Uitvoeringswet Natuurherstelverordening

[0:00:01] Welkom bij de technische briefing.

[0:00:05] Die gaat over de uitvoeringswet natuurherstelverordening.

[0:00:09] Welkom aan de vier dames van het ministerie.

[0:00:13] Dat valt echt op.

[0:00:18] We gaan het zo doen.

[0:00:19] Eerst een presentatie van ongeveer 20 minuten.

[0:00:22] En daarna kunnen de aanwezige Kamerleden één voor één vragen stellen.

[0:00:26] En die gaan we dan zo heen en weer pingpongen.

[0:00:29] En waarschijnlijk is er dan ruimte voor...

[0:00:31] Twee vragen per Kamerlid, maar dat gaan we zien.

[0:00:33] Misschien is de presentatie wel zo duidelijk dat er geen vragen meer zijn.

[0:00:37] Ik denk het niet.

[0:00:38] Aan u het woord.

[0:00:40] Dank je wel.

[0:00:40] Goedemorgen allemaal.

[0:00:41] Voordat wij beginnen zullen we even heel kort vertellen wie we zijn.

[0:00:45] En dan zal ik vertellen wat er aan bod komt tijdens deze briefing.

[0:00:49] Dus welke onderwerpen we willen behandelen en daarna nog een aantal punten vooraf.

[0:00:53] En dan zal mijn collega Leonie u door de presentatie doornemen.

[0:00:59] Mijn naam is Geertje van Nooidonk, ik werk bij LVVN als directeur natuur.

[0:01:05] Mijn naam is Leonie Geerts, ik ben kwartiermaker voor de implementatie van de natuurstelverordening bij LVVN.

[0:01:12] Mijn naam is Lies Schuring, juridisch beleidsmedewerker in het natuurstelverordenteam.

[0:01:19] En mijn naam is Klaarde Brauw, ik ben jurist bij LVVN.

[0:01:24] Wat willen wij graag bespreken?

[0:01:26] Ik denk het is goed om daar even doorheen te gaan.

[0:01:31] Dat is allereerst, waarom hebben we uitvoeringswetgeving nodig?

[0:01:34] Ik denk dat dat een belangrijk onderwerp is.

[0:01:36] Daarna de proces van de uitvoeringswetgeving.

[0:01:39] De uitgangspunten die wij hanteren vanuit LVVM bij het opstellen van de wet en de ANVB.

[0:01:45] Wat regelen we in de wet en wat regelen we niet in de wet?

[0:01:48] Nog even kort de opgave van de NRV, op welke onderdelen vanuit de verordening zijn er verplichtingen.

[0:01:56] En dan vervolgens de inhoud in rondom de verruiming van taken, bevoegdheden en instrumenten.

[0:02:03] En als laatste de samenloopuitvoeringswet met het definitieve natuurplan.

[0:02:08] Ja, misschien voordat we de presentatie verder ingaan.

[0:02:13] Ik denk dat het belangrijk is om te benoemen dat het wetsvoorstel nog in voorbereiding is.

[0:02:19] En de behandeling in de Kamers nog volgt.

[0:02:25] Deze briefing ziet dus toe op de technische briefing.

[0:02:32] Deze technische briefing ziet dus op de uitvoeringswetgeving van de NAV.

[0:02:36] Wat ik net al aangaf, het is in voorbereiding de internetconsultatie die liep tot 23 augustus.

[0:02:42] En de adviesaanvraag bij de Raad van State is voorzien begin 2022.

[0:02:47] Op dit moment zijn we ook aan het werk het verwerken van de reacties van de internetconsultatie.

[0:02:53] Daar kunnen we ook op dit moment nog niet op ingaan.

[0:02:55] Dat zal later gecommuniceerd worden.

[0:02:58] En begin 2027 vindt de MR-besluitvorming plaats over het aangepaste ontwerp.

[0:03:05] Dat wordt voorgelegd voor de advies aan de Raad van State.

[0:03:09] En heel veel keuzes volgen dus nog in de ANVB's.

[0:03:13] Dus dit is echt de kapstok, zo noemen wij het, waarin we...

[0:03:16] Ja, kijken wat er nodig is.

[0:03:18] Wellicht op termijn om, ja, wat er nodig is in de Omgevingswet.

[0:03:22] Maar de echte, ja, de VLO-keuzes die volgen nog in de ANVB's.

[0:03:26] En daar zijn we ook nog mee bezig.

[0:03:28] Dat is ook nog werk om verder uit te ontwikkelen.

[0:03:32] Dus dat denk ik even voorafgaand.

[0:03:36] Yes, dan om even in te gaan op waarom zijn we eigenlijk aan het werk aan uitvoeringswetgeving.

[0:03:42] We werken op dit moment aan de implementatie van de NAV, of de afgelopen twee jaar werken we aan de implementatie van de NAV.

[0:03:48] En die natuurherstelverordening die bouwt echt voor tot bestaande richtlijnen zoals de Vogel en Habitat-richtlijn.

[0:03:54] Maar de NAV voegt ook wat toe.

[0:03:56] Stelt concrete doelen in de tijd en voegt ook bepaalde ecosystemen toe, zoals het stedelijk ecosysteem of doelen voor bestuivers.

[0:04:05] Het is dus ook belangrijk dat je Europese regelgeving inpast binnen je nationale wetgevingsstelsel.

[0:04:12] En omdat wij een gedecentraliseerd natuurbeleid hebben in Nederland, zijn heel veel taken voor de uitvoering van natuur belegd bij onze mede-overheden, vooral bij provincies.

[0:04:23] Maar ook waterschappen, gemeenten en het Rijk natuurlijk zelf kent ook een opgave op het gebied van natuur.

[0:04:31] Voor de effectieve implementatie van de NAV is het daarom ook belangrijk dat we zorgen dat de doelen van de NAV daadwerkelijk bereikt worden.

[0:04:41] En daarvoor moeten we ook ons wettelijk kader aanpassen, zodat we taken, bevoegdheden en instrumenten in ons omgevingswetstelsel toevoegen, zodat we ook daadwerkelijk invulling kunnen geven aan de uitvoering van de NAV.

[0:04:58] Zoals net eigenlijk ook al gezegd, dit gaat dus over enerzijds de omgevingswetwijziging van onze kapstok en daarnaast zijn we dus bezig met de AMVB.

[0:05:09] Ik zal daar straks wel kort iets over zeggen waar we dan mee bezig zijn.

[0:05:15] En het is ook wel belangrijk dat we alleen de wet aanvullen waar het nodig is.

[0:05:19] Dus dat even als uitgangspunt op voorhand.

[0:05:22] Dan zal ik jullie eerst even meenemen in het proces.

[0:05:26] Zoals net al gezegd, de uitvoeringswet heeft in consultatie gelegen tot 23 augustus en de zienswijze wordt op dit moment verwerkt.

[0:05:34] Voordat wij in consultatie zijn gegaan hebben we samen met onze mede-overheden best wel een uitgebreid traject doorlopen gezamenlijk om ook die wet tot stand te brengen.

[0:05:45] Dus het is niet een eenzijdig proces vanuit het Rijk, maar we doen dit ook echt nadrukkelijk samen met onze mede-overheden.

[0:05:52] We zijn dus dat op dit moment aan het verwerken, de zienswijze.

[0:05:58] En we verwachten in Q1 2027 ook het wetsvoorstel voor te kunnen leggen aan de Raad van State.

[0:06:05] En de AMVB werken we dus ook uit.

[0:06:07] En we verwachten dat die na de zomer van volgend jaar ook in consultatie kan.

[0:06:11] En dat kost wat tijd.

[0:06:13] En dat komt ook omdat we met onze mede-overheden bestuurlijke afspraken hebben gesloten voor de zomer.

[0:06:19] En afgesproken hebben dat wij een zorgvuldig proces en een gezamenlijk proces doorlopen.

[0:06:24] Waarbij we ook heel veel aandacht hebben aan de uitvoerbaarheid van de wet en de taken die worden toegevoegd.

[0:06:29] Dus het hele UDO-proces, uitvoeringstoets, de centrale overheden, dat ziet er ook op toe dat wij onze beleidsnotities voor de ANVB en straks ook de daadwerkelijke ANVB laten toetsen.

[0:06:43] En dan ook weer die input verwerken in de verdere uitwerking van de wet.

[0:06:47] Na de reactie van de Raad van State zullen wij ook het wetvoorstel aanbieden aan uw Kamer.

[0:06:53] Dat verwachten we in het derde kwartaal van 2027 te kunnen doen.

[0:07:01] We streven ernaar dat de Omgevingswet en de ANVB tegelijkertijdig in werking treden.

[0:07:07] We verwachten dat dat ongeveer begin 2028 zal zijn.

[0:07:14] Toen wij begonnen waren met de implementatie van de NAV, hebben wij in 2025, september, een soort spoorboekje gemaakt.

[0:07:23] Het programmaplan natuurplan.

[0:07:25] En daarin hebben we een aantal uitgangspunten interbestuurlijk vastgesteld.

[0:07:29] Ook over de wetgeving van wat hanteren wij nou als uitgangspunten bij die wet.

[0:07:34] En belangrijk hierbij te benoemen is dat de Omgevingswet de juridische structuur biedt voor het uitvoeren van de natuurstijlverordening.

[0:07:42] We hebben met elkaar afgesproken dat we zoveel mogelijk aansluiten bij bestaande instrumenten.

[0:07:47] Dus we gaan niet iets heel nieuws verzinnen.

[0:07:49] En het definitieve natuurplan is leidend voor de maatregelen.

[0:07:53] Dus de maatregelen die straks getroffen moeten worden, die landen ook in het definitieve natuurplan.

[0:07:58] De aanpassingen in de wet, dus de omgevingswetwijziging en de ANVB, moeten een effectieve en dekkende implementatie bewerkstelligen, zodat we ook daadwerkelijk de doelen kunnen behalen.

[0:08:09] En de wetgeving gaat niet verder dan strikt noodzakelijk is.

[0:08:12] Dat is ook belangrijk.

[0:08:14] Zoals ook al eerder gezegd, de afstemming met onze mede-overheden vindt plaats ook via het uitvoerbaarheidsproces.

[0:08:23] En in het UDO-proces maken wij ook afspraken met onze mede-overheden over randvoorwaarden zoals financiering.

[0:08:31] Belangrijk hierbij is ook dat wij in die bestuurlijke afspraken afgelopen zomer hebben afgesproken dat mede-overheden pas gehouden zijn aan de uitvoering van een taak, dus een nieuwe taak, op het moment dat deze uitvoerbaar, haalbaar, financierbaar en uitlegbaar is.

[0:08:50] En dat is het mantra geworden voor de toedeling van taken.

[0:08:54] Ook omdat we zien dat die wetgeving op een gegeven moment in werking gaat treden, maar we hebben wel ook die doelen met elkaar te behalen.

[0:09:02] Maar dan moet het ook wel haalbaar en uitvoerbaar zijn.

[0:09:05] Dus op die manier proberen we constant wel het cirkeltje te maken tussen wat we toevoegen aan de wet moet ook daadwerkelijk uit te voeren zijn in de praktijk.

[0:09:14] Op basis van deze uitgangspunten hebben we eigenlijk gekeken van hoe operationaliseren we dat in de wetgeving, in de omgevingswet.

[0:09:24] En allereerst is het goed om te beseffen dat de omgevingswet al een, en dat is natuurlijk al een grote kapstok, en kent ook al vele grondslagen op het gebied van natuur, op het gebied van de taak van het Rijk en van mede-overheden.

[0:09:38] Een voorbeeld daarvan is de taak voor natuur binnen Natura 2000 of voor Natura 2000.

[0:09:44] En we vullen dus alleen aan wat er nodig is.

[0:09:47] Belangrijk hierbij is dat we op een aantal punten wel echt taken actualiseren en concretiseren.

[0:09:55] Dus daar gaat het echt over, wat moet je doen?

[0:09:57] Bijvoorbeeld het monitoren van herstel van habitatiepen en leefgebieden van soorten is een hele belangrijke taak.

[0:10:05] En het ook daadwerkelijk treffen van maatregelen, dat voegen we dus toe.

[0:10:11] Vervolgens is het ook belangrijk dat we enkele grondslagen aanvullen voor bevoegdheden van mede-overheden en overheden en instrumenten om die taken uit te voeren.

[0:10:22] Dus bij de bevoegdheden gaat het bijvoorbeeld over wie kan iets doen?

[0:10:25] Zoals al eerder gezegd, de NHV ziet ook op het stedelijk ecosysteem.

[0:10:30] We zullen dus ook een grondslag moeten maken voor het toewijzen van het stedelijk ecosysteem.

[0:10:36] Of het afbaken eigenlijk.

[0:10:38] En een instrument gaat dan vervolgens over de manier waarop je daar invulling aan geeft.

[0:10:43] Bijvoorbeeld we stellen een natuurplan op, dat is een instrument.

[0:10:47] Maar ook kunnen we bijvoorbeeld algemene regels stellen.

[0:10:49] Ook als instrument zal ik straks nog wat verder op ingaan.

[0:10:52] We passen de Omgevingswet dus niet aan daar waar al voldoende grondslag is.

[0:10:58] Bijvoorbeeld voor het treffen van maatregelen voor Natura 2000.

[0:11:02] Daar is al voldoende grondslag voor, daar hoeven we niks op aan te vullen.

[0:11:06] We vullen wel nog de wettelijke basis aan voor bestaande gebiedsbeschermingsregimes, zoals het NNN en het BNN, bijzondere nationale natuurgebieden, om deze ook beter bruikbaar te maken voor de NAV.

[0:11:19] En we vullen grondslagen aan voor regels die we kunnen stellen in lagere wetgeving, bijvoorbeeld over het monitoren, gegevensverzameling en het rapporteren.

[0:11:33] Dan nog even waarvoor doen we dit ook alweer, de opgave van de NAV.

[0:11:39] Zoals net ook al gezegd, de NAV bouwt voort op bestaande regelgeving en voegt ook iets toe.

[0:11:44] Hierbij zijn een paar elementen belangrijk om even uit te lichten.

[0:11:49] De NAV ziet op een veelvoud van ecosystemen, maar voegt bijvoorbeeld ook toe het voorkomen van verslechtering voor habitatiepen en leefgebieden van soorten buiten Natura 2000.

[0:11:59] De NAV voegt ook toe het stedelijk ecosysteem en bestuivers.

[0:12:05] De NAV heeft een aantal deadlines in de tijd, in 2030, 40 en 50.

[0:12:11] Voor de eerste planperiode voor het natuurplan richten wij ons ook op binnen Natura 2000 of eigenlijk de maatregelen voor Natura 2000.

[0:12:19] Dat schrijft de NAV ook eigenlijk voor de Europese Commissie.

[0:12:23] Maar in september 27 volgend jaar, als we het definitieve natuurplan hebben ingediend, dan treedt ook het verslechteringsverbod buiten Natura 2000 in werking.

[0:12:32] Dus dat betekent ook dat we daarop moeten voorbereiden, zodat we ook maatregelen kunnen treffen die significante verslechtering voorkomen buiten Natura 2000.

[0:12:41] Dat betekent dus ook dat we die habitat type in kaart moeten brengen en daar hebben we weer een monitoringsverplichting op.

[0:12:46] Ja, dat even over de opgave.

[0:12:54] Dan naar de, wat gaan we dan wijzigen in de Omgevingswet?

[0:12:58] Om even te beginnen met de grondslagen.

[0:13:01] Zoals net al gezegd, het natuurplan wordt als programma opgenomen onder de Omgevingswet.

[0:13:07] Dit is ook gebruikelijk voor andere Europese programma's.

[0:13:11] Die zijn ook opgenomen in de Omgevingswet en het natuurplan dus ook.

[0:13:16] En de minister van LVVN is verantwoordelijk voor het natuurplan, maar doet dat ook samen met zijn collega's bij Vroo voor het stedelijk ecosysteem en INW, daar waar het gaat om de natte ecosystemen.

[0:13:29] Maar ook Defensie en EZ hebben hier een rol als het gaat over de uitzondering voor defensieactiviteiten of voor duurzame energie.

[0:13:37] De NAV vraagt om het aanwijzen van stedelijke ecosystemen, dus daarvoor nemen we ook een grondslag op in de Omgevingswet.

[0:13:46] En dat doen we dus niet alleen, maar dat werken we ook uit samen met gemeenten en provincies.

[0:13:53] De NAV vraagt ook om aanvullende monitoring, dus ook daarvoor voegen we een grondslag toe.

[0:13:58] Zodat we aanvullende regels kunnen stellen bij ANVB.

[0:14:02] Zodat we niet alleen kunnen monitoren, maar straks ook dat er goed gerapporteerd wordt en wij als lidstaat aan onze rapportageverplichting kunnen voldoen.

[0:14:11] En hierbij kunnen we straks in lage regelgeving uitwerken welke overheidslaag welke monitoring uitvoert en welke gegevens aangeleverd moeten worden.

[0:14:24] Dan wat verder inzoomend op takenbevoegdheden en instrumenten.

[0:14:31] Het is, zoals in de uitgangspunten al genoemd, hebben we gezegd... het is belangrijk om aan te sluiten bij bestaande beschermingsregimes.

[0:14:40] Bij dat wat er al is, niet iets helemaal nieuws verzinnen.

[0:14:44] Daarom kijken we ook vooral naar het NNN.

[0:14:47] Buiten Natura 2000.

[0:14:49] Omdat we ervan uitgaan dat de grootste deel van de habitatiepen en leefgebieden van soorten die we moeten beschermen volgens de NAV in het NNN voorkomen.

[0:14:59] En wellicht nog een klein percentage daarbuiten.

[0:15:01] Maar daarvoor hebben we ook de monitoringsopgave om dat eigenlijk uit te werken wat we waar aantreffen en moeten beschermen.

[0:15:08] Overkoepelend moeten we dus kijken naar het herstel en het behoud van habitattypen en leefgebieden buiten Natura 2000.

[0:15:16] En daarvoor kijken we ook van wat is er dan nodig om die te beschermen.

[0:15:20] Waarbij we, en dat is wel belangrijk om te noemen en misschien straks nog een keer te herhalen, we zetten dus niet in op een vergunningstelsel, een nieuw vergunningstelsel voor het NNN.

[0:15:31] Dus het bestaande...

[0:15:32] Het beschermingsregime van N2000 is niet iets wat we kopiëren als vergunningstelsel naar het NNN.

[0:15:38] Dat is ook niet nodig en dat vraagt de NAV ook niet van ons.

[0:15:41] Dat is wel echt goed om in het achterhoofd te houden.

[0:15:44] We kijken dus vooral naar het NNN en de BNN, de bijzondere nationale natuurgebieden op zee, vooral marine ecosystemen.

[0:15:53] voor de uitvoering van de bescherming van de habitatiepen en leefgebieden.

[0:15:58] Het is dus ook belangrijk dat we daarom een expliciete taak toevoegen aan de Omgevingswet... voor het treffen van maatregelen in het NNN bij provincies.

[0:16:06] Tenzij het rijksgebied is, dan is het een rijksverantwoordelijkheid.

[0:16:10] En dit werken we dan ook verder uit in de ANVB.

[0:16:13] De taak voor het BNN bestaat al.

[0:16:16] En wat we dus eigenlijk nu hier in de Omgevingswet een haakje voor maken, wat we uit kunnen werken bij AMVB, gaat over de verantwoordelijkheidsverdeling tussen INW en LVVN.

[0:16:29] Wie is er primair verantwoordelijk straks voor het treffen van maatregelen?

[0:16:32] En welke afspraken maak je over de samenwerking tussen deze departementen?

[0:16:38] Dan de laatste inhoudelijke slide over wat wij wijzigen in de Omgevingswet.

[0:16:45] Zoals Geertje in het begin ook al zei, de Omgevingswet is onze kapstok voor het beschermen van de natuur in Nederland.

[0:16:52] En die kapstok moet voldoende robuust zijn om de doelen van de NAV te kunnen behalen.

[0:16:58] Dat betekent dus ook dat we werken naar een robuuste wet.

[0:17:02] Niet eentje die verder gaat dan wat nodig is, maar wel eentje die alle instrumenten bevat die je nodig kunt hebben om ervoor te zorgen dat we de doelen in 2030, 2040 en 2050 kunnen halen.

[0:17:14] Dat betekent dat we onze instrumentenkoffer eigenlijk op orde moeten brengen.

[0:17:18] Dat is niet alleen belangrijk om de doelen te behalen, maar het is ook belangrijk richting de Europese Commissie om te laten zien, wij nemen dit serieus, wij zijn hiermee bezig, wij richten het zo in dat we ook die habitatiepen en leefgebieden van soorten buiten Natura 2000 beschermen.

[0:17:35] Dat betekent dat wij een aantal instrumenten willen toevoegen aan de Omgevingswet, waarbij we niet een vergunningsplicht inrichten, maar kijken naar welke minder vergaande instrumenten je kunt toevoegen...

[0:17:55] om wel aan je doelen te kunnen werken.

[0:17:58] En dan kijken we naar twee dingen.

[0:18:01] Als eerste naar toegangsbeperkingsbesluiten en gedoogplichten als instrumenten om toe te voegen, waarbij we die al kennen vanuit N2000, maar nog niet binnen het NNN.

[0:18:12] Waarbij ook, het is hier gehighlight, het is echt een ultieme remedium en kan alleen onder hele strikte voorwaarden.

[0:18:20] Ik heb ook begrepen dat overigens een gedoogplicht eigenlijk bijna nooit wordt ingezet.

[0:18:24] Dus dat het echt een soort last resort is.

[0:18:28] En we voegen toe een grondslag voor NHV activiteiten.

[0:18:32] En dat geeft ons de mogelijkheid om algemene regels te stellen bij ANVB over activiteiten die mogelijk een significant effect hebben op de verslechtering van habitattypen en leefgebieden van soorten.

[0:18:45] Binnen het NNN, wat dus geen vergunningsplicht is.

[0:18:49] En daarvoor zal het bal gewijzigd moeten worden, het besluit activiteiten leefomgeving.

[0:18:55] En misschien nog even om een paar voorbeelden te geven.

[0:18:58] Een toegangsbeperkend besluit kan dus bijvoorbeeld zijn... kitesurfen op zee wordt geweerd omdat dat verstorend is voor de habitatiepen die daarvoor komen of de soorten.

[0:19:13] En een voorbeeld van een NAV-activiteit zou kunnen zijn dat je een stilstandsvoorziening voor windmolens introduceert...

[0:19:21] om bij vogeltrek de windmolen stil te zetten... zodat zij daar geen schade van ondervinden.

[0:19:28] Het gaat dus echt over algemene regels.

[0:19:33] Ja, en in eerste instantie... wat we hebben afgesproken met de mede-overheden... en sowieso met de provincies... die zijn dus ook... we hebben dit dus ook gezamenlijk zo afgesproken... dat we dit toevoegen, kunnen toevoegen.

[0:19:47] Omdat zij ook zien dat je uiteindelijk wel...

[0:19:49] de mogelijkheid zou moeten hebben om zoiets te doen, waarbij we ervan uitgaan dat alle overheidslagen actieve maatregelen treffen om verslechtering te voorkomen.

[0:20:00] En dat dit echt iets is wat je kunt inzetten op het moment dat je dat dus niet bereikt.

[0:20:06] We hebben ook afgesproken met onze mede-overheden om de NHV-activiteit nu niet in dit wetgevingstraject uit te werken bij ANVB.

[0:20:14] Dus wel op te nemen in de kapstok, dat we het in de gereedschapskist kunnen toevoegen als instrument.

[0:20:20] Maar ik denk dat we er met elkaar ook van uitgaan dat we ons allen inzetten om daadwerkelijk maatregelen te treffen om verslechtering te voorkomen.

[0:20:32] Nog even een korte doorkijk voor de ANVB.

[0:20:41] Ik heb net al iets gezegd over defensie en hernieuwbare energie.

[0:20:46] Dus we kijken in ieder geval naar het uitwerk van de uitzonderingsmogelijkheden.

[0:20:50] Het overeenstemming brengen van de Natura 2000 systematiek met de NHV doelen.

[0:20:58] En het treffen van maatregelen en monitoring.

[0:21:03] Dus dat is eigenlijk waar we nu dus mee bezig zijn om uit te werken.

[0:21:08] De uitvoeringswet en het definitieve natuurplan landen dus straks de maatregelen die getroffen moeten worden om de doelen te bereiken.

[0:21:18] We verwachten dat de wet in 2028 in werking kan treden.

[0:21:24] Dat betekent dus ook dat er iets van tijd tussen het indienen van het definitieve natuurplan zit en het daadwerkelijk in werking treden van de wet.

[0:21:32] Dat is ook waarom we verwachten dat we in het najaar van 27 nog aanvullende bestuurlijke afspraken moeten sluiten om ook waar nodig het gat te dichten.

[0:21:45] En dan tot slot, wij zijn dus op dit moment bezig om de zienswijze te verwerken.

[0:21:51] Dan gaat ons wetsvoorstel naar de Raad van State voor advies.

[0:21:56] En we verwachten dus deze wet en de ANVB in uw Kamer voor behandeling in het najaar van 2027 voor te leggen.

[0:22:05] En in de tussentijd wordt u ook geïnformeerd via voortgangsbrieven.

[0:22:10] Dat was het.

[0:22:12] Dank u wel voor de duidelijke presentatie.

[0:22:14] Het is nu de beurt aan de Kamerleden om vragen te stellen.

[0:22:17] En ik wil een kleine waarschuwing vooraf geven.

[0:22:19] Dit leidt vast en zeker tot allerlei politieke vragen, maar die kunnen niet gesteld worden.

[0:22:24] Dus als die wel gesteld worden ga ik ingrijpen ter bescherming van de ambtenaren.

[0:22:28] Ik heb niet eerder meegemaakt dat we in zo'n vroeg stadium op de hoogte gesteld worden van een wetsontwerp.

[0:22:34] Dus dat verdient een compliment denk ik.

[0:22:38] Maar laten we daar ook dan keurig mee omgaan.

[0:22:40] Als eerste het woord aan mevrouw Vellinga Beemsterboel van D66.

[0:22:45] Dank u wel voorzitter en dank u wel ook voor de duidelijke presentatie van een duizendwekkend ingewikkeld onderwerp.

[0:22:53] En mijn vraag gaat ook vooral om duidelijkheid te krijgen over een specifiek punt, namelijk die NHV-activiteit.

[0:23:01] Als ik goed begrijp, die wordt er nu dus ingezet, maar niet verder uitgewerkt.

[0:23:07] Dus als een soort van reserve.

[0:23:11] Wat is dan het proces als blijkt dat het wel nodig is?

[0:23:16] Moet dan ook een nieuwe constatie worden uitgezet?

[0:23:18] Wordt er dan ook nog gekeken naar cumulatie van regelgeving en dergelijke?

[0:23:23] Wat doorlopen we dan?

[0:23:28] Zal ik die vraag meteen beantwoorden?

[0:23:30] Ja, dus wat we doen is in de wet een grondslag maken.

[0:23:33] Dan doorlopen we niet meer het hele wetsproces... maar dan vereist het wel een wijziging van de ANVB.

[0:23:39] Dus je zult die regels waarvoor we nu de grondslag leggen... dat je die mag stellen op basis van 4.3 van de Omgevingswet... die moet je vervolgens wel ook echt gaan maken.

[0:23:48] Dus die moet je in de ANVB, dus dan heb je het in het bal... moet je de regels gaan maken.

[0:23:52] En dat is gewoon een normale wetsprocedure van ANVB's.

[0:23:55] Dus dat is met...

[0:23:57] Raad van State, dat is met voorhang aan de Kamers.

[0:24:00] Dat is met internetconsultatie.

[0:24:02] Dus dat is met participatie, dat is met gewoon het normale hele proces van een ANVB doorlopen.

[0:24:08] Dus die is er niet zomaar.

[0:24:12] Ja, ik heb een verduidelijkende vraag.

[0:24:14] Dus als ik goed begrijp, dat gaat dus pas worden doorlopen als in de praktijk blijkt dat het toch nodig is?

[0:24:23] Ja, ik denk dat het belangrijk is dat wij met de NAV vragen natuurlijk ook om een uitgebreide monitoring en rapportagecyclus in te richten.

[0:24:31] Dus wij gaan ook eerst monitoren wat de maatregelen die we nu gaan treffen opleveren.

[0:24:37] En als dat onvoldoende oplevert, dan is het inderdaad de mogelijkheid om dit verder uit te werken met elkaar.

[0:24:43] Misschien kan ik daar nog iets toevoegen over wat de doorlooptijd dan is.

[0:24:48] Ja, dat hangt natuurlijk helemaal vanaf hoe het proces loopt.

[0:24:50] Maar de grove over de duim voor een ANVB zeggen we anderhalf jaar.

[0:24:54] Dus dat is het hele proces.

[0:24:56] En dan begin je al met de uitgewerkte teksten waar je al met de mede-overheden over ingestemd hebt.

[0:25:05] Mevrouw Den Hollander van de VVD.

[0:25:08] Dank voorzitter.

[0:25:09] Ik heb een aanvullende vraag op de vorige vraag, ook over die NHV-activiteit.

[0:25:14] Dat gaat over algemene regels voor activiteiten die mogelijk significante effecten hebben.

[0:25:18] Maar hoe wordt dan bepaald of een bedrijf daar binnen valt?

[0:25:22] Is dat dan een kaartje rond een natuuraanwijzing of is dat via een rekenmodel?

[0:25:27] Of hoe wordt dan bepaald of zo'n bedrijf zo'n NHV-activiteit is?

[0:25:37] Als ik u goed begrijp is dat eigenlijk een vraag naar wanneer is een activiteit significant.

[0:25:43] Heeft een activiteit significant verslechterende effecten?

[0:25:48] En dat moet uitgewerkt worden.

[0:25:50] Dat moet uitgewerkt worden langs twee kanten.

[0:25:52] Enerzijds omdat dit een nieuwe Europese wet is en hier het begrip significant in wordt gebruikt.

[0:25:58] Dat we weliswaar kennen uit natuurregelgeving, maar niet per se uit deze.

[0:26:03] In het algemeen kun je wel zeggen, significante verslechtering is niet elke verslechtering.

[0:26:07] Dat is zeker wel verslechtering die dermate ingrijpt op de natuurdoelen dat het voor bestaan niet meer kan blijven.

[0:26:17] Maar er zit een maat in hoe zie je significant.

[0:26:21] En de tweede uitwerking is naar het gebied.

[0:26:25] Dus je moet gaan kijken in welk gebied is nou...

[0:26:28] Dat vergt echt een gebiedsgerichte uitwerking.

[0:26:32] Die dus primair ook door de provincies zal worden gemaakt.

[0:26:35] Van wat is hier nodig?

[0:26:36] Dan is er misschien geen algemene regel nodig.

[0:26:39] Vervolgens ook nog de vertaalslag.

[0:26:41] Dat is een beetje het voorbeeld wat Leonie net gaf.

[0:26:43] Is er dan een algemene regel nodig?

[0:26:47] Want het vraagt ook om rijksregels.

[0:26:49] Is er dan een rijksregel nodig die bepaalde activiteiten dan reguleert?

[0:26:54] Dus daar zitten wel een aantal stappen in.

[0:26:57] En daar is niet nu te zeggen op welke manier, met welke methode dat wordt vastgesteld.

[0:27:04] Dank u wel.

[0:27:05] De heer Jansen van de PGG.

[0:27:07] Dank voorzitter en dank voor de technische toelichting.

[0:27:09] Ik had natuurlijk dezelfde zinsnede opgeschreven.

[0:27:13] Wat mij dan wel puzzelt is, is dit dan een provinciale bevoegdheid?

[0:27:18] En hoe wordt dan bepaald wat het effect is?

[0:27:23] Wie bepaalt dat?

[0:27:25] Ariërs stikstofdiscussie bepaalt ook iets, maar ook daar is dan discussie over hoe wordt dit bepaald.

[0:27:46] Ook dit is nog uitwerking.

[0:27:48] Dit vraagt nog uitwerking.

[0:27:49] Eigenlijk zoals Klaar net ook al zei, we staan hier ook nog aan het begin van een proces waarin we nog met elkaar moeten uitwerken.

[0:27:57] Zeker ook met provincies die er dan uiteindelijk over gaan.

[0:28:01] Want volgens mij is het dan daadwerkelijk een provinciale bevoegdheid om die NAV-activiteit te stellen.

[0:28:11] De NAV-activiteit die kan door het Rijk dus verder ingevuld worden.

[0:28:18] Dus het is ook een grondslag voor het Rijk om algemene regels te stellen.

[0:28:22] Dus het kan bijvoorbeeld gebruikt worden als het Rijk graag uniforme regels wil stellen aan de provincie.

[0:28:29] En daarnaast heeft de provincie ook een mogelijkheid om regels te stellen in hun provinciale omgevingsverordeningen.

[0:28:37] Korte vervolgvraag.

[0:28:39] Dat is nou precies ook de reden waarom ik het vraag, want provincies willen vaak ook een soort uitzonderingssituatie hebben, omdat voor hun een specifieke situatie wel of niet van toepassing is.

[0:28:50] Wordt dat dan ook ondervangen daarin?

[0:28:52] De mogelijkheid om provinciaal regels te stellen, die bestaat al.

[0:28:55] Die bestaat gewoon in de Omgevingswet, in artikel 4-1 en 4-2.

[0:28:59] Daar kunnen de waterschappen en de provincies in hun eigen verordeningen alle regels stellen die zij graag willen.

[0:29:04] Algemene regels ten aanzien van de fysieke lege omgeving.

[0:29:08] Wat dit eraan toevoegt, we hebben eigenlijk geregeld in de Omgevingswet, het Rijk kan niet zomaar daarover regels stellen.

[0:29:14] Daar moeten we wel grondlagen voor opnemen.

[0:29:17] En dit is dus een bepaalde grondslag die heel gespecificeerd is naar significante effecten op habitattype en leefgebieden binnen het NNN.

[0:29:25] Daarover, over die categorie, zou in de toekomst het Rijk ook regels kunnen stellen.

[0:29:30] En dat is dan dus op een hoger niveau.

[0:29:32] Dus als de vraag opkomt, nou is het handig om toch generiek iets te gaan regelen voor het land, om bepaalde activiteiten te regelen?

[0:29:41] Ja.

[0:29:41] Denk aan die kitesurfers in de hele kustzone.

[0:29:45] Dan wil je dat misschien niet per provincie moeten regelen, maar dan wil je dat graag op rijksniveau regelen.

[0:29:49] En dit zorgt ervoor dat dat kan.

[0:29:52] Zonder deze regel kunnen we dat niet.

[0:29:55] We komen wel een end met de bestaande.

[0:29:57] Bevoegdheden, de bestaande grondslagen.

[0:30:01] Maar zeker ook voor de zichtbaarheid van we geven uitvoering aan die NAV.

[0:30:05] En we hebben ook als Rijk de bevoegdheid om daar ook regels aan te stellen.

[0:30:10] Ten bescherming van die habitat type leefgebieden van soorten is dit waarvoor nu gekozen is.

[0:30:17] Dank u wel, meneer Korva, CDA.

[0:30:19] Dank u wel, voorzitter.

[0:30:21] Dank u wel ook voor de presentatie.

[0:30:26] Het komt me inderdaad razend complex over.

[0:30:32] Door het bos kun je de bomen haast niet meer zien.

[0:30:34] Dat was eigenlijk een soort gedachte die bij mij bovenkwam.

[0:30:38] Ik heb al een vraag over die NAV-activiteit, die natuurherstelverordeningse activiteit.

[0:30:43] Want kan het verrichten van zo'n natuurherstelverordeningse activiteit...

[0:30:48] ook leiden tot een verbod van bestaande activiteiten, van bedrijfsactiviteiten?

[0:30:55] Of kan het ook verplichte beëindiging betekenen van bestaande bedrijfsactiviteiten?

[0:31:07] De NAV-activiteit is een grondslag om algemene regels te mogen stellen.

[0:31:12] En algemene regels kunnen over alles gaan.

[0:31:15] Het verbod om door rood te rijden is bijvoorbeeld ook een algemene regel.

[0:31:18] Dus ja, je kunt die invullen op manieren zoals je die wil invullen.

[0:31:27] Het is... Ja.

[0:31:30] Dus het antwoord is ja.

[0:31:32] De natuurherstelverordeningsactiviteit kan er ook toe leiden... dat bestaande bedrijven met bestaande activiteiten niet meer mogelijk zijn.

[0:31:41] Dat is eigenlijk wat u zegt.

[0:31:44] Nee, ik zeg dat er algemene regels op basis van kunnen worden gesteld.

[0:31:48] Hoe dat zit met bestaande activiteiten, dat is een andere kwestie.

[0:31:55] En daar zal zeker als je...

[0:31:59] Wat daaraan regels wil gaan stellen, geldt daar natuurlijk van alles.

[0:32:03] Ook over zekerheden van eigendomsrechten en dergelijke.

[0:32:12] Misschien een aanvulling, even terug naar deze wilde we in de gereedschapskist hebben zodat het Rijk de mogelijkheid heeft in de toekomst om algemene regels te kunnen stellen.

[0:32:23] Op dit moment zijn we dat niet verplannen om uit te werken en ja volgens mij is de basis dat we andere maatregelen gaan treffen en andere afspraken maken waarbij we dit niet nodig hebben.

[0:32:35] Maar op het moment dat je dat nu niet in je gereedschapskist doet, dan kost dat niet een ANVB-tijd van anderhalf jaar, maar veel langer om dat aan te passen.

[0:32:45] Dus vandaar dat wij zeggen, wij willen graag wat vaker in het implementeren van nieuwe wetten is, verschillende dingen in onze gereedschapskist, die we op dit moment niet gaan uitwerken en niet willen benutten.

[0:32:56] Dus de vraag, kan dat leiden tot algemene regels rond uitkoop of dat soort dingen, dat is nu niet aan de orde.

[0:33:07] De heer Boomsma, jij 21.

[0:33:11] Dank je.

[0:33:12] Ik ben nog een beetje in verwarring.

[0:33:13] Maar het is dus de gedachte in principe om alles via de provinciale regels te doen.

[0:33:17] En alleen als een soort eventuele achtervang die landelijke regels te kunnen opstellen.

[0:33:24] Via AMVB's.

[0:33:25] Maar er zijn nu geen specifieke AMVB's voorzien.

[0:33:27] Maar dat kitesurfen.

[0:33:28] Want één, is dat zomaar dan een voorbeeld?

[0:33:31] En twee...

[0:33:33] Als je bijvoorbeeld zegt, je mag niet meer kitesurfen, dan is dat toch ingrijp in de bestaande activiteit.

[0:33:38] Dus dan is dat toch wel degelijk iets dat aan bestaande activiteit op dat moment wordt verboden.

[0:33:48] Nou, de kitesurfactiviteit is inderdaad als voorbeeld geschetst voor nu.

[0:33:52] Dat is niet een activiteit die wij voorzien in de NAV waar we nu beperkingen aan willen stellen.

[0:33:59] Maar dat kan wel, mocht je dat willen, dan kan dat betekenen inderdaad dat het ook voor bestaande activiteit.

[0:34:04] Maar daar zijn we nu echt niet mee bezig.

[0:34:06] Dus dat is heel erg vooruitlopen op iets wat we nu niet aan het uitdenken zijn en we ook niet voorzien.

[0:34:13] Voor het geval dat alle kitesurfers nu in paniek zijn om te denken dat het daadwerkelijk aanstaande is.

[0:34:20] Wilt u een vervolgvraag nog stellen?

[0:34:23] Nee, dat doen we niet.

[0:34:24] Ik wou even aan de commissie vragen of ze het mijn toestaan ook een vraag te stellen.

[0:34:29] Mijn vraag gaat eigenlijk over flexibiliteit, omdat je ziet dat de natuur veranderlijk is, klimaatverandering er ook is en in hoeverre is dit raamwerk geschikt om op die flexibiliteit in te spelen en zo'n natuurherstelplan, hoe vaak wordt dat veranderd en kunnen daar de regels die nu opgesteld worden ook

[0:34:52] wel of niet behulpzaam voor zijn, of misschien wel bij in de weg staan.

[0:34:57] Ja, dankjewel voor je vraag.

[0:35:00] Die flexibiliteit zit erin dat wij eigenlijk nu de kapstok goed willen inrichten.

[0:35:06] We hebben ook echt gekeken naar welke instrumenten zijn er en wat kunnen we toevoegen... zodat we naar de toekomst toe ook een voldoende robuust omgevingswet hebben opgetuigd... of aangepast om de NAV-doelen ook te kunnen bereiken.

[0:35:22] De natuurzorgverordening vraagt ons nu natuurlijk om een definitief natuurplan in te dienen komende jaar...

[0:35:27] En in 2032 om een nieuw natuurplan in te dienen.

[0:35:32] En dan elke tien jaar, dus in 2042 weer enzovoorts.

[0:35:37] Wat we dus ook zien is dat als wij zometeen de eerste grote monitorings- en rapportage- en evaluatieverplichtingen gehad hebben, kunnen we ook daadwerkelijk iets zeggen over hoe de natuur zich heeft ontwikkeld.

[0:35:51] En of de maatregelen die getroffen zijn dus ook in voldoende mate hebben bijgedragen aan de doelen die we hebben.

[0:35:57] En op het moment dat dat niet zo blijkt te zijn, kunnen we bijsturen.

[0:36:02] Dus dat systeem van de traditionele plan-do-check-act-cyclus... die zit er dus in.

[0:36:09] Zowel door het bijstellen van een nieuw natuurplan... als in het uitwerken bij AMVB.

[0:36:18] We zitten echt nog in het proces van het uitwerken van de AMVB.

[0:36:23] Het kan ook zijn dat we nu niet alles wat misschien...

[0:36:26] in de toekomst nodig is, al kunnen uitwerken omdat het ons meer tijd kost om dat goed te doordenken wat er nodig is.

[0:36:34] Dan kunnen we in een volgende periode weer een nieuwe ANVB maken.

[0:36:39] En daarom is dat proces voor het inrichten van de Omgevingswet ook zo belangrijk om dat goed en robuust te doen.

[0:36:46] En de verdere uitwerking bij ANVB die kan dan daarna ook weer.

[0:36:51] Dus dan hoeven we niet helemaal opnieuw te beginnen.

[0:36:53] Dus ik denk dat in die zin dat flexibiliteit biedt.

[0:36:56] Misschien ook nog aanvullend daarop is dat we ook hebben afgesproken met het maken van een nieuw natuurplan.

[0:37:03] Gaan we ook weer de wetgeving onder de loep nemen?

[0:37:06] Is dat nog in lijn met het nieuwe natuurplan of zijn er toch wijzigingen nodig?

[0:37:12] De wet gaat heel erg over wie doet wat en de manier waarop werken we in het natuurplan uit.

[0:37:17] En daar zit ook de flexibiliteit.

[0:37:22] Dank.

[0:37:22] Is er nog iemand die een vraag wil stellen?

[0:37:25] Allemaal?

[0:37:27] Nou, dan begin ik nu even aan die kant, meneer Boomsma.

[0:37:31] Korte vraag.

[0:37:31] Oh, we hebben het al kort over.

[0:37:32] Neem me niet kwalijk.

[0:37:33] Ja, goed.

[0:37:34] We hebben tijd genoeg.

[0:37:36] Korte vraag.

[0:37:37] Evengoed.

[0:37:40] Nou, ik zit de hele tijd te worstelen met het concept nodig.

[0:37:44] Want er wordt dan gezegd, ja, er komen nieuwe regels per ANV alleen als het nodig is.

[0:37:49] Maar hoe bepaal je dan of iets nodig is?

[0:37:51] Want het woord nodig impliceert alweer dat je eigenlijk geen politieke afweging meer kunt maken.

[0:37:55] Want het is eenmaal nodig.

[0:37:56] Dus de vraag is dan van wie, en want verslechtering buiten Natura 2000-gebieden, dat is heel breed natuurlijk.

[0:38:03] Dus wie bepaalt nou eigenlijk en op welke manier, wanneer sprake is van verslechtering en op grond van welke referenties?

[0:38:13] Ja, ik deel de mening dat als je bepaalde politieke besluitkeuzes maakt... dat je bepaalde instrumenten wel of niet vervolgens nodig hebt.

[0:38:25] Die keuzes komen in het natuurplan.

[0:38:28] Ja, op dit moment...

[0:38:31] heeft de minister ook in het debat aangegeven dat hij niet voor een vergunningsplicht wil, buiten Natura 2000.

[0:38:38] Dus dat is bijvoorbeeld een kader waarin wij nu ook zeggen, nou deze ANVB en ook de NAV-activiteit verder uitwerken, dat is niet een route waar nu voor gekozen wordt, maar dat zijn keuzes die in het natuurplan komen.

[0:38:53] En waar jullie nog een debat met elkaar over kunnen hebben.

[0:38:57] Maar een aantal dingen zijn gewoon al duidelijk.

[0:39:00] Dus je moet bijvoorbeeld voor ecosysteem stad de begrenzing gaan vaststellen.

[0:39:05] Dat is gewoon vanuit de verordeningen vereist.

[0:39:07] Dus dat is een ANVB die wij op dit moment uitwerken.

[0:39:12] Bij bestuivers is het voor ons nog veel onduidelijker hoe we daar precies welke maatregelen we gaan treffen.

[0:39:18] Maar ook of ze effectief zijn.

[0:39:20] Dus daar willen we ook in de toekomst kijken van, is hetgeen wat nu in het natuurplan, zeg maar, wat daarin staat, is dat ook effectief?

[0:39:29] Of moeten wij dan toch andere keuzes maken en die ANVB's op termijn toch nog anders uitwerken?

[0:39:37] Ik weet niet of ik helder genoeg ben.

[0:39:39] En in aanvulling, de NAV vraagt van ons ook om een basislijn vast te stellen van de staat van de natuur.

[0:39:48] Dat hebben we gedaan op basis van de vogel- en habitatrichtlijn rapportage.

[0:39:53] En dus dat gaat vooral over wat we nu weten.

[0:39:56] We hebben ook de verplichting om buiten Natura 2000 habitattypen en leefgebieden van soort in kaart te brengen.

[0:40:03] Daar hebben we volgens mij tot 2030 voor om dat buiten Natura 2000 in kaart te brengen.

[0:40:11] Daar zijn we ook al mee gestart.

[0:40:12] Beter gezegd, provincies zijn daarmee gestart vorig jaar al.

[0:40:16] En we hebben net ook met elkaar weer bestuurlijk een grote opdracht, opgave voor 2027 met elkaar afgesproken om echt die monitoring binnen dat NNN verder uit te breiden.

[0:40:29] Zodat we ook daadwerkelijk weten waar komen die habitatiepen voor.

[0:40:32] En in welke toestand bevinden ze zich?

[0:40:35] Zodat je weet, als het dus slechter gaat... dat je daar dus maatregelen voor moet treffen om die verslechting te voorkomen.

[0:40:45] Wie dan bepaalt wat significant is?

[0:40:47] Volgens mij is dat ook echt nog onderwerp van uitwerking met elkaar.

[0:40:54] Nee, ik ga naar de heer Korvaar.

[0:40:55] Sorry.

[0:40:57] De heer Korvaar.

[0:40:58] Ik heb eerder een punt gemaakt van de sociaal-economische analyse, sociaal-economische effectanalyse.

[0:41:08] En dan gaat het heel erg over samenhang.

[0:41:11] Dus je wil dat dat wordt meegewogen, maar ik vind dat gewoon ook heel erg belangrijk.

[0:41:16] Dus als we zo meteen...

[0:41:18] Als blijkt dat je natuur herstelt, maar voor de rest is er niet veel lol meer aan, dan houdt het ook een keertje op natuurlijk.

[0:41:28] Maar...

[0:41:28] Dat moeten wij wel in samenhang ook kunnen bekijken.

[0:41:31] Dus je hebt die uitvoeringswet, ANVB's, bedrijfseffectentoets, de sociaal-economische analyse.

[0:41:37] Wanneer krijgen wij dat totaaloverzicht?

[0:41:40] Zodat we dat ook in zijn geheel kunnen beoordelen als Kamer.

[0:41:45] Ja, dank voor de vraag.

[0:41:47] Die sociaal-economische effecten, we hebben al een eerste sociaal-economische effect rapportage gemaakt voor het ontwerp natuurplan.

[0:41:56] En wij hebben ook afgesproken, ook met onze mede-overheden, dat alle maatregelen die uitgewerkt worden over de boeg van de ministeriële taskforce landbouw, natuur en stikstof...

[0:42:09] dat nieuwe maatregelen ook een proces doorlopen van toetsing en effecten.

[0:42:17] En ook dus dat uitvoerbaarheidsproces doorlopen.

[0:42:21] Die maatregelen landen in het definitieve natuurplan.

[0:42:24] Dus in het definitieve natuurplan kunt u dat straks in samenhang bezien.

[0:42:33] De heer Jansen, PVV.

[0:42:35] Ik heb belouwte politieke vragen, dus ik stel ze niet.

[0:42:40] Heel goed.

[0:42:41] Mevrouw Korva.

[0:42:44] Ik wil nog wat vertellen.

[0:42:51] Ik wou mevrouw Den Hollander zeggen, maar ik keek naar de coalitie als geheel.

[0:42:57] Mevrouw Den Hollander, VVD.

[0:42:58] Ja, dank voorzitter.

[0:43:02] Ik heb nog een vraag over het proces van die grondslag en die ANVB.

[0:43:05] Want ik begrijp dat het ministerie zegt van we doen die grondslag nu, want dan kan je eventueel sneller ingrijpen via een ANVB als je toch zo'n NHV-activiteit zou willen gaan doen.

[0:43:15] Maar kan je er ook politiek voor kiezen om te zeggen, we doen die grondslag nu niet.

[0:43:20] We gaan eerst eens kijken wat dit brengt.

[0:43:22] En ik ga dan eventueel in een latere fase dan toch via wetgeving extra beperkende natuurherstelwoordensactiviteiten opleggen.

[0:43:34] Kan dat of kan dat niet juridisch gezien?

[0:43:39] Het antwoord daarop is ja, dat kan zeker.

[0:43:43] Met wel dan de mogelijke consequentie dat het daarna dus ook weer langer duurt.

[0:43:49] Want wetgevingstrajecten zijn, als een AMVB in anderhalf jaar kan, dan zijn we denk ik al heel gelukkig.

[0:43:55] Maar dan kan het mogelijk wel langer duren, waarmee je dus ook wel risico loopt richting de toekomst, daar waar het gaat over het behalen van de NAV-doelen.

[0:44:06] Mevrouw Villinga bij Eemseboer, D66.

[0:44:10] Ja, dank u wel.

[0:44:12] Mijn vraag gaat nog even over samenhang.

[0:44:15] Jullie geven heel duidelijk aan van we kijken heel erg naar wetgeving en alleen dat wat nodig is vullen we aan.

[0:44:22] Is dat überhaupt beleidsmatig zo?

[0:44:24] Dus wordt er ook met de andere ministeries heel erg gekeken van nou welk beleid is er nou al?

[0:44:30] En ook waar kan de natuurherstelverordening soms ook beleidsdoelen op andere terreinen versnellen of zelfs versterken?

[0:44:41] Ja, het antwoord daarop is volmondig ja.

[0:44:44] Wij kijken met onze mededepartementen ook echt naar de koppelkansen, noemen we dat ook heel erg.

[0:44:52] De NAV vraagt dat ook van ons.

[0:44:53] Dus in het natuurplan beschrijven wij per maatregel ook aan welke doelen of welke ecosystemen een maatregel een bijdrage levert.

[0:45:03] Want het is natuurlijk ook niet zo dat een maatregel per se alleen maar voor één ecosysteem...

[0:45:10] positief effect heeft.

[0:45:11] Dus bijvoorbeeld meer groen in de stad, ook goed voor bestuivers, als je dat kwalitatief groen maakt.

[0:45:18] Dus op die manier kijken wij zeker met andere departementen, ook met INW, daar waar het gaat bijvoorbeeld over bermbeheer, ecologisch bermbeheer,

[0:45:25] En ecologisch dijkbeheer.

[0:45:27] Dus op die manier, ook met Defensie, die natuurlijk ook bezig is met de wet op de gereestelling Defensie, kijken we ook, omdat zij een uitzonderingsgrond hebben in de NHV, juist ook wat het kan toevoegen op het moment dat we maatregelen treffen.

[0:45:41] Zodat we dat niet eenzijdig vanuit één kokertje doen, maar juist zo breed mogelijk inzetten.

[0:45:46] En dat doen we dus ook in het natuurplan.

[0:45:50] Dank u wel.

[0:45:50] Ja, nog een rondje vragen.

[0:45:52] Mevrouw Villinga-Beemstboer, nog een vraag?

[0:45:55] Nee?

[0:45:56] Mevrouw Deen Hollander.

[0:46:06] Nou, nog eentje dan.

[0:46:07] Ik moet even nadenken, want ik had niet verwacht dat ik al zo snel weer aan de buurt was.

[0:46:13] Natuur en zelfordening gaat 1 september in werking.

[0:46:16] De wetgeving komt later.

[0:46:18] Zeggen jullie er wel iets over?

[0:46:19] Dan kunnen we wel wat maatregelen afstemmen.

[0:46:20] Maar is dat ook juridisch houdbaar?

[0:46:21] Of krijgen we dan weer een soort van juridisch moeras in die tussenfase?

[0:46:26] Dat er bezwaarmakers komen omdat we niet voldoende de wet uitoefenen bijvoorbeeld?

[0:46:35] De natuurstijlverordening is al in werking.

[0:46:38] En die vereist op zich niet sec dat we op een bepaalde moment, dat heb je bij richtlijnen wel, dat er op een bepaalde moment implementatie moet zijn afgerond.

[0:46:46] Dat doet de verordening niet, want die is in principe rechtstreeks werkend.

[0:46:49] We hebben wel de plicht om de wetgeving zo aan te passen dat we uitvoering kunnen geven.

[0:46:54] Dus het gaat er veel meer om.

[0:46:56] lopen we spaak met de uitvoering van de verplichting uit de NAV als die wetgeving later in werking treedt.

[0:47:04] En daarvoor, zeker voor de doelen van 2030, kan je op basis van het natuurplan ook gewoon maatregelen gaan nemen.

[0:47:13] Voor het verslechteringsverbod zijn we ook aan het uitdenken met provincies hoe dat gaat.

[0:47:18] Dus dat zal ook doorlopen.

[0:47:20] Waar nodig, zijn er misschien wel aanvullende afspraken nodig in die overlappende periode.

[0:47:25] Om te zorgen dat de maatregelen, waar uiteindelijk de inhoudelijke verplichting van de NHV, dat die wel blijven doorgang vinden.

[0:47:32] Totdat we die taken ook in de wet goed hebben neergelegd.

[0:47:36] Daarom is het ook belangrijk dat we het met iedereen samen doen.

[0:47:42] Dank u wel, voorzitter.

[0:47:43] We gaan van Europa naar land, naar uiteindelijk provincies die dan invullingen ook doen voor...

[0:47:50] natuurherstel.

[0:47:53] En dat landt dan een keer bij gewone burgers en bedrijven.

[0:47:57] En we weten eigenlijk niet wat het effect is van de natuurherstelverordening als het gaat over maar welke activiteiten mogen dan wel of mogen dan niet.

[0:48:06] Dat heeft met significantie te maken.

[0:48:09] En dat is weer onderwerp van gesprek.

[0:48:12] Zie ik het zo goed?

[0:48:14] Met andere woorden, is het niet ook belangrijk dat we voor gewone burgers en bedrijven inzichtelijk maken wat het effect eigenlijk is van het hele verhaal wat we vandaag bespreken?

[0:48:29] Ik probeer het niet politiek te maken, maar het is meer een soort van, maar hoe houden we hier nog een beetje overzicht over?

[0:48:38] Ja, dat is een hele goede vraag.

[0:48:41] Ik denk dat het begint met, er wordt nu al heel veel uitvoering gegeven aan natuurherstel en natuurherstelmaatregelen.

[0:48:49] Door provincies, door gemeenten, door waterschappen.

[0:48:53] Ook al deze mede-overheden kijken volgens mij ook nauwlettend naar de effecten voor brandstof.

[0:49:00] burgers, bedrijven in hun gebied.

[0:49:04] Ik denk dat het echt heel belangrijk is dat wij met elkaar in ook de afspraken die we gemaakt hebben met Rijk en mede-overheden dat hele zorgvuldige proces hebben afgesproken van uitvoerbaarheidstoetsing.

[0:49:16] En daarmee doen we, volgens mij, in mijn beleving doen we daar twee dingen mee.

[0:49:22] Eén, we kijken met elkaar goed naar de effecten op uitvoerbaarheid voor een mede-overheid of een rijkspartij.

[0:49:31] Dat kan natuurlijk ook uitvoering liggen bij Rijkswaterstaat of bij het Rijksvastgoedbedrijf.

[0:49:35] Naar de uitvoerbaarheid voor die partij van de maatregelen die getroffen gaan worden.

[0:49:41] Of door de regels die we stellen, de wijzigingen bij ANVB.

[0:49:45] Dat is volgens mij één kant.

[0:49:47] Aan de andere kant doen we ook zo'n dergelijke uitvoerbaarheidstoets op het natuurplan.

[0:49:53] Dus ook daardoor lopen we een proces met elkaar om te kijken van wat is nou die uitvoerbaarheid en straks ook van de maatregelen.

[0:49:59] Daarmee kijken we denk ik in een gelaagdheid naar de effecten op zowel mede-overheidsniveau, maar ook op uitvoeringsniveau van uitvoeringsorganisaties, Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten, andere partijen.

[0:50:14] En kijken we ook door naar de effecten op burgers en bedrijven.

[0:50:19] Dat doen we natuurlijk ook met die sociale economische analyse.

[0:50:22] Maar dat doen we bijvoorbeeld ook met de plan MER.

[0:50:25] Dus de milieueffectrapportage hebben we net afgerond.

[0:50:28] Gaat volgende week in consultatie samen met het ontwerp natuurplan.

[0:50:32] En ook daarbij hebben we een behoorlijke focus op eigenlijk wat zijn nou de effecten van ons ontwerp natuurplan op een veelvoud van thema's.

[0:50:44] En ik hoop wel dat we op die manier ook wel recht doen aan het perspectief vanuit burgers, bedrijven en mede-overheden.

[0:50:54] Nog een aanvulling daarop, want dat geeft denk ik aan hoe zorgvuldig we dit willen doen.

[0:51:00] Maar ik kan me ook voorstellen dat er dan heel veel verschillende rapporten en informatie is.

[0:51:07] Kijk, in het natuurplan richt zich in eerste instantie op 2030.

[0:51:11] En daarvan is ook eerder aangegeven richting uw Kamer... dat we verwachten dat het taskforcepakket dus een significante bijdrage levert.

[0:51:20] Dus een heel groot deel...

[0:51:22] van de dingen die op land moeten gebeuren, die zitten eigenlijk in het taskforcepakket... voor de eerste stappen van de NAV-uitvoering.

[0:51:29] En proberen we dat ook zo slim mogelijk met elkaar te koppelen.

[0:51:35] Kijk, daarnaast zullen er een aantal monitors vereist te zijn... zoals Bestuivers of zoals Groen in de Stad.

[0:51:41] En daarin hebben we ook nog de tijd tot 2030 om dat goed te monitoren en in te richten.

[0:51:48] En ik denk dat het bij die nieuwe vraagstukken heel erg belangrijk is... om inderdaad goed te bekijken van wat is dan de impact?

[0:51:55] Hoe kun je dat zo goed mogelijk passend maken in een land als Nederland?

[0:51:59] Maar ja, ik snap dat het heel veel processen zijn die we doorlopen.

[0:52:05] Maar tegelijkertijd denk ik dat de eerste focus echt op die 2030 zit.

[0:52:10] Dat daar de plannen in het natuurplan komen, in het definitieve natuurplan...

[0:52:14] En dat daar dus echt de focus op die Natura 2000 ligt en op die aanpak van die taskforce.

[0:52:22] De heer Boomsma.

[0:52:25] Dank.

[0:52:26] Ja, kijk, je wilt toch natuurlijk zoveel mogelijk juridische onzekerheid voorkomen.

[0:52:31] Maar je wilt ook voorkomen dat het juist leidt tot heel veel nieuwe juridisering.

[0:52:35] Dat van alles wordt aangevochten door de rechter waarvan je van tevoren niet kunt voorspellen precies wat de gevolgen zijn.

[0:52:41] En...

[0:52:42] Om dat te voorkomen, wat komt er nou precies in dat natuurplan dat dan op die manier juridisch bindend is aan de referenties?

[0:52:51] Want of sprake is van verslechtering en of sprake is van een significante verslechtering.

[0:52:58] Dat is allebei afhankelijk van je referentiekader en hoe je precies kiest in matrix en hoe je dat precies meet.

[0:53:03] En hoever komt dat ook in het natuurplan zelf?

[0:53:07] En tweede vraag is, hoe verhoudt dat zich?

[0:53:08] Kijken jullie ook naar hoe andere landen, met name landen met vergelijkbare habitats als Nederland, die hebben opgesteld?

[0:53:27] Ik kan het tweede deel van de vraag beantwoorden.

[0:53:28] Maar het eerste deel begrijp ik denk dat ik uw vraag niet helemaal begrijp.

[0:53:35] We kijken zeker naar hoe andere landen meten, monitoren, rapporteren... maar ook hoe ze hun natuurplan opstellen.

[0:53:50] Dus we hebben sowieso, de NAV vereist dat ook overigens van ons, dat wij met onze buurlanden sowieso goed kijken naar overlappende habitattypen en leefgebieden op grensgebieden.

[0:54:01] Dus dat is sowieso een vereiste wat we ook doen.

[0:54:05] Maar op Europees niveau zijn er verschillende expertgroepen ingericht per ecosysteem.

[0:54:10] Zowel voor de monitoring van de habitattypen waar we ook dus nauw samenwerken met andere landen.

[0:54:19] Een voorbeeld uit de recente praktijk ging over hoe we monitoren, de bestuiverpopulatie monitoren.

[0:54:25] Dan kijken we ook met elkaar, hoe doen andere landen dat?

[0:54:28] Hoe willen wij het inrichten op basis van onze bestaande meetnetten?

[0:54:32] Dus op die manier werken we daar wel mee samen.

[0:54:35] En dan graag uw eerste deel van de vraag nog een keer.

[0:54:39] Die mag de heer Boomsen nog een keer herhalen.

[0:54:40] Het punt is, je hebt planten en dieren en op een gegeven moment komen er misschien andere planten en dieren.

[0:54:46] Of een paar andere planten en dieren.

[0:54:49] En dan moet je op een gegeven moment beoordelen, is dit nou verslechtering?

[0:54:52] En is die verslechtering nou significant?

[0:54:55] En normaal is dat niet alleen een wetenschappelijke vraag meer... want het heeft gigantische juridische gevolgen... voor wat je daar in de omgeving mag doen, et cetera.

[0:55:03] Afhankelijk van of je überhaupt weet wat dat nou precies veroorzaakt.

[0:55:05] Maar de vraag is eigenlijk van... hoe bepaal je nou de referenties?

[0:55:10] En als het bijvoorbeeld gaat om de bestuivers... dan is het niet alleen een referentie van... want je mag dus van de verordening een positieve trend hebben... en geen negatieve trend die bestuivers hebben.

[0:55:20] Maar hoe beoordeel je wat een negatieve trend is?

[0:55:22] Want...

[0:55:23] Je hebt tientallen soorten bestuivers, honderden.

[0:55:26] De ene doet het goed, de andere doet het minder.

[0:55:28] De eentje verdwijnt die al heel zeldzaam was.

[0:55:29] De anderen die komen er weer uit het zuiden vanwege klimaatverandering.

[0:55:33] Dus hoe maak je daar nou een keuze in om te beoordelen of inderdaad uiteindelijk dan sprake is van een negatieve trend met alle juridische gevolgen van dien?

[0:55:41] Bedoelt u dan met een referentie een jaartal of een populatiegrootte?

[0:55:45] Nee, ik bedoel de...

[0:55:48] De referentie als de beschrijving van het habitat waarmee je gaat vergelijken wat er verandert.

[0:55:54] En dat kan hem zitten in de soorten, maar ook in de aantallen, in de precieze verhoudingen van die soorten.

[0:56:00] Maar op een gegeven moment moet je ergens gaan vergelijken om te beoordelen of iets verslechterd is.

[0:56:07] Ja, de vraag is duidelijk.

[0:56:10] Oké.

[0:56:13] We hebben bijvoorbeeld de Volgonaard-Richtlijn en op basis van de VAR-rapportage hebben we een basislijn vastgesteld...

[0:56:23] ...voor de habitatiepen en leefgebieden van soorten.

[0:56:27] Dus die hebben we al, dat is een basislijn.

[0:56:30] Daar waar het gaat over bijvoorbeeld bestuivers, is een mooi voorbeeld.

[0:56:36] De NAV schrijft...

[0:56:40] We werken eigenlijk uit in Europees verband... ...op welke manier we die bestuiverpopulatie moeten meten...

[0:56:48] Dus daar zijn zometeen richtlijnen voor vanuit de NAV.

[0:56:53] En die bepalen we dus mede met andere lidstaten en de Europese Commissie.

[0:57:00] Voor de bestuivers geldt dat wij op basis van bestaande... of eigenlijk tellingen van bestuiverpopulaties... ook daar straks een basislijn hebben, een referentiewaarde...

[0:57:13] Wat we vervolgens moeten doen, is dat de NAV schrijft voor... dat wij in 2030 een bevredigend niveau hebben vastgesteld.

[0:57:24] Dus eigenlijk, waar werken we nou naartoe?

[0:57:26] Dus we hebben een basislijn ook, straks voor die bestuivers.

[0:57:31] En waar moeten we nou naartoe werken?

[0:57:34] We moeten dus één, achteruitgang voorkomen.

[0:57:37] En twee, we moeten toewerken naar een bevredigend niveau...

[0:57:41] Ook dat proces wordt nu uitgewerkt vanuit de Europese Commissie.

[0:57:45] Die komt daar ook met richtlijnen in 2028.

[0:57:48] Dus dat duurt nog even op welke wijze je als lidstaat ook dat niveau kan vaststellen.

[0:57:54] Want daar heb je nog wel wat ruimte ook als lidstaat om dat vast te stellen.

[0:57:57] En dan gaat het niet om de zweefvlieg of die ene vlinder specifiek, maar het gaat meer over groepen van bestuivers.

[0:58:10] Dus het is niet op de zweefvlieg nauwkeurig, zeg maar.

[0:58:15] Dank u wel.

[0:58:16] Ik had nog even nagevraagd aan de Griffie waar hebben we deze briefing aan te danken.

[0:58:21] Dat is dankzij onze collega's Kostic en Van der Plas die wetgevingsrapporteurs zijn voor dit proces.

[0:58:27] Ik ben heel blij dat de ambtenaren...

[0:58:31] zo vriendelijk zijn geweest om in een echt een extreem vroeg stadium, nog voordat de wet naar de Raad van State is gegaan en voordat die af is, een inkijkje te geven in eigenlijk het lopende proces.

[0:58:43] Dus hartelijk dank daarvoor.

[0:58:44] Hartelijk dank voor de duidelijke beantwoording van de vragen en de presentatie.

[0:58:48] Ook dank aan de Kamerleden.

[0:58:49] En dit wordt vervolgd, want wij krijgen dit wetsvoorstel op enig moment op ons bordje en dan kunnen we er nog uitgebreid de politieke discussie over voeren.

[0:58:58] Ik sluit de vergadering.