Zon op dak: van potentie naar realisatie

[0:00:00] Dag allemaal en welkom bij de commissie Klimaat en Groene Groei.

[0:00:02] We zijn vandaag aanwezig bij een rondetafelgesprek met de titel Zon op dak van potentie naar realisatie.

[0:00:12] Welkom aan iedereen op de tribune.

[0:00:14] Welkom aan de sprekers, ik zal je straks even voorstellen.

[0:00:16] En welkom ook aan de Kamerleden.

[0:00:18] We hebben de heer Jumelet van CDA, de heer Kloss van D66 en mevrouw Van Oosterhout van PRO.

[0:00:24] En mijzelf, ik ben ook lid van de commissie van de VVD-RD.

[0:00:27] Mevrouw.

[0:00:27] Het eerste blok is zonopwoningen en publieke daken.

[0:00:33] We hebben daarvoor drie sprekers.

[0:00:35] Aan de rechterzijde hebben we Gerard De Lede van Solarz, Peter Derks-Wex van NPRS en Nold Jager van Holland Solar.

[0:00:44] Welkom.

[0:00:45] We doen het ongeveer op deze manier.

[0:00:47] De sprekers hebben vijf minuten tijd voor een introductie.

[0:00:50] En daarna gaan we over op vragen vanuit De Lede.

[0:00:53] En ik denk dat ik de heer Gerard De Lede als eerst het woord ga geven.

[0:01:02] En u kunt uw microfoon gebruiken zodat de mensen thuis erop vallen.

[0:01:07] Dank u wel voor deze mogelijkheid om een aantal zaken toe te lichten voor zon op daken.

[0:01:15] Misschien ik het beste kan beginnen met zon op constructief beperkte daken.

[0:01:22] Dat zien we in Nederland heel veel.

[0:01:23] En als je ook op Google Earth kijkt, zie je dat ook letterlijk op daken.

[0:01:29] gedisplayd dat die zonnepanelen vaak ontbreken.

[0:01:34] Dat heeft te maken met de lichte constructie van het dak en tegenwoordig natuurlijk ook met de netcongestie.

[0:01:42] In het verleden is er een kostenvergoeding geweest in de SDE.

[0:01:46] Die was zeer gering en die leidde ertoe dat stallen een kleine correctie maakten op zonnepanelen.

[0:01:52] Vaak op de draagvermogen met wat balken.

[0:01:56] Maar de echte significante daken met significant energieverbruik eronder, die bleven vooral nog steeds onbenut.

[0:02:04] En daarom pleit ik voor een regeling die veel genereuzer is dan die destijds.

[0:02:11] En die het mogelijk maken om niet vanuit een constructieaanpassing te redeneren, maar vanuit lichte zonnepanelen.

[0:02:17] Natuurlijk ben ik zelf van Solarge, een paneelproducent uit het zuiden van Nederland in Weert.

[0:02:23] die precies lichte zonnepanelen maakt.

[0:02:26] Tegelijk vind ik het een enorm landsbelang dienen dat we daar gebruik van gaan maken, omdat juist op die industrieterreinen vaak nog voldoende eigen verbruik is.

[0:02:35] En dat is natuurlijk heel belangrijk voor het voorkomen van verdere netcongressie.

[0:02:39] Maar een ander punt wat ik wil maken is dat heel veel zonnepanelen die nu op de markt zijn, eigenlijk zo goed als alle, hebben giftige stof aan boord.

[0:02:47] En dat is een onderbelicht verhaal.

[0:02:49] Maar letterlijk PFAS, wat aan het mindere is, maar antimon.

[0:02:53] Ik denk dat een aantal mensen niet eens weten wat antimon is, maar het is een giftig metaal.

[0:02:58] Zit in zonnepanelen en vooral die uit China.

[0:03:00] En het zit in het glas trouwens.

[0:03:02] maakt ze volkomen onrecyclebaar.

[0:03:04] Dus er zijn nu wel recycle-initiatieven, maar dit moet echt aandacht krijgen.

[0:03:08] Als je er antimool wil uithalen, zou je weleens meer dan 100 euro per paneel kunnen kwijt zijn.

[0:03:12] Dat zijn mijn kennispunten.

[0:03:14] Om het er echt veilig uit te halen.

[0:03:16] Kortom, dat gaat niet gebeuren.

[0:03:18] En er is nog steeds heel belangrijk een schatting, of er is nog steeds naar schatting, een potentieel van lichte daken, daken met constructieve beperkingen van 200 vierkante kilometer.

[0:03:31] Dus dat is een waanzinnige hoeveelheid, ook in gigawatts natuurlijk, die we nog kunnen gaan gebruiken.

[0:03:36] Trouwens ook interessant is, we hebben laten onderzoeken, het is over eigenlijk bijna alle Europese landen precies hetzelfde.

[0:03:43] 40% van de

[0:03:45] Commerciële, industriële daken is gewoon niet geschikt vanuit het gewichtsbeperking voor dragen van zonnepanelen.

[0:03:52] Kortom, we doen niet alleen iets voor Nederland, maar we doen ook iets voor de oplossingen op Europees vlak.

[0:03:58] En er komen natuurlijk steeds meer wetten aan vanuit Europa om daken verplicht te beleggen met solarinstallaties.

[0:04:05] Ga je dan een uitzondering maken voor daken waar het zogezegd niet kan?

[0:04:08] Dat zou onverstandig zijn, want het kan wel.

[0:04:11] Het kan wel en dat moeten we gaan benutten.

[0:04:14] En nogmaals, hoe kun je dat verstevigen?

[0:04:17] De panelen die van onszelf, maar ook van enkele andere lichtgewichtaanbieders, hebben wel een hoger kostenplaatje.

[0:04:26] En dat is niet die paar cent voor dakversteviging, maar dat hebben we al gehad.

[0:04:30] Het is significant, zoals ik zeg, maar het zou heel mooi zijn mocht onze overheid zelf daar heel veel stimuleringen doen door de Rijksvastgoedportefeuille te gaan gebruiken daarvoor en dan met panelen van

[0:04:44] Resilience van eigen bodem.

[0:04:47] En natuurlijk het beste uit Nederland zelf, want daar hebben we ook een verdienmodel als Nederlandse bedrijfsleven aan.

[0:04:53] Dat gekoppeld aan rijksvastgoed, dus eigen daken aan de machine.

[0:04:59] Beter kijken naar een OPEX-subsidie om het gat in kosten te dichten voor een aantal jaren.

[0:05:04] En dan weet ik 100% zeker dat bedrijven als het onze zich kan meten met de Chinese kostenniveaus.

[0:05:11] Maar nu is dat een kipijverhaal waardoor je achterblijft.

[0:05:15] Nou, daar heb ik eigenlijk mijn belangrijkste punt denk ik gehad, maar ik wil er nog twee maken.

[0:05:18] En dat smokkelt een beetje, want de volgende gaat over carports.

[0:05:21] Carports, mijn collega's van TU Eindhoven destijds hebben becijferd, als je carports gaat zetten op grote bedrijventerreinen en dan ook stevige carports met batterijen, energiemanagement, dan kun je echt Nederland uit de netcongressieput halen en bedrijven weer aan kunnen gaan sluiten op het net.

[0:05:39] Overigens, wij hebben zelf een paar honderdduizend euro per jaar extra kosten.

[0:05:43] Als voorbeeld, in ons bedrijf, omdat wij die congestieprobleem zelf hebben.

[0:05:48] Het lichte dak is opgelost, het ligt vol zonnepanelen, maar we kunnen er niet meer leggen omdat die congestie er speelt.

[0:05:53] Dus Carports loste dat op omdat ze ook een combinatie vormen met levering, teruglevering en storage.

[0:06:01] Een energiemanagementsysteem wat het slim gaat regelen.

[0:06:04] Wat je wel nodig hebt, is dat partijen die dat willen gaan investeren en bouwen ontwikkelen, dat die een soort dekking hebben, denk ik.

[0:06:10] Dat zeker het batterij-verdienmodel is natuurlijk het lastige.

[0:06:15] Dat ze zekerheden krijgen vanuit overheidsgaranties voor een redelijke verdientermijn.

[0:06:23] Contract for difference, whatever you name it, maar iets in die richting.

[0:06:27] En wat ik ook...

[0:06:29] Als optie is dat we defensiebudgetten die natuurlijk een anderhalf procent eigen infrastructurele inbreng zouden kunnen financieren.

[0:06:41] En verduurzaming, dat je zeker carports die makkelijk verplaatsbaar zijn en eigenlijk dual use dienen.

[0:06:48] Dat je dus ook die carports kan gaan gebruiken om bepaalde legerbasissen, mocht het nood aan de man zijn, om die dan daar meer te gaan gebruiken.

[0:06:57] Misschien iets complexer, maar ik zou er toch zeker naar kijken omdat het geld natuurlijk er wel is.

[0:07:03] Dan breng ik me naar het laatste punt en dat punt denk ik dat Nolte nog even zal aanraken.

[0:07:08] Begrens het maximale vermogen dat je aan het net mag terugleveren.

[0:07:11] Er is al een hoop gebeurd.

[0:07:14] Bijvoorbeeld voor alle projecten groter dan 1 megawatt in terugwerkende kracht.

[0:07:19] Dus niet na de nieuwe wetgeving van korteel, maar daarvoor.

[0:07:23] om die dan te verplichten daaraan een aftopberegeling deel te nemen.

[0:07:30] Compenseer daarvoor, want dat is nu redelijk in de maak, maar waar nog een flink knelpunt zit, is dat de netbeheerders nog geen uniformiteit hebben en dat het dus allemaal handelen wordt, dealen wordt op projectniveau in plaats van op landelijk niveau één grote portefeuilleafspraak.

[0:07:48] Dat brengt me bij het einde van deze inbreng.

[0:07:52] Dank u wel.

[0:07:53] Dank u wel.

[0:07:53] Dan ga ik door naar de volgende spreker.

[0:07:55] Dat is de heer Peter Derk Weks van het nationaal programma RES.

[0:08:02] Dank u wel en dank u wel voor de uitnodiging.

[0:08:07] NPRS gaat natuurlijk over grootgalige zon en wind op land en daarmee voor een deeltje op dak.

[0:08:14] Maar daarom ben ik ook extra blij om hier te mogen zijn en u ook van advies te kunnen voorzien.

[0:08:21] En als we naar dat zon op dak kijken... dan is er eigenlijk sinds het klimaatakkoord al best veel gebeurd.

[0:08:25] Dus dat doen we als Nederland volgens mij heel goed.

[0:08:28] Want we hebben bij het klimaatakkoord afgesproken... dat we ongeveer 7 terrawattuur aan zon op dak zouden... het zou autonoom groeien eigenlijk zonder overheidsingrijpen daarbij.

[0:08:40] En de recente cijfers van PBL die we binnenkort ook officieel naar buiten zullen komen... ziet het ernaar uit dat we in 2030 op 11 komen.

[0:08:49] Dus in plaats van de 7...

[0:08:50] Gaan we naar elf.

[0:08:51] Dus dat is een groot compliment aan iedereen die daar aan meegewerkt heeft.

[0:08:56] Tegelijkertijd is natuurlijk onlangs ook het Nationaal Plan Energiesysteem geactualiseerd.

[0:09:03] En daarin staat dat we uiteindelijk moeten groeien naar een zonvermogen van 75 à 95 gigawatt.

[0:09:10] En we zitten nu ongeveer op 30.

[0:09:12] Dat betekent...

[0:09:14] dat je nog drie keer zoveel zon nodig gaat hebben in 2050 om klimaatneutraal in Nederland te kunnen zijn en het systeem erin te kunnen houden.

[0:09:26] Meneer de Lede had het daar net al over oppervlakte.

[0:09:29] Dat zijn echt gigantische hoeveelheden vierkante kilometers waar je het dan over hebt.

[0:09:34] En eigenlijk mijn eerste winstwaarschuwing is dat ga je niet alleen met zon op dak redden.

[0:09:42] Want zoveel daken, en zeker als je inderdaad ook nog gaat kijken welke daken geschikt zijn, die hebben we simpelweg niet.

[0:09:50] Dus volgens mij, ik snap heel goed vanuit het ruimtelijk aspect ook, een dubbel meervoudig ruimtegebruik, dat we vol moeten inzetten op die zonopdak, maar weet dat je in ieder geval ook nog andere...

[0:10:02] areaal nodig hebt, zoals bijvoorbeeld solar carports, waar het de tweede deel over gaat, maar waar wij ook iets van zeggen.

[0:10:09] Maar niet voor niks, omdat je het met zon op dak alleen niet gaat redden.

[0:10:14] Als je nou naar zon op dak kijkt, dan is meneer Leede zei het eigenlijk beide al, die constructie is echt nog wel een probleem en daar is meer mogelijk dan er nu gebeurt.

[0:10:24] Maar dan moet je daar ook wel zorgen met elkaar dat je dat qua constructie goed krijgt en qua financiën goed krijgt.

[0:10:31] Want als je, en wij hebben ons vooral gericht op wat kan het Rijk nou doen?

[0:10:35] Wat kan de Kamer hierin betekenen?

[0:10:38] En dan zie je eigenlijk in die energiewereld eigenlijk altijd twee dingen.

[0:10:42] Of financieel ondersteunen zodat de business case rond gaat komen.

[0:10:46] Nou daar hebben we in ons position paper meerdere opties voor gegeven hoe dat zou kunnen werken.

[0:10:52] Voor een deel inderdaad in constructies, zowel voor de solar carports als voor daken.

[0:10:57] Maar bijvoorbeeld ook als het om netcongressie gaat, want dat gaat bij zon zeker ook een belangrijke factor spelen.

[0:11:04] Hoe ga je daar nou slim een batterij aan koppelen en hoe werkt dat systeem dan ook in de prijsbrikkels daarin?

[0:11:11] Dus daar zou je zeker op kunnen anticiperen.

[0:11:15] En de tweede, als je het geld niet hebt of er niet voor over hebt, dan kan je natuurlijk ook dingen verplichten.

[0:11:21] Dat zal vooral gelden voor nieuwbouw in de eerste plaats, want dat ga je natuurlijk niet zomaar doen voor huiseigenaren die nog niets met hun dak gedaan hebben.

[0:11:32] Daar zien we bijvoorbeeld op die solarcarports ook weer in Frankrijk een goed voorbeeld.

[0:11:38] Dus dat zijn eigenlijk de hoofdlijnen van ons inbreng daarin.

[0:11:44] Dank u wel.

[0:11:45] En dan ga ik over tot de derde speler, de heer Jager.

[0:11:48] Graag de voorzitter, commissieleden.

[0:11:51] Dank dat we vandaag met u in gesprek mogen gaan.

[0:11:53] De Nederlandse zonne-energie sector is daar ook heel blij mee.

[0:11:56] En eigenlijk is mijn boodschap ook heel eenvoudig.

[0:12:00] Zon op dak is geen niche.

[0:12:03] Want het is een fundamenteel onderdeel van het energiesysteem waar ons land op draait.

[0:12:06] Geen zoethoudertje voor huishoudens en MKB naast grote investeringen in waterstofleidingen, kerncentrales of windpark op zee.

[0:12:15] Maar een wezenlijk onderdeel van die energietransitie en dat behoeftestevig gesprek.

[0:12:18] Dus we zijn heel blij dat dit nu hier is, omdat het vaak over andere technieken gaat...

[0:12:23] Terwijl we eigenlijk op dit moment, eind oktober, en as we speak, drie uur geleden heb ik het nog even opgezocht voor u, wekken de Nederlandse zonnepanelen 16 gigawattuur aan elektriciteit op.

[0:12:38] Dat is het volledige verbruik van alle lichten die hier aan staan, maar ook in alle lichten die in andere Nederlandse huiskamers, bedrijfshallen, kantines, waar ook alles draait er momenteel op.

[0:12:51] Ruim twee derde van die stroom komt van onze daken.

[0:12:56] En op jaarbasis gaat zonoptak dus ook echt ergens over.

[0:13:00] Want onze daken leveren drie keer zoveel stroom als de kerncentrales in Borsele.

[0:13:04] Twee keer zoveel als we met biomassa opwekken op jaarbasis.

[0:13:07] En anderhalf keer zoveel als we met kolen opwekken.

[0:13:09] Het is de op één na grootste stroomproducent van ons land.

[0:13:14] En dat is in handen van huishoudens, mkb'ers en gebouweigenaren.

[0:13:20] En dat maakt dit onderdeel van de energietransitie fundamenteel anders.

[0:13:24] En het gaat dus ergens over, het zijn geen hobbyprojecten, maar het is serieuze infrastructuur.

[0:13:31] En u zoekt energiebronnen die stroom leveren, betrouwbaar zijn en onze klimaatdoelen dichterbij brengen.

[0:13:37] En Nederlandse burgers en ondernemers dragen daar dus serieus aan bij.

[0:13:43] En juist in tijden...

[0:13:46] Van zorgen over weerbaarheid zien we dat bijvoorbeeld in Oekraïne er massaal voor zon gekozen wordt, omdat het juist in het verhaal van weerbaarheid een hele grote component betekent dat je die stroom en de elektriciteit die je nodig hebt om je land te laten draaien kan behouden.

[0:14:02] En de klimaatwinst is ook groot.

[0:14:04] Tussen 2015 en 2025, als je daar even alle zon op dak geproduceerde stroom afzet tegen hoeveel CO2 dat bespaard heeft, dan hebben we het over het totale gasverbruik van alle Nederlandse huishoudens twee jaar lang.

[0:14:20] Dus we hebben het over serieuze reductie.

[0:14:23] En in die periode investeerde alleen huishoudens al 15 miljard in zonnepanelen.

[0:14:29] Dat is privaat geld.

[0:14:30] Daar heeft de overheid naast de salderingsregeling weinig aan hoeven doen.

[0:14:35] En de salderingsregeling, laat ik daar ook even heel kort over zijn.

[0:14:39] Wij zijn als sector blij dat die afgeschaft wordt.

[0:14:42] Het is een onhoudbare regeling.

[0:14:44] Tegelijkertijd zijn er wel zorgen over...

[0:14:46] De uitwassen en het creëren van een rechtvaardig beleid voor zon op dak.

[0:14:52] Dus volgens mij moeten we daar ook goed met elkaar nog over in gesprek.

[0:14:55] En ik ben blij dat het ook in het tweede blok gebeurt.

[0:14:59] Tegelijkertijd heeft de overheid weinig hoeven doen om deze klimaatwinst te pakken.

[0:15:06] Want burgers hebben 15 miljard euro geïnvesteerd.

[0:15:13] Tegelijkertijd zien we dat die burgers en ondernemers weinig aanmoediging krijgen.

[0:15:16] Nu de salderingsregeling stopt is er weinig aanvullend beleid om een aantal nadelen die daarmee gepaard gaan op te vangen.

[0:15:26] De overheid wil een strenge voorkeursvolgorde voor zonne-energie met zon op dak voorop.

[0:15:31] En tegelijkertijd...

[0:15:32] Wat gaat er dan gebeuren om dat ook daadwerkelijk mogelijk te maken, dat blijft achter.

[0:15:38] De regionale energiestrategieën vragen ook om grote hoeveelheden zon op dak, maar vervolgens blijft dat weer hangen op de uitvoering.

[0:15:46] En het Nederlands Nationaal Plan Energiesysteem vraagt om die verdrievoudiging.

[0:15:51] Dus het moet ergens komen en die daken moeten we optimaal benutten.

[0:15:56] Dat is waarom wij u oproepen om naar drie dingen te kijken.

[0:16:00] Ten eerste, zie lokale stroomopwekking als de basis voor een oplossing van het volle stroomnet in de gebouwde omgeving.

[0:16:09] Maak het makkelijker om opwek en verbruik op elkaar af te stemmen.

[0:16:12] Met zonnepanelen boven een parkeerplaats of een dak is de uitbreiding van het net minder nodig.

[0:16:18] Ik ben van harte bereid om daar een aantal concrete voorbeelden voor aan te dragen als daar de wens voor is.

[0:16:24] En deze wezenlijk andere kijk op de manier waarop we ons energiesysteem inrichten... vraagt echt om een integrale beleidsaanpak.

[0:16:32] Zo moet fiscale wetgeving daarvoor ook echt aangepast worden.

[0:16:36] Dan hebben we het over dubbele energiebelasting, over btw-tarieven voor batterijen.

[0:16:45] Maar dan ook het tweede stukje.

[0:16:48] Ten tweede, we hebben het over...

[0:16:52] subsidieregelingen, maar we hebben het ook over normeren.

[0:16:55] Het kwam net al kort voorbij.

[0:16:58] Zonnepanelen op daken en boven parkeerplaatsen zouden echt de norm moeten worden.

[0:17:03] Als we dit land op een ruimtelijke manier goed willen inrichten en naar een einddoel van een EZ-transitie willen brengen waarbij we er ook ruimtelijk gelukkig mee zijn, dan moet je daar echt wat aan doen.

[0:17:14] En momenteel, de nieuwste rolwetgeving die er in mei doorheen is gekomen, vraagt om het bedekken van nieuwbouwdaken met

[0:17:22] voor 15%.

[0:17:24] Dan hebben we het dus niet over... kleine woningen.

[0:17:27] We hebben het over... grote logistieke hallen die verplicht worden om... slechts 15% van hun dak... nuttig te benutten voor het opwekken van energie.

[0:17:36] Wij vragen daarom om ook even...

[0:17:38] te reflecteren, te herzien... te evalueren of deze wetgeving voldoende... dekt waar deze commissie ook voor aan de lat staat.

[0:17:49] En ik denk dat de uitdaging daarbij ook is... is dat de collega's bij binnenlandse zaken... volkshuisvesting en ruimtelijke ordening natuurlijk... vanuit een ander perspectief naar dat wetstuk kijken.

[0:18:04] Ten derde...

[0:18:06] Zie zonnepanelen echt als een onderdeel van het hele energiesysteem en dat betekent dat zonnepanelen, warmtepompen en laadpalen niet een of-of kwestie is maar een en-en kwestie.

[0:18:16] En als je en-en zegt dan leidt dat ertoe dat de energierekening verlaagd wordt.

[0:18:23] Maar dat kan alleen maar als al deze apparaten ook met elkaar kunnen praten.

[0:18:27] en met elkaar kunnen praten op een manier dat het verbruik en de opwek optimaal op elkaar afgestemd worden, zodat de energierekening van statisch naar dynamisch gaat en dus ook lager wordt.

[0:18:42] Onze oproep is om daarom de minister daar ook op scherp op te houden, op die normen en daar ook te kijken in hoeverre die integraliteit voldoende terugkomt in de stimuleringsmaatregelen die er misschien dan wel niet voor zonnepanelen zijn, maar wel voor al die andere technieken.

[0:18:56] Graag ga ik verder met u in gesprek over de één na grootste elektriciteitsbron van ons land.

[0:19:02] De Nederlandse zonne-energie sector heeft zich echt heel snel ontwikkeld en daar zijn ook serieuze maatschappelijke vragen bij te stellen.

[0:19:09] Dus die beantwoord ik ook graag.

[0:19:11] En namens de ruim 22.000 mensen die in onze prachtige sector werken ga ik daar graag verder met u over gaan spreken.

[0:19:17] Dank u wel.

[0:19:19] Dank u wel.

[0:19:19] En zo zijn we aan het einde gekomen van de introducties en gaan we over tot de vragen vanuit de zijde van de Kamer.

[0:19:25] De heer Jumelet.

[0:19:26] En ik zou u willen vragen iemand te benoemen aan wie u de vraag stelt.

[0:19:31] En laten we kijken of we hebben tot drie uur of we twee vraagrondes kunnen doen.

[0:19:37] De vraag is voor de heer De Lede als eerste spreker.

[0:19:40] Ik heb goed naar u geluisterd, dus dank voor de bijdrage van alle drie.

[0:19:45] Maar ik richt me even tot de heer De Lede.

[0:19:47] Ik hoorde u een aantal dingen zeggen, ook over lichtere panelen in Nederland te produceren.

[0:19:56] We moeten drie keer in zon nog bijplussen.

[0:20:03] Mijn vraag gaat over innovatie.

[0:20:05] Vindt u dat er voldoende aandacht is voor de innovatie in deze sector?

[0:20:10] Want volgens mij heeft u daar een paar voorbeelden van gegeven.

[0:20:12] Maar is er voldoende aandacht ook voor innovatie?

[0:20:17] Goeie vraag.

[0:20:18] Ik denk vanuit het stimulerend perspectief bekeken vanuit de overheid is er zeker voldoende aandacht.

[0:20:27] Zelf vraag ik aan de founding father van het SolarNL groeifondsprogramma.

[0:20:33] Heel veel bijstellingen en herindieningen, maar uiteindelijk wel voldoende.

[0:20:39] behoorlijk succesvol toegekend en ook de andere instrumenten vind ik goed.

[0:20:43] Maar dat speelt zich allemaal af op wat lagere TRL-niveaus, Technology Readiness Levels.

[0:20:49] En dan kom je tot het niveau dat je moet gaan concurreren als producent met de buitenwereld, met zeg maar even kort een simpel Sina.

[0:21:00] Die dumpen massaal op de wereldmarkt, leiden zelf miljardenverliezen.

[0:21:06] Kan niet natuurlijk, maar het is gebeurd.

[0:21:09] En we zien dat ook in de batterijindustrie natuurlijk.

[0:21:12] Automotive is nu aan het omschakelen en Duitsland is om.

[0:21:15] Maar mijn betoog is dat op die lagere TRL-niveaus ben ik heel tevreden.

[0:21:22] Maar dat zit vaak in R&D-uren en capex, machinerie.

[0:21:27] Maar de OPEX, die gap met China, daar strandt het.

[0:21:30] En dan kom je op TRL-niveau 7, 8, 9...

[0:21:34] En daar zijn geen instrumenten voor.

[0:21:35] En vaak is het zelfs nog erger.

[0:21:37] Het is zo dat die instrumenten, zou je die willen maken, dan zijn die strijdig met de Europese wetgeving.

[0:21:45] Vaak.

[0:21:45] Die er nu is.

[0:21:46] Omdat het steunmaatregelen zijn.

[0:21:48] En dat kan zomaar even niet.

[0:21:51] De geopolitieke werkelijkheid is zodanig veranderd dat we ons niet meer kunnen permitteren vast te houden.

[0:21:56] In mijn beleving kunnen we ons niet permitteren vast te houden aan dat dogma van...

[0:22:03] zeg maar, staatssteun, omdat je moet daar anders mee omgaan.

[0:22:07] En dat gebeurt nu wel, maar het is zo verschrikkelijk traag.

[0:22:10] Het Industrial Accelerator Act is daar een hele goeie in.

[0:22:16] En daar worden wel, en daar heb ik ook angst voor, wij produceren bijvoorbeeld circulaire zonnepanelen, non-toxic, low carbon,

[0:22:24] Maar je ziet vanuit Sina natuurlijk allerlei claims.

[0:22:28] Als we horen dat hier in Europa een muurtje wordt gezet, dan kunnen zij ineens met een slimme claim, die niet klopt overigens, kun je bewijzen, ook een geweldig target neerzetten voor embedded carbon.

[0:22:39] Wat totaal onmogelijk is, want als je iets in Sina maakt, heb je gewoon de footprint van Sina.

[0:22:44] En natuurlijk kun je van alles verzinnen hoe je het maakt, maar dat klopt.

[0:22:48] Het is niet navolgbaar.

[0:22:49] Dus ook dat deel van mij betogen is, laten we

[0:22:53] Gebruiken wat er vanuit de Net Zero Industry Act ons nu wordt toegestaan aan eisen die de staat stelt en ook uitsluitingen die we kunnen doen.

[0:23:03] En dat echt in overleg met de industrie, omdat anders die omweggetjes er zijn.

[0:23:09] En de Industrial Accelerator Act die hopelijk eind dit jaar, begin volgend jaar voorom krijgt.

[0:23:15] dat we ook die weer optimaal gaan aanbrengen, met ook die een goede dialoog.

[0:23:21] Omdat anders de workarounds er zullen zijn.

[0:23:25] Oké, dank u wel.

[0:23:28] De heer Klos, uw vraag.

[0:23:30] Dank voorzitter.

[0:23:31] En ik heb een vraag aan de heer Weks.

[0:23:33] Die noemde het Franse voorbeeld als een manier waarop je dit ook normerend voor elkaar zou kunnen krijgen.

[0:23:39] Zou u misschien iets meer kunnen uitweiden over het Franse voorbeeld en in hoeverre dat

[0:23:43] goed op Nederland toepasbaar zou zijn, maar ook misschien welke obstakels we rekening mee zouden moeten houden als we die wetgeving proberen te vertalen naar Nederland.

[0:23:55] Dat laatste ga ik u niet vertellen, want zo goed zit ik er dan zelf ook niet in het Franse voorbeeld.

[0:24:01] Maar wat de essentie daar is, is dat ze bij 80...

[0:24:06] Dit gaat over solar carports, dus misschien komt die in het tweede deel ook nog terug.

[0:24:10] Verplicht stellen eigenlijk om bij meer dan 80 parkeerplaatsen ook gewoon meteen te zorgen dat het een solar carport wordt.

[0:24:18] Daarmee ben je dus een deel.

[0:24:21] Wat ik daarnet zei, je kan financieel stimuleren, maar je kan sommige dingen ook verplichten.

[0:24:25] Dat zijn er ook al.

[0:24:27] Dit zijn van die voorbeelden op grote schaal.

[0:24:31] Je kan iets verplichten, maar de vraag is dan ook nog of het uitkomt.

[0:24:36] Als de schaal maar groot genoeg is, dan ga je dat financieel wel redden.

[0:24:41] Nogmaals, ik ken de...

[0:24:43] Frans juridische details, te weinig om te zeggen kunnen we dat nou één op één naar het Nederlandse systeem vertalen.

[0:24:49] Maar het principe zeer zeker.

[0:24:54] Mevrouw van Oosterhout.

[0:24:56] Ja, dank.

[0:24:56] En ik heb eigenlijk een vervolgvraag aan de heer De Lede.

[0:24:59] Eigenlijk ook een vervolg op wat de heer Jumelet eerder vroeg.

[0:25:05] Want we zien natuurlijk die dumping uit China.

[0:25:08] We zouden natuurlijk eigenlijk het liefst die zonnepanelen van eigen bodem willen hebben.

[0:25:11] Het liefst ook zo circulair mogelijk.

[0:25:13] U noemde net al een aantal beperkingen als het gaat om staatssteun.

[0:25:17] Maar wat zouden we...

[0:25:18] wel kunnen doen als het gaat om het verder opschalen van de zonnepanelenbranche van eigen bodem.

[0:25:24] U heeft al een aantal dingen genoemd, maar zijn er nog andere concrete zaken waar wij hier als Kamer mee aan de slag zouden kunnen gaan?

[0:25:37] Ik zou bijna geneigd zijn in de verdieping te gaan en dat betekent welke criteria zou je dan kunnen gebruiken.

[0:25:45] Want de overheid krijgt verplichtingen vanuit de NZAE en als je verplichtingen ziet als positief, in dit geval om echt van eigen bodem te stimuleren, dan zijn die resilience criteria natuurlijk heel interessant.

[0:26:01] De situatie in Oekraïne bewijst al hoe ernstig het kan zijn als je afhankelijk wordt van derde partijen.

[0:26:08] Zoals voor Solar dan China duidelijk is.

[0:26:11] China heeft 80 tot 90 tot 95 procent van de markt.

[0:26:15] Maar die moet je dan ook heel strikt toepassen.

[0:26:19] En opletten, Italië heeft een poging gewaagd om China te weren.

[0:26:23] En die zijn nu in de situatie beland dat veel Indiërs die ook in opkomst zijn.

[0:26:30] de gaten hebben gevuld.

[0:26:32] Niet allemaal, maar het geeft wel aan hoe duidelijk je moet omgaan met definities van wat resilient dan eigenlijk is.

[0:26:40] Non-prijskriteria in aanbestedingen, dat is aantrekkelijk, maar is dat genoeg?

[0:26:46] Want je hebt nog altijd die financiële gap.

[0:26:51] Dus

[0:26:52] Een brief kwalificatie, uitsluiten aan de poort, dat is misschien een veel sterker gereedschap.

[0:26:56] Want ik ben bekend met uitvragen, met tenders, waarin uiteindelijk nog eens een keer een tweede, zelfs van Defensie, ik zal geen namen noemen, er was een bouwbedrijf die dat heeft gewonnen.

[0:27:11] En dan wordt er nog eens gekeken, het hele prijskaartje is wat hoog.

[0:27:14] Laten we toch maar eens kijken wat er nog af kan.

[0:27:17] In die kaarschaafperiode komt dan toch een keuze voor een Chinees paneel, zelfs beschuldigd van dwangarbeid.

[0:27:24] Maar die krijgt dan toch bij Defensie langs die tweede slag, in dit geval stond het bedrijf waar ik van sta, stond voorgeschreven.

[0:27:34] We hebben dus die panelen opdracht gaan we nooit krijgen.

[0:27:38] Dus het geeft maar aan dat je dan als je in die

[0:27:41] Ten anders, een beschrijving maakt voor niets.

[0:27:43] En dat is of gelijkwaardig, voor degenen die die sector kennen, is een hele gevaarlijke.

[0:27:48] En dan moet je echt wat mij betreft hebben over circulariteitskeiharde eisen en terugname garanties.

[0:27:55] En dingen waarin partijen, die het vaak overzien, maar het is nou eenmaal zo.

[0:28:01] Nationale Milieudatabase trouwens, ook een heel goed systeem.

[0:28:04] Maar we zien productdecklijk meeste systemen, bijvoorbeeld EPD Norge.

[0:28:09] waar China gewoon nog beter doet dan wij.

[0:28:11] En dat kan niet, want ze gebruiken meer materiaal en ze maken het allemaal in China.

[0:28:15] Dus je ziet hoe die pre-kwalificatie criteria of scoringscriteria non-price superbelangrijk zijn.

[0:28:24] Die moeten we heel goed definiëren, maar voorop staat een grens trekken om Europa.

[0:28:31] Oké, dank u wel.

[0:28:32] Dan zou ik zelf als lid ook een vraag willen stellen aan de heer Jager.

[0:28:36] Een stukje over weerbaarheid, maar dan verder over cybersecurity.

[0:28:39] We weten dat er een aantal problemen mee zijn.

[0:28:41] Misschien zou u kunnen vertellen hoe de sector daar nu mee omgaat.

[0:28:45] Ik ben heel blij met deze vraag, want dit is het nummer één onderwerp waar de sector als geheel veel mee bezig is.

[0:28:54] Omdat we ook verantwoordelijk zijn voor een hele grote mate van digitalisering van de energieinfrastructuur.

[0:29:00] Dus ook een verhoging van de mate van kwetsbaarheid ten aanzien van cyberweerbaarheid.

[0:29:03] We hebben daarom ook aan deze Kamercommissies en aan het bredere parlement gevraagd om zonne-energie als vitale infrastructuur te bestempelen.

[0:29:14] Dus dat we ook onder een zwaarder regulatory regime vallen ten opzichte van normale digitale onderdelen die we aan ons internet hangen.

[0:29:26] Ik denk dat er een aantal overwegingen nog daarbij komen.

[0:29:31] Het is...

[0:29:33] voor de beleidsmakers hier schuin tegenover... best ingewikkeld om te snappen wat er gebeurt... op het moment dat er 3,2 miljoen huishoudens zonnepanelen hebben.

[0:29:46] En dus allemaal een aparte aansluiting.

[0:29:48] En die moeten allemaal op een of andere manier beveiligd worden... zonder dat je daar één voor één... een Fox IT supportmedewerker naartoe kan sturen.

[0:29:57] Dat gaat niet werken.

[0:29:59] Tegelijk, dus dat zal je op nationaal niveau moeten normeren en dat zal je moeten normeren waar wordt de data opgeslagen en wie kan er data aan sturen.

[0:30:12] Dat gaat over de huishoudens, maar dat gaat ook over de wat grotere DAC-projecten.

[0:30:18] We zien dat daar bij het Nationaal Cyber Security Centrum steeds beter inzicht in komt.

[0:30:24] We werken in een ISAC, dus in een vertrouwelijke groep waarin

[0:30:27] ...in bedrijven toetreden en in een soort cleanroom-achtige... ...de bedreigingen met elkaar bespreken.

[0:30:36] Dat blijft bedrijfsvertrouwelijk, maar dat gaat vervolgens wel... ...betekent dat dat het cyberbeveiligingsniveau van alle partijen die daarbij betrokken zijn omhoog gaat.

[0:30:46] En dat zijn wel de manieren waarop we dat doen.

[0:30:49] Mochten er kijkers thuis zitten...

[0:30:52] Pas het wachtwoord van uw omvormer aan.

[0:30:54] Het is niet hogere wiskunde.

[0:30:57] Alleen op het moment dat er een zonnepaneel bij u geïnstalleerd wordt, er zit een standaard wachtwoord op.

[0:31:04] Dat kan gewoon veranderd worden, want dat standaard wachtwoord hoort bij heel veel verschillende omvormers.

[0:31:09] En het andere wat er echt zou moeten gebeuren, is de opslag van de data.

[0:31:13] Dat moet teruggehaald worden naar Europa.

[0:31:15] Daar hebben we nu geen controle per se over.

[0:31:20] wil daar tegelijkertijd ook wel bij zeggen, het is niet zo op het moment dat de woning op de dorpsstraat gehackt wordt, heeft dat geen invloed op de zekerheid dat de rest van Nederland stroom krijgt.

[0:31:38] Alleen, er is wel een bepaalde grens wanneer dat wel optreedt en dat vraagt om met name dus normering ten aanzien van de opslag van die data, de bereikbaarheid van die data, maar dat moet dan vooral gezocht worden, niet zozeer op

[0:31:51] geïnstalleerd niveau, maar wel op geaggregeerd niveau omvormerfabrikanten en diegene die aan die omvormer komen vervolgens.

[0:32:01] Oké, dank u wel.

[0:32:02] Dan gaan we door naar de tweede ronde en ik begin bij de heer Jumelet.

[0:32:05] Een vraag aan de heer Weks.

[0:32:08] Ik zie dat u namens de NPRS uw inbreng hebt.

[0:32:12] En u was even getriggerd in de position paper waar het gaat over voorkomen overschatting van het realistische potentieel van zon op daken.

[0:32:20] Volgens mij moet nadat de resten allemaal zijn georganiseerd en zijn uitgevoerd, of iets wat het doel was, is bereikt, moet daarna ook nog van alles.

[0:32:32] Vraag even toch ook op dat punt, hebt u daar nog ideeën bij?

[0:32:36] Want als ik dit lees, dan denk ik van nou, dat is een beetje terughouden, terwijl we drie keer zoveel aan zon moeten realiseren.

[0:32:43] De heer Weks.

[0:32:46] Zo bedoelde ik hem niet.

[0:32:48] Dus inderdaad uitgaande van dat nationale plan energiesysteem, wetende dat je dan drie keer zoveel zon nodig hebt, was mijn waarschuwing vooral dat ga je niet alleen met zon op dak voor elkaar krijgen.

[0:33:00] Tenzij, omdat je denk ik gewoon niet zoveel geschikte daken daarvoor hebt.

[0:33:07] Dus solar carports is al een extra maatregel dat je dat meervoudig gebruik kan gaan doen.

[0:33:13] Maar vermoedelijk hou je ook nog steeds echt wel de vraag naar ook nog soms...

[0:33:20] Op land, waar we natuurlijk een voorkeursvolgorde met elkaar hebben afgesproken.

[0:33:25] Daar zei je ook al iets over.

[0:33:28] En ook daar zie je, de technologie staat niet stil.

[0:33:30] We hebben inmiddels ook gewoon verticale panelen.

[0:33:34] Die kunnen er alweer zorgen dat de landbouw gewoon door kan.

[0:33:37] Terwijl je ook nog zon opwekt.

[0:33:41] Dat is kleinschaliger, maar ook boven fruit is er ook gewoon de combinatie mogelijk.

[0:33:45] Het was vooral de winstwaarschuwing.

[0:33:47] Ik zet nou niet alleen maar in op zon op dak...

[0:33:49] Omdat je daarmee denk ik niet je voldoende aanbod gaat krijgen.

[0:33:57] En terug naar de regionale energiestrategieën.

[0:34:01] Al die regio's zijn natuurlijk nog hard bezig om hun doelstellingen en hun bod voor 2030 te gaan halen.

[0:34:08] Maar weten ook met dat NPE in de hand, oh ja, maar dan zijn we nog lang niet klaar.

[0:34:13] En dat is ook logisch, want we hebben een doelstelling en dat was de tussendoelstelling.

[0:34:16] En we gaan nog verder richting 2050.

[0:34:19] Dus ook daar gaan we zeker met elkaar nog puzzelen hoe we die ruimte zo kunnen gebruiken.

[0:34:26] Dat je ook de stroom hebt, maar ook alle andere functies bij elkaar kan houden.

[0:34:32] De heer Klos.

[0:34:34] Dank.

[0:34:35] Mijn vraag is voor de heer Jeger, want die bood aan om een aantal voorbeelden te geven van hoe die geïntegreerde systemen ook netcongressie kunnen verlichten en hoe zonnepanelen daar een cruciale rol in spelen.

[0:34:45] Ik ben eigenlijk wel benieuwd naar die voorbeelden.

[0:34:48] Misschien kan hij daar ook bij toelichten wat er nog nodig is in het beleid om juist die netcongressieverlichting via zon op dak mogelijk te maken.

[0:34:57] Dank voor de vraag.

[0:34:59] Wat ik een mooi voorbeeld vind is de McDonald's bij Hulst.

[0:35:04] Ze zal het verschrikkelijk vinden dat ik dit zeg, maar mijn vrouw is heel groot fan van de McDonald's.

[0:35:11] En waarom ben ik dan fan van de McDonald's Hulst?

[0:35:14] Daar wordt de solo carport gebouwd en normaal om daar de frituur en de hamburgerbak dingen draaiende te houden...

[0:35:21] wordt er een grootverbruikersaansluiting aangevraagd.

[0:35:25] Alleen nu omdat er een solar carport komt... kan daar op een 3x80 ampère, dus een kleinverbruikersaansluiting... die dat geheel komen.

[0:35:34] Ik denk dat onze Zeeuwse staatssecretaris... die voor netcongressie verantwoordelijk is dit een mooi voorbeeld zou vinden... van hoe we met z'n allen toch kunnen voorkomen...

[0:35:42] Dat we overal maar hele grote aansluitingen aanvragen, terwijl dat eigenlijk in de praktijk helemaal niet nodig is.

[0:35:48] Ik denk dan weer even terugkomen tot het punt van het Franse voorbeeld.

[0:35:54] Plekken waar 80 parkeerplaatsen zijn, hebben ook veel eigen verbruik.

[0:35:58] Dus maak daar nou de combinatie, als dan de vraag is wat moet je daaraan doen, maak daar ook de combinatie.

[0:36:06] Stel niet alleen u heeft 80 parkeerplaatsen en u heeft dus in de ruimtelijke ordening maatschappelijk gezien misschien wel een verantwoordelijkheid om daar ook wat mee te doen.

[0:36:15] Het feit dat daar soms auto's staan, maar wekt daar ook energie op.

[0:36:19] Maar dat vragen we wel alleen van u als u die stroom ook lokaal kwijt kan.

[0:36:23] En dat is voor heel veel, voor Schiphol, voor de grote bouwmarkten, de Walibi Worlds van deze wereld, is dat heel goed mogelijk.

[0:36:34] Alleen dat vraagt er wel omdat de overheid duidelijk stelt...

[0:36:38] dat opwekken en lokaal verbruiken één pakket is.

[0:36:43] En ik denk dat in het narratief nog... dat we daar met z'n allen helaas nog niet zo zijn.

[0:36:49] Dus we zien netcongressie als probleem... en daar maken we ons terecht met z'n allen zorgen om.

[0:36:54] En mijn oproep zou ook aan deze commissie zijn... laten we met z'n allen ook de goede voorbeelden... zoals dit wat vaker benoemen.

[0:37:03] Want dat geeft ook een beetje richting aan de mensen in Nederland... die zich toch wel afvragen van waar gaat het dan heen?

[0:37:09] Dank u wel.

[0:37:10] Mevrouw van Oosterhout, uw laatste vraag.

[0:37:12] Ja, dank.

[0:37:14] Duidelijke oproep denk ik om opwek en verbruik ook beter op elkaar af te stemmen.

[0:37:18] Een van de punten die ik ook in de position paper terug kan komen is de oproep om dat ook simpeler te maken voor huishoudens.

[0:37:23] Heeft u daar nog ideeën bij hoe we dat zouden kunnen faciliteren?

[0:37:27] Ja, het is nu mogelijk om in de ISDE een subsidie voor een warmtepomp aan te vragen waar geen digitale component in zit.

[0:37:37] Dan zou je kunnen denken dat is vanuit een cyberbeveiligingsstuk misschien wel heel handig, maar het is verdomd vervelend voor het huishouden omdat die warmtepomp gaat draaien op het moment dat de prijzen hoog zijn, omdat de gascentrale draait.

[0:37:50] omdat die warmtepomp niet inspeelt op het feit dat de zon schijnt.

[0:37:55] Dus vul dat buffervat alsjeblieft met warm water... zodat er dan op de eigen zonnestroom gedoucht kan worden.

[0:38:02] Het gaat om dit soort hele simpele dingen.

[0:38:08] Ik denk dat het ministerie met een goede stofkam door de regelingen moet gaan... en moet kijken of je op die manier deze...

[0:38:16] Ja, eigenlijk het stimuleringsbeleid wat er is, daar beter op aan kan scherpen.

[0:38:21] En ik denk dat daar ook over na te denken valt in hoeverre je daar ook opwek, bijvoorbeeld randvoorwaardelijk maakt voor een volgende stap in het verder elektrificeren van een woning.

[0:38:36] Omdat we anders alles uit andere delen van Nederland moeten gaan halen om naar die ene woning toe te brengen.

[0:38:44] En ik denk dat we daar met z'n allen best een grote stap te maken hebben.

[0:38:47] Dus dat gaat over normering, maar dat gaat ook over vervolgens toch eventjes herevalueren wat er nu aan stimuleringsbeleid ten aanzien van de andere technieken ligt.

[0:39:01] Oké, dankjewel.

[0:39:01] En gezien de tijd denk ik dat we hierbij het blok sluiten.

[0:39:05] Dat we even een paar minuutjes schorsen en over max 5 minuutjes weer beginnen met het volgende blok.

[0:39:10] Ik wil de drie heren bedanken voor hun beantwoording van de vragen en hun introducties.

[0:39:15] En dan beginnen we weer een paar minuten over die.

[0:39:18] Dankjewel.

[0:40:23] Het lampje branden, dan bent u aan.

[0:40:25] Als u klaar bent, drukt u hem op.

[0:41:32] Nou, de wissel heeft plaatsgevonden en iedereen zit weer.

[0:41:39] Dus we gaan gewoon beginnen aan het tweede blok.

[0:41:43] Zon op huurwoningen en carports.

[0:41:45] We hebben het net al een paar keer over de carports gehad, maar nu zitten we in het blok.

[0:41:49] Aan mijn rechterzijde, maar aan uw linkerzijde vindt u Sandra Molenaar van de Consumentenbond, Bert Holm van Eides en Karin Keijzer van de Bos van de RVO.

[0:41:59] Welkom.

[0:42:00] En ook voor uw geld, we gaan beginnen met introducties, ongeveer vijf minuten per spreker.

[0:42:05] En daarna gaan we over tot de vragen van de leden.

[0:42:07] En dan wil ik het woord als eerst geven aan Sandra Modenaar.

[0:42:11] Hartelijk dank.

[0:42:13] Voorzitter, leden van de Kamer, dank voor de uitnodiging.

[0:42:17] Ik mag vandaag spreken namens de Consumentenbond, maar ook namens onze collega's van Vereniging Eigen Huis.

[0:42:21] Samen vertegenwoordigen wij natuurlijk een heel aantal bedrijven.

[0:42:23] Dus we vonden het fijn om ook gezamenlijk een boodschap af te geven.

[0:42:28] En onze boodschap is heel eenvoudig.

[0:42:31] Zonnepanelen moeten blijven lonen.

[0:42:33] Ook na 2027.

[0:42:35] Voor huiseigenaren en voor huurders.

[0:42:38] Jarenlang heeft de overheid mensen aangemoedigd om zonnepanelen te nemen.

[0:42:41] En ik heb natuurlijk net ook gehoord in de vorige ronde op hun eigen rekening.

[0:42:46] En het was goed voor het klimaat, goed voor de portemonnee.

[0:42:48] En wat ook is genoemd, het was ook goed voor onze onafhankelijkheid van fossiele energie.

[0:42:53] Van buiten Europa.

[0:42:55] Dus dat is een vorm van de gewenste Europese soevereiniteit.

[0:42:58] En het heeft succes gehad.

[0:42:59] Ik heb in de vorige ronde heel veel cijfers voorbij horen komen.

[0:43:02] Wij zeggen 40% van de woningen heeft inmiddels zonnepanelen.

[0:43:06] Dat is natuurlijk een prachtig succes.

[0:43:07] Maar dat betekent ook dat er nog een hele grote potentie is van 60%.

[0:43:11] En nu dreigt de overheid eigenlijk deze hele reeks van succes te stoppen.

[0:43:17] En er is, wat ik zeg, er is nog zoveel potentie.

[0:43:20] Door het afschaffen van de salderingsregeling loopt de terugverdientijd voor de huiseigenaren fors op.

[0:43:26] Maar voor huurders kan het nog veel slechter uitpakken.

[0:43:29] Huurders die leggen over het algemeen natuurlijk geen zonnepanelen zelf op hun dak.

[0:43:33] Dat doen de verhuurders.

[0:43:34] Maar dan krijg je een soort extra kosten doorbelast.

[0:43:37] Maar als de korting op de energierekening of de besparing op de energierekening niet meer in verhouding staat tot extra kosten, dan hebben huurders echt een negatief effect van het feit dat ze zonnepanelen op hun dak hebben.

[0:43:48] Ik weet niet of jullie vandaag het AD hebben gelezen.

[0:43:50] Dat was een artikel over huurders die echt een paar honderd euro per jaar duurder uit zijn terwijl ze zonnepanelen hebben.

[0:43:56] Eigenlijk is de situatie van mensen met zonnepanelen daarmee negatiever geworden dan van mensen zonder zonnepanelen.

[0:44:03] En volgens mij is dat niet de bedoeling.

[0:44:05] En het gaat natuurlijk niet alleen om geld, het gaat ook om vertrouwen.

[0:44:09] Als de overheid eerst mensen aanspoort, aanmoedigt om te investeren en vervolgens de spelregels ingrijpend verandert, dat betekent natuurlijk ook wel wat voor de bereidheid om de volgende stap te zetten.

[0:44:18] Het is voor consumenten, voor burgers erg van belang dat ze kunnen vertrouwen op regels van de overheid, dat die langdurig zijn en dat die niet veranderd worden en echt flink veranderd worden.

[0:44:29] Wij stonden hier twee jaar geleden namens een aantal, namens onze eigen organisatie uiteraard, maar ook namens een aantal andere organisaties, ook de buren, maar ook de woonbond, ook Vereniging Eigen Huis, met 200.000 handtekeningen die boden we aan de Kamer aan om te zeggen, zal deze regeling afschaffen?

[0:44:44] Misschien prima, maar er moet wel een alternatief komen.

[0:44:48] En wij hebben als Consumentenbond ook een alternatief laten doorrekenen.

[0:44:51] Het is een heel simpel alternatief.

[0:44:54] Het is doorgerekend door een gerenommeerde consultancyorganisatie.

[0:44:59] En het gaat in ons geval over een aanvullende vergoeding voor de teruggeleverde zonnestroom.

[0:45:04] Dan kan de terugverdientijd aanmerkelijk worden verkort.

[0:45:07] Wij zeggen niet dat dit per se dé oplossing moet zijn, maar het is eigenlijk wel vrij simpel om een oplossing door te brengen.

[0:45:13] Dat wil ik me vooral laten zien.

[0:45:14] Als u met een andere oplossing komt die ook goed werkt, daar kunnen we ook helemaal achter staan.

[0:45:22] En wat van belang is ook in die oplossing die we aanreiken, is het nog steeds aantrekkelijker om zelf stroom te gebruiken dan terug te leveren.

[0:45:30] Dus de verdienste van je eigen stroom gebruiken is hoger dan de verdienste van terugleveren.

[0:45:36] De regeling die we voorstellen, die we doorgedekend hebben, is ook voor de overheid veel beter dan de salderingsregeling.

[0:45:42] Maar het gaat erom dat je uiteindelijk zorgt dat de terugverdiendheid beperkt blijft.

[0:45:50] Niet zo lang wordt als we helemaal geen regelingen hebben.

[0:45:54] En dat we blijven stimuleren dat mensen hun eigen stroom gebruiken.

[0:46:02] Wat ik al zei, we staan open voor verschillende oplossingen.

[0:46:04] Dus het gaat over...

[0:46:07] Een oplossing die voor huiseigenaren werkt, maar ook een oplossing die voor huurders werkt.

[0:46:10] En wat we verder van belang vinden, dat zouden we ook willen benadrukken nu we hier aan tafel zitten, is dat de energierekening begrijpelijker en eerlijker moet worden.

[0:46:17] En daarvoor zijn drie dingen nodig.

[0:46:19] Eén is een redelijke nette vergoeding voor teruggeleverde stroom.

[0:46:22] Eenvoudig, inzichtelijk en vergelijkbaar.

[0:46:25] Twee, transparante terugleverkosten die energieleveranciers goed moeten onderbouwen.

[0:46:29] En drie, stevig toezicht, zodat consumenten niet onnodig hoge terugleverkosten betalen en leveranciers worden gestimuleerd hun kosten te verlagen.

[0:46:39] Hiermee zou ik eigenlijk al willen afronden.

[0:46:42] Ik heb inderdaad geen vijf minuten nodig.

[0:46:44] We hebben een vrij eenvoudige boodschap.

[0:46:46] Nederland heeft nog een hoop geschikte daken.

[0:46:48] Maar die potentie gaan we alleen benutten als we het financieel aantrekkelijk maken.

[0:46:53] De overheid heeft mensen jarenlang gevraagd om mee te doen.

[0:46:56] En dat betekent dat ze ook moeten zorgen dat het in de toekomst ook gewoon goed kan.

[0:47:00] Op 1 januari al verdwijnt de salderingsregeling.

[0:47:03] Een goed alternatief is er nog niet.

[0:47:05] Dus de tijd dringt wel.

[0:47:07] Onze oproep aan de Kamer is...

[0:47:09] Zorg voor een oplossing, zorg voor een tijdige oplossing, zorg voor een bestendige oplossing.

[0:47:13] Zonnepanelen moeten blijven lonen voor iedereen.

[0:47:16] Dank u wel.

[0:47:18] Dank u wel voor uw introductie en dan ga ik over naar de heer Halm.

[0:47:22] Dank u wel voor de uitnodiging.

[0:47:24] Mijn naam is Bert Halm.

[0:47:25] Ik ben bestuursvoorzitter van Hofwonen, een Haagse corporatie hier net om de hoek.

[0:47:31] En ik ben lid van het algemeen bestuur van Edis.

[0:47:35] Als sector, als corporatiesector hebben we 2,3 miljoen woningen.

[0:47:41] En zijn we natuurlijk allereerst volkshuisvesten die voor betaalbare woningen voor mensen met een kleine beurs wil zorgen.

[0:47:48] En we dragen heel graag bij aan de energietransitie.

[0:47:52] En dat doen we door bijvoorbeeld te verduurzamen.

[0:47:55] We hebben al 50% van onze woningen op label A. Op 1 januari 1929 dan hopen we de EFG-labels weggefaseerd te hebben.

[0:48:03] We hebben meer dan 330.000 woningen al aardgasvrij gemaakt.

[0:48:08] En we hebben op 500.000 woningen zonnepanelen liggen.

[0:48:14] Ongeveer 6, 7 per woning.

[0:48:18] Maar daar gaat het de verkeerde kant mee op.

[0:48:20] Want de afgelopen jaren hebben we bijvoorbeeld in 2023 75.000 installaties gerealiseerd.

[0:48:27] Zo op een woning of op een complex.

[0:48:30] Op dit moment is dat ongeveer 11.000.

[0:48:33] En de komende jaren is de inschatting, onder andere door een onderzoek van de Woonbond, dat een derde van onze huurders zal zeggen, zet ze maar uit of haal ze er maar af.

[0:48:43] Dat betekent dat we van zeer groen naar hartstikke rood gaan.

[0:48:49] En dat komt door het einde van de saldering en de terugleverkosten.

[0:48:53] En het komt omdat onze huurders veel minder de mogelijkheid hebben om bij te sturen.

[0:48:57] Want net al werd gezet dat opwekking en gebruik wil je natuurlijk bij elkaar brengen.

[0:49:02] Onze huurders hebben meestal geen elektrische auto, hebben meestal geen warmtepomp met een buffervat, hebben wat minder vaak een vaatwasser.

[0:49:12] Dus de mogelijkheid om te sturen op welk moment verbruik ik is veel minder aanwezig.

[0:49:19] Hoe werkt dat nu?

[0:49:21] Voor een zonnepaneel is op dit moment voor een huurder ongeveer een voordeel van 7 euro per paneel per maand.

[0:49:31] En we brengen ze daarvoor in rekening ongeveer de helft.

[0:49:34] Dus 3, 3,5 euro.

[0:49:37] En door dat voordeel hebben we hen zover kunnen krijgen om akkoord te gaan met wat meer servicekosten.

[0:49:43] Maar het voordeel kunnen ze in hun eigen zak steken.

[0:49:47] Na de saldering gaat het niveau naar beneden naar ongeveer een goede 2 euro.

[0:49:54] Dus zouden wij onze servicekosten terug moeten brengen als een voordeel en de kosten gelijk zijn?

[0:50:00] Maar...

[0:50:02] Onze huurders willen eigenlijk wel een voordeel overhouden.

[0:50:04] Dus het zou eigenlijk nog verder naar beneden moeten gaan om dat voordeel van ruim 2 euro daadwerkelijk in hun zak te kunnen steken.

[0:50:13] En dat is de reden dat de woonbond dat heeft uitgevraagd en denkt van ja, een derde van de huurders zal waarschijnlijk zeggen zet maar uit.

[0:50:25] Daarom vragen we drie dingen.

[0:50:27] Wij hebben echt compensatie nodig om te zorgen dat we die servicekosten naar beneden kunnen brengen.

[0:50:33] En zelfs als we dat op het niveau zouden doen waar dat gelijk is aan de huurder, dan houdt hij niks over.

[0:50:40] Maar dan is het in ieder geval kostenneutraal.

[0:50:42] Dan kost dat al meer dan 500 miljoen om het bedrag voor de komende 15 jaar terug te brengen naar nu.

[0:50:49] En voor de energieprestatievergoeding, voor de heel goed geïsoleerde woningen, daar geldt hetzelfde verhaal met een bedrag van misschien wel 140 miljoen.

[0:50:57] We vragen, hoe vervelend dat ook is, echt een compensatie om te voorkomen dat onze huurders zeggen, schakelen maar af.

[0:51:06] Het tweede is dat we, wat ook al werd genoemd... dat we heel graag opwekking en gebruik beter willen maken.

[0:51:13] En dat betekent met een huurder die weinig stuurmogelijkheden heeft... dat we energiedelen daarover na moeten denken.

[0:51:20] Hoe kan gezorgd worden dat die energie die opgewekt wordt... echt gewoon gebruikt kan worden?

[0:51:25] Door een grotere groep van individu naar een collectief.

[0:51:27] En daar willen we graag over meedenken.

[0:51:30] En het derde wat we benoemen is, we willen heel graag dat de netontlasting, wat een vreselijke woord is dat, het netbewust handelen, dat dat ook gewoon beloond gaat worden.

[0:51:42] Want door onze verduurzaming, door het energie delen, door het optimaliseren van dat gebruik, kunnen inderdaad ook de netkosten minder hard stijgen.

[0:51:53] En dat betekent dat subsidies voortgezet moeten worden.

[0:51:56] Of dat sommige subsidies ook misschien rechtstreeks naar ons als corporaties zouden kunnen gaan, zoals de ISDE en de SVOH.

[0:52:05] Wij staan voor de volkshuisvesting.

[0:52:07] Wij staan voor de huurder.

[0:52:08] En we dragen heel graag bij aan de energietransitie.

[0:52:13] We willen heel graag voor onze kwetsbare huurders de energiearmoede voorkomen.

[0:52:19] Maar uiteindelijk mag het niet duurder zijn voor de huurder.

[0:52:23] Dank u wel.

[0:52:25] Dank u wel.

[0:52:27] Dan ga ik tot de laatste spreken over mevrouw Keizer van den Bosch.

[0:52:36] Dank u wel voor de uitnodiging.

[0:52:40] Ik ben Karin Keijzer.

[0:52:42] Ik werk voor de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland, RVO.

[0:52:47] Bij heel veel mensen bekend als subsidieuitvoerder, verlener... ook op het gebied van zonne-energie.

[0:52:55] In mijn functie ben ik vooral ook actief met het stimuleren... en het ondersteunen van initiatieven en ondernemers...

[0:53:03] Dus met onderzoek, met kennis, dus net wat andere dingen dan ook alleen de subsidie.

[0:53:08] En in dat kader heb ik ook meegewerkt aan de Monitor ZonPV die we jaarlijks uitbrengen en die een beeld geeft van de zonne-energiemarkt in Nederland.

[0:53:19] Voor zon op daken, waar we het vandaag over hebben, heb ik een aantal punten.

[0:53:25] Allereerst mensen die al zonnepanelen, waar al zonnepanelen op daken liggen, zorgen dat de mensen begrijpen dat het niet verstandig is om die te verwijderen.

[0:53:37] Nagenoeg alle gevallen, er zijn wat uitzonderingen in de huursector, maar eigenlijk voor overgrote deel van Nederland geldt gewoon dat het geld blijft opleveren, zeker tot 2030, om ze niet te verwijderen en niet uit te schakelen.

[0:53:53] Dus dat verhaal moet goed verteld worden, want anders verliezen we potentieel, om het maar zo te zeggen.

[0:54:01] Tweede punt is voor nieuwe investeringen.

[0:54:04] Daarvan focussen we heel veel op dat de business case verslechterd is.

[0:54:12] Ik zou ook willen focussen op, kijk naar, als je gaat investeren naar onzekerheden.

[0:54:18] Onzekerheden remmen investeringen.

[0:54:21] En er zijn talloze voorbeelden waarbij je daar misschien iets aan kan doen.

[0:54:25] De elektriciteitsprijs zal wel onzeker blijven, maar op een aantal andere vlakken is zeker wel winst te halen.

[0:54:32] Met name ook als je in de zonnepanelen zelf investeert, maar ook in maatregelen om het eigen verbruik te verhogen.

[0:54:40] Zoals die warmtepompen en die laadpaal.

[0:54:43] Energiebelastingtarieven, nettarieven.

[0:54:47] Wat ze in de toekomst gaan doen zijn voor veel mensen onbekendheden, waardoor het ook onzekerheid geeft.

[0:54:53] En zo zijn er ook andere zaken waar je wat aan kan doen.

[0:54:59] En verder, als we gaan kijken naar het benutten van realistische potentie op daken, want niet alle daken...

[0:55:08] We zijn helemaal geschikt voor zonne-energie, maar voor deel wat wel geschikt is, zou ik denken, misschien moeten we niet alleen kijken naar de doelen die we altijd willen bereiken en waar we afspraken over hebben.

[0:55:23] Dus hoeveel zonne-energie we in totaal als Nederland willen in 2040 of in 2050.

[0:55:29] Een koppeling daarmee maken aan welk aandeel zon op dak willen we daar nu eigenlijk in realiseren.

[0:55:34] Ook omdat het wat complexer en moeilijker is, dat hebben we denk ik al vele sprekers hier gezegd.

[0:55:39] Als je die koppeling maakt, dan stimuleer je dat ook overheden, ook financiers, ook de zonsector zelf zich daar verantwoordelijk voor gaat voelen.

[0:55:51] En je niet alles neerlegt bij die huishoudens en bedrijven die toevallig dat dak hebben dat zij moeten investeren.

[0:55:58] En overheden hebben ook mogelijkheden om daarop te sturen, want zon op dak is vergunningsvrij, maar eigenlijk alles wat je niet op het dak doet, is vergunningsplichtig.

[0:56:08] Dus daar kun je in regelen.

[0:56:12] En er komen ook weer nieuwe afspraken aan, naar aanleiding van het MPE.

[0:56:18] Dus dat is wel een kans om daarop in te grijpen.

[0:56:20] En wellicht biedt dat dan mogelijkheden om dan wat duidelijker te maken van hoeveel willen we met elkaar eigenlijk.

[0:56:27] En door die koppeling, ja als je een aantal zon op daken realiseert, zon op veld is ook nodig.

[0:56:36] Maar ik denk door juist de balans te vinden dat je draagvlak voor de hele zonne-energie sector en energie transitie iets aan bijdraagt.

[0:56:47] Oké, dank u wel voor uw introductie.

[0:56:49] En dan gaan we nu over tot de vragen en ik begin bij de heer Jumelet.

[0:56:57] Ja, vandaar mevrouw Molenaar.

[0:56:59] Ik heb uw pleidooi gehoord.

[0:57:03] Heel veel gaat over communicatie.

[0:57:05] Heel veel gaat ook over de energierekening.

[0:57:08] We hebben al eerder met elkaar gesproken, volgens mij een tijdje geleden.

[0:57:12] Maar we hebben niet zo lang geleden ook een technische briefing gehad over de zogenaamde variabele tarieven.

[0:57:20] Ja, wie snapt het nog zou je bijna kunnen zeggen als het gaat over de huishoudens met een energierekening die één keer in de zoveel tijd op de mat ook valt.

[0:57:27] Als het gaat over de afrekening, jaarafrekening.

[0:57:30] Ik vraag me toch in alle gemoeden wel eens af waarom het ons niet lukt, ook met een organisatie als die u vertegenwoordigt, maar ook eigen huis waarvoor u hier spreekt, om dat eenvoudiger te krijgen dat dat ook werkelijk een keer gaat gebeuren.

[0:57:44] Hebt u daar idee bij?

[0:57:48] Dat is natuurlijk wel een hele mooie vraag.

[0:57:50] Wij als belangenorganisaties hebben heel veel middelen ter beschikking om te zorgen dat zaken verbeteren.

[0:57:58] Maar wij kunnen bedrijven niet altijd regels opleggen die wij van belang vinden.

[0:58:04] Daar hebben we wel vaak juist de politiek of toezichthouders voor nodig om ons daarbij te helpen.

[0:58:09] En als het gaat over hoe krijg je zaken duidelijker en communicatief beter, dan zou het echt heel fijn zijn als er juist vanuit de overheid opgestuurd zou worden hoe je dat zou moeten aanpakken.

[0:58:23] Wij zijn heel vaak in gesprek met branches.

[0:58:25] We bereiken ook echt heel veel.

[0:58:26] Er is ook heel vaak bereidwilligheid.

[0:58:28] Maar hier doen we toch echt ook een beroep op u.

[0:58:37] Dat hoor ik heel goed en dat is ook vaker aan de orde gekomen.

[0:58:40] Maar ik ben gewoon ook benieuwd, met alle, zeg maar, differentiatie ook in, brengt dat wel met zich mee dat het ook ingewikkelder wordt?

[0:58:47] Dus ja, ook Consumentenbond, maar ook anderen hebben natuurlijk ook een rol in.

[0:58:50] Maar ik hoor uw oproep.

[0:58:52] Dank u wel.

[0:58:54] Dan ga ik over naar de heer Klos.

[0:58:56] Dank.

[0:58:57] En mijn vraag is voor mevrouw Keijs van den Bosch van de RVO.

[0:59:01] Ik wil even connectie maken met het gesprek dat we eerder hadden met Solarge, die natuurlijk zonnepanelen op een duurzame manier produceert hier in Nederland.

[0:59:09] Is mij ter oren gekomen dat de duurzame zonnepanelenwijzer die de RVO uiteraard beheert en opstelt, er ook wel eens toe kan leiden dat bijvoorbeeld Litouwse of Chinese fabrikanten daar misbruik van maken om te zeggen, kijk wij voldoen daaraan.

[0:59:23] En dan gaan grote partijen juist de niet-duurzame variant kopen op basis van de duurzame zonnepanelenwijzer.

[0:59:31] Noopt dat nu de RVO tot aanpassing van die wijzer, zodat bedrijven die echt duurzaam produceren daar wel de voordelen van krijgen?

[0:59:39] En dat zijn dan toevallig bedrijven die ook in Nederland dat produceren.

[0:59:44] Mevrouw Keijzer.

[0:59:46] Ja, het klopt dat wij bezig zijn met de duurzame zonnepanelenwijzer.

[0:59:51] Op dit moment zit die nog niet helemaal bij RVO, maar volgens mij bij een andere organisatie.

[0:59:55] Maar we zijn daar zeker mee bezig.

[0:59:58] En ja, wij kijken natuurlijk kritisch naar wat staat daarin en proberen daar zo goed mogelijk beeld te schetsen.

[1:00:07] Ja, we zijn op dit moment ook heel erg kritisch aan het kijken van wat staat erin en hoe moeten we dat verbeteren.

[1:00:17] Ja, wat daar precies uitkomt, we kijken daar ook naar welke bronnen we daarin kunnen gebruiken en hoe betrouwbaar die zijn.

[1:00:27] Meneer Kloss?

[1:00:28] Maar vooralsnog, op basis van de signalen die u nu krijgt over hoe de aanbestedingen verlopen en welk aandeel daarin echt duurzame zonnepanelen zijn en welke niet, ziet u nu nog geen aanleiding om die wijzer ook snel te gaan aanpassen?

[1:00:41] Volgens mij zijn er continu aanpassingen aan de wijzer en maken we steeds stappen en zijn er ook plannen om steeds een stapje verder te maken.

[1:00:52] Dank u wel.

[1:00:53] Mevrouw van Oosterhout.

[1:00:54] Ja, veel dank.

[1:00:55] Ik heb een vraag aan de heer Halm.

[1:00:56] U had het in uw bijdrage over energie delen en de rol die dat zou kunnen spelen.

[1:01:00] Dus ik vroeg me af of u daar nog wat meer over zou kunnen vertellen.

[1:01:03] Omdat het ook iets is waar we als Kamer natuurlijk binnenkort over gaan spreken.

[1:01:07] Dat is voor ons een nieuw onderwerp omdat het tot nu toe echt was wel het energie delen binnen een complex.

[1:01:13] Als je dus een flat hebt dan verdeel je dat wel en over de collectieve ruimte wat de verantwoordelijkheid is van de verhuurder en de huurders.

[1:01:23] Maar we zien dat we daar echt nog een stap verder moeten gaan.

[1:01:26] Dan kun je denken aan

[1:01:27] technische oplossingen als een batterij.

[1:01:30] Dat je zegt, nou op het moment dat het niet gebruikt wordt kun je het wel even nog opslaan.

[1:01:34] En dat is ook als je het breder maakt voor andere woningen eromheen of andere voorzieningen, de plint.

[1:01:41] We hebben vaak plinten waar ook bedrijven of maatschappelijke organisaties een onderdeel van zijn.

[1:01:46] Je zou dat eigenlijk zo willen verbreden dat meerdere gebruikers die lokaal zijn op datzelfde moment het kunnen gebruiken.

[1:01:55] Korte vervolgvraag.

[1:01:57] Zijn jullie al bezig met pilots op dit vlak?

[1:01:59] Of zijn jullie al bezig om stappen hierop te zetten?

[1:02:02] We zijn begonnen bij jullie.

[1:02:05] Ik heb daar nog geen grote pilots van gezien, nee.

[1:02:10] Oké, dan zou ik zelf ook een vraag willen stellen aan mevrouw Keijzer.

[1:02:15] In het vorige rondje, en ook u schrijft dat, werd duidelijk dat ondernemers die zouden willen verduurzamen of willen uitbreiden, dat niet altijd kunnen omdat ze op de wachtlijst terechtkomen, maar dat dat deels opgelost zou kunnen worden door deels zelf opwek te doen, eventueel op het dak of met een carport.

[1:02:35] Krijgen MKB'ers daar voldoende ondersteuning bij om daar gebruik van te kunnen maken?

[1:02:45] Ik denk dat dit nog een gebied is waar nog heel veel te ontdekken en te onderzoeken is.

[1:02:51] Op dit moment zijn de netbeheerders vooral bij de grootverbruikaansluitingen begonnen.

[1:02:56] Dus daar wordt heel erg gepioneerd en pilots uitgevoerd.

[1:03:02] Groepscontracten of capaciteitsbeperkende contracten.

[1:03:06] En ja, dat is wel best moeilijk om dat goed te regelen.

[1:03:10] Dus hoe dat precies bij MKB en kleinverbruikers... Ja, daar is echt de transitie nog stappen aan het zetten, om het maar zo te zeggen.

[1:03:19] Wel belangrijke stappen, omdat wat hier ook aan tafel is gezegd, al die huishoudens bij elkaar en al die MKB-bedrijven bij elkaar betekenen wel wat voor het energiesysteem.

[1:03:31] En er zijn ook inderdaad wel trajecten lopende om...

[1:03:36] Juist voor huishoudens die apparaten hebben om die beter met elkaar te laten praten.

[1:03:41] Om daar ook met producenten afspraken over te maken.

[1:03:46] Zodat ze dezelfde taal nog spreken.

[1:03:48] Zodat ze makkelijker aanstuurbaar zijn.

[1:03:51] Dus er worden stappen genomen.

[1:03:52] Maar dat is wel de urgentie van de energietransitie op dit moment inderdaad.

[1:03:57] Oké, dank u wel.

[1:03:58] Dan gaan we voor de tweede ronde.

[1:03:59] De heer Jumelet.

[1:04:01] Het gaat lekker snel zo, voorzitter.

[1:04:04] Meneer Halm, Eders, u spreekt ook even vanuit uw eigen praktijk hier.

[1:04:14] Zonder panelen, ze moeten in ieder geval op het dak blijven liggen.

[1:04:17] Dat is ongeveer de boodschap die we ook met elkaar hier horen.

[1:04:21] Er zit ook nog een andere ontwikkeling aan te komen, dat gaat over de warmtepompen.

[1:04:26] We zien eigenlijk dat die hele combinatie van het ene en het andere natuurlijk belangrijk is.

[1:04:29] Hoe kijkt u naar die verplichting en hoe kijkt u ook naar dat systeem dan?

[1:04:33] Want dat is natuurlijk ook wel interessant, want het gaat over vertrouwen, hebt u net ook gezegd.

[1:04:38] Wat wilt u ons daarin meegeven?

[1:04:41] Ja.

[1:04:42] Het mooie van onze sector is dat er heel veel verschillende voorbeelden zijn.

[1:04:49] Je hebt de krimpgebieden, je hebt de hoogstedelijke gebieden, de randgebieden.

[1:04:52] Dus er zijn grote verschillen binnen onze sector.

[1:04:55] Een heel belangrijk verschil is natuurlijk ook het fysieke verschil of het een eengezinswoning is of een meergezinswoning.

[1:05:02] En als u vraagt naar mijn persoonlijke ervaring hier in Den Haag, en daarvoor heb ik acht jaar in Amsterdam gezeten, dan zijn er natuurlijk vooral kleinere meergezinswoningen.

[1:05:13] En dat zijn moeilijke plekken voor een warmtepomp.

[1:05:17] Daar is gewoon geen ruimte voor, want het zijn soms woningen van 45 vierkante meter of van 55 vierkante meter en dan is het woekeren met de ruimte.

[1:05:27] Dat betekent dat we daar in die hoogstedelijke gebieden een grote voorstander zijn van de warmtenetten.

[1:05:33] Want dan is het eigenlijk een aansluiting realiseren en eigenlijk de cv-ketel omzetten naar een afleversysteem.

[1:05:43] Dat is eigenlijk qua aantallen de grote stap die we willen maken, omdat dat in een hoogstedelijk gebied ook het beste is.

[1:05:52] Er zijn ook eengezinswoningen.

[1:05:54] Ik denk dat we...

[1:05:55] Wij zelf in Den Haag echt een stuk minder dan 20% eengezinswoningen hebben.

[1:06:00] Tussen de 10 en de 20%.

[1:06:01] En daar zijn soms wel mogelijkheden voor een warmtepomp.

[1:06:05] Dat kan.

[1:06:07] Maar je ziet ook in algemene zin dat installaties ook...

[1:06:10] en in appartementen en in woningen wel allemaal steeds groter worden.

[1:06:15] En dat is echt een groot issue.

[1:06:17] Dus voor steden geldt echt, zowel voor ingezinswoningen als voor meergezinswoningen, heel graag een warmtenet.

[1:06:23] En niet de tussenstap moeten maken of een stap kunnen maken naar een warmtepomp.

[1:06:29] Een vervolgvraag voor de jim.

[1:06:31] Ja, heel kort.

[1:06:32] Want ik stel de vraag ook met een reden.

[1:06:36] Omdat we natuurlijk heel vaak focussen op één aspect.

[1:06:39] Bijvoorbeeld nu even op de zonnepanelen.

[1:06:41] Maar dat het natuurlijk een complex is.

[1:06:43] Dus daarin denk ik dat het heel goed is om dat ook met elkaar te beseffen.

[1:06:46] Maar dat doet u.

[1:06:47] Maar dat wij dat ook goed beseffen.

[1:06:48] Dat dat gewoon aan de orde is.

[1:06:49] En het gesprek met minister Van Vroo zouden daar ook belangrijk in kunnen zijn.

[1:06:56] Dirk Los.

[1:06:58] Ik heb een vraag denk ik voor mevrouw Molenaar, maar misschien willen de andere sprekers daar ook op aanvullen.

[1:07:03] In Duitsland is er een enorme revolutie met balkonzonnepanelen.

[1:07:06] Mensen hebben natuurlijk niet altijd een dak, maar kunnen misschien wel een paneel gebruiken vanaf hun balkon en gewoon in de stekker steken.

[1:07:15] En dat kan direct tot een reductie van de energierekening leiden, want zonnestroom is nou eenmaal de goedkoopste energie die de mens ooit heeft gehad.

[1:07:23] Is dat een ontwikkeling die u ook in Nederland ziet gebeuren?

[1:07:26] En wat is daarvoor nodig als die nu nog niet gebeurt?

[1:07:29] Liggen daar dingen aan ten grondslag waar de consumenten

[1:07:32] daar nog minder gebruik van maken in Nederland dan in Duitsland.

[1:07:39] Ik vind het echt een prachtig verhaal, maar ik kende het nog niet.

[1:07:44] En ik vind het ook altijd heel moeilijk als...

[1:07:47] Ik ben algemeen directeur van de Consumentenbond en ik heb in mijn organisatie heel veel experts die dit misschien wel weten.

[1:07:53] Maar ik krijg ook behoorlijk op mijn kop als ik dingen zeg waar zij anders over denken.

[1:08:00] Want ik kan ook echt niet beoordelen of dat nou goed is en energie-efficiënt en wat dat doet.

[1:08:06] Maar ik ben wel zo getriggerd dat ik het straks meteen ga vragen wat wij ervan vinden.

[1:08:13] En ik neem aan dat u het ook fijn vindt om dan gemaild te krijgen wat mijn collega's daarvan vinden.

[1:08:18] Dus dat zeg ik u graag toe.

[1:08:23] In de vorige ronde werd natuurlijk al gesproken over verticale panelen, want daar hebben we het dan over.

[1:08:32] Dat kan op balkons en dat kan op gevels.

[1:08:35] Voor ons begint het met het vraag dat op dit moment de panelen op het dak al gewoon het grote risico zijn of we die kunnen behouden.

[1:08:42] Dus een volgende stap zou plaats kunnen vinden op het moment dat dat echt gewoon weer geborgd is, zodat we geen zonneopwek weg hoeven te gooien.

[1:08:52] En mevrouw Keizer zou ook wat aan toevoegen.

[1:08:54] Ik kan eraan toevoegen dat we hebben als RVO volgens mij afgelopen jaar wel een onderzoek laten doen naar de potentie van zonopgevels.

[1:09:03] Dus dan zie je wel dat er potentie is, maar dat ook wel...

[1:09:08] Omdat het verticaal is en vaak oost-west, kan dat gunstig zijn als het gaat om net bewust en op de juiste momenten opwekken.

[1:09:16] Maar over het algemeen is het ook nog wel weer duurder dan op daken.

[1:09:21] Dus wat dat betreft is het qua business case nog wel ingewikkelder.

[1:09:25] Dus in die zin om die potentie te benutten vraagt het dan ook wel wat in de financiën van de mensen.

[1:09:30] Dat is denk ik de reden dat het nog in Nederland in ieder geval niet heel hard van stapel loopt.

[1:09:36] Dank u wel.

[1:09:36] Mevrouw van Oosterhout.

[1:09:38] Ja, dank.

[1:09:38] Ik heb een vraag.

[1:09:39] Ik denk aan mevrouw Molenaar, maar misschien wil de heer Halm daar ook nog op aanvullen.

[1:09:43] Ik denk een duidelijk oproep aan ons als Kamer om iets van een alternatief te bieden aan die salderingsregeling, om iets te doen wellicht met compensatie.

[1:09:51] Mijn vraag is, zou u iets kunnen schetsen over de gesprekken die u tot nu toe heeft gehad met het ministerie hierover?

[1:09:57] Want er is natuurlijk geen nieuwe oproep.

[1:09:58] Die petitie is al een hele tijd geleden bij ons ingediend.

[1:10:01] En wat de belangrijkste bottlenecks zijn.

[1:10:03] Is het vooral de financiële ruimte die gecreëerd moet worden of zijn er ook andere zaken?

[1:10:11] Het rapport dat wij hebben laten samenstellen laat eigenlijk een hele simpele oplossing zien.

[1:10:18] Hoe wij het op dat moment hebben laten doorrekenen is een subsidie van 10 cent en dat gedurende 15 jaar.

[1:10:27] Dat is een hele eenvoudige oplossing, een betaalbare oplossing vergeleken met de salderingsregeling.

[1:10:34] Als je het structureel doet is het ook iets waar mensen op kunnen rekenen en waarop ze hun investering kunnen baseren.

[1:10:44] In ons voorstel zit ook een afbakening.

[1:10:48] Dus voor het aantal kilowattuur dat je afneemt, op een gegeven moment zit er een maximum aan.

[1:10:52] Dus mensen die echt 36 panelen op een heel groot dak hebben, die krijgen die subsidie dan maar op een bepaalde manier.

[1:11:01] En hij voorziet ook in dat mensen uiteindelijk wel gestimuleerd worden om hun eigen stroom zo veel mogelijk te gebruiken.

[1:11:08] Dus als u zegt, wat zijn de bottlenecks?

[1:11:10] Dan denken wij, het is eigenlijk een heel eenvoudige oplossing waarvan wij eigenlijk niet...

[1:11:13] zien dat er zoveel bot van heks zijn.

[1:11:15] En hij is inderdaad besproken op ambtelijk niveau.

[1:11:20] Maar wij zien nog niet waar nu de weerstand of waar nu nog de drempels zijn.

[1:11:32] De heer Han.

[1:11:33] Wij maken meerdere afspraken met de overheid, zowel de rijksoverheid als de lokale overheden.

[1:11:41] De prestatieafspraken, de nationale en de lokale prestatieafspraken.

[1:11:46] Met de rijksoverheid hebben we dus wel een heel lijstje zaken waar we met elkaar over praten.

[1:11:50] En daar is geld natuurlijk toch ook heel belangrijk voor.

[1:11:52] We hebben niet voor niks de afgelopen tijd gevochten om daar qua belastingen een voordeel of een nadeel weg te kunnen strepen.

[1:12:00] Dus hier is geld toch echt een heel bepalende factor.

[1:12:05] Ja, ik ben zelf eigenlijk helemaal voorzien en ik keek ook naar de twee heren die waren ook klaar.

[1:12:10] Misschien met het verhaal van Oostzout is ook voorzien.

[1:12:13] Heel erg bedankt voor de heldere en efficiënte beantwoording en uw introducties.

[1:12:17] Ik denk dat we met elkaar weer een stuk geleerd hebben over het potentieel van zon.

[1:12:21] Ik wil iedereen bedanken hier in de zaal, iedereen die thuis gekeken heeft.

[1:12:24] Uiteraard alle sprekers heel erg bedanken en uiteraard ook de leden.

[1:12:28] En dan sluit ik nu deze rondetafel.

[1:12:30] Dank u wel.