Raad Buitenlandse Zaken 16 november 2026

[0:00:00] ...die 16 november gaat plaatsvinden.

[0:00:03] Ik heet welkom aan de minister en ondersteuning... ...en aan de Kamerleden aanwezig.

[0:00:07] Dan gaan we met geswinde spoed het debat starten.

[0:00:11] Maar voor ik dat doe nog wat huishoudelijke mededelingen.

[0:00:15] U heeft dus vijf minuten spreektijd.

[0:00:17] En ik wil starten met vier interrupties.

[0:00:21] Ja?

[0:00:21] Oké, dan geef ik als eerst het woord aan de heer Van Landschot.

[0:00:23] Gaat u gang.

[0:00:24] CDA.

[0:00:25] Dank voorzitter.

[0:00:27] Oekraïne staat aan de vooravond van een barre en koude zesde Hongoorlogswinter.

[0:00:31] En zonder uitzicht op een wapenstilstand blijft het lijden voortduren.

[0:00:35] Daarom moeten we Oekraïne onverminderd blijven steunen.

[0:00:39] En er zijn nieuwe sancties tegen Rusland nodig.

[0:00:42] Kan de minister het voortouw nemen in het realiseren van Europees draagvlak voor strengere visummaatregelen?

[0:00:49] Rusland heeft de afgelopen weken ook koopvaardijschepen voor de kust van Bulgarije en Roemenië aangevallen.

[0:00:54] Dat is onacceptabel.

[0:00:56] Het CDA vindt dat we een Europese maritieme beschermingsmissie in de Zwarte Zee serieus moeten overwegen.

[0:01:03] Ook in het Europees parlement is hier stevig draagvlak voor.

[0:01:06] Hoe denkt de minister hierover?

[0:01:08] Voorzitter, Zuid-Sudan heeft in haar jonge bestaan veel te verduren gehad.

[0:01:13] Het CDA is dan ook blij dat de ambassade in Juba open blijft.

[0:01:17] Hoe ondersteunen we verder op humanitair en diplomatiek gebied?

[0:01:22] Voorzitter, de Europese Commissie heeft in het CF1-programma een tweede aanvraagronde opengezet van ruim 21 miljard voor gezamenlijke defensie aankopen.

[0:01:32] Het CDA wil dat het kabinet hier concreet gaat intekenen met het Vrija-project en het Bliksem-XO-project onder leiding van het Nederlandse Destinus.

[0:01:40] Voor de goede orde, dat kan ook zonder deel te nemen aan de gemeenschappelijke leningen.

[0:01:45] Want wij lenen namelijk zelf goedkoper.

[0:01:47] Hoe kijkt de minister hier tegenaan?

[0:01:51] En kan de minister zich inspannen om, als er geld binnen CF1 overblijft, dit in te zetten voor de Oekraïnse defensie?

[0:01:59] Voorzitter, de Europese Commissie denkt na over het hervormen van de EU.

[0:02:02] Minder veto's, meer kopgroepen en minder eurocommissarissen.

[0:02:06] Het CDA is een voorstander van een slagvaardige Europa.

[0:02:10] Hoe schat de minister de haalbaarheid van deze hervormingsideeën in?

[0:02:14] Dan, Europe's Northern Neighborhood.

[0:02:17] Ofwel het nieuwe front in de mondiale machtsstrijd.

[0:02:20] Voorzitter, dan denkt u natuurlijk niet aan Edinburgh, maar we hebben het over de Noordpool.

[0:02:25] Het CDA steunt de recente Europese Arctic-strategie.

[0:02:29] En bij het gezamenlijk inkopen en poelen van ijsbrekercapaciteit zien we ook kansen voor de Nederlandse maritieme maakindustrie.

[0:02:36] Hoe kijkt de minister daarnaar?

[0:02:38] En voor het beschermen van kabelinfrastructuur wordt een Arctic Cable Hub opgezet.

[0:02:43] En welke kansen ziet de minister daar om de krachten te bundelen in het kader van de bescherming van de Noordzee?

[0:02:49] Toch dezelfde problematiek.

[0:02:50] Denk aan het gezamenlijk investeren in onderwaterdrones die helpen bij beeldopbouw of juist het delen van reparatiecapaciteit na sabotageacties.

[0:03:00] Dank u wel.

[0:03:02] Dank, interruptie mevrouw Dobbe, SP.

[0:03:05] Ja, dank u wel en goedemorgen allemaal.

[0:03:11] Als het gaat over Rusland en Oekraïne, ik ben ook heel erg voor nieuwe sancties.

[0:03:15] Dus daar zullen wij samen met CDA kunnen optrekken.

[0:03:19] Maar ik wilde nog iets anders vragen, want er is ook het nieuws.

[0:03:21] We hebben vorige week of deze week een brief gekregen over de deelname van Nederland aan de multinational force Ukraine...

[0:03:30] Als onderdeel van de Coalition of the Willing.

[0:03:33] En dat gaat over een missie die plaats zou vinden nadat er een vredesovereenkomst zou zijn.

[0:03:39] En die nog naar het parlement zou moeten om te kijken onder welke voorwaarden dat zou moeten.

[0:03:44] En of Nederland daar überhaupt aan mee gaat doen.

[0:03:47] Dat is nog helemaal niet duidelijk.

[0:03:48] Maar we gaan al wel oefenen.

[0:03:50] Hoe kijkt de CDA daarnaar?

[0:03:51] Want dat is toch een beetje een omgekeerde wereld.

[0:03:53] Dat we nu al gaan oefenen in een missie waar wij als parlement nog een akkoord op moeten geven.

[0:03:57] En die missie waarvan de voorwaarden nog totaal niet duidelijk zijn.

[0:04:01] Dank voorzitter.

[0:04:02] Het terecht de vraag van collega Dobben.

[0:04:04] Ja, dat is natuurlijk de vraag hoe zo'n oefening eruit ziet.

[0:04:07] In hoeverre dat al anticiperen is op.

[0:04:09] Maar in het algemeen is het CDA een voorstander en kijkt met een positieve grondhouding naar een deelname aan een eventuele afschikkingsmacht die nodig is na een wapenstilstand in Oekraïne.

[0:04:19] En dan is het wel zo verstandig dat regeren ook vooruitzien is.

[0:04:26] Ja, Dobbe.

[0:04:27] Maar het gaat over mogelijke deelname van Nederland aan die vredesmissie die zou plaatsvinden nadat er een vredesakkoord zou zijn, waarover wij als parlement nog moeten beslissen of we daarmee willen doen en onder welke voorwaarden we dat doen.

[0:04:42] En nu zie je dat onder ook die naam van die missie, dus de MNFU, de Multinational Force Ukraine van de Coalition of the Willing, onder die hoedanigheid ook gaat oefenen in Polen.

[0:04:59] Dus feitelijk zijn we aan het oefenen, nu al met die missie, voor een missie waar wij nog geen goedkeuring op hebben gegeven.

[0:05:06] En dan moet toch op z'n minst...

[0:05:07] Een beetje vragen oproepen ook bij het CDA of wij hier nu niet ergens in worden gerommeld voor iets waar het parlement geen duidelijkheid over heeft en ook nog helemaal geen akkoord over heeft gegeven.

[0:05:17] CDA.

[0:05:18] Dank voorzitter.

[0:05:19] We oefenen wel vaker in internationaal verband en dat is bijzonder verstandig.

[0:05:23] En Polen is een NAVO-bondgenoot en EU-bondgenoot en het kan geen kwaad om daar ook te gaan oefenen.

[0:05:35] Ja, vier uur.

[0:05:36] Ik heb twee genoteerd.

[0:05:37] Yes, oké.

[0:05:39] Dan was de heer Van Lanschot klaar.

[0:05:40] Dan kijk ik naar mevrouw Van der Werf voor haar inbreng D66.

[0:05:43] Ja, dank voorzitter.

[0:05:45] Gisteravond, gisterochtend eigenlijk al, zagen we een blauwe tsunami van democratische overwinningen bij de midterms.

[0:05:52] Na twee jaar Trump laat de Amerikaanse kiezer zien dat zij de Iran-oorlog, de torenhoge energieprijzen en alle schandalen rondom deze regering zat zijn.

[0:06:01] Maar democraten moeten ook deze kansen aangrijpen en laten zien waarom de kiezer hun kan blijven belonen met een stem.

[0:06:09] Dit betekent ook dat wij hier in Nederland en Europa moeten doorpakken, omdat de uitslag niet wil zeggen dat alles zomaar weer teruggaat naar het oude.

[0:06:17] Trump zal wellicht nog meer zijn stempel willen zetten op het buitenlandbeleid.

[0:06:21] En dat zullen wij gaan merken.

[0:06:23] Daarom moet Europa zich blijven inzetten voor strategische onafhankelijkheid.

[0:06:27] Of het nou gaat om defensie, digitale zaken, energie of financiële onafhankelijkheid.

[0:06:32] En voorzitter, ook in Israël hebben we vorige week verkiezingen gezien.

[0:06:36] Deze keer zonder duidelijke winnaar.

[0:06:38] De stoplichten lijken op groen te gaan voor het hervatten van hernieuwde agressie in Iran, met steun van de VS.

[0:06:45] En dat zal niet alleen desastreuze effecten hebben voor de bevolking in Iran, maar het zal ook grote gevolgen hebben voor Nederland en Europa.

[0:06:52] De energieprijzen zullen wellicht nog een keer door het dak gaan.

[0:06:56] Keurt deze minister een nieuwe gevechtsronde in Iran af?

[0:06:59] Is de Nederlandse positie nog steeds dat diplomatie de enige weg is naar een duurzame oplossing voor dit conflict?

[0:07:06] En gaat de minister zijn zorgen over een mogelijke nieuwe aanvalsronde in Iran al uiten bij deze twee landen, voorzitter?

[0:07:13] Dan, Oekraïne gaat een zware winter tegemoet.

[0:07:16] Elke dag wordt de infrastructuur die de Oekraïners warm kan houden verder verwoest door Russische bombardementen.

[0:07:23] De VS en Musk hebben door hun acties laten blijken dat zij hierin niet de bondgenoot van Oekraïne zijn.

[0:07:29] En daarom moeten we investeren in Europese satellietcommunicatie, inlichtingen en defensiecapaciteiten.

[0:07:36] Deelt de minister de zorgen over de inmenging van een Amerikaanse techmiljardair op ons continent?

[0:07:41] En is de minister bereid om te kijken naar Europese alternatieven?

[0:07:45] Met ook de hybride dreigingen op Europa zelf die toenemen, is de enige manier uit dit conflict door Rusland als reactie op elke aanval nog verder onder druk te zetten.

[0:07:55] En daarom pleiten wij er wederom voor.

[0:07:58] Gebruik die bevroren goederen om Rusland te laten zien dat we niet buigen, maar opstaan tegen Russische agressie.

[0:08:05] Iedere actie moet leiden tot meer geld naar Oekraïne.

[0:08:08] Hoe lang blijft het Europese besluit over die bevroren tegoeden nog uit, vraag ik deze minister.

[0:08:13] En welke landen blokkeren daar nou in?

[0:08:15] Is de minister van mening dat de veranderende politieke situatie in België daar nog invloed op kan hebben?

[0:08:23] Voorzitter, het is nu meer dan tien jaar geleden dat de tweejarige Insia Rashid door haar vader ontvoerd uit Amsterdam naar India werd gebracht.

[0:08:31] En daar verblijft zij nog steeds.

[0:08:33] Dit onderwerp is al eerder geagendeerd door de Kamer en er zijn ook al moties ingediend.

[0:08:37] En voorzitter, ik ben benieuwd hoe het daarmee staat.

[0:08:40] Welke stappen worden er concreet ondernomen om Insia zo snel mogelijk naar huis te krijgen?

[0:08:45] Wanneer worden wij geïnformeerd over de voortgang hiervan en eventuele verdere opvolging?

[0:08:51] Voorzitter, dan het ICC.

[0:08:53] Ik ben benieuwd hoe het met onze motie staat, want ik las gisteravond een bericht dat verschillende mensenrechtenorganisaties hun samenwerking met het strafhof hebben opgezegd.

[0:09:02] En onlangs hebben wij voorgesteld om ervoor te zorgen dat er op een soevereine plek onafhankelijke bankrekeningen kunnen worden gecreëerd bij de DNB of bij het ECB.

[0:09:13] En dat voorstel heeft brede steun hier in de Kamer gekregen.

[0:09:16] Hoe staat het met de voortgang van deze motie?

[0:09:19] wordt er nu hard aan gewerkt om dit mogelijk te maken en is de minister van mening dat er zo snel mogelijk een oplossing moet worden gevonden voor het ICC.

[0:09:28] Tot slot, voorzitter.

[0:09:30] Vorige maand is er ook een motie aangenomen waardoor Myanmar expliciet op de agenda dient te worden gezet en dat we ervoor moeten zorgen dat er meer Europese inspanningen voor een staak te vuren en humanitaire toegang komen.

[0:09:43] Wat is er gedaan om deze motie uit te voeren en wanneer zien wij Myanmar terug op de agenda?

[0:09:48] Dank u wel, voorzitter.

[0:09:51] Ja, mevrouw Dobbe, gaat uw gang.

[0:09:52] Interruptie.

[0:09:53] Ja, dank u wel.

[0:09:54] Ik heb eigenlijk dezelfde vraag voor mevrouw Van der Werf als ik had voor de heer Maas.

[0:09:58] Namelijk het feit dat wij het bericht hebben gekregen dat Nederland mee gaat doen aan de oefeningen met de Multinational Force Ukraine van de Coalition of the Willing.

[0:10:06] Terwijl wij nog geen toestemming hebben gegeven vanuit dit parlement en ook nog geen debat over hebben gevoerd over of we die missie gaan doen.

[0:10:13] Die missie zou sowieso pas na een vredesakkoord zijn.

[0:10:16] En toch gaan we nu al wel met deze missie, waarvan we nog niet weten of we gaan deelnemen, gaan we wel oefenen.

[0:10:23] En ik vind dat wel wat meer dan we oefenen wel vaker.

[0:10:26] Zoals ik de collega hoorde zeggen, dit heeft betekenis.

[0:10:29] Hoe kijkt D66 hiernaar en ook naar hoe serieus het parlement hierin wordt genomen?

[0:10:35] Mevrouw van der Werf, D66.

[0:10:36] Ja, voorzitter.

[0:10:37] Europa heeft een grote rol te spelen op het moment dat er eventueel een vredesmacht zou komen in de toekomst.

[0:10:45] En ik vind dat we daar goed op voorbereid moeten zijn, mocht het zover komen.

[0:10:53] Nog één, dus die gaat niet naar mij.

[0:10:54] Dat vind ik dan jammer.

[0:10:55] Maar gaat u gang, mevrouw Dobbe.

[0:10:56] Mevrouw van der Werf.

[0:10:58] Nou, ik kan me nog bedenken.

[0:11:00] Nee, maar ik vind dit wel een belangrijk punt.

[0:11:02] Want kijk, we oefenen wel vaker.

[0:11:04] Hoorde ik zeggen, ja, we oefenen wel vaker.

[0:11:06] Dat klopt.

[0:11:07] En oefenen is ook belangrijk.

[0:11:09] Anders dan weet je niet hoe je moet samenwerken.

[0:11:11] Maar dit is niet zomaar een oefening.

[0:11:12] Dit is oefenen voor een missie.

[0:11:15] In een samenstelling met een titel waar wij als parlement nog iets te zeggen over zouden hebben, maar waar nu alvast stappen in worden gezet.

[0:11:24] En wringt dat dan op z'n minst niet bij D66 door het feit dat wij nu al gaan meedoen, eigenlijk gaan deelnemen aan die missie, terwijl onze deelname nog helemaal niet hier is besproken, nog niet vaststaat, terwijl er nog geen vredesakkoord ligt, terwijl de voorwaarden daarvoor ook nog niet zijn besproken.

[0:11:41] Voorzitter, ik zou het tegenovergestelde willen betogen.

[0:11:45] Als je nu daar barrières voor op gaat werpen, dan breng je een eventueel vredesakkoord verder weg.

[0:11:51] En ik begrijp wel dat deze vraag uit de hoek van mevrouw Dobbel komt, want zij steunt natuurlijk bar weinig voorstellen die hier concrete positie van Oekraïne in verbeteren.

[0:12:01] Waar ik het met haar eens ben, is dat dit natuurlijk in het parlement moet worden besproken.

[0:12:05] Maar dat wil niet zeggen dat je je daar niet op kan voorbereiden.

[0:12:08] En dat wil ook niet zeggen dat je dat scenario maar niet zou moeten doen.

[0:12:12] Want dat is eigenlijk wat mevrouw Dobby hier met deze vraag betoogt.

[0:12:19] De heer Van Lanschot.

[0:12:20] Dank voorzitter.

[0:12:21] Collega Van der Werf die breekt een lans voor het inzetten van de bevroren tegoeden van de Russen.

[0:12:31] Ongeveer 210 miljard groots die bij Euroclear staan.

[0:12:35] En daar ben ik blij om, want het CDA is er ook een groot voorstander van.

[0:12:39] Nu is daar eerder natuurlijk geen succesvolle overeenkomst gesloten met de Belgische regering, omdat Europese landen onvoldoende bereid waren om risico's volledig over te nemen van de Belgische regering.

[0:12:50] Dus vindt mevrouw Van der Werff dan ook net zoals het CDA dat Europa dat wel zou moeten doen?

[0:12:55] Voorzitter, wat een mooie vraag over de bevroren tegoeden.

[0:12:59] Ik keek even besmaakt naar collega Hogeveen, want die komt daar altijd mee.

[0:13:02] Maar de heer Van Landschot heeft hier een hele positieve insteek op en daar waardeer ik hem zeer om.

[0:13:08] Ik ben het eens dat Europa, België en Euroclear niet alleen moet laten opdraaien voor die risico's.

[0:13:14] En dat alle EU-landen dat samen zouden moeten dragen, voorzitter.

[0:13:20] Dank, dan was dat de bijdrage van mevrouw Van der Werf.

[0:13:23] Ja, dan kijk ik naar de heer Van Dijk voor de bijdrage namens de SGP.

[0:13:27] Dank u voorzitter en ik vervang hier mijn collega Stoffer.

[0:13:30] Voorzitter, terwijl de Oekraïnse strijdmachten nauwelijks terreinprijs geven, neemt het aantal Russische aanval op burgers, energiecentrales en kritieke infrastructuur toe.

[0:13:40] Met een ijzige winter voor de deur probeert Poetin de moraal van het Oekraïense volk te breken.

[0:13:45] Het toont enerzijds het onvermogen van de agressor en anderzijds de veerkracht van Oekraïne.

[0:13:51] Maar, zo hield de ambassadeur ons laatst voor, die veerkracht is niet eindeloos.

[0:13:56] En helemaal niet zonder desastreuze verliezen.

[0:13:59] De SGP blijft zich daarom uitspreken voor meerjarige steun die Oekraïners in staat stelt zich te blijven verdedigen en voorkomt dat nog meer burgers aan geweld of kou ten onder gaan.

[0:14:11] Praktische winterhulp op huishoudniveau is net zo levensreddend als de grootschalige steun die energie-infrastructuur overeind moet houden.

[0:14:20] Denk aan isolatiedekens, koubestendige slaapzakken, powerbanks, etc.

[0:14:24] Is de minister, gelet op versterking van donorcoördinatie, bereid om zich ervoor in te spannen dat voldoende middelen terechtkomen bij gemeenschappen, nabij de frontlinie?

[0:14:34] De toenemende aanval op koopverduisschepen en haveninstructuur onderstrepen de noodzaak van een missie in de Zwarte Zee.

[0:14:41] Dit is cruciaal voor de wereldwijde voedselvoorziening.

[0:14:44] Wie moet, wat het kabinet betreft, leiding geven aan deze missie?

[0:14:47] De EU, de NAVO of een coalitie van bereidwilligen?

[0:14:51] Juist nu de VS op grote schaal Russische diesel importeren en nieuwe investeringsmogelijkheden bespreken, moeten EU-lidstaten hard optreden tegen sanctieontwijking.

[0:15:02] De hoge vertegenwoordiger stelt voor om het Europees Openbaar Ministerie mandaat te geven om op te treden tegen sanctieontwijking.

[0:15:10] Wat de SGP betreft zijn onze eigen OM en FIOD hiertoe ook uitstekend in staat.

[0:15:15] Is de minister dit met ons eens?

[0:15:17] En heeft het kabinet hierover advies gevraagd aan het college van procureurs-generaal?

[0:15:22] Voorzitter, dan het EU-partnerschap met Syrië.

[0:15:26] Wederopbouw kan niet zonder investeringen en alleen al vanuit het oogpunt van veilige terugkeer van Syrische vluchtelingen is een functionele relatie onmisbaar.

[0:15:36] De wens om het EU-partnerschap met Syrië te verdiepen is dan ook begrijpelijk.

[0:15:40] Maar mijn taak als volksvertegenwoordiger is er wel om deze toenadering heel kritisch te volgen.

[0:15:45] Want als ik lees over mishandeling, ontvoering en moord op Alawitische vrouwen, over meisjes die worden geweerd van veiligheidsstudies aan staatsuniversiteiten, over sectarisme en geschiedsvervalsing in schoolboeken, dan zijn dat signalen die moeilijk te rijmen zijn met een inclusieve transitie.

[0:16:03] Wat doet het kabinet met signalen die erop wijzen dat het regime van Shahra islamisme promote?

[0:16:09] Erkent het kabinet dat dit soort extremisme uiteindelijk ook veilige terugkeer ondermijnt?

[0:16:16] Want welke Syrische vrouw, Druze of Christen kiest ervoor om vrijwillig tweederangs burger te worden?

[0:16:23] Kan de minister in ieder geval toezeggen dat Nederland niet instemt met het opheffen van EU-sancties tegen personen en entiteiten die verantwoordelijk zijn voor oorlogsmisdaden?

[0:16:32] of ernstige mensenrechtenschendingen, ongeacht of zij verbonden waren aan het Assad-regime, IS of aan een filiaal van Al-Qaeda.

[0:16:40] Voorzitter, dan Soedan.

[0:16:42] Het financieren van noodhulp en lokale vredesopbouw is cruciaal, evenals diplomatieke aandacht voor de grisselijke minderheid die door de burgeroorlog steeds verder in het nauw komt.

[0:16:51] Vanavond, zo begreep ik, gaat Sembla uitgebreid in op de rol van Arabische gom, dat voor 80% geproduceerd wordt in Soudaan.

[0:16:59] Rondom dit ingrediënt in cola, snoep en cosmetica is een hele oorlogseconomie ontstaan.

[0:17:06] Strijdende partijen persen boer af, controleren de handel met illegale checkpoints en smokkelen gom naar Tjaat en Zuid-Soudaan.

[0:17:13] is de minister bereid te pleiten voor Europese sancties tegen personen die zich illegaal verrijken met deze handel en zo de burgeroorlog financieren.

[0:17:21] Voormalig RSF-commandant Ali Rizkalla, beter bekend als Savannah, wordt in het documentaire als concreet voorbeeld in beeld gebracht.

[0:17:29] Hij was eerder verantwoordelijk voor het afsluiten van de watervoorziening naar El Fasher.

[0:17:34] Het Verenigd Koninkrijk heeft Savannah vorige maand nog aan hun sanctielijst toegevoegd.

[0:17:39] Wil de minister ervoor pleiten ook hem op de EU-lijst te plaatsen?

[0:17:43] En kan hij onderzoeken of dit van toepassing is op de 14 overige personen die het VK gelijktijdig gesanctioneerd heeft?

[0:17:51] Dank u, voorzitter.

[0:17:55] Dank.

[0:17:55] Dan was het uw bijdrage.

[0:17:56] Dan zie ik geen interrupties.

[0:17:57] Dan ga ik naar mevrouw Dobbe van de SP.

[0:18:01] Ja, dank u wel.

[0:18:02] Een onafhankelijke VN-onderzoekscommissie concludeert dat Israël zich schuldig blijft maken aan genocide in Gaza ondanks het staakt het vuren.

[0:18:11] De onderzoekers zien bewijs van uitroeiing, seksueel geweld en marteling.

[0:18:15] En sinds het staakt het vuren doden Israëlische aanvallen meer dan 1400 Palestijnen in Gaza, waarvan 300 kinderen.

[0:18:23] In het regeerakkoord staat... Nederland heeft de verantwoordelijkheid om het internationaal recht actief te bevorderen.

[0:18:29] En vorige week presenteerde het CFV het advies internationaal recht... als kompas voor het buitenlandbeleid van Nederland.

[0:18:36] En zij constateren dat het internationaal recht niet langer vanzelfsprekend uitgangspunt is voor...

[0:18:42] internationale betrekkingen van dit kabinet en Nederland niet consequent is in het veroordelen van schendingen van het internationaal recht door bevriende staten.

[0:18:51] Het CFEV stelt ook dat het essentieel is om consequent de grondslagen van de internationale rechtsorde te blijven verdedigen in plaats van deze te relativeren of terzijde te schuiven in het kader van machtspolitiek.

[0:19:05] Oef, zou ik zeggen tegen de minister.

[0:19:08] Wat is de reactie van het kabinet op deze conclusies en dit advies?

[0:19:12] Want als de minister dit en het eigen regeerakkoord serieus neemt, dan moeten hier toch ook daden op volgen.

[0:19:18] En dat betekent ook maatregelen nemen om genocide te stoppen.

[0:19:23] Erkent de minister dit?

[0:19:24] En dat betekent ook opschalen op het moment dat duidelijk is dat maatregelen niet werken.

[0:19:30] Zondag trekken weer heel veel mensen de rode lijn omdat zij willen dat Nederland meer doet om genocide te stoppen.

[0:19:35] Wat zegt deze minister tegen al deze mensen?

[0:19:39] Dan, wat gaat de minister doen met onze aangenomen motie om bij de Israëlische regering aan te dringen op het toelaten van journalisten, internationale waarnemers en onderzoekers in Gaza?

[0:19:48] Gaat hij daar in de komende raad over beginnen en gaat hij daar in Nederland mee verder?

[0:19:53] Wat gaat de minister doen met de aangenomen motie om aan te dringen op maatregelen van de EU tegen Israël als het E1-project wordt voortgezet?

[0:20:00] Want de aanbestedingstermijn is inmiddels gesloten en dat gaat gewoon door.

[0:20:04] Dus gaat deze minister dat in de Raad bespreken of wat gaat hij daar verder nog aan doen?

[0:20:09] En wat gaat de minister doen met de aangenomen motie om indien de Israëlse regering geen onafhankelijk onderzoek laat doen naar de 15 gedode hulpverleners van artsen zonder grenzen binnen de EU en de VN aan te dringen op internationaal en onafhankelijk onderzoek?

[0:20:22] Gaat hij daar in de Raad over beginnen en wat gaat hij nog meer doen?

[0:20:26] Hoe gaat u hiermee aan de slag?

[0:20:28] Dan Oekraïne.

[0:20:29] We zien de vreselijke aanvallen door Rusland doorgaan op ziekenhuizen, op ambulances.

[0:20:34] Echt nietsontziend, echt afschuwelijk.

[0:20:36] En het is goed dat er in ieder geval nu gesprekken komen om tot een staak te vuren te komen.

[0:20:41] En alles wat we kunnen doen om dat te ondersteunen, moeten we denk ik doen.

[0:20:44] We lazen ook dat Nederland met de multinational force Ukraine... van de coalition of the willing gaat oefenen in Polen.

[0:20:50] Ik begon er net ook al over.

[0:20:52] Want in diezelfde brief lazen we dat mogelijke Nederlandse deelname aan de MNFU... onder voorbehoud is van politieke besluitvorming.

[0:21:01] En dat klopt.

[0:21:02] En die mogelijke deelname zou pas zijn nadat er een vredesakkoord ligt.

[0:21:08] Dus waarom gaat Nederland nu al meedoen?

[0:21:11] Dit lijkt er namelijk heel erg op alsof Nederland alvast in een missie wordt gerommeld, terwijl nog helemaal niet duidelijk is wat de voorwaarden zijn.

[0:21:18] Dit gaat wel verder dan we oefenen wel vaker en oefenen is goed.

[0:21:22] Dit is voorsorteren op deelname aan deze missie.

[0:21:26] En welke opties hebben wij dan straks nog als Tweede Kamer om te besluiten over onder welke voorwaarden wij mogelijk zouden willen meedoen aan deze missie?

[0:21:35] U heeft interruptie van D60.

[0:21:38] Ja, voorzitter.

[0:21:39] En je ging eigenlijk ook even over de interruptie die mevrouw Dobbe net ook al over mij deed.

[0:21:44] Solide veiligheidsgaranties, daar is waar de SP, waar ik het u vaak over hoor, hebben.

[0:21:50] Maar hoe zien die solide veiligheidsgaranties eruit als ze niet militair mogen zijn?

[0:21:56] Ja, voorzitter, er zijn twee dingen.

[0:21:58] Kijk, op het moment dat er een vredesakkoord ligt en er is een mandaat, een internationaal rechtelijk mandaat om veiligheidsgaranties te geven aan Oekraïne, op dat moment als het onderdeel is van een vredesakkoord en de voorwaarden daarvan zijn duidelijk, dan zijn we er helemaal niet tegen.

[0:22:15] Maar wat er nu gebeurt, is dat er nu al in deze missie wordt gestapt, terwijl ons is toegezegd dat wij als parlement hier nog wat te zeggen over zouden hebben.

[0:22:25] En ik vraag mij dus af, als we nu al gaan meedoen aan deze missie, hoe kunnen wij dan straks nog als Tweede Kamer onze rol vervullen om hier een debat over te hebben, met elkaar te besluiten om wel of niet deel te nemen aan deze missie, omdat het voor ons bijvoorbeeld een hele belangrijke voorwaarde is.

[0:22:39] dat er een internationaal rechtelijk mandaat is en dat het onderdeel is van een vredesakkoord.

[0:22:44] Als wij nu al gaan meedoen, hoe kunnen wij dan straks zeggen, we willen bijvoorbeeld als die voorwaarden niet zijn voldaan, willen we dat misschien onder die voorwaarden niet doen.

[0:22:52] En het gaat mij om het proces en de volgorde die hierin wordt gevoerd.

[0:22:57] En daarom heb ik echt het gevoel dat wij met een briefje van de minister van Defensie hier gewoon in worden gerommeld, terwijl die besluitvorming nog helemaal niet is plaatsgevonden.

[0:23:06] Voorzitter, die indruk heb ik niet.

[0:23:10] Volgens mij gaat het er juist om dat als je dat pad zou willen uitlopen, ongeacht of daar parlementaire rugdekking voor is, want daar ben ik het zeer met mevrouw Dobbe over eens, dat die er natuurlijk moet komen, dat je je daar wel op moet kunnen voorbereiden.

[0:23:24] Ik zou het heel vreemd vinden...

[0:23:26] Als we op een punt komen dat dit al dan niet aan de orde zou zijn, maar dat er tot dan toe is gezegd.

[0:23:32] Ja, dat mag niet een optie zijn, want heel misschien is er een partij in een parlement of meerdere partijen er per definitie op tegen.

[0:23:39] Dus voorzitter, het gaat mij ook om het proces.

[0:23:42] Maar dan vraag ik mij af of mevrouw Dobbe dan niet op een later moment alsnog kan zeggen wij steunen dit gewoon niet.

[0:23:50] Maar waarom je daar niet op zou mogen voorbereiden dat dat een mogelijke route is?

[0:23:54] SP.

[0:23:55] Kijk, ik probeerde net uit te leggen, we zijn er niet per definitie op tegen dat als het onderdeel is van een vredesakkoord en als het internationaal rechtelijk mandaat heeft, dat wij deelnemen aan een mogelijke vredesmissie.

[0:24:07] Maar we willen daar wel een goed debat over kunnen voeren.

[0:24:09] En om door nu deze stap te zetten om al in de samenstelling onder de titel van die missie deel te nemen aan oefeningen, dan ben je feitelijk al bezig met die missie.

[0:24:19] En dat zit mij niet lekker.

[0:24:21] Want ik heb het gevoel dat wij hier als Tweede Kamer in worden gerommeld en worden gepasseerd met heel weinig informatie.

[0:24:27] Zitten wij straks onder de noemer van deze missie al te oefenen in Polen?

[0:24:31] Ja, en dan moeten wij daarna nog als parlement besluiten onder welke voorwaarden wij eventueel willen deelnemen aan die missie.

[0:24:36] Ja, die volgorde, die klopt volgens mij niet.

[0:24:40] Ja, mevrouw Van der Werf.

[0:24:43] Voorzitter, dan heb ik een probleem met de woordkeuze van mevrouw Dobbe.

[0:24:47] Want zij zegt net gewoon, er wordt in een missie gestapt.

[0:24:50] We stappen helemaal niet in een missie.

[0:24:52] Er wordt voor een mogelijk scenario geoefend.

[0:24:55] En dat wordt later mogelijk aan ons voorgelegd, voorzitter.

[0:24:58] En ik vind het heel belangrijk om dan wel hier zorgvuldig te zijn... in de bewoordingen die we daarbij kiezen.

[0:25:05] Want mensen die dit debat volgen zouden ook kunnen denken...

[0:25:08] Nou, ik hoorde SP zeggen dat we nu in een missie zijn gestapt.

[0:25:10] Voorzitter, dat is gewoon niet het geval.

[0:25:14] SP?

[0:25:14] Ja, maar dan even voor de duidelijkheid.

[0:25:16] De informatie die wij hierover hebben gekregen is een kort briefje van de minister van Defensie.

[0:25:21] Dat wij met de multinational force Ukraine van de coalition of the willing gaan oefenen in Polen.

[0:25:28] Dat is dat briefje.

[0:25:29] Daar hebben wij ook geen debat over gehad.

[0:25:30] Dit is de informatie waarmee wij dat mogen doen.

[0:25:33] En vervolgens wordt er onder diezelfde titel van die missie, mogen wij later nog besluiten over deelname.

[0:25:38] Ja, daar kan mevrouw Van der Werf toch niet omheen dat dat niet overkomt.

[0:25:42] Dat is een heel zorgvuldig proces.

[0:25:43] In ieder geval niet wat de SP betreft.

[0:25:47] Gaat u gang?

[0:25:49] Ja, u heeft er nog één inderdaad.

[0:25:50] Die bewaren we nog even.

[0:25:52] Mevrouw Dobbe, u mag verder met uw... Ja, voor mij.

[0:25:56] Nee, mevrouw Dobbe, u mag verder met uw inbreng.

[0:25:58] Of was u klaar?

[0:26:00] Nee, ik was nog niet klaar.

[0:26:01] Nou, gaat u gang.

[0:26:02] Ja, ik wil dit nog hebben over Soudaan.

[0:26:05] Op 1 oktober zijn een aantal moties aangenomen na een debat hierover in de Kamer... waaronder het structureel hoog op de agenda houden van Soudaan.

[0:26:13] Maar Soudaan werd niet genoemd in de stukken voor deze raad.

[0:26:16] En dat is dan niet in overeenstemming met we houden het hoog op de agenda.

[0:26:20] Dus mijn vraag is ook...

[0:26:22] Deze minister dat op de agenda zetten van deze raad.

[0:26:25] Gaat de minister in de raad pleiten voor concrete maatregelen tegen actoren... die bijdragen aan de ondersteuning van strijdende partijen in Sudaan?

[0:26:32] Zoals onze aangenomen motie vraagt.

[0:26:35] En wat gaat de minister de komende raad doen om draagvlak te creëren... voor een hernieuwd verzoek aan de Europese Commissie... voor het bespreekbaar maken van de rol van de Verenigde Arabische Emiraten in Sudaan?

[0:26:44] Zoals de aangenomen motie van Van Baarle en ons zelf vraagt.

[0:26:49] Dus daar ben ik wel even benieuwd naar.

[0:26:51] Dan tot slot, voorzitter.

[0:26:52] Ik las ook dat zeker twintig organisaties samenwerking hebben opgezegd met het internationaal strafhof.

[0:26:59] Naar aanleiding van de sancties, de Amerikaanse sancties.

[0:27:02] En ook naar aanleiding van de intimidatie die zij ervaren om samen te werken met het internationaal strafhof.

[0:27:08] En ik zou graag van de minister daar een reactie op willen.

[0:27:11] Wat dit nu betekent.

[0:27:13] En ook wat dit nu betekent voor het tijdspad voor het inzetten van de blocking statute.

[0:27:18] Omdat op het moment dat dit nu al gebeurt.

[0:27:20] En op het moment dat organisaties zich nu al terugtrekken van samenwerking met het internationaal strafhof.

[0:27:25] Dan is dat heel kwalijk.

[0:27:26] En dan is het de vraag of we nog heel veel langer moeten wachten met het inzetten van dat blocking statute.

[0:27:31] Dus daar graag een reactie op.

[0:27:33] Dank u wel.

[0:27:35] Oké, dan bent u klaar met uw inbreng.

[0:27:36] Dan kijk ik naar de heer Hoogveen van JA in het Zinter.

[0:27:38] Gaat uw gang.

[0:27:39] Voorzitter, dank.

[0:27:41] De verkiezingsuitslagen vliegen ons deze week om de oren.

[0:27:44] En we kunnen volgens mij met z'n allen de hoop uitspreken dat alle nieuwe constellaties elders mogen gaan bijdragen aan nauwere en stabielere banden met Nederland.

[0:27:53] Voorzitter, dat gezegd hebbende blijft de situatie rondom de straat van Hormuz nijpend.

[0:27:58] De Iraanse revolutionaire garde meldde gisteren dat vier olietankers zijn vernietigd of in brand staan na het raken van zeemijnen op een volgens hen verboden route in de zeestraat en dat twee andere schepen zouden zijn tegengehouden.

[0:28:10] Tegelijkertijd hebben de Verenigde Staten weer aanvallen uitgevoerd op het Iraanse eiland Qesem.

[0:28:16] Ik weet nooit hoe je dat uitspreekt.

[0:28:18] En zijn er uiteraard ook nog de geruchten over een nieuwe aanvalsronde.

[0:28:23] Drie vragen aan de minister, voorzitter.

[0:28:25] Hoe kijkt het kabinet naar de ogenschijnlijke opmaat van een nieuwe escalatieronde?

[0:28:29] Hoe ver is de politieke uitwerking van de Hormuz-coalitie?

[0:28:33] En zien Europese landen nog ruimte om de golfstaten extra bij te staan?

[0:28:37] Want dat zijn in mijn...

[0:28:37] optiek potentiële medestanders op de wereldtoneel, ook met het oog op de verlossende doorbraak in de onderhandelingen over een handelsverdrag met de GCC.

[0:28:47] Voorzitter, dan Oekraïne.

[0:28:48] De Russische bombardementen op dat land nemen toe in aanloop naar de wintermaanden, met recordaantallen burgerdoden.

[0:28:54] En dat is zeer zorgelijk, voorzitter.

[0:28:56] Het is in elk geval weer wel positief dat de VS eindelijk de aanschaf van 500 nieuwe Patriot luchtafweerraketten hebben goedgekeurd.

[0:29:03] Kan de minister het leveringsschema hiervan toelichten?

[0:29:06] Aandacht gaat in elk geval uit naar de vredesbespreking in Abu Dhabi van komende dinsdag en woensdag.

[0:29:11] En sowieso naar de rol die Europa daarin kan spelen.

[0:29:14] Het is in dat licht jammer dat de Russische president aan de telefoon met de Noorse premier en de Finse president naar verluidt opnieuw een ellenlang verhaal heeft gehouden over de Slavische geschiedenis in de middeleeuwen in Europa.

[0:29:26] Maar het feit is in ieder geval dat de contactlijnen met Rusland worden gelegd.

[0:29:30] Hoe kijkt het kabinet nu naar de startzijnen voor intensiever en rechtstreeks diplomatiek contact vanuit Europa met Rusland?

[0:29:37] En wat is de rol van Europa in dat proces?

[0:29:40] Voorzitter, de olifant in de Kamer op korte termijn daarentegen is de financiering van Oekraïne.

[0:29:45] Het begrotingstekort van 70 miljard voor volgend jaar moet worden opgevangen.

[0:29:49] We kunnen het ons niet veroorloven dat Oekraïne omvalt.

[0:29:52] Tegelijkertijd is het voor mijn partij onacceptabel om daarvoor opnieuw onder hoge druk met gekunstelde constructies in de zogeheten

[0:30:00] het headroom van de EU-begroting te eindigen.

[0:30:02] En het feit dat Hongarije, Slowakije, Tsjechië en Bulgarije zichzelf opnieuw buiten zo'n avontuur hebben geplaatst laat ook al weer zien wat voor gedwongen stretch dit überhaupt is.

[0:30:03] Slovakije,

[0:30:11] De oplossing van 2021 is toenemende druk voor bilaterale bijdrage aan Oekraïne.

[0:30:17] Dat is de enige duurzame weg naar houdbare miljardensteun voor Oekraïne.

[0:30:21] Niet allerlei hervormingsontwijkende geitenpaadjes.

[0:30:25] De 90 miljard euro die Frankrijk nu jaarlijks aan rente op zijn schuld ophoest, had met normaal begrotingsbeleid al een groot tekort van Oekraïne kunnen compenseren.

[0:30:34] Boter bij de vis dus, voorzitter.

[0:30:36] Staat de minister open om dan maar een hap uit het komende MFK te nemen voor Oekraïne ten koste van de vier pijlers in plaats van opnieuw aan de headroom te gaan sleutelen?

[0:30:46] Voorzitter, nog meer boter bij de vis.

[0:30:48] Ik heb me voor de zomer geregeld uitgesproken over de Europese gasimport uit Rusland.

[0:30:53] De lopende contracten zijn nu nog uitgezonderd van het EU-verbod.

[0:30:57] En als het gaat om de pijpleidingscontracten kan dat zelfs nog oplopen tot oktober 2027.

[0:31:03] Het is misschien begrijpelijk als je kijkt naar...

[0:31:05] leveringszekerheid of de gasprijzen.

[0:31:08] Maar als je dan ziet dat het FD becijfert dat we de Europese gasrekening aan Rusland van de eerste kwartalen van dit jaar nagenoeg kunnen wegstrepen met onze steun aan Oekraïne, ja, dat is toch opmerkelijk en eigenlijk onbestaanbaar, voorzitter.

[0:31:21] De minister komt net terug uit Algerije, had ik begrepen.

[0:31:25] Wat is de visie van het kabinet om zo snel mogelijk andere gasmarkten aan te boren, zoals bijvoorbeeld in Noord-Afrika, en dat aan te wenden?

[0:31:32] Dan bedoel ik niet lange termijn verduurzaming, maar gewoon zeer korte termijn mogelijkheden voor diversificatie.

[0:31:39] Voorzitter, tot zover.

[0:31:40] Oh, en voordat ik het vergeet, ik sluit me ook geheel aan bij de woorden van mevrouw Van der Werf en de vragen die zij heeft gesteld in zaken in Sinja.

[0:31:48] Het blijft natuurlijk onbestaanbaar dat een Nederlands staatsburger nog steeds in India zit.

[0:31:52] Dus bij die vragen sluit ik me geheel aan.

[0:31:55] Dank u wel.

[0:31:58] Oké, dank voor uw inbreng.

[0:31:59] Ik zie geen interrupties.

[0:32:00] Dan ga ik naar de heer Van Baden voor zijn inbreng.

[0:32:02] Gaat u gang.

[0:32:03] Dank u wel, voorzitter.

[0:32:05] In de afgelopen debatten kregen we van de Nederlandse regering steeds te horen als het ging om sancties tegen Israël.

[0:32:11] Daar willen wij terughoudend mee zijn met het oog op de verkiezingen in Israël.

[0:32:16] Wel nu.

[0:32:18] De verkiezingen zijn geweest.

[0:32:19] Dus ik wil aan de Nederlandse regering vragen of die terughoudendheid eraf kan.

[0:32:24] En of de Nederlandse regering expliciet kan zijn bij de komende Europese Raad... ...in het vragen om het opzeggen van minimaal het handelsdeel van het EU-associatieverdrag met Israël... ...te pleiten tegen expliciete EU-sancties tegen misdadigers zoals Smotrich, Ben Guir en andere...

[0:32:43] hoe de druk om humanitaire toegang in Gaza te vergroten wordt opgevoerd en wat de laatste stand van zaken is voor de sancties tegen gewelddadige en misdadige kolonisten.

[0:32:55] Dus, voorzitter, het kan niet blijven bij een zin in de brief waarin staat wij brengen als EU onze zorgen over waar een nieuwe regering rekening mee moet houden.

[0:33:04] Dat is te slap, dat is te min en is niet in lijn met onze verplichtingen onder het internationaal recht.

[0:33:09] Voorzitter...

[0:33:10] Ik zou me graag willen aansluiten bij de oproep om Myanmar op de agenda te plaatsen.

[0:33:15] Voorzitter, we zien al ontzettend lang hoe de oorlog in Myanmar verschrikkelijke gevolgen heeft.

[0:33:20] We zien hoe er omgegaan wordt met vluchtelingen, met pushbacks en de humanitaire situatie.

[0:33:25] Dat moet op de agenda, ook om te kijken of er een vredesinitiatief mogelijk is.

[0:33:30] En ook om te kijken of de EU effectiever kan zijn in het voorkomen van sanctieomzeiling, waardoor de groenten in Myanmar toch weer aan wapens komt.

[0:33:39] Dat is een groot probleem.

[0:33:41] Voorzitter, we hebben gezien dat organisaties nu aangeven dat ze onder druk van de VS, sancties die er mogelijk komen, al de samenwerking met...

[0:33:51] Het ICC ter discussie stellen.

[0:33:54] Zeer zorgelijk.

[0:33:55] Dus wat gaat de Nederlandse regering daar tijdens de komende raad mee doen?

[0:34:01] Over Soudaan, voorzitter.

[0:34:03] Er is een motie aangenomen van ondergetekende en mevrouw Dobbe...

[0:34:08] om sancties te bepleiten tegen de mensen die in de schaduwregering van de RSF zijn gegaan.

[0:34:13] Ik zou willen weten wat daar de laatste stand van zaken van is en of de regering daar expliciet voor wil gaan pleiten.

[0:34:21] En voorzitter, als we het bloedbad zien wat is aangericht bij Al-Fasher, de verschrikkelijke misdaden...

[0:34:27] Is het niet tijd, vraag ik aan de minister, om de RSF als een terroristische organisatie te gaan klassificeren.

[0:34:33] Wat ook zou gaan helpen om sancties uit te breiden die mogelijk zijn tegen deze organisatie.

[0:34:39] En voorzitter, minister Sjoerdsma gaat met Nederlandse bedrijven naar de VAE in december.

[0:34:46] En hij is nu al aan het werven voor deze fantastische reis waar Nederlandse zakenlieden hun kansen kunnen vergroten.

[0:34:55] Ik zou toch hopen dat de Nederlandse regering tijdens die missie het ook expliciet gaat hebben over bijvoorbeeld de rol van de VAE bij de oorlog in Soedam.

[0:35:03] Kan de minister dat toezeggen, dat dat gaat gebeuren?

[0:35:07] En is het eigenlijk wel gepast dat we daar zo enthousiast en wervend over zijn, die handelsmissie op deze manier?

[0:35:14] Wat zijn de laatste initiatieven op het gebied van vrede in Soudaan en humanitaire toegang?

[0:35:19] En hoe gaat de minister dat bij de komende raad ook op de agenda brengen?

[0:35:24] Ik sluit mij aan bij het punt van de heer Van Dijk over Arabische grond.

[0:35:31] Daar is ook al een motie van de Kamer over aangenomen, naar aanleiding van het commissiedebat over Soudaan.

[0:35:37] Dus ik zou willen vragen aan de minister hoe hij dat gaat uitvoeren.

[0:35:41] Als het gaat om de 1,2 miljard die naar Oekraïne is gegaan en die training, kan ik me denk ik voor een heel groot deel aansluiten bij de opmerkingen van mevrouw Dobbe.

[0:35:51] Namelijk, ik vind het heel erg vreemd dat we zonder enig debat hier in de Kamer al meedoen aan een trainingsmissie.

[0:35:56] En mensen die begrijpen het ook niet meer.

[0:35:58] dat Nederland als gekke henkie elke keer de portemonnee trekt, terwijl heel veel landen in Europa dat niet doen.

[0:36:06] Dat is eigenlijk gewoon een schande.

[0:36:07] Tot slot, voorzitter.

[0:36:09] Er zijn ook verkiezingen geweest in de VS en de machtsverhoudingen zijn daar enigszins veranderd, om dat maar even van deze kant van de oceaan te kunnen constateren.

[0:36:19] Brengt dat met zich mee dat deze minister een beetje de angst van zich gaat afwerpen?

[0:36:25] Is hij bijvoorbeeld nu bereid om wel die oorlog in Iran te veroordelen en gewoon te veroordelen de oproepen die Trump heeft gedaan om daar weer aanvallen te verrichten, inzetten op vrede in plaats van geweld en een illegale oorlog gewoon een illegale oorlog te noemen?

[0:36:40] En dat niet met zachte woorden te omkleden.

[0:36:43] Terwijl als gevolg van die oorlog onze mensen hier in Nederland de benzine niet meer kunnen betalen.

[0:36:48] Kom op voor onze eigen mensen, zou ik zeggen tegen deze minister.

[0:36:51] En dat betekent harder zijn tegen Trump.

[0:36:54] U kunt het.

[0:36:55] Doe het.

[0:36:58] Ja, de heer Van Dijk, SGP interruptie.

[0:37:01] Interruptie nog naar de heer Van Barelen.

[0:37:04] Spreekend over verkiezingen.

[0:37:06] Hij begon, zoals dat gewenst is, met een aantal stevige opmerkingen over Israël.

[0:37:10] Maar juist spreken we over de verkiezingen.

[0:37:11] We zagen de Arabische partijen, historische zetelwinst, verdubbeling van het aantal zetels.

[0:37:17] Erkende de heer Van Baarle dat hiermee het sprookje als zou Israël een apartheidspolitiek voeren ook gewoon doorgeprikt is.

[0:37:26] Nee, voorzitter.

[0:37:28] Want we zagen tijdens die verkiezingen ook verschillende berichten.

[0:37:33] Dan wel van mensen die actief zijn bij die partijen.

[0:37:36] Dan wel van mensen die niet actief zijn bij die partijen.

[0:37:39] Dat er ook sprake was van veel tegenwerking.

[0:37:42] We hebben gezien dat de uitslagen van deze partijen hebben geleid tot uitsluiting.

[0:37:49] We hebben gezien dat deze partijen zijn geclassificeerd als partijen die terrorisme zouden ondersteunen.

[0:37:56] En dat er op een verschrikkelijke manier op wordt gereageerd.

[0:38:01] Deze uitslag poetst ook niet weg de institutionele vormen van discriminatie en achterstelling... ...die de Israëlische regering hanteert ten opzichte van Palestijnen.

[0:38:13] En poetst ook niet weg de genocide die gepleegd wordt in Gaza.

[0:38:17] En poetst ook niet weg de verschrikkelijke onderdrukking en het landje pik...

[0:38:21] ...wat op de westelijke Jordaan-oever gebeurt.

[0:38:23] Dus mijn antwoord is nee.

[0:38:25] Maar dat had de heer Van Dijk denk ik wel verwacht.

[0:38:29] Gaat uw gang.

[0:38:30] Dat is weer een hele stapel aan zaken die erbij worden gehaald... ...aan de hand van een hele concrete vraag.

[0:38:35] Maar herkent de heer Van Baarden dan tenminste... ...dat heel veel burgers in Arabische slash Islamitische landen... ...hun vingers zouden aflikken als ze net zoveel politieke rechten zouden hebben... ...als de Arabieren in Israël?

[0:38:50] Dat herken ik niet.

[0:38:53] Als we bijvoorbeeld al kijken naar de basiswetten van de Zionistische staat Israël.

[0:39:01] En dan staat er in die basiswetten dat het exclusieve recht van zelfbeschikking in de staat Israël toebehooit aan Joden.

[0:39:09] Alleen zo'n wet geeft al aan dat de staat Israël een apartheidstaat is die gericht is op het exclusieve zelfbeschikkingsrecht van slechts één groep.

[0:39:19] Voorzitter, ik ben tegen een etnostaat.

[0:39:24] Ik ben tegen een staat die zichzelf alleen richt op het zelfbeschikkingsrecht van één groep.

[0:39:29] Daar is namelijk een woord voor, apartheid.

[0:39:31] Ik ben tegen apartheid en ik hoop dat de heer Van Dijk dat ook is.

[0:39:36] Laatste keer.

[0:39:38] Apartheid staat volgens mij niemand in deze zaal voor.

[0:39:41] Alleen al de verkiezingsuitslag met ook zo'n denderende winst van de Arabische partijen laat al zien dat apartse politiek, alsof die door Israël gevoerd zou worden, een sprookje is.

[0:39:53] Nou, daar laat ik het bij.

[0:39:56] Ja, wilt u antwoorden?

[0:39:56] Begrijp ik.

[0:39:57] Gaat uw gang.

[0:39:58] Ja, voorzitter.

[0:39:58] Natuurlijk ga ik daar op antwoorden.

[0:40:00] Kijk, voorzitter, het is geen sprookje.

[0:40:03] Dat op de westelijke Jordaan over het land van Palestijnen wordt afgepakt.

[0:40:07] Dat op de westelijke Jordaan over kolonisten met onder het toeziend oog van het Israëlische leger Palestijnen mishandelen, vermoorden en hun huizen uitjagen.

[0:40:17] Het is geen sprookje.

[0:40:18] dat de Israëlische regering doelbewust humanitaire hulp in Gaza tegenhoudt en daar de verschrikkelijkste misdaden pleegt.

[0:40:26] Het is geen sprookje dat in de basiswet van Israël staat alleen zelfbeschikkingsrecht voor Joden, niet voor anderen.

[0:40:33] Dat zijn allemaal voorbeelden van misdaden, voorbeelden van apartheid, voorbeelden van het schoppen tegen de rechten van de Palestijnen, het vermoorden van de Palestijnen.

[0:40:41] Geen sprookjes, feiten.

[0:40:44] Kijk naar de feiten.

[0:40:45] Wellicht dat u ooit overtuigd zult worden.

[0:40:49] Oké, dank.

[0:40:50] Was dat uw inbreng, de heer Van Waarle?

[0:40:53] Had ik nog tijd dan?

[0:40:54] Want dan ga ik nog praten.

[0:40:57] Nee, eigenlijk niet.

[0:40:58] Nee, excuus.

[0:40:58] Oké.

[0:41:00] Valse hoop, oké.

[0:41:01] Dan ga ik vragen of de heer Diederik van Dijk het voorzitterschap over wil nemen, zodat ik hopelijk ook nog wat kan inbrengen.

[0:41:08] Dat wil ik graag doen en we geven graag de ruimte aan mevrouw Rijkowski van de VVD voor haar inbreng.

[0:41:14] Dank u wel, voorzitter.

[0:41:17] Ik wil het als eerste hebben over leveranties aan Oekraïne.

[0:41:20] Want de strijd in Oekraïne gaat over veiligheid, vrijheid en de welvaart van heel Europa.

[0:41:25] Rusland voert dagelijks massalere aanval uit op Oekraïnse burgerdoelen en energieinfrastructuur om de bevolking voor een loodzware winter mentaal te breken.

[0:41:34] Daarom staat voor de VVD vast dat wij Oekraïne onverminderd en meerjarig moeten blijven steunen.

[0:41:40] Zolang de agressie vanuit Rusland voortduurt, zolang zou ik deze boodschap blijven herhalen.

[0:41:46] Het is goed dat het kabinet dit jaar nog versnelt 40 miljoen euro vrijmaakt voor de Ukraine Energy Support Fund.

[0:41:52] Maar voorzitter, in Nederland kan het niet alleen, want de verdeling van lasten in Europa is nog altijd scheef.

[0:41:56] Terwijl Noord- en Europese en Midden-Europese landen en Nederland voorop lopen en ruim boven de 0,25% van hun bbp leveren, blijven grote economieën, met name in Zuid-Europa, ver achter.

[0:42:09] Landen als Frankrijk, Spanje en Italië doen in verhouding tot hun economische omvang simpelweg niet genoeg.

[0:42:15] Dus mijn vraag, kan de minister toezeggen dat hij zijn Europese collega's tijdens deze raad op de scheve lastenverdeling aanspreekt en er bij de achterblijvers als Frankrijk en Spanje op aandringt dat zij hun financiële en militaire leveranties nu fors opschroeven?

[0:42:31] dan onderhandelingen, voorzitter.

[0:42:32] Want tegelijkertijd zien we dat de diplomatieke weg bewandeld blijft.

[0:42:37] Want de Verenigde Staten kondigden aan... dat er in Abu Dhabi op 10 en 11 november bemiddeld zou worden... tussen Oekraïne en Rusland op werkniveau, helaas nog.

[0:42:47] Maar daarnaast spreken ook Amerikaanse onderhandelaars deze week in Brussel met Frankrijk, Duitsland, het WK, de EU en de NAVO over veiligheidsgaranties, de Europese veiligheidsinfrastructuur en de wederopbouw van Oekraïne.

[0:42:59] Want voorzitter, vrede en duurzame veiligheid voor toekomstige generaties willen we allemaal.

[0:43:03] Maar duurzame vrede bereik je alleen als je spreekt vanuit kracht.

[0:43:07] We moeten de druk op Rusland juist nu opvoeren.

[0:43:10] Wat voor de VVD betreft worden er geen stappen gezet richting rehabilitatie of het normaliseren van de relaties met het regime van Poetin voordat we de stap van vrede hebben bereikt.

[0:43:20] En in dat licht zijn de onthullingen in de Wall Street Journal van deze week naïef en wat de VVD betreft ook onacceptabel.

[0:43:26] Want Amerikaanse gezanten zouden achter de schermen aansturen op het hervatten van Russische gasleveranties aan Europa via Oekraïne.

[0:43:34] Met een Amerikaans bedrijf als tussenpersoon om de Europese sancties te omzeilen.

[0:43:38] Er wordt zelfs gespeculeerd over de heropening van Nord Stream.

[0:43:42] En voor de VVD is dit volstrekt onbespreekbaar.

[0:43:45] Het is een gevaarlijke naïviteit om te denken dat je Poetin tot vrede verleidt met lucratieve gasdeals waarmee hij zijn oorlogskas kan gaan spekken.

[0:43:53] Maar voorzitter, minstens zo belangrijk, Europa gaat hier zelf over.

[0:43:57] Het kan niet zo zijn dat Amerikaanse onderhandelaars boven onze hoofden langs concessies op tafel leggen als wisselgeld in hun gesprek met Moskou.

[0:44:05] We hebben in de EU niet voor niets wettelijk vastgelegd dat Russisch gas eind 2027 volledig en definitief uitgefaseerd moet zijn.

[0:44:14] Kan de minister toezeggen dat Nederland deze week in Brussel richting de VS duidelijk zal maken dat er niet over Europa wordt onderhandeld zonder Europa en dat een terugkeer van Russisch gas onder geen enkel beding op tafel ligt tot die tijd?

[0:44:28] Mevrouw Ravkovski, er is een interruptie van de heer Van Walen.

[0:44:32] Kijk.

[0:44:34] Ja, voorzitter, want...

[0:44:39] Ik was even benieuwd of mevrouw Rajkowski samen met haar VVD-fractie, net zoals de heer Van Baarle samen met zijn DENK-fractie, vindt dat we nu wel wat steviger mogen zijn in de richting van de Verenigde Staten.

[0:44:56] En dat dat ook betekent dat we met elkaar de waarheid moeten spreken in de richting van de VS.

[0:45:02] Dus dat we een illegale aanval die een ontwrichtende werking heeft, waardoor mensen hier in Nederland de brandstof niet meer kunnen betalen, dat dat wel een beetje klaar is.

[0:45:13] En dat er gewoon op geen enkele manier meer ruimte kan zijn voor een nieuwe aanval.

[0:45:17] En dat het ook geen pas heeft dat de Nederlandse regering dan zegt van...

[0:45:21] Ik ga daar geen speculaties over doen en ik heb daar niet echt een mening over.

[0:45:26] Onze mensen kunnen de benzine niet meer betalen door Trump, moeten we zeggen.

[0:45:30] Deelt mevrouw Rajkovski dat?

[0:45:32] Mevrouw Rajkovski.

[0:45:33] Ja, helaas voorzitter, dan ga ik toch de heer Van Baarle teleurstellen omdat ik ongeveer eenzelfde soort antwoord ook nu zal geven.

[0:45:40] Ik zag inderdaad dat Trump had aangekondigd om eventueel na de midterms weer een aanval te openen.

[0:45:47] Wij hebben het liefst nog steeds zoveel mogelijk vrede in het Midden-Oosten.

[0:45:51] Dus wat dat betreft zullen wij niet een voorstel doen om dat te gaan doen.

[0:45:55] Maar ik ga het ook niet 100% hier veroordelen.

[0:45:59] Ik zie ook wat het regime in Iran, wat voor een regime het is.

[0:46:02] Wat zij doen richting hun bevolking daar.

[0:46:05] Wat zij ook doen hier in Europa.

[0:46:07] Ook op Nederlandse bodem vinden liquidaties plaats.

[0:46:10] Dus helaas, de heer Van Baarle, het standpunt op de VVD is hier ongewijzigd.

[0:46:16] Een vervolginterruptie van de heer Van Baarle?

[0:46:18] Ja, dank voorzitter.

[0:46:21] Over het regime in Iran zijn we het eens.

[0:46:25] Ik vind de repressie en de onderdrukking van mensen en ook het vermoorden van mensen in Iran verschrikkelijk.

[0:46:32] En daarom steunen wij ook de voorstellen om als gevolg daarvan sancties in te stellen.

[0:46:38] Ik zou alleen tegelijkertijd willen, als wij schendingen van het internationaal recht in dat geval terecht veroordelen, dat we dat ook bij Trump doen.

[0:46:47] Dat we dat ook bij de VS doen.

[0:46:49] En ik zie een patroon hier bij de VVD en bij de Nederlandse regering, dat als het gaat om Trump, niet alleen de illegale oorlog in Iran, ook een operatie in Venezuela, die gewoon niet mag.

[0:47:00] Het doodschieten van mensen op boten in de Caribische Zee mag gewoon niet.

[0:47:04] Een humanitaire blokkade...

[0:47:06] tegen Cuba, waar Nederland nu anders is gaan stemmen.

[0:47:10] We kijken weg van het internationaal recht om de VS te pleasen, om Trump te pleasen.

[0:47:15] Dat kan toch niet, zeg ik tegen mevrouw Rijkovski.

[0:47:17] We laten ons al in het pak naaien voordat er een gesprek met de VS is.

[0:47:21] We zitten al op onze knieën voordat er een gesprek is.

[0:47:25] We binden in.

[0:47:26] Waarom doen we dat?

[0:47:28] Mevrouw Rijkovski...

[0:47:30] Ja, dank voorzitter.

[0:47:32] Nee, en om inderdaad te beginnen, uiteraard bedoel ik ook niet dat wie dan ook het hele regime in Iran steunt.

[0:47:38] Dus zo heb ik mijn antwoord ook niet bedoeld.

[0:47:42] En ik heb ook wel eerder gezegd dat ik ook wel zie dat de relatie met de VS vanuit Nederland veranderd is.

[0:47:48] Ik vind het ook ingewikkeld.

[0:47:49] Tegelijkertijd zie ik ook dat wat Trump zegt... en wat we tegelijkertijd ook op diplomatiekniveau zien... of wat we zien op defensie of samenwerking op inlichtingen... dat dat ook niet allemaal hetzelfde is.

[0:48:02] Dus ik zou... Ja, ik gebruik hier het woord ingewikkeld.

[0:48:07] En dat gaat voor de heer Van Baarde vast niet ver genoeg.

[0:48:11] Wat Trump roept en de dingen die hij doet.

[0:48:13] Maar ik zie ook tegelijkertijd dat Amerika breder is dan alleen de heer Trump...

[0:48:18] En dat we op het gebied van defensie en inlichting ook heel goed met elkaar samenwerken.

[0:48:22] Dus dat zou ik willen vasthouden.

[0:48:25] En dat we meer op eigen benen moeten staan, zodat we meer over onze eigen veiligheid gaan, dat ben ik heel erg met de heer Van Waarde eens.

[0:48:32] De heer Van Baalen, puntig graag.

[0:48:34] Ja, puntig.

[0:48:34] Kijk, mevrouw Rijkoski zou denk ik ook moeten inzien met haar VVD-fractie dat deze opstelling contraire is aan het Nederlands belang.

[0:48:45] Want voorzitter, als Trump samen met Netanyahu het Midden-Oosten weer destabiliseert, waardoor onze mensen hier in Nederland problemen ervaren bij het betalen van benzine, is het niet in ons belang om daarvan weg te kijken.

[0:48:59] Op het moment dat Trump...

[0:49:00] brandstofkoop van Poetin, zodat Poetin met dat geld weer onrust kan stoken op ons continent, is dat niet in het belang van ons.

[0:49:08] Als Trump daar in de Caribische Zee allemaal onrust rookt en illegale dingen doet waardoor onze mensen op de eilanden daar last van ondervinden, is het niet in ons belang.

[0:49:20] Ziet mevrouw Rajkovski met deze opstelling niet dat zij onvoldoende opkomt voor ons belang.

[0:49:26] Het is in ons belang om harder te zijn tegen Trump.

[0:49:31] Mevrouw Rijkhoffski.

[0:49:33] Ja, voorzitter.

[0:49:33] En tegelijkertijd constateer ik ook wel dat de relatie met de VS als het gaat om het buitenlandbeleid, dat we ook minder op één lijn liggen dan wat het de afgelopen decennia is geweest.

[0:49:45] Volgens mij hebben we dat allemaal, kunnen we dat openbaar zien.

[0:49:49] En ik ben het ook met de heer Van Baarle eens dat het in ons belang is dat het in de wereld zo rustig mogelijk is.

[0:49:54] En ik vind het ook erg jammer dat de westerse naïeve bubbel wat dat betreft ook de laatste jaren is doorgeprikt dat de wereld dus blijkbaar niet zo werkt.

[0:50:03] Als er mensen aan de knoppen zitten die niet bezig zijn met vrede, maar bezig zijn met onrust en geweld of...

[0:50:10] schurende uitspraken.

[0:50:11] En ja, natuurlijk moeten we ook minder geld aan de pomp betalen.

[0:50:16] Volgens mij is daar gisteren tot half 1 s'nachts uitvoerig over gedeputeerd.

[0:50:23] Ik zie geen andere interrupties.

[0:50:25] Maakt mevrouw Ruikovski haar bijdrage af?

[0:50:28] Ja, dank voorzitter.

[0:50:29] Dan wil ik het nog over desinformatie hebben.

[0:50:32] Want Rusland voert elke dag een actieve informatieoorlog tegen ons.

[0:50:35] En we zien de afgelopen twee weken een schrikbarende toename van zeer georchestreerde desinformatieacties online.

[0:50:44] Vaak ook nog met hele theatervoorstellingen op straat in Oekraïne, noem ik het dan maar even.

[0:50:49] Maar ook wat er gebeurt bij evacuaties uit het bezette Olekski.

[0:50:54] Want Moskou heeft die stad eerst zelf verwoest, de kritieke infrastructuur vernietigd, inwoners uitgehonderd, van medische zorg afgesneden, de burgerbevolking ook maandelijk als menselijk schild gebruikt.

[0:51:06] En nu nodigt het Kremlin dan weer de internationale pers uit om dan een strak geregisseerde propagandashow te laten zien.

[0:51:14] Wij zijn de redders voor mensen in humanitaire nood.

[0:51:18] En driekwart van de geëvacueerden kozen ook voor om uiteindelijk terug te keren naar het Oekraïens grondgebied in plaats van naar Rusland of het bezette gebied.

[0:51:26] En dat spreekt volgens mij ook boekdelen over het ware gezicht van de Russische bezetting als dit is wat de mensen in dat gebied ook kiezen.

[0:51:33] En het Russische narratief mag dus ook niet onweersproken blijven.

[0:51:36] En kan de minister toezeggen dat hij in EU-verband, bijvoorbeeld via de EDO en de US versus Disinfo, zich zal inzetten om deze Russische leugens te ontkrachten?

[0:51:46] Dan mijn laatste punt, voorzitter.

[0:51:48] Ik kijk ook naar de tijd.

[0:51:50] Ik wil toch ook nog even stilstaan bij de zaak in Sinja.

[0:51:52] Daar is al veel over gezet door mijn collega's.

[0:51:55] Want het blijft hartverscheurend dat een Nederlandse staatsburger ruim tien jaar na een gewelddadige ontvoering uit Amsterdam nog steeds niet herenigd is met haar moeder.

[0:52:03] En wij blijven van mening dat deze zaak dus ook diplomatieke aandacht verdient.

[0:52:07] Dus kan de minister toezeggen dat het kabinet deze situatie tijdens gesprekken met India onder de aandacht blijft brengen?

[0:52:13] Dank u wel.

[0:52:14] Dank u wel.

[0:52:15] Ik zie geen interrupties.

[0:52:17] Dan geef ik het voorzitterschap graag terug aan mevrouw Rekowski.

[0:52:20] Dank.

[0:52:21] Dan kijk ik aan mijn rechterzijde voor de schorsing.

[0:52:24] Hoe lang denkt u nodig te hebben?

[0:52:26] 25 minuten.

[0:52:27] Dus daar gaan wij om tien voor gaan wij verder.

[1:25:53] Dan heropen ik bij deze de vergadering van de Commissie van Buitenlandse Zaken over de Raad Buitenlandse Zaken, 16 november.

[1:26:01] En dan kijk ik naar mijn rechterkant voor de beantwoording.

[1:26:03] Eerst mij naar de minister.

[1:26:05] Gaat u gang.

[1:26:08] Dank u wel, voorzitter.

[1:26:10] Ik heb een blokje Rusland-Oekraïne, Midden-Oosten, Sudan en overig waar ook het ICC onder andere nadrukkelijk in zit.

[1:26:20] Dank voor de vragen die gesteld zijn door de commissie.

[1:26:26] De heer Van Landschot vroeg naar nieuwe sancties tegen Rusland, onder andere inreismaatregelen.

[1:26:35] Nederland neemt consequent het voortouw in het verhoog van de druk op Rusland met nieuwe sancties.

[1:26:39] Zal dat ook deze RBZ weer doen, oproepen om de druk verder op te voeren.

[1:26:44] Omdat uiteindelijk ons standpunt steeds is meer steun aan Oekraïne, meer druk op Rusland.

[1:26:50] Om uiteindelijk Rusland te bewegen en staaktvuur te accepteren en naar de onderhandelingstafel te komen.

[1:26:56] Voor ons liggen alle opties op tafel, ook het visuminstrumentarium.

[1:26:59] Daar wordt in Europees verband ook het gesprek over gevoerd.

[1:27:05] En dat zullen we ook de komende RBZ doen.

[1:27:10] De heer Van Lanschot vroeg ook naar het SAFE-programma.

[1:27:14] Het kabinet heeft kennisgenomen van de tweede aanvraagronde voor de resterende SAFE-middelen.

[1:27:21] Op dit moment worden mogelijkheden verkend voor eventuele Nederlandse deelname.

[1:27:24] Het kabinet zal de suggesties van het CDA hier ook in meenemen.

[1:27:29] Het kabinet steunt ook het voornemen van de commissie om de resterende zeven middelen in te zetten ten behoeve van militaire steun aan Oekraïne.

[1:27:35] Waaronder door middel van de aanschaf van raketten en drones via mogelijkheden voor co-productie.

[1:27:41] En uw fractie heeft op 3 november dezelfde vraag ook schriftelijk gesteld aan de minister van Defensie.

[1:27:46] Dus ik verwijs ook voor verder beantwoording graag naar de antwoorden van de minister Defensie op die vraag.

[1:27:54] De heer Van Dijk en de heer Van Landschot vroegen ook naar de Zwarte Zee, een eventuele missie.

[1:28:06] Nederland staat solidair met bondgenoten Roemenië, Bulgarije en Turkije.

[1:28:11] Spant zich ook in om de maritieme veiligheid in deze regio te versterken.

[1:28:14] Wij dragen onder andere bij met MQ-9 Reaper drones langs de NAVO-oostflank...

[1:28:19] En de recente donatie samen met België van zeven mijnenjagers aan Bulgarije.

[1:28:24] Daarmee dragen we direct bij aan de veiligheid in de regio.

[1:28:27] Het is wel ook aan de Zwarte Zeelanden zelf om aan te geven op welke manier zij ondersteund willen worden.

[1:28:32] En of dat in de vorm van een missie is of anderszins.

[1:28:35] En dan zullen we op basis daarvan zo bekijken welke inzet, op wat voor manier we kunnen leveren.

[1:28:42] De heer Van Dijk vroeg naar donorcoördinatie of hij ook terechtkomt bij gemeenschappen nabij de frontlinie.

[1:28:50] Het kabinet zet zich ervoor in dat niet-militaire steun voor het gebied van water, energie en humanitaire hulp ook de gemeenschappen bereikt via het Ukraine Humanitarian Fund van de VN, ook ICRC, bij het verlichten van de humanitaire noden die in de frontlijngebieden het hoogst zijn.

[1:29:10] En daarmee werken we ook nauw samen met lokale organisaties.

[1:29:14] Omdat die ook als een van de weinigen toegang hebben tot de gemeenschappen in die gebieden.

[1:29:21] Voor wat betreft de optreden tegen sanctieontwijking, rol van het Europese Openbaar Ministerie daarin.

[1:29:28] Ook wij vinden dat onze OM en FIOD, bijvoorbeeld ook Team POS van de douane, goed geëquipeerd zijn om sanctieovertredingen in Nederland aan te pakken.

[1:29:37] Ik ben ook trots op het werk dat zij daarop leveren.

[1:29:40] En tegelijk zien we ook als kabinet dat sanctieomzeiling in toenemende mate ook een grensoverschrijdend fenomeen is en dat er ook een Europese oplossing nodig is.

[1:29:50] En om de effectiviteit van sancties EU-breed te vergroten, spannen we ons ook in voor de oprichting van een EU-sanctieinstelling, zoals ook aangekondigd in het coalitieakkoord.

[1:30:00] De bevroren tegoeden.

[1:30:10] Het kabinet zet zich in voor het gebruik van de bevroren tegoeden die zich op EU-grondgebied bevinden.

[1:30:18] Naar onze mening moet de agressor immers betalen.

[1:30:21] voor de aangerichte schade en de noden in Oekraïne zijn groot.

[1:30:24] Wij vragen in allerlei contacten, ministeriële fora en ook in de RBZ... voor het gebruik van deze geïmmobiliseerde tegoeden.

[1:30:34] Daarbij is ons verzoek steeds geweest, dat hebben we ook samen met Polen, met Spanje en met Zweden gedaan, om de Europese Commissie ook te vragen om met een voorstel te komen.

[1:30:43] Niet het voorstel wat afgelopen december is gedaan, wat niet op een meerderheid kon rekenen, maar een voorstel wat de zorgen van onder andere België adresseert, om vervolgens te kijken hoe die te goede gebruikt kunnen worden.

[1:30:55] Dat verzoek ligt bij de Europese Commissie en ik zal ook de komende RBZ nogmaals oproepen om daar zo snel mogelijk met een voorstel te komen.

[1:31:08] Mevrouw Dobbe vroeg naar de oefening, de multinational force Oekraïne.

[1:31:20] Wij moeten als Europa ons actief blijven engageren.

[1:31:26] Wij moeten onze verantwoordelijkheid nemen en voorbereid zijn op een nieuwe fase in de onderhandelingen.

[1:31:31] En een mogelijk staakt het vuur.

[1:31:32] Op dit moment zien we niet vanuit Rusland een serieuze beweging om...

[1:31:36] serieus te onderhandelen en een staakte vuur af te kondigen.

[1:31:38] Maar we moeten wel daarop voorbereid zijn.

[1:31:40] De plannen van de Coalition of the Willing... en de Nederlandse betrokkenheid dragen daaraan bij.

[1:31:47] Inclusief deelname aan de oefening.

[1:31:50] Met deelname aan die oefeningen is er geen sprake van activatie van de missie.

[1:31:54] En mogelijke Nederlandse deelname aan de missie zelf is onder voorbehoud van politieke besluitvorming zoals het kabinet internationaal ook uitdraagt.

[1:32:01] Dus dat betekent dat onze internationale partners ook weten dat wij daar nog een politiek proces te beloop hebben.

[1:32:08] En een besluit over de daadwerkelijke inzet die volgt pas zodra staakt vuur aanstaande lijkt.

[1:32:11] En op dit moment zullen we het gesprek met de Kamer vervolgen op zorgvuldige wijze als het gaat om de inzet van ons militair.

[1:32:21] De zorgen over Starlink, die berichtgeving over de beperking in het Oekraïns gebruik van Starlink, die waren inderdaad zorgwekkend.

[1:32:30] In principe is het nu weer in de lucht, maar het feit dat dat kan gebeuren is zorgwekkend.

[1:32:37] Het is namelijk essentieel, ook de militaire variant Starshield is essentieel voor Oekraïne om zich te verdedigen tegen de Russische agressieoorlog.

[1:32:44] Op dit moment zijn er geen geschikte alternatieven die vergelijkbare kwaliteit bieden als Starlink.

[1:32:49] Dat is een realiteit en daarom is het ook inderdaad van belang dat we de Europese capaciteit uitbouwen en streven naar verschillende alternatieven op dit gebied.

[1:32:57] En dan investeert de EU ook in IRIS 2, een eigen satellietconstellatie voor beveiligde communicatie.

[1:33:06] Interruptie van mevrouw Dobbe.

[1:33:08] Ik wil ook voorstellen om hier de interrupties eerst te limiteren tot vier.

[1:33:12] Maar we hebben ook de tijd, dus misschien lukt het meer.

[1:33:14] Maar laten we met vier beginnen.

[1:33:15] Mevrouw Dobbe.

[1:33:16] Ja, dank u wel.

[1:33:16] Het gaat mij om de Nederlandse deelname aan de multinational force Ukraine van de coalition of the willing die gaat oefenen in Polen.

[1:33:23] Want deze minister zegt er is geen sprake van activatie van die missie.

[1:33:29] Dat klopt, want het is een missie die pas zou plaatsvinden nadat er een vredesakkoord zou zijn tussen Rusland en Oekraïne.

[1:33:38] En daar zou deze missie dan onderdeel van uitmaken.

[1:33:41] En wij zouden nog als parlement mogen besluiten over de voorwaarden van deze missie.

[1:33:45] Maar we gaan al wel oefenen met deze missie.

[1:33:47] Dus hoezo is de deelname van Nederland dan nog voorbehouden aan een parlementair proces op het moment dat we nu al gaan deelnemen aan deze missie?

[1:33:56] Want die oefening maakt daar ook deel van uit.

[1:33:59] En dat zit mij niet lekker, voorzitter.

[1:34:01] Want op het moment dat wij deelnemen aan de missie, dan moeten wij weten onder welke voorwaarden dat is.

[1:34:06] Welke risico's dat met zich meebrengt, ook voor onze troepen, et cetera.

[1:34:10] En ik heb het gevoel dat nu de besluit vooruit wordt gelopen op besluitvorming die nog niet is geweest.

[1:34:17] Minister.

[1:34:18] Voorzitter, willen wij met de Kamer een gesprek kunnen voeren over de voorwaarden en de kaders van zo'n missie die gebaseerd is op een staak tot vuren en de situatie dan?

[1:34:27] Dan hebben wij de voorwaarden van het staak tot vuren nodig en de kaders die dan gelden, die hebben we op dit moment niet.

[1:34:33] Ons slaat ons niet van de verantwoordelijkheid om alles aan te doen om voorbereid te zijn op eventuele inzet op het moment dat dat nodig is.

[1:34:38] En dat is natuurlijk meteen op het moment dat het staak tot vuren is afgekondigd.

[1:34:42] De oefeningen die wij doen, zoals ik net ook zei, onze internationale partners weten dat wij een politiek proces moeten doorlopen om daadwerkelijk deel te kunnen nemen aan de missie.

[1:34:50] Maar tegelijkertijd nemen we onze verantwoordelijkheid in het oefenen voor die missie.

[1:34:53] Dat we klaarstaan als het kader daarvoor geschikt is om deel te nemen in die missie.

[1:35:01] En dat is het proces wat voor ons ligt.

[1:35:04] Ja, voorzitter.

[1:35:05] Je kan oefenen, maar je oefent nu.

[1:35:08] Dit is niet zomaar een oefening.

[1:35:09] Dit is een oefening die onderdeel uitmaakt van een missie waar wij nog geen akkoord op hebben gegeven en waar wij de voorwaarden niet van kennen.

[1:35:15] En dat vind ik wel echt problematisch, voorzitter.

[1:35:17] Ik vind dat het heel makkelijk wordt gedaan alsof je dan nog een zorgvuldig parlementair proces kan doorlopen.

[1:35:22] Maar dat is natuurlijk niet zo, want je hebt al geoefend.

[1:35:25] En je bondgenoten in die missie, die rekenen op jou, want je was onderdeel van die oefening.

[1:35:30] En vervolgens ga je zeggen, ja, we doen toch niet mee.

[1:35:32] Dus wat heeft dat dan voor zin als dat de uitkomst zou kunnen zijn?

[1:35:36] En ik zeg niet dat de uitkomst moet zijn, dat we wel of niet deelnemen aan die missie.

[1:35:40] Maar daar hebben we gewoon nog geen besluit over genomen.

[1:35:42] Maar je kan dan toch niet met goed fatsoen daarna nog zeggen, ja, sorry, maar er is ook nog een mogelijkheid dat we niet meedoen.

[1:35:49] Waarom oefenen we dan nu in de context van die missie?

[1:35:51] Minister.

[1:35:52] Voorzitter, in iedere fase hiervan neemt Nederland haar verantwoordelijkheid.

[1:35:57] Op dit moment is dat oefenen met onze bondgenoten voor een eventuele situatie die zich voor gaat doen.

[1:36:02] En in een volgende fase voeren wij het gesprek met de Kamer op het moment dat de kaders van een eventuele missie duidelijk zouden zijn.

[1:36:08] En ik volg daar vervolgens ook een voorgenomen besluit uit.

[1:36:14] Oké, gaat u verder.

[1:36:20] Voor wat betreft de steun aan Oekraïne die wij geven en ook dat we zien dat andere bondgenoten, andere partners daarin achterblijven.

[1:36:32] Wij hebben inderdaad extra steun aangekondigd en we vinden dat de steun aan Oekraïne blijvend moet zijn omdat ze die steun hard nodigen.

[1:36:42] Wij doen inderdaad ons deel en we doen meer dan ons deel op het moment dat je kijkt naar partners die daarin achterblijven.

[1:36:50] Ik blijf me daarom in Europa en ook daarbuiten hardmaken voor een betere verdeling van de lasten.

[1:36:54] Iedereen heeft een verantwoordelijkheid Oekraïne te steunen.

[1:36:57] En de beste manier om dat voor elkaar te krijgen is ook de financiering via Europa, zoals de Ukraine Support Loan.

[1:37:03] We vragen de commissie ook snel met opties te komen.

[1:37:05] En daarbij dringen we ook aan op het uitwerken van, dat heb ik net al gezegd, die bevroren tegoeden.

[1:37:14] Meneer Hoogveen vroeg daarin ook specifiek naar het MFK.

[1:37:17] Het kabinet zet in op een modern MFK.

[1:37:20] Met nadruk op concurrentievermogen, defensie, veiligheid, migratie.

[1:37:24] Financiering voor Oekraïne via het volgende MFK is stevens een prioriteit ook in deze onderhandelingen.

[1:37:28] We zetten juist in op steun aan Oekraïne onder het MFK, zodat alle lidstaten ook gezamenlijk bijdragen.

[1:37:35] Het gaat op dit moment om een pakket van ongeveer 90 miljard euro in de meest recente onderhandelingsbox.

[1:37:43] Maar die onderhandelingen zijn nog niet afgerond.

[1:37:46] En ondanks dat wij ons zorgen maken over het feit dat partners niet dezelfde steun geven als wij eigenlijk van ze zouden verwachten op basis van wat wij doen, ontslaat dat ons niet van de verantwoordelijkheid om te doen wat wij moeten doen om Oekraïne te steunen.

[1:38:05] Voorzitter, dan zou ik minister wel willen meegeven.

[1:38:07] Kijk, wij worden door een aantal landen die Oekraïne onvoldoende steunen, zeker als het vergelijkt met hoe wij dat doen, weggezet als vrekkige landen, vrekkige vijf.

[1:38:19] Nou, als je kijkt naar hoeveel wij afdragen aan de Europese Unie, als we kijken hoeveel wij afdragen aan ontwikkelingssamenwerking en als je kijkt hoeveel wij afdragen aan Oekraïne, zijn wij allesbehalve vrekkig, zijn wij juist zeer solidair.

[1:38:30] En dan zien we nu landen die toch als een emmer achter de boot hangen als het aankomt op steun aan Oekraïne.

[1:38:39] Dan zou het toch op z'n minst ook verstandig zijn om dat mee te nemen in die MFK-onderhandelingen.

[1:38:45] Dat als die betreffende landen een zeer inefficiënte landbouwsector in stand willen houden...

[1:38:52] vol gespekt met subsidies weigeren Oekraïne te steunen, dat we daar toch uiteindelijk ook op inzetten, dat het daar dan ook wel een tandje minder mag op het MFK, om juist te zorgen dat we Oekraïne steunen, wat die landen ook onderstrepen.

[1:39:08] Minister.

[1:39:08] Voorzitter, dit is inderdaad onderdeel van onze onderhandelingsinzet, omdat naast het MFK inderdaad steun aan Oekraïne, inderdaad investeringen in ontwikkelingssamenwerking, maar ook alle buitenlandse investeringen die in heel Europa gedaan worden, ook door Nederlandse partijen,

[1:39:20] Het volstrekt helder is dat wij meer dan onze verantwoordelijkheid nemen in wat we gezamenlijk behoren te doen.

[1:39:28] En inderdaad is dit ook onderdeel van de gesprekken die ik voer met mijn collega's.

[1:39:31] Om dat beeld inderdaad bij te stellen, wij zijn niet vrekkig.

[1:39:34] Wij op allerlei gebieden dragen onze verantwoordelijkheid en verwachten van andere landen dat ze dat ook doen.

[1:39:39] Gaat het gang?

[1:39:39] Ja, 21.

[1:39:41] Voor duidelijkheid, is dat dan ook wat wordt aangegeven als het specifiek over het MFK gaat?

[1:39:47] dat die hele klassificatie van vrekkig sowieso misplaatst is, maar ook dat de koppeling voor steun aan Oekraïne, het gebrek aan bilaterale steun, dat dat dan ook maar gehaald kan worden uit het MFK.

[1:40:02] Onderdeel van de onderhandelingen die wij voeren over het MFK is ook wijze op de verantwoordelijkheid die naast het MFK, die wij bilateraal dragen voor steun aan Oekraïne met een aantal partners.

[1:40:13] En dat dat volstrekt onevenredig verdeeld is op dit moment.

[1:40:17] Wat niet betekent dat wij overwegen om minder te doen, want wij nemen onze verantwoordelijkheid.

[1:40:24] Maar dat inderdaad als onderdeel van het gesprek wat wij voeren over de gezamenlijke Europese begroting er ook gekeken wordt naar wat doen landen op.

[1:40:31] En steunen in Oekraïne is gewoon de prioriteit die er op dit moment is.

[1:40:37] Gaat u verder.

[1:40:40] Voor wat betreft het Russisch gas.

[1:40:41] Het kabinet is van mening dat de afspraken over veiligheid van Europa niet zonder Europa kunnen worden gemaakt.

[1:40:47] De Europese landen moeten nou betrokken zijn bij eventuele gesprekken die rechtstreeks raken aan onze belangen.

[1:40:53] En samen met andere EU-lidstaten blijft Nederland dit ook uitdragen.

[1:40:56] En ook ten aanzien van het Russisch gas is Nederlandse inzet helder.

[1:40:59] De EU heeft besloten de import van Russisch gas stapsgewijs en uiterlijk in het najaar van 2027 volledig uit te verzeren.

[1:41:07] Het kabinet staat hierachter en blijft dit ook steunen.

[1:41:13] De levering vanuit de Verenigde Staten, de levering van Patriots.

[1:41:17] Oekraïne heeft bij...

[1:41:20] Amerika bestelling geplaatst voor 500 Patriot Pact 3 interceptors met financiering door de EU, onder andere via de Ukraine Support Loan en ook door bilaterale inleg van Noorwegen, Duitsland en Canada.

[1:41:31] De normale leeftijd van deze bestellingen is ongeveer drie jaar.

[1:41:35] De VS heeft bij het Oekraïne aangegeven zich te zullen inspannen om de interceptors eerder te leveren en ook Nederland zal zich met partners ook hard maken om die leeftijd aanzienlijk te verkorten.

[1:41:47] Intensieve contact met Rusland.

[1:41:50] Het is duidelijk dat Rusland op dit moment nog niet de bereidheid toont hun oorlog te stoppen, staaktvuren te accepteren en serieus te onderhandelen.

[1:41:58] Het is goed dat de boodschap dat Rusland hun agressieoorlog tegen Oekraïne dient stoppen nog eens is onderstreept in het telefoongesprek wat gevoerd is door de Noorse en Finse leiders.

[1:42:10] Wij zijn betrokken bij het onderhandelingsproces.

[1:42:12] Het is duidelijk dat onze inzet is dat niet zonder Europa, over Europa wordt besloten.

[1:42:17] Ik hoop ook

[1:42:17] Dat we de komende weken ook stappen kunnen zetten in welke vorm Europa dan ook aan tafel zit en aan welke tafel.

[1:42:25] Dan nog specifiek over de desinformatie.

[1:42:29] We zien inderdaad Russische desinformatie en FIMI campagnes vormen directe aanval op het vrije publieke debat en onze nationale veiligheid.

[1:42:38] Daarom zet het kabinet zich actief in om Russische desinformatie zoals rond Oleski tegen te gaan.

[1:42:44] In EU-verband doen we dat nou samen met de EDO.

[1:42:47] Onder meer via het Rapid Alert System om misleidende Russische narratieven gezamenlijk te detecteren, analyseren en te ontkrachten.

[1:42:54] En ook via andere internationale verbanden zoals de NAVO, G7, Ukraine Communications Group werkt Nederland samen om die Russische informatieoperaties te weerleggen en hun impact ook te beperken.

[1:43:10] Voorzitter, dit was het blokje Rusland-Oekraïne.

[1:43:13] Dan ga ik naar het blokje Midden-Oosten.

[1:43:20] Te beginnen met de straat van Hormuz.

[1:43:25] Een mogelijke nieuwe escalatieronde.

[1:43:29] De spanningen in de regio zijn nog steeds zorgwekkend.

[1:43:32] Iedereen is erbij gebaat dat dit conflict snel deescaleert.

[1:43:37] Ik wil niet vooruitlopen op mogelijke scenario's die ook gewoon ongewis zijn.

[1:43:42] Maar ik wil wel onderstrepen dat het kabinet van mening is dat alleen een diplomatieke oplossing dit conflict ook duurzaam kan beëindigen.

[1:43:50] En die boodschap breng ik in al mijn contacten, zowel Europees als daarbuiten, ook steeds over en heb ik ook vanaf het begin van het conflict gedaan.

[1:44:00] En daarna spreken we ook steeds steun uit voor de inspanning van landen in de regio, zoals Qatar, die alles in het werk zetten om juist ook die diplomatieke oplossing te vinden.

[1:44:09] Dat is de inzet die wij op dat gebied plegen.

[1:44:14] De politieke uitwerking van de Hormoes-coalitie.

[1:44:18] Die coalitie bestaat uit een politieke coalitie en een militaire missie.

[1:44:22] De politieke coalitie is een breder verband.

[1:44:24] We staan in regulier contact met al deze landen.

[1:44:27] Tegelijkertijd, de militaire missie zal pas actief worden als er sprake is van de zogenaamde permissive environment...

[1:44:33] Dat betekent dat de uiteindelijke uitwerking nog steeds afhankelijk is van de omstandigheden op dat moment om zo effectief mogelijk te zijn.

[1:44:39] Wij staan al heel lang klaar en gereed en geprepositioneerd om een bijdrage te leveren.

[1:44:46] Maar ook daar geldt dat er geen kader op dit moment vast te stellen is voor de missie.

[1:44:49] En we dus ook niet tot activatie van de missie kunnen overgaan.

[1:44:52] En als die situatie zich gaat ontstaan, doen we dat zorgvuldig met de Kamer.

[1:45:02] De ruimte om golfstaten nog extra bij te staan.

[1:45:08] Ik herken me volledig in het beeld dat de golfstaten voor Nederland en Europa hele belangrijke partners zijn.

[1:45:13] Ik heb net al verwezen naar de belangrijke rol die zij ook spelen voor deescalatie en diplomatieke oplossing.

[1:45:21] Verschillende Europese landen geven al steun aan de golfstaten.

[1:45:24] Frankrijk, Italië, Griekenland, Verenigd Koninkrijk.

[1:45:27] Wij kijken ook actief naar mogelijkheden om bij te dragen, waarbij we ook rekening moeten houden met onze verplichtingen in NAVO-band en beschikbare capaciteiten.

[1:45:35] En onze steun ook aan Oekraïne en de inzet die we daar plegen.

[1:45:41] Maar er is volop contact met die landen.

[1:45:44] Voor wat betreft Syrië.

[1:45:48] Sinds de val van het Assad-regime zijn de banden met Syrië aan het herstellen.

[1:45:53] We volgen de ontwikkelingen kritisch, ook met een constructieve blik.

[1:45:57] De hernieuwde relatie met Syrië is gestoeld op samenwerking en wederzijdse belangen.

[1:46:02] Maar dat neemt niet weg dat de rechten van de inwoners van Syrië nog steeds cruciaal blijven.

[1:46:10] We zijn voor een inclusieve politieke transitie waar alle Syriërs ook een plek hebben in de Syrische maatschappij.

[1:46:17] En in alle contacten met de Syrische regering

[1:46:20] En benadruk ook het belang van bescherming van alle gemeenschappen in Syrië.

[1:46:23] En dat zal ik ook blijven doen.

[1:46:25] Dat heb ik gedaan tijdens mijn bezoek aan Damascus.

[1:46:27] En dat heeft ook onze premier gedaan tijdens zijn gesprek met de president in New York.

[1:46:37] Eventueel opheffen van EU-sancties richting Syrië.

[1:46:41] We zijn en blijven voorstander van de inzet van sanctiemaatregelen... op ernstige mensenrechten schendingen in Syrië.

[1:46:48] En we blijven ons inzetten voor het behouden van de EU-sancties... tegen personen en entiteiten die verantwoordelijk zijn... voor oorlogsmisdaden of ernstige mensenrechten schendingen in Syrië.

[1:47:01] Israël-Gaza...

[1:47:08] Het kabinet maakt zich, net als heel veel Nederlanders, grote zorgen over de situatie in de Palestijnse gebieden en ook op de westelijke Jordaan-oever.

[1:47:16] Onze boodschap, ook vanuit de Europese Unie,

[1:47:19] Aan zowel de demissionaire als toekomstige regering die blijft onveranderd.

[1:47:26] Meer humanitaire hulp moet Gaza binnenkomen.

[1:47:30] Soms zijn versprekingen op de mooiste momenten.

[1:47:33] Meer humanitaire hulp moet Gaza binnenkomen.

[1:47:35] Colonistengeweld moet stoppen.

[1:47:38] Uitbreiding van nederzettingen waaronder in één gebied moet stoppen.

[1:47:42] Een duurzame verlenging van de banking waiver.

[1:47:44] Vrijgaven van Palestijnse belastinggelden blijft cruciaal.

[1:47:48] En zoals bekend in uw kamer liggen er sinds de door Nederland geïnitieerde evaluatie van de Israëlse naleen van artikel 2 van het EU-Israël associatieakkoord voorstellen voor EU-maatregelen op tafel.

[1:47:59] Die hebben onvoldoende draagvlak op dit moment onder de lidstaten.

[1:48:02] Ja, de verkiezingen zijn geweest.

[1:48:04] Maar op dit moment is er geen zicht op welke regering eventueel zou kunnen komen.

[1:48:08] Nog eens een zicht op of er wel of niet uiteindelijk nieuwe verkiezingen ook weer zouden komen.

[1:48:14] En dat betekent ook op basis van de gesprekken die ik de afgelopen dagen gevoerd heb

[1:48:18] dat het speelveld in Europa onveranderd is voor het meenemen van maatregelen, omdat men wel kijkt naar op welke manier je het meest effectief kan zijn om druk uit te voeren op een nieuwe Israëlse regering.

[1:48:28] En de samenstelling daarvan is op dit moment nog onbekend.

[1:48:32] Wij zijn er voorstander van om die maatregelen allemaal op tafel te houden, om de druk op Israël en een nieuwe regering te behouden.

[1:48:39] En we blijven hier ook overigens in gesprek met de Europese lidstaten.

[1:48:45] Wat betreft het toelaten van journalisten,

[1:48:48] Juist in conflict situaties is het werk van journalisten cruciaal, onmisbaar.

[1:48:56] Van groot belang dat internationale journalisten toegang krijgen tot Gaza.

[1:48:59] Het kabinet heeft conform meerdere moties Israël hier meermaals toe opgeroepen.

[1:49:05] We namen ook het initiatief tot de verklaring in de Media Freedom Coalition op 28 juli.

[1:49:09] Wat door een brede coalitie van landen ook werd ondersteund.

[1:49:12] Dit onderwerp heeft onze blijvende aandacht en we zullen daar ook toe blijven oproepen.

[1:49:26] De aanvallen op hulpverleners.

[1:49:31] Laat ik vooropstellen, hulpverleners mogen nooit het doelwit zijn van aanval of geweld.

[1:49:35] Het is in de eerste plaats de verantwoordelijkheid van Israël om op nationaal niveau onderzoek te doen...

[1:49:41] Wij zien op dit moment te weinig onderzoek naar en berechting door Israël zelf.

[1:49:47] Nederland spreekt Israël hier consequent op aan, zal dit ook blijven doen.

[1:49:51] Wij blijven ook ons extra inzetten voor het versterken van internationale onderzoekscapaciteit, onder meer via de financiering van de VN-hoge commissaris voor de mensenrechten.

[1:50:00] En in het VN-verband roept Nederland ook op tot onafhankelijk onderzoek naar mogelijke schendingen van het internationaal recht.

[1:50:06] We hebben dat onder meer tijdens de open debatten over Midden-Oosten in de VN-veiligheidsraad en Mensengerechtenraad gedaan.

[1:50:12] En dat gebeurt ook in het Europees verband, bijvoorbeeld tijdens de RBZ.

[1:50:20] Ja, voorzitter, dit is het mapje Midden-Oosten.

[1:50:28] Ja, mevrouw Dob, gaat u gang?

[1:50:32] Ja, dank u wel.

[1:50:34] Een aantal vragen.

[1:50:35] Ik heb best wel wat gevraagd over het Midden-Oost.

[1:50:37] Ik heb ook gevraagd over een reactie op het rapport van de CRVV.

[1:50:43] Want ik vond die uitkomsten, die conclusies van het CRVV... en het feit dat zij zelf het initiatief namen tot het doen van dit rapport... omdat zij zien dat Nederland niet consequent het internationaal recht handhaaft en uitdraagt... vind ik nogal schokkend.

[1:50:55] En ik wil daar graag een reactie op.

[1:50:57] En dat heeft ook relatie met...

[1:50:58] De houding van dit kabinet ten opzichte van wat er nu gebeurt in de Palestijnse gebieden en in Gaza.

[1:51:05] Dus daar wil ik een reactie op, heb ik naar gevraagd.

[1:51:08] De moties, ik mis er nog één, daar heb ik ook naar gevraagd, namelijk de motie die heel concreet oproept...

[1:51:14] Wat de minister gaat doen om maatregelen van de EU tegen Israël te eisen als het E1-project wordt voortgezet.

[1:51:22] Maatregelen.

[1:51:23] Daar heeft de Kamer om gevraagd.

[1:51:25] Dus wat gaat u doen?

[1:51:26] En wat gaat u ook doen in de aankomende raad met die andere twee moties?

[1:51:29] Namelijk, want ik hoor er zijn grote zorgen.

[1:51:32] We blijven oproepen.

[1:51:33] Maar die andere twee moties die vragen ook wel echt om concrete opvolging en terugkoppeling.

[1:51:37] En dan gaat het over journalisten en onafhankelijk onderzoek.

[1:51:39] En dan is een algemeen antwoord op, daar blijven we ons voor inzetten, voor mij niet genoeg.

[1:51:44] Ik wil graag weten wat deze minister dan gaat doen in de aankomende raad.

[1:51:47] Dus sorry voorzitter, dat was een beetje lang, maar dat komt ook omdat een van de vragen over het CHVV niet was beantwoord.

[1:51:53] Helder, dank.

[1:51:54] Zijn er nog andere mensen die iets gemist hebben?

[1:51:56] Want dan doen we gewoon meteen een blokje Midden-Oosten.

[1:52:00] Nee?

[1:52:00] Oké, ja, minister, gaat uw gang.

[1:52:03] Voor wat betreft het tweede gedeelte van de vraag aan de uitvoering van de moties, heb ik net in mijn beantwoording aangegeven dat deze onderwerpen allemaal onderdeel zijn van onze oproep die we ook in de RBZ continu doen als het gaat om de zorgen die wij hebben over de Israëlse regering en de specifieke elementen die mevrouw Dobbe zojuist benoemt.

[1:52:22] Ik heb ook aangegeven dat we op dit moment in een situatie zitten dat voor maatregelen tegenover Israël

[1:52:29] waarbij wij altijd de voorkeur geven om dat in het Europese verband te doen, dat we in een bepaalde fase zitten tussen verkiezingen en een eventuele nieuwe regering of nieuwe verkiezingen in Israël.

[1:52:41] Dat betekent dat er in het EU-verband op dit moment geen beweging is in het speelveld.

[1:52:47] Dat kan veranderen op het moment dat er een nieuwe Israëlse regering is die bepaald beleid voorstaat.

[1:52:53] Maar dat is op dit moment niet de situatie.

[1:52:55] Dus mijn rol is om deze zorg te blijven uiten en dit op de agenda te houden.

[1:53:00] En kijken op welke manier we uiteindelijk ook in Europa weer een stap verder kunnen zetten.

[1:53:04] Maar ik zie ook dat het speelveld in deze tussenfase niet is veranderd.

[1:53:08] Voor wat betreft het CAVV-advies...

[1:53:12] We hebben natuurlijk de verantwoordelijkheid om het internationaal recht actief te blijven bevorderen.

[1:53:18] Dat doet dit kabinet ook.

[1:53:19] Wij roepen ook continu op iedereen aan het internationaal recht te houden.

[1:53:25] Dat nemen we zeer serieus en dat doen we in alle mogelijke conflicten.

[1:53:31] Ik ben ook blij met het advies wat er ligt en wij zullen dit advies ook gewoon zorgvuldig bestuderen en daar binnen de gestelde termijn ook op gaan reageren.

[1:53:43] Ja, mevrouw Dobbe.

[1:53:44] Ja, dank u wel.

[1:53:45] Kijk, dat er geen draagvlak is in de EU voor bepaalde maatregelen, dat is al best wel lang zo.

[1:53:50] En dan is het ook heel duidelijk, en daar hebben we ook meerdere adviezen voor gezien op het moment dat het binnen de Europese Unie niet lukt, dan ben je wel verplicht om verder te kijken, ook als derde staat binnen het genocideverdrag, om alles te doen wat redelijkerwijs kan om genocide te stoppen in dit geval.

[1:54:04] En dan mis ik al een aantal jaar, maar ook bij deze minister... toch de wil om te kijken... wat wij doen en wat we uitdragen niet werkt.

[1:54:15] Dan hebben wij de verantwoordelijkheid om meer te doen.

[1:54:17] En ik denk ook dat dat precies is wat het CVV zegt.

[1:54:20] Want de conclusies van het CVV zijn niet... deze regering blijft zich inzetten voor het internationaal recht... zoals deze minister zegt.

[1:54:26] Nee, de conclusies van het CVV zijn dat...

[1:54:31] Het internationaal recht, de internationale rechtsorde wordt gerelativeerd en terzijde geschoven in het kader van machtspolitiek.

[1:54:39] Zo hebben zij dat geformuleerd.

[1:54:41] En dat zie ik dus heel erg terug in hoe dit kabinet omgaat met de houding richting Israël die genocide pleegt.

[1:54:49] De ergste misdaad tegen de menselijkheid die je kan plegen.

[1:54:53] Kan de minister daarop reflecteren?

[1:54:55] Want ik vind het antwoord, we blijven ons inzetten voor het internationaal recht en tegelijkertijd schalen we niet op, nemen we geen extra maatregelen om die genocide te stoppen, ja, dat vind ik niet te rijmen.

[1:55:06] En dat is ook wat het CNVV concludeert.

[1:55:12] Voorzitter, wij nemen onze verplichtingen op basis van het internationaal recht serieus.

[1:55:18] De afgelopen maanden heeft ook dit kabinet stappen gezet om de druk op Israël verder op te voeren.

[1:55:27] We zien ook dat die druk zo ervaren wordt.

[1:55:29] We zien ook tegenreactie van Israël.

[1:55:31] Dus ik herken mij absoluut niet in het beeld dat wij niet de druk verder zouden opvoeren of op het moment dat er te weinig vooruitgang is bereid zijn om andere stappen te ondernemen.

[1:55:41] Waar ik wel gewoon op wil wijzen is dat uiteindelijk alles wat wij doen gericht zou moeten zijn op gedragsverandering in Israël.

[1:55:48] En hoe ben je daarin effectief?

[1:55:50] En ik constateer ook dat we op dit moment in een periode zitten dat we niet weten wie de volgende Israëlse regering gaat zijn.

[1:55:56] En de volgende Israëlse regering, dat is de regering waar de druk op moet komen om tegemoet te komen aan de zorgen die wij hebben.

[1:56:02] Maar die een groot deel van de internationale gemeenschap ook heeft.

[1:56:05] En daar is onze inzet op gericht.

[1:56:09] Laatste, mevrouw Dobbel.

[1:56:10] Ja, wat ik heel ingewikkeld vind is dat dit weer een afwachtende houding betekent.

[1:56:15] En die genocide gaat ondertussen door.

[1:56:17] En we zagen die houding ook toen Trump kwam met zijn vredesplan en die plan voor Gaza met al die gouden torens.

[1:56:23] Toen zagen we dat ook bij dit kabinet.

[1:56:25] Dan moeten we een kans geven.

[1:56:26] En nu wachten we totdat er weer verkiezingen zijn geweest en totdat er een nieuwe regering komt.

[1:56:30] Die komt er misschien niet, komen er misschien weer verkiezingen.

[1:56:33] Maar die genocide gaat gewoon door.

[1:56:35] Die wacht niet, die staat niet op pauze.

[1:56:37] Dus elke dag zijn er Palestijnen die sterven, of kinderen die sterven... omdat die genocide doorgaat.

[1:56:44] En elke dag dat wij geen extra maatregelen nemen... neemt Nederland niet zijn verantwoordelijkheid die hij wel zou moeten nemen... en namelijk alles te doen wat redelijkerwijs kan om deze genocide te stoppen.

[1:56:56] Dus ik vind deze afwachtende houding echt heel schadelijk ook... voor de mensen die nu slachtoffer worden van deze genocide in Gaza...

[1:57:03] En is de minister het met mij eens dat we daar niet op kunnen wachten?

[1:57:07] Want we weten niet hoe lang dit gaat duren.

[1:57:09] En daar hebben we geen tijd voor.

[1:57:13] Minister.

[1:57:14] Voorzitter, ik herken de zorgen van mevrouw Dobbe over de situatie in Gaza en op de Westelijke Jordaan.

[1:57:21] Daar maken wij ons grote zorgen over.

[1:57:22] En daarom pleiten wij ook steeds in Europees Verband, in Europa, in de RBZ en ook richting Israël voor betere humanitaire toegang om de mensen daar te helpen.

[1:57:32] Voorzitter, waar ik me

[1:57:34] Niet in herken is het verwijt dat wij niets zouden doen, dat we afwachtend zijn.

[1:57:40] Nederland is op dit moment, als ik kijk naar het Europese speelveld, behoor wij bij een select groepje landen wat de meest verregaande maatregelen heeft genomen, ook op nationaal niveau.

[1:57:50] En uiteindelijk gaat het er ook om hoe ben je effectief.

[1:57:53] En uiteindelijk met Europese steun kunnen wij het meest effectief zijn voor daadwerkelijke gedragsveranderingen in Israël.

[1:57:59] En dat is een manier waarop wij ook proberen onze...

[1:58:03] onze inzet vorm te geven en ook te voldoen aan onze verplichtingen op basis van het internationaal recht.

[1:58:14] Oké, dank.

[1:58:15] Gaat u verder met het volgende blokje.

[1:58:19] Voorzitter, er werden een aantal vragen gesteld over de situatie in Sudan en Zuid-Sudan.

[1:58:29] Hoe ondersteunen we bij humanitaire hulp?

[1:58:32] Nou, Nederland ondersteunt humanitaire partners die betrokken zijn bij de hulpverlening in Zuid-Sudan, zoals Dutch Relief Alliance, VN, Rode Kruis.

[1:58:40] En we doen dat met flexibele financiering.

[1:58:43] Dutch Relief Alliance heeft bijvoorbeeld dit jaar meer dan 10 miljoen kunnen inzetten in Zuid-Sudan voor voedsel, water, onderdak, bescherming.

[1:58:52] Ook in Nederland is dit jaar met 11 miljoen euro zijn we op de één na grootste donor van het South Sudan Humanitarian Fund.

[1:59:00] En daarnaast zal onze ambassade zich in Zuid-Sudan ook diplomatiek blijven inzetten om humanitaire hulp te blijven bevorderen.

[1:59:08] Als het gaat om de

[1:59:10] Arabische gom in Sudan.

[1:59:13] Nederland blijft inzetten op het verstoren van de oorlogseconomie.

[1:59:16] Daarbij kijken we ook naar de Arabische gom.

[1:59:19] We zetten ons ervoor in om hierbij waar mogelijk samen optrekken met gelijkgezinde landen zoals het Verenigd Koninkrijk, want dat maakt sancties uiteindelijk ook effectiever.

[1:59:28] Bij maatregelen die we nemen moeten we ook goed oog houden voor negatieve effecten op de reguliere economie.

[1:59:33] We willen natuurlijk ook voorkomen dat het leven van Soedanese burgers nog moeilijker gemaakt wordt.

[1:59:38] En omwille van het verrassingseffect kan ik ook niet ingaan op namen van personen en entiteiten die hier eventueel onderdeel van zijn.

[1:59:53] Maatregelen tegen actoren die bijdragen aan...

[2:00:01] Aan de strijdende partijen, conform de moties inderdaad.

[2:00:04] Wij blijven pleiten voor aanvullende sancties tegen de verantwoordelijken voor de oorlog en mensenrechten schendingen, zowel binnen als buiten Sudan.

[2:00:11] En inclusief de strijdende partijen op het hoogste niveau.

[2:00:14] En ook daar geldt dat, wegens de vertrouwelijke aard van onderhandelingen en het belang van het verrassingseffect van sancties, ik niet in kan gaan op individuele aanvullende sancties.

[2:00:25] Maar ik zet mij hier actief op in en we maken ons grote zorgen over de situatie die daar plaatsvindt.

[2:00:32] Een specifieke vraag van de heer Van Baarle over de RSF als terroristische organisatie.

[2:00:38] Voor het plaatsen op de Europese terrorismelijst moet worden voldaan aan juridische vereisten en het uitgangspunt van unanimiteitsbesluitvorming.

[2:00:45] En op dit moment ontbreekt een juridische basis om de groep voor te dragen voor plaatsing op de EU-terrorismesanctielijst.

[2:00:51] Daarnaast is de humanitaire situatie in Sudan en in het bijzonder Indo-RSF gecontroleerd gebied zeer ernstig.

[2:00:58] En gelet op de complexe situatie in Sudan moeten de voor- en nadelen van plaats van groepen of personen op sanctielijsten, in ieder geval van geval tot geval, beoordeeld worden.

[2:01:07] Maar daar heb ik net al het een en ander over gezegd.

[2:01:12] Voor de komende Raad Buitenlandse Zaken staat Sudan niet op de agenda, maar ik zal ervoor pleiten dat dit bij een volgende raad weer besproken gaat worden.

[2:01:21] En de situatie in Sudan, zoals ook mijn collega Sjoerdma al heeft aangegeven, is een van de prioriteiten van het kabinet om te kijken op welke wijze we kunnen bijdragen aan het verbeteren van de situatie daar.

[2:01:35] De vraag over een hernieuwd verzoek aan de commissie om de rol van de Verenigde Arabische Emiraten in Sudan bespreekbaar te maken...

[2:01:43] Minister Sjoerdsma besprak dit ook uitgebreid met uw Kamer tijdens het Sudan-debat.

[2:01:49] Wij willen helpen een einde te brengen aan het geweld en het humanitaire leed te stoppen in Sudan.

[2:01:56] We hebben daar de externe actoren die invloed hebben op de strijdende partijen hardbij nodig, inclusief de VAE.

[2:02:03] We staan hierover in nauw contact met Europese counterparts.

[2:02:05] Ik ben zeker bereid om te onderzoeken wat mogelijk is met de kanttekening dat...

[2:02:12] de betrokkenheid van alle internationale spelers nodig is, alle spelers die invloed hebben op de strijdende partijen om uiteindelijk hier tot een oplossing te komen.

[2:02:24] En daaraan gerelateerd het bezoek aan de Verenigde Arabische Emiraten van minister Sjoerdsma.

[2:02:34] We zetten in op een brede relatie met de Verenigde Arabische Emiraten.

[2:02:36] We hebben goede samenwerking op verschillende terreinen, waaronder justitieel terrein, ook economisch.

[2:02:42] Het is belangrijk dat we ons bedrijfsleven ook ondersteunen.

[2:02:44] Er liggen zeker kansen op dat terrein voor het bedrijfsleven in de VAE.

[2:02:49] En in die brede relatie met de VAE is het ook mogelijk om over meer gevoelige dossiers te spreken.

[2:02:55] Zoals hier in de Kamer uit te zorgen over de rol van externe actoren in Sudan.

[2:02:59] Dat heb ik ook onlangs zelf tijdens mijn laatste bezoek aan de VAE gedaan met mijn counterpart.

[2:03:06] Dat was het blokje Sudan, voorzitter.

[2:03:08] Mevrouw Dobbe, gaat uw gang.

[2:03:10] Ja, dank u wel dat u mij de ruimte geeft om te vragen of we een toezegging kunnen maken van de opmerking die de minister maakt dat hij bereid is om te onderzoeken wat mogelijk is bij de Europese Commissie voor de rol van de VAE en andere actoren in Sudaan zoals onze motie heeft gevraagd en wat dat betekent en wanneer we dan terugkoppeling kunnen verwachten zodat het genoteerd kan worden.

[2:03:35] Ik hoor een vrij compleet verzoek, minister.

[2:03:38] Ja, en die moet ik dan ook natuurlijk zo compleet mogelijk beantwoorden.

[2:03:42] Dus ja, wij zetten ons hier op in.

[2:03:44] Zoals ik net ook gezegd heb, wij zetten ons hier op in.

[2:03:46] En dat doen we ook in samenwerking met de Europese Commissie.

[2:03:50] De tijd, Sudan proberen we op een volgende agenda te krijgen, zoals ik net heb toegezegd.

[2:03:56] Maar als dat lukt, dat is natuurlijk ook het moment om dan vervolgens daar discussie over te voeren en kijken.

[2:04:00] En dan ook weer terugkoppeling te verzorgen.

[2:04:02] Dus ik kan me voorstellen...

[2:04:03] Dat mijn toezegging dan is dat ik terugkoppel naar de Kamer over die inzet op het moment dat Sudan op de agenda van de RBZ heeft gestaan en we die discussie daar ook hebben kunnen voeren.

[2:04:28] Voorzitter, het ICC...

[2:04:42] In lijn met de motie van de werf verkennen de ministeries van Financiën en Buitenland Zaken in overleg met DNB en de Europese Commissie verschillende mogelijkheden tot voortzetting van de toegang tot het internationale betalingsverkeer voor het Hof.

[2:04:58] Hier wordt hard aan gewerkt.

[2:05:01] Inhoudelijk is het vinden van een passende oplossing uitdagend.

[2:05:07] Bij elke mogelijke optie moeten we rekening houden met de potentiële risico's.

[2:05:11] Maar deze aspecten worden ook nadrukkelijk meegenomen in deze verkenning.

[2:05:14] En ook wordt er in lijn met de Nederlandse inzet op EU-niveau gewerkt aan diversificatie en weerbaarheid van financiële dienstverlening aan het hof.

[2:05:22] En ook het voorkomen van overcompliance.

[2:05:26] Mijn inzet hierbij is gericht op het vinden van zo snel mogelijk een oplossing...

[2:05:31] zodat we niet in Europa eerst lang nadenken over een oplossing en dan heel lang gaan spreken over die oplossing om vervolgens heel lang te doen over het akkoord krijgen op een oplossing.

[2:05:41] De komende weken moet er een optie op tafel liggen waar we vervolgens ook politieke steun voor vinden om het Hof daarin en daarbij te beschermen.

[2:05:51] De samenwerking tussen NGO's...

[2:05:53] Ga ik u toch nog heel veel onderbreken, mevrouw Van der Werf?

[2:05:56] Ja, specifiek op dat punt van emotie.

[2:05:59] De minister zegt, we zijn het aan het verkennen.

[2:06:01] Daar ben ik blij mee.

[2:06:02] Maar ik kan me voorstellen dat dat wel hele hoge prioriteit heeft.

[2:06:07] Want de Amerikanen hebben natuurlijk in een bilateraal overlegproces... een soort bom op tafel gelegd die in april afgaat.

[2:06:14] En het maakt die onderhandelingen natuurlijk ook een stuk makkelijker...

[2:06:17] op het moment dat het strafhof überhaupt niet meer van doen heeft... met die Amerikaanse financiële instellingen.

[2:06:25] Dus wat mij betreft zou het de hoogste prioriteit moeten hebben... om ervoor te zorgen dat die onafhankelijke bankrekeningen er komen...

[2:06:33] En voorzitter, dat lijkt me toch te moeten kunnen.

[2:06:36] Ook als we naar verkenningen in andere landen kijken.

[2:06:39] Dus kan deze minister mij toezeggen dat deze breed gesteunde motie door het parlement echt met vaart gerealiseerd gaat worden.

[2:06:48] Zodat we ook niet in allerlei lelijke spagaten aan een andere tafel komen te zitten.

[2:06:54] Voorzitter, het strafhof en alle mogelijkheden om het strafhof te beschermen heeft continue prioriteit van het kabinet en van mij in het bijzonder.

[2:07:04] In Europa voeren we deze week en volgende week hele concrete gesprekken over op welke wijze we die financiële component het beste kunnen vormgeven.

[2:07:15] En zoals ik net al heb gezegd,

[2:07:16] Er zit een grote druk van mij en een aantal partners op om daar zo snel mogelijk met een gedragen optie te komen, om die ook vervolgens uit te gaan werken en snel klaar te hebben.

[2:07:27] Het andere spoor, namelijk het diplomatieke spoor, ook daar hebben wij als Nederland gewoon een belangrijke rol.

[2:07:34] Het gaat om meer dan 120 verdragspartijen, maar er wordt heel nadrukkelijk ook gewoon naar Nederland gekeken om dit spoor mee de vorm te geven.

[2:07:40] waarbij we de gesprekken voeren met de verdragspartijen en vervolgens ook met de Verenigde Staten over op welke wijze er eventuele zorgen van de Amerikanen geadresseerd kunnen worden.

[2:07:53] niet mee willen gaan in wat mevrouw Van der Werff zegt over het feit dat als je het ene spoor geregeld hebt, de druk op het andere spoor minder wordt.

[2:08:03] Beide sporen zijn cruciaal.

[2:08:05] Plus dat we uiteindelijk ook steeds rekening zullen moeten houden in scenario's met escalatiemaatregelen vanuit de Verenigde Staten, ondanks dat wij denken dat we voldoende risico's afgedekt hebben.

[2:08:22] Dus kort gezegd, het heeft de hoogste prioriteit.

[2:08:26] De financiën zijn daarbij een cruciaal en werken we hard aan en het is mijn inzet om dat zo snel mogelijk voor elkaar te krijgen.

[2:08:31] Net als dat onze inzet, dat we een belangrijke inzet plegen ook op het andere spoor om gesprekken met de Amerikanen te voeren om daar eventueel oplossingen te vinden.

[2:08:42] Ja, mevrouw Van der Werf.

[2:08:44] Voorzitter, die rekeningen, dat is natuurlijk een no-regret maatregel.

[2:08:49] Want in feite zeggen we al een hele tijd, we willen die strategische autonomie verbeteren.

[2:08:54] Nou, dat is dit.

[2:08:56] Dus dat lijkt me iets waar we sowieso geen spijt van krijgen als we überhaupt minder chantabel zijn voor dit soort acties.

[2:09:02] En de minister zegt, ja, beide sporen zijn belangrijk.

[2:09:05] Kijk, ik ben niet tegen diplomatie.

[2:09:06] Alleen dat diplomatieke spoor is natuurlijk wel een stuk ingewikkelder.

[2:09:11] Als je kijkt naar de eisen van de Amerikanen en de hoeveelheid aan verdragspartijen die daar aan tafel zitten.

[2:09:17] Om makkelijk tot een goed einde te komen.

[2:09:20] Dan ervoor zorgen dat je onafhankelijke bankrekeningen regelt voor het strafhof.

[2:09:25] Dus voorzitter, ik wil niet het ene spoor wel en het andere spoor niet.

[2:09:29] Alleen ik spoor deze minister aan om dan het meest kansrijke spoor in elk geval voor april te realiseren.

[2:09:36] Minister.

[2:09:39] Ja, voorzitter.

[2:09:40] En zoals ik nu twee keer heb aangegeven, heeft dit de hoogste prioriteit.

[2:09:45] Met name het financiële domein voor het Hof en daar een oplossing vinden.

[2:09:49] Waarin het mijn inzet is en nadrukkelijk druk ook op de Europese Commissie om daar de komende weken een optie op tafel te hebben liggen waarvoor die vervolgens ook kunnen uitwerken.

[2:09:57] Daar hebben we geen maanden de tijd voor.

[2:09:58] Dat moet de komende weken en dat is mijn inzet.

[2:10:03] Gaat u verder.

[2:10:08] De vraag over de samenwerking tussen NGO's en het internationaal strafhof.

[2:10:14] De onderzoeken die het strafhof uitvoert vormen een belangrijk onderdeel van de strijd tegen straffeloosheid voor internationale misdrijven.

[2:10:25] Maatschappelijk middenveld levert aanzienlijke bijdrage aan deze onderzoeken, daarmee ook aan het functioneren van het hof.

[2:10:30] Mede op de initiatief van Nederland hebben de vergadering van verdragspartijen van het Hof en de EU zich duidelijk uitsproken tegen de sancties, tegen NGO's.

[2:10:38] Nederland onderhoudt contacten met maatschappelijk middenveld om inzicht te krijgen in de problemen en hoe deze geadresseerd kunnen worden.

[2:10:46] En voor de specifieke vragen over het blocking statute, u kent de positie van het kabinet over het blocking statute.

[2:10:54] Het moet gereed staan als het nodig is om...

[2:10:57] het Hof te beschermen.

[2:10:59] En in de komende periode moeten we ervoor zorgen dat we de sporen die ik net heb benoemd, om die met de hoogste prioriteit op te pakken.

[2:11:08] Een specifieke vraag...

[2:11:15] Nee, die heb ik beantwoord.

[2:11:17] Dat voor wat betreft de ICC.

[2:11:21] Voorzitter, de heer Hogeveen vroeg naar Algerije.

[2:11:26] En de gasvoorraden.

[2:11:29] Het kabinet zet inderdaad in op diversificatie van importstroom van energie, waaronder gas en LNG.

[2:11:36] We hebben daar als overheid een belangrijke faciliterende rol.

[2:11:40] En waar nodig zetten we daar ook diplomatieke inzet op.

[2:11:45] Bij voorkeur doen we dat zoveel mogelijk vanuit de EU-context.

[2:11:47] Maar natuurlijk draag ik daar als minister van Buitenlandse Zaken ook aan bij.

[2:11:51] Het is uiteindelijk aan de markt zelf om de importcontracten te sluiten.

[2:11:55] Import van gas uit Algerije gaat via pijpleidingen, via Sicilië en naar Spanje.

[2:12:01] Dat is geen directe import van gas uit Algerije naar Nederland.

[2:12:04] Maar voor de gezamenlijke positie van Europa op het gebied van energieleveringszekerheid en betaalbaarheid van energie is Algerije een belangrijke partner.

[2:12:10] En ik wil dat in dat kader ook wijzen op mijn bezoek aan Azerbeidzaan, die daar ook een belangrijke rol speelt.

[2:12:17] Voorzitter, de zaak INSEA, waar meerdere leden van uw commissie naar vroegen en al heel lang tijd terecht veel aandacht voor vragen.

[2:12:30] De ontvoeringszaak heeft de volle aandacht van het kabinet en blijft die houden.

[2:12:36] We blijven ons onverminderd inzetten voor een snelle en veilige terugkeer van INSEA.

[2:12:41] We blijven voortdurend INSEA ook benoemen en aan de orde stellen in de gesprekken met India.

[2:12:47] Zelf ga ik eind november naar India, waarbij ik in de gesprekken die ik zal voeren ook dit onderwerp weer ter sprake zal brengen.

[2:12:55] Het kabinet zet in om zo snel mogelijk een delegatie naar India te laten afreizen...

[2:12:59] om ook dit onderwerp te bespreken.

[2:13:02] En met India is op dit moment constructief overleg gaande over het moment en de invulling van dat bezoek.

[2:13:10] D66, interruptie.

[2:13:11] Gaat gang.

[2:13:13] Ja, voorzitter.

[2:13:14] Goed dat het kabinet aangeeft dat INSEA gespreksonderwerp is en dat u dat ook meerdere keren aan de orde stelt.

[2:13:21] Maar wat gaat deze minister dan concreet vragen aan India om tot een oplossing van deze ontvoering van een peuter uit Nederland te komen, voorzitter?

[2:13:32] Minister.

[2:13:34] Voorzitter, zoals ik net heb gemeld, onze inzet is om daar een delegatie heen te krijgen op aantal niveau.

[2:13:39] Om dit onderwerp op de agenda te krijgen en ook kijken hoe we hier concreet stappen verder in kunnen zetten.

[2:13:46] Ook op basis van de uitspraak die in Nederland ook in de rechtszaak is geweest.

[2:13:50] Waarbij aan de andere kant in India natuurlijk ook rechtszaken lopen.

[2:13:54] En dat merk je ook de terughoudendheid van de Indiaanse overheid omdat zij ook niet willen treden in het juridisch proces wat daar plaatsvindt.

[2:14:01] Neem niet weg dat onze inzet onverminderd is en dat het ook voor India volstrekt helder is dat dit onderwerp niet van onze agenda gaat, omdat wij gewoon concrete stappen vooruit willen zien in het belang van het kind zelf.

[2:14:16] Ja, voorzitter.

[2:14:20] De minister zegt dat die concrete inzet een delegatie van Nederland is.

[2:14:24] Maar het lijkt me dat die delegatie concrete stappen vraagt aan India om hierin vooruit te komen.

[2:14:31] Want de delegatie zelf lijkt mij niet de concrete inzet.

[2:14:33] Maar wat gebeurt er dan in die gesprekken?

[2:14:38] Hoe wordt dat dan opgeschaald?

[2:14:40] En hoe kunnen wij daar als Kamer dan ook onze controlerende taak in oppakken?

[2:14:45] Want anders blijft het een soort containerbegrip waar ik een volgende keer ook nog een keer naar kan vragen.

[2:14:49] Maar wij willen natuurlijk weten, zit er voortgang in de zaak?

[2:14:53] Minister.

[2:14:55] Ja, voorzitter.

[2:14:56] En ik begrijp die vraag goed.

[2:15:00] En onze inzet is er steeds op gericht om inderdaad voortgang te boeken.

[2:15:04] En ik heb al eerder in een debat met de Kamer aangegeven dat ook ik frustratie heb over het feit dat we gewoon te weinig voortgang boeken op een dossier wat gewoon heel belangrijk is

[2:15:15] Omdat het gaat om een kind wat inderdaad ontvroed is en gewoon terug zou moeten naar de moeder.

[2:15:22] De stap die we proberen te zetten nu, ik heb nogmaals gezegd dat aan de Indiase kant is dit ook onder de rechter.

[2:15:28] Is er ook een juridisch proces en de Indiase overheid wil niet treden zoals wij dat ook niet zouden doen in een juridisch proces wat er aan die kant loopt.

[2:15:35] En dat betekent dat we kijken op welke manier kunnen we nou stappen zetten.

[2:15:39] En dat betekent een missie sturen naar India om juist te kijken op welke wijze bijvoorbeeld het contact hersteld zou kunnen worden en welke volgende stappen er gezet zouden kunnen worden.

[2:15:50] Onze eerste opdracht is ervoor zorgen dat er een datum is voor die missie en dat die missie gaat.

[2:15:54] En op basis van die volgende stap kunnen we ook het gesprek met de Kamer verder voeren over

[2:16:00] wat we concreet denken of willen bereiken en welke stappen er gezet worden en ook terug daarvan koppelen.

[2:16:07] Tegelijkertijd blijft dit ook een element dat steeds onderdeel is van het diplomatieke verkeer.

[2:16:11] Dus ik hoop ook dat de Kamer snapt dat we de balans steeds moeten bewaken tussen nadruk oproep om hier stappen te zetten en te kijken op welke wijze we hier in het diplomatieke verkeer ook invulling aan kunnen geven.

[2:16:23] Mevrouw Van der Werf.

[2:16:25] Ja, voorzitter, tot slot.

[2:16:27] Ik ben altijd voor de balans, maar ik ben vooral ook voor bewaken.

[2:16:30] Dus dan vraag ik de minister nu ook om dan toe te zeggen dat wij na deze gesprekken dan terughoren wat de stand van zaken is.

[2:16:39] Zodat we dat dan ook daarna weer met elkaar kunnen bespreken en dat niet ergens in de lucht blijft hangen.

[2:16:45] Maar dan hoor ik dat ook heel graag concreet in de toezegging terug van de minister.

[2:16:51] Minister.

[2:16:51] Dat zeg ik toe, voorzitter.

[2:16:53] Helder, dank.

[2:16:54] Gaat u verder?

[2:16:59] De heer Van Landschot vroeg naar de hervormingen binnen de Europese Unie.

[2:17:06] Nederland heeft belang bij een sterke, effectieve Unie.

[2:17:09] Wij kijken daarom altijd naar mogelijkheden om de Unie te verbeteren, toekomstbestendig te maken.

[2:17:13] Onderdeel van de kabinetsinzet is de effectiviteit van besluitvorming te vergroten.

[2:17:18] Bijvoorbeeld de uitbreiding van besluitvorming met QMV op bepaalde domeinen door het gebruik van kopgroepen.

[2:17:24] En ook het reduceren van het aantal commissarissen.

[2:17:26] Het kabinet zet zich samen met gelijkgezinde lidstaten ervoor in om het benodigde politiek draagvlak voor deze ideeën te vergroten.

[2:17:33] En we zien daar ook beweging gezien de voorstel die de Europese Commissie gedaan heeft, omdat we daar ook bijvoorbeeld voorstellen in zien die rechtstreeks uit de papers komen die wij met gelijkgezinde landen ook op het gebied van de hervorming van de EU voorgesteld hebben.

[2:17:50] Myanmar.

[2:17:52] Nederland heeft sinds de aanname van de Kamermotie de eerste mogelijkheid aangrepen om aandacht te vragen voor Myanmar.

[2:17:59] Dat was tijdens de EU-Azië-directeurbijeenkomst in Dublin.

[2:18:05] Wij zullen Myanmar ook op de EU-agenda houden en we gaan ook oproepen om Myanmar als agendapunt weer op de agenda te krijgen van de RBZ.

[2:18:21] De Europese Arctic Strategy.

[2:18:26] Het kabinet bestudeert de recent gepubliceerde actische strategie nog en zal de Kamer informeren hierover via een BNC-fiche.

[2:18:34] Het idee van gezamenlijke inkoop en pooling van ijsbrekers door de EU, dat moet verder worden uitgewerkt.

[2:18:40] Bij de beoordeling van het idee weegt het kabinet bestaande initiatieven en samenwerkingsverbanden op ijsbrekerscapaciteit mee, zoals het IJspect, een naam voor capaciteitsplanning, omdat we dubbelingen moeten voorkomen.

[2:18:51] In de aangekondigde Northern Neighborhood zal het kabinet per initiatief bezien of Nederland kan en wil deelnemen.

[2:18:58] Daarbij wordt in lijn met de maritieme sectoragenda No Gods, No Holland's Glory, wat een prachtige naam is voor een sectoragenda, worden gekeken naar kansen voor de Nederlandse maritieme maakindustrie.

[2:19:11] Die ervaring heeft met de bouw van specialistische schepen zoals...

[2:19:15] IJsbrekers, wat betreft de kabelinfrastructuur, verwelkomen die Arctic Cable Hub.

[2:19:22] Bescherming van onderzeese infrastructuur in de Noordzee en het Arktische gebied hangen inderdaad samen, zoals de heer Van Landschot ook al zei.

[2:19:30] Binnen het programma bescherming Noordzee-infrastructuur en het toekomstige National Maritime Security Center worden mogelijke kansen tot samenwerking ook verder verkend.

[2:19:38] En voor de maritieme beeldopbouw verkent Nederland met partners gezamenlijke ontwikkeling van onbemande onderwatersystemen

[2:19:43] En het delen van sensordata.

[2:19:46] Het kabinet volgt daarbij Europese mogelijkheden zoals financiering via de Connecting Europe Facility.

[2:19:52] Voorzitter, dat was het blokje overigens.

[2:20:00] Niet helemaal gemiste vraag, maar nog een reactie op het eerste blokje dat net niet zo snel is afgelopen.

[2:20:04] Dat gaat over dat het kabinet net aangeeft aan de minister van Buitenlandse Zaken om mee te gaan doen aan het laatste stukje uit CF1.

[2:20:12] En dat is een hele positieve ontwikkeling denk ik, die 21 miljard die nog open staat in de tweede aanvraagronde.

[2:20:18] Het enige punt is wel dat die inschrijverronde sluit op 30 november.

[2:20:24] En ik weet dat de minister zei dat de minister van Defensie daar het gesprek mee over moet voeren.

[2:20:31] Maar ik wil ook bij hem graag benadrukken dat de tijd dus tikt op dit dossier en dat het helpt dat we tempo maken.

[2:20:37] Willen we ook hier beter samenwerken met onze Europese partners.

[2:20:42] Voorzitter, ik neem die boodschap mee.

[2:20:45] Oké, andere gemiste vragen?

[2:20:48] Nee?

[2:20:49] Is er behoefte aan een tweede termijn aan de kant van de Kamer?

[2:20:52] Nee?

[2:20:52] Nee?

[2:20:53] Ja?

[2:20:54] Mevrouw Dobbe, gaat u gang.

[2:20:56] Dank u wel.

[2:20:57] Ik zou ook graag een twee minuten debat willen aanvragen.

[2:21:00] Als dat kan.

[2:21:02] Ja, die staat dan genoteerd.

[2:21:05] Dan moet ik even kijken of dat dan...

[2:21:07] Want er was nog geen vooraankondiging of we dat deze week doen.

[2:21:10] Maar de raad is ook pas 16 november.

[2:21:13] Dus wellicht dat dat dan volgende week plaatsvindt.

[2:21:15] Ja, volgens mij moet dat vastlukken in de tijd.

[2:21:18] Dank u wel, voorzitter.

[2:21:21] Als het gaat om de genocide in Gaza.

[2:21:24] Ik hoor dan de minister weer zeggen, we hebben grote zorgen en het heeft onze blijvende aandacht.

[2:21:30] Ja, me dunkt dat het blijvende aandacht heeft.

[2:21:32] Het gaat om de grootste misdaad tegen de menselijkheid die er is, namelijk over genocide.

[2:21:38] Maar ik hoor deze minister ook zeggen, toch die afwachtende houding.

[2:21:42] We wachten totdat we weten of er een nieuwe regering komt.

[2:21:45] Of er misschien nieuwe verkiezingen komen.

[2:21:46] Omdat de druk die we opvoeren, die moet daarop gericht zijn.

[2:21:49] Maar die genocide gaat door.

[2:21:51] Dus ik wil echt deze minister oproepen, stop met dat afwachten.

[2:21:54] En neem nu die maatregelen die nodig zijn.

[2:21:57] En neem ook de conclusie van het CFV serieus.

[2:22:00] Want zij zeggen niet zomaar wat.

[2:22:03] Zij zeggen echt heel serieus dat dit kabinet niet consequent het internationaal recht uitdraagt en dat zij machtspolitiek bedrijven daarin.

[2:22:14] Dus bevriende naties niet aanspreken en naties die niet bevriend zijn wel.

[2:22:19] En zo werkt het natuurlijk niet in het internationaal recht.

[2:22:21] Het moet voor iedereen gelden, voor de Verenigde Staten, voor Israël, voor Rusland, voor iedereen.

[2:22:27] En zo moet deze minister daar ook mee omgaan, vind ik, want anders werkt het niet.

[2:22:31] Dus mijn vraag is, als het gaat om een wapenembargo.

[2:22:35] Wij importeren nog steeds wapens uit Israël.

[2:22:38] Veel wapens uit Israël.

[2:22:39] Getest op Palestijnen.

[2:22:41] Zondag staan er heel veel mensen in Amsterdam die willen dat deze minister een rode lijn trekt.

[2:22:47] En die willen dat deze minister in ieder geval stopt met het importeren van die wapens uit Israël.

[2:22:51] Niet dat hij ermee bezig is, maar dat hij ermee stopt.

[2:22:53] Want die wapens zijn getest op Palestijnen.

[2:22:55] En daarmee financieren wij ook een regering die genocide pleegt.

[2:23:00] Voorzitter, over Oekraïne.

[2:23:02] Ik heb mijn zorgen daarover uitgesproken over onze deelname aan de multinational force Ukraine.

[2:23:08] Omdat ik vind dat dat een zorgvuldige parlementaire behandeling verdient.

[2:23:12] En we hebben het daar eerder over gehad.

[2:23:14] Onze voorwaarden om deel te nemen aan zo'n missie zijn dat het internationaal rechtelijk mandaat heeft en dat het ook onderdeel is van een vredesakkoord.

[2:23:23] Maar nu vind ik het onbegrijpelijk dat deze minister zegt dat we een zorgvuldige parlementaire behandeling hebben van die missie, terwijl wij een briefje krijgen, een kort briefje van de minister van Defensie, die zegt we gaan al wel vast meedoen met deze missie met oefeningen.

[2:23:38] En dat strookt niet met elkaar.

[2:23:40] En dat schept ook verwachtingen.

[2:23:42] De minister kan zeggen dat het niet zo is, maar het is wel zo.

[2:23:44] Je gaat samen oefenen, je gaat met die missie onder die noemer oefenen.

[2:23:47] En vervolgens ga je zeggen, ja, we doen misschien toch niet mee.

[2:23:50] Ja, zo werkt het natuurlijk niet.

[2:23:52] En ik zou het heel erg verkeerd vinden als onze parlementaire besluitvorming op deze manier een soort van rommeltje wordt, omdat wij straks niet meer terug kunnen.

[2:24:01] Dus graag nog een reflectie daarop.

[2:24:03] Want net doen alsof het ook maar gewoon normaal oefenen is zoals we dat moeten doen, dat is deze missie natuurlijk gewoon niet.

[2:24:10] Dank, dan kijk ik naar de heer Hogeveen.

[2:24:13] Heeft u nog behoefte aan een twee minuten tweede termijn?

[2:24:17] Nee, oké.

[2:24:17] Dan ik alleen nog kort.

[2:24:21] Want ik wil de minister danken dat hij zijn collega's in de raad ook aan gaat spreken op de scheve lastenverdeling.

[2:24:28] Als het gaat om het achterblijven bij een aantal landen van hun financiële en militaire leveranties.

[2:24:34] Om Oekraïne en dus ook Europa en Nederland veiliger te houden.

[2:24:37] En dat ze deze fors moeten ondersteunen.

[2:24:39] Dank daarvoor.

[2:24:40] Dan kijk ik naar de minister voor... Hoe lang heeft u nodig?

[2:24:44] Wilt u doorgaan met de beantwoording?

[2:24:46] Ja?

[2:24:46] Oké, dan gaan we naar beantwoording.

[2:24:47] Gaat uw gang.

[2:24:50] Ja, dank, voorzitter.

[2:24:50] Een antwoord op mevrouw Dobbe.

[2:24:54] De zorgen die wij hebben over de situatie in Gaza en op de westelijke Jordaan-oever... en niet alleen onze zorgen, maar die van een groot deel van de internationale gemeenschap... zijn volstrekt helder.

[2:25:08] Het is aan een nieuwe Israëlse regering om te laten zien dat ze wat doen met die zorgen.

[2:25:14] Wij blijven alle mogelijke maatregelen in de EU-verband als Nederland nadrukkelijk op tafel houden.

[2:25:21] En op het moment dat de nieuwe Israëlse regering onvoldoende blijk geeft van dat ze iets gaan doen met die zorgen, dan is het aan de Europese Unie en de Europese Verband om de druk verder op te voeren.

[2:25:36] Nogmaals...

[2:25:38] Ik herken absoluut niet het beeld dat wij als Nederlands kabinet afwachtend zouden zijn.

[2:25:44] Als ik kijk naar de Europese landen, dan zitten wij echt bij de twee, drie landen die zowel in internationaal verband voor de meeste drukpleit op Israël als nationaal de bereidheid hebben getoond om maatregelen verder te zetten op het moment dat we onvoldoende beweging zien en daarmee geven invulling aan ook onze verplichtingen van internationaal recht.

[2:26:07] Maar met name geven we daarmee invulling aan de zorgen die we hebben en de eventuele opties die we hebben om de druk op te voeren.

[2:26:15] Voorzitter, wat betreft de oefening.

[2:26:21] Nederland is bereid om haar verantwoordelijkheid te dragen in de internationale coalitie binnen de juiste kaders.

[2:26:32] Er wordt geoefend met partners om ons daar eventueel op voor te bereiden.

[2:26:38] Maar uiteindelijk, en dat weten onze internationale partners, heb ik nu een aantal keer genoemd, is onze daadwerkelijke deelname afhankelijk van het politieke proces wat we met uw Kamer zullen moeten doorlopen.

[2:26:50] En dat is de situatie.

[2:26:55] Helder, dank.

[2:26:57] Dank allemaal voor jullie aanwezigheid.

[2:26:58] Dan lees ik nog even de toezeggingen voor.

[2:27:01] En ik wil ook nog collega Van Waarden van Denk excuseren... want die zit nu bij een begrotingsdebat van Binnenlandse Zaken.

[2:27:08] Dus daarom dat die gedurende debat even weg is gelopen.

[2:27:12] Dan heb ik drie toezeggingen staan.

[2:27:15] Twee.

[2:27:16] Oh, sorry.

[2:27:18] Lid Lobbe, SP, vraagt het twee minuten debat aan.

[2:27:20] Dat is dan punt één.

[2:27:21] Tweede punt is de toezegging.

[2:27:23] De minister van Buitenlandse Zaken zegt toe... dat hij aan de Kamer een schriftelijke terugkoppeling zou geven...

[2:27:28] wanneer het onderwerp Soedan aan bod is gekomen bij een volgende Raad Buitenlandse Zaken en specifiek met betrekking tot de uitkomst van de inzet van het kabinet bij het aansporen tot een mogelijk onderzoek door de Europese Commissie naar de rol van de Verenigde Arabische Emiraten en andere betrokken partijen bij de oorlog in Soedan.

[2:27:47] Dat is de tweede toezegging.

[2:27:50] Maar deze klopt.

[2:27:51] Dan gaan we naar punt drie, dus dan de tweede toezegging.

[2:27:53] De minister van Buitenlandse Zaken zegt toe... schriftelijke terugkoppeling te geven aan de Kamer... over de toekomstige gesprekken tussen Nederlandse delegatie... en de Indiaanse regering over de stand van zaken... en voortgang van de terugkeer van INSEA... naar aanleiding van vraaglid Van der Werf.

[2:28:08] Ja?

[2:28:09] Oké, geknikt.

[2:28:10] Ja, mevrouw Dobbe?

[2:28:11] Ik mis er nog wel één, want volgens mij heeft de minister ook toegezegd... dat hij reactie zou geven op het rapport van de CRVV.

[2:28:18] Ja.

[2:28:20] En ik weet niet of daar nog een termijn aan... Binnen de gestelde termijn, wat ik uit betrouwbare bron verneem, dat dat drie maanden zou zijn.

[2:28:28] Het is inderdaad het standaard proces dat het kabinet hierop reageert.

[2:28:31] Daarom is het geen toezegging.

[2:28:32] Maar ik denk dat we hier wel met elkaar constateren dat het gaat gebeuren.

[2:28:35] Is dat genoeg voor nu?

[2:28:36] Dat is genoeg, maar ik vind drie maanden wel lang.

[2:28:39] Want ik kan het ook gewoon best wel snel lezen.

[2:28:42] Zo lang hoeft het echt niet te duren.

[2:28:44] Dat kan toch sneller?

[2:28:46] Voorzitter, volgens mij discussiëren we het internationaal recht veelvuldig en de wijze waarop het kabinet zich hierop inzet.

[2:28:53] En zou ik graag de gestelde termijn willen gebruiken om daar ook een gedegene reactie op het rapport te geven.

[2:29:00] Ja, ik vind het prima.

[2:29:02] Ik weet niet of het formeel een regel is dat binnen drie maanden er...

[2:29:07] Als dat zo is, dan vind ik dit prima.

[2:29:09] Als dat niet zo is, het is een soort van informele afspraak, dan wil ik hem wel graag genoteerd zien.

[2:29:14] Is hij informeel of is hij...

[2:29:15] Dat weet ik eigenlijk niet.

[2:29:16] Ik weet wel dat we die afspraak hebben, maar...

[2:29:19] Ik weet niet meer dan dat de gestelde termijn drie maanden is.

[2:29:24] Wij gaan ons houden aan die gestelde termijn.

[2:29:30] Dan gaan we hem opschrijven als toezegging.

[2:29:32] Ja, alleen dan was u een toezegging.

[2:29:36] Maar goed, we schrijven hem op.

[2:29:38] Dus de minister van Buitenlandse Zaken zegt toe aan lid Dobbe dat er een reactie komt op het CCAV-rapport over internationaal recht.

[2:29:52] Wat is de naam van het rapport?

[2:29:54] En dat dat binnen drie maanden doet.

[2:29:56] Ja?

[2:29:56] En dan even iets mooier geformuleerd.

[2:29:58] Bedankt, dan sluit ik de vergadering.

[2:30:00] Dank u wel.