Begrotingsonderdeel Vrouwenrechten

[0:00:00] Goedemorgen en van harte welkom bij het wetgevingsoverleg van de Vaste Commissie voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking met als onderwerp vrouwenrechten.

[0:00:11] We hebben vandaag aan de kant van de Kamer vijf sprekers die we in volgorde van de normale begrotingsbehandeling gaan aanhoren.

[0:00:20] U heeft in de eerste mijn vier interrupties op elkaar.

[0:00:24] En alvast voor u om te weten, ik moet zelf om kwart over elf even eruit voor een ander overleg.

[0:00:31] En dan zal de heer Bamenga mij indien nodig even vervangen.

[0:00:35] Maar misschien dat we dan in een schorsing zitten.

[0:00:37] We gaan even kijken hoe het loopt.

[0:00:39] We starten met mevrouw Kreuger van Pro voor haar inbreng in de eerste termijn.

[0:00:45] Dank u wel voorzitter.

[0:00:46] En we voeren vandaag echt een bijzonder debat.

[0:00:50] En dat wil ik heel erg graag markeren.

[0:00:52] Een speciaal wetgevingsoverleg over vrouwenrechten.

[0:00:56] En dat gaat het wat mij betreft zowel over het begrotingsartikel als over hoe we vanuit gendergelijkheid naar de hele begroting kunnen kijken.

[0:01:04] En ik nam samen met collega's van SP, VVD en CDA het initiatief tot dit debat om een reden.

[0:01:10] Vrouwenrechten staan onder druk.

[0:01:13] In Nederland, in Europa, maar ook wereldwijd.

[0:01:17] Lang hebben we stappen gezet richting meer gendergelijkheid.

[0:01:21] Hebben we rechten versterkt.

[0:01:23] En verbeterd en uitgedragen.

[0:01:26] Maar de laatste jaren zien we echt een kentering.

[0:01:28] Niet alleen in de offline, maar zeker ook in de online wereld groeit de vrouwenhaat.

[0:01:35] Vrouwen zijn niet gelijk aan mannen.

[0:01:37] Vrouwen zouden niet moeten terugpraten tegen mannen.

[0:01:40] Het enige doel van vrouwen is om kinderen te baren en een ongetrouwde vrouw boven de 30 is een rode vlag.

[0:01:47] Alleen een man kan leider zijn.

[0:01:50] Het mogen duidelijk zijn dat dit niet mijn woorden zijn, maar van mannelijke influencers uit de manosfeer in Kenia en Ethiopië die online honderdduizenden en zelfs miljoenen volgers hebben.

[0:02:03] Want niet alleen Europa en de VS hebben de kampen met een groeiend aantal vrouwonvriendelijke influencers op internet, de menno-sfeer, maar ook in heel Afrika, waar meer dan 400 miljoen jongeren wonen, winnen ultraconservatieve en vrouwenhatende mannen met miljoenen online volgers aan invloed.

[0:02:20] Zij beweren onder andere dat mannen en jongens achterblijven als gevolg van alle investeringen die zijn gedaan op het gebied van meisjes- en vrouwenrechten.

[0:02:30] En zo ondermijnt die menno-sfeer direct

[0:02:33] onze inzet om vrouwenrechten juist te versterken.

[0:02:37] Voor veel mensen is social media de enige bron van informatie.

[0:02:41] Stappen die we vooruit proberen te zetten voor vrouwen en meiden worden zo onderuitgeschoffeld.

[0:02:46] 58% van de jonge vrouwen en meisjes heeft online intimidatie meegemaakt op social media.

[0:02:52] 70% van de vrouwelijke mensenrechtenverdedigers, activisten en journalisten geven aan online geweld te hebben ervaren.

[0:03:02] Als we vrouwenrechten serieus nemen binnen internationale samenwerking, en dat doen we hier zoals we hier zitten met elkaar, dan moet het ook gaan over de online wereld.

[0:03:12] Dan kunnen we niet alleen de traditionele aanpak hebben die zich richt op de offline wereld.

[0:03:17] Ook de Verenigde Naties in het nieuwste VN-rapport over vrouwenvrede en veiligheid roept daartoe op.

[0:03:24] Dus mijn vraag aan de minister is wat doet Nederland zelfstandig en in EU-verband om ervoor te zorgen dat algoritmes en platforms optreden tegen dit soort haat?

[0:03:33] En werkt hij hierin samen met het ministerie wat gaat over digitale zaken?

[0:03:39] En herkent de minister dat dit ook in de landen waar wij met internationale samenwerking proberen vrouwenrechten te versterken, dat dit heel hard nodig is?

[0:03:49] Het is goed om te lezen dat het kabinet een pilot heeft om online gendergerelateerde desinformatie te bestrijden.

[0:03:55] Kan de minister misschien wat meer vertellen over deze pilot?

[0:03:58] En welke inzet denkt de minister dat hierop in de toekomst ook nodig blijft?

[0:04:03] Want dit lijkt me niet een probleem dat binnenkort verdwijnt.

[0:04:06] Wil hij kijken naar een actieagenda om de manosfeer en gendergerelateerde desinformatie te bestrijden?

[0:04:13] Eigenlijk crosscutting door alle verschillende onderdelen van de begroting heen.

[0:04:18] Online en offline veiligheid kunnen niet los van elkaar gezien worden.

[0:04:23] Haatdragende misogyne online content verlaagt de drempel voor geweld tegen vrouwen.

[0:04:29] Filmpjes van seksueel geweld in conflictgebieden zoals Soudaan worden online verspreid en het legitimeert en wakkert het geweld nog meer aan.

[0:04:39] Mijn vraag aan de minister is hoe zit het met de toezegging om met online platforms in gesprek te gaan over dit soort beelden die online circuleren?

[0:04:46] Dat is een toezegging gedaan bij het commissiedebat conflictgerelateerd seksueel geweld.

[0:04:50] Is daar al iets meer over te melden?

[0:04:53] Voorzitter, we zien wereldwijd een terugval op het gebied van vrouwenrechten.

[0:04:58] Rechten die we met elkaar hebben opgebouwd worden op grote schaal teruggedraaid, ter discussie gesteld of stagneren door autocratische regimes, conservatieve bewegingen en zelfs geopolitieke crises.

[0:05:12] We zien internationaal een stevige, goed gefinancierde anti-genderbeweging die reeds verworven gelijke rechten voor vrouwen, mannen en LHBTQI plus personen onder vuur neemt.

[0:05:24] Het ondermijnt onze samenleving en is daarmee ook direct een veiligheidsissue.

[0:05:29] De minister schrijft in zijn brief over gecoördineerde online campagnes met gendergerichte desinformatie.

[0:05:36] Kan hij iets meer schetsen over de achtergronden van de personen, organisaties, entiteiten die dit coördineren?

[0:05:43] Uit de onderzoeken die de premier aanhaalt in beantwoording op kamervragen blijken er actoren uit Rusland en de Verenigde Staten belang te hebben bij het verspreiden van gendergerelateerde desinformatie.

[0:05:54] Kan de minister hier nog wat meer over uitweiden?

[0:05:57] En spelen deze netwerken ook een rol in Nederland?

[0:05:59] En spelen deze netwerken een rol in de landen waar wij via internationale samenwerking juist vrouwenrechten proberen te versterken?

[0:06:08] Voorzitter.

[0:06:09] Onafhankelijke media zijn de beste oplossing tegen de explosief toenemende gendergerelateerde desinformatie.

[0:06:16] En een van de onderwerpen die terugkwam bij de VN Women, Peace & Security sessie was ook de zelfcensuur van vrouwelijke journalisten uit angst om op de korrel genomen te worden.

[0:06:27] Op welke manier probeert Nederland de stem van vrouwen ook in onafhankelijke media in de landen waar wij vrouwenrechten proberen te versterken, om die stem van vrouwen in media te versterken?

[0:06:38] Het International Fund for Public Interest Media ondersteunt onafhankelijke redacties wereldwijd en werkt ook aan meer vrouwen in de journalistiek wereldwijd.

[0:06:47] Van Tunesië tot Zuid-Afrika tot Libanon werken zij aan media die de verhalen van vrouwen ook zichtbaar maken.

[0:06:54] Kent de minister dit initiatief?

[0:06:56] En is de Nederlandse regering bereid te verkennen hoe wij dat International Fund for Public Interest Media kunnen versterken?

[0:07:05] Een van de meest zorgelijke ontwikkelingen is het intimideren van vrouwelijke politici, activisten en mensenrechtenverdedigers met online deepfakes en deepfake porno in het bijzonder.

[0:07:17] Dit raakt direct aan de democratische participatie van vrouwen en daarmee ook aan de democratie.

[0:07:24] Enkele weken geleden nam ik met 14 andere vrouwelijke Kamerleden, die allemaal doelwit zijn geweest van deepfake porno, het initiatief om naar buiten te treden en op te roepen tot actie.

[0:07:35] Dat was in Nederland.

[0:07:36] Allemaal Nederlandse vrouwelijke parlementariërs.

[0:07:39] Maar dit speelt in heel Europa en helaas ook wereldwijd.

[0:07:42] Er zijn voorbeelden van vrouwen met politieke ambities in Pakistan, India, Iran en Syrië die met deepfakes te maken kregen waarin zij met een man te zien waren bedoeld om hun reputatie te beschadigen.

[0:07:55] Het kan politieke carrières van vrouwen in de knop breken, zeker in conservatieve landen.

[0:08:01] Deepfake porno raakt daarmee direct de democratie en zou ons dus allemaal aan het hart moeten gaan.

[0:08:08] Individuen, maar ook autoritaire regimes en statelijke actoren gebruiken deepfake technologie en AI om vrouwen te onderdrukken.

[0:08:15] Dat is een van de observaties vanuit het VN Women and Security Panel.

[0:08:21] En mijn vraag is eigenlijk aan de minister.

[0:08:23] Hoe kijkt hij daarnaar?

[0:08:24] En ziet hij ook mogelijkheden voor Nederland om daarin samen met andere landen op te trekken om toch juist ook dit tegen te gaan?

[0:08:32] Op dit moment is minder dan 30% van de Kamerleden wereldwijd vrouw.

[0:08:37] En voor ministersposten is dit minder dan 1 op de 4.

[0:08:41] Het is juist alle hens aan dek om meer vrouwen de politiek in te krijgen overal ter wereld.

[0:08:46] En dit soort obstakels, en dat is het toch op zijn minst, tegen politieke deelname weg te nemen.

[0:08:52] In Nederland en in Europa hebben we wetgeving en is het dus vooral op dit moment een zaak van heel erg hard handhaven.

[0:08:59] Maar in heel veel landen wereldwijd is er geen enkele regelgeving.

[0:09:02] En het ondersteunen van lokale vrouwenrechtenorganisaties om te zorgen voor betere wetgeving voor het beschermen van vrouwen offline en online is cruciaal.

[0:09:12] Vindt de minister dat de ondersteuning van door vrouwen zelf geleide maatschappelijke organisaties op dit moment afdoende is?

[0:09:21] Is het in balans?

[0:09:22] Vraag ik de minister.

[0:09:24] Voorzitter.

[0:09:26] Een aanval op vrouwenrechten is een aanval op de democratie.

[0:09:29] En we leven in een tijd van democratic decline, waarin we steeds minder stabiele democratieën hebben en zien dat ook dit de internationale rechtsorde en daarmee onze veiligheid direct onder druk zet.

[0:09:40] Investeren in vrouwenrechten is investeren in veiligheid.

[0:09:45] Herkent en herkent de minister de mondiale aanval op gendergelijkheid als een directe aanval op onze democratische rechtsstaat?

[0:09:52] En worden vrouwenhaat online en offline dan ook herkend als duidelijk signaal als het kabinet analyses maakt over wereldwijde democratische achteruitgang?

[0:10:02] Kan de minister toezeggen dit expliciet mee te nemen?

[0:10:05] Kan de minister erop toezien dat een genderlens gebruikt wordt op huidige door Nederland toegepaste analyses en monistorings- en beschermingsmechanismes

[0:10:13] tegen democratische achteruitgang.

[0:10:16] Zodat we niet alleen binnen het begrotingsartikel vrouwenrechten dit bekijken, maar juist ook als we kijken naar het versterken van democratie.

[0:10:25] En hoe wil de minister vrouwenrechten juridisch beter verankeren?

[0:10:29] Hoe kijkt de minister het initiatief om genderapartheid te qualificeren als een misdaad tegen de menselijkheid?

[0:10:36] Voorzitter.

[0:10:37] Uit dit alles blijkt het bijzonder grote belang dat mijn fractie hecht aan de Nederlandse inzet op vrouwenrechten.

[0:10:44] Op feministisch buitenlandbeleid, zoals ik het eigenlijk graag zou willen blijven noemen.

[0:10:50] En dit gaat voorbij aan alleen het belang van artikel 3.2 in de begroting.

[0:10:54] Maar ik kan niet genoeg benadrukken hoe belangrijk het is dat dit budget, wat onder schoof geheel was teruggedraaid, nu weer structureel verankerd is.

[0:11:03] Maar helaas niet tot het oude pijp.

[0:11:05] terwijl de uitdagingen wel groter zijn dan ooit.

[0:11:09] Vindt de minister dat de middelen passen bij de enorme noden?

[0:11:13] Vindt hij het in balans?

[0:11:15] En overweegt de minister om toch weer de duidelijke term, die ook internationaal gehanteerd wordt, feministisch buitenland beleid te gaan voeren?

[0:11:24] Voorzitter.

[0:11:26] Tot slot, zo'n ambitieuze inzet op vrouwenrechten is alleen geloofwaardig als het kabinet niet tegelijkertijd actoren legitimeert die vrouwen verschrikkelijk onderdrukken.

[0:11:38] Hoe kunnen we opkomen voor de politieke participatie van vrouwen als we tegelijkertijd onderhandelen met machthebbers als de Taliban die vrouwen en meisjes letterlijk verbieden om hun stem te gebruiken?

[0:11:50] Hoe kijkt het kabinet naar de eigen gesprekken die het op ambtelijk niveau heeft gevoerd met de Taliban over migratiesamenwerking?

[0:11:57] Wat mijn fractie betreft waren die gesprekken onacceptabel en ondermijnen ze een geloofwaardige diplomatieke inzet.

[0:12:04] Is de minister hier klip en klaar dat Nederland het regime van de Taliban in de sterkst mogelijke

[0:12:10] dingen veroordeeld en dus ook nooit tegemoet zal komen in een onderhandeling over afspraken rond migratie.

[0:12:17] En welke inzet pleegt deze minister om de vrouwen en meiden in Afghanistan hun stem juist te versterken en luid te laten klinken?

[0:12:28] Tot slot, voorzitter.

[0:12:30] Uit de brieven van de minister spreekt een duidelijke ambitie uit om als Nederland na het kabinet schoof nu weer een leidende rol te spelen in de wereld op het thema vrouwenrechten.

[0:12:40] Nu is dit een minderheidskabinet, dus ik vraag me af met welke partijen in de Kamer denkt het kabinet deze agenda ook daadwerkelijk te kunnen realiseren?

[0:12:50] Hoe denkt de minister een ambitieuze agenda op vrouwenrechten te kunnen uitrollen met steun voor partijen die vrouwenrechten als een ruil middel op de onderhandelingstafel hebben gelegd?

[0:13:00] Voorzitter, ik sluit af met de woorden van de Nigeriaanse schrijver Chimamanda Ngozi Adichie in haar essay We Should All Be Feminist.

[0:13:09] Wat wij allebei bij ons hebben.

[0:13:11] Zo inspirerend is het.

[0:13:13] Gender doet er toe, overal ter wereld.

[0:13:16] En ik hoop dat we vandaag kunnen beginnen met dromen en werken aan een andere wereld.

[0:13:20] Een eerlijker wereld.

[0:13:21] Een wereld met blijere mannen en blijere vrouwen die dichter bij zichzelf staan.

[0:13:26] Dank u wel.

[0:13:28] Dank u wel mevrouw Kreuger voor uw inbreng in de eerste termijn.

[0:13:31] Er is een interruptie van mevrouw Maas.

[0:13:33] Gaat u gang.

[0:13:34] Ja dank voorzitter.

[0:13:36] Het was een mooi betoog van mevrouw Kreuger.

[0:13:39] Die natuurlijk ook eigenlijk de initiatiefnemer van dit hele debat is.

[0:13:43] Dus ik zou ook heel graag aan haar willen vragen.

[0:13:45] Als het gaat over dat feministisch buitenlandbeleid.

[0:13:48] Wat zij daar, zonder dat ze haar hele inbreng over gaat doen.

[0:13:52] Maar wat voor haar de kern is van het feministisch buitenlandbeleid.

[0:13:55] En waarom het dan weer zo genoemd zou moeten worden.

[0:13:58] Mevrouw Kreuger.

[0:13:59] Ja, voorzitter.

[0:13:59] Volgens mij zit er onder die vraag eigenlijk waarom is ooit die term afgeschaft?

[0:14:05] En dat was natuurlijk onder het vorige kabinet die eigenlijk naar de post vrouwenrechten had geschrapt.

[0:14:10] Enorm is gaan bezuinigen op de inzet van vrouwelijke organisaties die opkomen voor vrouwenrechten wereldwijd.

[0:14:18] En eigenlijk een soort totale agenda van kaalslag heeft gevoerd.

[0:14:22] En wat mij betreft is de route waar we op zaten en ook de ambities die ik eigenlijk in deze brief lees, denk ik ja daar hoort gewoon één term bij en dat is feministisch buitenlandbeleid.

[0:14:34] En dat betekent dat je eigenlijk in je hele beleid op internationale samenwerking die genderlens bloedserieus neemt.

[0:14:42] En mijn betoog vandaag is vooral gegaan over de online wereld.

[0:14:45] Omdat ik denk, we zetten echt wel stappen in de fysieke veiligheid.

[0:14:50] Maar juist die nieuwe uitdaging rond digitale veiligheid zijn immens.

[0:14:56] En worden ook door vrouwenrechtenactivisten zelf heel duidelijk aangevoerd.

[0:15:01] En internationaal is dit het term feministisch buitenlandbeleid.

[0:15:04] En waarom zouden wij dan vasthouden aan een beleidswijziging van kabinet Schoof?

[0:15:08] Alsjeblieft niet.

[0:15:11] Ja, dat vraagt natuurlijk... Oh, sorry.

[0:15:13] Mevrouw Maas.

[0:15:16] Sorry, voorzitter, dat ik voor mijn beurt sprak.

[0:15:18] Ja, dat vraagt natuurlijk ook om een reactie.

[0:15:20] En ik stelde de vraag ook omdat ik mezelf zeker ook als feminist zie... en ook van harte ondersteun dat we dit debat nu hebben.

[0:15:28] En tegelijkertijd heb ik straks, als ik mijn inbreng mag doen... ook een vraag over wat dat mainstreaming nou is.

[0:15:38] Maar mijn vraag aan mevrouw Kreuger nu, mijn vervolgvraag aan haar nu is...

[0:15:43] Als je het hebt over feministisch buitenlandbeleid.

[0:15:45] Laten we ervan uitgaan dat ik daar ook best positief over kan zijn.

[0:15:50] Maar dan denk ik, we moeten een heleboel landen meezien te krijgen in dit hele verhaal.

[0:15:55] Die misschien daar helemaal niet zo'n prettig gevoel bij hebben.

[0:15:58] Hoe kijkt mevrouw Kreuger daar dan naar?

[0:16:01] En dan proef ik in de vraag dat er een angst is dat door het feministisch buitenland beleid te noemen, de landen minder snel meekrijgen.

[0:16:11] Kijk, ik denk dat het heel belangrijk is om heel helder te zijn over de waarden waar je voor staat.

[0:16:17] Zeker in een tijd dat vrouwenrechten zo hard onder druk staan zoals ze nu staan.

[0:16:22] En dat heldere kompas, dat geeft je koersvastheid in een heleboel moeilijke vraagstukken.

[0:16:28] Waarbij, wat mij betreft, we veel meer de stemmen van vrouwen lokaal die in die organisaties zitten.

[0:16:36] Die dat keiharde werk doen.

[0:16:38] Waar we naast moeten gaan staan en die we moeten financieren.

[0:16:41] Dat dat echt voorop moet staan.

[0:16:43] En ik denk dat als je kijkt naar hoe andere landen die term feministisch buitenlandbeleid gebruiken.

[0:16:49] dat dat geen obstakel is in de effectiviteit om ook met landen samen te werken waarin misschien de machthebbers nog niet zo ver zijn, maar al die vrouwen die onderdrukt worden echt ons keihard nodig hebben.

[0:17:05] Dank u wel.

[0:17:05] Ik zie geen andere interrupties.

[0:17:07] Dat betekent dat wij overgaan naar de eerste termijn van het fractie van D66.

[0:17:10] De heer Bemenga.

[0:17:11] Ja, dank u wel voorzitter.

[0:17:13] En mijn collega had het er net ook al over, over het belang van vrouwen in de politiek.

[0:17:20] En daarom wil ik graag om te beginnen de felicitaties doen in de Verenigde Staten voor de democraten die daar gewonnen hebben.

[0:17:29] Maar ook in het bijzonder voor een vrouw, de eerste vrouw.

[0:17:33] In Georgia, zwarte vrouw die daar gouverneur is geworden.

[0:17:37] Dus ik denk dat gezien het debat waar we het vandaag over hebben, dat we dat best wel mogen highlighten.

[0:17:44] Dus dat.

[0:17:45] Voorzitter, op dit moment zijn er meer dan 60 gewapende conflicten wereldwijd.

[0:17:50] Het hoogste aantal sinds de Tweede Wereldoorlog.

[0:17:53] Soudaan, Congo, Somalië, Ethiopië, Jemen, Afghanistan...

[0:17:57] Myanmar, Gaza en Oekraïne.

[0:18:00] Een kleine greep uit het aantal conflicten waardoor volgens de Verenigde Naties meer dan 756 miljoen meisjes en vrouwen elke dag in gevaar leven.

[0:18:09] Ze worden slachtoffers van de meest gruwelijke misdaden tegen de menselijkheid.

[0:18:13] Moord en uitroeiing, apartheid.

[0:18:16] Verkrachting, genitale verminking, seksuele slavernij, mensenhandel, kindhuwelijken en eergerelateerd geweld.

[0:18:23] En ondanks dit alles zetten vrouwen en meisjes zich iedere dag opnieuw in voor hun families, voor hun elkaar, voor hun gemeenschap.

[0:18:32] En ook vrouwen die de ruggengraat vormen voor hun samenleving worden tegelijkertijd beroofd van hun meest fundamentele rechten.

[0:18:41] Ik wil stilstaan bij de woorden van een Afghaans meisje dat geheim onderwijs volgt.

[0:18:47] Ik blijf hopen, ook al geeft iedere dag me weer een reden om die hoop te verliezen.

[0:18:52] Die woorden komen uit een van de 21 brieven van Afghaanse meisjes... ...die ondanks het verbod van de Taliban naar een geheim school gaan.

[0:19:00] Daar staat een 25-jarige jonge vrouw voor de klas.

[0:19:04] Zij weigert te accepteren dat een nieuwe generatie meisjes opgroeit zonder te kunnen lezen...

[0:19:09] of schrijven.

[0:19:10] Ze houdt zich vast aan de woorden die haar moeder voor haar overlijden meegaf, namelijk geef niet op.

[0:19:19] Voorzitter, dat is waar we het vandaag over hebben.

[0:19:22] Over meisjes die blijven dromen, vrouwen die blijven vechten en mensen die weigeren de hoop op te geven.

[0:19:29] Ondanks de systematische onderdrukking

[0:19:31] Het seksisme, het structurele geweld blijven vrouwen strijden voor hun rechten.

[0:19:37] Het is daarbij onze verantwoordelijkheid om ervoor te zorgen dat zij er niet alleen voor staan.

[0:19:43] Voorzitter, ik zal me bijdragen en pleit doorhouden voor het versterken van de positie van vrouwenrechtenorganisaties en activisten wereldwijd.

[0:19:51] De juridische bescherming van vrouwen, seksuele reproductieve rechten en gezondheid.

[0:19:57] Economische autonomie en financiële geletterdheid.

[0:20:01] Ik wil ook stilstaan bij de rol van bondgenoten, zoals jongens en mannen in het versterken van vrouwenrechten.

[0:20:08] Voorzitter, na jaren van trekken en duwen, onverminderd hard strijden in deze Kamer voor een sterke positie van vrouwenrechten en gendergelijkheid in het Nederlandse buitenlandsbeleid...

[0:20:19] Is het eindelijk zover en ben ik blij om te zien dat vrouwenrechten opnieuw een eigen beleidsartikel hebben gekregen binnen de BOS-begroting.

[0:20:28] Met 36 miljoen aan middelen waarvan 10 miljoen een intensivisering.

[0:20:32] We moeten met deze middelen een zo groot mogelijk impact maken voor meisjes en vrouwen.

[0:20:38] Lokale vrouwenrechtenorganisaties en vrouwenrechtactivisten spelen daarbij een belangrijke rol.

[0:20:43] Het recent VN-rapport laat zien dat in 2025 slechts 5% van de onderhandelaars bij 57 vredesprocessen een vrouw was.

[0:20:51] Een daling ten opzichte van 7% een jaar eerder.

[0:20:54] En slechts 19% van de onderzochte vredesakkoorden besteden aandacht aan vrouwen, meisjes of seksueel geweld.

[0:21:01] Meer dan 25 jaar geleden spraak de Verenigde Naties met de Resolutie 1325 al af dat vrouwen volwaardig betrokken moeten worden bij vrede en veiligheid.

[0:21:12] Een krat en kwart eeuw later moeten we constateren dat we die belofte met z'n allen nog steeds niet waarmaken.

[0:21:18] Vrouwen dragen de gevolgen van oorlog, maar mogen onvoldoende meebeslissen in vredesprocessen.

[0:21:25] Daarom wil D66 dat Nederland het voortouw neemt om te zorgen dat lokale vrouwenrechtenorganisaties structureel en gelijkwaardig betrokken worden bij vredesprocessen.

[0:21:34] Niet voor de vorm een stoel aan tafel, maar daadwerkelijk invloed op de besluiten die hun toekomst bepalen.

[0:21:42] Kan de minister toezeggen dat Nederland zich binnen de EU en de VN actief inzet voor structurele en gelijkwaardige betrokkenheid van lokale vrouwenrechtenorganisaties?

[0:21:52] Welke stappen zet Nederland om de eerder toegezegde EU-gezant voor vrouwen, vrede en veiligheid te realiseren?

[0:21:58] En kan hij de Kamer hierover in Q1 2027 informeren?

[0:22:03] Voorzitter, meepraten over je eigen toekomst is één ding.

[0:22:07] Je rechten daadwerkelijk kunnen afdwingen is minstens zo belangrijk.

[0:22:11] Want wat zijn vrouwenrechten waard als deze niet worden beschermd?

[0:22:14] Als je geen toegang krijgt tot het recht en als je het leven moet riskeren om je gerechtigheid te zoeken.

[0:22:21] Onlangs vertelde de BBC het verhaal van Amal uit Irak.

[0:22:25] Al vijf jaar vecht zij voor de gerechtigheid van haar minderjarige dochter die volgens haar herhaaldelijk

[0:22:31] door haar vader is verkracht en met de dood is bedreigd.

[0:22:34] Amal staat er alleen voor.

[0:22:36] En dit staat niet op zichzelf.

[0:22:38] In Iran werd een zakkenres onlangs veroordeeld tot 74 zweefslagen, omdat zij zonder hoofddoek optrad.

[0:22:45] Haar hoger beroep werd zonder zitting afgewezen.

[0:22:49] Vrouwen worden niet alleen beroofd van hun rechten, maar kunnen zelfs worden gestraft of bedreigd wanneer zij voor diezelfde rechten opkomen.

[0:22:57] Nederland zet zich al in voor mensenrechtenverdedigers en de bestrijding van geweld tegen vrouwen.

[0:23:04] Maar D66 wil dat juridische bescherming structureel wordt verankerd binnen onze internationale inzet op veiligheid en rechtsorde.

[0:23:11] Niet als los project, maar als vast onderdeel van onze programma's.

[0:23:15] Daarom dienen wij straks een motie in.

[0:23:17] die de regering verzoekt bestaande instrumenten en fondsen optimaal te benutten en waar nodig te versterken, met bijzondere aandacht voor veilige juridische bijstand en strategische procesvoering.

[0:23:29] Zodat vrouwen niet alleen hun rechten kennen, maar deze ook daadwerkelijk en veilig kunnen afdwingen.

[0:23:38] Vrouwen moeten niet alleen hun rechten kunnen afdwingen, maar ook zelf kunnen beslissen over hun lichaam en toekomst.

[0:23:45] Daarom is het een belangrijk winstpunt dat dit kabinet opnieuw vol inzet op seksuele en reproductieve gezondheid en rechten.

[0:23:53] Met 84,5 miljoen extra tussen 2027 en 2030 en vanaf 2032 structureel 10 miljoen extra per jaar.

[0:24:01] En deze investeringen werken.

[0:24:04] En dat zien we.

[0:24:04] Sinds 2000 is de wereldwijde moedersterfte met 40% afgenomen.

[0:24:09] Een vooruitgang waaraan internationale investeringen in gezondheidszorg en SRGR hebben bijgedragen.

[0:24:16] Maar SRGR gaat over meer dan gezondheidszorg.

[0:24:20] Een meisje dat zelf kan bepalen of en wanneer zij kinderen krijgt, krijgt ook meer mogelijkheid om naar school te gaan, te werken en economisch zelfstandig te worden.

[0:24:29] En voorzitter, echte gelijkwaardigheid bereiken we niet door vrouwen alleen sterker te maken.

[0:24:34] Daar moeten we ook jongens en mannen bij betrekken.

[0:24:37] Door traditionele rolpatronen te doorbreken, mannelijke overheersing en onderdrukking aan te pakken en samen te werken aan een samenleving waarin vrouwen dezelfde kansen en vrijheden hebben.

[0:24:48] Het kabinet zet de extra middelen via het Global Financing Facility van de Wereldbank in om gezondheidssystemen te versterken.

[0:24:55] Maar maatschappelijke organisaties zijn evenmeen onmisbaar bij het verdedigen van seksuele en reproductieve rechten.

[0:25:01] Mijn vraag aan de minister.

[0:25:03] Hoe gaat de minister financiële geletterdheid versterken binnen bestaande programma's in samenwerking met internationale organisaties zoals de VN?

[0:25:11] En hoe wordt inzichtelijk gemaakt wat deze programma's daadwerkelijk bijdragen aan de economische zelfstandigheid van vrouwen?

[0:25:18] Hoe gaat het kabinet de herinvesteringen in het maatschappelijk middenveld via artikel 3.3 benutten om ook organisaties te ondersteunen die zich inzetten voor anticonceptie, veilige abortuszorg en seksuele voorlichting?

[0:25:30] En hoe worden jongens en mannen betrokken bij het versterken van vrouwenrechten en economische zelfstandigheid?

[0:25:36] Voordat ik tot slot kom wil ik nog even stilstaan bij Afghanistan.

[0:25:40] In Afghanistan mogen meisjes na de basisschool niet meer naar school.

[0:25:44] Een hele generatie groeit op zonder de vrijheid om haar eigen toekomst te bepalen.

[0:25:49] Tijdens het debat in september zijn toezeggingen gedaan door de minister over Afghanistan.

[0:25:54] Kan de minister aangeven wat daar de stand van zaken is?

[0:25:57] En welke concrete stappen zet Nederland om Afghaanse meisjes weer toegang te krijgen tot onderwijs en ook dat hun rechten beschermd worden?

[0:26:06] Heeft de minister reeds gesproken?

[0:26:07] Met Afghaanse vrouwen, Afghaanse diaspora-organisaties.

[0:26:10] Zo niet.

[0:26:11] Wanneer gaat de minister dat vooralsnog doen?

[0:26:14] Tot slot, voorzitter.

[0:26:16] Ik begon... Een interruptie van mevrouw Kruijker, meneer Bundel.

[0:26:21] Dank, voorzitter.

[0:26:22] Ja, over de vrouwen en meisjes in Afghanistan.

[0:26:25] Als er één land is waar de onderdrukking van vrouwenrechten in de meest gruwelijke vorm zichtbaar is, is het Afghanistan.

[0:26:36] Is wat D66 betreft.

[0:26:39] Het klip en klaar dat wij de Taliban op geen enkele manier legitimiteit willen geven.

[0:26:45] En dat wij dus ook niet in onderhandelingen terecht willen komen met de Taliban.

[0:26:51] Waarin wij iets van de Taliban willen.

[0:26:54] Namelijk het terugnemen van uitgeprocedeerde asielzoekers.

[0:26:59] Waarbij de Taliban ook iets terug wil.

[0:27:01] Is dat voor D60 ook echt niet te verkroppen?

[0:27:06] Voorzitter, ik heb ook in mijn eerdere bijdrage altijd aangegeven dat wij als Nederland de Taliban absoluut niet moeten legitimeren op geen enkele manier.

[0:27:17] Ja, dat is het eerste stukje van een antwoord.

[0:27:21] En het tweede stukje is dan wat betekent dat voor D66... voor de gesprekken die met de Taliban nu gevoerd worden... waarbij wij als Europa de vragende partij zijn.

[0:27:32] Wij willen iets van de Taliban en de Taliban wil er duidelijk iets voor terug.

[0:27:36] Wat betekent dat?

[0:27:36] De stellingnamen van D66 voor die gesprekken.

[0:27:39] Voorzitter, volgens mij ben ik in de voorgaande debat ook heel helder geweest hierover.

[0:27:44] Ik vind dat de gesprekken die gevoerd mogen worden, die gaan over genderapartheid.

[0:27:50] Die zouden moeten gaan over mensenrechtenbescherming op de wijze dat die beschermd moeten worden en dat die genderapartheid afgeschaft moet worden.

[0:27:59] En die zouden ook moeten gaan over de mensenrechten die geschonden zijn en de verantwoordelijkheid die zij dragen om te zorgen dat de mensen die dat gedaan hebben, dat die uiteindelijk veroordeeld worden.

[0:28:11] Dus dat zijn volgens mij de gesprekken die gevoerd zouden moeten worden met de Taliban.

[0:28:16] En wij moeten ze op geen enkele manier moeten wijzen legitimeren.

[0:28:22] Dank u wel.

[0:28:23] Dan vervolgt u... Oh, sorry.

[0:28:24] Nog een interruptie van mevrouw Dobbe.

[0:28:29] Oké, dan maakt de heer Bermenger eerst zijn betoog af en dan is mevrouw Dobbe.

[0:28:34] Voorzitter, ik begon mijn bijdrage met de woorden van een Afghaans meisje dat ondanks alles blijft hopen.

[0:28:42] Terwijl iedere dag haar opnieuw een reden geeft om die hoop te verliezen.

[0:28:47] Die hoop mag niet alleen op haar schouders rusten.

[0:28:51] Het is aan ons om ervoor te zorgen dat vrouwen en meisjes niet alleen rechten op papier hebben, maar ook de vrijheid, bescherming en mogelijkheden krijgen om hun eigen toekomst te bepalen.

[0:29:03] Want vrouwenrechten zijn geen gunst, ze zijn mensenrechten en mensenrechten zijn niet onderhandelbaar.

[0:29:11] Dank u wel meneer Bamenga voor uw betoog.

[0:29:13] Mevrouw Dobbel voor een interruptie.

[0:29:16] Ja, dank u wel.

[0:29:17] En een opmerking naar de heer Bamenga.

[0:29:19] Dat het mij wel opvalt dat op de vraag van mevrouw Kreuger.

[0:29:23] Dat de heer Bamenga zegt we moeten de Taliban niet legitimeren.

[0:29:26] En gesprekken zouden moeten gaan over mensenrechten.

[0:29:29] Maar dat de heer Bamenga niet expliciet zegt.

[0:29:32] We moeten dus niet deze gesprekken voeren om een migratiedeal met de Taliban af te sluiten.

[0:29:37] Dus dat valt mij op.

[0:29:38] Dus misschien wil de heer Bamenga daar zo meteen nog op reflecteren.

[0:29:43] Ik heb een andere vraag, namelijk als het gaat over de post vrouwenrecht op de begroting 3.2.

[0:29:47] Die is terug.

[0:29:48] Nou, hartstikke goed, denk ik.

[0:29:50] Maar het is beter dan het was onder Schoof.

[0:29:53] Het is slechter dan het was onder Rutte 4.

[0:29:56] Want Rutte 4 had beoogd dat daar meer geld naartoe zou gaan

[0:30:00] op die post.

[0:30:00] En nu staat er ongeveer twee derde van wat Rutte 4 had beoogd staat er op die post is teruggekomen.

[0:30:05] En ik vroeg mij af wat de heer Bermenga ervan vindt als wij deze minister wat meer ruimte zouden geven om zich in te zetten voor vrouwenrechten door dat weer te herstellen.

[0:30:16] Meneer Bermenga.

[0:30:17] Ja, voorzitter.

[0:30:18] Vrouwenrechten zijn voor ons ontzettend belangrijk.

[0:30:21] En ik denk dat het zal zeker niet aan mij liggen.

[0:30:26] Wat mij betreft mag de minister natuurlijk alle ruimte nemen

[0:30:29] dat hij ziet wat er is om vrouwenrechten wereldwijd te beschermen.

[0:30:37] Mevrouw Dobbe.

[0:30:38] Dat is net geen antwoord op allebei de vragen die ik heb gesteld.

[0:30:42] Dat is dan jammer.

[0:30:44] Het valt mij wederom op dat de heer Bamenga niet ingaat of hij afstand neemt van die gesprekken die worden gevoerd met de Taliban over migratie.

[0:30:51] Dus misschien wil de heer Bamenga daar alsnog op ingaan.

[0:30:54] Maar wat ik natuurlijk vroeg is, kunnen wij van D66 ook steun verwachten op het moment dat wij zeggen dat er gewoon extra geld bij moet op die post vrouwenrechten?

[0:31:04] Omdat we niet alleen zien dat nu vrouwenrechten ernstiger onder druk staan door bijvoorbeeld al die conflicten en oorlogen die de heer Bemenga net ook noemde, maar ook door de antirechtenbeweging, dan het onder Rutte 4 al was.

[0:31:17] En ja, we hebben nu minder geld dan onder Rutte 4 voor deze post.

[0:31:20] Dus dat was ook mijn concrete vraag, voorzitter.

[0:31:23] Voorzitter, volgens mij ben ik heel erg helder geweest als het gaat om de eerste vraag van mevrouw Dobbe.

[0:31:32] En dat is namelijk dat wij vinden dat Taliban op geen enkele manier gelegitimeerd zou moeten worden.

[0:31:39] Ja, als er gesprekken plaatsvinden dan zouden ze moeten gaan over mensenrechten wat mij betreft.

[0:31:43] Ze zouden moeten gaan over op welke manier wij er alles aan moeten doen om de genderapartheid af te schaffen.

[0:31:50] En het zou moeten gaan over de mensen die oorlogsmisdaden gepleegd hebben, op welke manier wij ervoor zorgen dat ze veroordeeld worden.

[0:31:57] Dat is volgens mij iets wat ik al keer op keer...

[0:32:00] ...heb aangegeven waar de gesprekken wat mij betreft over zouden moeten gaan.

[0:32:04] En ten aanzien van de andere vraag... ...ik ben altijd bereid om te kijken naar voorstellen die u geeft.

[0:32:10] U weet ook altijd heel goed, mevrouw Dobbe weet ook heel goed... ...dat het altijd gaat om natuurlijk de dekking.

[0:32:16] Dat we daarna moeten kijken op welke manier dat georganiseerd is.

[0:32:20] Maar dat wij staan voor vrouwenrechten... ...en dat de minister daar alle ruimte in neemt dat de staat buiten kijkt.

[0:32:28] Mevrouw Dobbe.

[0:32:29] Dan doe ik er nog één.

[0:32:30] Dank u wel voor het antwoord op die tweede vraag.

[0:32:34] Dus daar kijk ik dan met enthousiasme uit naar de enthousiaste reactie ook van D66 daarop, als wij daar meer geld voor willen regelen.

[0:32:43] De antwoord op de eerste vraag over de Taliban is... Ja, ik vraag me dan af...

[0:32:48] Als de heer Bamenga zegt, we moeten de Taliban niet legitimeren en de gesprekken zouden moeten gaan over vrouwenrechten.

[0:32:53] Ja, maar de vraag is natuurlijk, vindt de heer Bamenga dat de Taliban wordt gelegitimeerd door die gesprekken over migratiedeals?

[0:33:02] Want daar willen wij een antwoord op.

[0:33:06] Vindt de heer Bamenga en vindt D66 dat we die gesprekken niet moeten voeren nu met de Taliban over migratie en terugkeer en dat soort zaken, omdat het de Taliban legitimeert?

[0:33:17] Meneer Bamenga.

[0:33:18] Voorzitter, ik ben niet bij de gesprekken geweest.

[0:33:21] We hebben dezelfde vragen gesteld richting de minister.

[0:33:24] En de minister heeft ook duidelijk aangegeven dat de Taliban op geen enkele manier gelegitimeerd wordt.

[0:33:30] En daar ga ik vanuit.

[0:33:35] De heer Barmenka gaat over zijn eigen antwoorden.

[0:33:37] Mevrouw Kreuger.

[0:33:39] Voorzitter, dat is geen antwoord.

[0:33:41] En volgens mij zijn de vrouwenorganisaties uit Afghanistan, de vrouwenorganisaties die ook de heer Bamenga heeft gesproken, heel duidelijk.

[0:33:51] Dit soort gesprekken, waarbij Nederland, Europa de vragende partij is, wij willen iets van de Taliban, geeft de Taliban macht.

[0:34:01] Geeft de Taliban positie ten opzichte van ons.

[0:34:05] Erkent de heer Bamenga dat dat aan de hand is?

[0:34:10] Meneer Bamenga.

[0:34:11] Voorzitter, ik herhaal nogmaals.

[0:34:15] Ik ben niet bij die gesprekken geweest.

[0:34:16] Ik ben heel duidelijk geweest dat als er gesprekken zijn geweest, waar die over zouden moeten gaan wat mij betreft.

[0:34:23] En ik denk dat het heel erg belangrijk is, en dat was ook mijn suggestie richting de minister, als er vragen zijn vanuit de diaspora...

[0:34:30] vanuit de vrouwenrechtenorganisaties in Nederland die daar vragen over hebben, dat het heel goed is dat ook de minister met die organisatie in gesprek gaat om te laten zien op welke manier, in ieder geval vanuit Nederland, wel of niet gesprekken zijn

[0:34:48] met de Taliban.

[0:34:50] En ook om te bevestigen richting die organisaties dat wij op geen enkele manier de Taliban gaan legitimeren.

[0:34:57] Want zoals ik al mijn betoog heb geëindigd, mensenrechten zijn niet onderhandelbaar.

[0:35:05] Mevrouw, kreeg u uw laatste interruptie?

[0:35:07] Ja, mijn laatste interruptie.

[0:35:08] Want dit is voor mij echt een fundamenteel punt.

[0:35:11] We zitten hier een heel debat te hebben over vrouwenrechten.

[0:35:14] We hebben allebei ons boekje bij ons We Should All Be Feminist.

[0:35:18] En ondertussen is dit kabinet in gesprek met de Taliban waar wij als Nederland en Europa de vragende partij zijn.

[0:35:27] Dat geeft de Taliban macht, dat geeft ze positie.

[0:35:30] En het enige wat D66 uit kan brengen is... ik ben niet bij die gesprekken geweest.

[0:35:36] Denkt de heer Bamenga nu werkelijk... is de heer Bamenga werkelijk zo naïef om te denken... dat Europa daar vrouwenrechten heeft zitten opbrengen... terwijl wij van de Taliban iets willen?

[0:35:47] Namelijk wat we van de Taliban willen... is dat ze uitgeprocedeerde asielzoekers terugnemen.

[0:35:52] Denkt de heer Bamenga werkelijk...

[0:35:54] dat Nederland daar vrouwenrechten op heeft gebracht.

[0:35:59] Voorzitter, dat is wel mijn inzet.

[0:36:01] Het is mijn inzet om te zorgen dat als die gesprekken plaatsvinden... dat het gaat over het afschaffen van genderapartheid.

[0:36:08] Dat het gaat om mensenrechten.

[0:36:10] Dat het gaat om het veroordelen van mensen die menselijke misdaden hebben gepleegd.

[0:36:15] Dat is in ieder geval mijn inzet om daarvoor te zorgen.

[0:36:23] Daarmee zijn we aan het eind gekomen van de eerste termijn van de heer Bamenga.

[0:36:28] Ik zie geen verdere interrupties.

[0:36:30] Dus dan is het aan mevrouw Dobbe voor haar eerste termijn.

[0:36:37] En ik dacht dat we op volgorde waren gaan zitten, maar dat klopt helemaal niet.

[0:36:43] Oké, nou dank u wel.

[0:36:44] Ik vind het ook ongelooflijk belangrijk dat wij vandaag dit aparte debat hebben over vrouwenrechten.

[0:36:50] Omdat onder kabinet Schoof zagen we hoe snel het kan gaan.

[0:36:54] Hoe steun voor vrouwenrechten kan worden afgebroken.

[0:36:57] Hoe snel dat kan gaan.

[0:36:59] Vrouwenrechten werd als aparte post op de begroting wegbezuinigd.

[0:37:03] Het feministisch buitenlandbeleid werd geschrapt.

[0:37:05] Het woord gender werd verdacht gemaakt en mocht niet meer gebruikt worden.

[0:37:10] Vrouwenrechtenverdedigers mochten niet meer met Nederlands geld praten over de effecten van beleid op vrouwenrechten.

[0:37:15] Niet in Nederland en niet internationaal.

[0:37:18] Of proberen te zorgen dat dit beleid verbetert.

[0:37:21] En wat erg is, is dat wat in Nederland gebeurt, gebeurde, dat gebeurt ook internationaal.

[0:37:29] In de afgelopen jaren hebben we een aantal beangstigende dingen zien gebeuren.

[0:37:32] Een georganiseerde mondiale aanval op vrouwenrechten, LHBTQI-rechten met desinformatie... die leidt tot minder of helemaal geen ruimte meer voor het maatschappelijk middenveld... voor vrouwenorganisaties om hun werk te kunnen doen...

[0:37:46] Dat zien we in Nederland, maar ook in andere landen.

[0:37:49] Van Gambia tot Oeganda tot Argentinië.

[0:37:51] We horen dezelfde verhalen terug en dat laat zien hoe gecoördineerd het is.

[0:37:56] Zeven op de tien vrouwelijke politici, journalisten en activisten krijgen te maken met online geweld.

[0:38:01] Dat schrijft ook de minister in zijn brief.

[0:38:03] Waardoor ze worden geïntimideerd, gekleineerd, naar de marge worden gedrukt.

[0:38:08] En het blijft hier niet bij.

[0:38:09] We kennen ook de verhalen van fysiek geweld, van intimidatie van vrouwen die zich inzetten voor vrouwenrechten.

[0:38:15] En tegelijkertijd de steun voor vrouwenrechten en seksueel-reproductieve rechten afgenomen.

[0:38:20] USAID hield er helemaal mee op.

[0:38:23] En nog steeds worden vrouwen en meisjes genitaal verminkt.

[0:38:27] En ik vind dat beangstigend, omdat ik ook de verhalen hoor van mensenrechtenverdedigers die opkomen voor vrouwenrechten.

[0:38:33] Over de hele wereld.

[0:38:34] Over hoe zij zich inzetten tegen huiselijk geweld, geweld tegen vrouwen.

[0:38:38] Hoe ze zich inzetten voor gelijke rechten om te mogen werken.

[0:38:41] Voor vrouwen en voor meisjes om naar school te mogen gaan en te kunnen gaan.

[0:38:47] Om hetzelfde te mogen verdienen als mannen voor hetzelfde werk.

[0:38:49] Om als vrouw je stem te kunnen laten horen in de politiek of in de journalistiek.

[0:38:54] Om gedwongen uithuwelijking tegen te gaan, vrouwen te beschermen tegen huwelijkse gevangenschap, tegen genitale verminking.

[0:39:00] Om vrouwen het recht te geven om te kunnen scheiden, te mogen scheiden van hun man.

[0:39:05] Om ongewenste zwangerschap tegen te kunnen gaan en om te zorgen dat vrouwen toegang hebben tot veilige abortus.

[0:39:11] En wat gebeurt er met vrouwen en meisjes als zij niet meer kunnen opkomen hiervoor?

[0:39:16] Als ze niet meer kunnen opkomen voor hun rechten, als steun voor hen wordt ingetrokken... en tegelijkertijd een actieve, goed gefinancierde campagne wordt gevoerd tegen de rechten van vrouwen en meisjes.

[0:39:30] Wat gebeurt er als vrouwenrechtenverdedigers worden bedreigd en als ze hun werk niet meer kunnen doen?

[0:39:35] Want dat is wat we zien gebeuren.

[0:39:37] En de gevolgen zijn voor de levens van vrouwen en voor meisjes.

[0:39:41] En daarmee zijn de gevolgen voor de hele samenleving.

[0:39:43] Want vrouwen zijn niet een kleine groep.

[0:39:46] Ze zijn meer dan de helft van de wereldbevolking.

[0:39:49] En daarom is het belangrijk dat we vandaag hier met elkaar over spreken.

[0:39:52] En ik zei het net al, we hebben gezien hoe snel het kan gaan.

[0:39:55] Niet alleen in Nederland, maar ook in de rest van de wereld.

[0:39:58] Een deel van wat is afgebroken hier in Nederland onder kabinet Schoof is hersteld door dit kabinet.

[0:40:04] Maar nog niet alles.

[0:40:05] En daar zal ik zo meteen over spreken.

[0:40:07] Maar ik vind het ook belangrijk vandaag om het met elkaar te hebben over hoe we de inzet van Nederland voor de rechten van vrouwen en meisjes kunnen beschermen.

[0:40:15] Want hoe kunnen we voorkomen dat deze afbraak weer kan gebeuren?

[0:40:19] Hoe beschermen we de steun voor vrouwenrechten en vrouwenrechtenorganisaties in het Nederlandse beleid?

[0:40:24] Hoe verankeren we de inzet op bijvoorbeeld 3.2 vrouwenrechten... en seksuele reproductieve rechten en gezondheid voor de lange termijn?

[0:40:33] Zijn hier bijvoorbeeld internationale voorbeelden waar we van zouden kunnen leren?

[0:40:37] Ik ben benieuwd hoe de minister hiernaar kijkt en welke ideeën hij daarover heeft, want...

[0:40:41] Ja, nogmaals, we hebben gezien hoe snel de afbraak kan gaan voor de steun voor vrouwenrechten.

[0:40:46] En hier is juist voor de lange termijn, denk ik, zekerheid nodig.

[0:40:50] Ja, we moeten leren van wat er is gebeurd, volgens mij, zodat het niet nog een keer zo kan gebeuren.

[0:40:56] We zijn blij dat een deel van de steun in de begroting voor vrouwenrechten is hersteld... na het beleid van kabinet Schoof om dit af te breken.

[0:41:04] Maar we hebben ook gekeken naar wat er gebeurde voor kabinet Schoof.

[0:41:08] En dan komen we uit bij Rutte 4.

[0:41:11] Wat we nu op de begroting zien voor vrouwenrechten, 3.2... is namelijk nog steeds een stuk minder dan was begroot onder Rutte 4 voor vrouwenrechten.

[0:41:19] We zien nu twee derde van wat Rutte 4 had voorzien voor 2027...

[0:41:24] Dat was namelijk 52 miljoen euro voor vrouwenrechten.

[0:41:28] En is de minister bereid om dit te herstellen?

[0:41:30] Of moeten wij hiervoor met een amendement komen?

[0:41:34] En toen de bezuinigingen van kabinet schoof duidelijk werden en de post vrouwenrechten 3.2 en de begroting werd geschrapt, zetten women equals men op een rij welke steun er verloren ging.

[0:41:44] En daar noemden zij onder meer steun voor 1081 lokale organisaties in 83 landen gefinancierd door Leading from the South.

[0:41:52] En ongeveer 550 lokale organisaties gesteund via Power of Women.

[0:41:57] Die werden gefinancierd uit dat artikel.

[0:41:59] En ik zou graag willen weten wat daar de schade van is geweest.

[0:42:03] Wat is daar nu van hersteld?

[0:42:05] Wat is daar niet van hersteld?

[0:42:07] Welke relaties zijn noodgedwongen verloren gegaan, verbroken?

[0:42:11] Welk werk is gestopt?

[0:42:12] Wat is er nodig om die schade te herstellen?

[0:42:16] Want we moeten niet minder doen dan we deden, maar meer.

[0:42:19] Zeker ook gezien de schade die de mondiale antirechtenbeweging aanricht.

[0:42:23] En dan is de vraag, hoe ga je daarmee om?

[0:42:26] Ik zie en lees dat deze minister het aanpakken van die antirechtenbeweging heel serieus neemt.

[0:42:31] Ik denk ook dat dat heel goed is.

[0:42:33] En dat we er eigenlijk als Nederland ook te laat mee zijn.

[0:42:36] Maar dat het heel goed is dat we nu daar aandacht voor hebben.

[0:42:40] En het is wel lastig om daar een antwoord op te bedenken.

[0:42:43] Maar dat moeten we wel doen.

[0:42:44] En een belangrijk antwoord is, denk ik... dat vrouwenorganisaties en een organisatie die zich inzet voor de rechten van vrouwen... ook een stem hebben en krijgen in beleid.

[0:42:56] En hier in Nederland, en ook in landen waar ons ontwikkelingsgeld zich op richt...

[0:43:00] dan is beleidsbeïnvloeding belangrijk.

[0:43:03] Het kunnen delen van ervaringen en ideeën met beleidsmakers.

[0:43:07] Onder Schoof werd dit heel lastig gemaakt, zo niet onmogelijk.

[0:43:12] En ik vraag me af, is dit nu weer volledig hersteld in het Nederlandse beleid?

[0:43:16] Is beleidsbeïnvloeding geen uitsluitingsgrond meer voor financiering?

[0:43:21] En ook, hoe kunnen we dit verankeren voor de lange termijn?

[0:43:26] Welke rol kan de minister ook spelen in verdachtmakingen en aanvallen op maatschappelijke organisaties die opkomen voor democratie en mensenrechten, dus ook vrouwenrechten?

[0:43:35] In het zorgen dat die verdachtmakingen en aanvallen niet worden geaccepteerd, uit welke hoek die ook komen.

[0:43:42] En ik vraag me ook af, als het gaat om de financiering van die antirechtenbeweging... dan moeten we eigenlijk ook het geld volgen.

[0:43:49] Dus wie financiert dat dan?

[0:43:51] En pakken we daar genoeg de daders ook aan?

[0:43:55] Want als we kijken naar waar die financiering vandaan komt... een deel komt uit Rusland, is lastiger.

[0:44:00] Maar een deel komt ook van bondgenoten.

[0:44:02] Vanuit de Verenigde Staten.

[0:44:04] Vanuit ook bondgenoten in Europa.

[0:44:06] Bijvoorbeeld in Spanje.

[0:44:07] Dat zijn de conservatieve bewegingen die daar actief zijn.

[0:44:09] Daar komt het geld ook vandaan.

[0:44:11] kan die mondiale anti-rechtenbeweging ook zo groot groeien.

[0:44:15] En wat kunnen wij doen om die financiering aan te pakken?

[0:44:18] Wat kunnen wij doen om landen onder druk te zetten... om te zorgen dat niet vanuit dat land dit netwerk wordt geopereerd?

[0:44:26] Dus daar heb ik nog een vraag over.

[0:44:27] Dan wil ik het nog hebben over vrouwen en meisjes in oorlogsgebieden.

[0:44:30] We hebben het hier eerder over gehad, over conflictgerelateerd seksueel geweld... in Sudaan, in Oekraïne, in Gaza...

[0:44:38] Wat gruwelijk is, waar we alles op alles moeten zetten om vrouwen en meisjes te beschermen... en om slachtoffers te helpen.

[0:44:45] Maar er is ook meer.

[0:44:46] De afgelopen vijf jaar is het aantal vrouwen en meisjes dat is omgekomen bij gewapende conflicten verdubbeld.

[0:44:52] Huiselijk geweld neemt toe door trauma.

[0:44:54] Meer wapens in samenleving waar conflict is, die in oorlog zijn.

[0:44:59] En tegelijkertijd lezen we ook dat 40% van de vrouwenorganisaties die actief zijn in conflict...

[0:45:04] En crisisgebieden het komende jaar hun werk tijdelijk of helemaal moeten stoppen vanwege geldgebrek.

[0:45:10] Ja, ik vind dat wel problematisch.

[0:45:12] Dat is pijnlijk, want die zijn nou juist in die gebieden zo keihard nodig.

[0:45:15] En wat zou Nederland extra kunnen doen om juist die organisaties die onder de allermoeilijkste omstandigheden zich inzetten voor vrouwen en meisjes om te zorgen dat die niet omvallen?

[0:45:25] Dan wil ik het ook nog hebben over Afghanistan.

[0:45:27] We hebben het net gehad over de gesprekken die worden gevoerd met de Taliban.

[0:45:31] Ik ben heel benieuwd wat de minister daarover gaat zeggen.

[0:45:35] Wat hij daarvan vindt, wat dat doet met het legitimeren van het regime... wat vrouwenrechten zo ontzettend onder druk zet.

[0:45:42] Want we hebben het over Afghanistan, waar meiden en vrouwen worden uitgewist door de Taliban.

[0:45:47] Waar basisrechten voor vrouwen systematisch worden geschonden.

[0:45:51] Waar vrouwen geen menswaardig bestaan kunnen leiden.

[0:45:54] Waar je gestraft en vervolgd wordt omdat je als meisje bent geboren.

[0:45:58] Waar vrouwen onzichtbaar worden gemaakt en worden uitgesloten.

[0:46:02] De manier waarop vrouwen en meisjes moeten overleven en het structureel schenden van hun rechten en vrijheden zorgt ervoor dat er in 2025 75% van de Afghaanse vrouwen een slechte mentale gezondheid heeft.

[0:46:15] Ze worden kapot gemaakt.

[0:46:17] De verhalen zijn hartverscheurend, maar ik word er ook echt ongelooflijk boos van dat dit kan gebeuren.

[0:46:24] Dus wat kunnen we doen?

[0:46:26] Hoe kunnen we organisaties die zich nog inzetten voor vrouwenrechten daar, buiten het land, in het land, vrouwgeleide organisaties, individuele vrouwen die zich inzetten voor vrouwenrechten daar, hoe kunnen we die steunen?

[0:46:38] Wat is er nog mogelijk en hoe kunnen we dat doen?

[0:46:41] Hoe kunnen we gezondheidszorg voor vrouwen ondersteunen?

[0:46:43] Bijvoorbeeld zorgen dat gezondheidsklinieken die zijn gesloten weer gaan functioneren.

[0:46:47] We weten ook dat er geen verloskundigen meer worden opgeleid daar, omdat vrouwen niet naar school mogen en mannen het niet mogen doen.

[0:46:53] Tegelijkertijd is een moedersterft gigantisch.

[0:46:57] Hoe kunnen we onderwijs voor meisjes ondersteunen of überhaupt zorgen dat meisjes onderwijs kunnen volgen, al is het maar online?

[0:47:03] Wat is er nog mogelijk?

[0:47:04] Wat gaan we doen?

[0:47:05] Want als we geen humanitaire hulp geven, dan raken we vrouwen en meisjes daar dubbel.

[0:47:10] En meer dan 10,7 miljoen vrouwen en meiden in Afghanistan zijn afhankelijk van humanitaire ondersteuning.

[0:47:16] Meer dan 10 miljoen.

[0:47:18] Wat kunnen we voor hen doen?

[0:47:19] Moeten wij langjarige steun vrijmaken om de menswaardigheid van vrouwen en meisjes in Afghanistan zoveel mogelijk te beschermen?

[0:47:27] En hoe gaat deze minister dat doen?

[0:47:29] Welke diplomatieke druk kunnen we opvoeren op de Taliban om te stoppen met het uitwissen van vrouwen en vrouwenrechten te respecteren?

[0:47:36] Hoe kan Nederland hier het voortouw in nemen?

[0:47:39] Bijvoorbeeld het organiseren van een internationale conferentie hierover, bijvoorbeeld.

[0:47:43] Of het organiseren van een internationale coalitie en daarin voorop lopen.

[0:47:48] Welke mogelijkheden ziet de minister hier?

[0:47:50] Maar dan ook een reflectie op de gesprekken die worden gevoerd met dezelfde Taliban nu over die migratiedeals.

[0:47:55] Want als wij dit serieus willen nemen, dan kan dat niet allebei bestaan.

[0:48:02] Dank u wel, voorzitter.

[0:48:05] Dank u wel, mevrouw Dobbe.

[0:48:06] Een interruptie van mevrouw Maas.

[0:48:08] Dank u voorzitter.

[0:48:09] Ja, ik was toch wel benieuwd, want ik ben het voor een groot deel ook eens met het verhaal van mevrouw Dobbe.

[0:48:14] Het spreekt mij zeker aan.

[0:48:16] Zeker dat laatste stuk over Afghaanse vrouwen.

[0:48:20] En tegelijkertijd denk ik dan, ja oké, helemaal mee eens en het zou heel goed zijn als we rechtstreeks die vrouwen kunnen bereiken.

[0:48:28] Maar dat is dan waarschijnlijk toch heel ingewikkeld... zonder dat we iets doen, ook met de mannen in Afghanistan.

[0:48:35] Dus we kunnen waarschijnlijk dit debat niet voeren... zonder dat wij ons van bewust zijn dat ook we met misschien de Taliban... maar met misschien andere mannen in Afghanistan het gesprek moeten voeren.

[0:48:48] Hoe kijkt u daar dan naar?

[0:48:49] Hoe reflecteert u daar dan op?

[0:48:51] Want ik snap helemaal wat u wil...

[0:48:53] Maar hoe krijg je dat voor elkaar als je niet bereid bent om ook maar enig gesprek met de Taliban te hebben?

[0:49:00] Ik neem aan dat u mevrouw Dobbe aanspreekt en niet mij als voorzitter.

[0:49:04] Dus mevrouw Dobbe.

[0:49:05] We zijn ook heel benieuwd wat de voorzitter vindt hierover.

[0:49:10] Maar dit is wel een beetje een rare interruptie.

[0:49:12] Want mijn kritiek zit er natuurlijk in dat op dit moment het Taliban-regime wordt gelegitimeerd door te spreken over migratie.

[0:49:21] Want Nederland wil iets van de Taliban op dit moment.

[0:49:25] En daarom gaan we in gesprek, dat legitimeert dat regime.

[0:49:28] Dus ik snap ook niet zo goed dat als er wordt gezegd... ja, we willen niet dat het regime wordt gelegitimeerd... ja, dan moet je dit soort gesprekken niet op deze manier voeren.

[0:49:36] Dat is iets anders dan bijvoorbeeld diplomatiek de druk opvoeren... op de Taliban, op de mannen van de Taliban... om te zorgen dat vrouwenrechten worden gerespecteerd in Afghanistan...

[0:49:47] Maar dat is wel echt, dat zijn echt twee verschillende dingen.

[0:49:50] En wat mevrouw Maas hier nu doet, is die twee verschillende dingen vermengen... terwijl de gesprekken die nu worden gevoerd... in het legitimeren van het regime van de Taliban... juist de rechten van vrouwen in Afghanistan verslechteren.

[0:50:03] Terwijl die al door de bodem zijn gegaan.

[0:50:05] Dus dat moet mevrouw Maas wel echt even scherp hebben... en ook scherp stellen, denk ik, ook voor zichzelf.

[0:50:13] Mevrouw Maas, uw laatste interruptie.

[0:50:14] Ja, dank u voorzitter.

[0:50:15] Ja, ik ben me ervan bewust dat dit mijn laatste is.

[0:50:18] Ja, ik vind dit toch heel ingewikkeld, want nu geeft mevrouw Dobbe, u verwijt mijn collega Bamenga dat hij geen antwoord op de vraag heeft, maar dat duurt u nu zelf ook niet en ik snap dat.

[0:50:29] Maar u zegt vermengdingen.

[0:50:33] Ja, natuurlijk vermengdingen.

[0:50:34] Want je wil iets bereiken voor de vrouwen in Afghanistan.

[0:50:37] Dat willen we.

[0:50:38] Daar vinden we elkaar.

[0:50:40] Maar hoe ga je dat voor elkaar krijgen als je niet praat met de machthebbers?

[0:50:44] En ja, natuurlijk, u verwijst steeds naar dat gesprek.

[0:50:47] Eén gesprek waar wij iets wilden van de Taliban.

[0:50:51] Dat gaat over migratie.

[0:50:53] Maar in dit geval willen wij ook iets van de Taliban, namelijk dat zij iets doen aan de rechten van vrouwen.

[0:50:58] Dus ik zou heel graag willen dat mevrouw Dobbe daar toch nog enige reflectie op loslaat.

[0:51:04] Mevrouw Dobbe.

[0:51:05] Ik vind het prima hoor als deze minister met de Taliban gaat praten en zegt... ...als jullie niet de vrouwenrechten respecteren dan leggen wij keiharde sancties op... ...en dan doen we alles om jullie regime het zo moeilijk mogelijk te maken om te kunnen functioneren... ...zodat die vrouwenrechten kunnen worden gerespecteerd.

[0:51:19] Maar dat is natuurlijk helemaal niet het gesprek wat wordt gevoerd.

[0:51:22] En mevrouw Maas doet nu net alsof wij in gesprek zijn gegaan, alsof de ministers in gesprek zijn gegaan in het kabinet met de Taliban over vrouwenrechten.

[0:51:31] Maar dat is helemaal niet waar.

[0:51:33] En dat is ook echt een valse voorstelling van zaken om net te doen alsof dat zo is.

[0:51:37] Die gesprekken die zijn gevoerd omdat Nederland iets wilde van de Taliban.

[0:51:41] Nederland wilde een migratiedeal sluiten met de Taliban.

[0:51:45] Daarmee heeft, alleen al door het voeren van dat gesprek, Nederland de Taliban gelegitimeerd.

[0:51:51] En dat is hetzelfde legitimeren van hetzelfde regime wat nu vrouwen uitwist.

[0:51:57] Dus die twee dingen zijn wel echt gescheiden van elkaar.

[0:52:00] En door het legitimeren van dat regime heeft ook, als de VWD dat steunt, dan heeft ook dat heel veel schade gedaan aan vrouwen en vrouwenrechten in Afghanistan.

[0:52:12] Dank u wel, mevrouw Dobbe.

[0:52:13] Dan gaan we naar de eerste termijn van de VVD, mevrouw Maas.

[0:52:18] Dank voorzitter.

[0:52:19] Ja, nou goed, over Afghanistan gaan we het vast nog wel hebben deze dag.

[0:52:25] Voorzitter, het recente rapport over de LHBTIQ-acceptatie onder jongeren staat ons allemaal nog bij.

[0:52:34] De conclusie van dat rapport staat niet op zichzelf.

[0:52:37] Mijn fractie ziet de afname van homo-acceptatie en vrouwenrechten wereldwijd als twee kanten van dezelfde medaille.

[0:52:43] En daarom is het goed dat dit kabinet weer meer investeert in SRGR, seksuele en reproductieve gezondheid en rechten.

[0:52:50] Vrouwenrechten en gendergelijkheid.

[0:52:53] Mondiale vooruitgang wordt onder andere ondermijnd door de opmars van online desinformatie over vrouwenrechten en gendergelijkheid.

[0:53:00] Collega's zeiden er ook al van alles over.

[0:53:03] De VVD onderschrijft het belang van het tegengaan van gecoördineerde digitale campagnes vanuit bijvoorbeeld Rusland en conservatieve antirechtennetwerken om vrouwelijke politici, journalisten en mensenrechtenverdedigers te intimideren.

[0:53:17] In zijn recente brief geeft de minister aan zich specifiek te willen richten op het tegengaan van de zogeheten manosfeer.

[0:53:26] Kan de minister toelichten wat er specifiek met deze middelen wordt gedaan en hoe dat moet leiden tot het bestrijden van desinformatie?

[0:53:33] En wat heeft de in 2026 gestarte pilot tot nu toe opgeleverd?

[0:53:40] Daarnaast leest de nadruk op de manosfeer in de brief wat de VVD betreft iets te nauw.

[0:53:45] Dit wekt de indruk dat de minister wegkijkt van de verwoestende rol die religieus fundamentalisme speelt...

[0:53:51] bij het ondermijnen van vrouwenrechten.

[0:53:53] In landen zoals Sudaan, Afghanistan, Pakistan en Iran zien we dat vrouwenrechten en lichamelijke zelfbeschikking onder druk van religieus fundamentalisme niet bestaan.

[0:54:03] Bovendien vloeien online vrouwenhaat en religieus fundamentalisme steeds vaker in elkaar over.

[0:54:09] Is de minister bereid toe te zeggen dat de middelen tegen desinformatie niet beperkt blijven tot de manosfeer, maar ook worden ingezet tegen online en offline beïnvloeding vanuit religieus fundamentalisme?

[0:54:21] En kan de minister inzichtelijk maken hoe religieus fundamentalisme wordt meegewogen bij de allocatie van middelen voor SRGR en vrouwenrechten?

[0:54:30] In het verlengde daarvan mogen we ook de rechten van LHBTIQ-personen niet vergeten.

[0:54:36] Dezelfde krachten die de aanval openden op vrouwenrechten en veilige abortus richtten hun pijlen op die gemeenschap.

[0:54:43] Zowel de internationale rapportages als het vorige maand verschenen rapport waren wat dat betreft veelzeggend.

[0:54:49] Hoe zorgt de minister dat ook de bescherming van LHBTIQ plus rechten verankerd blijft binnen de internationale inzet op mensenrechten en SRGR?

[0:54:59] En dan neemt ook nog het conflictgerelateerde seksueel geweld enorm toe wereldwijd.

[0:55:05] Wat weer leidt tot psychische klachten, seksueel overdraagbare aandoeningen en onveiligheid voor vrouwen en meisjes.

[0:55:12] De collega's hebben hierover kunnen horen tijdens hun reis naar Tjaat.

[0:55:15] Maar ook in Oekraïne komt dit voor en helaas ook in de vluchtelingenkampen in Gaza.

[0:55:20] Triest genoeg komt uit dat seksuele geweld ook steeds vaker gedwongen huwelijken voort, nota bene met de dader, om de eer van de familie te redden.

[0:55:29] En voorzitter, ik hoef u niet uit te leggen dat dit vooral bij moslimmeisjes het geval is, waar eer een belangrijk element is van de cultuur en waardoor de levens van de meisjes voorgoed worden verwoest.

[0:55:40] In recente brieven van de minister las ik daar weinig over.

[0:55:43] Tragisch genoeg is de meest genoemde reden voor gedwongen huwelijken het verlichten van de financiële druk in gezinnen.

[0:55:51] Meisjes in vluchtelingenkampen die door hun vaders uitgehuwelijkd worden in ruil voor een zak meel.

[0:55:57] Als dit de realiteit is dan geeft dat heel duidelijk aan hoe weinig het leven van een jong meisje waard is in sommige landen.

[0:56:03] Ik vind dit op geen enkele wijze te verdedigen.

[0:56:06] Ik hoor graag hoe de minister hiernaar kijkt en of hij voornemens is specifiek voor deze meisjes iets te doen en wat dan.

[0:56:14] Bij komend probleem is dat vrouwen en meisjes vaak geen aangifte kunnen doen.

[0:56:18] Wetende dat dit zo is, hoe zorgt de minister dat de veiligheid van meisjes en vrouwen in vluchtelingenkampen gewaarborgd wordt?

[0:56:25] Ik denk bijvoorbeeld aan het creëren van meer safe spaces in vluchtelingenkampen.

[0:56:30] Naast gedwongen huwelijken is gendergerelateerd geweld in algemene zin toegenomen, zoals verkrachting, seksuele intimidatie en huiselijk geweld.

[0:56:39] Mijn fractie vindt het belangrijk dat na dit soort tragische incidenten vrouwen en meisjes toegang hebben tot abortus of hiv-medicatie, maar ook de ruimte om de situatie bespreekbaar te maken.

[0:56:51] Die ruimte kan niet overschat worden, want door schaamte, angst voor stigmatisering en de beperkte beschikbaarheid van hulpverlening blijft een deel van het geweld vermoedelijk buiten beeld.

[0:57:02] Mede in het licht van de aangenomen motie van mijn hand om te zorgen dat slachtoffers van conflictgerelateerd seksueel geweld via één geïntegreerde aanpak zowel medische en psychosociale zorg krijgen als ondersteuning bij het veiligstellen van forensisch bewijs.

[0:57:18] Heeft de minister deze wens van de Kamer al doorgeleid aan organisaties als UNFPA?

[0:57:23] En wat was daarop de reactie?

[0:57:25] En als het antwoord nee is, hoe gaat hij zorgen dat dit alsnog onderdeel wordt van door Nederland gefinancierde programma's?

[0:57:32] Mijn fractie is het eens met de minister die in zijn brief schrijft dat de bevordering van SRGR bijdraagt aan economische ontplooiing van vrouwen en meisjes.

[0:57:41] Het geeft hen keuzevrijheid en autonomie, wat weer bijdraagt aan onderwijskansen en economische zelfstandigheid.

[0:57:47] Voorwaarde is wel dat SRGR-diensten dan ook beschikbaar zijn.

[0:57:52] En de vrouwen en meisjes er gebruik van mogen maken van hun familie en de gemeenschap waarin ze opgroeien.

[0:57:57] En aan die voorwaarden kan helaas lang niet altijd worden voldaan.

[0:58:02] Wat de VVD betreft zit het succes van het ontwikkelingsbeleid daarin daarom in grotere economische gezeggenschap en zelfstandigheid van vrouwen.

[0:58:10] Een vrouw die gezond is en zelf kan beslissen of en wanneer zij kinderen krijgt, heeft de handen vrij om een opleiding af te ronden, te werken en in haar eigen levensonderhoud te voorzien.

[0:58:20] Daarom vindt de VVD het versterken van de economische positie van vrouwen de beste manier om hun maatschappelijke positie te verstevigen.

[0:58:28] Het draagt ook bij aan de situatie van gezinnen en zelfs hele gemeenschappen die zo uit hulpafhankelijkheid kunnen komen.

[0:58:34] Dit staat terecht als prioriteit in de memorandum van toelichting bij de begroting.

[0:58:39] Ik wil de minister vragen hoe hij deze ambitie uit de begroting concreet handen en voeten gaat geven.

[0:58:45] Tot slot een paar opmerkingen over de doelmatige besteding van middelen.

[0:58:49] De minister zegt in zijn brief vast te houden aan gender mainstreaming.

[0:58:53] Mijn fractie vindt het moeilijk voorstelbaar dat dit echt werkt.

[0:58:57] Zeker in landen waar vrouwenrechten nooit hoog op de agenda hebben gestaan.

[0:59:01] En zeker nu vrouwenrechten meer en meer onder druk staan.

[0:59:05] Kan de minister toelichten waarom hij wel denkt dat gender mainstreaming werkt?

[0:59:09] Waar blijkt dat precies uit?

[0:59:11] En ziet de minister mogelijkheden om SRGR en vrouwenrechtenprogramma's slimmer te koppelen aan economische instrumenten zoals...

[0:59:18] Het Dutch Good Growth Fund.

[0:59:20] Zodat vrouwelijke ondernemers in ontwikkelingslanden betere toegang krijgen tot MKB-kredieten, eigendomsrecht en handelsketens.

[0:59:28] Dan nog een paar opmerkingen over multilaterale organisaties.

[0:59:32] Recent waren we met de commissie in Brussel.

[0:59:35] Daar hoorden we van de Europese Commissie dat het werk van verschillende VN-organisaties nogal eens overlapt.

[0:59:41] Dat lijkt mij zeker het geval bij UNFPA, UNAIDS en UNWomen.

[0:59:46] Kunt u inzichtelijk maken, kan de minister inzichtelijk maken waar de overlap zit in de verschillende mandaten en hoe de Nederlandse bijdrage daarin verwerkt is.

[0:59:54] En ook hoe u waarborgt dat de Nederlandse steun aan lokale organisaties niet overlapt met

[1:00:00] ...het steun van de VN voor ook lokale organisaties.

[1:00:04] Ik dank u, voorzitter.

[1:00:06] Dank u wel, mevrouw Maes.

[1:00:07] Ik zie een interruptie van mevrouw Dobbe en daarna van de heer Bamenga.

[1:00:12] Ja, dank u wel.

[1:00:13] De opmerking over gender mainstreaming is toch wel bijzonder... ...omdat de VVD in de vorige periode geen aparte post vrouwenrechten wilde... ...omdat we het allemaal zouden mainstreamen in het ontwikkelingsbeleid.

[1:00:23] En nu vraagt de VVD zich af of dat wel werkt.

[1:00:26] Dat is ook wel bijzonder.

[1:00:27] De VWD heeft het ook over religieus extremisme, als het gaat over het actief tegengaan van vrouwenrechten en die antivrouwenbeweging en de antirechtenbeweging die bestaat.

[1:00:40] Ik vraag me inderdaad af, als het gaat over religieus extremisme, de financiering van die mondiale antirechtenbeweging komt uit de conservatieve religieuze hoek.

[1:00:49] Dus dat is inderdaad religieus extremisme, denk ik.

[1:00:53] Want dat zijn denkbeelden die actief worden verspreid... om te zeggen dat vrouwen minderwaardig zijn, dat je als man je vrouw mag slaan, et cetera.

[1:01:01] Kun je daar terug vragen komen?

[1:01:02] Religieus extremisme.

[1:01:04] En dan is mijn vraag, is de VVD ook bereid om te kijken naar de landen... van waaruit dat religieus extremisme en die ideeën worden gefinancierd... zoals ook de Verenigde Staten, zoals ook bijvoorbeeld in Europa, Spanje...

[1:01:17] om die ook aan te spreken, om te stoppen met het faciliteren van die antirechtenbeweging in hun land?

[1:01:24] Mevrouw Maas.

[1:01:25] Ja, dank voorzitter voor deze vraag.

[1:01:26] Ik moet zeggen, tijdens uw betoog hoorde ik over uw verhaal over financiering van de antirechtenbeweging en u zei ook daarin van u moet het geld eigenlijk volgen.

[1:01:37] Ik vond dat een heel interessant voorstel, dus daar kunt u mij zeker vinden.

[1:01:41] Of we daarmee de landen direct moeten aanspreken.

[1:01:46] Dat lijkt mij een punt voor de minister om daar even op in te gaan.

[1:01:50] Maar het lijkt mij zeker heel verstandig om te kijken waar het geld precies vandaan komt.

[1:01:54] En inderdaad, ik ben het met u eens dat de religieus fundamentalisme...

[1:01:59] Ik noem niet voor niets daar geen landen bij.

[1:02:03] Maar ik vind het belangrijk om daar heel goed naar te kijken.

[1:02:07] Mevrouw Maes, ik zou u nog wel eens willen vragen om via de voorzitter te spreken en over mevrouw Domme te spreken in plaats van over u, want ik voel me elke keer aangesproken.

[1:02:15] De heer Bamenga.

[1:02:17] Ja, dank u wel, voorzitter.

[1:02:18] Ik had meer een soort verhelderende vraag aan mevrouw Maes.

[1:02:23] Omdat zij het sprak over religieus fundamentalisten en ze sprak ook over het feit dat het belangrijk is om het beleid niet nauw te maken.

[1:02:31] Ik ben het absoluut mee eens dat je dat zeker moet verbreden en dat er eigenlijk geen enkele oorzaak uit het oog moet verliezen.

[1:02:41] Maar ik meende zelf dus dat die antirechtenbeweging, want die worden wel genoemd in het beleid, dat die religieus fundamentalisten daar onderdeel van zijn.

[1:02:53] Ziet mevrouw Maas dat anders of ziet mevrouw Maas dat ook?

[1:02:58] Dank voorzitter.

[1:03:01] Wat mij betreft zie ik dat, dus dat is een makkelijk antwoord.

[1:03:07] Wat ik denk ik wel belangrijk is voor mij om te benadrukken, en dat heb ik ook geprobeerd te doen in mijn inbreng, is dat we ook niet de ogen mogen sluiten voor religieus fundamentalisme uit de hoek van de islam.

[1:03:21] En in alle eerlijkheid, als ik de brieven van de minister lees, dan staat daar eigenlijk niets in over de islam.

[1:03:28] En ik denk dat dat wel ook een kern van het probleem is.

[1:03:32] En daar wil ik zeker niet omheen gaan.

[1:03:34] Dus dat even ter aanvulling op uw vraag.

[1:03:37] Op de vraag van meneer Babenga.

[1:03:41] Dank u wel, mevrouw Maas.

[1:03:42] Meneer Babenga is voor nu tevreden.

[1:03:44] Dan gaan we over naar de eerste smijt van mevrouw Van Ark van het CDA.

[1:03:48] Dank u wel, voorzitter.

[1:03:50] Voorzitter, dit jaar is het precies 70 jaar geleden dat Marga Klompé de eerste vrouwelijke minister van Nederland werd.

[1:03:58] Zij zetten zich eerder ook al in voor mensenrechten en menselijke waardigheid.

[1:04:02] Onder andere als een van de onderhandelaars over de universele verklaring van de rechten voor de mens van de Verenigde Naties.

[1:04:10] Maar zeven decennia later zijn vrouwenrechten nog verre vanzelfsprekend.

[1:04:14] Meisjes in Afghanistan mogen niet naar school.

[1:04:17] Vrouwen in oorlogsgebieden worden slachtoffer van seksueel geweld.

[1:04:21] En wereldwijd staat het toegang tot goede gezondheidszorg onder druk.

[1:04:26] Voorzitter, ieder mens heeft recht op veiligheid en de mogelijkheid om zijn of haar toekomst zelf vorm te geven.

[1:04:32] In een wereld die steeds vaker in brand staat, zijn het echter de rechten en kansen van meisjes en vrouwen het allereerste dat in rook opgaat.

[1:04:41] En het is daarom goed dat we hier specifiek stilstaan bij het onderwerp vrouwenrechten.

[1:04:46] En voor het CDA is dit belangrijk.

[1:04:48] En juist als vrouwenrechten onder druk staan, voelen wij de noodzaak om hier ons harder voor uit te spreken.

[1:04:54] In mijn medespeech vorig jaar vroeg ik wat zou er gebeuren als vrouwen en jongeren vaker aan tafel zitten.

[1:05:01] En ik denk dat het antwoord in ieder geval tweeledig zou kunnen zijn.

[1:05:05] Ik denk dat samenleving waarin vrouwen kunnen meedoen economisch sterker en weerbaarder zijn.

[1:05:10] Maar ook vrede en veiligheid is beter gewaarborgd als vrouwen aan tafel zitten.

[1:05:15] En daarmee draagt het bevorderen van vrouwenrechten ook bij aan internationale veiligheid.

[1:05:22] Voorzitter, het kabinet heeft aangegeven de komende jaren extra middelen uit te trekken voor vrouwenrechten en gendergelijkheid.

[1:05:28] En het CDA steunt dat van harte.

[1:05:30] Mede dankzij de aangenomen motie Boswijk uit november 2024 is er ook opnieuw een financieringsinstrument voor vrouwen, vrede en veiligheid.

[1:05:39] Een belangrijk onderwerp, omdat vrouwen in oorlog vaak bijzonder kwetsbaar zijn.

[1:05:44] Binnen Femfocus is hier bijna 40 miljoen beschikbaar voor gekomen tot en met 2030.

[1:05:50] Mijn vraag aan de minister is, hoe worden deze middelen ingezet om vrouwen daadwerkelijk te betrekken bij deze vredesprocessen?

[1:05:56] En ik denk overigens dat Marge Klompé als eerste vrouwelijke minister van Nederland dit een prachtig fonds had gevonden.

[1:06:02] En ze had ongetwijfeld graag vrouwen verteld over haar ervaringen.

[1:06:06] Overigens vond zij haar rol destijds heel erg bescheiden en vond het helemaal niet zo bijzonder om de eerste vrouwelijke minister te zijn.

[1:06:16] De minister heeft aangekondigd nu extra middelen in te zetten tegen conflictgerelateerd seksueel geweld, onder meer in Sudan, Oekraïne, Syrië en Congo.

[1:06:25] Specifiek aandacht gaat erbij uit naar medische zorg, traumaverwerking, juridische hulp en economische versterking.

[1:06:32] Maar we weten dat slachtoffers vaak ook nog eens worden verstoten door hun eigen familie of gemeenschap.

[1:06:38] Hoe worden er extra middelen ingezet om ervoor te zorgen dat deze vrouwen niet alleen medische en psychologische hulp ontvangen, maar ook worden geholpen om hun leven opnieuw op te bouwen en weer een plek te geven in hun gemeenschap, wil ik de minister vragen.

[1:06:52] Ik wil ook nog stilstaan bij een nieuwe vorm van geweld.

[1:06:55] Daar sprak mijn collega Kreuger al over.

[1:06:58] Dat is het online geweld waar vrouwenrechtenverdedigers steeds vaker mee te maken krijgen.

[1:07:02] Dankzij, of helaas moet ik zeggen AI, wordt dit steeds makkelijker en worden vrouwenrechtenverdedigers steeds vaker geconfronteerd met intimidatiecampagnes en zaken zoals deepfakes, heb ik begrepen.

[1:07:14] Heeft het ministerie hier ook aandacht voor?

[1:07:18] En hoe wil de minister dit in programma's een plek geven?

[1:07:21] Is er bijvoorbeeld hulp en ondersteuning vanuit het ministerie of expertise beschikbaar voor maatschappelijke organisaties die financiering ontvangen vanuit het ministerie en te maken krijgen met dit soort intimidatie?

[1:07:34] Voorzitter, Afghanistan.

[1:07:38] De Kamer heeft altijd veel aandacht gehad voor het conflict in Afghanistan, maar nu is het toch oorverdovend stil geworden, hoor ik ook van de maatschappelijke organisaties die daar nog veel hulp verlenen.

[1:07:48] terwijl de gezondheidszorg voor vrouwen en jonge moeders erbarmelijk slecht is geworden.

[1:07:53] Afghanistan is op dit moment een van de slechtste landen ter wereld geworden om een kind ter wereld te brengen.

[1:08:00] Het CDA wil organisaties die hulp bieden daar zoveel mogelijk ondersteunen, niet alleen financieel, maar ook nog diplomatiek.

[1:08:08] Eerder vroeg mijn collega Boswijk over of wij een post konden openen in Afghanistan.

[1:08:14] Geen officiële post, maar meer een soort afgeleide daarvan.

[1:08:18] Hoe kijkt de minister daar nu naar?

[1:08:21] Wil de minister op korte termijn in gesprek met hulporganisaties over wat zij van Nederland nodig hebben om hun werk onder deze moeilijke omstandigheden voor te kunnen zetten?

[1:08:31] En is de minister bereid om samen met de minister van Buitenlandse Zaken te verkennen of we dit ook in Europees verband kunnen oppakken?

[1:08:38] De EU is zelf nog vertegenwoordigd in Afghanistan.

[1:08:41] Kan Nederland de Europese aanwezigheid beter benutten om hulporganisaties diplomatiek te ondersteunen?

[1:08:49] Voorzitter, het kabinet investeert ook extra in seksuele en reproductieve gezondheid en rechten, onder meer via Global Financing Facility van de Wereldbank.

[1:08:58] Voor het CDA is het van belang dat daarmee ook lokale gezondheidssystemen structureel sterker worden gemaakt.

[1:09:04] In dit kader wil ik ook specifiek aandacht vragen voor het tegengaan van vrouwelijke genitale verminking.

[1:09:10] Organisaties zoals AMREF en Plan Internationaal zetten zich in tegen deze schadelijke praktijk door onder andere in te zetten op voorlichting en het betrekken van ouders, religieuze leiders en lokale gemeenschappen.

[1:09:21] In het verhaal dat ik hoorde hier in de kamer van een dappere vrouw, zij vertelde mij over hoe zij met steun van dit programma echt kon opkomen voor zichzelf als jong meisje, wetende dat zij thuis niet begrepen en verstoten zou worden, maar dat was hartverschurend om te horen.

[1:09:37] Het laat zien hoe belangrijk het is dat er organisaties zijn die voorlichting geven en deze meisjes een stem geven.

[1:09:44] Het CDA wil de minister vragen om een extra inzet te doen op de financiering voor het tegengaan van genitale verminking.

[1:09:50] We zien wereldwijd de financiering teruglopen.

[1:09:53] Zo zag het programma van UNFPA en UNICEF om genitale verminking tegen te gaan 45% van het budget slinken.

[1:10:02] Het CDA wil de Nederland en de minister vragen om een stukje van dit gat te dichten.

[1:10:06] Om niet alleen leiderschap te tonen en dit thema op de agenda te blijven zetten, maar ook een financiële bijdrage te doen.

[1:10:13] Ons voorstel is om een extra bijdrage van 2 miljoen euro te doen.

[1:10:16] Daar zullen wij straks een amendement voor indienen.

[1:10:20] Het CDA vindt het belangrijk dat Nederland zich hard maakt voor thema's waar niet alleen geld de oplossing is.

[1:10:25] Vaak is diplomatieke inzet net zo belangrijk.

[1:10:28] Mijn vraag is, kan de minister toezeggen dat de bestrijding van genitale verminking hoog op de internationale agenda blijft staan?

[1:10:35] En dat Nederland hierin een voortrekkersrol speelt?

[1:10:37] En hoe wordt deze inzet geborgd binnen de nieuwe SRGR-programma's?

[1:10:45] Voorzitter, de adviesraad Internationale Vraagstukken wijst er in zijn recente advies gezamenlijk investeren in transities op dat Nederland veel meer kan doen met filantropische organisaties en particuliere financiers.

[1:10:56] En ik vind dat slim, want in tijden van krimpende budgetten moeten we zorgen dat onze euro's meer impact hebben en dat doen we door meer en beter samen te werken.

[1:11:05] En een voorbeeld hiervan is de Gates Foundation, die veel investeert in mondiale gezondheid en SRGR.

[1:11:11] We hebben begrepen dat de Gates Foundation een internationale coalitie op het gebied van SRGR wil vormen en onder meer met de Scandinavische landen.

[1:11:20] Mijn vraag is aan de minister, is de minister bekend met dit initiatief?

[1:11:23] En zou de Nederland zich niet bij zo'n coalitie moeten aansluiten?

[1:11:29] Voorzitter, tot slot de internationale samenwerking via de Verenigde Naties, die ik ontzettend belangrijk vindt.

[1:11:35] Via de VN betaalt Nederland mee aan verschillende organisaties die zich inzetten voor vrouwenrechten en gezondheid, waaronder UN Women en UNFPA.

[1:11:42] Deze organisaties hebben ieder hun eigen expertise, maar hebben ook deels een overlappend mandaat, bijvoorbeeld op het gebied van bestrijding van gender-gerelateerd geweld.

[1:11:53] Binnen de VN wordt in het kader van de UN-AT hervormingsagenda al gekeken naar de mogelijke voordelen van het samenvoegen van deze organisaties.

[1:12:01] Nederland heeft eerder aangegeven dat nog onvoldoende duidelijk is of daarbij de belangrijkste taken van beide organisaties behouden blijven.

[1:12:08] Kan de minister aangeven hoe Nederland inmiddels tegenover deze mogelijke samenvoeging staat?

[1:12:14] Onze fractie is niet direct voor of tegenstander van de samenvoeging, maar gezien de krimpende budgetten zien we wel noodzaak om stappen te zetten om effectief te blijven en slagkracht te behouden.

[1:12:25] Internationale samenwerking is er namelijk wat ons betreft bij gebaat dat geld zo effectief mogelijk besteed wordt.

[1:12:32] Dank u wel, voorzitter.

[1:12:34] Dank u wel, mevrouw Van Ark.

[1:12:36] Ik zie geen interrupties aan de kant van de Kamer.

[1:12:38] Die waren er ook bijna niet meer, dus dat kan ook niet.

[1:12:41] Dus dan gaan we kijken hoe lang de minister nodig heeft.

[1:12:43] Er zijn veel vragen gesteld.

[1:12:46] Ja, voorzitter.

[1:12:46] Ik denk een minuutje of twintig zou ik het willen proberen.

[1:12:49] Misschien dat het iets langer uitloopt.

[1:12:51] Dan zien wij u in principe om vijf over half twaalf weer terug.

[1:12:55] En als iets uitloopt, dan wachten we even.

[1:36:58] Een punt van orde vanuit mevrouw Dobbe.

[1:37:01] Ja, ik voorzie iets voor het vervolg van dit debat.

[1:37:05] Namelijk dat wij ongeveer een uur hebben om dit allemaal af te ronden.

[1:37:09] Ik weet niet hoeveel vragen de minister heeft gekregen, maar dat zijn er volgens mij best wel wat.

[1:37:15] Dus ja, we kunnen twee dingen doen.

[1:37:16] Of we gaan nu verder, maar dan gaan we echt afraffelen denk ik.

[1:37:19] En dan komen we er alsnog achter dat we het niet gaan redden.

[1:37:22] Of we zeggen, we maken de eerste termijn nu af en we raffelen het niet af.

[1:37:28] En we kijken naar een moment, misschien iets later, voor een heel kort debatje.

[1:37:31] Zodat we in ieder geval de tweede termijn dan ook fatsoenlijk kunnen doen.

[1:37:35] Want ik voorzie gewoon dat we dit niet gaan redden.

[1:37:40] We kunnen ook gewoon kijken hoe ver we komen en daarna kijken wat er nodig is.

[1:37:45] Is dat misschien een voorstel?

[1:37:47] Ja, tenzij we dus heel erg haast gaan maken nu.

[1:37:51] Want dan gaan we afraffelen met het oog op, anders redden we het niet.

[1:37:54] Daarom wilde ik dat van tevoren agenderen.

[1:37:56] Ik wil wel gewoon interrupties kunnen doen en niet gehaast worden voor dit belangrijke onderwerp.

[1:38:03] Volgens mij kunt u gewoon uw interrupties doen, zoals u die normaal gesproken ook zou doen.

[1:38:09] We kunnen gewoon kijken hoe ver we komen en daarna inderdaad kijken hoe we dat eventueel kunnen afmaken als er tijd nog niet helemaal voorbij is.

[1:38:21] Maar ik zie ook nog mevrouw Kreuger.

[1:38:23] Nou ja, ik wil dit wel bijvallen.

[1:38:26] We hebben nog een uur en vijf minuten.

[1:38:29] En nog de hele beantwoording van de minister.

[1:38:31] En een tweede termijn.

[1:38:33] Dus ik denk dat iedereen die wel eens vaker bij een debat heeft gezeten... kan zien dat dit niet zo'n realiteitsplanning is.

[1:38:41] Dus dan heb ik liever eigenlijk dat we nu gewoon zeggen... oké, we gebruiken het uur zo goed mogelijk... en we doen die tweede termijn op een later moment.

[1:38:50] Er zijn in ieder geval twee leden die zich hebben uitgesproken.

[1:38:54] Ik kijk ook even naar de andere leden, hoe zij erin staan.

[1:38:58] Ja, voorzitter.

[1:38:59] Wat mij betreft beginnen we gewoon zo snel mogelijk, want dan kunnen we de tijd ook goed gebruiken en kijken hoe ver we komen.

[1:39:06] Mevrouw van Ark?

[1:39:08] Ja, zo kijk ik ook naar.

[1:39:08] Laten we gewoon beginnen en kijken hoe ver we komen.

[1:39:11] Oké, dan stel ik dan toch voor om te beginnen en dan kijken we inderdaad hoever wij komen.

[1:39:16] En dan geef ik de minister het woord en er is afgesproken om drie interrupties.

[1:39:22] Nou in ieder geval drie interrupties, dat is in ieder geval het voorstel voor deze termijn.

[1:39:29] Mevrouw Dobbe.

[1:39:31] Ja, dank u wel.

[1:39:32] Maar dat vind ik dus jammer.

[1:39:33] Want met drie interrupties...

[1:39:34] Dit is een begrotingsdebat, hè?

[1:39:36] En dan vind ik vier interrupties in de eerste termijn vond ik al weinig.

[1:39:39] Maar drie interrupties, als je ziet hoe serieus wij dit onderwerp nemen... hoeveel vragen we hebben gesteld... dat vind ik dus echt te weinig.

[1:39:47] En dat heeft te maken met de tijd.

[1:39:48] En daarom maakte ik hier een punt van.

[1:39:50] Dus of we doen meer interrupties en we zien hoe ver we komen... of we zeggen, we stellen het uit.

[1:39:57] Mevrouw Kreuger.

[1:39:57] Totaal eens, normaal bij een WGO is wetgeving onbeperkt.

[1:40:02] Dus ik vind dit, drie vind ik echt niet oké.

[1:40:08] Nou ja, zullen we dan vier doen?

[1:40:11] Dat hebben we net ook gedaan, dus zullen we vier doen?

[1:40:14] Ja, ik zie mensen ja knikken, dan geef ik de minister het woord.

[1:40:20] Ja, dank voorzitter en uiteraard ook dank aan de Kamer voor de inbreng met...

[1:40:27] Mooie anekdotes over verschrikkelijke gebeurtenissen, maar ook mooie anekdotes over voorvechters die de Kamer heeft geïnterviseerd waar wij ons aan mogen spiegelen.

[1:40:40] Een belangrijk debat over vrouwenrechten, over gendergelijkheid en misschien ook, en dat is ook door meerdere van u gesignaleerd, een debat waarin het kabinet bewust een koerswijziging heeft willen inzetten ten aanzien van het vorige kabinet.

[1:40:53] door weer structureel budget vrij te maken voor vrouwenrechten en gendergelijkheid.

[1:40:57] En dat past denk ik ook bij de decennialange reputatie die Nederland heeft opgebouwd als voortrekker op dit gebied.

[1:41:05] En overigens niet alleen in Nederland, maar ook internationaal.

[1:41:08] Die rol die nemen wij weer in.

[1:41:10] Ik zal me daar ook persoonlijk voor inzetten.

[1:41:14] Heb bijvoorbeeld She Decides Champion mogen worden.

[1:41:18] We hebben de eerste gesprekken, zeer indringende gesprekken met organisaties op het gebied van vrouwenrecht en gendergelijkheid hierover gevoerd.

[1:41:26] Maar ik wil misschien ook, voordat ik daar al te zeer op inga op wat het kabinet heeft gedaan, misschien ook heel kort ingaan op de rol die de Kamer heeft gespeeld bij het bestendigen en het beschermen van het werk wat hier is gebeurd.

[1:41:36] Want de Kamer heeft natuurlijk door de moties hier, de motie Boswijk, misschien had ik nog andere moties vergeten, er wel echt voor gezorgd.

[1:41:44] dat het geld beschikbaar is gebleven op het begrotingsartikel voor vrouwenrechten en gendergelijkheid.

[1:41:48] En daardoor is heel belangrijke steun met name voor lokale, daar werd ook naar gevraagd toen mevrouw Dobber, voor lokale vrouwenrechtenorganisaties is kunnen worden voortgezet.

[1:41:57] En we weten denk ik allemaal, vele van u hebben daar ook over gesproken, hoe belangrijk dat is in deze tijd waarin deze steun wereldwijd onder druk staat.

[1:42:04] Dus ook vanuit de zijde van het kabinet grote waardering voor wat de Kamer daar heeft gedaan naast de inbreng van vandaag.

[1:42:12] Ook door velen gezegd, het beschermen van vrouwenrechten, het bevorderen van vrouwenrechten en gendergelijkheid is belangrijk voor vrouwen aan zich, maar ook veel breder.

[1:42:23] Weerbare samenleving, economische voorspoed, mevrouw Maas had het daarover.

[1:42:27] Sterke democratie, mevrouw Kreuger had het daarover.

[1:42:30] Daarvoor is dit echt essentieel.

[1:42:34] Mijn onderzoek laat zien ook dat, om als één voorbeeld te noemen, maar dat landen met een betere gendergelijkheid echt een sterkere economie hebben en duurzamer groeien.

[1:42:42] En dat het dichten van die kloof een enorme, als we dan ook economisch bekijken, een enorme hoeveelheid geld kan opleveren.

[1:42:50] Maar goed, we moeten dat niet reduceren tot het economische plaatsen.

[1:42:54] Juist omdat, en dat is ook door velen van u aangehaald... ook door mevrouw Van Ark... dit gaat over hele fundamentele principiële zaken.

[1:43:04] Die raken aan de integriteit van het lichaam van de vrouw.

[1:43:08] Die raken aan de positie van de vrouw in de samenleving.

[1:43:10] De positie van de vrouw in het gezin.

[1:43:13] Maar die ook raken, als je het veel verder bekijkt... aan democratische principes en vrijheden.

[1:43:17] Daar is ook gesproken door mevrouw Kreuger onder andere...

[1:43:20] Hoe we ervoor zorgen dat vrouwelijke politici, zelfs voordat ze soms die carrière ambiëren, al die carrière zien sneuvelen vanwege de enorme online en offline druk.

[1:43:32] Vele van u hebben ook gememoreerd hoezeer deze rechten onder druk staan.

[1:43:36] En inderdaad, dat is ook waarom die extra inzet diplomatiek, financieel en andere zaken vanuit het kabinet zo nodig wordt geacht.

[1:43:45] In de brief heeft het kabinet uiteengezet de drie budgetaire prioriteiten op het begrotingsartikel 3.2.

[1:43:50] Het bestrijden van seksueel geweld, ongelooflijk belangrijk.

[1:43:55] Twee, het tegengaan van gerichte desinformatie.

[1:43:59] Daar hebben we ook een aantal van uw vragen over gesteld.

[1:44:00] En drie natuurlijk het meerjarige investeringen in lokale vrouwenrechtenorganisaties.

[1:44:05] In eigen land is het met name collega Thiele van OCMW die ook hiermee aan de slag is.

[1:44:10] Zij heeft natuurlijk de emancipatienota recent naar de Kamer gestuurd.

[1:44:14] Er zijn ook lichtpuntjes te melden.

[1:44:19] De heer Bamenga memoreerde dat al.

[1:44:26] Twee kleine doorbraken, maar die toch van heel groot belang zijn in de Verenigde Staten deze nacht.

[1:44:31] De eerste Latina-vrouwelijke gouverneur, de eerste zwarte vrouwelijke gouverneur.

[1:44:35] Al dit soort, zeker in een wereld waarin er heel veel slecht nieuws op dit terrein te noemen valt, is dit, denk ik, positief nieuws.

[1:44:46] Ik wil de Kamer kort meenemen in de volgorde waarin ik de meer dan 60 gestelde vragen wilde beantwoorden.

[1:44:54] En die wil ik ook graag zo serieus nemen als de Kamer dat zelf aangeeft.

[1:44:59] Ik wilde beginnen met antirechten en desinformatie en digitaal, zo noem ik het maar even.

[1:45:05] Twee, de diplomatieke voortrekkersrol.

[1:45:09] Drie, vrouwenorganisaties en mainstreaming, SAGR.

[1:45:17] Vier, seksueel geweld.

[1:45:20] Vijf, de landensituatie Afghanistan.

[1:45:22] En zes, ook nog begroting.

[1:45:26] Misschien om kort te beginnen als het gaat over antirechten en desinformatie.

[1:45:34] Ik denk dat verschillende van de Kamerleden hebben dat terecht benoemd.

[1:45:38] dat vrouwenrechten niet alleen offline onder hele grote druk staan, maar tegenwoordig misschien niet alleen ook, maar misschien wel juist online onder hele grote druk staat.

[1:45:49] En wat wij willen doen is zowel in onze diplomatieke inzet als in onze programmering ervoor zorgen dat wij tegenwicht bieden op beide fronten.

[1:45:57] Het tegengaan van gendergerichte desinformatie, deepfakes, inderdaad veelal seksueel.

[1:46:03] Ik hoorde mevrouw Kreuger ook zeggen, overigens weten ook dat een aantal leden vanuit deze Kamer hier helaas mee bekend is.

[1:46:12] Grote waardering denk ik vanuit het kabinet en het manifest vanuit vijftien partijen zeg ik uit mijn hoofd.

[1:46:22] Ontzettend belangrijk denk ik om te laten zien dat dit een partijoverstijgend onderwerp is.

[1:46:26] Een probleem dat we herkennen waar we iets aan mee willen doen.

[1:46:30] En deze vorm van desinformatie stond onder andere ook in het manifest.

[1:46:34] Heeft natuurlijk hele grote gevolgen voor de veiligheid van vrouwen.

[1:46:38] van LHBTI-personen, en dat is online en offline.

[1:46:44] Er komt, zeg ik wel, als het gaat over de antirechtenbeweging...

[1:46:48] We hebben volgens mij een Kamerdebat gestaan in februari.

[1:46:51] Er zal ook nog een specifieke brief heeft de Kamer om gevraagd... hoe om te gaan met die antirechtenbeweging.

[1:46:57] Die zal in aanloop naar de debat uiteraard komen.

[1:46:59] Maar laat ik in ieder geval hier zeggen dat het kabinet met de Kamer... want ik proefde daar een eensgezind geluid, het eens is... dat hier een tegenwicht ontzettend belangrijk is.

[1:47:10] En dat de gevolgen van deze antirechtenbeweging...

[1:47:12] ...dat we die zoveel als mogelijk moeten tegengaan... ...omdat die gevolgen desastreus zijn.

[1:47:17] Mevrouw Kreuger vroeg in dat verband naar de algoritmes... ...en hoe wij optreden met platforms tegen dit soort haat.

[1:47:26] Kijk, het kabinet ziet in ieder geval binnen de EU... ...de Digital Service Act als een instrument voor technologische soevereiniteit.

[1:47:34] En die verplicht ook grote platforms om de risico's van hun algoritmes... ...te beoordelen en te beperken en daarover transparant te zijn.

[1:47:40] En het goede nieuws is dat hier...

[1:47:42] De Europese Commissie is toezichthouder.

[1:47:45] En als we even kijken naar hoe de toezichthouder tot nu toe omgaat met grote techbedrijven, dat is vrij fors.

[1:47:52] En ik zou ook hopen dat op dit terrein die handhaving gewaarborgd wordt.

[1:47:56] Maar Nederland zal ook steunen dat die handhaving plaatsvindt en aandringen op snelle besluiten.

[1:48:01] Daarnaast natuurlijk vanuit Nederland zelf.

[1:48:04] In verschillende fora zetten wij ons in voor het promoten van informatie-integriteit.

[1:48:12] Om online haat en desinformatie tegen te gaan.

[1:48:14] Dat doen we bijvoorbeeld binnen de OESO, dat doen we binnen UNESCO.

[1:48:17] Waar er met toezichthouders wereldwijd wordt gesproken hoe dit nu aan te pakken.

[1:48:26] Mevrouw Keugen vroeg ook...

[1:48:32] hoe om te gaan met filmpjes van seksueel geweld uit conflictgebieden zoals bijvoorbeeld Sudan, hoe die online worden verspreid, hoe die worden gelegitimeerd.

[1:48:44] Wij zijn in gesprek met deze bedrijven.

[1:48:47] Wij willen twee dingen natuurlijk zien.

[1:48:49] We willen één zien dat er geen...

[1:48:53] ongewilde verspreiding van dit soort filmpjes zijn.

[1:48:55] Aan de andere kant willen we als het gaat over bewijsvergaring... juist ook weer niet zien dat deze filmpjes worden verwijderd... waardoor hele archieven, bewijslast, zomaar verdwijnt.

[1:49:06] Ik heb er een vorige bestaande ook wel eens over gesproken met deze bedrijven.

[1:49:10] Het is een beetje een ingewikkelde balans... maar die balans proberen we met hen voor elkaar te krijgen.

[1:49:15] Daar lopen de gesprekken over en we blijven dat ook opbrengen waar mogelijk.

[1:49:22] Mevrouw Keurig vroeg ook...

[1:49:23] kunnen we misschien iets meer schetsen over de achtergronden van de personen en de partijen die die online campagnes verspreiden.

[1:49:30] De premier heeft natuurlijk in zijn brief ook verwezen naar een aantal van deze organisaties.

[1:49:37] Wij richten ons natuurlijk met name op de consequenties van wat ze hier doen en wat dat dan betekent voor ons ontwikkelingssamenwerkingbeleid en hoe we onze partnerorganisaties het beste kunnen steunen, zodat ze A een weerwoord hebben en B beschermende maatregelen kunnen nemen.

[1:49:52] De meer inlichtingkant van dit verhaal, die ligt op een ander terrein.

[1:49:56] Die laat ik heel eventjes binnen een andere commissie dan deze.

[1:50:01] Maar het spijt me, het zijn een heleboel vragen van mevrouw Kreuger.

[1:50:04] Daarmee wil ik niet de andere onrechten aan doen.

[1:50:07] Maar hier heeft mevrouw Kreuger best op doorgevraagd en ook terecht.

[1:50:11] Zij vroeg namelijk over, hoe kunnen we er nou voor zorgen dat stemmen van vrouwen in onafhankelijke media met name versterkt worden?

[1:50:19] En dat is natuurlijk een van de vijf prioriteiten ook binnen het mensenrechtenbeleid van buitenlandse zaken.

[1:50:26] We doen daar een aantal dingen, maar ik wil er misschien een paar uitleggen.

[1:50:29] Het subsidiekader Safety for Voices.

[1:50:31] Daarmee steunt Nederland verschillende programma's journalisten wereldwijd om hun werk voor te zetten.

[1:50:35] Met bijzondere aandacht uiteraard voor vrouwelijke journalisten.

[1:50:37] En zij ontvangen in het kader van die programma's dan ook bijvoorbeeld steun.

[1:50:40] Zowel op het gebied van de fysieke veiligheid als op het gebied van de digitale veiligheid.

[1:50:45] En daarnaast zijn er nog verschillende andere programma's.

[1:50:47] Ik zal ze omwille van tijd niet allemaal doorlopen.

[1:50:49] Maar daar gaat het ook over het versterken van de positie van vrouwelijke journalisten en mediawerkers.

[1:50:54] Mevrouw Corrigan vroeg in dit kader ook naar hoe autoritaire regimes, individuen, statelijke actoren... ...deepfake technologie en eigen gebruik om vrouwen te onderdrukken.

[1:51:07] Dat is inderdaad ook een van de observaties van het VN Women and Security Panel...

[1:51:14] Laat ik daar heel kort en duidelijk over zijn.

[1:51:17] Het kabinet vindt die trend zeer zorgwekkend.

[1:51:21] Wij trekken samen met andere landen op, dat is in dit geval met name de minister van Buitenlandse Zaken binnen de Freedom Online coalitie en binnen de OESO, om bedrijven die hier, in ieder geval bedrijven, dus even niet individu, maar bedrijven...

[1:51:35] op te roepen om hun verantwoordelijkheid te nemen.

[1:51:37] Wij zijn ook in dit jaar nog, 2026, covoorzitter van de taskforce op AI en mensenrechten binnen deze coalitie.

[1:51:46] En ook daar gelijkgezinde landen, technische experts, maatschappelijke organisaties, proberen wij ervoor te zorgen dat mensenrechten een betere plek krijgen binnen de ontwikkeling van kunstmatige intelligentie en AI.

[1:51:57] Dat is onze inzet.

[1:51:58] Ik hoef niet uit te leggen hoe ingewikkeld en stekelig dat soms is, maar daar zetten wij wel enorme vaart achter.

[1:52:07] Mevrouw Dobbe had ook in dit kader een vraag.

[1:52:09] Zij vroeg nadrukkelijk naar de financiering van deze bewegingen.

[1:52:13] Zij noemde onder andere Rusland.

[1:52:15] Wat kunnen wij nu doen om dat aan te pakken?

[1:52:21] Ik wil daar twee dingen over zeggen.

[1:52:24] Ik heb net een aantal dingen gezegd over het weerwoord wat wij willen bieden en hoe wij anderen in staat willen stellen, of dat nu vrouwen zelf zijn, organisaties die vrouwen helpen, om dat weerwoord beter te kunnen bieden en een betere bescherming te kunnen bieden.

[1:52:37] Die financiering is natuurlijk wel interessant om uit te lopen.

[1:52:41] Waar komt dit nu vandaan?

[1:52:42] Wie doet dit met welk doel?

[1:52:44] Waarbij ik niet, zeg ik wel ook meteen, deze minister, dit kabinet niet meteen een kant-en-klaar antwoord heeft van wat nu wijsheid is.

[1:52:54] Maar de intentie om te kijken of we iets kunnen doen tegen de organisaties die voor zover dat buiten de wet gaat en voor zover dat als nadrukkelijk onwenselijk kan worden geacht binnen een Europees kader...

[1:53:09] Daar willen we natuurlijk wel naar kijken, waarbij de opmerking in algemene zin is dat als het bijvoorbeeld vanuit Rusland komt, ja, de kansen dat wij daar iets aan kunnen doen op dit moment is niet zo heel erg groot.

[1:53:24] Mevrouw Maas had denk ik een goede opmerking.

[1:53:28] Zij had het over, en andere Kamerleden hadden het daar ook over, over de middelen tegen desinformatie, dat die niet beperkt moesten worden tot de manosfeer, maar ook

[1:53:39] religieus fundamentalisme.

[1:53:42] Laat ik het gewoon in algemene zin zeggen.

[1:53:46] Het maakt het kabinet niet uit... wat de geurkleur smaken is van waar dit vandaan komt.

[1:53:54] Want van wie het ook afkomstig is, wie de afzender ook is... of dat fundamentele religie is... seksistische mannengroeperingen... en alles wat er tussenin zit...

[1:54:06] Het is allemaal verwerpelijk, het is allemaal onacceptabel en in elk geval willen we het tegengaan en tegenwerpen.

[1:54:12] Dus als mevrouw Maas vraagt, moeten we dit hier ook bij betrekken?

[1:54:17] Ik denk dat dat verstandig is.

[1:54:20] We zien als het gaat over religieus extremisme online...

[1:54:23] Dat het ook naast het fundamenteel islamisme wat mevrouw Maes noemt, zien we ook natuurlijk een bepaalde vorm van evangelistisch christendom.

[1:54:33] Ook daar denk ik dat we geen onderscheid moeten maken als kabinet.

[1:54:36] Wij moeten daar waar wij kunnen, moeten we hier optreden.

[1:54:40] Waarbij ik wel twee dingen graag wil zeggen.

[1:54:42] Dit is echt een beetje nieuw ook.

[1:54:44] Het is nieuw voor het kabinet, nieuw voor het ministerie om hiermee aan de slag te gaan.

[1:54:48] Dus we zijn ook in de verkennende fase om echt goed te kijken van hoe werkt dit nu?

[1:54:54] Hoe kunnen we er nou mee omgaan?

[1:54:56] Omdat het ook allemaal context specifiek is.

[1:54:57] Wat er in Oost-Europa gebeurt is niet hetzelfde als wat er in Sub-Sahara-Afrika gebeurt.

[1:55:02] Dus als ik mevrouw Maas zo mag begrijpen dat we dat integraal meenemen en dat we daar geen onderscheid in maken, dan zitten we helemaal op dezelfde pagina.

[1:55:10] Dan vroeg mevrouw Dobbel ook, en misschien laat ik mevrouw Dobbel hier nog even op antwoord... ...en dan zal er ongetwijfeld een interruptie volgen.

[1:55:20] En meerdere Kamerleden vroegen dit of de verdachtmaking en de aanval op de maatschappelijke organisaties... ...op vrouwenrechten, of dat niet ook iets breders is.

[1:55:30] En daar heb ik in New York vrij lang met een groot aantal vrouwenrechtenorganisaties over gesproken...

[1:55:35] Ja, het is een aanval op het lichaam van vrouwen, op de geestelijke gesteldheid van vrouwen, op de bewegingsvrijheid van vrouwen.

[1:55:42] Maar het is ook een aanval op, mevrouw Keugen, anderen noemen dit ook, het is ook een aanval op de democratie en hoe de democratie kan functioneren.

[1:55:53] En misschien in sommige gevallen nog wel iets verder, als we kijken waar het vandaan komt, het is ook een geopolitieke inzet.

[1:55:58] Dus zo bezien wij dat ook.

[1:56:02] Ik zal straks ook een antwoord op de vraag van mevrouw Maas over die gender mainstream even iets over zeggen, waarom het zo belangrijk is om dit zo breed te zien.

[1:56:10] Omdat we moeten niet alleen naar het grote plaatje kijken en dan de individuele vrouw uit het oog verliezen, want het is cruciaal dat we dat niet doen.

[1:56:18] Maar omgekeerd moeten we ons ook niet alleen richten op de individuele vrouw en dan niet zien in welke context, of de context vergeten, waarin dit allemaal plaatsvindt.

[1:56:26] Ik weet niet of ik nou de interruptie van mevrouw Dolbe heb beantwoord, maar anders wacht ik eventjes op haar vraag.

[1:56:35] Ik geloof dat die er ook gelijk is.

[1:56:36] Dus dan mevrouw Dolfer is interruptie, inderdaad mevrouw Kreuger.

[1:56:39] Ja, dank u wel.

[1:56:41] Ik had nog een vraag over de antirechtenbeweging.

[1:56:44] Want het is inderdaad nieuw en het is ook een zoektocht.

[1:56:48] En die wil ik graag ook met de minister en de rest van de Kamer verkennen.

[1:56:51] Van wat kunnen we nou doen wat concreet het verschil maakt.

[1:56:54] En dat was precies wat mij opviel in het beleid van het kabinet.

[1:56:59] Is dat er wel wordt ingezet, en ik denk dat dat heel goed is...

[1:57:02] Op het weerbaar maken, de consequenties die dit heeft.

[1:57:06] Een weerwoord te kunnen geven.

[1:57:09] Maar dat we nog te weinig doen op de oorzaken ervan.

[1:57:13] En op het moment dat die financiering weg zou vallen... dan heeft die mondiale antirechtenbeweging natuurlijk ook veel minder slagkracht.

[1:57:21] Dus mijn vraag is, als de minister zegt ik ben bereid om dit uit te lopen, dit spoor, wat betekent dat dan?

[1:57:28] Want ik kan me voorstellen, er zijn ook diplomatieke maatregelen in het diplomatieke gereedschapskist.

[1:57:33] Je kan landen erop aanspreken van die beweging zit in uw land, wat kunt u doen om in ieder geval te zorgen dat er vanuit de Verenigde Staten minder beïnvloeding onze kant op komt.

[1:57:42] Maar het kan ook hard zijn, het kan zacht zijn, het kan van alles zijn.

[1:57:47] Maar wat betekent dat dan als de minister zegt we lopen dit af?

[1:57:50] En waar kunnen wij dan ook de minister naar vragen?

[1:57:53] Wat hij dan gaat doen zodat wij dat ook kunnen opvolgen?

[1:57:57] Voorzitter, dit snap ik goed.

[1:57:59] Er zit misschien een deel van deze vragen in een domein dat echt op inlichtingen ziet en wat hier niet behandeld kan worden.

[1:58:07] Een deel ook niet.

[1:58:08] Kijk, wat mijn voorstel zou zijn is, omdat ik de Kamer hier ook al op heb gehoord, is dat wij in die brief die ook is gevraagd vanuit de Kamer, die antirechtenbrief, dat we hier wat nader op ingaan.

[1:58:19] Kijk, als ik voorzichtig probeer uit de losse pols te antwoorden, zijn er natuurlijk verschillende dingen mogelijk.

[1:58:26] In de meest lichte vorm, de vorm die wij kiezen, dat is niet de meest lichte vorm overigens, gaat het over het beschermen en het tegengaan van deze geleiden.

[1:58:34] Daarnaast kan je denken aan het transparant maken, het boven water krijgen van hoe zien deze netwerken eruit, waar komt dit geld vandaan, welke organisaties en entiteiten zitten erachter.

[1:58:48] En dan de derde vraag gaat er denk ik meer over, kan je er ook iets tegen doen?

[1:58:54] Tegen de bron van waar dit vandaan komt.

[1:58:57] En dat zal denk ik in alle eerlijkheid niet zo makkelijk zijn, omdat veel van deze financiering natuurlijk niet per se tegen de wet is, zolang het binnen de...

[1:59:05] Het is vaak heel...

[1:59:09] op een geniepige manier wordt het digitaal weggezet, zodat het niet tegen de wet is, maar zodat iedereen precies wel begrijpt wat er gebeurt.

[1:59:18] Dus het handelingskader om echt iets te doen aan de bron voorbij transparantie en daar heel helder over te zijn en dat te schemen, dat is best ingewikkeld.

[1:59:28] Maar we zullen daar naar kijken en het kabinet zal daar in die brief, in aanloop naar het debat wat we nog met uw Kamer gaan hebben, zullen we daar ook aandacht aan besteden.

[1:59:39] Mevrouw Dobbe aanvullend.

[1:59:40] Ja, dan zou ik het heel fijn vinden als er in die brief niet alleen aandacht aan wordt besteed, maar dat de minister nu al begint met nadenken wat zou een plan kunnen zijn, wat zouden de maatregelen kunnen zijn die we zouden kunnen nemen.

[1:59:52] Kijk, want of het tegen de wet is, er zijn wel meer dingen natuurlijk in landen niet tegen de wet die wij toch verwerpelijk vinden.

[2:00:00] We hebben het net bijvoorbeeld gehad over Afghanistan.

[2:00:02] Ja,

[2:00:02] Wat er gebeurt in Afghanistan met vrouwen is niet tegen de wet in Afghanistan.

[2:00:06] En toch vinden we daar wat van.

[2:00:08] En op het moment dat je ziet dat vanuit bepaalde landen netwerken opereren... die zo'n grote invloed hebben en die ook zo vrouwenrechten op die manier raken... met hele schadelijke gevolgen, dan moeten wij daar ook wat van vinden, denk ik.

[2:00:23] En dat hoeft niet alleen juridisch te zijn, dat kan ook diplomatiek zijn.

[2:00:26] En daarom is dat mijn vraag om dat echt heel expliciet te maken in die brief.

[2:00:30] Want dan ga ik er ook op die manier naar kijken.

[2:00:34] Ja, voorzitter.

[2:00:35] Misschien twee opmerkingen.

[2:00:36] Eén is, ik garandeer mevrouw Dobbe dat ze geen zorgen hoeft te hebben dat het denken nu pas begint.

[2:00:44] Het ministerie is daar echt heel hard mee bezig.

[2:00:45] Maar ja, wat ik zei, het is ook best time.

[2:00:50] En twee, denk ik zeker, de context van het recht kan enorm variëren.

[2:00:55] Maar we hebben natuurlijk wel een breder kader dan alleen het nationaal-rechtelijke kader.

[2:00:59] Dus het internationaal rechtelijke kader kan ook aanleiding geven, een handleiding geven om zaken te doen.

[2:01:07] Ik noem maar eens even Afghanistan, daar komen we zeker nog wat langer over te spreken, waar Nederland natuurlijk ook een gerechtelijke procedure is gestart.

[2:01:15] En daarnaast is ook nog diplomatiek veel te verzetten als dat nodig is.

[2:01:19] Dus langs die lijnen zullen we daarna kijken en ook langs die lijnen zal mevrouw Dobbe dat in die brief kunnen vinden.

[2:01:26] Dank u wel, minister.

[2:01:28] Ik had ook nog een interruptie van mevrouw Kreuger.

[2:01:31] Ik klap de eerste rondje.

[2:01:32] Hartstikke mooi.

[2:01:33] Dan gaan we even naar mevrouw Kreuger en dan naar mevrouw Maas.

[2:01:35] Dank u wel, voorzitter.

[2:01:36] En ik denk dat het ongelooflijk belangrijk is dat de minister hier aangeeft vrouwenrechten en het onderdrukken van vrouwenrechten schent de democratie, ondermijnt de democratie.

[2:01:47] Dat is echt voor mij een heel fundamenteel punt en betekent ook dat vrouwenrechten niet beperkt zijn tot dat ene begrotingsartikel, maar gewoon ons het belang is van veiligheid en stabiliteit.

[2:02:00] En daarom ook zo belangrijk om die netwerken die ondermijnend zijn, om die bloot te leggen.

[2:02:06] En ik hoor de minister hier duidelijk zeggen dat in die ante-rechtenbrief dat daar een hoop terug gaat komen.

[2:02:13] En ik ben eigenlijk benieuwd of hij mogelijkheid ziet om eigenlijk die...

[2:02:18] agenda van ondermijning die we nu zien, noem het de menosfeer, noem het wat je wil, of we dat door verschillende begrotingsartikelen heen eigenlijk kunnen toetsen waar nou, waar wij beleid op voeren, eigenlijk ondermijnd wordt.

[2:02:36] Ja, ik ga daar twee dingen over zeggen.

[2:02:42] Eén is, ik denk dat we een vrij goed beeld hebben en ik denk dat de Kamer dat in alle eerlijkheid ook best aardig heeft van welke beleidsintenties vanuit dit kabinet ondermijnd worden door datgene wat er online en offline zich afspeelt in de wereld.

[2:02:57] Ik denk ook dat we daar in de...

[2:02:59] Dat is ook waarom...

[2:03:00] Ook daar kon ik nog even op terug...

[2:03:02] In het kader van de gender mainstreaming.

[2:03:04] Daarom is het ook zo belangrijk om naar al die beleidsartikelen goed te kijken.

[2:03:07] En te kijken, doen we hier nou dingen die onhandig zijn in dit kader of niet?

[2:03:12] Dat is één.

[2:03:13] Twee, wat ik zou willen voorkomen is dat ik een onderzoek moet gaan doen hoe dat in de praktijk allemaal precies uitwerkt.

[2:03:20] Ik denk ook dat hij dat niet vraagt.

[2:03:22] Maar onze inzet is juist om alles wat op dit terrein gebeurt, om dat maximaal te bevechten.

[2:03:28] Om daar maximaal tegen in te gaan.

[2:03:32] Zonder dat we verzanden in een al te grote papierwinkel.

[2:03:37] Omdat wij, wat het kabinet hierop voelt en denkt is dat hele grote urgentie nodig is

[2:03:46] Omdat het, heel plat gezegd, het is een strijd.

[2:03:49] Het is niet een aangename wisseling van verschillen van meningsuitingen waarin je op een goede manier kan zeggen, nou hier zijn we het niet met elkaar eens.

[2:04:01] Dit is een strijd om echt een dominant narratief neer te leggen, uit te rollen over de wereld wat op geen enkele manier past en zich verhoudt tot hoe wij rechten zien, mensenrechten in brede zinnen, vrouwenrechten in het bijzonder.

[2:04:14] Mevrouw Maes.

[2:04:16] Ja, dank voorzitter en dank ook aan de minister voor de beantwoording van mijn vraag.

[2:04:22] Mijn vraag ging nog wel ietsje verder in de zin dat ik ook heel graag zou willen weten hoe dat dan ook financieel gaat doorwerken.

[2:04:32] Dus ik ben heel blij dat u zegt natuurlijk kijk ik ook naar religieus fundamentalisme.

[2:04:40] En wat ik dus heel graag dan wil zien, is hoe dat dan ook financieel gaat doorwerken.

[2:04:46] En daar had ik voor mijn gevoel nog geen antwoord op gekregen.

[2:04:49] Maar dat mag ook eventueel in een brief hoor.

[2:04:52] Ja, ik denk, kijk, mevrouw Maas heeft daar natuurlijk gelijk in, omdat het niet zo is dat zodra een minister een punt ziet van een Kamerlid, dat het dan ook financieel meteen à la minute doorwerkt.

[2:05:04] Kijk, wat we aan het doen zijn nu is natuurlijk, we zijn de, om het dan even iets technischer te maken natuurlijk, we zijn die begrotingsartikel 3.1 zijn we verder aan het uitwerken.

[2:05:13] En dat uitwerken, dat doen we overigens, daar voeren ook een aantal van uw Kamerleden naar, natuurlijk een goede samenspraak met de maatschappelijke organisaties.

[2:05:21] Maar op dit specifieke punt moeten we het eigenlijk zo zien en ik hoop dat de Kamer dat met mij mee wil lopen.

[2:05:27] Kijk, dit is best een experiment om te kijken wat kan nou werken, wat kan nou niet werken, hoe moeten we het nou doen, hoe moeten we het nou niet doen.

[2:05:35] Dus...

[2:05:36] Ik kan nou niet zeggen hoeveel geld gaat er nou uiteindelijk naartoe binnen dit artikel, omdat we dat nog aan het doorlopen zijn met elkaar.

[2:05:44] Maar wat ik wel kan zeggen richting mevrouw Maas, en ik weet zeker dat dat gevoel ook bij andere Kamerleden wordt gedeeld, dit onderdeel zullen we daarin meenemen.

[2:05:51] Hoe dat dan zal uitpakken, in welke landen of in welke context het met name van belang is, dat durf ik nou nog niet te zeggen.

[2:05:59] Maar wat ik misschien wel zal zeggen, gelet ook op de interesse vanuit uw Kamer, dat op het moment dat...

[2:06:04] die eerste pilot en die eerste stappen ons wat helderheid geven, dat we daar dan over weer een goed gesprek met de Kamer hebben om te kijken of we wat de Kamer betreft op de juiste weg zitten.

[2:06:15] En ik denk dat kunnen we vast in één...

[2:06:17] We hebben regelmatig, denk ik, brieven naar de Kamer.

[2:06:20] Laten we dat in één van die brieven meenemen op het moment dat we dat hebben.

[2:06:26] Mevrouw Maas aanvullend.

[2:06:28] Ter verduidelijking, want ik denk dat dat inderdaad een heel goed idee is van de minister.

[2:06:31] Wat mij betreft kan dat heel prima in die antirechtenbrief die er nog aankomt.

[2:06:35] En dan hebben we ook nog een debat staan in het eerste kwartaal.

[2:06:38] Dus dat zou dus ook prima kunnen.

[2:06:41] Uitstekend, dan doen we dat.

[2:06:45] Dan gaan wij vervolgen met het tweede blokje, waarbij ik even over de vergaderorde wil zeggen.

[2:06:49] We hebben wat uitloop tot maximaal half twee in deze zaal.

[2:06:53] Voor de mensen die daartoe in staat zijn.

[2:06:57] Die ruimte is in ieder geval aan onze kant.

[2:06:58] En dan gaan we gewoon kijken hoe ver we komen in de reguliere tijd.

[2:07:02] Minister, uw tweede blokje.

[2:07:04] Ja, voorzitter.

[2:07:04] Ik ben ook uiteraard graag staat tot uw beschikking.

[2:07:09] In het tweede blok inderdaad wil ik beginnen met een vraag van de heer Bamenga.

[2:07:15] die het had over de actieve inzet voor de structurele en eigenlijk ook gelijkwaardige betrokkenheid van lokale vrouwenrechtenorganisaties en de EU-gezond van vrouwen, vrede en veiligheid.

[2:07:28] Wij zetten ons daar uiteraard, en ook terecht de vraag, zeer actief in binnen de Verenigde Naties, binnen de Europese Unie, de cruciale rol van vrouwen- en vrouwenrechtenorganisaties in de besluitvorming over vrede en veiligheid.

[2:07:43] nam daarom ook in New York deel aan een ministeriële bijeenkomst daarover.

[2:07:47] En we hebben die inzet ook vorige week onderstreept in de Veiligheidsraad als onderdeel van het debat over vrouwen, vrede en veiligheid.

[2:07:56] Via FEM Focus en via het programma Leading from the South zetten wij natuurlijk ook zeer nadrukkelijk in, mevrouw Van Ark noemde dat ook, en ook de omvang daarvan naar aanleiding van de motie van de heer Boswijk, op deelnemen van vrouwen aan vrede en veiligheid, omdat we allemaal weten dat dat tot betere resultaten leidt.

[2:08:14] Voor wat betreft gezond, dat hebben wij in Brussel aangekaart.

[2:08:18] En op dit moment wordt er gekeken of we steun hiervoor kunnen vergaren bij andere lidstaten.

[2:08:26] En als daar voortgang nieuws is, dan zullen wij ons uiteraard bij uw Kamer melden.

[2:08:33] Mevrouw Kreuger vroeg...

[2:08:36] Kunnen we erop toezien dat een genderlens gebruikt wordt op de door Nederland toegepaste analyses?

[2:08:42] Ja, een genderlens is van grote belang.

[2:08:45] Gendergelijkheid is cruciaal en wordt ook meegenomen in het hele buitenlandbeleid.

[2:08:51] Juist ook vanwege datgene wat we net wisselden.

[2:08:53] Het gaat ook over democratische achteruitgaan.

[2:08:56] Mevrouw Korg vroeg hier ook naar de betere verankering van vrouwenrechten.

[2:09:00] Wij zetten ons natuurlijk zeer actief in voor de bescherming en versterking van afspraken op vrouwenrechten, gendergelijkheid, SGR.

[2:09:08] In alle processen ook waar die juridisch bindend zijn.

[2:09:12] Misschien om één voorbeeld te noemen dan het verdrag van Istanbul voor het bestrijden van geweld tegen vrouwen.

[2:09:18] Daar zetten we ons ook diplomatiek voor in, juist om ervoor te zorgen dat ook andere landen...

[2:09:23] dit verdrag ratificeren.

[2:09:24] En het is ook een prioriteit, zeg ik ook mede namens mijn collega de minister van Buitenlandse Zaken bij het Nederlandse voorzitterschap van de Raad van Europa volgend jaar, uitstekend moment om daar juist weer extra aandacht aan te geven.

[2:09:35] In dit kader vroeg mevrouw Maas ook naar de VN-organisaties, overlap tussen VN-organisaties, UNFPA, UNH, UNWomen.

[2:09:43] Nou is het zo dat UNFPA en UNWomen vanuit verschillende invalshoeken werken aan het voorkomen van gendergerelateerd geweld.

[2:09:50] En UNFPA natuurlijk met name op seksuele en reproductieve gezondheid en rechten zit.

[2:09:56] En UNH heeft dan weer een andere rol, die coördineert dan de brede aanpak van HIV-AIDS.

[2:10:01] Kijk, en ik denk dat hier in algemene zin geldt...

[2:10:04] Wij zouden heel graag zien dat de Verenigde Naties effectiever en efficiënter is.

[2:10:09] In algemene zin geldt ook...

[2:10:11] dat het aantal VN-organisaties, maar zeker ook het aantal organisaties... waar landen zich mee moeten verhouden, dat is disproportioneel.

[2:10:18] Het is vaak gebeurd dat je in een land 23 VN-organisaties heeft... en dat moet dan allemaal gecoördineerd worden... terwijl de VN zichzelf niet coördineert.

[2:10:27] En we zien ook wel...

[2:10:28] overlap tussen verschillende organisaties.

[2:10:32] Kijk, misschien op dit punt... we willen een duurzame transitie van UNH terug het VN-veld in.

[2:10:43] In grotere programma's in, want het is eigenlijk een projectprogramma... wat in bredere organisaties kan worden opgenomen.

[2:10:49] Bij UN Women en UNFPA moedigen ze vooral aan... om nauwelijks samen op te trekken waar de mandaten elkaar raken...

[2:10:56] En soms moet je ook een beetje oppassen, zeg ik ook...

[2:10:59] Sommige van deze organisaties hebben een normatief mandaat, waarvan je zou kunnen zeggen laten we vanuit effectiviteit hier een aantal organisaties samenvoegen.

[2:11:08] Maar andere landen ook wel een agenda hebben om dan niet alleen samen te voegen vanuit het oogpunt van effectiviteit, maar ook om dat normatieve mandaat wat wij zo belangrijk vinden dan vervolgens er even uit te halen.

[2:11:19] Dus die balans proberen we altijd te hebben met elkaar.

[2:11:22] Dat we streven naar de effectiviteit zonder dat we dan bepaalde, en dat is ook een antwoord op de vraag van mevrouw Van Ark,

[2:11:29] Zonder dat we bepaalde zaken kwijtraken die wij wel echt essentieel achten.

[2:11:33] Want ook dat is een strijd, een multilaterale strijd.

[2:11:35] We hadden het net over de antirechtenbeweging.

[2:11:37] Dit is echt in de VN een van de grootste uitdagingen.

[2:11:44] Mevrouw Korger vroeg, wat vindt Nederland van het initiatief om genderapartheid te kwalificeren als een misdrijf tegen de menselijkheid?

[2:11:52] Hier heeft het kabinet nog geen standpunt op ingenomen...

[2:11:55] Maar wij willen wel onderzoeken of het opnemen van genderapartheid in een toekomstig verdrag over misdraden tegen de menselijkheid kan worden gesteund.

[2:12:04] We zien dat ook als een positieve en progressieve ontwikkeling van het internationaal recht.

[2:12:08] Ik denk wel, in alle eerlijkheid, als ik gewoon even om me heen kijk...

[2:12:12] De grote steun die ik in deze Kamer hiervoor proef, die proef ik niet per se in de buitenwereld.

[2:12:18] Maar ik snap heel goed het belang van deze term.

[2:12:23] We komen straks nog even te spreken over Afghanistan.

[2:12:26] Het is niet een fictieve term, helaas.

[2:12:28] Het is niet een term waarvan we allemaal met elkaar zouden kunnen denken... ...goh, mocht dat voorkomen, nee, dit gebeurt.

[2:12:34] Voorzitter, dat was het blokje diplomatiek.

[2:12:36] Dan kom ik bij vrouwenorganisaties, SNGR en de mainstreamvraag.

[2:12:43] Misschien over die vrouwenorganisaties heel kort.

[2:12:48] Want het zijn vaak ontzettend moedige mensen die onder ontzettend moeilijke omstandigheden hun werk doen.

[2:12:54] Die hun gemeenschap kennen, die weten wat er nodig is.

[2:12:56] En die dus ook, een van de belangrijkste uitgangspunten van het Nederlands beleid is dat we hen willen laten bepalen wat er nodig is en wat er moet gebeuren.

[2:13:04] En met deze middelen die we nu mede dankzij uw inzet hebben kunnen krijgen, kunnen we deze organisaties ook weer structureel, langetermijn en flexibel steunen.

[2:13:13] Zodat deze vaakmoedige vrouwen zelf aan het roer kunnen staan.

[2:13:18] Of we dan, zoals mevrouw Keuriger vraagt, vinden dat de vrouwengeleide maatschappelijke organisaties op dit moment voldoende ondersteund worden, ik kan u vertellen, absoluut niet.

[2:13:27] Dat vindt uw Kamer ook.

[2:13:29] Nederland doet daar alles aan wat we eraan kunnen doen, maar wereldwijd zien we niet alleen een enorme daling

[2:13:35] Gewoon in de hulpmiddelen, maar ook een daling in de steun.

[2:13:39] Wel belangrijk om te zien dat een deel van het geld onder 3.2 gaat ten goede komen van deze vrouwenrechtenorganisaties, maar ook 3.3.

[2:13:45] En ik kom dan zeker naar aanleiding van uw vraag over de begroting nog even kort over te spreken.

[2:13:52] Mevrouw Dobbe vroeg hier welke steun er verloren is gegaan.

[2:13:57] Kijk, we hebben mede dankzij de Kamer ook heel veel steun overeind weten te houden en met name de steun richting deze lokale organisaties.

[2:14:03] Dat is ook vanwege het risico wat mevrouw Dobbe beschrijft, is het ook de nadrukkelijke inzet van het kabinet om die trendbreuk te maken met het vorige kabinet.

[2:14:14] Om ervoor te zorgen dat we die lange termijn en voorspelbare financiering met elkaar boksen.

[2:14:18] Waarbij wel geldt natuurlijk dat die financiering...

[2:14:20] dat wij niet over de horizon van dit kabinet heen kunnen bepalen.

[2:14:26] Maar als mevrouw Dobbe creatieve ideeën heeft hoe dat beter te borgen, ik snap heel goed haar wens om zeker te stellen dat niet nog een keer is gebeurd wat er is gebeurd, dat de bel hierin wordt gezet.

[2:14:37] De heer Baumenga vroeg nog, de herinvestering in het maatschappelijk middenveld, ziet dat dan ook op anticonceptie en veilige abortuszorg gebeuren?

[2:14:43] Aan de precieze invulling van de intensiveringen wordt, en ook overigens het nieuw op te zetten, Civic Space Fund, wordt op dit moment gewerkt.

[2:14:51] Wat ik wel kan zeggen, sowieso vanuit 3.1, dus gezondheid en SAGR, worden natuurlijk maatschappelijke organisaties, maar ook VN-organisaties die zich inzetten voor anticonceptie en veilige abortus, zeer nadrukkelijk en ook financieel gesteund.

[2:15:04] Een heel belangrijk onderdeel.

[2:15:09] De SP vroeg dat ook.

[2:15:11] Die vroeg hoe we ervoor zorgen dat die vrouwenorganisaties de kern vormen van onze inzet.

[2:15:18] Aan de ene kant is dat natuurlijk het FEM-focusprogramma, de 210 miljoen euro voor deze vijf jaar tot en met 2031.

[2:15:24] En dan nog de 23 miljoen euro die we dit jaar, volgend jaar besteden aan het Leading from the South fonds.

[2:15:30] Een consortium eigenlijk van vier fondsen waarmee dus diezelfde honderden lokale zuidelijke organisaties die mevrouw Dobben noemt gesteund gaan worden.

[2:15:38] Waarbij de zeggenschap key is, dat stond op de nominatie om te stoppen naar aanleiding van de bezuiniging en dat heeft dus niet hoeven gebeuren.

[2:15:44] Dus we zijn wat dat betreft met elkaar net op tijd.

[2:15:48] Mevrouw Maas had het over invluchtelingenkampen.

[2:15:53] Hoe zorgen we er nou voor dat vrouwen, meisjes daar hun veiligheid geborgd is, dat ze aangifte kunnen doen?

[2:16:00] Ik denk dat mevrouw Maas daar natuurlijk heel terecht de vinger op de zere plek legt.

[2:16:05] Mensen op de vlucht na zo'n kamp, al uit verschrikkelijke situaties en dan nog een keer als je denkt dat je veilig bent, dezelfde soort verschrikkelijke omstandigheden mee te maken is heel erg pijnlijk.

[2:16:15] Wij zetten onze humanitaire partners in om die veiligheid zo goed mogelijk te borgen.

[2:16:19] Die zetten in op bescherming, ook hulp.

[2:16:22] En safe spaces zijn inderdaad onderdeel van de gecoördineerde humanitaire responses, want het is heel belangrijk dat die er zijn.

[2:16:30] We hebben eerder in het kader bijvoorbeeld ook gehad over die nieuwe opvang van het regio programma en Oostchaat.

[2:16:34] Ook daar willen we investeren in de bescherming van vrouwen en meisjes, zodat ze mee kunnen praten over wat nodig is en wat noodzakelijk is.

[2:16:42] Bescherming van LHBTIQ plus rechten, ook een vraag van mevrouw Maas.

[2:16:50] Ja, dat is ook één van de vijf prioriteiten uiteraard van het mensenrechtenbeleid.

[2:16:54] Afschaffing van strafbaar stelling, bestrijding van discriminatie en geweld, bevordering van sociale acceptatie is daar cruciaal.

[2:17:00] Ik heb zelf mogen spreken in de VN bij de core group die hierover gaat.

[2:17:04] De minister van Buitenlandse Zaken zet zich daarvoor in.

[2:17:08] Recent denk ik ook een heel mooi voorbeeld van een samenwerkingsverband met Zuid-Afrika wat we hebben opgericht.

[2:17:12] Dus dat is denk ik een van de dingen die in het DNA zit naast vrouwenrechten van Nederland, waar men Nederland ook nadruk op erkent en waar we ook zeer hard mee aan de slag moeten.

[2:17:23] moeten blijven, moet ik zeggen.

[2:17:25] De Gates Foundation, mevrouw Van Ark, we zijn bekend met die coalitie.

[2:17:30] We vinden het een interessant initiatief.

[2:17:32] We zijn wel nog een beetje in afwachting van hoe dit samenwerkingsverband precies gaat worden vormgegeven, maar ik kan mevrouw Van Ark wel garanderen dat als dat lijkt op iets wat resultaten gaat opleveren, dan is Nederland daarbij.

[2:17:45] Mevrouw Van Ark vroeg ook over vrouwenbesnijdenis.

[2:17:48] Ik zou daar heel lang eigenlijk iets over moeten zeggen, denk ik.

[2:17:52] Gewoon omdat... Ja.

[2:17:55] Kijk, want ik weet dat...

[2:17:57] Ik wil maar toch even in de tijd...

[2:18:00] Het is zo'n ernstige schending van het lichaam.

[2:18:03] Zo'n ernstige schending van het zijn van de vrouw.

[2:18:07] Van de integriteit, van de rechten.

[2:18:08] Met levenslange gevolgen.

[2:18:11] Zelfbeeld, pijn, seksueel plezier.

[2:18:16] Ongelooflijk belangrijk dat wij ons daarvoor blijven inzetten om dat tegen te gaan...

[2:18:20] Met de Afrikaanse NCO Amref doen we dat ook zeer nadrukkelijk voor een bedrag van 50 miljoen voor de komende jaren in Oost-Afrika.

[2:18:30] Maar ik zie ook de steuntje in de rug die de Kamer wil geven.

[2:18:36] Ik voel dat zo, volgens mij moeten we het amendementenformeel bij de begroting doen, dus ik zal het eventjes nu laten voor wat het is.

[2:18:41] Maar ik denk dat u wel proeft dat ik mij niet zal verzetten tegen de richting waar de Kamer op moet.

[2:18:47] Mevrouw Maes vroeg hier nog, en dat snap ik ook, gender mainstreaming, ja, werkt dat nou?

[2:18:53] Hoe werkt dat nou?

[2:18:55] En het gaat hier eigenlijk over de effectiviteit van ons BHOS, inzet in algemene zin.

[2:19:01] Kijk, in veel contexten zijn vrouwen oververtegenwoordigd in armoede.

[2:19:07] In informele arbeid, in zorglasten, in onbetaald werk.

[2:19:11] En als je vrouwen niet bereikt, dan mis je vaak juist de huishoudens en gemeenschappen die het meeste steun nodig hebben.

[2:19:15] En veel interventies, onderwijs, gezondheid, water, landbouw, vrede en veiligheid werken juist aantoopbaar beter als vrouwen actief betrokken zijn.

[2:19:23] Het gaat ook over gezondheid, vaccinatie.

[2:19:26] Al die interventies vereisen eigenlijk direct de betrokkenheid van vrouwen.

[2:19:29] En dat betekent ook dat als je er zo naar kijkt...

[2:19:34] Je wil dat we in al die interventies die niet per se 3.2 of 3.3 zijn, een begrotingsartikel, wil je dit wel meenemen, omdat het je inzet enorm versterkt.

[2:19:43] En als je het niet doet, dan raak je soms ongewild schade aan.

[2:19:48] Wat wel belangrijk is, mainstreamen moet niet awaystreamen zijn.

[2:19:51] Het ontslaat je niet van de plicht om juist ook hier heel specifiek naar te kijken.

[2:19:55] Voorzitter, dat was dit blok.

[2:19:58] Dank u wel.

[2:19:59] Minister, ik zie... Ja, interruptie van mevrouw Van Ark.

[2:20:04] Dank u wel, voorzitter.

[2:20:06] Ik ben blij dat de minister nog even heeft stilgestaan bij het amendement dat ik heb ingediend, ook met steun van meerdere Kamerleden hier voor de extra inzet voor genitale verminking.

[2:20:18] Ik denk dat het heel belangrijk is, het gaat niet alleen hier ook om geld.

[2:20:22] Ik denk dat het heel belangrijk is om ook onze stem op dit onderwerp te laten horen.

[2:20:25] En dit zijn voornamelijk van dit soort onderwerpen die juist als geld minder wordt een beetje verdwijnen van de agenda af.

[2:20:32] Dus mijn vraag is ook aan de minister, is de minister ook voornemens om te zorgen dat dit onderwerp echt op de politieke agenda blijft staan?

[2:20:39] Niet alleen in Nederland, maar vooral ook internationaal.

[2:20:42] Ja, voorzitter, ja.

[2:20:44] En ik vind ook zelf, als ik heel eerlijk moet zijn, niet alleen als Nederland, maar misschien ook als mannelijke minister, vind ik het een interessante positie om soms in de bilaterale gesprekken mijn vaak mannelijke collega's hierop aan te spreken.

[2:20:58] En dat doen we natuurlijk vanuit de context waarin er bestaan verschillende culturen en we kunnen allemaal verschillen van mening over hoe bepaalde dingen gebeuren in een land.

[2:21:07] Maar dit heeft niks met de cultuur te maken.

[2:21:10] Het is verminking.

[2:21:11] En dat is een boodschap die in programma's zitten, die in verschillende commissies worden besproken, maar die je soms ook gewoon persoonlijk moet overbrengen.

[2:21:20] En daar waar dat nodig is en daar waar die gelegenheid is, zal deze minister dat ook doen.

[2:21:27] Ik zie geen verdere... Ja, ik zie nog wel verdere interrupties.

[2:21:30] Mevrouw Kreuger.

[2:21:31] Voorzitter, niet op het onderwerp van genitale verminking, maar heel blij met de sterke uitspraak van de minister en heel belangrijk.

[2:21:40] Ik had nog een vraag over het ondersteunen van lokale vrouwenrechtenorganisaties.

[2:21:47] Want de minister zegt, daar komt meer geld voor, maar is het genoeg?

[2:21:50] Nee, dat is niet zo.

[2:21:51] En als we dit nou combineren eigenlijk met de analyse die de minister deelt, namelijk dat vrouwenrechten onder druk betekent de democratie onder druk en dus onze veiligheid.

[2:22:05] Ja, ziet de minister daar dan nog kans in?

[2:22:06] In andere programma's die meer gaan over democratie, over veiligheid, dat we daar ook juist kijken hoe kunnen we die vrouwenrechtenorganisaties daarbinnen meer ruimte bieden.

[2:22:19] Ja, dat is best een goede vraag.

[2:22:24] Ja, nee, maar het is best een goede vraag.

[2:22:28] Het vervelende van goede vragen is soms dat het ook niet heel makkelijk is om het eenduidig te beantwoorden.

[2:22:32] Ook omdat natuurlijk de...

[2:22:34] Als ik gewoon even kijk naar de middelen die we ter beschikking hebben voor de programma's meergericht op democratisering.

[2:22:42] Ja, er zitten ook...

[2:22:43] om het zo maar te zeggen, hardcore problemen die wij ook moeten tegen gaan.

[2:22:46] Dus de anti-rechtenbeweging.

[2:22:47] We hebben ook een autocratiegolf wereldwijd die we ook moeten tegen gaan en waarvan ik niet zou willen dat de kern van die financiering verdwijnt.

[2:22:58] Maar laat ik het zo zeggen, ik wil wel even goed kijken naar, als we die democratiefinanciering en die democratieprogramma's, als we die vorm geven, dat we ons zekerstellen dat deze lens, zoals mevrouw Keugen dat zelf ook noemde, dat we daardoor blijven kijken.

[2:23:16] En dat daar waar er gelegenheden zijn om hier de programma's elkaar te laten versterken, of dat nou organisaties zijn of programma's, dat we dat doen.

[2:23:27] Dan kunt u verder gaan met het volgende blokje.

[2:23:30] Dat doe ik.

[2:23:31] We hadden het net over genitale verminking.

[2:23:35] Conflict gerelateerd seksueel geweld valt eigenlijk in hetzelfde...

[2:23:40] Het zit eigenlijk in hetzelfde verhaal.

[2:23:42] We hadden het daar kort over met de Kamerleden... ...naar aanleiding van het bezoek aan Sudan.

[2:23:46] Dus laat ik niet helemaal overdoen wat we daar met elkaar over hebben gewisseld.

[2:23:51] Maar echt een van de meest verschrikkelijke oorlogsmisdaden die er zijn.

[2:23:58] En mevrouw Maas vroeg daarom ook denk ik terecht naar...

[2:24:02] Of er naast medische en psychosociale zorg ook ondersteuning is bij bewijs.

[2:24:08] Maar ook of de wens van de Kamer, haar motie al is doorgeleid naar UNFPA.

[2:24:13] En dat gebeurt natuurlijk.

[2:24:16] Wij vinden die geïntegreerde aanpak van fysiek, psychosociaal, omgeving, juridisch van groot belang.

[2:24:23] En UNFPA doet dit.

[2:24:26] Vindt dit ook van belang.

[2:24:27] Met name, als ik een voorbeeld mag noemen, gaat het ook weer over gendergerelateerd geweld in Sudan.

[2:24:32] Wij proberen te bevorderen dat internationaal die psychosociale steun standaard wordt meegenomen, ook bij het verzamelen van bewijs en het ter verantwoording roepen van de daders.

[2:24:40] En dat doen we met het strafhof, met het VN Mensenrechtenkantoor, met UNDP, met de IDLO.

[2:24:45] En daar is natuurlijk ook speciale aandacht voor het voorkomen van...

[2:24:51] Hertraumatisering.

[2:24:53] Want ja, aangifte doen is één ding, maar voortdurend en maar weer opnieuw, vaak lang nadat het gebeurd is, aangifte moeten doen, betekent ook vaak herbeleving van het verschrikkelijke wat vrouwen hebben moeten ondergaan.

[2:25:08] Mevrouw van Ark vroeg ook, het lijkt hier een klein beetje op, maar hoe vrouwen ook worden geholpen om hun leven weer opnieuw op te bouwen.

[2:25:17] En dan gaat het ook vaak over stigma en verstoting, denk ik.

[2:25:20] Een ernstige realiteit bij dit soort seksueel geweld.

[2:25:25] De intensivering die wij willen doen op dit terrein ziet ook hierop.

[2:25:29] Want wij willen niet door een rietje kijken, maar juist ervoor zorgen dat we dit in zich heel goed doen.

[2:25:36] Want als je hier één element vergeet, dan kan het zijn dat je hele aanpak toch net niet...

[2:25:42] Of dat het je hele aanpak er niet doet, laat ik het zo zeggen.

[2:25:45] Dus ja, we hebben dit scherp voor de bril... en terecht een suggestie van mevrouw Van Ark hier.

[2:25:53] Mevrouw Maas had het over of we dan misschien ook... SGR en vrouwenrechtenprogramma's kunnen koppelen aan het DGGF.

[2:26:01] Het Das Group Growth Fund.

[2:26:02] Nou is het zo dat ook gendergelijkheid hier... als het gaat over het handels- en economische instrumentarium wordt meegenomen.

[2:26:09] Dat is ook van enorm belang, omdat...

[2:26:11] vrouwelijke ondernemers en partnerlanden zich ook economisch moeten kunnen ontwikkelen en toegang moeten hebben tot financiering en aansluiting op de handelsketens.

[2:26:17] En dat geldt dus ook voor het Dutch Good Growth Fund, daar is zogenaamde Sport 2.

[2:26:21] Dan investeren we in het zogenaamde African Women Empowerment Fund samen met de Europese investeringsbank, de Gates Foundation, FMO, op het structureel verbeteren van het toegang tot en de randvoorwaarden waaronder vrouwen in meerdere Afrikaanse landen financiering kunnen krijgen.

[2:26:35] Dus dat is een goede suggestie die we volgens mij op een nette manier in het DGGF hebben zitten.

[2:26:42] De heer Bamenga vroeg, misschien ook wel een kernvraag in zekere zin, tegelijkertijd een heel moeilijke vraag om te beantwoorden, maar mannen en jongens betrekken bij vrouwenrechten is natuurlijk cruciaal.

[2:26:53] Mannen zijn in zoveel samenlevingen de gatekeepers, de opsluiters, laat ik het maar zo zeggen, van vrouwen, mentaal, fysiek of sociaal.

[2:27:04] Dus dat is ook binnen het FEM-focus belangrijk.

[2:27:08] worden er heel veel activiteiten gefinancierd, projecten gefinancierd, waarin juist gericht op mannen en jongens, om hen, om een voorbeeld te noemen, te laten accepteren dat de vrouw kostwinnaar is.

[2:27:20] Dat de vrouw kan meebesluiten over financiën.

[2:27:22] Dus dit is een essentieel onderdeel van hoe we hier naar moeten kijken.

[2:27:25] Want als we dat vergeten...

[2:27:26] dan zal ook geen van onze interventies sterk genoeg zijn.

[2:27:31] Voorzitter, dan misschien nog één vraag van mevrouw Maes.

[2:27:35] De economische en maatschappelijke positie van vrouwen... Binnen het FEM-focus hebben we een programma van 55 miljoen euro... ter stimulering van vrouwelijke ondernemerschappen.

[2:27:49] Maar ook door het ondersteunen van een specifiek onderdeel van de African Development Bank... proberen we de toegang tot financiering te vergroten...

[2:27:55] En de economische positie van vrouwen zit ook veel in onze andere programmering.

[2:27:59] We hadden het net over die seksueel geweld.

[2:28:01] Ook in veel van onze seksueel geweldprogramma's zit zo'n soort component om dat perspectief voor overlevenden nou met name te geven.

[2:28:09] Voorzitter, dat was het einde van dit blokje.

[2:28:12] Mevrouw Van Ark.

[2:28:15] Ja, ik wil toch nog even terugkomen op het vorige blokje.

[2:28:17] Want de minister gaf aan van ik wil dit amendement pas bij de begroting halen.

[2:28:24] meenemen, behandelen.

[2:28:25] Maar mijn verzoek is toch, omdat het een WGO betreft, om toch...

[2:28:28] Ik heb het specifiek hier bij dit WGO ingediend.

[2:28:31] Ik heb net even bij de Giffie getrackt.

[2:28:32] Dit kan toch gewoon?

[2:28:33] Dit kan toch gewoon, is het antwoord.

[2:28:36] Dus mijn vraag is of de minister straks wel een appreciatie van dit abonnement wil geven.

[2:28:41] Dat we dit gewoon nu alvast doen.

[2:28:45] Ja, kijk, voorzitter.

[2:28:48] Zodra je iets kan, zal deze minister het doen.

[2:28:50] Dus dat zal geen enkel probleem zijn.

[2:28:53] Waarbij ik dan wel graag dat doe in de tweede termijn, omdat ik ook begreep dat in het WGO wellicht moties gaan worden ingediend.

[2:28:59] Het lijkt me ordentelijk om dan en de moties en de amendementen gelijktijdig van een oordeel te voorzien.

[2:29:04] Maar dat snap ik goed.

[2:29:07] Dan kunt u vervolgen met uw volgende blokje.

[2:29:09] Ja, dank voorzitter.

[2:29:10] Afghanistan.

[2:29:13] We hadden net een korte wisseling over genderapartheid.

[2:29:16] Als die term al juridisch zou bestaan, maar ik denk dat het niet eens juridisch hoeft te bestaan.

[2:29:20] Dit is een voorbeeld van genderapartheid.

[2:29:24] En de meest heftige vorm, mevrouw Dobben noemde het volgens mij het onzichtbaar maken van vrouwen.

[2:29:29] Dat is eigenlijk wat het is, het uitwisselen van vrouwen.

[2:29:31] De meest verschrikkelijke cyclie.

[2:29:34] Vrouwen mogen alleen naar vrouwelijke dokters, maar vrouwen mogen geen vrouwelijke dokter zijn.

[2:29:38] Dan weet je wel wat er gaat gebeuren met de gezondheid van vrouwen.

[2:29:43] Meiden die niet naar de basisschool iets mogen doen, dan weet je wel hoe hun leven eruit ziet.

[2:29:48] Vrouwen die uit de publieke ruimte worden geweerd, dus inderdaad letterlijk onzichtbaar worden gemaakt.

[2:29:53] Een van de meest tragische situaties op aarde.

[2:29:57] Het kabinet heeft zich dus ook gecommitteerd, zeg ik

[2:30:00] ...in de richting van mevrouw Dobbe... ...aan het steunen van de Afghaanse bevolking... ...met name vrouwen en meisjes.

[2:30:04] Dat doen we via humanitaire hulp... ...maatschappelijke organisaties, multilaterale instellingen.

[2:30:10] Steun aan lokale mensenrechteninitiatieven... ...altijd met een ondanks de moeilijke omstandigheden... ...voor vrouwen door vrouwen benadering.

[2:30:11] mensrechteninitiatieven,

[2:30:18] Niet alles is daar dan even goed deelbaar in deze ruimte... ...omdat het ook ingewikkeld is om dit op een goede manier te doen.

[2:30:26] Wij blijven natuurlijk ook de mensenrechten schendingen agenderen...

[2:30:30] Wij hebben ook, dat weet u ook, Afghanistan aansprakelijk gesteld voor de grove en systematische schendingen van het vrouwenverdrag.

[2:30:36] Als daar meer te melden valt over die procedure zal het kabinet dat ook doen.

[2:30:41] Omdat wij vinden dat deze situatie niet kan bestaan en niet mag bestaan.

[2:30:47] De heer Bamenga vroeg hier ook de toezeggingen die we eerder hadden gedaan.

[2:30:52] Wij hebben inderdaad de toezegging gedaan om met de Afghaanse diaspora te spreken...

[2:30:56] Dat gesprek zal op 11 november plaatsvinden, dus dat zal niet al te lang duren.

[2:31:01] Ik heb ook een Kamerbrief toegezegd over de Nederlandse inzet.

[2:31:03] Die Kamerbrief gaat, zoals ook u gevraagd, voor de begrotingsbehandeling u bereiken.

[2:31:09] Omdat we het echt van groot belang vinden, ondanks dat de situatie daar heel moeilijk is qua ondersteuning, dat Nederland toch doet wat het kan doen.

[2:31:17] Mevrouw Kreuger vroeg het regime van de Taliban in de sterkst mogelijke beoordelingen veroordelen.

[2:31:24] Ik hoop dat mevrouw Keuriger mij dat net heeft horen zeggen.

[2:31:26] Want alles wat ik net heb benoemd komt omdat de Taliban aan de macht is.

[2:31:32] Volstrekt verwerpelijk hoe zij het land regeren.

[2:31:36] Het kabinet herkent de Taliban niet op geen enkele manier als een legitieme vertegenwoordiging.

[2:31:41] Dat is zo, dat blijft zo.

[2:31:44] Normalisering van de Taliban wil niemand.

[2:31:47] En in antwoording op de vragen die ook in een eerder debat zijn gesteld...

[2:31:53] minimale operationele contacten.

[2:31:55] Ja, er is één gesprek plaatsgevonden, inderdaad, waar het merendeel van de Europese lidstaten op werkniveau bij is geweest.

[2:32:01] Daarna zijn er geen gesprekken meer gevoerd.

[2:32:03] Het betekent geen normalisering, het betekent geen afspraken.

[2:32:06] Dus nog een keer klip en klaar.

[2:32:09] De Taliban is geen legitieme vertegenwoordiging.

[2:32:12] Dat is zo en dat zal zo blijven.

[2:32:18] Dat is de diaspora.

[2:32:20] Dat is een heldere, duidelijke veroordeling van de minister.

[2:32:27] En de minister zegt er is één gesprek geweest.

[2:32:30] Dus kan de minister garanderen dat er niet een vervolggesprekken zullen plaatsvinden waar Nederland bij aanwezig is.

[2:32:37] Waar wel degelijk er een onderhandeling plaatsvindt met de Taliban.

[2:32:41] En zij iets terugvragen in ruil voor de inzet die Europa heeft.

[2:32:44] Namelijk het opnemen van afgewezen asielzoekers.

[2:32:49] Ja, voorzitter.

[2:32:49] Kijk, er zijn geen gesprekken voorzien.

[2:32:52] Ik denk dat dat het meest duidelijke is.

[2:32:54] Wat ik wel denk wat van belang is, is dat ik zou als deze minister, en ook gehoord wat de Kamer heeft gezegd, ook gehoord wat ik heb gezegd, niet voor operationele contacten willen liggen.

[2:33:04] En dat bedoel ik niet...

[2:33:05] in geen enkele vorm als legitimatie van het regime, nul.

[2:33:10] Maar als het gaat over humanitaire toegang, als het gaat over toch vrouwen weten te bereiken in Afghanistan, dat kan ook alleen maar met behulp van sommige contacten.

[2:33:20] Dat die er nou niet zijn, dat die er nou niet voorzien zijn, laat dat heel erg helder zijn.

[2:33:25] Ik denk dat het ook voor de Kamer heel helder moet zijn

[2:33:28] Want ik hoorde gesprekken en deals, daar is op dit moment op geen enkele manier sprake van.

[2:33:32] Dus ik denk ook dat we niet een beeld moeten schetsen wat niet bestaat.

[2:33:41] Voorzitter, en dan... Even een moment, ik zie nog mevrouw Van Ark en mevrouw Dobbe.

[2:33:44] Eerst mevrouw Van Ark.

[2:33:48] Misschien komt de minister daar nog op, maar mijn vraag ging over een soort afgeleiden van een diplomatieke post.

[2:33:54] En daar bedoel ik mee meer een technische missie.

[2:33:55] Oké, dan komt u er nog op.

[2:33:57] Dan wacht ik dat even af.

[2:33:59] Want mevrouw Dobber vroeg ook nog de gezondheidszorg.

[2:34:01] We hebben geen specifieke gezondheidsprogramma's in Afghanistan.

[2:34:04] Wij steunen wel de Wereldgezondheidsorganisatie en de algemene flexibele financiering.

[2:34:09] Die kunnen ze dus inzetten in Afghanistan.

[2:34:11] Wel ondersteunen wij hulporganisaties zoals de VN, het Rode Kruis en het Dutch Relief Alliance.

[2:34:15] Ook weer meerjarig flexibel.

[2:34:17] En die hulp komt wel ook ten goede aan medische hulp.

[2:34:20] U had ook nog een interruptie van mevrouw Dobbel over het vorige stukje.

[2:34:25] Ja, want het is duidelijk hoe het kabinet en deze minister aankijkt tegen het regime van de Taliban en hoe zij omgaan met vrouwen.

[2:34:33] Dus dat is heel goed, denk ik, dat de minister zich zo duidelijk uitspreekt en dat hij ook woorden als verwerpelijk noemt.

[2:34:39] Want dat is het ook.

[2:34:41] Dus dat is goed.

[2:34:43] Maar dan is de vraag van mevrouw Kreuger toch niet naar mijn inziens duidelijk beantwoord.

[2:34:49] Want er zijn natuurlijk twee sporen mogelijk.

[2:34:53] Deze minister zegt tegen de Taliban, gaan jullie hiermee door?

[2:34:58] Dan pak ik al mijn diplomatieke gereedschap.

[2:35:02] Want ik wil die vrouwenrechten verbeteren.

[2:35:05] Dat is iets anders dan wat er is gebeurd met dat ene gesprek.

[2:35:08] En dat ene gesprek, dat weet deze minister ook.

[2:35:10] En hij zegt, we moeten niet praten over migratiedeals.

[2:35:13] Maar het doel van dat gesprek was om te komen tot een deal of een afspraak.

[2:35:17] Het is maar hoe je dat wil noemen.

[2:35:19] Om terugkeer mogelijk te maken.

[2:35:21] Dat was het doel van dat gesprek.

[2:35:23] En onze vraag is natuurlijk...

[2:35:25] ...gesprekken met dat doel, die zijn nu niet voorzien... ...maar op het moment dat dat wel weer aan de orde komt... ...omdat een ander land dat voorstelt bijvoorbeeld... ...gaat deze minister dan zeggen... ...nee, wij gaan geen gesprekken voeren met de Taliban over terugkeerdeals... ...omdat het een verwerpelijk regime is die vrouwenrechten schendt.

[2:35:45] Ja, voorzitter.

[2:35:47] Mij bekruipt ook een beetje het gevoel dat het is een herhaling van een debat wat we eerder vrij uitgebreid hebben gevoerd en waarvan het denk ik ook van belang is om het met de minister van Asiel en Migratie te voeren, zodat de vragen die het zien over dit soort afspraken veel nauwkeuriger kunnen worden gevoerd.

[2:36:00] Misschien dat ik er één ding aan toevoeg.

[2:36:01] Kijk, bijvoorbeeld het uitzetten van uitgeprocedeerde criminele Afghaanse asielzoekers is een legitieme onderwerp, denk ik, om op technisch niveau met elkaar te bespreken.

[2:36:15] En ik snap dat mevrouw Dobbe het liefst heeft dat we op geen enkele manier contact hebben.

[2:36:19] Ik snap het sentiment aan zich heel goed.

[2:36:22] Maar dat er in Europees verband op zeer laag werkniveau technisch is gesproken over dat soort zaken, dat vind ik zelf niet gek.

[2:36:31] Ik vind ook niet dat het legitimering inhoudt.

[2:36:33] Ik vind ook niet dat het normalisering inhoudt.

[2:36:37] Ik vind ook niet dat het de Taliban op een of andere manier in positie brengt.

[2:36:41] Ze hebben hier geen ambassade, gaan ze ook niet krijgen, we gaan ze ook niet erkennen.

[2:36:44] Het is echt heel erg helder.

[2:36:47] Maar als de Kamer, mevrouw Dobbe en anderen daar in grote detail over willen spreken, raad ik echt aan dat met de minister van Asiel en Migratie te spreken.

[2:36:57] Dat is de kader waar binnen dat gesprek plaatsvond.

[2:37:02] Mevrouw Kreuger nog over dit onderwerp.

[2:37:04] Ja, voorzitter, ik vind het een lastige antwoord, want de minister maakt nu zegt van het is technisch operationeel en daardoor doet het niets met de legitimering van de Taliban.

[2:37:17] Maar dat is natuurlijk absoluut niet wat de Afghaanse diaspora, de vrouwenorganisaties, de Afghaanse vrouwen die hier in Nederland wonen, wat hun ervaring is.

[2:37:28] En wat betekent dan technisch operationeel?

[2:37:32] Waar het ons om gaat is op het moment dat Nederland een belang heeft, en dat belang is in dit geval uitzetten van uitgeprocedeerde asielzoekers, dat dat Nederlandse belang, dan hebben we het niet over iets technisch operationeel, dan gaat het om een onderhandeling.

[2:37:48] Dan gaat het niet om uitvoer, maar dan gaat het om een onderhandeling.

[2:37:52] En dat moet je niet met de Taliban willen en is de minister dat met mij eens.

[2:37:57] Ja, voorzitter.

[2:37:58] Kijk, misschien dat ik dan toch even in een wat bredere zin praat.

[2:38:03] Als het gaat over dit soort contacten zijn er inderdaad altijd dingen die naast elkaar bestaan.

[2:38:07] En ik denk dat wat voor de Nederlandse overheid zeer zwaar weegt, is de situatie zoals de Kamer die beschrijft.

[2:38:13] De situatie in Afghanistan.

[2:38:15] Niet van niets hebben wij Afghanistan voor de rechter gesleept.

[2:38:20] Niet voor niets, op elk mogelijk punt, maken wij duidelijk wat wij vinden van de situatie in Afghanistan.

[2:38:26] Dat betreft met name vrouwen, maar natuurlijk niet alleen vrouwen.

[2:38:30] Niet voor niets zijn wij heel helder over wat voor financieringsteun wij nog willen proberen voor elkaar te boksen in dit land.

[2:38:38] Maar als mevrouw Keugen daarmee zegt, je mag niet een enkele afspraak op werkniveau hebben, omdat dat allemaal een gevaar zou brengen, ik ben het daar niet mee eens.

[2:38:49] Maar ik ben wel met haar eens, en daar zal ik zeker ook gehoor aan geven, dat vind ik ook een belangrijk punt, als het tot onrust of ongemak of zorgen leidt in de Afghaanse diaspora hier, die ga ik meteen wegnemen.

[2:39:02] En dat is ook waarom ik dat gesprek eerder heb toegezegd op verzoek van de Kamer en dat gaan we zo snel als mogelijk ergens 10 of 11 november gaan we dat voeren.

[2:39:11] Was u al aan het einde van uw blokje of nog niet?

[2:39:14] Nou bijna, want ik had nog een vraag van mevrouw Van Ark.

[2:39:17] Of meerdere vragen van mevrouw Van Ark.

[2:39:19] Zij vroeg onder andere of we de Europese aanwezigheid hier beter zouden kunnen inzetten om zaken met elkaar voor elkaar te krijgen.

[2:39:27] Wij hebben natuurlijk ook echt regelmatig contact met de Europese delegatie in Kabul.

[2:39:34] Dat doen we zo goed als we kunnen.

[2:39:36] Ze vroegen ook van ja, in navolging van de vraag van de heer voormalig Kamerlid Boswijk, of een soort post konden openen.

[2:39:44] Kijk, voor het openen van een diplomatieke post of presentie ziet het kabinet geen aanleiding.

[2:39:50] We zitten nu in Doha en vanuit daar bezoeken we Afghanistan regelmatig.

[2:39:55] Dus vanuit veiligheidsoverwegingen, politieke overwegingen, financiële overwegingen doen we dat niet.

[2:40:00] Als mevrouw Van Ark een andere suggestie heeft, dan laat ik mij graag nog een keertje...

[2:40:06] bijpraten over wat dat precies behelst.

[2:40:08] Maar diplomatiek, formeel diplomatiek, vindt het kabinet op dit moment niet verstandig.

[2:40:13] Misschien nog één laatste vraag, dan ben ik ook klaar met dit blokje.

[2:40:16] Mevrouw van Ark had het ook over de hulporganisaties en de moeilijke omstandigheden.

[2:40:21] Ik spreek regelmatig met organisaties die ook werkzaam zijn in Afghanistan en dan spreken we over hoe moeilijk het is om daar te werken, over wat er nodig is.

[2:40:29] Ik heb op dit moment geen aanwijzingen vanuit deze organisatie dat zij nog iets

[2:40:32] extra's nodig hebben vanuit ons om hun werk te kunnen doen.

[2:40:36] Maar die dialoog blijft gaande.

[2:40:37] Als dat verandert, dan weet mevrouw Van Ark hoe wij daarin staan.

[2:40:42] Mevrouw Van Ark.

[2:40:47] De minister geeft aan dat het op dit moment niet een plan is van Nederland om een diplomatieke post te openen.

[2:40:55] Ik denk dat het goed is om daar nog een keer duidelijk over te zijn.

[2:40:57] Dat was ook niet mijn vraag.

[2:40:59] Het ging echt om een soort technische ondersteuning.

[2:41:03] Volgens mij moeten we dat vooral niet een diplomatieke post noemen, want dan zouden we de Taliban herkennen.

[2:41:07] Dat is absoluut niet wat we niet willen.

[2:41:10] Maar mijn vraag was wel in de lijn van de vragen die mijn collega de heer Boswijk eerder had gesteld.

[2:41:16] Zouden we een soort afgeleider daarvan kunnen openen om wel te kijken wat we...

[2:41:22] Ter plekke, want het is veel ingewikkelder vanuit Doha om organisaties te ondersteunen dan dat je ter plekke aanwezig bent.

[2:41:28] Zou dat kunnen helpen?

[2:41:29] En mijn vraag is als die gesprekken er zijn en ik begrijp dat de minister regelmatig dialoog heeft om deze vraag ook mee te nemen.

[2:41:36] Zou dat kunnen helpen en welke ondersteuning zouden jullie dan ter plekke nog nodig hebben on the ground in Afghanistan om jullie werk gewoon goed te kunnen doen?

[2:41:46] Ja, voorzitter.

[2:41:48] Kijk, datgene wat we kunnen doen ter ondersteuning van organisaties in Afghanistan zullen we uiteraard graag doen.

[2:41:55] Ik moet wel naar alle eerlijkheid zeggen dat het nog niet helemaal duidelijk is wat voor een soort post we het dan over hebben.

[2:41:59] Of dat dan gaat over een medewerker die bij een andere organisatie, andere Europese vertegenwoordiging aanwezig is of niet.

[2:42:07] Maar uiteraard, als er concrete suggesties zijn waarmee we organisaties beter kunnen ondersteunen, dan nemen we die graag mee.

[2:42:19] Voorzitter, ben ik bij mijn laatste blok.

[2:42:22] Even één moment nog, minister.

[2:42:24] Eerst mevrouw Dobbelt nog voor haar laatste interruptie.

[2:42:26] Nou, meer een punt van orde.

[2:42:28] Want we kunnen net doen alsof we niet naar de klok zitten te kijken, maar dat zitten we natuurlijk wel.

[2:42:31] Over twee minuten is het debat afgelopen.

[2:42:35] Ik weet niet of er nu automatisch vanuit wordt gegaan, omdat we zouden kunnen uitlopen, dat we dat dan ook doen.

[2:42:40] Maar ik vind dat we dat hier in de commissie moeten bespreken, want niet iedereen kan uitlopen.

[2:42:44] En ik vind het ook jammer als ik bijvoorbeeld de rest van het debat niet mee kan doen, omdat ik dit ook aan het begin van het debat ook al heb aangegeven, dat dit zou gebeuren.

[2:42:53] Dus ik denk dat we dit even moeten bespreken hoe we verder gaan.

[2:42:56] Dat lijkt mij op zich een goed voorstel.

[2:42:57] Er is dus gelegenheid tot uitloop half twee, zelfs kwart voor twee hoor ik net.

[2:43:02] Maar ja, als u allemaal niet in staat bent om het bij te wonen, heeft dat niet zo heel veel zin.

[2:43:05] Dus ik kijk toch even naar de commissie of u anders een tegenvoorstel heeft.

[2:43:07] Want dat moet ook weer passen in de agenda van de minister.

[2:43:11] Dus wat is uw tegenvoorstel anders?

[2:43:13] Want ik begrijp dat u niet langer kunt dan kwart voor één.

[2:43:16] Mag deze minister één klein voorstel doen?

[2:43:18] Want ik heb echt nog twee vragen.

[2:43:20] Dat ik er in ieder geval voor zorg dat voordat mevrouw Dobbe weg moet, dat ik alle vragen heb beantwoord in de eerste termijn.

[2:43:25] Zo zonder...

[2:43:29] Maar dan missen we ook, ja, interrupties staan ook bijna op voor de meeste mensen.

[2:43:32] Maar mevrouw Dobbe?

[2:43:34] Ja, want ik heb nog één interruptie, die heb ik bewaard, omdat ik een hele belangrijke vraag nog zou willen stellen.

[2:43:40] Kijk, ik kan wel een beetje uitlopen, maar die tweede termijn helemaal nog doen, zelfs met uitloop, lijkt mij onverstandig.

[2:43:47] Dus ik zou graag het voorstel willen doen, wat ik ook aan het begin van de vergadering deed, omdat we dit al zagen aankomen, namelijk kunnen we de tweede termijn op een ander moment kort, maar gewoon voortzetten, zodat we het wel kunnen afronden.

[2:43:58] Want anders dan heb ik hier dit debat meegemaakt en kan ik dan zometeen de moties niet indienen.

[2:44:02] Het kan zijn dat deze commissie dat wil, maar volgens mij zijn we collegialer dan dat.

[2:44:07] Toch?

[2:44:08] Ik snap wat u zegt.

[2:44:09] Er is natuurlijk ook ruim tijdens de begrotingsvergadering even nog moties in te dienen.

[2:44:13] Maar ik snap ook dat u het graag op deze plek wil afronden.

[2:44:15] Maar ik kan ook niet alles plooien.

[2:44:17] Ik kijk even naar de rest van de commissie.

[2:44:18] Mevrouw Van Aerk.

[2:44:20] Ja, ik zou zelf persoonlijk wat langer hebben, maar ik voel ook met collega's mee die weg moeten.

[2:44:26] Is het een idee om, want we hebben morgen een ander debat staan, dat we een klein stukje van dit debat de tweede termijn dan eraan koppelen?

[2:44:34] Maar dan moet het wel verlengd worden, want anders gaat het ten koste van het andere debat.

[2:44:40] Ik vind het zelf een beetje ongelukkig altijd als een tweede termijn dan weer veel later wordt gepland.

[2:44:45] Dus dat zou mijn oplossing zijn.

[2:44:48] Dat is op zich een goed voorstel.

[2:44:49] Dan moeten wij kijken of wij morgen een uur kunnen verlengen qua tijd en beschikbaarheid van de ruimte.

[2:44:53] Dus dat gaan we dan proberen, maar kan ik u nu nog niet toezeggen.

[2:44:56] Ik ga eerst even kijken wat de rest... Meneer Bamengen was eerst.

[2:44:59] Nou ja, ik sta er wel op dezelfde manier in als mevrouw van Ark.

[2:45:10] Persoonlijk kan ik wel doorgaan.

[2:45:13] Maar goed, aan de andere kant, als collega's niet door kunnen vanwege hun agenda.

[2:45:20] Dan kunnen we even kijken op welke manier we daar rekening mee kunnen houden.

[2:45:24] Alleen, dit is wel een vraagstuk wat echt wel heel vaak speelt en heel vaak bij deze commissie.

[2:45:30] Ik zit in heel veel commissies en daar speelt het niet.

[2:45:34] Dus ik wil wel dit hier neerleggen dat we echt op een andere manier de planning zouden moeten doen.

[2:45:43] Ik begrijp wat u zegt.

[2:45:44] Volgende week hebben we strategisch procedurevergadering.

[2:45:46] Ik heb dat ook al met de gevier besproken, dat we het daarover moeten hebben, over dit onderwerp.

[2:45:49] Maar laten we eerst even focussen.

[2:45:50] Eerst even, hoeveel uitlooptijd is er bij mevrouw Dobbe?

[2:45:53] Nou, een kwartiertje lukt nog wel.

[2:45:54] Dus de eerste termijn afmaken lukt.

[2:45:57] In ieder geval vast helder.

[2:45:59] Mevrouw Kreuger.

[2:45:59] Ja, voor mij IDEM, andere kamerverplichting.

[2:46:04] En dan het idee van morgen iets langer doorgaan en kijken of we dan die tweede termijn zouden kunnen doen, vind ik een elegante oplossing.

[2:46:14] Mevrouw Tobbe?

[2:46:15] Het lijkt mij ook een elegante oplossing, mocht die tijd er zijn.

[2:46:18] Ik zou het dan wel willen loskoppelen van het debat mondiaal, dus niet dat we daar weer in moeten verwerken of zo.

[2:46:26] Dat is helder.

[2:46:28] Ik ben zelf morgen in staat om langer uit te lopen, niet om eerder te beginnen als voorzitter.

[2:46:32] Dus dat betekent wel dat we donderdagavond langer doorgaan.

[2:46:34] Dat is voor mij geen probleem.

[2:46:36] Maar dan weet u dat ook, dat dat dan wel...

[2:46:37] Tenminste, anders kan ik het niet voorzitten.

[2:46:39] Mevrouw Maas.

[2:46:40] Ja, ik heb ook tot één uur.

[2:46:42] Ik zou het heel fijn vinden als we inderdaad de eerste termijn kunnen afronden.

[2:46:45] Dus ik probeer snel te praten.

[2:46:47] En ik zou het heel fijn vinden ook als we morgen inderdaad na afloop... of in ieder geval morgen vier uur hebben... zodat we dan de tweede termijn kunnen doen van dit debat.

[2:46:56] Ik kijk even naar de minister, of die morgen...

[2:46:59] Die uitlooptijd ook heeft.

[2:47:02] Leuk dat wij allemaal kunnen, maar als de minister er niet is...

[2:47:04] De minister is er morgen niet.

[2:47:09] Het zou in alle eerlijkheid mijn voorkeur hebben om het aan de voorkant te hebben.

[2:47:11] Maar als we dit nou niet ter plekke regelen, maar even zorgen dat we dit...

[2:47:15] Het komt vast ergens goed.

[2:47:17] We gaan dit regelen en anders vinden we een ander moment op heel korte termijn.

[2:47:21] Maar we gaan ervoor zorgen dat dit gebeurt.

[2:47:23] Gaan we daar ons best doen?

[2:47:25] Dat betekent dat we nu nog ongeveer tien minuten hebben voor uw laatste blokje en nog de laatste interrupties van vandaag.

[2:47:30] Dank, voorzitter.

[2:47:32] Misschien dan nog een vraag over de begroting.

[2:47:38] Een aantal van de Kamerleden spraken over de vergelijking tussen de begroting Rutte 4 en Jette 1.

[2:47:48] Daar zou ik een aantal dingen over willen zeggen.

[2:47:50] Eén is op artikel 3.2 is inderdaad minder beschikbaar ten aanzien van Rutte 4.

[2:47:57] Dat is denk ik waar.

[2:47:59] Laten we zeggen 2728 tussen de 3540 tegenover 52 van Rutte 4.

[2:48:05] Dat staat overigens wel tegenover dat Rutte 4 aan zich veel meer geld had op de OS-begroting.

[2:48:10] Het is goed om dat even in het achterhoofd te houden.

[2:48:12] Maar ik denk dat het ook goed is om het achterhoofd te houden en dat is denk ik van belang...

[2:48:15] dat de inzet hierop breder is dan alleen artikel 3.2 en via artikel 3.3 FEM focus is per jaar 43 miljoen beschikbaar tegenover Rutte 4 20 miljoen en dat betekent dat als je kijkt naar

[2:48:29] 27 en 28 ligt het gezamenlijke budget van dit kabinet, ondanks dat we een lagere ODA-begroting hebben, hoger dan bij Rutte 4.

[2:48:36] Dus ik snap de oproepen vanuit de Kamer goed.

[2:48:39] Maar ik zeg wel met nadruk, goed om niet alleen naar 3.2 te kijken, maar hier ook naar 3.3.

[2:48:45] En daarnaast ook nog SRGR op 3.1, het Mensenrechtenfonds en de diplomatie die we als kabinet doen.

[2:48:52] Dus ik hoop, ik weet niet of, daarmee zeg ik nog meteen, daarmee hebben wij niet voldoende geld om de problemen en de weggevallen financiering wereldwijd op te pakken.

[2:49:03] Maar durf ik wel te zeggen tegen deze Kamer dat we het ook in vergelijking, niet alleen in vergelijking tot het vorige kabinet, maar ook het kabinet daarvoor de financiering echt op pijl hebben getrokken.

[2:49:12] Voorzitter, dat was mijn beantwoording.

[2:49:15] Dan ga ik even kijken of er nog interrupties zijn aan de kant van de Kamer.

[2:49:17] Mevrouw Dobbe, uw laatste interruptie.

[2:49:20] Ja, dank u wel.

[2:49:21] Ik vond artikel 3.2, het klinkt allemaal heel technisch, maar dat is een breed vrouwenrechtenartikel.

[2:49:27] En ik vind het dus zo belangrijk dat daar voldoende financiering is, omdat er zoveel...

[2:49:35] vrouwenrechten schendingen zijn die bijvoorbeeld srgr overstijgen of conflict gerelateerd seksueel geweld overstijgen en wat ik ook super belangrijk vind dat daar aandacht voor is maar het zijn juist die meer bredere vrouwenrechten thema's dus daarom mijn aandacht voor voor 3.2 maar ik heb de minister gehoord dus ik denk dat wij met een amendement gaan komen mijn laatste vraag is beleidsbeïnvloeding want daar heb ik een aantal vragen over gesteld volgens mij heb ik daar geen antwoord op gekregen

[2:50:04] Hoe we dat kunnen borgen.

[2:50:06] En of dat inderdaad is hersteld.

[2:50:09] Alles wat is afgebroken.

[2:50:11] Is beleidsbeïnvloeding nog steeds mogelijk in alle programma's en alles wat we doen?

[2:50:17] Dat was mijn vraag.

[2:50:19] Dus er wordt naastig overlegd, zie ik.

[2:50:23] Ja, voorzitter.

[2:50:24] Mevrouw Dom heeft gelijk.

[2:50:25] Ik ga even op terugkomen in de tweede termijn als dat mag.

[2:50:29] Want ik heb het nou niet paraat.

[2:50:32] Zijn er dan nog resterende interrupties aan de kant van de Kamer?

[2:50:37] Zo niet.

[2:50:37] Dan sluiten we de eerste termijn af.

[2:50:41] Dan komen we nog even bij op de lijn of wij morgen iets eerder kunnen beginnen dan wel iets langer kunnen doorgaan.

[2:50:46] Om in ieder geval de tweede termijn van dit debat af te ronden.

[2:50:50] En dan zien we elkaar morgen.

[2:50:53] Dank u wel minister.