nemen om hun woning betaalbaar en stap voor stap klaar te maken voor 2050.

[3:05:23] Veel gemeenten bieden hun bewoners zo'n advies al gratis aan.

[3:05:26] In Groningen en Noord-Drenthe gebeurt dat.

[3:05:30] Met de ervaringen uit Groninge en Nood-Drente als basis ontwikkelen we het energiehuis zo... ...dat iedereen vanaf 2028 eenvoudig een plan kan maken of laten maken voor de verduurzaming van zijn of haar huis.

[3:05:41] En dan heb ik de laatste vraag.

[3:05:44] Van de heer Grinwis.

[3:05:48] Hoe ik ervoor zorg dat het Landelijk Energiehuis juist de groepen bereikt die het het hardste nodig hebben.

[3:05:53] Eén centrale plek waar iedereen terecht kan, waar de subsidies ook achter zitten.

[3:05:57] En naast een digitale basisvoorziening voor iedereen, zorgt het Energieh huis lokaal juist voor extra ondersteuning voor huishoudens die dat nodig hebben De energiefixers en coaches worden ook onderdeel van het Energie Huis.

[3:06:09] Dus zo bereiken we de mensen die dit het allerhardst nodig hebben

[3:06:13] Dank aan de minister.

[3:06:15] Ik heb meneer Nommel, mevrouw Kreuger, meneerklemming en meneersje.

[3:06:20] Ja, voorzitter, dank u wel.

[3:06:22] De minister spreekt denk ik vol enthousiasme over dat ene loket.

[3:06:27] En daar is de VVD ook enthouciast over.

[3:06:28] Maar tegelijkertijd zag mijn vraag ook op... ...en wat doen we dan met al die andere regelingen?

[3:06:32] Want het is goed als er één loket is.

[3:06:34] Dan weet men, daar is die deur, daar klop ik aan.

[3:06:36] Maar als die andere regelingen blijven bestaan... ...dan hebben we straks een hele lange gang met heel veel deuren.

[3:06:41] En dan weten mensen gewoon niet waar ze terecht kunnen.

[3:06:42] Dus ik hoop dat de minister hierbij ook kan aangeven... ...dat die bureaucratie dan stopt... ...zodat mensen echt naar dat enige loket toe kunnen.

[3:06:50] Ja, ik denk dat we hetzelfde willen.

[3:06:52] En we is dan de heer Nobel en ik, voorzitter.

[3:06:55] Dat er één loket is en achter dat loket kun je heel gericht naar de verschillende regelingen.

[3:07:01] En laten we het eerst bouwen en dan kijken of het inderdaad leidt tot verwarring.

[3:07:06] Maar als het goed is zijn er niet meerdere deuren.

[3:07:08] Eén loket en daarachter alle regeling.

[3:07:12] Mevrouw Kreuger.

[3:07:13] Ja, ook over dat ene loket.

[3:07:15] Dat gaat er toch vanuit dat mensen er naartoe gaan.

[3:07:18] Terwijl mijn vraag was juist, wat doen we nou in die wijken met bewoners, die organisaties, met die participatiecoalities, zodat we aansluiten bij wat er al is in de wijken.

[3:07:28] De minister.

[3:07:29] Ja, goede vraag.

[3:07:30] Want dat is heel vaak ook mijn vraag.

[3:07:33] Hoe zorgen we dan dat de mensen die helemaal niet die website vinden... hoe die wel komen tot de antwoorden die ze zoeken?

[3:07:41] Nou, die energiefixers en die coaches die lopen in die wijken rond.

[3:07:44] Die spreken ook met mensen.

[3:07:47] Dat is niet genoeg.

[3:07:48] Dat zie ik ook.

[3:07:48] Maar ze bereiken wel een heleboel mensen.

[3:07:50] Dus laten we hen niet tekort doen...

[3:07:53] Wat er verder nog nodig is, is dat we vanuit die NPLV-wijken... kijken we heel erg welke aanpak zij voorstaan hierop.

[3:08:00] En we hebben nu gevraagd, omdat ik niet de NPL V wijken wilde uitbreiden... hebben we gezegd, maar we moeten wel leren van die N PLV wijken... hoe zij dat beetpakken, hoe zij deur voor deur eigenlijk langslopen.

[3:08:11] En dat moeten we opschalen.

[3:08:13] Dus de burgemeesters van de N PL V gebieden...

[3:08:17] Die zorgen ervoor dat de kennis die zij opdoen op dit gebied, dat ze dat ook delen met de rest van Nederland.

[3:08:25] Mevrouw Kreuger.

[3:08:27] Voorzitter, ik ben heel erg dol op de energiecoaches en fixers.

[3:08:30] Daar heb ik heel veel initiatief in de Kamer op genomen.

[3:08:32] Maar dit gaat over iets anders.

[3:08:33] Dit gaat over aansluiten bij de wijkorganisaties, de bewonersinitiatieven, de energiekooperaties.

[3:08:39] Alles wat er al in die wijken is.

[3:08:42] In plaats van van buitenaf langs de deuren.

[3:08:45] Laten we die mensen, de organisaties in de wijken zelf de ruimte geven.

[3:08:50] Dat is natuurlijk ook het werk van de participatiecoalitie.

[3:08:52] En dus waarom gaan we daar dan op bezuinigen?

[3:08:56] Ja, voorzitter.

[3:09:01] Ik was het helemaal met mevrouw Kreuger eens en ik zat echt te denken, wat kan ik nog meer en beter doen en waar kan ik op inzetten?

[3:09:07] Maar de laatste zin van mevouw Kreurger was, waarom gaat u bezuinigen op iets?

[3:09:12] En mijn inzet zit op, laten we nou kijken hoe we de middelen die we hebben, met de begroting die er is, hoe we zo goed mogelijk gebruik kunnen maken van al die initiatieven die er zijn.

[3:09:24] Want er zijn best veel initiatieves, ook binnen gemeentes.

[3:09:27] En hoe zorgen we er nou voor dat zij de mensen bereiken binnen de context van waar die mensen wonen.

[3:09:36] Ja, mevrouw Krugge.

[3:09:37] Nee, ja.

[3:09:39] Ja, voorzitter.

[3:09:40] Oké, ik wil wel het woord bezuinigen niet noemen, maar het gaat mij erom.

[3:09:43] Erkent de minister dat het heel verstandig is om juist aan te sluiten bij al die energie die er in wijken is?

[3:09:49] Dus wijkorganisaties, buurtgemeenschappen.

[3:09:52] En hoe gaan we die dan maximaal in hun kracht zetten, zodat zij hun rol kunnen spelen in de energietransitie?

[3:09:59] De minister.

[3:10:00] Ja, mevrouw Kreuger en ik zijn het helemaal met elkaar eens.

[3:10:03] Dus ik kan volmondig ja zeggen dat ik vind dat we dat moeten doen.

[3:10:06] Wij regelen dat via die spukregeling die ook bij de gemeente landt om daar invulling aan te kunnen geven.

[3:10:14] Dus als de vraag van mevouw Kreurger aan mij is, bent u het met mij eens dat we zoveel mogelijk gebruik moeten maken van de sociale netwerken in gemeentes, in wijken, in buurten?

[3:10:24] Dan zal mijn antwoord altijd volmondige ja zijn, want zij weten wat daar nodig is.

[3:10:30] Meneer Klemmink.

[3:10:31] Ja, voorzitter, dank.

[3:10:32] Ik zit even te twijfelen of dat bij dit blokje hoort of niet.

[3:10:34] Maar ik had nog een vraag over de energieprestatievergoedingen bij coöperaties, maar ik kan me ook voorstellen dat dat bij het volgende blok je hoort.

[3:10:44] Ja, die zit bij het mapje huur.

[3:10:46] Die komt dan nog.

[3:10:47] Dan meneer Ruscher.

[3:10:49] Ik had nog eine vraag gesteld in mijn betoog over het stukje handhaving van de normering.

[3:10:53] Ik weet niet of die nog op planning staat om te beantwoorden.

[3:10:57] Nee, die heb ik beantwoord.

[3:10:59] Of ik heb de vraag van de heer Ruscher beantword door te zeggen... die normering die leidt er natuurlijk toe dat mensen als de kachel of de cv-ketel vervangen moet worden... dat ze dat dan doen met tenminste hybride of met een warmtepomp.

[3:11:14] We gaan met de gemeentes kijken wat de oorzaak zou zijn als mensen die overstap niet maken.

[3:11:20] Dat zou financieel gedreven kunnen zijn.

[3:11:23] En dan gaan we kijken hoe we kunnen helpen dat we het voor mensen mogelijk maken.

[3:11:32] Niet helemaal een antwoord op mijn vraag.

[3:11:34] Want stel nou dat de volgende situatie zich voordoet.

[3:11:37] Het is er dus 29, iemand zijn cv-ketel gaat kapot en diegene denkt van bekijk het maar met je warmtepomp.

[3:11:43] Ik ga niet 6000 euro neertellen.

[3:11:46] Ik installeer gewoon weer een cv ketel.

[3:11:48] Wat gaat er dan gebeuren?

[3:11:49] Krijgen die mensen, de gemeente die aan de deur komt kloppen, krijgen ze een boete?

[3:11:53] Worden de monteurs verboden om bij die mensen thuis cv ketels te installeren?

[3:11:59] Probeer me gewoon een beetje in te beelden hoe dit eruit gaat zien.

[3:12:01] De minister.

[3:12:03] De heer Ruscha gaat ervan uit dat mensen de keuze zouden...

[3:12:16] De mensen hebben de keuzes totdat de kachel aan vervanging toe is.

[3:12:20] En dan niet meer.

[3:12:21] Dan normeren we het.

[3:12:22] En de heer Ruscher stelt dan de fictieve situatie... die zich voor zou kunnen doen dat iemand zegt ik wil het niet.

[3:12:29] Nou, en dan is mijn antwoord... we hebben dan met elkaar de komende periode gebruikt... en dat extra onderzoek gebruikt om die normering duidelijk te maken.

[3:12:37] Dat is dan ook wat er op de plank ligt.

[3:12:39] Dat ist dan ook waar de installatiemonteurs klaar voor staan... om daarvoor te zorgen.

[3:12:46] Daarmee zorgen we ervoor dat we minder afhankelijk zijn van...

[3:12:50] Nou, van buitenland.

[3:12:51] Daarmee zorgen we ervoor dat je meer grip krijgt op je energierekening.

[3:12:54] Dus het belangrijkste is dat we mensen uitleggen dat het financieel gunstiger is om het wel te doen.

[3:13:00] En daar wil ik vooral, als het gaat over dat stimuleren van die warmtepomp, op inzetten.

[3:13:07] Ja, dit trek ik het wel, want het is een norm.

[3:13:12] Beluister dan toch bij de minister dat mensen uiteindelijk wel een eigen keuze kunnen maken om dat niet te doen.

[3:13:17] Het is dan niet zo dat er dan een boa voor de deur gaat staan om te kijken of je wel zo'n dwangpomp hebt geïnstalleerd.

[3:13:23] De minister.

[3:13:25] Nee, maar het is goed dat de heer Klemmink mij die vraag stelt als ik aan mijn andere twijfelen heb gebracht.

[3:13:30] Het ist een norm en het is een norm die we gaan normeren en stimuleren.

[3:13:37] De meneer Kleming.

[3:13:37] Dus niet handhaven.

[3:13:40] Dus alle Nederlanders kunnen uiteindelijk ook in 2029 zelf bepalen of zij de CW-ketel van CW gaan vervangen of niet.

[3:13:50] Minister.

[3:13:52] Het is de gemeente die toeziet op welke manier en hoe ze daarop handhavent.

[3:13:59] Dan vraag ik meneer Klemink of u eventjes van mijn voorzitterschap wil overnemen voor een korte vraag.

[3:14:05] Of heeft u van meneen Rusje nog een...

[3:14:07] Ja, dat gaat niet.

[3:14:08] Want we moeten ook even in het kader van de tijd...

[3:14:11] Korte, één concluderende vraag.

[3:14:12] En dan ga ik daarna nog even naar mevrouw Kreuger.

[3:14:16] Dus het is aan de gemeente om daar mee om te gaan.

[3:14:19] Maar wat gaat de gemeenten doen dan?

[3:14:21] Zet er dan inderdaad een boa voor de deur?

[3:14:23] Sturen ze de politie op je af?

[3:14:24] Hoe gaan ze dat überhaupt handhaven?

[3:14:26] Mensen kunnen dan toch gewoon hun cv-ketel weer aanschaffen?

[3:14:30] Minister.

[3:14:32] Ja, de heer Russer stelt een terechte vraag over dat hij graag wil weten hoe dat eruit ziet.

[3:14:36] En datzelfde is natuurlijk met je brandveiligheid en met alle andere normeringen die we in Nederland hebben.

[3:14:42] Dit is niet de eerste normering die we met elkaar invoeren en dat ligt bij een gemeente.

[3:14:49] Mevrouw Kreuger.

[3:14:51] De minister heeft mij iets wat in verwarring.

[3:14:53] Want een normering op het type producten wat verkocht wordt, dat licht niet bij een

[3:15:02] Ja, dat is landelijk beleid.

[3:15:07] De normering is ook landelijk.

[3:15:08] De vraag van de heer Ruscher ging in mijn beleving over het handhaven erop.

[3:15:12] Dat als iemand het niet doet, wat gebeurt er dan?

[3:15:15] Nou ja, dat ligt aan de handhaving van normeringen die rijksbreed zijn afgelegd.

[3:15:20] Dat ligt bij een gemeente.

[3:15:24] Nou, dat betwijfel ik eigenlijk.

[3:15:26] Want als het gaat om de verkoop van bepaalde producten, daarvan ligt de normering bijvoorbeeld deels bij het ILT of bij de NVWA.

[3:15:33] Bij verschillende handhavingsoorstandjes, dat ligt toch niet bij een lokale gemeente?

[3:15:40] Voorzitter, even kijken dat we elkaar niet aan het verwarren zijn.

[3:15:45] Want anders bent u verwarst en ik ook.

[3:15:48] Dit gaat over de normering van de warmtepomp.

[3:15:51] Na 2029 mensen die de cv-ketel aan vervanging toe is gaan vervangen door een hybride warmtempomp.

[3:15:57] Dat is coalitieakkoord inzet van.

[3:16:00] Dan is de vraag, als mensen ervoor kiezen dat na 29, als die vervanging er is, ze zeggen ik ga dat gewoon niet doen.

[3:16:08] Wat gebeurt er dan?

[3:16:09] Dat is volgens mij de vraag van de heer Ruscher en ik zie hem instemmend knikken dat dat zijn vraag is.

[3:16:14] Dus mensen doen niet wat genormeerd is.

[3:16:17] Wie staat er dan voor de deur?

[3:16:20] Nou als die ketels nog gewoon te koop zijn, dan kan iemand dat dus gewoon gaan kopen.

[3:16:24] De handhaving van of mensen daadwerkelijk dat doen, dat ligt net als heel veel andere onderwerpen bij een gemeente.

[3:16:34] Meneer Vlag.

[3:16:36] Voorzitter, ik twijfel of dit wel het goede antwoord is.

[3:16:42] Want ik lees in de brief van de minister dat de normering onderdeel wordt van besluit, bouwwerken, leefomgevingen.

[3:16:50] De efficiency-eis wordt gekoppeld aan een verwarmingsinstallatie.

[3:16:54] En alle gecertificeerde installateurs moeten aan die eisen voldoen.

[3:16:58] En simpelweg als ze een gasketel installeren en verder niks, voldoe ze niet meer aan die ijs.

[3:17:03] Volgens mij gaan we het toch op die manier normeren en niet met handhaving door gemeenten of et cetera.

[3:17:09] Minister?

[3:17:10] Ja, daarom zei ik al, je zou jezelf hierin kunnen verwarren.

[3:17:15] Het is helemaal waar wat u zegt, want u citeert ook uit de brief dat het uiteindelijk de installateur is die daarvoor gecertificeerd wordt om dat te doen.

[3:17:23] Maar stel nou in het geval, en dat is wat de heer Russel mij vraagt, dat er dus iemand is die zegt nou ik installeer het dan zelf wel of ik regel het zelf wel, want ik wil het allemaal niet.

[3:17:33] Dus het scenario waarin iemand het dus niet wil, allemaal zelf doet, staat er dan iemand voor de deuren of niet?

[3:17:39] En daarvan zeg ik, als je het gewoon doet zoals het hoort, dus je koopt hem bij een gecertificeerde winkel, de monteur die komt is ook gecerticeerd.

[3:17:48] Ik zou dat altijd doen, want dat maakt je huis echt een stuk veiliger.

[3:17:52] Je energierekening gaat tenslotte daarna ook omlaag, maar allee.

[3:17:55] En is het dus een gecertificeerde installateur, een gecerificeerden ketel, hybride warmtepomp.

[3:18:03] Dus je krijgt genormeerde spullen aangeboden aan de deur.

[3:18:07] Precies zoals u aangeeft.

[3:18:11] Dus die situatie zou zich helemaal niet moeten voordoen dat iemand doet wat de heer Ruscher vraagt.

[3:18:16] Maar mocht zich dat in een geval voordoenen, dan is het aan de gemeente om daarop te handhaven.

[3:18:23] Ja, dan beschouw ik even de serie interrupties vanaf de heer Rusje er even als een uitstapje hierin.

[3:18:29] Want de conclusie is dan volgens mij gewoon, op basis van hoe het in de brief staat, dat de Nederlander helemaal geen keuze heeft, tenzij je zelf heel erg handig bent.

[3:18:39] Ja.

[3:18:42] Dan vraag ik de heerklemmer nog heel eventjes om het voorzitterschap af te nemen.

[3:18:46] Zeker, en dan geef ik u het woord, mevrouw Steen, voor uw interruptie.

[3:18:50] Dank u wel.

[3:18:50] Korte vraag.

[3:18:51] Deze minister weet hoezeer het NPOV mij aan het hart ligt.

[3:18:55] En u zei net, we hebben een aanpak op de NPO-gebieden en inmiddels weten we, dat is ook geen verrassing natuurlijk, dat een hele hoop andere steden die niet binnen de N POV gebieden vallen,

[3:19:05] Ook echt kampen met energiearmoede.

[3:19:09] En daar ook energie opzetten, moet ik zeggen.

[3:19:15] En ook middelen opzetzen.

[3:19:16] Maar zij komen daar toch ook wel in tekort.

[3:19:19] Mijn vraag aan de minister is... hoe verdeelt ze de beschikbare middellen dan nu op zo'n manier... dat de collectieve, of in ieder geval de initiatieven die in die steden ontstaan... met bijvoorbeeld die renovatiedeals...

[3:19:31] dat die ook daadwerkelijk doorgang kunnen blijven vinden.

[3:19:35] Want die energiearmoede beperkt zich natuurlijk niet alleen maar tot die NPOV-gebieden.

[3:19:38] En dan is informatie fijn, maar misschien is er ook wel iets meer nodig als het gaat om faciliteren.

[3:19:44] De minister.

[3:19:46] Ja, mevrouw Steen, deze vraag begrijp ik hartstikke goed.

[3:19:50] Daar hebben we het denk ik in het debat waar we het over NPLV hadden ook uitdrukkelijk over gehad.

[3:19:57] Hoe zorg je er nou voor dat de niet-NPLV gebieden wel voldoende leren en gebruik kunnen maken van wat we doen in de NPLU-gebieden?

[3:20:07] En daar heb ik toegelicht dat we dat nadrukkelijk doen door echt een beroep te doen op de burgemeesters van de steden waar die NPLV-gebieden dan ondervallen.

[3:20:16] Of die gemeentes waar de NPLF-gebiden onder vallen.

[3:20:19] Dat die heel nadrukkelij ook zorgen dat de andere burgemeester mee kunnen leren van die activiteiten.

[3:20:25] Maar door meer NPL V gebieden aan te wijzen, heb je hetzelfde budget over meer steden en gaan we minder doen.

[3:20:32] Dus vandaar mijn inzet op laten we NPLV nu gewoon NPLF houden.

[3:20:36] Want daar zijn die budgetten op gebaseerd.

[3:20:38] Maar wat daar geleerd wordt, dat moeten we heel nadrukkelijk gebruiken voor de overige gemeentes ook.

[3:20:44] En of dat dan gemeentes zijn die dreigen NPLG te worden of gemeentes waar het hartstikke goed gaat.

[3:20:50] Either way zou je willen dat mensen van elkaar leren.

[3:20:54] We hebben elkaar aan orde van het debat, maar ik geef u nog een kans voor een introductie.

[3:20:57] Ja, nee, ik denk dat het verstandig is dat we even doorgaan, meneer Klemmer.

[3:21:00] In dat geval geef ik nu het voorzitterschap weer terug.

[3:21:02] Toch ook op dit punt, maar dan gaat het mij vooral om die participatiecoalitie.

[3:21:10] Dat is bij uitstek het werk om echt gewoon bewonersinitiatieven zelf in die wijken aan de slag te laten gaan.

[3:21:17] Erkent de minister de waarde daarvan en wat gaat ze doen om dat werk voor te laten duren?

[3:21:24] De minister.

[3:21:26] Ja, voorzitter.

[3:21:28] Het lijkt alsof ik mevrouw Kreuger niet kan overtuigen van dat ik het met haar eens ben dat dat hele goede initiatieven zijn en dat het geld wat daarvoor beschikbaar is, dat gaat via de spukregeling.

[3:21:38] Komt dat uit bij de gemeentes?

[3:21:42] En ik begrijp dat dit blijkbaar niet het antwoord op uw vraag is, maar dan begrijп ik uw vraag niet wat u precies van mij wil.

[3:21:49] Mevrouw Kruger.

[3:21:50] Nou, de participatiecoalitie kreeg landelijk steun.

[3:21:53] Juist omdat het een aanpak is die op een heleboel plekken kan werken.

[3:21:57] Ik vraag de minister of ze dat, die waarde van die aanpak erkent en dus ook wil kijken of ze toch landelijk weer die steun kunnen krijgen.

[3:22:07] De minister.

[3:22:08] Ik ondersteun de waarde.

[3:22:12] Daar is ook al een heleboel geld in geïnvesteerd.

[3:22:16] 1,6 miljard naar de gemeentes, 1,2 miljard nog beschikbaar.

[3:22:21] Dus het is hierin voorzien.

[3:22:25] Dus volgens mij is het een kwestie van vooral die bedragen ook daadwerkelijk gebruiken.

[3:22:32] Die 1,6 miljard gaat niet naar die bewonersinitiatieven.

[3:22:37] De participatiecoalitie zit op dat hele lokale.

[3:22:42] Dat gaat over een bedrag van 15 miljoen.

[3:22:46] Mijn vraag aan de minister is... herkent ze de waarde van de participatie coalitie en wil ze daar nog eens goed naar kijken?

[3:22:54] Ja, voorzitter.

[3:22:56] Ik herken de waarde van alle vormen van participatie in Nederland.

[3:23:02] Dus natuurlijk wil ik er naar kijken.

[3:23:04] Maar het is ook belangrijk dat wat we wel al doen, dat we dan ook zorgen dat dat op de goede plek uitkomt.

[3:23:09] Om te voorkomen dat we weer nieuw instrument optuigen, weer ergens anders voor.

[3:23:13] Nee, ik snap dat het een oud instrument is.

[3:23:15] Maar u vraagt of ik naar landelijke inzet wil kijken.

[3:23:19] En daar zit natuurlijk ook een geldvraag aan vast.

[3:23:21] Die ga ik u hier niet toezeggen.

[3:23:23] Het enige wat ik u kan toezegen is dat ik er nog een keer naar wil kijken... ...en dat wij er misschien buiten het debat nog even samen naar moeten kijken...

[3:23:34] Ja, voorstel ik wel even terug naar de vergelijking die de ministers juist maakten tussen aan de ene kant het verplichten van de warmtepomp en daarop handhaven en aan de andere kant de brandveiligheid.

[3:23:43] Want brandveilligheid is geregeld in de woningwet onder artikel 17.

[3:23:47] En op het moment dat je huis niet brandveinig is, dan kan bijvoorbeeld het college van burgemeesters en wethouders ervoor kiezen om een woning te sluiten.

[3:23:55] Zegt die minister, omdat ze het zojuist gelijk stelde, dat een woningen in de toekomst mogelijk gesloten gaat worden op moment dat iemand geen hybride warmtempomp heeft.

[3:24:05] De minister.

[3:24:07] Ja, voorzitter.

[3:24:09] Ik herhaal dan nog maar een keer wat ik net heb gezegd.

[3:24:13] De installateurs zijn degene die op basis van die normering installeren.

[3:24:21] Zo regelen we dat iedereen die er een geïnstalleerd krijgt, dat dat gelijk de goede is, dat die veilig is.

[3:24:28] Dat regelen wij via de installateurs.

[3:24:31] En het is aan de gemeente om te handhaven.

[3:24:36] Ja, voorzitter, dat snap ik.

[3:24:38] En omdat dat handhavingsvraagstuk dus bij gemeenten ligt en dat is bijvoorbeeld voor brandveiligheid geregeld in de woningwet, vraag ik aan de minister of zij op dezelfde wijze wil omgaan met de verplichting van hybride warmtepompen.

[3:24:54] Ja voorzitter, ik wil het best onderzoeken.

[3:24:57] Ik wil alleen voorkomen dat we een heel zwaar middel inzetten als we dat op een andere manier ook kunnen organiseren.

[3:25:03] Maar ik zeg u toe dat ik ga kijken op welke manier dit kan.

[3:25:09] Voor het er straks suggestie wordt gewekt dat ik graag zou willen dat het op deze manier gaat.

[3:25:13] Ik vroeg me juist af of dat niet op deze manière gaat gebeuren.

[3:25:17] Want anders begrijpen we elkaar verkeerd.

[3:25:20] Dat zou ik vervelend vinden.

[3:25:21] Ja, nee, er was geen ontkenning, maar werd als vraag opgevat volgens mij.

[3:25:25] Ja voorzitter, ik was ook al verbaasd.

[3:25:27] Meestal vraagt u niet om meer beleid, maar ik dacht ik heb u nu een keer getroffen in dat u er wel om vraagt.

[3:25:33] Dan ga ik het ook niet onderzoeken als die vraag niet breder is, want dat was ik niet voornemens.

[3:25:40] Ja, dan bent u denk ik toe aan het volgende blokje.

[3:25:42] En het is vijf voor half twee, dus dat betekent dat we over vijF minuten aan het einde van dit debat zitten en deze zaal ook weer geboekt is.

[3:25:49] Dus wij hebben gewoon geen tijd voor uitlopen en het zal in uw agenda's denk ik ook niet heel veel anders zijn.

[3:25:54] Dat stelt ons voor een aantal keuzes of in ieder geval een aantal scenario's waarop we verder zouden kunnen gaan.

[3:26:01] Ik zie in ieder geval nog twee blokjes met best nog wel aardig wat onderwerpen die beantwoord moeten worden.

[3:26:07] Volgens mij waren de vragen daarin ook helder.

[3:26:11] Dus we zouden kunnen zeggen, nou u beantwort de rest van die vragen schriftelijk.

[3:26:16] Dus de minister komt schriftlijk terug op de vraag in eerste termijn.

[3:26:20] En vervolgens kunnen we daarna wellicht in, nou ja ik kijk maar zo even een schuin oog naar de heer Klemmink links naast mij.

[3:26:27] Een twee minuten debat aan te vragen waarop u nog een soort van halftermijn kan doen.

[3:26:34] En wellicht daar nog een andere orde voor stellen.

[3:26:36] Mevrouw Kreugen zit op het puntje van haar stoel om daar iets aan toe te voegen.

[3:26:40] Ja, voorzitter.

[3:26:41] We hebben dezelfde situatie gehad bij het debat over warmtenetten en betaalbare energierekening.

[3:26:47] Dit is gewoon een onderwerp wat veel debat vraagt.

[3:26:49] Het is een heel breed onderwerpt.

[3:26:50] Dat merk je ook gewoon in de beantwoording.

[3:26:52] Daar hebben we gekozen om gewoon de hervatting van de eerste termijn plus de tweede termijn opnieuw in te plannen.

[3:27:01] Dus dat was gewoon nog twee blokjes hebben we toen behandeld, plus een tweede termijn.

[3:27:06] Ik stel voor dat we het hier ook doen.

[3:27:08] Het zijn te belangrijke onderwerpen wat mij betreft.

[3:27:10] Ik kijk even naar de leden van de commissie.

[3:27:11] Meneer Van Leijen.

[3:27:13] Zelf heb ik niet per se behoefte aan een tweete termijn, maar als die behoefde er is, dan is het goed om daarin te accommoderen.

[3:27:19] We hebben over een paar weken staat van de volkshuisvesting staan.

[3:27:21] Dat is natuurlijk best een breed debat, waar heel veel van dit soort onderwerppen prima in terug kunnen komen.

[3:27:25] Want voordat er opnieuw iets is ingepland, zijn we een paar maanden verder.

[3:27:30] Meneer Klemmerk eerst?

[3:27:32] Nee, steun voor het voorstel van mevrouw Kreuger.

[3:27:34] Opnieuw plannen voor normale vervolgen van het debat.

[3:27:38] Ja voorzitter, ik kan me voorstellen dat er naar aanleiding van het debat wel moties ingediend moeten worden.

[3:27:43] Dus mijn voorzitters zouden in ieder geval zijn om dan wel een twee minuten debat aan te vragen.

[3:27:47] Dat kan de eerste spreker dan uiteraard doen.

[3:27:50] De antwoorden zou ik op zich ook wel schriftelijk terug willen zien.

[3:27:54] Daar heb ik niet zo'n moeite mee.

[3:27:55] Maar ik zou het niet willen vermengen met het debaat staat van de volkshuisvesting.

[3:27:59] Want daar hebben we ook best weinig tijd en heel veel onderwerpen met elkaar te behandelen.

[3:28:02] Dus schriftelijke is voor mij prima.

[3:28:04] Het hoeft niet op zich opnieuw ingepland te worden.

[3:28:07] Meneer Ruscher.

[3:28:07] Ja, steun voor het verzoek van mevrouw Kreuger.

[3:28:12] Nou, daarmee lijkt mevouw Kreurger, en ik steun het voorstel ook wel, dan lijkt meneer Kreuger daar een meerderheid te hebben.

[3:28:19] Dan stel ik voor dat we, kijk ook heel eventjes met schuine ogen naar de griffie, op welke termijn dat zou kunnen.

[3:28:25] Kunnen we daar al iets over zeggen?

[3:28:32] We gaan kijken om dat op zo'n kort mogelijke termijn te doen.

[3:28:37] En daarmee, als uw interimvoorzitter, vraag ik u dan ook inderdaad, als het gaat over de debatten die er nog aankomen, daar dan ook rekening mee te houden dat u weet dat u deze termijn dan nog gaat afmaken op een ander moment.

[3:28:51] Dan dank ik u allen hartelijk voor uw aanwezigheid.

[3:28:54] Ik dank de minister voor haar antwoorden in deze eerste termijn.

[3:29:00] Ik denk de leden van de commissie voor jullie bijdrage.

[3:29:03] En ik wens u allen verder een goede middag.