SER advies 'Van aankomst naar toekomst: Naar volwaardige arbeidsdeelname van nieuwkomers'

[0:00:00] Goedemorgen allemaal.

[0:00:02] Hartelijk welkom.

[0:00:03] Het is tien uur, dus we gaan beginnen bij deze technische briefing met de Sociaal Economische Raad over het advies van aankomst naar toekomst naar een volwaardige arbeidsdeelname voor nieuwkomers.

[0:00:15] Fijn dat jullie er zijn.

[0:00:15] Hartelijk welkom.

[0:00:17] Fijn dat jullie er zijn, collega's.

[0:00:18] Nou, ik stel me gewoon voor dat we eerst jullie het woord geven.

[0:00:22] Jullie hebben vast zelf een verdeling gemaakt van wie wat gaat zeggen.

[0:00:24] En dat we daarna één of twee vragenrondes doen van de Kamerleden.

[0:00:28] En dan is het zo, vijf voor elf moet iets voor elf eruit.

[0:00:30] Omdat elf uur hier een nieuwe commissievergadering begint.

[0:00:34] Aan wie mag ik het woord geven?

[0:00:35] Kim Putters, ga je gang.

[0:00:37] Dank u wel, voorzitter.

[0:00:39] Ik zal kort de kern van ons advies toelichten en dan kunnen de sociale partners daar kort op aanvullen en dan zijn we bereid uw vragen te beantwoorden.

[0:00:48] Even voor wie hier zit.

[0:00:51] Aan mijn linkerkant Desiree Major, kroonlid bij de SER en een van de twee voorzitters van deze commissie.

[0:00:56] Antoine Reiners van VNO-NCW, Vincent Tepas van FNV en van ons secretariat Riemer Kempen.

[0:01:02] En de beide sociale partners vertolken hier natuurlijk ook het geluid van de andere sociale partners in de SER.

[0:01:10] Dit advies, van aankomst naar toekomst.

[0:01:13] We hebben hier eerder gesproken over ons advies over arbeidsmigratie dat de SER vorig jaar heeft uitgebracht.

[0:01:18] En een van de dingen die daar nog uit voort is gekomen, ook qua vraag van het toenmalige kabinet, was om ons...

[0:01:24] te richten op nieuwkomers, statushouders en Oekraïense ontheemden.

[0:01:29] En dat hebben we in dit advies gedaan.

[0:01:32] En ik neem u daar kort even in mee.

[0:01:36] Dit waren de vragen die we ons gesteld hebben.

[0:01:37] Ik denk dat de geluiden die wij horen, die hoort u net zo goed.

[0:01:42] Arbeidsparticipatie van nieuwkomers kan...

[0:01:45] En moet omhoog.

[0:01:45] Het zijn natuurlijk drie heel verschillende groepen.

[0:01:47] Asielzoekers, statushouders, Oekraïense ontheemden.

[0:01:49] Deel van deze groep mag in Nederland blijven, maar participeert nog weinig in werk.

[0:01:54] Een ander wacht op de uitspraak of ze hier mogen blijven.

[0:01:58] Maar heeft ook mogelijkheden om te werken gedurende de tijd dat ze hier zijn.

[0:02:02] En daar ga ik iets over zeggen.

[0:02:03] Maar wij horen daar dus veel over om dat te verbeteren, die situatie.

[0:02:07] We merken ook dat er veel energie op zit bij het kabinet, bij verschillende ministers, beleidsmakers... ...maar wij merken dat ook bij werkgevers, gemeenten en maatschappelijke initiatieven.

[0:02:16] En daar leven ook veel ideeën om het beter te doen.

[0:02:18] Wij denken dat er momentum is en ook steeds meer eensgezindheid om de arbeidskrachten en talenten die er in Nederland zijn en ook bij de nieuwkomers zijn, om die beter te benutten.

[0:02:29] Dat is goed voor de economie, maar ook voor het draagvlak in de maatschappij als mensen werken.

[0:02:33] En we hebben bovendien ook grote arbeidsmarkt tekorten.

[0:02:36] Maar ondertussen hebben we ook geconstateerd dat het niet opschiet.

[0:02:40] We zien wel dat nieuwkomers vaak gemotiveerd zijn om te starten als ze in Nederland binnenkomen, maar dat verdampt ook door lang wachten, door veel onzekerheid.

[0:02:50] Moet ze terug of niet?

[0:02:51] Waar wonen ze?

[0:02:51] Zich voortdurend verplaatsen door het hele land, waardoor het moeilijk is om ook een arbeidsrelatie...

[0:02:56] op te bouwen.

[0:02:57] Ondersteuning naar werk is ook beperkt, vaak versnipperd, niet goed belegd en voor asielzoekers en Oekraïners is er nu ook geen arbeidsbemiddelende taak.

[0:03:07] En de Algemene Rekenkamer heeft het al voor ons ook verschillende keren gezegd.

[0:03:11] We zien een stapeling van doelstellingen op het gebied van taal, inburgering en werken, maar in de praktijk blijken die vaak lastig tegelijkertijd te combineren.

[0:03:22] En wij horen al heel lang van werkgevers, ik kom daar zo nog even op terug, van werkgevers, van geef ons nou meer mogelijkheid om mensen ook op de werkvloer de taal te laten leren.

[0:03:31] Dat gaat veel sneller dan wanneer ze achter een bureau ergens moeten blijven zitten.

[0:03:35] Daar kom ik zo even op terug.

[0:03:37] Dus dat is een situatie die niet goed is voor de nieuwkomers, maar ook voor gemeenten en de samenleving niet.

[0:03:42] Het gevolg, arbeidsparticipatie blijft achter en nieuwkomers blijven ook heel vaak hangen in banen waar ze niet per se voor opgeleid zijn.

[0:03:51] Dus bijvoorbeeld de flitsbezorgende arts, techneut in het distributiecentrum en iedere eerste baan is er één.

[0:03:57] Dus bijdragen aan de arbeidsmarkt is altijd belangrijk.

[0:04:00] Maar de doorstroom naar daar waar de mensen zelf goed in zijn en ook kwalificaties voor hebben... ...is natuurlijk voor iedereen beter, ook gezien de tekorten die wij hebben bij grote maatschappelijke opgaven.

[0:04:11] Dat is dus ook talentverspilling.

[0:04:13] Dit advies hebben we daarom ook samen met onder andere de VNG, die ook in onze commissie zat... ...pleiten wij voor een doorgaande lijn, uitgetekend vanaf de aanmelding naar volwaardige arbeidsdeelname.

[0:04:26] Om structureelere talent in beeld te brengen dat de mensen hebben...

[0:04:29] Mensen sneller op het goede spoor te zetten en waar nodig ook meer te werken met zogenaamde voorschakeltrajecten.

[0:04:36] Zorgen dat mensen zich naar een andere baan kunnen doorontwikkelen als ze eenmaal aan het werk zijn.

[0:04:40] En op die manier ook zelf aan het levensonderhoud kunnen bijdragen en ook niet bijvoorbeeld in een uitkering blijven hangen.

[0:04:48] Wat is daarvoor nodig?

[0:04:49] De SER doet drie hoofdaanbevelingen.

[0:04:53] Die ziet u hier staan.

[0:04:54] Eentje over het beleid, eentje over de verantwoordelijkheid van maatschappelijke partijen.

[0:04:58] Dus ook wat sociale partners zelf kunnen doen.

[0:05:01] En een aanbeveling over hoe we dat nou meer actiegericht aan de gang krijgen.

[0:05:07] Hoe kunnen we dit nou laten vliegen?

[0:05:09] En die loop ik kort langs.

[0:05:11] Ik begin bij het beleid.

[0:05:13] Daar is onze hoofdaanbeveling maak van volwaardige participatiewerk het leidende principe in de wetgeving.

[0:05:20] En dat kan op een aantal manieren.

[0:05:22] Onder meer door een wettelijke taak voor asielzoekers en Oekraïners te beleggen bij gemeenten.

[0:05:27] Dat advies lijkt ook te worden opgevolgd.

[0:05:31] In ieder geval hebben wij ook veel gesprekken met de minister hierover gehad.

[0:05:35] Maar we constateren ook dat er vooralsnog geen middelen voor zijn.

[0:05:38] En gemeenten moeten dit natuurlijk ook kunnen uitvoeren.

[0:05:41] En we missen in het beleid de aandacht voor de Oekraïners...

[0:05:43] Die ook gedurende een langere periode in Nederland zijn en zich ook op de arbeidsmarkt nuttig kunnen maken.

[0:05:49] En dat ook willen.

[0:05:50] Daarnaast zien we belemmeringen die ook weggehaald kunnen worden.

[0:05:54] Bijvoorbeeld voor werkgevers.

[0:05:56] MKB Nederland heeft ons ook een hele lijst aangeleverd.

[0:05:59] Maar dan moet u ook denken aan zaken dat het veel gemakkelijker gemaakt zou kunnen worden om bijvoorbeeld de taal op de werkvloer te leren.

[0:06:05] In plaats van in een onderwijsinstelling of op een andere locatie waardoor men ook van het werk weer afwezig moet zijn.

[0:06:12] Maar dat soort zaken hebben we in kaart gebracht.

[0:06:13] Er zijn ook belemmeringen voor nieuwkomers.

[0:06:17] Zorg dat het werk ook lonend blijft en dat ze zich nuttig kunnen maken.

[0:06:21] Ook daar hebben we een overzicht van gegeven.

[0:06:23] En we denken dat er gewerkt moet worden aan een aantal randvoorwaarden.

[0:06:27] Werkgevers en branches vertellen ons, er worden afspraken met branches gemaakt, dat is ook prima.

[0:06:33] Maar uiteindelijk zullen werkgevers zich meer investeren in nieuwkomers als ze ook het vertrouwen hebben dat die investering ergens naartoe gaat.

[0:06:43] de andere kant van het land.

[0:06:45] En dat is ook een van onze boodschappen aan de hele serie departementen en bewindslieden en ook Kamercommissies die zich met dit vraagstuk in feite bemoeien, want het gaat ook over onderwijs en wonen en werk, dat die structurele samenwerking over die schotten heen niet alleen behulpzaam is om mensen ook sneller aan het werk te krijgen, maar eigenlijk noodzakelijk en cruciaal.

[0:07:05] Want de onzekerheid die daaruit voortkomt, dat is toch wel een hele belangrijke hobbel, hebben wij gemerkt, voor werkgevers.

[0:07:11] Tweede aanbeveling, de praktijk.

[0:07:14] En dat is onze hoofdaanbeveling.

[0:07:16] Maak goede afspraken met tekortsectoren.

[0:07:19] De landelijke sociale partners zeggen met dit advies in gesprek te gaan met tekortsectoren.

[0:07:24] Dat gebeurt ook al.

[0:07:25] Maar ook vastere afspraken te maken.

[0:07:27] En ook het kabinet is daar al mee bezig.

[0:07:29] Er zijn goede voorbeelden.

[0:07:30] Het aanvalsplan techniek loopt voor op andere sectoren.

[0:07:34] Branches hebben een instroomdoel, O&O-fondsen cofinancieren de voorschakeltrajecten en gemeenten dragen bij aan het boeken van resultaten en het koppelen aan de financiering.

[0:07:45] Dat is een voorbeeld waarvan we denken dat zou ook goed kunnen werken in de zorg, in de bouw, in de energie en in het onderwijs.

[0:07:51] Er gebeurt al wel veel, maar onze constatering is dat het vaak kleinschalig is, tijdelijk of maar op onderdelen van dit gehele pakket wat wij u schetsen.

[0:08:00] Laatste hoofdaanbeveling, dat we het vliegwiel genoemd.

[0:08:04] Wij zijn niet uit op weer nieuwe structuren inrichten hiervoor.

[0:08:08] Er kan gewoon al heel veel, maar we denken wel dat partijen actiegericht bij elkaar gebracht moeten worden.

[0:08:14] Goed van elkaar moeten leren welke instrumenten nu werken, welke knelpunten je gemakkelijk kunt wegnemen en hoe je samen kunt werken op die onderdelen die ik net noemde.

[0:08:25] Dat is niet meer bureaucratie, maar echt een actiegerichte agenda met elkaar, met de kernspelers die daarvoor kunnen zorgen.

[0:08:32] We hebben daar ook een voorstellen voor in het rapport gedaan.

[0:08:35] Als SER kunnen wij daar overigens ook aan bijdragen.

[0:08:38] Dat doen we ook al in gesprek met veel bedrijven.

[0:08:40] Dus wij voelen ook zelf de verantwoordelijkheid om daar een bijdrage aan te leveren.

[0:08:45] Nou, ik sluit af.

[0:08:47] Ik zei al, wij zien dat er gelukkig energie en inzet op dit onderwerp zit.

[0:08:52] Ook bij minister Aartsen.

[0:08:53] Dus we zijn ook met hem al in gesprek over ons advies.

[0:08:56] We denken dat de verschuiving van hoe kun je nog werken naast taal en naast inburgering echt moet verschuiven naar hoe kun je taal, inburgering en werk tegelijkertijd slim organiseren.

[0:09:10] En hoe kun je veel sneller beginnen dan we nu doen.

[0:09:14] En op die punten missen we ook nog wel wat kansen die onbenut blijven.

[0:09:19] Bijvoorbeeld ten aanzien van de Oekraïnse groep denken dat daar echt ook een tandje nog bij kan.

[0:09:25] Dit even als overview van ons rapport en ik kijk even of er vanuit sociale partners op dit moment een aanvulling op is.

[0:09:39] Dank allereerst voor de uitnodiging.

[0:09:44] Dank voor de uitnodiging.

[0:09:45] Namens FNV zijn wij allereerst gewoon heel blij dat wij met de SER als sociale partner... ...zou ik tot dit advies hebben kunnen komen, juist op zo'n toch vaak gepolariseerd onderwerp... ...vanuit een gedeeld doel, namelijk dat we met z'n allen willen... ...dat nieuwkomers volwaardig aan het werk kunnen mee kunnen doen.

[0:10:02] En misschien als aanvulling zijn wij in het bijzonder ook blij met dat woordje volwaardig... ...dat we daar invulling aan kunnen geven.

[0:10:09] Wat betekent dat?

[0:10:10] Dat betekent dat we niet alleen mensen zo snel mogelijk naar werk willen matchen, maar vooral ook willen kijken hoe kunnen we die talenten van mensen benutten.

[0:10:18] Hoe voorkomen we dat de Syrische arts hier in het distributiecentrum moet werken.

[0:10:23] Dat betekent ook dat duurzaam werk uiteindelijk het uitgangspunt is.

[0:10:26] We hebben bijvoorbeeld ook afgesproken dat ook dat MLT-advies, vast werk is de norm, dat het ook geldt voor nieuwkomers.

[0:10:33] En dat we dus ook kijken, niet alleen hoe we mensen aan het werk kunnen krijgen, maar juist ook nieuwkomers die best een kwetsbare positie kunnen hebben, dat we hen ook goed beschermen.

[0:10:42] Dus dat woordje volwaardig, dat is denk ik key hierin.

[0:10:46] Dat is denk ik ook...

[0:10:48] Daarvan hoop ik ook dat de Kamer dat aspect ook heel goed mee gaat nemen in de gesprekken die er de komende tijd gevoerd gaan worden.

[0:10:56] Want dat is vaak ook wel een valko op dit dossier.

[0:10:58] Dat de focus heel erg ligt op die matching, op de cijfers, op mensen zo snel mogelijk aan het werk.

[0:11:03] Maar dat dat stukje volwaardig met alle handvoorwaarden erbij wat ondersneeuwt.

[0:11:09] En misschien omwille van de tijd hou ik het daar nu bij.

[0:11:12] Nogmaals dank voor de uitnodiging.

[0:11:16] Ik zou ook heel kort, nou ja, je hebt het heel mooi ingeleid.

[0:11:20] Dus dank daarvoor.

[0:11:21] En misschien in algemene zin nog, goed om toe te voegen...

[0:11:24] Er gebeurt natuurlijk al best wel veel.

[0:11:26] We zien best wel veel initiatieven, pilots in de regio.

[0:11:30] En daar zit gewoon heel veel energie in, ook aan de kant van werkgevers.

[0:11:33] En de waarde van dit advies is dat we eigenlijk ook zeggen... mooi dat die pilots er zijn, maar er moet gewoon een vaste structuur komen.

[0:11:40] Omdat dat duizend bloemen bloeien, dat heeft ook heel veel afbreukrisico in zich... als de financiering bijvoorbeeld ophoudt.

[0:11:47] Dus daar zitten we ons wel echt de waarde van het advies in.

[0:11:51] En daarnaast, zoals Vincent ook al aangaf, we hebben wel eens een moeilijker advies opgeleverd.

[0:11:57] We zijn eigenlijk best wel positief dat ze met elkaar aan tafel hebben gezeten en gewoon gekeken naar hoe werkt het nou technisch?

[0:12:03] Of wat zou dat technisch nou mogelijk moeten zijn?

[0:12:06] En dat hebben we volgens mij heel mooi in beeld gebracht hoe het ideaal plaatje er in theorie uit zou kunnen zien.

[0:12:11] En dat zit heel mooi verwerkt in het advies.

[0:12:17] Dat was het van uw kant.

[0:12:18] Ja, en we zullen uw vragen beantwoorden.

[0:12:20] En daar kan ook mijn collega Desiree ook in de beantwoording mee doen.

[0:12:24] Prima.

[0:12:25] Zullen we gewoon maar een rondje maken?

[0:12:27] Mevrouw Michon-Derksen, zou u willen beginnen?

[0:12:29] Ja, zeker.

[0:12:31] Dank u wel.

[0:12:32] Ook dank voor het voorzitten.

[0:12:33] En dank voor uw komst.

[0:12:35] Ik vind het een heel waardevol advies en het is exact wat u zegt, dat er nu ook gewoon een inhoudelijke onderlegger zit aan volgens mij toch een breed gedeelde wens dat iedereen die hier mag zijn meedoet.

[0:12:50] Daar kan je moeilijk over van mening verschillen.

[0:12:55] Ik heb een vraag.

[0:12:56] Ik weet eigenlijk niet aan wie ik het stel.

[0:12:57] Ik zeg het even het luchtledige.

[0:13:00] Kijk, we hadden altijd over die inburgering heel erg op taal... en daarmee hebben we ons hier ook kwaad op gemaakt.

[0:13:06] Dan bleek je dus door taalles ook gewoon niet in staat om te werken.

[0:13:13] Waren we eigenlijk ook nog niet zo tevreden... over het behalen van die taaleisen die we dan ook stelden...

[0:13:18] En kwam het erop neer dat je er gewoon niet bij kon werken, dus was je na drie jaar en de taal niet machtig en zaten toch te veel mensen in de bijstand.

[0:13:26] Als we inderdaad nu heel erg zeggen werk staat op ene, want we beginnen gelijk met de eerste baan.

[0:13:32] Hoe ziet dan dat taaltraject eruit?

[0:13:34] Want is dan taal op de werkvloer voldoende?

[0:13:36] Dat is eigenlijk dan de cruciale vraag.

[0:13:38] Is dat het dan?

[0:13:40] En ook omdat ik me vanuit werkgevers kan voorstellen dat juist die taal weer een belemmering is om ook met die eerste baan aan de start te gaan.

[0:13:46] Dan blijf je dus toch erg, ik hoor u volwaardige baan zeggen, maar dan blijf je toch erg in de nacht banen doen waar je niet de taal voor nodig hebt.

[0:13:55] Dus hoe kijkt u naar dit vraagstuk aan?

[0:14:01] Dank u wel voor de vraag.

[0:14:08] Ik denk dat daar verschillende oplossingen voor zijn en ook ervoor gevonden worden.

[0:14:14] En nee, taal is niet voldoende.

[0:14:15] Ik denk dat het advies in de kern echt stuurt...

[0:14:19] op een integrale aanpak van naar werk toe taal en inburgering en dat samenbrengen.

[0:14:25] En dat vraagt in eerste plaats ook een aanpassing van de wetgeving, zodat de beleidsdoelen van de wet inburgering en de wet arbeidsparticipatie beter gaan opleinen.

[0:14:36] Want dat is nu een stapeling die niet werkbaar is.

[0:14:39] Dat is al heel belangrijk dat dit op tafel ligt.

[0:14:43] Als je kijkt naar taal is taal ook iets waar je meer genuanceerd naar kan kijken.

[0:14:48] Voor de ene beroep is Nederlands echt heel belangrijk.

[0:14:55] Nederlands is voor de inburgering sowieso heel belangrijk.

[0:14:57] Maar sommige beroepen vragen ook nog wel andere taaleisen of vragen vooral vaktaal.

[0:15:01] Je ziet op de vloer dat er heel veel oplossingen gevonden worden al in de praktijk.

[0:15:06] In de samenwerking tussen werkgevers, bedrijfsopleidingen en bijvoorbeeld ROC's in de regio.

[0:15:13] Waarbij geïntegreerd mensen in een kort aantal weken in een vakopleiding geïnstrueerd worden.

[0:15:20] Tegelijkertijd vaktaal leren en ook gecombineerd met inburgering op die leerlocatie.

[0:15:26] En vervolgens via stages heel snel naar werk toe kunnen geleid worden.

[0:15:31] Daar worden dus in de praktijk ook oplossingen voor gevonden.

[0:15:33] En die zijn niet in elke branche en op elke plek hetzelfde.

[0:15:37] Maar de bouwsteen.

[0:15:39] Eerst scan en diagnose en dan in feite via een geïntegreerd naar werk totale inburgering traject.

[0:15:48] Dat zijn wel de eerste twee bouwstenen uit het advies die daarin belangrijk zijn.

[0:15:56] Jazeker.

[0:15:57] De korte vervolgvraag is dan, waar werkt het dan wel?

[0:16:00] En waarom werkt het daar?

[0:16:01] Want u zegt het werkt soms.

[0:16:03] Nou, dan zeggen wij een keer prima.

[0:16:05] Dat vinden we allemaal een goed idee.

[0:16:07] Voor de rest dan ook doen.

[0:16:08] Want ik hoor alweer geld tekort.

[0:16:11] Maar blijkbaar werkt het dus nu ook op sommige punten wel.

[0:16:14] Waar dan exact?

[0:16:16] Dan kunnen we ons daar ook meer over weten.

[0:16:18] En hoe breiden we dat dan uit?

[0:16:24] Ik heb bijvoorbeeld een fantastisch voorbeeld gezien in Barneveld bij BTO, wat een bedrijfsopleiding is.

[0:16:31] Dat is een koepel die verschillende MKB-bedrijven in de metaal overkoepelt.

[0:16:36] Die hebben gezegd, al deze MKB'ers kunnen dit allemaal niet zelf regelen.

[0:16:40] We maken daar een koepel van, van deze bedrijven.

[0:16:43] Ze zijn allemaal ingestapt.

[0:16:44] Die garanderen wel stageplekken voor...

[0:16:48] Mensen die binnen twaalf weken opgeleid worden.

[0:16:53] Het ROC daar zorgt voor taal en inburgering op dezelfde plek.

[0:16:59] En vervolgens gaan die mensen aan de slag bij een MKD-bedrijf, metaal en elektrotechniek, wil ik even vanaf zijn.

[0:17:09] En in negen van de tien gevallen is men zo tevreden dat die persoon ook gelijk daar aan het werk kan blijven, want het werk is er.

[0:17:16] Dit is gewoon een heel praktisch voorbeeld van waar het gewoon goed werkt.

[0:17:20] Maar dat is een voorbeeld en in een andere branche zal het anders moeten werken.

[0:17:24] In de schoonmaakbranche zijn andere eisen, in de horeca zijn andere eisen, in het onderwijs zijn andere eisen en zijn dus ook andere oplossingen nodig.

[0:17:32] Maar die zijn gewoon op de vloer vindbaar.

[0:17:35] Vincent nog even.

[0:17:37] Ja, korte aanvulling hoor.

[0:17:38] Want het is denk ik een heel terechte vraag.

[0:17:40] Want inderdaad taal is voor de baan zelf belangrijk.

[0:17:43] Maar dat gaven Oekraïens ontheemden en vluchtelingen ook zelf in de participatie aan.

[0:17:49] Taal is ook hetgene wat uiteindelijk die keuzemogelijkheid biedt om door te kunnen groeien.

[0:17:55] Wat daarvoor ook heel belangrijk is wat we in het advies stellen.

[0:17:59] Ik vroeg ook naar de werkgeverskant.

[0:18:01] Dat betekent ook dat het wel gefaciliteerd wordt vanuit die werkelijkheid van die nieuwkomer.

[0:18:06] Dat je ook de flexibiliteit hebt om dit met elkaar te combineren.

[0:18:10] Die inburgering, de taal, het werk.

[0:18:12] Dus het vraagt ook wel iets van de afspraken die bijvoorbeeld met werkgevers gemaakt worden.

[0:18:17] Hoe helpen we nou ook die nieuwkomer niet alleen aan het werk te komen, maar ook door die combinatie van de verschillende plichten en zaken die verdere doorgroei te kunnen maken.

[0:18:30] Dus dat is een best wel belangrijke randvoorwaarde hierbij.

[0:18:34] Dank u wel.

[0:18:34] Gaan we naar meneer Boon.

[0:18:36] Ja, ik heb eigenlijk twee vragen.

[0:18:38] De ene sluit aan op de volgende vraag.

[0:18:39] Eigenlijk hoor ik nu een heel mooi voorbeeld dat het al werkt.

[0:18:42] Dan denk ik, waar moet de overheid dan weer zich mee gaan bemoeien?

[0:18:44] We hebben hier te maken met tekortsectoren.

[0:18:47] Dat is een challenge om goede mensen te krijgen.

[0:18:49] Dat is echt strijdgaande.

[0:18:51] Dus als we die mensen kunnen krijgen, dan zullen die bedrijven dat echt wel doen.

[0:18:55] En dan mis ik nog een kant in dat hele verhaal waar ik eigenlijk niemand over hoor.

[0:18:57] Dat is de eigen verantwoordelijkheid van de nieuwkomer.

[0:19:00] Dat hoor ik allemaal niet.

[0:19:02] Ik hoor het over sneller beginnen, maar niemand houdt die mensen tegen om Duolingo te installeren of YouTube-filmpjes om zelf Nederlands te leren.

[0:19:09] Niemand houdt die mensen tegen dat ze kunnen werken en taal leren naast elkaar.

[0:19:12] Die Syrische arts die op de pakketbus zit, als hij echt zo hoog opgeleid is, dan wil hij ook zijn kwaliteit laten zien.

[0:19:20] En dan gaat hij zelf op zoek na zijn werk, zoals heel veel Nederlanders ook moeten doen, naar opleidingen, naar taalkursussen.

[0:19:26] Dus waarom wordt daar niet meer ingezet op de eigen verantwoordelijkheid?

[0:19:29] Waarom moet we meteen weer de overheid zich ermee gaan bemoeien?

[0:19:33] En aan wie is uw vraag gericht, meneer Boon?

[0:19:40] Kijk, in algemene zin, dank trouwens voor die vragen.

[0:19:43] Kijk, werkgevers die hebben werk en die zijn op zoek naar iemand om dat werk te doen.

[0:19:47] En je merkt dat op dit moment dat het heel lastig is voor werkgevers om die mensen te vinden.

[0:19:52] Dus bij wijze van spreken, als dat inderdaad die Syrische arts is, die werkgever weet dat niet.

[0:19:58] En er bestaat ook geen arbeidsbemiddelende taak voor deze doelgroep.

[0:20:01] Dus die werkgever is op zoek naar iemand, maar die zitten deels nog in een AZC.

[0:20:07] Die zijn niet bekend bij URV, niet bekend bij gemeenten.

[0:20:10] En wat juist de waarde is van dit advies en eigenlijk het traject waar we met elkaar in zijn gegaan, is dat die werkgever een vast punt heeft om naartoe te gaan.

[0:20:17] Ik heb werk en ik ben op zoek naar iemand die bij wijze van spreken op z'n minst aan brommers kan sleutelen, want ik heb werk wat een beetje in die hoek zit.

[0:20:24] En daar zit denk ik wel de meerwaarde in voor dit advies, dus dat mensen goed op een uniforme manier van werkgevers in beeld worden gebracht...

[0:20:32] En daarnaast natuurlijk het eigen perspectief van de mensen zelf.

[0:20:37] Dat is er natuurlijk ook.

[0:20:38] We zien ook wel de kansen die dat mensen biedt, die zich ook zelf melden met Doembali bijvoorbeeld.

[0:20:46] Daarnaast hebben we ons natuurlijk met name vanuit een beleidsbril naar gekeken.

[0:20:51] Wat hebben wij met elkaar te organiseren als publieke en private partijen?

[0:20:54] Hoe we die keten goed organiseren?

[0:20:56] Dus daar heeft wel onze focus in het advies gelegen.

[0:20:59] Meneer Boon, voor een korte vervolgvraag.

[0:21:01] Heel kort, u zegt dat ze die mensen niet kunnen vinden.

[0:21:04] Nou weet ik dat ze bij gemeentes een popplan maken, de statushouders.

[0:21:08] En dat er gemeenten zijn die echt actief mensen proberen te koppelen aan de hand van dat popplan.

[0:21:13] Dus waarom is dat dan onvoldoende?

[0:21:15] Goed, dat is bijvoorbeeld inderdaad de doelgroep statushouders.

[0:21:18] Daar gaan gemeentes wisselend mee om.

[0:21:20] En er zijn gemeentes die er echt heel goed werk van maken.

[0:21:22] Er zijn ook gemeentes die daaraan achterblijven.

[0:21:24] Dus we willen juist eigenlijk, we hebben het ook al over AZC's, over meedoenbalies bijvoorbeeld...

[0:21:29] Het gaat eigenlijk om de totale keten van je komt hier, dan kijken we dus ook vanaf nu naar de factor werk, wat je kunt doen.

[0:21:38] En vervolgens heb je eigenlijk die doorlopende lijn naar de gemeente, waarvan we ook willen dat gemeentes die rol goed oppakken.

[0:21:45] Misschien nog even een aanvulling op wat Antwan zegt.

[0:21:49] Ik denk dat het ook op aankomt... Kijk, we hebben in dit land veel dingen erg ingewikkeld gemaakt.

[0:21:55] Want ook voor anderen op de arbeidsmarkt is het niet zo eenvoudig om van werk naar werk te gaan.

[0:22:00] Om in leven lang ontwikkeler terecht te komen.

[0:22:02] Om een baan te vinden.

[0:22:04] We staan aan de vooravond van een sociaal akkoord.

[0:22:06] Dit worden nog flinke gesprekken omdat we het gewoon niet op orde hebben in ons land.

[0:22:09] Dus ook voor deze groep niet.

[0:22:10] Dus soms is het misschien zo dat de overheid...

[0:22:13] andere dingen moet doen.

[0:22:14] En we hebben een aantal belemmeringen benoemd.

[0:22:17] Het zit hem soms in diplomawaardering.

[0:22:19] Het zit hem soms in de taaleisen of juist dat men niet op de werkvloer die taal kan leren en dat een werkgever door die overheid eigenlijk belemmerd wordt.

[0:22:27] Dus het is ook gewoon een aantal belemmeringen dat weggenomen kan worden, waardoor de werkgever de werknemer misschien beter kan vinden.

[0:22:34] En verder denk ik dat we ook in het rapport uitgaan van de eigen verantwoordelijkheid van mensen zelf.

[0:22:40] Wij zien ook dat ze graag, en dat geldt natuurlijk niet voor iedereen zoals dat in iedere groep is... ...maar we zien veel, bijvoorbeeld ook onder de Oekraïnes, veel mensen die hier graag willen werken... ...en die ook graag het werk willen doen waar ze voor opgeleid waren.

[0:22:55] Maar om allerlei redenen, soms omdat het diploma net niet past... ...of soms omdat ze de route niet vinden of omdat de gemeente niet weet dat ze er zijn.

[0:23:02] Dus er gaat veel langs elkaar heen.

[0:23:04] Maar ik ben het wel met u eens, uiteindelijk is er ook een verantwoordelijkheid voor werkgever en de werknemer zelf...

[0:23:09] We hebben veel dingen ook ingewikkeld gemaakt waardoor er veel belemmeringen op die arbeidsmarkt liggen.

[0:23:14] Een hele korte aanvulling.

[0:23:15] U noemt het POP-plan terecht voor statushouders.

[0:23:19] Maar de gemeentes hebben die taken in verantwoordelijkheid op dit moment nog niet voor asielzoekers en voor Oekraïns ontheemden.

[0:23:25] Dus waar we ook voor pleiten is om die route, die vier stappen die wij beschrijven van scannen, diagnose...

[0:23:31] integraat traject en doorontwikkeling, dat we die, of leiden naar werk doorontwikkeling, dat we die voor alle groepen gewoon hetzelfde houden, ook om het eenvoudiger te maken, waar Kim ook op wijst.

[0:23:49] Ja, dank en leuk om te horen van het BTO in Barneveld... waar ik ook een paar maanden geleden op werkbezoek ben geweest... en waar inderdaad geweldig werk wordt gedaan.

[0:23:57] Aan de ene kant is het leuk om te horen.

[0:23:59] Aan de andere kant vind ik dat ook altijd een beetje gevaarlijk... als we in de politiek dan telkens dezelfde voorbeelden horen.

[0:24:05] Het moet juist door het hele land gebeuren.

[0:24:08] Ik ken ook wel andere voorbeelden van andere beleidsterreinen waar je dan telkens dezelfde voorbeelden in het land langs hoort komen als goed verhaal.

[0:24:14] En dan denk je van ja, maar het moet juist zelf wel breder.

[0:24:17] En om dat ook te bewerkstelligen noemt de SER ook in het advies vooral snel beginnen met taal en snel zekerheid.

[0:24:25] Daar was ik nog wel benieuwd naar om nog even wat verder na te vragen.

[0:24:29] Wat voor voorbeelden kennen jullie of wat voor specifieke uitwerkingen kennen jullie waar dat echt beter moet of beter kan om ervoor te zorgen dat mensen snel beter aan de slag kunnen?

[0:24:39] En heeft u een specifieke persoon in gedachten bij het antwoord op die vraag?

[0:24:44] Ja, ik denk de vertegenwoordigers van de SER.

[0:24:50] En zoek je dan, want je vraagt nog specifiek, meer voorbeelden van waar het werkt of waar mensen mee aan de slag zijn?

[0:24:56] Juist omdat het advies ook is, ga eerder aan de slag met taal en met voorbereidingen op werk.

[0:25:04] Daar wil ik wel specifiek van, wat zijn daar precies goede voorbeelden van?

[0:25:07] En ook wat zouden wij hier kunnen doen of kunnen veranderen in ons beleid om dat beter aan te jagen?

[0:25:14] Ja, verschillend.

[0:25:16] En ik denk dat Riemer ook even kan aanvullen zo.

[0:25:21] De UAF is bijvoorbeeld ook bezig met een aantal goede trajecten daarvoor.

[0:25:28] Ik ken hele goede trajecten, bijvoorbeeld UMatch in het Utrechtse... waar ook echt gekeken wordt om snel mogelijk via het onderwijs mensen onderwijs te krijgen... en ook dus een bestaande structuur te benutten...

[0:25:42] om mensen in opleiding en taal- en inburgering tegelijkertijd te laten doen.

[0:25:47] Er is een heel goed voorbeeld van een grote werkgever, bijvoorbeeld Heijmans, die ook als doel heeft gesteld om 100 statushouders aan te nemen, aan het werk te houden.

[0:25:59] En die daarvoor een heel eigen onboardingprogramma heeft gemaakt, waarbij dus ook juist taal en taal op de werkvloer en opleiding en alles wat erbij komt kijken, ook de inclusiviteit op de werkvloer worden meegenomen.

[0:26:13] En zo zijn er nog echt veel meer voorbeelden te vinden.

[0:26:17] Dus ja, als u voorbeelden wil dan staan er ook op de CR website volgens mij nog veel meer voorbeelden.

[0:26:25] Ik denk waar het vooral op zit wat er vanuit de politiek kan gebeuren is de facilitering van de gemeente en dan niet alleen in taken ook financiering.

[0:26:36] En zorgen dat de gemeente de regierol kan pakken daarin.

[0:26:41] Want de gemeente kan dat niet allemaal zelf doen.

[0:26:43] Het gaat natuurlijk juist om samenwerking met regionale werkcentra, met het COA, met het UWV, met onderwijsinstellingen en met werkgevers in de regio.

[0:26:52] En op het lokaal niveau wat moet gebeuren.

[0:26:54] Dat is denk ik wel een van de belangrijkste randvoorwaarden.

[0:26:57] En het aansluiten van wetgeving en met name ook het mensen op een plek houden en zorgen dat ze niet hoeven te verhuizen.

[0:27:04] Dat is een randvoorwaarde die enorm gaat helpen als we dat op de een of andere manier dichterbij kunnen brengen.

[0:27:12] Ik denk dat op dit vlak de voorbeelden eigenlijk ook nog schaars zijn.

[0:27:20] We constateren dat ook in het rapport, juist omdat er in de asielfase en voor Oekraïners geen taak nog belegd is.

[0:27:29] We zeggen juist ook voor...

[0:27:31] Die Oekraïners is vaak de stap van werk.

[0:27:34] Ze komen wel snel aan het werk, maar de doorstroming komt moeilijk van de grond.

[0:27:39] Juist omdat ze weinig toegang hebben tot taal.

[0:27:44] Dus er zijn, ja zeker, dus ik kom op diezelfde voorbeelden als Desiree.

[0:27:48] Maar ik geloof ook dat er pilots in voorbereiding zijn om voor kansrijke asielzoekers daar sneller mee te beginnen.

[0:27:54] Maar ik denk dat dat juist een deal verdient.

[0:27:57] Ja, dat we eigenlijk te laat op gang komen.

[0:28:02] Misschien nog kort.

[0:28:06] We hebben natuurlijk in het advies ook een onderscheid gemaakt tussen a job, a better job en a career job.

[0:28:12] En je ziet dat de entree voor die type banen gewoon verschilt.

[0:28:15] Dus je ziet, we hebben best wel effectieve voorbeelden in de hotellerie, de maaltijdbezorging, et cetera, rondom a job.

[0:28:23] Er zijn taaleisen bijvoorbeeld ook en diploma-eisen wat minder van belang.

[0:28:29] Maar je ziet wel dus dat die stappen of de bedrijven die a better job, a career job hebben... ...dat die soms aanloopkosten met zich meebrengen.

[0:28:37] Bijvoorbeeld veiligheidscertificaten, et cetera.

[0:28:39] En dat is wel lastig voor sommige werkgevers om daarin te investeren.

[0:28:43] Bijvoorbeeld voordat er een contract is getekend.

[0:28:46] Dus dat proces, zeg maar, van a job naar a better job of naar a career job... ...daar zitten nog wel onze aandachtspunten.

[0:28:54] Dus er is veel verschillend soort werk.

[0:28:55] En eigenlijk deed de regio er net ook al aan...

[0:28:58] Taal eisen, diploma eisen, et cetera.

[0:29:00] Het verschilt ook alweer bij het type werk wat er zit.

[0:29:02] Dus het is moeilijk om daar één grote mal van te maken.

[0:29:07] Meneer Nijhuis oogt tevreden.

[0:29:09] Gaan we naar meneer Bolhuis.

[0:29:10] Ja, dank.

[0:29:11] Dank voor het advies en toelichting.

[0:29:12] Lijkt me ook heel goed om in te zetten op volwaardig en duurzaam werk... ...en ook om onderwijs, taal, werk en dat meer te gaan combineren.

[0:29:20] Ik had een vraag over het gezegd van ja... ...werkgevers zullen gaan investeren als rendement oplevert.

[0:29:24] En ik ben even zoekende, want...

[0:29:25] We horen het vaak bij de discussie over asielzoekers die aan het werk willen.

[0:29:30] Dat er heel veel onzekerheid is voor werkgevers om daar maar om te gaan.

[0:29:33] Want asielzoekers kunnen als ze een status krijgen op een hele andere plek terechtkomen.

[0:29:37] Rijbewijzen worden bijvoorbeeld niet erkend.

[0:29:40] BSN-nummers die niet worden geleverd, wat heel lang duurt.

[0:29:44] Dus kunnen jullie daar wel even op reflecteren?

[0:29:47] Wat is er nodig om die zekerheid en die duidelijkheid te geven?

[0:29:51] En zijn dit inderdaad dingen die opgelost zouden kunnen worden?

[0:29:55] Ik denk dat u het goed opzomt, in ieder geval qua knelpunten die wij ook constateren.

[0:30:00] Dat is dus ook de reden dat we, jullie moeten mij maar aanvullen, pleiten voor die doorgaande lijn.

[0:30:05] Dus dat je al daadwerkelijk bij binnenkomst goed in beeld hebt wie er binnenkomt, wat de diplomas zijn, wat mensen kunnen.

[0:30:12] Dat is een voorwaarde.

[0:30:13] Tweede voorwaarde is dus inderdaad, en daar zit dus wel een verbinding naar alles wat er in de asielketen plaatsvindt, namelijk dat voortdurende verhuizen.

[0:30:22] Dat is een tweede belangrijke randvoorwaarde waar je denk ik in beleid iets aan kunt doen.

[0:30:25] Dat er sneller zekerheid moet zijn of mensen hier nu wel of niet mogen blijven.

[0:30:30] En als ze mogen blijven, waar dat dan op dat moment is.

[0:30:33] Dit zijn twee zaken waar werkgevers zich dan ook echt op kunnen voorbereiden.

[0:30:37] Want als je weet dat die doorgaande lijn er is.

[0:30:39] Dus dat er anders met taal wordt omgegaan.

[0:30:42] Dat er anders met diploma waarderingen.

[0:30:44] Dat het gericht is op komen mensen op een goede plek op de arbeidsmarkt terecht.

[0:30:48] En tweede dat dat...

[0:30:49] dat die zekerheid van het niet alsmaar weer verhuizen weggenomen is, dan denk ik dat dat voor de werkgevers een belangrijke randvoorwaarde is om hier ook echt vaart mee te maken.

[0:30:58] Maar als dat er niet is, dus als je niet zeker weet of je mensen aan het werk kunt houden en of ze voortdurend toch weer in andere trajecten terechtkomen rond talen en inburgering en ze volgende week misschien weer ergens anders wonen, dan kan ik me wel voorstellen dat zeker ook het MKB daar gewoon geen tijd voor heeft om dat alsmaar met nieuwe mensen te doen.

[0:31:18] Dus ik weet niet of dat een antwoord is, maar ik denk dat dit wel, kijk jullie even aan, twee hele cruciale onderdelen zijn van waar het dan moet verbeteren.

[0:31:26] Die doorgaande lijn en het verhuizen.

[0:31:29] Wat zeg je dan eigenlijk ook op het moment dat, even op de asielzoeker die nog in het COA zit, vandaar opgericht, die heeft dan inderdaad ergens een baan gevonden.

[0:31:37] Betekent dat vervolgens als die status krijgt, dat hij eigenlijk op dezelfde plek toegekend zou moeten gaan wonen?

[0:31:44] Want anders dan heeft de werkgever geen zekerheid.

[0:31:47] Ik ben benieuwd hoe jullie daar naar kijken.

[0:31:49] En of jullie daar ook over wat zeggen in het advies, want eigenlijk zit je dan ook op bespreidingswet discussies.

[0:31:56] Ja, het is gewoon een lopend gesprek inderdaad.

[0:32:01] Je ziet dat werkgevers die zekerheid nodig hebben.

[0:32:04] Je ziet ook dat bijvoorbeeld de ONO-fondsen die middelen ter beschikking kunnen stellen... ...die zekerheid ook nodig hebben.

[0:32:09] Dus als je ONO-middelen, dat komt ook uit de loonruimte... ...als je die ter beschikking stelt voor bepaalde trajecten... ...en mensen verhuizen van Heerlen naar Assen... ...en dat kan en dat gebeurt binnen een week...

[0:32:23] Ja, dan is dat geld wat je niet goed kunt verantwoorden.

[0:32:27] En dus we zien inderdaad daar wel gewoon de uitdaging in.

[0:32:30] Dus stel je zou in dezelfde soort arbeidsmarktregio blijven in asielperiode en vervolgens naar status, dan zou dat enorm helpen.

[0:32:38] En het is gewoon heel lastig van werkgevers om in die onzekere asielfase, om daar dingen van te verwachten die ze feitelijk niet kunnen bieden.

[0:32:47] Het zou al helpen als het niet een voortdurende verhuisbeweging is.

[0:32:51] En we hebben ook bijvoorbeeld het techniekpak genoemd.

[0:32:54] Sectoren kunnen natuurlijk ook nog onderling met elkaar goede afspraken maken.

[0:32:57] Dus er is daar denk ik best wel iets van flexibiliteit.

[0:32:59] Ook als iemand uiteindelijk bij het verkrijgen van de staat het wel ergens anders heen gaat.

[0:33:03] Maar het zou al helpen als dat niet een voortdurende reeks van verhuizing is.

[0:33:06] Dat is één.

[0:33:07] En twee is misschien ook wel goed om toe te voegen.

[0:33:09] Ons voorstel zegt niets over de vraag of iemand mag blijven.

[0:33:14] Dus wij zeggen als je hier bent...

[0:33:16] Is werk überhaupt veel beter dan niks doen?

[0:33:19] Maar uiteindelijk komt er een uitspraak of iemand wel of niet mag blijven.

[0:33:22] En daar is het hebben van werk niet op van invloed.

[0:33:25] Ik denk dat dat ook belangrijk is om misschien even toe te voegen.

[0:33:29] Meneer Bolluis, tevreden.

[0:33:30] Dan gaan we naar meneer Keulemans.

[0:33:32] Voorzitter, dank en dank ook voor de toelichting op het advies.

[0:33:35] Ik wilde even doorgaan op het beleggen van de verantwoordelijkheid voor arbeidstoeleiding van asielzoekers bij gemeenten wat onderdeel van het advies is.

[0:33:43] Ja, dat is toch iets waar ik wel behoorlijk veel haken en ogen bij zie.

[0:33:46] U geeft wel aan van dan moeten dan ook de benodigde middelen voor de beschikking worden gesteld die er op dit moment niet zijn voor gemeenten.

[0:33:51] Maar het vergt los daarvan natuurlijk ook gewoon capaciteit bij een gemeente op richting een groep die ook echt moeizaam richting werk te begeleiden is.

[0:33:59] Bijvoorbeeld in tegenstelling tot Oekraïners, die veel makkelijker aan het werk komen.

[0:34:04] Hoe ziet u dat?

[0:34:04] En ook in het licht dat bijvoorbeeld asielzoekers qua bijstandsautokering of kosten van huisvesting of zo gemeenten geen geld kosten, omdat dat zaken zijn waar ze op dat moment geen recht op hebben.

[0:34:13] zeker door het COA vergoed worden.

[0:34:15] Dus hoe ziet u die balans tussen enerzijds een behoorlijke last... die hiermee extra op de schouders van gemeenten wordt gelegd... terwijl zij daar in de praktijk weinig profijt bij hebben?

[0:34:27] Ja, graag.

[0:34:28] Dank u wel voor de vraag.

[0:34:30] Nou, dat is een heel belangrijk punt.

[0:34:32] Kijk, de gemeentes hebben natuurlijk zelf hun vinger ook opgestoken voor deze rol.

[0:34:36] Dat vind ik wel belangrijk om ook te vermelden.

[0:34:39] De gemeentes hebben zelf, de VNG heeft zelf al een resolutie uitgebracht vorig jaar, waarin zij hebben gepleit, ook voor een aantal dingen die wij ook in ons rapport eigenlijk ook herhalen, zoals veel minder, zo min mogelijk verhuizen, maar ook die regiefunctie die zij graag naar zich toe willen trekken.

[0:34:56] Want zij zijn er ook zelf van overtuigd dat daar juist veel winst te verhalen is.

[0:35:00] En dat wil niet zeggen dat zij daarin dus alles zelf moeten doen.

[0:35:03] En natuurlijk, ze moeten daar dan ook de middelen voor krijgen.

[0:35:06] Dat staat onverlet.

[0:35:07] Anders kunnen gemeenten dat ook niet.

[0:35:09] Maar de infrastructuur in feite, want dat is wat wij ook steeds zeggen.

[0:35:13] Het gaat om het inrichten van een infrastructuur die ook voor andere werkzoekenden ten dienste staat.

[0:35:20] En die infrastructuur hebben we deels ook al vormgegeven op het regionaal niveau via regionale werkcentra.

[0:35:26] En dus als we die infrastructuur goed willen gaan benutten... en een UWV en de samenwerking met een COA... dan is het gewoon heel wenselijk dat de gemeentes daar de regierol in kunnen pakken.

[0:35:42] Die zijn zelf daar ook in voor zich gezien.

[0:35:44] Ook omdat zij de administratieve drempels die de heer Bolhuis...

[0:35:50] Net ook al noemde, alle administratieve verhandelingen... ook bij de gemeente liggen.

[0:35:55] Dat we daar juist ongelooflijk veel winst kunnen pakken... als dat goed gaat werken en ook sneller gaat werken.

[0:36:02] Want tempo is op een bepaald moment ook heel belangrijk.

[0:36:06] En dat tempo ontbreekt nu vooral in de allereerste fase.

[0:36:12] Misschien aanvullend eraan, ik denk...

[0:36:15] Gewoon ook vanuit de opgave en wat hebben mensen nodig om uiteindelijk die route door te maken, is het gewoon belangrijk.

[0:36:21] Dat ook vanuit gemeentes we gewoon vroeg beginnen al.

[0:36:24] Dat mensen spreken, in beeld brengen wat talenten zijn, kijken wat er in de begeleiding nodig is.

[0:36:30] Dat is zowel belangrijk omdat we uiteindelijk zo vroeg mogelijk met die lijn willen beginnen.

[0:36:35] Dat mensen naar dat maatschappelijk belangrijke werk, als het even kan, door kunnen gaan.

[0:36:41] Maar vanuit FNV perspectief, waar wij ons ook wel zorgen om maken, wat we nu in de praktijk ook zien, dat zit ook in het advies.

[0:36:47] Is dat als je asielzoekers niet aan de voorkant spreekt, begeleidt.

[0:36:53] Wij zien die uitzendbusses voor de AZC's gaan.

[0:36:55] Daar worden mensen opgepikt.

[0:36:57] Weinig kennis over je eigen rechten.

[0:37:00] Dan zien we ook wel dat die kwetsbaarheid er nog groter van wordt.

[0:37:02] Dus zowel voor die route richting die maatschappelijke tekortberoepen.

[0:37:06] Als vroeg ook investeren in goede begeleiding.

[0:37:10] En dat mensen ook beschermd worden voor misstanden in hun kwetsbare positie.

[0:37:16] Is die vroege rol van de gemeente wel echt belangrijk.

[0:37:20] Met die randvoorwaarden van die financiering en dat het wel uit te voeren is.

[0:37:24] Dat is gewoon heel belangrijk.

[0:37:27] Heel kort, en ik bedoel dat niet cynisch, maar natuurlijk met zo'n status bij de gemeente, daar heeft nog nooit iemand ooit echt een baan door gekregen.

[0:37:35] Dus dat is geen doel op zich, maar het maakt het wel makkelijker om binnen die structuur te vallen, waardoor mensen makkelijker naar werk worden begeleid.

[0:37:44] En dus dat is denk ik voor ons het voornaamste.

[0:37:47] Mag ik er één aanvulling op geven?

[0:37:49] We hadden

[0:37:49] bij de presentatie van ons advies de burgemeester van Mijn Rijstad bij de SER op bezoek en die schetste eigenlijk wel heel scherp.

[0:37:57] Kijk, deze mensen zijn sowieso in de gemeente en er is niet altijd evenveel zicht op.

[0:38:02] En dit geeft ook de gemeente de mogelijkheid om überhaupt te zien

[0:38:05] Wie de mensen zijn, wat ze doen.

[0:38:07] Bovendien was zijn boodschap ook dat hij merkt dat het ook voor meer draagvlak onder de bevolking zorgt als mensen aan het werk zijn.

[0:38:16] En dat dat een heel ander gesprek met de inwoners oplevert als mensen niet voortdurend hangen, thuis zitten, eventueel voor overlast zorgen na een tijdje.

[0:38:24] Dus het zit het dichtst bij de gemeente om dat soort problemen ook te voorkomen en op te lossen.

[0:38:33] Er zijn heel veel antwoorden gegeven, maar ik zie toch dat er nog een vervolgvraag komt.

[0:38:36] Een heel korte vervolgvraag met name aan mevrouw Major dan, want u zei van ja kijk de infrastructuur om mensen naar werk te begeleiden die ligt er in principe al in gemeenten en we moeten ervoor zorgen dat asielzoekers daar ingepast kunnen worden.

[0:38:46] Maar je ziet nu natuurlijk juist in veel gemeenten, met name in de grotere steden, dat het al een helse opgave is om eigen inwoners die in de bijstand zitten naar werk toe te begeleiden.

[0:38:55] Nou is dat nog een groep...

[0:38:56] waarvan het voor een gemeente lucratief is om die naar werk toe te begeleiden, want het scheelt een bijstandsuitkering.

[0:39:01] Asielzoekers ontvangen die niet, worden ook geen kosten gemaakt voor de huisvesting.

[0:39:04] Dus is dan het enige voordeel voor gemeenten wat meneer Putters zegt, dat asielzoekers daardoor misschien minder vrije tijd hebben om rond te hangen en overlast te veroorzaken?

[0:39:13] Of zijn er nog andere voordelen?

[0:39:15] En hoe wegen die dan op tegen de extra last die hiermee op de gemeente wordt afgewend?

[0:39:23] Ik denk dat het feit dat gemeentes zelf hebben geopteerd voor deze oplossing ook al aangeeft dat zij zelf voordelen zien.

[0:39:32] Kijk, het feit dat asielzoekers niet op het gemeentebudget drukken maar door het COA worden gefinancierd wil natuurlijk niet zeggen dat het niks kost.

[0:39:42] Dus de lasten zijn er wel, maar liggen dan misschien op een ander budget.

[0:39:47] Je ziet natuurlijk in probleemgemeenten dat gemeentes inderdaad wel degelijk geconfronteerd worden met alle gevolgen.

[0:39:55] Dat is sowieso zo.

[0:39:56] Dus daar wijst Kim ook al op dat dat ook voor gemeenten natuurlijk van het grootste belang is.

[0:40:03] Op een bepaald moment raken mensen natuurlijk wel in uitkering.

[0:40:09] En zijn gemeentes wel ook verantwoordelijk voor de arbeidstoeleiding.

[0:40:13] En ik denk dat wat we betogen is dat het veel beter is om dat voor te blijven.

[0:40:17] Dus je wil dat voorblijven.

[0:40:19] Dus waarom zou je dat laten gebeuren?

[0:40:22] Dus dat is eigenlijk de kern van ons advies.

[0:40:26] Wees het nou voor en organiseer het nou zo dat dat niet hoeft.

[0:40:31] Dat is voor iedereen het beste.

[0:40:35] Ja, kleine aanvulling, want het werd deels al gezegd... Kijk, het gaat hier om heel veel mensen die willen graag snel aan de slag.

[0:40:42] Snel meedoen, snel een bijdrage leven.

[0:40:44] Dat is volgens mij per definitie ook in het belang van de gemeente.

[0:40:47] Maar er zit inderdaad een wisselwerking met hoe langer je wacht om met mensen aan de slag te gaan... hoe groter kans is dat iemand uiteindelijk later alsnog langdurig in de bijstand zit.

[0:40:58] Dus het is uiteindelijk een preventieve investering om als gemeente...

[0:41:02] Met alle goede randvoorwaarden op orde.

[0:41:04] Vroeg te kijken hoe kunnen we jou helpen om ook een mooi bestaan op de arbeidsmarkt op te bouwen.

[0:41:10] En dat is daarom uiteindelijk ook een collectief belang.

[0:41:15] Ik heb zelf nog wel een vraag.

[0:41:17] Ik ben ook woord voor de arbeidsmigratie.

[0:41:18] Dit gaat voor een deel van de mensen die hier zitten ook.

[0:41:20] Wordt er bij werkgevers dan vooral nagedacht om nieuwkomers de plek van arbeidsmigranten in te laten nemen?

[0:41:27] Zijn daar pilots mee gedaan bijvoorbeeld?

[0:41:30] Ik denk voor meneer Reiner maar.

[0:41:35] Ik ken geen pilots waarin je zegt zeg maar één op één.

[0:41:38] Dus daar ben ik niet mee bekend.

[0:41:41] Kijk, natuurlijk...

[0:41:43] In algemene zin gaat het natuurlijk ook om de mensen die beschikbaar zijn hier en naar wat je op zoekt.

[0:41:51] Dus als we dat beter aan elkaar weten te verbinden, we hebben mensen in de zorg nodig en we weten de mensen beter te vinden die hier komen met een zorgachtergrond, dan zou je kunnen zeggen dat daar winst in zit.

[0:42:02] Ik denk dat het lastig is om dat nu echt één op één goed met elkaar te koppelen, omdat we dus die koppeling van zorg in land van herkomst na zorg hier in Nederland...

[0:42:12] dat we die nog onvoldoende weten te maken.

[0:42:14] Je ziet het wel misschien een beetje bij de IT, dat mensen, of je nou in India programmeert, of in Pakistan, of in Nederland, daar is die koppeling wat makkelijker te maken.

[0:42:26] En daar zie je ook best wel goede pilots.

[0:42:28] Dus misschien daar zien we wel wat.

[0:42:30] Maar verder vind ik het lastig om echt hele concrete voorbeelden te geven.

[0:42:33] Oh kijk, ik word geholpen.

[0:42:36] Ja, ik wilde hier een iets andere reactie op geven.

[0:42:42] Wij zien al in de praktijk dat hier deels, maar meer vanuit die branches waarvan ook wordt gezegd door een soort kamer van nou, dit type laagbetaald werk moeten we kijken naar de structuur van de economie en hoeveel omvang dit daar binnen moet hebben.

[0:42:57] En wij zien bijvoorbeeld al dat in sommige branches, waar bijvoorbeeld het voor arbeidsmigranten uit Polen al als niet meer aantrekkelijk wordt gezien, dat er naar die doelgroepen wordt gekeken, waaronder nieuwkomers.

[0:43:11] Maar ik denk dat we onszelf ook de vraag kunnen stellen vanuit de uitgangspunten van het advies van volwaardig en duurzaam werk...

[0:43:18] En vanuit het uitgangspunt om mensen te kunnen laten doorgroeien, om voorwaardig te kunnen meedoen.

[0:43:24] Hoe wenselijk zou een uitgangspunt zijn om het vanuit een soort vervangingsvraag van arbeidsmigranten aan te pakken?

[0:43:30] Dat zou ik wel echt willen meegeven.

[0:43:32] We hebben ook in het advies staan, het MLT-advies is uitgangspunt en we willen voorkomen dat...

[0:43:38] mensen in risico voor werk terechtkomen.

[0:43:40] En als we dan zien wat er voor arbeidsmigranten natuurlijk in die laagbetaalde economie vaak de dagelijks praktijk is, dan hoop ik dat dat niet het doel op zich gaat worden voor deze doelgroep.

[0:43:53] Helder.

[0:43:54] We hebben nog een minuut of tien.

[0:43:56] Zullen we proberen nog een kort rondje te doen?

[0:43:58] Een korte vraag en een kort antwoord?

[0:43:59] Of zegt één iemand, ik heb nog een hele belangrijke vraag, daar wil ik tien minuten voor?

[0:44:04] Nee.

[0:44:08] Ja, mevrouw Michon.

[0:44:10] Ja, korte vraag.

[0:44:11] Ik was eigenlijk op zoek wat dan die basisinfrastructuur is.

[0:44:17] Kijk, ik ben zeer eens met wat de heer Putters zei.

[0:44:20] We maken het soms ook een beetje ingewikkeld.

[0:44:22] En nu gaan we iets doen waarvan volgens mij allemaal denken... waarom deden we dit dan niet?

[0:44:26] Ja, dat is toch heel logisch?

[0:44:28] En dan moet er een hele nieuwe basisinfrastructuur.

[0:44:30] Er is natuurlijk niet genoeg geld.

[0:44:31] Je ziet het nu al voor je.

[0:44:32] Terwijl ik denk, we hebben nu gewoon inderdaad zo'n...

[0:44:35] Zo'n plan al.

[0:44:36] We hebben allemaal mensen bij gemeenten die die nieuwkomers begeleidt.

[0:44:40] We hebben uitzendbureaus.

[0:44:42] Dat is gewoon een businessmodel.

[0:44:44] Daar begeleid je ook mensen mee naar werk.

[0:44:46] En dat is in ieder geval voor die eerste baan zou dat heel goed kunnen werken.

[0:44:49] Lijkt mij ook voor hun een heel mooie extra nieuwe doelgroep.

[0:44:54] Dus wat is dan nog?

[0:44:55] Die basisinfrastructuur.

[0:44:57] Wat is dan extra nodig?

[0:44:59] Misschien moeten mensen iets anders werken dan wat er nu niet is.

[0:45:02] En waarom kost dat dan geld?

[0:45:04] Ik begrijp dat gewoon oprecht niet.

[0:45:08] U heeft voorkomen gelijk dat heel veel elementen zijn aanwezig.

[0:45:11] Dus het gaat helemaal niet om het inrichten van een totaal nieuwe basisinfrastructuur en er is niks.

[0:45:16] Dat is helemaal niet waar.

[0:45:17] Dat hebben wij ook niet beweerd of willen beweren.

[0:45:22] Het gaat erom dat de basisinfrastructuur op dit moment heel erg versnipperd is.

[0:45:26] En dat is vooral waarom wij zeggen er moet veel meer lijn.

[0:45:30] Dus wij hebben dat nu gespecificeerd voor de groep nieuwkomers.

[0:45:34] Maar je zou dat voor LLO, Kim noemde dat ook al, precies hetzelfde kunnen zeggen.

[0:45:39] Dus er is een versnippering en dat werkt tegen.

[0:45:43] Dus het moet in lijn komen.

[0:45:44] Eigenlijk zou je voor LLO kunnen zeggen daar zoeken we ook naar een doorgaande lijn.

[0:45:49] Het komt dus eigenlijk onvoldoende samen.

[0:45:51] Onverlet inderdaad de goede voorbeelden die er gelukkig in het land zijn.

[0:45:54] Dus een van de onderdelen is ook.

[0:45:56] Ik denk dat wij daar ook een rol bij kunnen spelen om die voorbeelden goed zichtbaar te maken, ook voor andere gemeenten.

[0:46:01] Dus er kan eigenlijk al heel veel.

[0:46:03] Maar de constatering is ook, het gebeurt niet vanzelf en de problemen groeien.

[0:46:07] En daar is wel een beetje een duw ook denk ik vanuit de politiek voor nodig.

[0:46:12] Dus ik ben ook heel blij dat het kabinet dit ook oppakt.

[0:46:21] Ja, ik had nog wel een vraag over de Oekraïners.

[0:46:24] Want daar wordt ook van gezegd dat daar vaak minder begeleiding voor is en minder beleid voor.

[0:46:29] Terwijl je daar juist wel ziet, en dan gaat het misschien wel om de eerste baan of a job, dat die natuurlijk wel echt in grote getale aan het werk zijn gegaan bij heel veel bedrijven.

[0:46:38] Dus daar zou ik wel graag een reflectie op willen.

[0:46:43] Is dan nog meer inzet of zo, is dat dan de manier?

[0:46:46] Of moeten we juist zo kijken wat er bij die Oekraïners nou heeft geholpen, dat zij wel in grote getale aan het werk zijn?

[0:46:53] Voor dit traject is er ook met Oekraïens ontheemden gesproken.

[0:46:57] Wat zij daar zelf heel erg aan gaven.

[0:46:59] En zij komen ook vaak in die eerste baan terecht.

[0:47:02] Dat is vaak inderdaad in een distributiecentrum op een andere plek.

[0:47:05] Dus ze hebben ook behoefte om door te groeien.

[0:47:07] Oekraïners gaven onder andere aan, wij willen heel graag ook die ruimte hebben om de taal te kunnen leren.

[0:47:14] Oekraïense jongeren, dan gaat het bijvoorbeeld ook over toegang tot onderwijs.

[0:47:17] Wat voor hen een stuk duurder is.

[0:47:19] Dus het is natuurlijk een beetje een ingewikkelde soort van derde categorie waar alles net iets anders voor is geregeld of niet voor is geregeld.

[0:47:27] Maar uiteindelijk zijn het ook mensen die hier zijn die iets willen opbouwen en het gaat vaak over vergelijkbare randvoorwaarden.

[0:47:34] Dat hebben we vaak voor statushouders net iets formeler geregeld dan voor hen.

[0:47:39] Dat is ook wel een deel van de uitdaging denk ik.

[0:47:41] Ja?

[0:47:42] Maar ik denk in de algemene zin dus dat het uitgangspunt van work first, dat we dat bij de Oekraïners hebben gezien, dat dat op zich best wel succesvol is.

[0:47:50] Er waren veel onzekerheden, dus mensen kwamen hier voor drie maanden, werd zes maanden, nou ja, we zijn een paar jaar verder.

[0:47:56] Die onzekerheid zaten ook aan de kant van de werkgever, omdat die vergunning iedere keer werd verlengd.

[0:48:01] Zouden werkgevers ook niet compliant zijn als ze iemand een vast contract bieden?

[0:48:05] Dus dat kon ook niet.

[0:48:06] Maar het als gevolg is dat deze doelgroep wel vaak in die A-job is blijven hangen.

[0:48:11] En daar liggen nu kansen, natuurlijk als er straks een andere juridische situatie ontstaat, om dan eindelijk die transitie te maken naar dat andere werk.

[0:48:18] Maar het uitgangspunt, dat je hier komt en dat je gewoon aan de slag gaat, dat heeft daarvoor, die doelgroep heeft ons wel enorm geholpen, ook in de gesprekken die we hebben gehad.

[0:48:29] Meneer Balhuis.

[0:48:30] Korte vraag over inderdaad die taalles.

[0:48:31] Want nu hoor je inderdaad vaker dat taallessen dan concurreert eigenlijk met werk en dat je het inderdaad samen zou moeten doen.

[0:48:37] Maar hoe gaat het er nu uitzien of jullie als taalles bijvoorbeeld meer op de werkvloer gedaan moeten worden?

[0:48:41] Dat betekent eigenlijk een ander model dan we nu hebben.

[0:48:43] Nu zijn er allerlei aanbestedingen vanuit gemeenten.

[0:48:45] Dus hoe ziet het er dan bij jullie uit in het ideale plaatje?

[0:48:49] En hoe zorg je dat op tijd, op het juiste niveau, het taalniveau behaald wordt?

[0:48:55] Ik ben gewoon benieuwd hoe dat eruit komt te zien.

[0:48:58] Dit lijkt op een vraag die ik al heb geprobeerd te beantwoorden.

[0:49:01] Dus ik ga nog met het risico dat ik mezelf herhaal.

[0:49:04] Dus als anderen willen aanvullen, moeten ze dat vooral doen.

[0:49:08] Ik denk dus dat ook sector-specifieke anders uit kan zien.

[0:49:12] Dus dat dat niet voor elk beroep en elke situatie hetzelfde kan zijn.

[0:49:17] Omdat taaleisen verschillen, ook per sector.

[0:49:20] En de ondersteuning op taal ook verschillend kan zijn per sector.

[0:49:25] Ik denk wel dat het uitstekend te organiseren is.

[0:49:28] En het voorbeeld in Barneveld noemde ik al, waar dat ook gebeurt.

[0:49:34] Waarbij gewoon vaktaalscholing, opleiding en inburgering samen georganiseerd wordt.

[0:49:38] En ook hier geldt dat we eigenlijk de infrastructuur, de publieke onderwijsinfrastructuur natuurlijk gewoon hebben liggen.

[0:49:46] Eventueel aangevuld.

[0:49:48] De bedrijfsscholen en ROC's werken vaak samen.

[0:49:52] Kunnen natuurlijk ook gewoon taalscholen een rol in spelen.

[0:49:56] Het is maar net wat er op dat moment het beste past.

[0:49:58] Maar je kunt ook stellen dat met name de infrastructuur die wij al bieden, ook om naar diplomering toe te komen, via een ROC heel goed is om die juist in die regionale samenwerking daarvoor beter te benutten.

[0:50:14] Maar dat zal echt sectorspecifiek en beroepsspecifiek ook aangevlogen kunnen worden.

[0:50:18] Dat is ook helemaal geen bezwaar.

[0:50:20] Je ziet dat er dus nu ook binnen het hbo Umeds voorbeeld er ook ligt om door te kunnen schakelen binnen het onderwijs ook naar beroepen die hogere opleiding vragen, bijvoorbeeld de zorg.

[0:50:36] Dus daar zijn heel erg goede voorbeelden van hoe dat ook kan matchen, ook samen met werken.

[0:50:42] Het vraagt, dat is ook al gezegd, flexibiliteit ook van werkgevers en ook van opleiding dat te kunnen doen.

[0:50:48] Maar in een lokale en regionaal overleg komt dit over het algemeen ook wel gewoon tot stand.

[0:50:54] Maar het kan niet allemaal via landelijke afspraken.

[0:50:58] Heel veel dingen moeten gewoon ook per sector en op de vloer afgesproken worden.

[0:51:02] Misschien heeft de aanvuller het niet scherp genoeg gesteld.

[0:51:05] Dus de verantwoordelijkheid voor die taallessen ligt in dit model, ligt die dan nog steeds bij de gemeente of ligt die dan bij de werkgevers?

[0:51:12] Dat is eigenlijk meer mijn vraag.

[0:51:13] Daar geven we in het rapport heel duidelijk antwoord op.

[0:51:15] We zeggen in de basis, het begin en de basisinfrastructuur, dat moet een publieke taak zijn.

[0:51:23] En het doorscholen en het scholen op de werkvloer, dat kan een gedeelde verantwoordelijkheid zijn waarin ook werkgevers over ons bijdragen.

[0:51:31] En dat gebeurt ook op die manier.

[0:51:36] Een korte aanvulling waar we natuurlijk van afvullen is de bestaande situatie waar het deels meerdere verantwoordelijke instanties zijn.

[0:51:43] Je financiert de werkgever, daar heb je verplichtingen voor en de inburgingsplichten.

[0:51:48] Die kijken allebei naar je, maar er is geen flexibiliteit om het op elkaar af te stemmen.

[0:51:52] Het is een kastje-naar-de-muur-situatie.

[0:51:54] En dat kan je... Uit de verantwoordelijkheid voor de gemeente kan je afspraken overmaken.

[0:52:00] En heel praktisch, je kan het deels kijken.

[0:52:01] Kan iets onder werktijd?

[0:52:03] Of is die werktijd dan zo flexibel in te richten dat de plichten daarbuiten...

[0:52:09] goed ingevuld kunnen worden.

[0:52:10] Want uiteindelijk hebben nieuwkomers zelf ook maar zoveel uren op een dag.

[0:52:15] Moeten zij dat ook, zoiets als de taal leren... dan moet je ook naar je werkdag nog die energie voor overnemen.

[0:52:21] Dat zijn allemaal vraagstukken waarmee je zo kan kijken of het voor hem ook echt kan werken.

[0:52:25] Daar zou mijn vervolgvraag nog op duiden.

[0:52:28] Ik was maandag bij een taalinstituut waar ze zeiden van wij zien ook wel dat de druk om te gaan werken dan soms zo groot is dat ze eigenlijk geen tijd meer hebben voor de taal.

[0:52:36] Is dat niet een gevaar ook?

[0:52:38] Wie van u mag daar het woord over geven?

[0:52:40] Ja, ik denk dat het ook in het verlengde ligt van wat Desiree zegt.

[0:52:45] Dus je ziet bijvoorbeeld bij dat techniekpact, de beroepstaal is anders dan in de zorg of in de bouw.

[0:52:53] Dat wat er op de werkvloer kan is anders.

[0:52:55] Dus ik denk dat in sommige situaties zul je op de werkvloer letterlijk tijd en ruimte moeten realiseren.

[0:53:01] In andere situaties zit het veel meer in coaching, buddy trajecten.

[0:53:05] Dus ik denk dat dat echt heel verschillend kan uitpakken.

[0:53:08] Wat misschien wel een gemene deler is, dat combineert misschien de laatste paar vragen.

[0:53:14] Wat er ook anders is, is dat wij zeggen van als dat nou in een sector goed geregeld wordt, en natuurlijk hebben we taaleisen, maar als dat goed geregeld wordt, zorgen dan ook voor dat er vrijstellingen komen om niet in dat klaslokaaltje te hoeven zitten, maar dat dat dan verbonden wordt aan wat er op die werkvloer wordt gegaan.

[0:53:29] En dat is heel wezenlijk, want als dat niet gebeurt, dan kunnen werkgevers uiteindelijk er ook niet mee uit de voeten.

[0:53:36] De tijd is bijna op.

[0:53:36] Is er nog iets wat gezegd moet worden van jullie kant?

[0:53:40] Ik zou heel graag nog willen aanvullen dat, en dan zijn we terug bij het begin, dat een betere afstemming van de arbeidsparticipatiewet en de inburgeringswet echt wel een randvoorwaarde is, die ik nogmaals wil benadrukken.

[0:53:53] En ook dat het heel belangrijk is waar we ook op wijzen dat er een mogelijkheid komt om te leren.

[0:53:58] Dat er geleerd wordt van goede voorbeelden, dat er geleerd wordt van wat er regionaal uitgevonden wordt.

[0:54:06] En dat ook het ontwikkelen van instrumentarium niet overal het wiel opnieuw uitvinden, maar dat we daarin ook niet versnipperen, maar juist oplijnen en met elkaar delen.

[0:54:16] Dus een vorm van, noem dat vliegwiel, maar in elk geval de geleerde ervaringen samenbrengen en met elkaar kunnen versnellen.

[0:54:24] Dat hoop ik.

[0:54:25] Slotwoord voor meneer Putters.

[0:54:26] Ja, ik wil daar eigenlijk nog één ding zeggen.

[0:54:27] Wij hebben dus zeg maar nu in een jaar tijd een advies over arbeidsmigratie en over nieuwkomers neergelegd.

[0:54:34] Toen dit bij ons op de agenda kwam hadden we de grote twijfel over of we hier met de grote variëteit van opvattingen over het vraagstuk uit zouden komen.

[0:54:42] In feite zijn de opvattingen in de achterbannen van de sociale partners net zo gevarieerd als die in uw Tweede Kamer zijn.

[0:54:49] En ik ben er heel blij mee dat we op zo'n politiek lastig onderwerp in staat zijn gebleken om in die volle breedte voorstellen neer te leggen.

[0:54:57] Misschien dat ze soms voor de een niet ver genoeg gaan en voor de ander nog net iets te abstract zijn.

[0:55:01] Maar ik zou u toch willen meegeven dat ik denk dat we hiermee een maatschappelijk groot vraagstuk echt een stap verder kunnen brengen als we het maatschappelijk aan het politiek draagvlak kunnen koppelen.

[0:55:11] Ik denk dat ik namens de collega's spreek.

[0:55:12] Als ik u hartelijk dank voor het advies.

[0:55:14] Mag ik dat namens jullie doen?

[0:55:15] Ja, dat mag.

[0:55:16] En ook voor uw aanwezigheid hier.

[0:55:17] Ik zie tevredenheid links en rechts.

[0:55:18] Dus volgens mij hebben we een goed uur gehad.

[0:55:20] Wij hebben over twee weken een debat.

[0:55:21] En daar zijn we nu beter op voorbereid.

[0:55:23] Dus hartelijk dank.