Grondbeleid

[0:00:00] Goedemorgen allemaal.

[0:00:01] Ik wil graag beginnen.

[0:00:06] Welkom allemaal bij de vaste commissie voor de volkshuisvesting en ruimtekoordening.

[0:00:11] Misschien kan ik enigszins rust krijgen in de zaal.

[0:00:14] Ik kijk even naar links.

[0:00:15] Mevrouw Wiersma, heer Klemmerk, we zijn begonnen.

[0:00:18] Ja.

[0:00:20] Goedemorgen allemaal.

[0:00:22] Welkom voor de tweede keer bij de commissie voor volkshuisvesting en ruimtelijke ordening voor het commissiedebat grondbeleid.

[0:00:28] Ik kijk ook even.

[0:00:29] Welkom aan de minister.

[0:00:32] Ik wou met elkaar afspreken dat we vijf minuten spreektijd doen en vier interrupties.

[0:00:36] De heer Klaassen van de groep Markenshouwer is ook aangeschoven.

[0:00:39] Hij is geen onderdeel van deze commissie.

[0:00:41] Ik kijk even naar de andere leden of daar problemen mee zijn dat hij aanschuift vandaag.

[0:00:46] Ik zie...

[0:00:47] Iedereen daarmee akkoord.

[0:00:49] Dus dan gaan we het zo doen.

[0:00:50] En dan is het aan de heer Klaassen om het spits af te bijten.

[0:00:54] Ja, dank voorzitter.

[0:00:55] Ik had gevraagd of ik als eerste mocht spreken.

[0:00:57] Omdat over een kwartier een postuurvergadering bij VWS is.

[0:01:02] Waar wat dingen op staan waar ik iets over zou moeten gaan vinden.

[0:01:07] Maar toch dank dat ik hier iets mag komen vertellen.

[0:01:11] Dat dat als eerste mag doen.

[0:01:13] Ik heb gemerkt in de voorbereiding dat ik vind het kan heel technisch zijn.

[0:01:19] Dus dat is voor mij een beetje een vuurdoop, zeg ik alvast tegen collega's.

[0:01:23] Maar meneer Nobel heeft me gerustgesteld.

[0:01:25] Hij zei het is helemaal niet...

[0:01:27] Technisch moet het gewoon plat slaan.

[0:01:34] Je moet de grond heien voordat je erop kunt bouwen, dus moet je het boel plat slaan.

[0:01:37] Maar ik ga mijn best doen.

[0:01:41] Voorzitter, als de discussie over de inbrengwaarde één ding duidelijk maakt, ik heb allemaal opgezocht wat dat is hoor.

[0:01:46] is het wel dat geen enkele methode echt deugt of echt goed werkt.

[0:01:51] Voor elke methode zitten allemaal haken en ogen aan.

[0:01:54] De comparatieve waarde leidt tot speculatieve grondwinsten en publieke tekorten.

[0:01:58] De voorgestelde gebruikswaarde sluit niet aan bij de onteigeningswaardering en kan ertoe leiden dat grondeigenaren simpelweg niet gaan verkopen.

[0:02:05] De residuale waarde zorgt voor onzekerheid omdat kleine verschillen in aannames enorme gevolgen kunnen hebben voor de grondprijzen en het kostenverhaal, waardoor het nog maar de vraag is of deze methode überhaupt kan doorwerken in de grondprijzen.

[0:02:18] Dus voorzitter, drie methodes, maar ook drie keer uitdagingen en problemen, maar misschien ook wel kansen.

[0:02:24] En ondertussen wil de minister het kostenverhaal ook nog eens flink uitbreiden.

[0:02:28] Zelfs gemeentebrede investeringen en bijdragen voor een evenwichtige woningvoorraad moeten straks via het kostenverhaal betaald kunnen worden.

[0:02:36] En als die kosten dus helemaal niet aan de betreffende gebiedsontwikkeling zijn toe te rekenen.

[0:02:42] En dat lijkt voor ons de omgekeerde wereld.

[0:02:45] Eerst maakt de landelijke politiek met haar eigen regels woningbouw onrendabel, en vervolgens wordt de rekening bij de gebiedsontwikkeling neergelegd.

[0:02:52] Maar los daarvan kiezen meneers ook nog eens voor misschien niet het allerbeste instrument.

[0:02:59] Krijgsman, dat is een artikel, verwoordde dat treffend op de Omgevingswep.

[0:03:04] Daarmee staat het voorstel Haags op de kern van het kostenverhaal, want alleen de kosten die toerekenbaar zijn aan het gebied mogen worden verhaald.

[0:03:12] Het criterium is bovendien ruim genoeg voor een zwembad of een sporthal.

[0:03:16] De bestaande regelingen voor zulke bijdragen, met waarborgen zoals een functionele samenhang met ontwikkeling...

[0:03:21] artikel 1323 van de Omgevingswet, geeft onvoldoende handvatten, schrijft de minister.

[0:03:27] Verderop, een verplichte betaling aan de overheid zonder rechtstreeks individuele tegenprestatie heet in de fiscale leer een belasting.

[0:03:35] Wie de waardestijging van grond aan de gemeenschap wil laten toekomen mag dat bepleiten, maar dan hoort het te gebeuren als wat het is, een heffing met een eigenwettelijke grondslag, een vooraf vastgesteld tarief, verantwoording over de besteding en beroep bij de belastingrechten.

[0:03:48] Einde citaat.

[0:03:49] En voorzitter, hiermee slaat krijgsmand de spijker op zijn kop.

[0:03:53] Als de minister grondwaardestijging wil gebruiken voor bredere publieke doelen, dan moet zij dat niet in het kostenverhaal doen, maar een aparte belasting voor invoeren.

[0:04:01] Sorry, meneer Nobel.

[0:04:02] Extra belasting blijkbaar.

[0:04:04] En voorzitter, zo'n belasting heeft een naam, een plan baat te heffen.

[0:04:07] En ik zie er allerlei problemen bij.

[0:04:09] Ik zie een interruptie.

[0:04:13] U ziet een interruptie?

[0:04:14] Meneer Nobel.

[0:04:15] Ik zag geen interruptie.

[0:04:16] Die komt nu, meneer Klaassen.

[0:04:20] Volgens mij wat u wilt, en dat wil de VVD ook... is dat op het moment dat de grond meer waard wordt... dat dan aan een ontwikkelaar wordt gevraagd... doe een bijdrage in dat gebied... zodat er uiteindelijk meer woningen worden gebouwd.

[0:04:33] Wat de heer Klaassen volgens mij niet wil... maar dat gaan we nu dus ook vragen... is onnodig belasting heffen bij een ontwikkelaar... waardoor misschien zelfs woningbouwprojecten... uiteindelijk niet van de grond komen.

[0:04:44] Klopt dat?

[0:04:46] De heer Klaas.

[0:04:47] Ons doel is dat er zo snel mogelijk en zo gepast mogelijk wordt gebouwd.

[0:04:53] En dan is de vraag of dan de druk van de kosten terecht moet komen waar meneer Nobel zegt.

[0:05:01] En mijn vraag verderop zal ook zijn aan de minister, is dat één op één zo?

[0:05:06] Of zijn er andere manieren om te bedenken dat de druk van de kosten terecht komt waar die terug zou moeten komen?

[0:05:12] In ieder geval niet...

[0:05:12] Bij degene die één, of het huis wil bouwen, of in het huis moet gaan wonen.

[0:05:20] Maar misschien wel bij de gemeente.

[0:05:21] Maar daar zit het gevaar, en dat bedoelt meneer Nobel dat ook, dat als je dat zou doen, dat een gemeente, misschien een wat minder...

[0:05:34] Een rechtse gemeente, ze bestaan hoor, maar misschien een vrij linkse gemeente.

[0:05:39] Waar ze ineens heel veel eisen gaan stellen aan de omgeving waarin die gebouwd wordt.

[0:05:44] Dat er heel veel bomen, extra bomen moeten.

[0:05:46] Of dat er vanwege hittestress allerlei dingetjes wij moeten.

[0:05:52] Dat er bepaalde struiken in moeten waar kevers leven die je normaal ergens nooit ziet in de stad.

[0:05:57] Waardoor die kosten erom oplopen.

[0:05:59] Dus de vraag is, het zal dan ook zijn aan de minister, als je naar die richting zou kijken...

[0:06:05] realiseerbaar is, dat al dat soort kostenopdrijvende elementen eruit zouden kunnen worden gehaald.

[0:06:12] Ik zie nog een interruptie van de heer Nobel.

[0:06:14] Ja, voorzitter, dat klinkt de VVD wel goed in de oren, want als je bij de residuele grondwaarde een bijdrage vraagt, en dat kan denk ik prima, dan hoeven we niet allerlei extra belastingen te heffen, dan moet je daar wel zorgvuldig mee omgaan.

[0:06:26] En ik ben blij dat de heer Klaas ook aangeeft, ja, wat ons betreft niet allerlei

[0:06:30] extra zaken.

[0:06:32] In de brief stond bijvoorbeeld deelmobiliteit, maar ook duurzaamheid.

[0:06:35] Daar reageert u volgens mij zelf aan.

[0:06:37] We moeten zeker kijken naar wat is nodig om uiteindelijk meer woningen te bouwen.

[0:06:41] Denk bijvoorbeeld aan het aanleggen van een weg of de inrichting van de openbare ruimte.

[0:06:46] Heb ik u zo ook goed verstaan?

[0:06:47] Is dat ook wat u nastreeft uiteindelijk?

[0:06:49] Ja, dat is wel het doel.

[0:06:51] Alleen als ik dan naar al die verschillende methodes kijk, heb ik ook naar plantbatenheffingen gekeken.

[0:06:58] Daar zitten een heleboel risico's aan.

[0:06:59] Ik zie er ook voordelen in.

[0:07:00] Misschien dat ik daar nog iets over ga zeggen, maar ik wil vooral aan de minister vragen om, als we daarna gaan kijken, of het te realiseren is in de context zoals wij dat nu besproken hebben.

[0:07:13] Ik ga even door, want een ander tegenargument zou zijn, voorzitter, dat het zou kunnen leiden tot de stapeling van regelingen, een plantbatenheffing.

[0:07:23] Maar daar is wat ons betreft een eenvoudige oplossing voor.

[0:07:27] Laat die heffing het kostenverhaal vervangen in plaats van er nog een regeling naast te zetten.

[0:07:31] En dat zou voordelen hebben.

[0:07:32] Een plantbatenheffing kan gebaseerd worden op het verschil tussen bestaande en de nieuwe gebruikswaarde van de grond na een planwijziging.

[0:07:38] Met een voorafgesteld tarief.

[0:07:41] En dan weten ontwikkelaars veel beter waar zij aan toe zijn als zij willen gaan bouwen.

[0:07:46] En het systeem is veel beter voorzienbaar.

[0:07:47] En die zekerheid kunnen ze dan ook meenemen in de grondprijzen.

[0:07:50] Volgens mij als je dat doet, dan heb je ook iets van grip op die prijzen van de grond en eventuele zaken.

[0:07:57] Een speculatie waar we ook helaas mee te maken hebben.

[0:08:01] En we hebben geen ellenlange onderhandeling over dat kostenverhaal.

[0:08:05] Geen tijdrovende publiekrechtelijke procedures als een antrieure overeenkomst die tot stand komt.

[0:08:10] Een gemeente meer die noodgedwongen genoegen moeten nemen met minder kostenverhaal dan waar zij recht op hebben.

[0:08:17] Misschien het grootste voordeel, voorzitter, is dat gemeenten...

[0:08:20] Ik zie nog even een interruptie van de heer Van Asten.

[0:08:23] Ja, voorzitter.

[0:08:29] Ik dacht dat het een zin af was, maar u mag even een zin afmaken.

[0:08:34] Even kijken.

[0:08:35] Het grootste voordeel van de zetsel is dat gemeenten grote grondwaarschuwingen kunnen benutten... om tekort te hebben andere bouwprojecten op te vangen binnen hun eigen gemeente.

[0:08:44] Dan gaan we nu naar de heer Van Nassen.

[0:08:46] Ja, dank.

[0:08:47] Ik was even getriggerd door die opmerking over het verschil tussen planbatenheffing en kostenverhaal.

[0:08:53] Want ik krijg een beetje het idee dat...

[0:08:57] De kosten die een gemeente moet maken om een nieuwe woonwijk goed aan te sluiten op de rest van de stad en alle investeringen daarvoor te doen, dat dat toch een beetje in het restverhaal wordt.

[0:09:06] Vindt u ook niet dat we ervoor moeten zorgen dat de kosten die gemaakt worden voor zo'n wijk niet op het bordje van de gemeente komen?

[0:09:16] ...op kosten van de nieuwe wijk die gebouwd wordt... ...en dat dat dus helemaal niet een onzekere factor is... ...maar gewoon iets wat van tevoren moet worden meegenomen... ...zodat we het daar op die grondwaarde kunnen waarderen.

[0:09:27] De heer Klaas.

[0:09:29] Twee leden.

[0:09:31] Ik begrijp het tweede deel, dat het aan de voorkant allemaal veel duidelijker moet zijn.

[0:09:38] De kosten, waar komen die terecht?

[0:09:42] Volgens mij kan dat ook.

[0:09:44] De vraag is of de kosten, want die begreep ik niet goed hoor, de kosten in die wijk terecht moeten komen.

[0:09:54] Is het dan van de...

[0:09:55] ...de bewoners of voor de projectontwikkelaar begrijpt nu nog niet goed... ...wat meneer Van Asten daarmee bedoelt, wat met wat in de wijk terecht moet komen.

[0:10:04] De kosten in de wijk terechtkomen.

[0:10:06] De heer Van Asten?

[0:10:07] Voorzitter, ik wil hem graag verduidelijken.

[0:10:09] Niet dat dat nog een extra interruptie hiervan is.

[0:10:11] Nee, dat gaat inderdaad om de kosten die de ontwikkelaar maakt bij het maken van de wijk.

[0:10:16] Uiteindelijk zakt dat dus in de grondwaarde... ...omdat de verkoopwaarde van de panden natuurlijk niet verder omhoog gaat...

[0:10:23] Maar dat dat dus moet worden meegenomen in de bepaling van de grondwaarde en wat ze daarvoor betalen.

[0:10:29] Heer Klaas.

[0:10:34] Dat kan, maar de vraag is of dat dan één op één moet.

[0:10:37] Of dat een gedeelde last is van de ontwikkeling van een gebied.

[0:10:42] Dat kan en de gemeente zijn, dat kan de projectontwikkelaar zijn.

[0:10:45] En afhankelijk ook... Kijk, het leidt...

[0:10:49] Als je dat heel goed doet en je hebt een hele mooie wijk, ook dat huizen die een WOZ hebben en waardoor de inkomsten komen naar de gemeente.

[0:10:57] Dus zo kun je ook de kosten delen met elkaar.

[0:11:00] En volgens mij helpt dat ook om sneller te kunnen bouwen.

[0:11:04] Ik zie nog een interruptie van de heer Nolbel.

[0:11:07] Ik heb het idee dat mijn collega van D66 toch een beetje een reddingsboeier probeert te gooien naar de heer Klaassen.

[0:11:12] Dus ik ga dat ook proberen.

[0:11:14] Volgens mij wil je uiteindelijk niet een ontwikkelaar onnodig op kosten jagen.

[0:11:19] Ik denk dat u dat eens bent met de VVD.

[0:11:21] Maar tegelijkertijd willen we wel dat uiteindelijk mensen in hun wijk kunnen komen.

[0:11:24] Bijvoorbeeld door het aanleggen van een weg.

[0:11:27] Wat de heer Van Asten eigenlijk volgens mij net aan u probeert te vragen, vindt u het redelijk dat als dat financieel kan, als een project onder water staat, kan je ook niet een bijdrage aan een ontwikkelaar vragen.

[0:11:36] Maar als dat wel kan, doordat de grondwaarde meer waard wordt, dat dan de ontwikkelaar aan de weg bijdraagt, zodat die kosten niet op het bordje van de gemeente terechtkomen.

[0:11:44] Dan hoeft er niet een extra belasting ingevoerd te worden en hebben we toch die huizen gebouwd.

[0:11:48] De heer Klaassen.

[0:11:50] Ik weet het niet.

[0:11:51] Als ik kijk in mijn eigen omgeving waar wat wijkjes zijn uitgebreid of aangeplakt, dan moeten ook wegen aangelegd worden.

[0:12:00] Daar heeft tot nu toe de gemeente dat altijd voor zijn rekening genomen.

[0:12:02] Waarom?

[0:12:03] De gemeente wordt er beter van, wordt er mooier van.

[0:12:06] Dus waarom... En als de gemeente wil dat een projectontwikkelaar gaat investeren in een gemeente, dan mag je ook van de ontwikkelaar vragen dat zij...

[0:12:20] Ja, maar dat kan.

[0:12:22] Maar aan de andere kant, de gemeente wordt er ook beter van.

[0:12:25] Dus waarom zou dat dan puur bij de gemeente moeten vallen?

[0:12:32] Heer Nobel, voor de laatste interruptie trouwens.

[0:12:38] Ja, ik dacht dat ze kort waren, maar vooruit.

[0:12:41] Ik denk dat het belangrijk is, want het gaat over het verschil tussen aan de ene kant de residuele grondwaarde... ...en aan de andere kant de planbaatheffing.

[0:12:47] Het gaat erom dat uiteindelijk redelijkwijs ook een bijdrage aan de ontwikkelaar wordt gevraagd.

[0:12:51] Dat betekent niet dat de gemeente helemaal geen kost hoeft te maken.

[0:12:54] Alleen de grondwaardestijging die plaatsvindt doordat er woningen worden gebouwd... ...daar wordt een deel van gebruikt om bijvoorbeeld de weg aan te leggen.

[0:13:02] En de gemeente zal ook nog een bijdrage moeten doen...

[0:13:04] Terecht stelt de heer Klaas van ja, de gemeente wordt er uiteindelijk ook beter van als er meer woningen worden gebouwd.

[0:13:09] Maar dat hoeft dus niet.

[0:13:10] En daar vinden we elkaar volgens mij door allerlei extra belastingen op te leggen.

[0:13:14] Dat kan je doen door die residuele grondwaardemethode.

[0:13:17] Bent u dat met mij eens?

[0:13:19] Ja, laat ik vooropstellen dat die residuele grondwaarde nu het beste lijkt te zijn en het beste te werken.

[0:13:25] Volgens mij was dat de motie van de heer Grinnewis.

[0:13:28] Daar is toen ook voor gestemd.

[0:13:30] Ik denk dat dat heel prima is.

[0:13:31] Maar mijn vraag is, eigenlijk is het, als je dan toch kijkt naar plantbatenheffing...

[0:13:36] Zit daar een weg in waarin, en dat is telkens de vraag aan de minister, of daar toch niet mogelijk is om daar een...

[0:13:51] een manier in te vinden die ervoor zorgt dat die kostenverdeling, die kostendruk, afhankelijk van de situatie, dat dat daar neergelegd wordt.

[0:14:01] Dus dat dat misschien nog eerlijker kan, waardoor we toch nog beter en mooier zouden kunnen bouwen.

[0:14:07] Dat is eigenlijk de vraag die ik heb aan de minister.

[0:14:11] Tuurlijk moet ik er wel bij zeggen dat alles wat leidt tot meer belasting, voor wie dan ook, dat kan natuurlijk niet de bedoeling zijn.

[0:14:19] Ik zie nu nog een interruptie van mevrouw Steen.

[0:14:22] Dank u voorzitter.

[0:14:23] Ik hoorde meneer Klaassen zich net heel veel zorgen maken over het feit dat gemeenten misschien meer kosten zouden verhalen of toerekenen aan een project dan dat hij eigenlijk strikt noodzakelijk vindt.

[0:14:36] En vervolgens hoor ik een pleite voor een planbatenheffing.

[0:14:39] Maar het klopt toch, meneer Klaassen, dat wanneer een gemeente een planbatenheffing heft, dat gewoon kan over een bepaald percentage van de waardestijging van de grond.

[0:14:48] En dat de gemeente daarmee helemaal niet inzichtelijk hoeft te maken wat ze dan precies met die kosten doen.

[0:14:54] Dat is toch een heel ander verhaal dan kostenverhaal, waarbij je dus heel restrictief op een blaadje ziet welke kosten de gemeente mag verhalen op de ontwikkelaar.

[0:15:03] dan ben je toch veel meer geld kwijt in potentie.

[0:15:06] Het is maar wat de gemeente wil voor dat project, dan dat het bij kosten verhaal kan.

[0:15:12] Heer Klaassen.

[0:15:13] Ja, maar daarom was mijn vraag, want als je naar zo'n planbaatheffing zou gaan, of je dat toch niet aan de voorkant met tarieven aan de voorkant al zou kunnen helder maken, zodat je aan de voorkant weet wat de tarieven zijn en wat de kosten zijn.

[0:15:27] Dan ben je ook aan de voorkant gewoon helder wat het gaat kosten.

[0:15:34] Ik zie nog een interruptie bij de heer Grenwis.

[0:15:38] Ja, voorzitter.

[0:15:39] Volgens mij kunnen we het gewoon gaan doen.

[0:15:41] Laten we het gewoon eens gaan proberen.

[0:15:43] Maar de heer Klaas zei het al, Groep Makersover heeft voor mijn motie gestemd, een paar weken terug, en daar stond als overweging in.

[0:15:49] Overweging dat de invoering van een plan batenheffing complex is tot onzekerheid bij project- en gebiedsontwikkelaars en woningcorporaties leidt en het risico op vertraging van woningbouwprojecten vergroot, met name doordat de kans toeneemt dat agrarische eigenaren hun grond niet meer vrijwillig willen verkopen.

[0:16:03] Dat hoorde ook bij de motie.

[0:16:05] Neemt de heer Klaassen daar een afstand van?

[0:16:07] Of kan hij daar nog steeds inkomen in die overweging, inclusieve dictum?

[0:16:11] Heer Klaassen?

[0:16:12] Ja, nee, prima hoor.

[0:16:15] Tuurlijk hebben we daar ook de overwegingen en alles hebben we daarin meegenomen.

[0:16:18] En daar staan we nog gewoon achter.

[0:16:19] De vraag alleen is, ik denk dat daar een commissiedebat voor kunt gebruiken.

[0:16:24] Prima, dat is de weg die we opgaan.

[0:16:26] Maar...

[0:16:29] Ik denk dat het nog niet duidelijk, althans voor mij, voor ons niet, duidelijk genoeg is dat als je een plantbatenheffing zou doen, die, en daar moet ik misschien een keer later over hebben, wat andere randvoorwaarden zou voldoen, waar aan de voorkant ook veel haaladreswaardekosten terechtkomen.

[0:16:46] En dat er een afwakening is in het percentage wat het dan zou moeten kosten.

[0:16:50] Of het dan ook niet een werkbare situatie zou zijn.

[0:16:52] Want we denken dat het ook zou kunnen leiden tot minder regeldruk.

[0:16:55] Dat is een beetje...

[0:16:58] Voornamelijk die regeldruk is de meest achterliggende gedachte die daarachter zit.

[0:17:03] Het is een vraag aan de minister om daar eens naar te kijken en haar visie nog eens over te laten schijnen.

[0:17:12] Dus we nemen zeker geen afstand van de motie, omdat dat voor nu de beste oplossing lijkt te zijn.

[0:17:21] Ik stel voor dat uw betoog volgt.

[0:17:23] U bent klaar?

[0:17:24] Dan geef ik het woord aan de heer Noël.

[0:17:28] Dank u wel, voorzitter.

[0:17:31] Ik had al verteld dat ik weg moest, hè?

[0:17:33] De heer Nobel.

[0:17:35] Sorry, ik zei ga uw gang, maar dat is uiteraard aan de voorzitter.

[0:17:38] Voorzitter, wie huizen wil bouwen heeft grond nodig.

[0:17:41] Beschikbare, maar ook betaalbare grond.

[0:17:43] En het is voor de VVD een prioriteit dat er heel snel meer woningen komen.

[0:17:47] Daarom moeten we streven naar een grondbeleid dat de woningbouw zo snel mogelijk op gang helpt.

[0:17:51] Allereerst de residuele grondwaardemethode.

[0:17:53] Het is goed nieuws dat de Kamer in september voor de motie Grimwis-CS heeft gestemd.

[0:17:58] De minister kiest hiermee voor de residuele grondwaardemethode en er komt geen planbatenheffing.

[0:18:04] Dat is goed nieuws, want zo'n heffing is complex, geeft onzekerheid en ontmoedigt boeren om uiteindelijk hun grond te verkopen voor woningbouw.

[0:18:12] De residuele methode is de beste optie om te voorkomen dat de grond woningbouw uiteindelijk op slot kan zetten...

[0:18:18] zonder dat het rendement van grondeigenaren disproportioneel wordt afgerand.

[0:18:22] Maar de methode mag geen kapstok worden waar allerlei extra kosten aan worden gehangen... die vervolgens op ontwikkelaars wordt verhaald.

[0:18:29] En daar maak ik me toch wel een beetje zorgen over namens de VVD.

[0:18:32] De minister onderzoekt een bijdrage aan gemeentebrede investeringen... een bijdrage voor sociale en betaalbare woningbouw, een nieuwe kostensoortenlijst... onder meer voor deelmobiliteit.

[0:18:41] En al die kosten komen dan uiteindelijk terecht in de gebiedsontwikkeling.

[0:18:47] Dat maakt dan een project duurder of zelfs onhaalbaar en dan bouwen we minder en niet meer.

[0:18:52] Ik wil de minister daarom vragen of het kostenverhaal alleen betrekking gaat hebben op de gebiedsontwikkeling waar wordt gebouwd of ontwikkeld en dat het niet een instrument wordt om kosten van andere projecten mee te verrekenen.

[0:19:05] Ik zie een interruptie van de heer Van Ast.

[0:19:07] Ja, dank.

[0:19:09] kan naar eind meekomen met VVD.

[0:19:10] We moeten zorgen dat die kostensoortenlijst niet oneindig wordt opgeplust om dan eigenlijk zo te botsen met uiteindelijk die grondwaarde, waardoor er uiteindelijk niks gebeurt.

[0:19:22] Nu worden er alleen wel wat voorbeelden gegeven waarvan ik denk, nou, ik ben daar toch wel...

[0:19:26] Benieuwd naar die uitwerking.

[0:19:27] Neem nou bijvoorbeeld deelmobiliteit.

[0:19:30] Overigens een motie die eerder door de Kamer is aangenomen met steun van de VVD.

[0:19:35] Dat ook ging over opnemen in de kostensoortenlijst.

[0:19:38] Dus ben benieuwd waar daar de verandering van denken in is gekomen.

[0:19:43] Maar op die deelmobiliteit, daar zit natuurlijk het verhaal van, ja, die deelmobiliteit komt op het moment dat er wijken worden gemaakt waarin projectontwikkelaars veel minder parkeerplaatsen hoeven aan te leggen, omdat dat wordt opgelost met deelmobiliteit.

[0:19:57] We zien echter dat deelmobiliteit, zeker in nieuwbouwwijken, echt wel een aanloop tijd nodig heeft en omdat de projectontwikkelaar vaak de boel verkocht heeft aan de belegger, weg is en dat in één keer zo'n deelmobiliteitsconcept weg is.

[0:20:11] Het opnemen in het kostensoortenverhaal gaat natuurlijk wel helpen om dit wel overeind te houden en te zorgen dat er dus goedkoper gebouwd kan worden en bewoners verzekerd zijn voor mobiliteit.

[0:20:22] Is de VWD het daarmee met ons eens?

[0:20:26] Excuse.

[0:20:27] De heer Nobel.

[0:20:29] Ja, een aantal vragen.

[0:20:31] Laat ik beginnen met de motie die wij destijds hebben gesteund.

[0:20:36] Er stonden een aantal zaken in die motie.

[0:20:38] En een goede motie, en dat weet de heer Van Asten ook, heeft een aantal zaken in zich die je heel goed kan steunen.

[0:20:45] En er stond ook iets in waar de VVD eigenlijk minder enthousiast over was.

[0:20:48] En dat is dat onderzoek of deelmobiliteit toegevoegd kan worden aan de kostensoortenlijst.

[0:20:53] Maar goed, een onderzoek kan je ook niet helemaal tegen zijn.

[0:20:55] Dus complimenten nogmaals voor de heer Van Asten.

[0:20:57] Goede motie.

[0:20:58] Maar nu ik dan toch de gelegenheid krijg om te vertellen hoe we er tegenaan kijken, dat was iets wat we niet zo heel erg leuk vonden.

[0:21:04] Dus ik loop al een beetje vooruit op wat er uit het onderzoek gaat komen.

[0:21:07] Wat ons betreft wordt deelmobiliteit daar dan niet aan toegevoegd.

[0:21:11] Er stonden ook een aantal andere punten in over kijken of deelmobiliteit in gebiedsontwikkelingen een oplossing kan zijn.

[0:21:17] Ik parafraseer het een beetje.

[0:21:18] En dat is iets wat de VVD op zich wel positief tegenover staat.

[0:21:23] Ik kan me best voorstellen dat bijvoorbeeld rondom stationslocaties, dat je daar niet ontzettend veel parkeerplekken gaat realiseren.

[0:21:29] Dat je dan kijkt naar een concept als deelmobiliteit.

[0:21:31] Maar waar ik een beetje bang voor ben, en daar kom ik straks in mijn spreektekst ook nog wel verder op.

[0:21:36] is dat uiteindelijk dit niet alleen iets wordt om bij projectontwikkelaars af te romen, maar dat het voor gemeenten een trucje wordt om uiteindelijk de auto gewoon volledig te weren.

[0:21:45] Laten we ook niet doen alsof er gemeenten zijn die daar heel veel moeite mee hebben.

[0:21:49] Gemeenten gaan dit denk ik misbruiken om uiteindelijk mensen die elke ochtend met de auto naar hun werk gaan, om dat min of meer onmogelijk te maken.

[0:21:57] En daar wil ik gewoon voor waken en daar komt nog bij, een ontwikkelaar bouwt huizen.

[0:22:01] Een ontwikkelaar is niet een leasemaatschappij die ook nog ineens het concept deelauto's erbij wil doen.

[0:22:08] Ik heb dat in de praktijk als wethouder ook ervaren.

[0:22:10] Dan wordt heel snel naar de gemeente gekeken.

[0:22:12] Wilt u deze onrendabele business case dan op u nemen?

[0:22:14] Want daar zit ik niet zo op te wachten als ontwikkelaar.

[0:22:17] Nou, dan komt het verlies uiteindelijk bij de gemeente terecht.

[0:22:20] En 9 van de 10 keer komt dat dan weer bij de belastingbetaler terecht.

[0:22:23] En daar zit de VVD gewoon niet zo op te wachten.

[0:22:26] De heer Van Asten.

[0:22:28] Ja, daar ging het dan denk ik toch te schoen.

[0:22:30] Want de...

[0:22:31] De ontwikkelaar zit er niet op te wachten.

[0:22:34] Ja, nou zal die mooi worden.

[0:22:36] We bouwen nieuwbouwwijken, zeker in grote steden, dichtbij stationslocaties.

[0:22:42] Wordt er dan gekeken, dure grond, hoe kunnen we er nou voor zorgen dat hier toch veel mensen gaan wonen, goed ontsloten met de openbaar vervoer.

[0:22:49] Dan om dicht te bouwen heb je dan minder parkeerplaatsen nodig.

[0:22:53] Zeker op straat, die kan je niet aanleggen voor veel mensen.

[0:22:56] En in pandige oplossingen zijn ontzettend duur.

[0:22:59] Waardoor woningen vaak gewoon of onbetaalbaar worden of überhaupt niet gebouwd worden.

[0:23:03] Dan is deelmobiliteit daar een goede oplossing voor.

[0:23:06] Dan is dat toch mee te nemen in die business case van het bouwen van een nieuwe wijk.

[0:23:11] En hoort het toch juist bij de kosten van het bouwen van zo'n wijk.

[0:23:14] En daarmee dus gewoon één op één toe te rekenen aan zo'n ontwikkeling.

[0:23:19] Ja voorzitter, dan komen we denk ik terug bij wat ik al eerder schetste.

[0:23:24] Het kan best zo zijn dat een concept als deelmobiliteit in bepaalde gemeenten... op bepaalde plekken iets is wat men overweegt.

[0:23:32] Alleen ik ben bang dat dit generiek gaat worden gebruikt.

[0:23:35] En ik heb zelf ook van dichtbij gezien dat het ook kan worden gebruikt bij locaties waar...

[0:23:40] nog geen hoogwaardige openbaar vervoer is of waar helemaal geen sprake is van een stad.

[0:23:46] En dan wordt deelmobiliteit niet een dienst die heel logisch is omdat je op een bepaalde plek zit.

[0:23:52] Dan wordt het eigenlijk een middel door vele al linkse bestuurders om de auto te weren.

[0:23:57] En daar zit ik gewoon niet op te wachten vanuit de VVD.

[0:23:59] Dus deelmobiliteit kan.

[0:24:01] Het kan ook als het niet in de kostsoortenlijst wordt opgenomen, want de gemeente kan altijd tegen een ontwikkelaar zeggen wij vinden het belangrijk dat op deze plek een lagere parkeernorm is en daarom willen we met deelauto's werken.

[0:24:10] Maar de VVD wil gewoon niet dat dit een generiek instrument wordt.

[0:24:12] Als je kijkt naar gebiedsontwikkeling zijn eigenlijk twee zaken echt van belang.

[0:24:17] Dat is dat de openbare ruimte in orde is, dat er groen in dat gebied komt en dat je er met de weg naartoe kunt.

[0:24:23] En heel veel meer is het niet.

[0:24:25] Dus ik zit niet te wachten namens de VVD dat die minister met een veel grotere lijst komt.

[0:24:30] Waardoor uiteindelijk de gebiedsontwikkeling niet wordt vergemakkelijkt.

[0:24:33] Maar dat de kosten enorm oplopen en dat we dan uiteindelijk zullen zien dat er niet meer woningen maar minder woningen worden gebouwd.

[0:24:39] Ik zie nog een interruptie van de heer Klemming.

[0:24:43] Voorzitter, over die kostenlijsten en het toevoegen van nieuwe soorten kosten aan die lijst.

[0:24:51] Zo'n lijst vertelt wat je mag doorrekenen aan een ontwikkelaar, maar niet per se voor hoeveel en welk ambitieniveau erachter zit.

[0:24:59] Is de heer Nobel niet huiverig door het feit dat met name linkse stadbesturen en lokale koppen op het gebied van groen bijvoorbeeld gaan doorrekenen en laten betalen door ontwikkelaars met alle gevolgen van dien voor de burger die of

[0:25:11] te veel moet gaan betalen voor zijn woning.

[0:25:12] De betaalbaarheid gaat er onderuit.

[0:25:15] Of die woningen worden niet eens gebouwd.

[0:25:17] De heer Noël?

[0:25:18] Daar ben ik niet heel erg bang voor, omdat uiteindelijk de gemeente heeft ook vastgelegd wat de groennorm is.

[0:25:24] Dus als jij aan een ontwikkelaar vraagt, nou we gaan bovenop die groennorm nog allerlei andere dingen doen.

[0:25:28] Dan kan die ontwikkelaar heel makkelijk zeggen, ja maar dat is niet uw eigen beleid.

[0:25:31] Wacht eens even, ik betaal gewoon mee aan wat u zelf ook zou doen.

[0:25:34] Dus daar ben ik niet zo heel bang voor.

[0:25:36] Omdat uiteindelijk als je de groennorm ontzettend hoog hebt liggen, dat dan die kosten ook heel erg hoog zijn.

[0:25:42] En je ziet met name...

[0:25:43] Een hele hoge groennorm, veelal bij wat kleinere gemeenten... ...omdat het dan nog behapbaar is.

[0:25:48] Dus in een grote stad een plus over de hele gemeente op de groennorm... ...daar ben ik gewoon niet zo heel erg bang voor.

[0:25:55] En dan de weg.

[0:25:56] De weg ziet er meestal overal hetzelfde uit...

[0:26:00] Daar zie ik niet heel veel mogelijkheid voor een gemeente om te zeggen, u moet er nog heel veel bovenop doen.

[0:26:05] Tenzij er ineens bruggen of aquaducten of dat soort dingen voorbij komen.

[0:26:10] Maar ja, dan wordt het al heel snel onredelijk of financieel onhaalbaar om te dragen in een project.

[0:26:18] Vervolgvraag van de heer Klemmink.

[0:26:19] Zeker.

[0:26:21] Je kunt natuurlijk in je gemeentelijke groenbeleid wel degelijk een lokale kop hebben.

[0:26:25] Dan kun je wel degelijk in de kostenlijsten door laten rekenen richting de ontwikkelaar.

[0:26:31] Begrijp ik nou uit het betoog van de VVD dat zij dat profijtelijke proportionaliteit en toerekenbaarheid van de kostenverhalen, die PPT-criteria, dat zij die overeind willen houden?

[0:26:44] Ja, voorzitter.

[0:26:44] Uiteindelijk moet het ook iets zijn wat uitvoerbaar is.

[0:26:48] Dus elke gemeente heeft zijn eigen beleid.

[0:26:51] U stelt terecht, er kan een kop op zitten.

[0:26:53] Daar stel ik dan tegenover.

[0:26:54] Dat betekent dat die gemeente die kop zelf ook zou moeten doen.

[0:26:57] En dat is waar ik toch best wel veel vertrouwen in deze methode.

[0:27:02] Want uiteindelijk, die grond wordt gewoon heel veel meer waard.

[0:27:04] En er wordt gekeken van, kunnen we iets verrekenen?

[0:27:06] Als het niet verrekend kan worden, omdat een ontwikkeling in de min gaat... dan kun je het ook niet vragen aan een ontwikkelaar.

[0:27:11] Dus ik ben niet zo bang...

[0:27:13] dat een eventuele gemeentelijke kop of een bijdrage die aan ontwikkelaars wordt gevraagd, met deze methode ertoe leidt dat we te veel gaan vragen.

[0:27:22] Want we kunnen niet meer vragen dan wat de stijging van de grondprijs uiteindelijk met zich meebrengt.

[0:27:29] Interruptie van mevrouw Wiesma.

[0:27:31] Ja, dank u voorzitter.

[0:27:32] En ik zou de heer Nobel willen vragen... want een van de risico's die in de systematiek zit is... wat ook uit de brief blijkt, dat de bereidheid van bijvoorbeeld agrariërs... om grond te verkopen minder kan worden door dit systeem.

[0:27:49] Hoe ziet de heer Nobel dat?

[0:27:50] En vindt hij dat eigenlijk een deel van die waardestijging...

[0:27:54] Dit kabinet zet er ook op in dat boeren wettelijk over meer grond moeten bezitten dan ze nu hebben.

[0:28:02] Dus dat helpt ook niet mee met die bereidheid, maar dat we onteigening daarin zouden moeten voorkomen.

[0:28:08] En hoe ziet hij de waarborgen daarvoor?

[0:28:13] De heer Nobel.

[0:28:15] Onteiging is natuurlijk een heel zwaar middel.

[0:28:16] Dus dat zou de laatste treden op de ladder moeten zijn.

[0:28:20] En ik denk dat dat voor heel veel gemeentebestuurders gelukkig ook geldt.

[0:28:25] Ik zie het ook wel als een kans dat we met die residuele grondwaardemethode...

[0:28:30] ...een uitweg misschien voor sommige agrariërs kunnen bieden.

[0:28:33] Omdat ze zien, laat ik het wat dichterbij houden... ...ik was zelf wethouder in een gemeente waar veel suikerbieten werden geteeld... ...en door de verzilting werd dat voor sommige boeren gewoon heel erg lastig.

[0:28:43] Dat zagen zij zelf ook en ze wilden heel graag iets anders met hun grond.

[0:28:46] En op het moment dat er dan een woningbouwontwikkeling... ...naast het perceel van de boer plaatsvindt... ...en die boer de vraag krijgt van, goh, zou je je perceel willen verkopen...

[0:28:54] Dan denk ik dat zo'n residuele grondwaardemethode juist heel goed werkt.

[0:28:57] Want die boer weet, ik ga een waardestijging doormaken.

[0:29:01] Er wordt ook een bijdrage gevraagd bijvoorbeeld voor de ontsluiting.

[0:29:04] Maar nog steeds gaat die boer een veelvoud krijgen dan de agrarische grond die het eerst was.

[0:29:08] Dus ik zie deze methode juist wel ook als een escape voor sommige boeren.

[0:29:14] Die zelf inzien, ja dit kan ik niet nog generaties doorgeven.

[0:29:18] Om wat voor reden dan ook.

[0:29:22] Mevrouw Wiesma.

[0:29:23] Maar in welk opzicht zou deze methode daar meer voor doen dan hoe het huidige systeem in elkaar zit?

[0:29:34] Want op dit moment komt een groot deel van die waardestijging gewoon bij de boer terecht.

[0:29:38] Maar in het voorliggende systeem gaat dat significant naar beneden.

[0:29:41] Dus ik snap niet hoe de heer Nobel dit kan verkopen... alsof de boer hier juist heel blij mee moet zijn.

[0:29:47] Want het is, zoals ik het zie, voor de boer per definitie... dat er minder van de waardestijging van de grond bij hem in de portemonnee terechtkomt.

[0:29:57] Dus die zie ik niet helemaal, voorzitter.

[0:30:00] Dat heeft ermee te maken.

[0:30:02] Als je tegen iemand zegt.

[0:30:05] U kan 100 euro krijgen.

[0:30:07] Maar u heeft het nog niet.

[0:30:08] Of je geeft iemand 80 euro.

[0:30:09] En weet zeker dat hij het in de handen heeft.

[0:30:11] Dat is het verschil.

[0:30:12] Op het moment dat die boer een bijdrage moet doen.

[0:30:14] Dan hoeft de gemeente de weg niet meer aan te leggen.

[0:30:17] En een gemeente kan best een keer een weg aanleggen.

[0:30:20] Maar als je project op project als gemeente die kosten moet dragen... dan loopt de boer, waar mogelijk een ontwikkeling op zijn of haar grond zou kunnen plaatsvinden... het risico dat die ontwikkeling helemaal niet doorgaat omdat die gemeente die weg gewoon niet kan betalen.

[0:30:33] Dus de bijdrage inderdaad die de boer dan eventueel moet doen, die is er.

[0:30:37] Dan ontvang je wel minder voor je grond.

[0:30:39] Dat klopt, daar heeft mevrouw Wiersma gelijk in.

[0:30:41] Tegelijkertijd, op het moment dat we niet die bijdrage zouden vragen... is de kans heel erg groot dat de ontwikkeling helemaal niet van de grond komt.

[0:30:47] En dan zit de boer met de agrarische grondwaarde.

[0:30:51] En die zal vele malen lager zijn dan dat we er woningen op bouwen.

[0:30:56] Zelfs als er een bijdrage geleverd moet worden voor bijvoorbeeld ontsluiting.

[0:30:59] Dus de boer wordt daar uiteindelijk financieel beter van.

[0:31:06] Ik bevolg de betogen.

[0:31:08] We zijn er met elkaar eens.

[0:31:14] Ja, warme en koude grond inderdaad.

[0:31:16] Als iets koude grond is wordt er niet ontwikkeld en bij warme grond dan ga je er op vooruit.

[0:31:21] Ik wil de minister vragen hoe zij gaat voorkomen dat gemeenten er allerlei wensen bij proppen.

[0:31:26] En dan voorzitter, naast het feit dat er mogelijk kosten worden verhaald die eigenlijk niet bij de gebiedsontwikkeling horen... ...is het bekostigen van deelmobiliteit door ontwikkelaars ook iets waar ik mijn vraagtekens bij zet.

[0:31:35] Ik ben benieuwd hoe de minister wil voorkomen dat er een risico ontstaat dat ontwikkelaars mogelijk minder woningen gaan bouwen, omdat ze opeens ook moeten opdraaien voor de kosten van het vervoer van bewoners.

[0:31:46] Voorzitter, een ontwikkelaar is geen leasemaatschappij.

[0:31:50] Het is goed dat de duidelijkheid aan de voorkant komt, maar het is ook goed dat er met een wettelijk voorgeschreven methode straks één landelijke norm komt.

[0:31:58] Die norm moet ontwikkelaars vooraf zekerheid geven over wat zij moeten betalen, want een ontwikkelaar die niet weet wat het gaat kosten, die gaat gewoon niet beginnen.

[0:32:06] Het mag niet zo zijn dat gemeenten dan zelf met allerlei eigen eisen en kosten komen.

[0:32:10] Welke uitgangspunten wil de minister landelijk vastleggen?

[0:32:13] En hoe voorkomt ze nou dat gemeenten daarvan gaan afwijken?

[0:32:16] Ik wil de minister ook vragen of zij garandeert dat de overgangsregeling er niet voor zorgt dat lopende projecten stilvallen.

[0:32:22] En dan voorzitter, tot slot.

[0:32:24] De landelijke integrale grondbank, daar ben ik uitermate kritisch op.

[0:32:27] We hebben namelijk al een rijksvastgoedbedrijf met 10.000 hectares grond, waarvan ook een deel geschikt is als bouwlocatie.

[0:32:33] En er is ook al een nationale grondbank bij het ministerie van Landbouw.

[0:32:37] En bij een nationaal belang kan de minister ook nog eens onteigenen.

[0:32:41] Wat de VVD betreft kan de minister voor woningbouw eerst met de gronden van het Rijksvastgoedbedrijf aan de slag, voordat er met belastinggeld nog meer nieuwe grond moet worden aangekocht.

[0:32:49] Ik wil de minister daarom vragen wat de Landelijke Integrale Grondbank nog toevoegt bovenop alle middelen die ik zojuist al heb benoemd.

[0:32:56] En wat gaat dit kosten en hoe voorkomt die minister marktwerking?

[0:33:00] Voorste grondbeleid moet de schop in de grond helpen en geen nieuwe drempels opwerken.

[0:33:04] Dank u wel.

[0:33:06] Dank u wel.

[0:33:07] Het woord is aan mevrouw Wiersma.

[0:33:09] Ja, dank u wel voorzitter.

[0:33:11] Een landbouwgrond is voor deze minister misschien simpelweg ruimte waar allerlei opgaven in een nota moeten landen.

[0:33:19] Maar voor boeren betekent het iets anders.

[0:33:22] Want het is dé plek waar je vaak al generaties lang werkt, maar als boerengezin op hetzelfde moment ook leeft.

[0:33:29] waar je opa als kind al langs dezelfde slootjes liep... waar nu je eigen kinderen kikkers vangen en waar voedsel wordt geproduceerd.

[0:33:36] Er moet veel gebeuren in Nederland.

[0:33:38] We willen woningen bouwen, wegen aanleggen, defensie uitbreiden... de energieinfrastructuur neerzetten, natuur ontwikkelen en water bergen.

[0:33:46] Het zijn allemaal belangrijke opgaves.

[0:33:49] Maar al die plannen landen uiteindelijk ergens... en in dat geheel mogen we voedselproductie en onze voedselproducenten niet vergeten.

[0:33:57] We spreken in Den Haag voortdurend over energiezekerheid, strategische autonomie en het verminderen van onze afhankelijkheid van andere landen.

[0:34:05] We willen een weerbaar land.

[0:34:06] Maar dat begint oprecht vooral ook met het veiligstellen van energieproductie voor de mens zelf.

[0:34:12] Dat is voedsel.

[0:34:14] Juist vanwege strategisch belang en weerbaarheid.

[0:34:16] Daarom wil BBB vandaag één simpele vraag centraal stellen.

[0:34:20] Hoe zorgen we ervoor dat de landbouw niet de sluitpost wordt van de Nederlandse ruimtelijke puzzel?

[0:34:26] Een vraag aan de minister.

[0:34:28] Er zou een afweegkade landbouwgrond komen in de notenruimte.

[0:34:32] En ik weet dat we die nog uitgebreid gaan bespreken hier, maar zit die er inmiddels in?

[0:34:36] En heeft de minister daarin het belang van landbouwgrond voor voedselproductie een goede plek gegeven?

[0:34:41] Voorzitter, druk op de grond zien we ook terug in de prijs van landbouwgrond.

[0:34:44] En de overheid is daarbij een belangrijke speler.

[0:34:47] Rijk, provincies, gemeenten.

[0:34:49] Iedereen koopt grond voor allerlei maatschappelijke doelen.

[0:34:51] En tegelijkertijd hebben juist boeren ook grond nodig.

[0:34:54] En sterker nog, dit kabinet wil melkveehouders wettelijk verplichten... een bepaald areaal aan grond per koe te behouden.

[0:35:04] En een boer die van de overheid moet extensiveren... heeft dus meer grond nodig in plaats van minder...

[0:35:10] Een jonge boer die het bedrijf van zijn ouders wil overnemen, moet die grond daarnaast ook kunnen betalen.

[0:35:16] En dan is het vreemd als dezelfde overheid met een veel grotere portemonnee de grondmarkt opgaat.

[0:35:21] Het kabinet werkt aan een rijksgrondbank en die kan mogelijk helpen bij vrijwillige grondruil en bedrijfsverplaatsingen.

[0:35:29] Maar voorkomen moet worden dat de overheid daarmee een steeds grotere en dominantere speler op de agrarische grondmarkt wordt.

[0:35:35] De grondbank moet boeren helpen en niet met boeren concurreren.

[0:35:39] Zeker niet als je boeren daarnaast wettelijk verplicht om die grond te hebben.

[0:35:43] Dat is een perverse prikkel.

[0:35:45] Dus hoe gaat de minister voorkomen dat boeren straks tegen de overheid moeten opbieden voor dezelfde landbouwgrond...

[0:35:50] En welke waarborgen ziet zij daarvoor?

[0:35:53] Voorzitter, daar zit ook onze zorg bij de nieuwe manier waarop het kabinet naar de grondwaarden wil kijken.

[0:35:58] Want het kabinet wil voorkomen dat hoge grondkosten gebiedsontwikkeling in de weg staan.

[0:36:03] Maar BWB waarschuwt ervoor dat dit probleem niet eenzijdig bij de grondeigenaar moet worden neergelegd.

[0:36:09] Grondprijzen worden niet alleen beïnvloed door speculatie, ook door schaarste overheidsbeleid en besluiten over de toekomstige bestemming van grond.

[0:36:17] Het kan niet zo zijn dat de overheid besluit dat ergens woningen mogen worden gebouwd, daarmee een enorme waardestijging mogelijk maakt, maar vervolgens probeert te voorkomen dat de oorspronkelijke eigenaar daar op een eerlijke manier van profiteert.

[0:36:31] Als agrarische grondeigenaren door een andere waardebepaling minder voor hun grond kunnen krijgen, kan de bereidheid om vrijwillig te verkopen afnemen.

[0:36:39] En dan komen instrumenten als voorkeursrecht en uiteindelijk onteigening sneller in beeld.

[0:36:44] En dat duurt ook heel lang, dus dat moeten we volgens mij met elkaar niet willen.

[0:36:49] Kan de minister garanderen dat maatregelen tegen grondspeculatie en de inzet op de grondprijsbepaling niet leiden tot lagere vergoedingen of een slechtere onderhandelingspositie voor agrarische grondeigenaren?

[0:37:03] En hoe wordt geborgd dat agrarische grondeigenaren bij een andere waardebepaling niet financieel worden benadeeld?

[0:37:10] Voorzitter, ik begon met de vraag hoe we voorkomen dat landbouw de sluitpost wordt van de ruimtelijke puzzel.

[0:37:15] En daar wil ik ook mee eindigen.

[0:37:17] Nederland is klein.

[0:37:19] BWB begrijpt dat er ruimte nodig is voor woningen, infrastructuur en andere maatschappelijke opgaven.

[0:37:24] Maar dat betekent niet dat landbouwgrond automatisch als eerste beschikbaar moet zijn.

[0:37:29] Juist omdat het schaars is, moeten we bewust omgaan met de grond die er is.

[0:37:33] Voor een beleidsmaker is een hectare misschien een getal in de grondexploitatie, maar voor een boer is het zijn verleden, heden, toekomst.

[0:37:40] Bescherm daarom ook het eigendomsrecht.

[0:37:43] Pak misleiding aan, maar zet gewone grondeigenaren niet weg als speculanten.

[0:37:48] Gebruik een grondbank ook om boeren te helpen en niet om met hen te concurreren.

[0:37:52] We hebben in Nederland nagenoeg geen grondstoffen om op de markt te brengen, maar we hebben wel grond die stoffen produceert, en dat is voedsel.

[0:38:01] En dat, voorzitter, is het goud van Nederland.

[0:38:03] Dank u wel.

[0:38:06] Het woord is aan de heer Klemmink.

[0:38:09] Dank u wel, voorzitter.

[0:38:12] Toch nog een interruptie voor mevrouw Wiersma van de heer Genwis.

[0:38:15] Ja, voorzitter.

[0:38:18] Kan mevrouw Wiersma uitleggen waarom ze zich nu zorg maakt over de residuele methode die juist gekozen is, ook met het oog op het belang van agrariërs?

[0:38:29] En de minister die in het vorige kabinet werkte aan aanscherping van het kostenverhaal, die heeft juist gepleit voor gebruikswaarde wat veel minder aantrekkelijk zou zijn voor agrariërs.

[0:38:41] Dan zou er echt geen cent voor ze overblijven.

[0:38:45] Of in ieder geval dan wordt het veel minder aantrekkelijk om te verkopen.

[0:38:47] Dus ik begrijp niet helemaal wat het pleidooi van de BBB is in het licht van wat er eerder inzet was van minister Keizer die emoties hierover heeft ontraden.

[0:38:57] Vrouw Isma.

[0:38:58] Ja, voorzitter, dank.

[0:38:59] En BBB heeft ook voor de motie Grimwis gestemd.

[0:39:03] Juist vanwege de argumenten die de heer Grimwis hier op tafel legt.

[0:39:07] Plan Batenheffing, ja persoonlijk ook geen voorstander van.

[0:39:11] BBB ook niet in die zin.

[0:39:14] Wat voorkomen moet worden is natuurlijk dat de systematiek waar nu voor gekozen wordt en terecht, dat die tot hetzelfde resultaat leidt.

[0:39:21] En dat gevaar zit er wel in.

[0:39:23] Dat staat ook in de brief die de minister met ons gedeeld heeft.

[0:39:27] En dat we vervolgens de bereidheid om gronden te verkopen afneemt.

[0:39:32] Dus volgens mij moet het uiteindelijk zo worden ingericht.

[0:39:34] En dat is ook wel wat de heer Klaassen zojuist aangaf.

[0:39:37] Er moet wel een balans in gezocht worden wat je dan doorrekent.

[0:39:42] Omdat uiteindelijk ook een gemeente die gaat ook weer de opbrengst van diezelfde grond, de opbrengsten daarvan landen ook weer ergens.

[0:39:50] Dus in dat geheel moeten we voorkomen dat uiteindelijk dit systeem hetzelfde effect heeft waardoor de bereidheid om gronden te verkopen afneemt.

[0:39:59] Onteigening is een proces van jaren.

[0:40:02] Volgens mij gaat dat Nederland verder op slot zetten, juist ook als het gaat om woningbouw en moet het voor een boer aantrekkelijk blijven.

[0:40:10] En ik zie er in dit systeem meer kansen voor om dat te realiseren dan met die plan waterheffing die er eerder in zat.

[0:40:16] Maar we moeten wel voorkomen dat de uitkomst hetzelfde is.

[0:40:23] Dat is nu het woord aan de heer Klemmink.

[0:40:26] Dank u wel, voorzitter.

[0:40:28] Voorzitter, hoever grijpt de overheid in op de markt wanneer er sprake is van marktverstoring?

[0:40:33] En moeten ontwikkelaars betalen voor olympische dromen ten aanzien van klimaat?

[0:40:36] Duurzaamheid en energie voor de fractie van jaar 21 zijn dat de vragen bij het grondbeleid.

[0:40:42] De minister wil publieke kosten voor gebiedsontwikkeling meer gaan verhalen op ontwikkelaar.

[0:40:45] En dat doet zij uit de waterstijging van de grond.

[0:40:48] En de minister wil daarbij twee knoppen draaien.

[0:40:50] Enerzijds de emmingwaarde van grond anders berekenen waardoor er meer ruimte is voor verhalen van kosten.

[0:40:54] En anderzijds door het aantal kosten verhaald mag worden te vergroten.

[0:40:58] De residuele waardemethode kunt u volgen.

[0:41:01] Van de verwachte opbrengsten wordt eerst alle kosten verminderd.

[0:41:03] En wat dan overblijft is dan de grondwaarde.

[0:41:06] In de brief van de minister wordt bij de aftrekposten, dus hoe kom je nou eigenlijk tot dat residu, onder andere de winst- en risicomarche voor ontwikkelaars benoemd.

[0:41:14] Klopt het dat er bij het berekenen van het residu ook het rendement en winst voor de ontwikkelaar wordt meegenomen, vraagt de minister?

[0:41:19] En ja, hoe wordt in deze methode geborgen dat ontwikkelaars voldoende rendement overhouden en ook beziend in het totaalplaatje van wat er op een ontwikkelaar afkomt aan wetten, regeving en aan lasten?

[0:41:29] Dus niet alleen kijken naar wat er in de residu waardemethode wordt verminderd,

[0:41:33] maar in totaalplaats als het gaat om het rendement die ontwikkelaars moeten maken om onze woningen te bouwen.

[0:41:40] Mogelijk valt de handel in grond, de grondmobiliteit terug met invloed van de rituele waardemethode, lezen wij.

[0:41:44] Zo stelt de minister hierna een brief.

[0:41:46] De minister komt met een voorstel om de gewenste neveneffecten te mitigeren, verwijzend naar het voorbeeld van onteigenen.

[0:41:53] Overweegt de minister als gevolg van deze rituele waardemethode de mogelijkheden van onteigening te verruimen?

[0:41:59] Als dat de keerzijde is van deze waardemethode,

[0:42:01] Is het dat dan waard?

[0:42:02] Is het waard dat burgers ten opzichte van de overheid in strijd komen te staan en het eigendomsrecht opnieuw wordt geschonden?

[0:42:09] Zorgelijker voor de fractie van 2021 is de richting die de minister lijkt te kiezen op het gebied van de kostenverhaal.

[0:42:13] Het principe dat de publieke kosten voor ontwikkeling van het gebied op de ontwikkelaar worden verhaald kunnen wij volgen, maar dan moeten de kosten wel verband houden met de gebiedsontwikkeling zelf.

[0:42:21] En daar lijkt deze minister wat te gaan schuiven en daar heeft de fractie van 2021 een aantal vragen over.

[0:42:26] Staat de minister nog steeds achter de PPT-criteria, dat alleen de kosten op de ontwikkeling verhaald kunnen worden die ontwikkeling profijtelijk, proportioneel en toereikend zijn?

[0:42:34] Kan de minister nu al uitsluiten dat ontwikkelaars via het kostenverhaal moeten bijdragen aan gemiddelde investeringen die losstaan van het plangebied?

[0:42:41] Een nieuw theater in het centrum?

[0:42:43] Kostenverhalen op de nieuwe uitleglocatie?

[0:42:45] Meer investeren in de jeugdhulp?

[0:42:47] Kostenverhalen op de nieuwe uitleglocatie?

[0:42:49] De kosten voor de autolieuw maken van de straten?

[0:42:52] Kostenverhalen op de uitleglocatie?

[0:42:53] Voor jaar 2020 is dat niet de juiste weg.

[0:42:56] De minister wil de kostenlijst uitbreiden en de minister ontzoekt op welke manier dat kan gebeuren.

[0:43:00] En tegelijkertijd stelt de minister dat gemeenten de mogelijkheden voor de kostenlijst niet altijd volledig benutten en gebruiken.

[0:43:06] Is het dan ook niet beter, minister, om eerst in te zetten op het volledige gebruik van de kostenlijst door gemeenten in plaats van nieuwe kostenposten toe te voeren aan deze lijst?

[0:43:15] Een uitbreiding van de kostenlijst met bijvoorbeeld energietransitie, betaalbaarheid, mobiliteit, groenbezieningen brengt het risico op dat veel al linkse gemeenten ook hun eigen lokale koppen

[0:43:24] Gaan doorbelasten aan ontwikkelaars.

[0:43:26] Ik had dat al juist even met de collega van de VVD over.

[0:43:28] Hoe kijkt de minister daarnaar?

[0:43:30] Ik zie een interruptie van de heer Van Asten.

[0:43:33] Over een van die kostensoorten, namelijk de kosten van energietransitie.

[0:43:38] We hebben natuurlijk nu te maken met een enorme opgave op het gebied van netcongestie.

[0:43:42] Daarvoor kunnen vaak nieuwe woonwijken ook totaal niet worden aangesloten op het net.

[0:43:46] Zou dat nou niet per definitie een kost zijn die direct toe te rekenen is aan de bouw van een nieuwbouwwijk en daarmee dus prima juist op deze kostensoortenlijst moeten vallen?

[0:43:57] De heer Klemmink.

[0:43:59] Een paar dingen voorzitter.

[0:44:00] Allereerst, waarom hebben we net congestie?

[0:44:02] Dat heeft te maken met de energietransitie die onder andere de kleur van D66 heeft ingezet en die niet werkt.

[0:44:08] Dat is ten eerste de oorzaak.

[0:44:09] Voordat we naar de ontwikkelaar gaan.

[0:44:12] De ontwikkelaar is eerder het slachtoffer van het transitiebeleid dan de dader.

[0:44:17] De dader zit wat meer aan de linkerkant van mij op dit moment, voorzitter.

[0:44:22] Ja, want het gaat om netcongressie en bouwen.

[0:44:24] Als er geen stroom is, is er geen stroom.

[0:44:25] Dan kun je niet eens bouwen.

[0:44:26] Dat is natuurlijk een probleem.

[0:44:27] Tegelijkertijd, als je net bewust gaat bouwen, dat is de term die we dan nu gebruiken...

[0:44:31] Dan zien we uit eerste onderzoeken dat dat de betaalbaarheid echt weer teniet gaat doen.

[0:44:37] Dus nee, ik vind niet dat dat de oplossing is.

[0:44:39] Want dan laat je uiteindelijk de investeerden die we nodig hebben om die huizen te bouwen opdraaien voor een mislukte energietransitie.

[0:44:44] En dan beter een andere energietransitie nodig hebben, voorzitter.

[0:44:49] Het was uw laatste interruptie?

[0:44:52] Ik ga hem met volle overtuiging ook inzetten.

[0:44:56] Want ik krijg hier een sneer van de rechterzijde over de energietransitie en die heb ik nooit gewild.

[0:45:02] Als het een jaar 21 had gelegen, hadden we hier nog lekker de steenkolenboer door de straat gehad en hadden we ons huis zo verwarmd.

[0:45:08] Ik vind het allemaal gezegend, maar hier zijn we nu eenmaal.

[0:45:11] We hebben besloten om verschillende redenen, we willen niet afhankelijk zijn van Russisch gas of Saoedische olie of noem maar op.

[0:45:19] We willen juist daar zelfvoorzienend in zijn.

[0:45:21] En dat kan, want we hebben een heleboel bronnen.

[0:45:23] Nou, hartstikke mooi.

[0:45:24] Dus daarom hebben we besloten, we gaan veel meer doen met elektriciteit.

[0:45:27] Tegelijkertijd hebben we een enorme uitdaging als het gaat over alle energievragers.

[0:45:31] We rijden vaker elektrisch, de industrie wordt steeds meer elektrisch en ook onze huizenbouw gaat steeds meer op elektriek.

[0:45:38] Dan moet je daar dus investeringen doen.

[0:45:40] En die weg zijn we ingeslagen.

[0:45:41] Dus dat ontkennen, dat lijkt me echt paard achter de wagenspannen.

[0:45:46] Dan moet je dus gaan bouwen, woningen bouwen.

[0:45:48] En op het moment dat je dan zegt... ja, de energietransitie is niet mijn keuze geweest... dus ik vind niet dat dat moet worden toegerekend aan complete nieuwbouwwijken... dan is of, dat wil ik van jaar 21 horen... of de hele gemeenschap moet er dan maar via de gemeentebelastingen voor opdraaien... want linksom of rechtsom moeten die kosten gemaakt worden... of jaar 21 kiest ervoor, weet je wat, we gaan maar gewoon niet bouwen... want ja, we zijn niet voor de elektrificatie van Nederland...

[0:46:15] Ik wil weten welke van de twee is dat.

[0:46:18] De heer Klemmink.

[0:46:20] Ja, dit is altijd een leuk debat hoor met de heer Van Asten, omdat hij het wat breder trekt.

[0:46:24] Nee, het is inderdaad zo dat als je een 20 betreft gelegen, waren we al lang op nucleaire energie overgestapt.

[0:46:29] En hadden we nog gas gebruikt uit Groningen en hadden we dus deze elektrische visering van Nederland een stuk minder gehad.

[0:46:35] En hadden we die netcongressie niet gehad.

[0:46:37] Tijdelijk in tijd inderdaad, ja het probleem is dat de problemen zijn veroorzaakt door D66.

[0:46:41] Maar blijkbaar vindt de collega het wel dat jij een 20 deels moet gaan oplossen.

[0:46:45] Een van de dingen die ik zou doen, in ieder geval voorzitter, is dat je in ieder geval die electrificatie van Nederland even temporiseert.

[0:46:51] Het net kan er niet aan.

[0:46:52] Dus wat je niet moet doen, is juist burgers en ondernemers nog meer richting elektriciteit duwen.

[0:46:57] Dus dan moet je even temporiseren.

[0:46:59] We hebben op dit moment gewoon niet de stroom en niet de kabels om het daar te brengen.

[0:47:03] Dan moet je dus niet beginnen met een warmtepomp.

[0:47:05] Die zou je dan juist niet moeten doen.

[0:47:06] Dan zou je juist niet mensen...

[0:47:08] naar een elektrische auto moet laten overschakelen.

[0:47:10] Dat zijn allemaal manieren om de elektriciteitsvraag toch te dempen... in de hoop om die netcongressie eens op te lossen.

[0:47:16] En ja, J21 had al lang die nucleaire installatie willen hebben, voorzitter.

[0:47:20] En dat hadden we kunnen hebben als onder andere de partij van de heer Van Assen had meegewerkt.

[0:47:24] Voorzitter, met uw toestemming ga ik... U vervolgt uw betoog.

[0:47:30] Wat voor de fractie van J21 onbegrijpelijk is... dat de minister onderzoekt of een bijdrage aan evenwichtige samenstelling van hun woningvoorraad...

[0:47:36] kan worden toegevoegd aan het kostenverhaal.

[0:47:39] De betaalbaarheidseisen van het kabinet maken het al heel erg lastig om ontwikkelaars een woning te bouwen.

[0:47:43] Er gaan heel veel woningprojecten niet eens door daardoor.

[0:47:46] En nu komt de minister nog met het voorstel om ze via de kostenverhaal nog eens een keer op die betaalbaarheidseisen te gaan duwen.

[0:47:52] Alleen al de suggestie en de bereidheid van deze minister om nog eens via het kostenverhaal ontwikkelaars te laten doodbloeden, is eigenlijk op zucht voor woorden.

[0:47:58] ziet de minister echt niet dat de investeerder nog meer afschrikt op het moment dat je de kosten verhaalt, ook de betaalbaarheidseisen met elkaar gaat vermengen.

[0:48:05] Voorzitter, slot over de baatbelasting.

[0:48:08] En alsof voor jaar 2020 nog niet voldoende is, onderzoekt de minister dus ook nog de baatbelasting.

[0:48:11] Ik moest wel even gaan nadenken, wat was het ook alweer?

[0:48:13] Want in al die jaren dat ik bij lokaal bestuur heb gewerkt, ben ik me eigenlijk nooit tegengekomen.

[0:48:16] Maar hij schijnt inderdaad nog te bestaan.

[0:48:19] Maar waarom zet de minister door met dit onderzoek?

[0:48:22] Alsof vastgoedeigenaren...

[0:48:23] niet al op het randje zitten wat ze kunnen dragen.

[0:48:26] En hoe moet je 21 dat nou rijmen met de explosieve uitpontstijf van verhuurders en de leegstand in diverse winkelstraten?

[0:48:33] Kan de minister wat meer tekst en uitleg geven vandaag over haar wens om de mogelijkheden van die baatbelasting te vergroten op vastgoedeigenaar?

[0:48:39] Wat moet ik mij daarbij voorstellen?

[0:48:41] Moet je als huiseigenaar, verhuurder of winkelier zorgen maken dat je belast gaat worden over bijvoorbeeld het aanleg van een

[0:48:49] Deel mobiliteitsnetwerk.

[0:48:50] Is dat dan een beetje het beeld wat de minister heeft op dit moment bij zo'n baatbelasting?

[0:48:56] Voorzitter, drang, dwang en belasten.

[0:48:58] Dat zijn de drie kernwoorden van het woonbeleid van deze minister.

[0:49:02] En ik wil de minister echt op haar hart drukken.

[0:49:03] We hebben de markt en investeerders juist nodig om die huisjes te bouwen.

[0:49:07] Dus werk met ze mee en niet tegen.

[0:49:09] Dank u wel voorzitter.

[0:49:11] Dank u wel.

[0:49:12] Dan is het woord aan de heer Van Asten.

[0:49:16] Dank voorzitter.

[0:49:17] Grondbeleid, dat klinkt als een debat over techniek, inbrengwaarde, aftopping, kostensoortenlijsten.

[0:49:22] Maar eronder zit één vraag.

[0:49:24] Wie draagt het risico als een koper te veel betaalt voor de grond?

[0:49:28] Te vaak is het antwoord wij.

[0:49:29] De gemeente, de belastingbetaler en uiteindelijk de woningzoekende die te veel betaalt of wacht op een huis dat simpelweg niet gebouwd wordt.

[0:49:37] Kijk naar Rijnenburg bij Utrecht.

[0:49:38] Sinds 2001 is daar woningbouw in beeld.

[0:49:41] Slechts een kwart van de grond ligt bij een klein clubje eigenaren.

[0:49:45] De rest is versnipperd.

[0:49:46] Deels doordat handelaren weilanden opknipten in microstukjes en doorverkochten aan honderden particulieren.

[0:49:52] Wie daar bouwt moet door een dolhof van eigenaren met elk hun eigen prijskaartje.

[0:49:57] Voor de woningen die we nodig hebben gaan we de komende jaren veel bestemmingen wijzigen.

[0:50:01] Elke wijziging maakt grond meer waard.

[0:50:04] Dus de vraag van dit debat is, laten we de gekte op de grondmarkt haar gang gaan?

[0:50:08] Of leggen we een fundament waarop betaalbaar bouwen mogelijk blijft?

[0:50:12] D66 kiest voor dat fundament.

[0:50:15] Voorzitter, terug naar de vraag waar ik mee begon.

[0:50:17] Wie draagt het risico?

[0:50:19] Met de residuele methode waar de Kamer om vroeg en wij voorstemden, zet deze minister een goede stap.

[0:50:24] Het uitgangspunt delen wij volledig.

[0:50:26] Het risico is voor de grondeigenaar.

[0:50:29] Nu komt het erop aan dat die lijn in de praktijk stand houdt.

[0:50:32] Wie veel grond heeft kan afwachten of heronderhandelen.

[0:50:35] En bij onteigening kijkt de rechter naar de marktwaarde.

[0:50:38] En dat mag geen verzekering worden voor wie te veel betaalde.

[0:50:42] Met de belastingbetaler als verzekeraar.

[0:50:45] De residuele methode verdient een goede uitwerking.

[0:50:47] De uitkomst is namelijk een restbedrag.

[0:50:49] Verwacht de opbrengsten min alle kosten.

[0:50:52] Daalt de opbrengst maar een paar procent, dan kan dat restbedrag flink krimpen en komt macro-aftopping in beeld.

[0:50:58] En die grens is logisch.

[0:50:59] Een plek kan nooit meer kosten dragen dan dat het oplevert.

[0:51:03] Maar maakt de planwijziging de grond zoveel meer waard dat de gemeente haar kosten gewoon kan verhalen, dan mag een te dure aankoop uit het verleden geen reden zijn om de bijdrage af te toppen.

[0:51:13] Anders betaalt de gemeente, en dus de inwoners, wat een ander teveel bood.

[0:51:18] En dat kan ik niet uitleggen aan de woningzoekenden.

[0:51:21] Adviesgroep Stoer zei het ook.

[0:51:22] Het is onwenselijk dat speculatieve grondaankopen worden beloond met een korting op de kostenverhaalsbijdrage.

[0:51:28] Daarom vraag ik de minister hoe garandeert zij dat de belastingbetaler nooit opdraait voor een te hoge grondprijs, ook niet bij onteigening en macro-aftopping.

[0:51:39] Voorzitter, eerst de lasten dan de lusten.

[0:51:40] Dat is de lijn van deze minister.

[0:51:42] Ik ben ook blij dat de kostensoortenlijst wordt gemoderniseerd.

[0:51:46] Een wijk van nu begint niet alleen bij een weg, maar ook bij een stroomaansluiting.

[0:51:50] Stel je voor, je spaart die jaren.

[0:51:52] De sleutel ligt klaar, maar het net is vol.

[0:51:55] Dat gevaar is reëel.

[0:51:56] De G40 en G4 waarschuwen dat gemeentes honderden euro's per woning moeten voorfinancieren om zo'n aansluiting überhaupt aan te vragen.

[0:52:04] Landelijk tot zo'n 100 miljoen euro.

[0:52:06] Eindhoven, Utrecht, Harderberg, ga zo maar door.

[0:52:08] Overal staan de plannen daardoor onder druk.

[0:52:11] Batterijen, energiemanagement, slimme oplossingen waar bouwers en gemeenten steeds vaker naar grijpen.

[0:52:18] Daarom vraagt de minister.

[0:52:20] Is zij het met ons eens dat kosten om een nieuwe wijk op het stroomnet aan te sluiten bij de bouwkosten horen?

[0:52:25] En laten ze zich bij de uitwerking daardoor leiden?

[0:52:27] Ik zie een vraag van mevrouw Wiesma.

[0:52:30] Ja, dank u voorzitter.

[0:52:31] En het is interessant, want dat zag ik zojuist ook al in het debatje tussen de heer Van Asten en de heer Klemmink.

[0:52:38] Want ja, als overheid zijn we altijd best wel laat met het bieden van oplossingen, terwijl de ondernemers die echt in het...

[0:52:46] veld staan met beide benen op de grond, vaak al hele goede oplossingen hebben.

[0:52:52] Ik was toevallig vrijdag bij een bouwbedrijf in Dokkum, echt de Dokkumse trots, ik kom er ook vandaan, Dijkstra Drijsma.

[0:52:59] En zij laten zien dat je eigenlijk al een hele woonwijk kunt aansluiten op het moment dat je eigenlijk alleen maar beschikt over een bouwaansluiting om te bouwen, zeg maar.

[0:53:08] En dat zij daar al hele slimme oplossingen voor hebben.

[0:53:11] Dat zij binnen zo'n wijk eigenlijk dus met één simpele bouwaansluiting die hele woonwijk van energie kunnen voorzien.

[0:53:18] Staat de heer Van Asten daar voor open?

[0:53:20] Het is misschien niet helemaal dit debat om te kijken welke wet en regelgeving er in de weg staat om dat te realiseren en daar vrij baan voor te creëren.

[0:53:30] Heer Vaasten.

[0:53:31] Ik dacht al dat de vlaggencentrale de lokale trots was, maar dit bedrijf klinkt ook als een hele mooie.

[0:53:39] Dus ga ik ook zelf graag een keer kijken.

[0:53:41] Ik ben ook zelf op veel plekken geweest, zowel in woonwijken waar inderdaad wel innovatief wordt gedacht over hoe kan het wel.

[0:53:47] En dan op zoek te gaan van wat kunnen we binnen zo'n overvol stroomnet nou doen om toch te gaan bouwen.

[0:53:53] Hoe verdeel je de...

[0:53:56] De aansluitenden die er al zijn.

[0:53:58] En hoe doe je dat nu, maar ook richting de toekomst.

[0:54:00] Allemaal om ervoor te zorgen dat die bouw niet stil blijft staan.

[0:54:03] Dus ik ben het helemaal met mevrouw Wiersma eens.

[0:54:05] Dit soort oplossingen verdienen alle aandacht.

[0:54:08] Dus ja, mijn steun zit daar zeker bij.

[0:54:12] U vervolgt uw toog.

[0:54:14] Voorzitter, gemeenten moeten kunnen meedingen naar grond, naast ontwikkelaars en speculanten.

[0:54:19] Wie vroeg koopt houdt regie over wat er komt.

[0:54:21] Maar meebieden is risico en veel gemeenten kunnen dat risico niet alleen dragen.

[0:54:26] De grondfaciliteit haalt die drempel weg.

[0:54:29] In de leningvariant draagt het Rijk de helft van het risico mee.

[0:54:32] Dat is een goed begin.

[0:54:33] Maar wie echt meters wil maken, laat het Rijk participeren.

[0:54:36] Dan dingen gemeenten mee met het Rijk in de rug en komt grond in publieke handen voordat de prijs de pan uitreist.

[0:54:42] En ja, dat kent ook risico's.

[0:54:44] Maar het grootste risico is niets doen.

[0:54:47] Daarom vraag ik de minister, werkt zij de participatievariant serieus uit met een heldere risicoanalyse en komt zij daarmee naar de Kamer voor de definitieve keuze?

[0:54:57] Voorzitter, ik rond af.

[0:54:58] Ieder thuis begint bij grond.

[0:55:01] De vraag is dus niet of we de grondmarkt kunnen verbeteren.

[0:55:04] Laten we de gekte op de grondmarkt haar gang gaan met de rekening bij de belastingbetaler en woningzoekende?

[0:55:09] Of leggen we een fundament waarop betaalbaar bouwen mogelijk blijft?

[0:55:16] Dank u wel.

[0:55:17] Het woord is aan de heer Mooijman.

[0:55:20] Dank u wel, voorzitter.

[0:55:21] We hebben het vandaag met elkaar over de recente ontwikkelingen ten aanzien van het grondbeleid.

[0:55:26] Grond speelt een belangrijke rol in de woningbouwopgave.

[0:55:30] Niet alleen waar het gaat om de beschikbaarheid daarvan, maar ook waar het gaat om de kosten van grond in relatie tot het mogelijk maken van een ontwikkeling en alles dat daarbij nodig is.

[0:55:40] Zo zijn er bij de bouw van woningen publieke investeringen nodig voor bijvoorbeeld de aanleg van wegen, groen en voorzieningen.

[0:55:46] En gemeenten schieten deze kosten veelal voor, maar ondanks het feit dat zij verplicht zijn de kosten te verhalen op de initiatiefnemen van een project, kunnen zij alsnog te maken krijgen met een financieel tekort.

[0:55:56] De afgelopen jaren zijn deze tekorten vaak middels de woningbouwimpuls afgedekt.

[0:56:02] Tegelijkertijd stijgt de prijs van grond in het geval van functiewijziging naar wonen fors, maar komt dit onvoldoende ten goede aan de publieke kosten die nodig zijn om een woningbouwproject ook echt van de grond te krijgen.

[0:56:12] En op deze manier wordt uiteindelijk belastinggeld ingezet, terwijl grondspeculanten daar wel heel fors aan verdienen.

[0:56:19] En om die reden is het van belang om te kijken hoe de hoge waardestijgingen van grond door functiewijziging op een betere manier kan worden opgevangen.

[0:56:27] Zodat er enerzijds zo zorgvuldig mogelijk kan worden omgegaan met belastinggeld en anderzijds kan worden doorgepakt met woningbouwprojecten.

[0:56:35] Er zijn een aantal manieren om dit te regelen, maar recent heeft de Kamer middels de motie GINWIS gekozen om hiervoor de residuele waardemethodiek te hanteren.

[0:56:43] De minister heeft vervolgens ook zelf op 26 oktober per brief aangegeven met een voorstel te komen gebaseerd op diezelfde methode.

[0:56:51] Op 29 oktober verscheen er echter een rapport van het Economisch Instituut voor de Bouw over de waardeafroming op de grondmarkt, waarin onder meer wordt ingegaan op de residuele methode en de mogelijke effecten en uitdagingen van een verplichte invoering daarvan.

[0:57:04] En het EEB stelt dat de residuele waarde methodiek dezelfde belemmeringen kent als de gebruikswaarde, met een risico op aanboduitval en wijst erop dat ontwikkelaars mogelijkerwijs een

[0:57:14] verkeerde inschatting maken over de waarde en later alsnog geconfronteerd worden met een hogere kostenverhaal bijdragen.

[0:57:22] Waardoor er dus onzekerheid ontstaat.

[0:57:24] En we zijn vooral benieuwd hoe de minister kijkt, ook richting de uitwerking van de plannen, naar deze kritiekpunten van het Economisch Instituut van de Bouw.

[0:57:33] En ook is in de uitwerking van de plannen van belang om gemeenten goed en vroegtijdig te betrekken.

[0:57:39] In reactie op de plannen heeft de VNG zorgig uit over de uitwerking van de methode, maar ook de mogelijke discussies die eruit zouden kunnen volgen.

[0:57:46] Zij geeft dan ook de voorkeur aan strakke afspraken over onder meer het taxeren

[0:57:50] en een korte overgangsperiode.

[0:57:53] We horen graag van de minister hoe zij kijkt naar de zorgen van de VNG... en hoe zij hen wil betrekken bij de totstandkoming van het voorstel.

[0:58:02] Voorzitter, dan wil ik ook nog iets kwijt over de grondbank.

[0:58:05] Want wat onze fractie betreft kan een landelijke integrale grondbank... van toegevoegde waarde zijn bij verdere ontwikkeling... van met name strategische en grote woningbouwlocaties...

[0:58:16] En het is dan op zich ook goed dat die verkenning wordt gedaan.

[0:58:21] Tegelijkertijd zullen er wel kaders en voorwaarden aan moeten worden gesteld.

[0:58:25] En zijn er ook al verschillende lokale overheden en ook provincies bezig met verkoop van grond voor eigen doeleinden of zelfs een eigen grondbank.

[0:58:33] En daar dient dan ook rekening mee te worden gehouden.

[0:58:38] En op het moment dat je dit natuurlijk op een landelijk niveau gaat doen, zul je ook rekening moeten houden of dit niet uiteindelijk marktverstorend gaat werken met prijsopdrijving tot gevolg.

[0:58:50] Dus graag ook een reactie van de minister hoe zij naar die elementen kijkt.

[0:58:53] In de brief van de minister zien wij deze punten gedeeltelijk terug.

[0:58:57] En de minister doet bijvoorbeeld wel de aankondiging dat zij met bestaande posities eerst wil gaan kijken...

[0:59:03] Dat kwam net ook even in de bijdrage van de VVD terug.

[0:59:06] Wat daarmee gedaan kan worden voordat zij zelf echt gaat werken aan een nationale grondbank.

[0:59:13] Maar tegelijkertijd stelt de minister in de brief dat zij wel koerst op een voorstel voor begin volgend jaar.

[0:59:20] En ik ben benieuwd wat dat dan zou behelsen.

[0:59:23] Dus ook daar graag een reactie op van de minister.

[0:59:25] Tot zover.

[0:59:28] Dank u wel.

[0:59:28] Dan is het woord aan mevrouw Steen.

[0:59:31] Ja, voorzitter, dank u wel.

[0:59:33] En ik kom net als u van de oude grond.

[0:59:37] Dat is voor tukkers de plek waar je gewatteld bent, waar je thuis bent en waar al generaties hebben geleefd.

[0:59:43] En in dit commissiedebat staan vooral stukken geagendeerd die gaan over de prijs van grond.

[0:59:47] En de grondmarkt zit vast en we hebben ruimtetekort.

[0:59:50] De grondmobiliteit is laag en de prijzen zijn hoog.

[0:59:52] En daar ga ik het natuurlijk zo over hebben.

[0:59:54] Maar ik wil het ook graag hebben over de betekenis van grond.

[0:59:57] Dus ik doe mijn inhoudelijke inbreng langs

[1:00:00] De lijnen van betekenis, dus grond als onderdeel van verbondenheid tussen generaties, grond als onderdeel van identiteit en grond als onderdeel van de gemeenschap.

[1:00:10] Voorzitter, eerst grond als deel van je identiteit.

[1:00:13] Op onze oorloggrond kregen wij vroeger de marktgemeenschappen.

[1:00:17] Het idee daarachter was dat grond niet alleen van jezelf was, maar ook onderdeel van het landschap en een gemeenschap.

[1:00:23] En in een buurtschap maakten boeren en grondeigenaren afspraken over het beheer en gebruik van die gemeenschappelijke gronden.

[1:00:29] En wat zij kennen, want zij kennen hun gebied als geen ander.

[1:00:32] En in het landschap, als je door Twente rijdt, zie je soms ook nog die markenstenen aan de zijkant van wat vroeger die markengenootschappen waren.

[1:00:39] En voorzitter, u snapt dat ik als Twentse christendemocraat vind dat in principe een moderne vertaling verdient.

[1:00:45] Boeren, inwoners en natuurbeheerders weten wat hun gebied nodig heeft... ...en daarom moeten we dus werk maken van de regionale grondbanken met de regio zelf aan het roer.

[1:00:54] En ik zie zo voor me dat gebiedscollectieven samen met lokale overheden die ruimtelijke puzzel ook leggen.

[1:00:59] Grond komt beschikbaar om te ruilen, aan te kopen en opnieuw uit te geven... ...door grondeigenaren te verleiden vrijwillig mee te doen.

[1:01:07] En bij ons op de fractie, voorzitter, is dat inmiddels Temptation Weiland gaan heten.

[1:01:12] En zo versterken we de ruimtelijke kwaliteit, het landschap en de identiteit van onze gemeenschappen.

[1:01:17] En die regionale grondbanken staan ook in het coalitieakkoord.

[1:01:20] Dus mijn vraag is, hoe gaat die minister dit vormgeven?

[1:01:23] Hoe verhoudt dit zich tot de nood aan ruimte?

[1:01:25] En lopen hierover al gesprekken met lokale overheden en gebiedscollectieven?

[1:01:29] Voorzitter, dan grond als verbondenheid tussen generaties.

[1:01:33] Jongeren en senioren die elk in hun eigen dorp of gemeente willen blijven wonen, krijgen daar nauwelijks de kans voor.

[1:01:38] Willen we straatjes en wijkjes erbij in elk dorp of in elke stad, dan hebben gemeenten regie op grond- en grondposities nodig.

[1:01:45] En daarvoor is het ook nodig dat ze risico's kunnen afdekken en strategisch moeten kunnen aankopen, ook als hun eigen reserves dat niet toelaten.

[1:01:52] Ik zie even een interruptie van mevrouw Wiersma.

[1:01:56] Ja, dank voorzitter.

[1:01:57] Temptation weiland kan ik natuurlijk niet aan me voorbij laten gaan, want dat klinkt heel leuk.

[1:02:03] Maar in de praktijk vraagt dit kabinet, weiland is voor koeien, juist aan koeienboeren om meer grond onder hun bedrijf te gaan behouden.

[1:02:12] Ziet mevrouw Steen ook de discrepantie daarin tussen deze twee opgaves?

[1:02:17] En hoe vindt zij dat daarin het belang van de agrarische grondeigenaar gewaarborgd zou moeten blijven?

[1:02:25] Mevrouw Steen.

[1:02:26] Ik zie je helemaal.

[1:02:27] Eigenlijk helemaal geen discrepantie.

[1:02:29] Want we hebben gewoon een hele grote opgave te doen met elkaar.

[1:02:34] En het is juist, en dat heb ik ook gezien dat het kabinet dit doet... vraagt regionaal te kijken hoe die opgaven goed opgevangen kunnen worden.

[1:02:41] Dus ik ben juist heel blij met die ruimte die er is... die dit kabinet ook geeft aan provincies en regio's... om die opgaven met elkaar samen gebiedsgericht in te vullen.

[1:02:51] En dat betekent dat al die opgaves bij elkaar komen in die gemeenschap... en dat daar dus een grote rol is...

[1:02:56] Voor de regio zelf.

[1:03:00] Uw laatste interruptie, mevrouw Weersma.

[1:03:02] Ja, zij ziet geen discrepantie.

[1:03:03] Nou ja, dan heb je denk ik nog nooit op de grondmarkt begeven, want grond komt gewoon maar één keer te kopen en er is een schreeuwend tekort.

[1:03:10] Als je boeren verplicht om meer grond te kopen en tegelijkertijd zegt, ja, je moet je grond ook verkopen, want anders gaan we onteigenen.

[1:03:21] Hoe ziet zij hier in die twee beleidsterreinen aan elkaar gekoppeld, wetende dat er nu al een schreeuwend tekort is aan grond?

[1:03:30] Dat laatste is natuurlijk helemaal geen uitgangspunt.

[1:03:34] En ten tweede, ik heb ook niet gezegd dat het makkelijk is of leuk is.

[1:03:38] Ik heb gezegd dat het een enorme uitdaging is en dat we die uitdaging en die oplossingen moeten zoeken dichtbij waar die uitdaging ook is.

[1:03:46] En daarvoor zie ik een grote rol voor provincies, voor regio's en ook voor grondeigenaren om samen te kijken naar hoe dat er dan uitziet.

[1:03:56] U vervolgt u toch?

[1:03:57] Ik was gebleven bij de grondfaciliteit waarvoor 480 miljoen beschikbaar komt.

[1:04:03] En daarmee gaan we gemeenten helpen de regie te pakken.

[1:04:06] En aanvankelijk was de insteek dat dit via een gezamenlijke rechtspersoon zou gebeuren.

[1:04:12] En dat had een groot voordeel, namelijk dat de grondposities buiten de gemeentelijke balans zouden kunnen blijven.

[1:04:17] En nu wordt er gekozen om toch voor achtergestelde leningen te gaan, waardoor dat voordeel eigenlijk mogelijk verdwijnt.

[1:04:23] Wil de minister nog eens goed kijken naar dat gezamenlijke rechtspersoon?

[1:04:26] En als dat niet mogelijk blijkt, hoe zorgt ze er dan voor dat gemeenten daadwerkelijk meer financiële ruimte krijgen om strategisch grond aan te kopen?

[1:04:35] En dat is denk ik extra urgent voor de kleine gemeenten, waarnaast financiën ook vaak de uitvoeringskracht een grote uitdaging is.

[1:04:42] En voorzitter, dan tenslotte grond als onderdeel van de gemeenschap.

[1:04:45] En zoals ik in mijn inleiding al zei, grond is de plek waar een gemeenschap thuis is.

[1:04:49] Maar grond is ook prijsopdrijvende hindernis geworden.

[1:04:52] voor huizenbouwers en startende boeren.

[1:04:54] En er zijn inmiddels 27.000 stukjes beleggingsgrond, grotendeels gekocht door particulieren in de hoop op waardestijging, maar waar vervolgens niks mee gebeurt.

[1:05:04] Kostbare ruimte die versnipperd is geraakt.

[1:05:06] En deze liggen ook aan de randen van nieuw te bouwen wijken, waar aankoop complex is vanwege de vele eigenaren die wel of niet wil verkopen.

[1:05:14] En het kadaster houdt het keurig bij, maar het handelingsperspectief zie ik eigenlijk nergens terug.

[1:05:18] Dus hoe gaat de minister de versnippering en de grondspeculatie gecoördineerd aanpakken, zodat die beschikbaar komen voor de grote opgave?

[1:05:26] Voorzitter, het CDA steunt het residueel rekenen, maar wij hebben ook het EIB-rapport gezien.

[1:05:32] Het komt dus echt aan op de uitwerking.

[1:05:34] We moeten zorgen voor duidelijke en voorspelbare parameters, zodat gemeenten en ontwikkelaars daarop hun anterieure overeenkomsten kunnen baseren.

[1:05:45] En ik ga ook kritisch kijken naar de kostensoortenlijst.

[1:05:48] Voorzitter, hoe gaat de minister de voorspelbaarheid bieden die nodig is om deze methode ook daadwerkelijk tot een succes te maken?

[1:05:56] Voorzitter, we moeten onze grond weer in beweging brengen.

[1:05:59] Dat doen we niet alleen voor wie haar bezit, maar ook voor de toekomstige generaties.

[1:06:05] Ik zie nog een interruptie van de heer Klemmink.

[1:06:08] Het is altijd lastig bij CDA om goed te weten wat ze nu eigenlijk vinden van een aantal richtingen die er mis in zit.

[1:06:15] Als ik dan even naar het kostenvraag ga kijken, daar hebben we op dit moment de PPT-criteria.

[1:06:20] Dus de kosten kun je verhalen op een plangebied of een ontwikkeling, maar ze moeten wel profijtelijk zijn, proportioneel en rekenbaar zijn op dat gebied.

[1:06:28] Een simpele ja-nee-vraag.

[1:06:29] Is dan nog steeds het uitgangspunt wat de CDA betreft, die PPT-criteria?

[1:06:33] Daar begint het bij inderdaad.

[1:06:35] En ik heb ook gezien dat de lijst om te verhalen kosten gemoderniseerd wordt.

[1:06:40] Dat vind ik een goed plan.

[1:06:42] Maar ik ga wel kritisch kijken naar wat erop komt te staan.

[1:06:46] Zou uw laatste interruptie zijn, meneer Klemink?

[1:06:49] Ja, dat kritisch kijken is altijd goed.

[1:06:51] Dat doen we allemaal, denk ik.

[1:06:53] Maar de vraag was nog steeds, vindt het CDA dat de PPT...

[1:06:57] criteria gehandhaafd moet blijven.

[1:06:58] Dus ik heb er niet over moderniseren, welke kosten je nog extra eventueel wilt toevoegen aan de kostenlijst.

[1:07:04] Maar wat er uiteindelijk op die kostenlijst staat, geldt dan wat het CDA betreft nog steeds die PPT-criteria.

[1:07:10] Mevrouw Steen.

[1:07:11] Ja, ik weet niet precies waar meneer Klemming naartoe wil.

[1:07:13] Dat kan hij nou ook niet meer uitleggen, denk ik.

[1:07:15] Maar ja.

[1:07:20] Dan is het woord aan de heer Ginwis.

[1:07:22] Als hij even zijn telefoon aan de kant legt.

[1:07:25] Ja, voorzitter.

[1:07:27] Het is de laatste ochtend waarop amendementen voor het belastingplan kunnen worden rechtgebreid en kunnen worden ingediend.

[1:07:34] Dus zojuist nog eentje over de kostenaftrek voor vastgoed.

[1:07:41] Waarom aanbevolen?

[1:07:44] In deze commissie kan ik dat wel, waarom aanbevelen?

[1:07:46] Hoe de tijd loopt, meneer Gries.

[1:07:48] Ja, voorzitter.

[1:07:49] En tegenwoordig dreigen kabinetten dus eerder te vallen over belastingplannen dan over grond.

[1:07:54] Maar dat was vroeger wel anders.

[1:07:56] In 1977 nog viel het kabinet NL over de grondpolitiek.

[1:07:59] Maar bijna 50 jaar later stemde een ruime meerderheid van de Kamer voor mijn motie over de residuele inbrengwaarde.

[1:08:08] En dat ging eigenlijk vrij geruisloos.

[1:08:10] Dus er is toch nog hoop op deze dag.

[1:08:14] Dat de Kamer nu gekozen heeft voor de residuele waardemethodiek is een belangrijke stap om de komende jaren betaalbaar te kunnen bouwen.

[1:08:21] Door speculatie worden grondprijzen tot grote hoogte opgedreven.

[1:08:25] Dat zet de herhaalbaarheid van bouwplannen onder druk en zorgt voor vertraging van woningbouw.

[1:08:29] Grond wordt niet opeens duurder doordat de eigenaar er iets aan doet, maar doordat de overheid publiekrechtelijk besluit dat er woningen mogen worden gebouwd.

[1:08:36] En dat werkt dus privaatrechtelijk uit.

[1:08:38] Die waardesprong kan worden benut voor noodzakelijke publieke investeringen in gebiedsontwikkeling.

[1:08:42] Dus is het goed dat de minister, net als de Kamer, nu die stap zet.

[1:08:45] Want door de inbrengwaarde te baseren op de residuele waarde methodiek wordt speculatie op de grondmarkt in ieder geval verminderd.

[1:08:52] Maar komt de grondmarkt ook niet helemaal vast te zitten, al is dat een wankel evenwicht.

[1:08:56] En daar hebben verschillende sprekers voor mij ook al op gewezen.

[1:09:02] Want niemand is natuurlijk gebaat bij stagnatie in grondtransacties en vertraging van woningbouw.

[1:09:07] Goed dat de minister dus stappen zet, maar ik heb nog wel wat vragen over de uitwerking.

[1:09:10] Om te beginnen, hoe lang moet het nog duren voordat de minister deze wetgeving naar de Kamer stuurt?

[1:09:15] Of dat ze het besluit aanpast?

[1:09:17] Want dat werd mij niet helemaal duidelijk uit de brief.

[1:09:19] Gaat de minister fortvarend aan de slag met de aanpassingen, zonder onnodig aanvullende regelgeving?

[1:09:26] Want dan kan invoering per 1 januari 2028 echt een feit zijn.

[1:09:31] Wat gaat de minister daarin precies doen en qua planning realiseren?

[1:09:35] Wat is er van plan?

[1:09:37] De minister zegt dat er nog veel regels dus moeten worden uitgewerkt.

[1:09:40] Maar wat moet er dan nog precies worden uitgewerkt?

[1:09:42] Want dit is een erkende methode die al bestaat.

[1:09:46] Aan welke extra regels denkt de minister dan op dit moment nog?

[1:09:50] Een residuele waardeberekening is zo betrouwbaar als de aannames waar ze op berust.

[1:09:54] Vanwege het dynamische karakter van sommige parameters kan elke planaanpassing dus de residuele waarde veranderen.

[1:10:00] Hoe zorgt de minister ervoor dat de methodiek zo eenvoudig mogelijk wordt vormgegeven?

[1:10:05] Hoe voorkomt ze dat de waardebepaling gedurende de ontwikkeling schommelt?

[1:10:09] En wat doet zij om verschillen in uitkomsten vanwege verschillen in aannames niet te laten leiden tot grote vertragingen in rechtszaken bij woningbouwprojecten?

[1:10:16] is met het kiezen van deze methode trouwens ook de planbatenheffing van tafel wat betreft de minister, gelet ook op de overweging in de aangenomen motie.

[1:10:26] En dan hebben we nog de grond die al is gekocht.

[1:10:29] Ontwikkelaars hebben soms tientallen jaren geleden grond verworven op basis van de toen geldende regels en verwachtingen.

[1:10:34] Als we die nu veranderen kan dat natuurlijk financiële gevolgen hebben.

[1:10:38] Hoe zorgen ze dat bestaande projecten worden beschermd en dat nieuwe projecten duidelijkheid krijgen?

[1:10:45] Hoe wil ze hiermee omgaan?

[1:10:46] We kunnen niet helemaal met een schaatsje knippen natuurlijk, maar hier zit natuurlijk wel een potentiële spanning.

[1:10:51] De residuele waardemethodiek biedt nog geen uitkomst voor binnenstedelijke ontwikkelplannen.

[1:10:55] Wat doet de minister om te voorkomen dat deze ontwikkelingen stagneren, omdat de gemeente de publieke kosten niet op kan brengen en de waarde van grond geen uitkomst biedt?

[1:11:04] Dan het kostenverhaal.

[1:11:05] Dat moet ook echt het kostenverhaal blijven.

[1:11:07] Gemeenten rekenen nu soms met vaste bijdragen die niet rechtstreeks samenhangen met de kosten die een concreet plan veroorzaakt.

[1:11:13] Dan dreigt het kostenverhaal ongemerkt te veranderen in een soort van baatafroming of belastingheffing, de facto.

[1:11:19] Kan de minister bevestigen dat ook bij een uitbreiding van het kostenverhaal de toerekenbaarheid aan het concrete plan het uitgangspunt blijft?

[1:11:26] Voorzitter, dan nog over...

[1:11:29] dat actief grondbeleid ook actieve grondpolitiek vergt.

[1:11:34] Gemeenten en rijk moeten dat actieve grondbeleid opnieuw ter hand nemen... en de koudwatervrees uit de jaren na de kredietcrisis achter zich laten.

[1:11:41] Gemeenten hebben al instrumenten om te zorgen dat grond beschikbaar komt.

[1:11:44] Maar wat als de beschikbaarheid van grond toch achterblijft?

[1:11:46] Aan welke maatregelen denkt de minister dan om in te grijpen?

[1:11:49] En gemeenten hebben een opgave voor de realisatie van sociale huur.

[1:11:52] Ook hiervoor hebben zij grond nodig om dat mogelijk te maken.

[1:11:54] Hoe worden corporaties betrokken bij de programmering en ontwikkeling van woningbouwlocaties?

[1:11:59] En hoe kan de aangekondigde regeling voor de financiering van gemeentelijke grondaankopen ondersteunend zijn aan de sociale huuropgave?

[1:12:06] En als laatste, voorzitter, hierbij dit punt van mijn eerste mijne.

[1:12:09] Hoe staat het er eigenlijk voor met de Rijksgrondfaciliteit?

[1:12:12] Want daar staat niets over in de brief.

[1:12:14] Is dit nog een instrument dat de minister ter hand wil nemen om meer regie te krijgen op de grondmarkt?

[1:12:19] En tot zover.

[1:12:23] Dat is nu het woord aan mevrouw Selling-Jan.

[1:12:28] Ja, dank voorzitter.

[1:12:31] Het werd net al genoemd, 50 jaar na de val van het kabinet Den Uyl lost ChristenUnie het probleem op.

[1:12:42] Grondpolitiek staat natuurlijk weer op de agenda en dat is maar goed ook, want er kan heel veel geld verdiend worden met grond.

[1:12:48] Maar de basis voor nieuwe woonwijken op die grond, juist als het gaat over riolering, over straten, die worden door de gemeente betaald.

[1:12:55] En die investeringen moeten juist naar betaalbare woningen gaan en niet weglekken naar onnodige hogere winsten voor grondeigenaren.

[1:13:04] Het is dus goed dat het kabinet met plannen komt om grondeigenaren te laten bijdragen.

[1:13:09] Maar het kabinet heeft helaas gekozen voor de residuale waardemethode, de voorkeur van de marktpartij in plaats van de methode van de gebruikswaarde, de voorkeur van de gemeente.

[1:13:18] En mijn franctie en destijds van Den Uyl.

[1:13:21] De residuale methode is afhankelijk van taxaties en gaat leiden tot discussies, onderhandelingen en rechtszaken.

[1:13:26] En dus vertraging.

[1:13:28] De grondspeculant staat in dit soort discussies vaak sterker dan gemeenten.

[1:13:32] Vooral kleinere gemeenten.

[1:13:34] Wat gaat de minister doen om gemeenten hierin te ondersteunen in hun onderhandelingspositie?

[1:13:38] En waarom wil zij niet parallel ook de gebruikswaarde uitwerken zodat we juist kunnen vergelijken in de evaluatie?

[1:13:46] Nu de Kamer en het kabinet hebben gekozen voor de residuale methode, komt het dan dus aan op de uitwerking.

[1:13:51] Maar laten we dan ook zorgen met elkaar dat die goed is.

[1:13:54] Voor die uitwerking is fatsoenlijke wetgeving nodig en niet alleen maar een aanpassing van de wet voor de residuale methode.

[1:14:00] Er is een uniform taxatiekader nodig, die voor alle gemeenten hetzelfde is en die voor alle gemeenten ook duidelijk is.

[1:14:08] De minister zegt zelf dat er een verschil is in de praktijk tussen de twee methoden.

[1:14:13] Welke maatregelen neemt zij om die uitwerking dichter bij elkaar te brengen?

[1:14:18] En deze vraag is bij de schriftelijke ronde niet beantwoord.

[1:14:21] Dus misschien kan zij hier nog op terugkomen.

[1:14:24] Een paar dingen zijn nodig voor een goede werking.

[1:14:26] Ten eerste moet de gemeente altijd hun publieke kosten kunnen verhalen op het moment dat de waardestijging hoger is dan de publieke kosten.

[1:14:34] Op dit moment oordelen rechtbanken nog steeds dat gemeenten toch niet de kosten kunnen verhalen.

[1:14:39] Dus hier moet gewoon wetgeving voorkomen zodat het goed beoordeeld kan worden.

[1:14:43] Ten tweede zouden subsidies niet meegenomen mogen worden in de berekeningen.

[1:14:47] Anders leidt dit tot hogere inbrengwaarden van de grond en hogere winsten in plaats van juist het afdekken van publieke tekorten.

[1:14:53] Hiermee lekt ook subsidiegeld weg.

[1:14:56] Dan het kostenverhaal.

[1:14:58] De kostensoortenlijst kan zeker uitgebreid worden met netcongestie en deelmobiliteit, maar het kostenverhaal werkt niet overal hetzelfde.

[1:15:05] Het hangt natuurlijk af van de bestemming.

[1:15:07] Is het al bouwgrond, dan drukt het kostenverhaal op de exploitatie.

[1:15:10] Bij wie komen de kosten dan terecht?

[1:15:12] Niet bij de woningzoekenden in de vraagprijs wat ons betreft.

[1:15:15] En zeker bij combinaties van projecten zoals bijvoorbeeld rioolvervanging, die de gemeente toch al wilde doen, moet er worden voorkomen dat de woningzoekende direct betaalt voor die plannen die er al waren.

[1:15:26] Hoe kijkt de minister naar deze punten?

[1:15:28] Voorzitter, tot zover het kostenverhaal en goed grondbeleid gaat verder dan natuurlijk alleen deze maatregel.

[1:15:35] Grondprijzen gaan door het dak.

[1:15:37] Juist wanneer landbouwgrond naar bouwgrond wijzigt, kan die grond wel 20 keer meer waard worden.

[1:15:42] De grondeigenaar kan cashen zonder daar iets voor te hebben gedaan.

[1:15:46] Het is daarom ook niet meer dan eerlijk om over die enorme waardestijging een belasting te heffen.

[1:15:52] Die planbatenheffing heeft in twee coalitieakkoorden gestaan en telkens komt het er toch niet van.

[1:15:59] Is deze minister het eens dat de planbatenheffing los staat van het kostenverhaal en dat die dingen naast elkaar kunnen bestaan?

[1:16:06] Een tweede voorstel is de bouwstimulans.

[1:16:08] Het braak laten liggen van grond levert op dit moment meer op dan te bouwen.

[1:16:12] De grondeigenaar wordt geprikkeld om te wachten in plaats van te bouwen.

[1:16:16] Met een heffing op braakliggende grond is wachten niet lucratief, maar zo wordt juist gestimuleerd om te bouwen.

[1:16:22] Een derde voorstel gaat om de baatbelasting.

[1:16:25] Deze is natuurlijk ook breder dan alleen woningbouw, juist bij de verschillende publieke investeringen die de gemeente doet.

[1:16:32] En dan nog een vraag over het voorkeursrecht.

[1:16:34] Het is belangrijk dat gemeentes of provincies als eerste de grond kunnen aankopen mochten er grote woningbouwontwikkelingen zijn.

[1:16:42] Hoe gaat het met het toepassen hiervan?

[1:16:45] Juist in de overgang naar de omgevingswet.

[1:16:48] En is de minister ook bereid om de gemeente te ondersteunen hierin waar nodig en ook om met een evaluatie te komen over de nieuwe termijnen van vijf jaar?

[1:16:57] Voorzitter, als deze coalitie echt menens is met het versnellen van woningbouw, moet het beleid echt scherper en duidelijker.

[1:17:03] Speculeren moet juist niet lonen en juist het bouwen moeten we belonen.

[1:17:07] Dank.

[1:17:10] Dank u wel.

[1:17:10] Tot zover de eerste termijn van de Tweede Kamer.

[1:17:13] Ik kijk even naar de minister.

[1:17:15] 25 minuten.

[1:17:16] Dan schossen we voor 25 minuten.

[1:45:45] Welkom terug allemaal.

[1:45:47] We gaan beginnen met het vervolg van de commissie-debat grondbeleid.

[1:45:52] Het woord is aan de minister voor haar eerste termijn.

[1:45:55] Ja, dank u wel, voorzitter.

[1:45:58] Het is mooi om te horen hoe de heer Grinwis even terugblikte op de historie.

[1:46:04] En dat werd extra onderstreept toen ik vanmorgen bij de ambtenarenkamer, dat doe ik altijd, eerst even naar binnen liep en zag dat zij vandaag de Den Uylzaal waren toegewezen.

[1:46:17] Dus het kan zo geschieden dat alles samenkomt.

[1:46:20] De afgelopen maanden heb ik met veel mensen over het grondbeleid gesproken.

[1:46:25] Met mensen die hier voorstander van zijn en mensen die aangeven dat ze liever een andere uitkamp zouden zien.

[1:46:32] Ik heb naar hen allemaal geluisterd en heb in ieder geval met hen afgesproken dat wat de uitkomst ook is, en dat is zoals u weet wat mij betreft in uw motie met een meerderheid ook residueel, dat ik met hen aan tafel blijf zitten om te komen tot een werkbare oplossing.

[1:46:47] Want we vragen uiteindelijk van allebei om een stap naar het midden te zetten.

[1:46:52] En dat is altijd iets goeds als u het mij vraagt.

[1:46:55] Ik was twee weken geleden op werkbezoek in Kampen.

[1:46:59] Omdat zij mij konden laten zien wat het grondbeleid daadwerkelijk doet voor meer, sneller en beter bouwen.

[1:47:05] En ondanks dat het misschien een wat grijzige dag was die ochtend...

[1:47:10] ...ging de zon schijnen boven kampen omdat ze daar konden laten zien dat met deze residuele methode... ...dat als zij dat hadden kunnen inzetten, dat ze daardoor sneller, beter, meer hadden kunnen bouwen.

[1:47:25] Want waar ze tegen aangelopen zijn is dat zij voor de grond die zij uiteindelijk hebben moeten aankopen... ...dat die vijf keer duurder was dan wat de waarde van de grond zelf zou zijn.

[1:47:34] Vijf keer.

[1:47:35] En daarbovenop kwamen dan natuurlijk nog alle kosten die ze moesten maken voor wat er in de omgeving aangelegd moet worden.

[1:47:43] En dat is onbetaalbaar.

[1:47:44] Dus ik ben echt heel erg blij dat we nu inzetten op een methode die hierbij gaat helpen.

[1:47:50] En ik voel me daarin dus ook gesteund door de verschillende gemeentes en de VNG die wel zeggen wij snappen dat deze stap gezet moet worden.

[1:47:58] We hadden misschien liever een andere uitkomst gezien.

[1:48:00] Waar we blijven samen aan tafel om te onderzoeken hoe we dit op de beste manier gezamenlijk kunnen doen.

[1:48:07] Nu dat we deze stap hebben gezet, hebben we een systeem nodig.

[1:48:13] En dat is volgens mij ook in lijn met de vragen die u mij stelt.

[1:48:16] Die en zowel ervoor zorgt dat de markt geld mag blijven verdienen.

[1:48:21] En tegelijkertijd die woningopgave die we hebben, dat die ook gewoon tot stand komt.

[1:48:26] En dat vereist nogmaals van iedereen een stap naar het midden zetten.

[1:48:29] Maar mijn indruk op basis van de gesprekken die ik heb gevoerd, is dat die bereidheid er is.

[1:48:36] Ik heb een aantal mapjes, dus ik zal u eerst de onderwerpen vertellen.

[1:48:40] Ik begin met de waarde grond, dan het kostenverhaal, dan de grondfaciliteit, de grondbank.

[1:48:47] En in mijn tot slot mapje zit de baatbelasting, de beschikbaarheid van grond, grondspeculatie, het weglekken van subsidies en voorkeurrecht.

[1:48:58] Dus dan heb ik volgens mij al uw vragen daarmee in ieder geval van de eerste termijn te pakken.

[1:49:04] En begin ik graag met de vraag van mevrouw Wiersma.

[1:49:07] Hoe zit het met de boeren?

[1:49:08] Bij al uw voorstellen worden zij hiermee de sluitpost.

[1:49:12] En ik begrijp uw zorg.

[1:49:13] Landbouw is zeker niet het sluitstuk van ruimtelijke ordening.

[1:49:16] Dat mag het niet zijn, dat mag het ook niet worden.

[1:49:19] Dus het is voor dit kabinet belangrijk dat er voor alle sectoren en dus ook voor de landbouw een goed toekomstperspectief is.

[1:49:25] En ik hecht hierin aan een gelijk speelveld.

[1:49:29] Wel moeten we zien dat de grond nu tot vijf keer duurder wordt en dat dat een te hoge groei is van dat bedrag.

[1:49:38] En dat speelt met name op locaties nabij een dorpskern of een stadsrand.

[1:49:42] Die boeren krijgen nu inderdaad heel veel winst en dat vinden we niet reëel.

[1:49:47] We gaan dus met het voorstel voor residuele waardemethoden naar een meer realistische grondprijs die nog steeds winst oplevert voor de boer.

[1:49:54] En we voorkomen daarmee de speculatie.

[1:49:58] De vraag van mevrouw Meersma, hoe ik ga voorkomen dat boeren straks tegen de overheid moeten opbieden voor dezelfde landbouwgrond en welke waarborgen ik daarvoor zie.

[1:50:06] Ik ben het met u eens dat we nooit in de situatie mogen komen dat we tegen elkaar gaan opbieden.

[1:50:11] Dus bij de uitwerking van de kaders wordt uitgegaan van een minnelijke verwerving en het bieden van marktconforme prijzen.

[1:50:18] Op dit moment ben ik bezig met het uitwerken van de kaders voor de Rijksgrondbank en de uitkomsten van deze uitwerking stuur ik Q227 naar uw kamer.

[1:50:28] De vraag van de heer Van Asten.

[1:50:30] Hoe garandeert u dat de belastingbetaler nooit opdraait voor een te hoge grondprijs, ook niet bij onteigening en macroaftopping?

[1:50:37] Door te hoge verwachtingen over de grond ontstaan er vaak publieke tekorten waar de belastingbetaler nu voor opdraait.

[1:50:44] Het doel van mijn voorstel is om publieke tekorten terug te dringen en dus de kosten voor de belastingbetaler.

[1:50:52] Met de residuele waardemethode worden de publieke kosten beter meegenomen bij het bepalen van de waardestijging van de grond.

[1:50:58] Bij projecten met hoge kosten is niet uit te sluiten dat bij macro-aftopping toch een tekort ontstaat, maar te hoge grondprijzen zullen dan niet de oorzaak zijn.

[1:51:07] Ik wil niets veranderen aan de regels voor onteigening.

[1:51:10] Deze blijven gebaseerd op marktwaarde.

[1:51:13] De vraag van de heer Klemmink.

[1:51:15] Overweeg ik mogelijkheden om onteigening te verruimen?

[1:51:19] Nee, dat overweeg ik niet.

[1:51:22] Een vraag van de heer Klemmink.

[1:51:25] Als de keerzijde van residuele waardemethode, is het dat dan waarst?

[1:51:31] De regels voor onteigening borgen het eigendomsrecht.

[1:51:34] Residuele waarde gaat over het kostenverhaal bij zelfrealisatie.

[1:51:38] Dat gaat niet over onteigening en die nieuwe regeling zal dit ook niet wijzigen.

[1:51:43] Ik zie een vraag van de heer Van Asten.

[1:51:46] Dank.

[1:51:47] Over de onteigening.

[1:51:49] Het is natuurlijk altijd het sluitstuk en ik weet dat in Nederland het gros middelijk wordt opgelost.

[1:51:54] Maar als er nu een situatie ontstaat waarin woningbouwopgave echt van groot belang is, direct naast de dorpskern, ik noem maar iets.

[1:52:05] Dan heeft die grondeigenaar, op het moment dat er niks verandert aan onteigeningsregels, die kan dus letterlijk achterover leunen.

[1:52:13] Want daar zit met die onteigening uiteindelijk de marktwaarde achter.

[1:52:19] En dat is dus een hogere waarde dan dat die minderlijk zou kunnen krijgen.

[1:52:25] Ik zit dat nu even tot me te laten komen, dus ik weet niet welke vraag ik daar moet stellen.

[1:52:31] Maar kan de minister dit volgen?

[1:52:34] En wat is haar reactie daarop?

[1:52:35] Misschien kan de minister hierop reflecteren.

[1:52:38] Ja, dank u wel, voorzitter.

[1:52:40] Dit was ook een van mijn eigen vragen.

[1:52:42] Hoe gaat dat dan in de praktijk werken?

[1:52:44] Gaan er dan een heleboel mensen wachten totdat het uiteindelijk onteigening wordt... omdat dat dan iets meer zou kunnen gaan opleveren dan?

[1:52:52] En dat zou kunnen.

[1:52:53] Ik kan dat ook niet uitsluiten.

[1:52:55] Ik kan dat ook niet helemaal wegnemen.

[1:52:57] Maar wat we hiermee gaan doen, is er echt voor zorgen dat er een alternatief ligt... wat eerlijk is, wat reëel is...

[1:53:03] Waarbij er nog steeds geld verdiend mag worden.

[1:53:05] Of dat dan een boer is of een marktpartij.

[1:53:10] Maar dat we echt zeggen, als we dit met elkaar willen doen... dan moet er een ander systeem, een ander fundament ondergelegd worden.

[1:53:16] Maar er is ook nog gewoon de onteigening.

[1:53:18] En ik vind dat...

[1:53:19] Echt de laatste stap, dat zou u zelf ook, die je zou moeten willen zetten.

[1:53:25] Maar als het dan tot dat moment komt, dan hangt daar ook een prijskaartje aan.

[1:53:29] En het kan zijn dat mensen daarop gaan wachten.

[1:53:33] En dat is dan ook op dit moment wat het is.

[1:53:38] Ga ik door met de vraag van de heer Grinwis.

[1:53:43] Hoe lang duurt de uitwerking van de wetgeving?

[1:53:45] Ik begrijp de haast van de heer Grinwis.

[1:53:49] Maar dan had de heer Grinwis in de motie niet moeten opnemen dat ik het wettelijk vast moet leggen.

[1:53:54] Want die vraag staat er heel nadrukkelijk in.

[1:53:56] Dus ik ga heel voortvarend aan de slag.

[1:53:58] Maar wetgeving kost tijd.

[1:54:01] En ik wil die tijd nemen om dit op een goede manier te doen.

[1:54:04] Dus het gaat over een internetconsultatie, behandeling in beide kamers en de advisering door de Raad van State...

[1:54:09] Dus ik verwacht, als ik dit zo snel als mogelijk met u kan doorlopen... dat we medio 28 het wetstraject volledig hebben afgerond.

[1:54:19] Op mijn vraag, kan dit niet via een ANVB of op een andere manier?

[1:54:22] Want ik zag de hersenpan van de heer Nobel draaien met Ik zie een uitweg.

[1:54:28] Die uitweg die zag ik ook.

[1:54:31] Maar ook met een ANVB moeten we een wetstraject doorlopen.

[1:54:35] Maar ik zal hier vragen...

[1:54:36] Om die twee lijntjes eens onder elkaar te zetten en te zien of er ergens versnelling hierop mogelijk is.

[1:54:43] De vraag van de heer Grindewis, wat moet er worden uitgewerkt bij residuele waardemethoden?

[1:54:47] Hoezo eenvoudig mogelijk?

[1:54:50] Wat we in ieder geval nodig hebben... is dat gemeenten met dezelfde parameters gaan werken.

[1:54:55] En die uitwerking, dat moet ik echt doen.

[1:54:56] En dat moet ik ook met hen doen om ervoor te zorgen... dat er iets geuniformeerd wordt en dat we er daarna mee kunnen werken.

[1:55:02] Het gaat over opbrengsten, over kosten, over rente, over risico.

[1:55:05] En ik wil dat de voorwaarden die moeten gelden zo eenvoudig mogelijk zijn.

[1:55:09] En om die keuzes goed te maken...

[1:55:10] ...moet ik wel zorgvuldig te werk gaan.

[1:55:12] En ik wil dat echt doen met de ontwikkelaars en de gemeentes en de taxateurs aan tafel... ...omdat ik hen dat ook simpelweg heb beloofd.

[1:55:20] De heer Grinwis, hoe voorkomt u dat de waardebepaling gedurende de ontwikkeling schommelt?

[1:55:26] De huidige regelgeving voor kostenverhaal heeft een vast moment voor het vaststellen van de inbrengwaarde.

[1:55:31] Dit is de vaststelling van het besluit dat de ontwikkeling mogelijk maakt en die wil ik niet aanpassen.

[1:55:36] Voor het kostenverhaal is dus geen sprake van een permanent schommelende inbrengwaarde.

[1:55:42] Een vervolgvraag van de heer Grinwis.

[1:55:44] Hoe voorkomen we grote vertragingen en rechtszaken bij woningbouwprojecten?

[1:55:48] Dat is een zorg die ook door de VNG wordt geuit.

[1:55:50] En ik neem deze zorg uiteraard serieus.

[1:55:53] Daarom wil ik ook zorgvuldig met alle stakeholders hiernaar gaan kijken.

[1:55:57] Bij de nadere uitwerking wil ik de regels zo veel mogelijk uniformeren.

[1:56:00] Zodat we met standaarden gaan werken en dat het ook voor iedereen helder is hoe we dit gaan doen.

[1:56:07] Vraag van de heer Grinwis.

[1:56:08] Hoe worden bestaande projecten beschermd en krijgen nieuwe projecten snel duidelijkheid?

[1:56:13] Lopende projecten mogen geen hinder ondervinden van wat wij aan het doen zijn.

[1:56:18] Want daar zitten ten slotte mensen op te wachten om een dak boven hun hoofd te krijgen.

[1:56:22] Daarom hebben we een goede overgangsregeling nodig.

[1:56:24] Wij gaan daarmee aan de slag met voorstellen om zo te zorgen dat nieuwe projecten zo snel mogelijk duidelijkheid krijgen.

[1:56:32] Dat is complex, maar we willen het wel graag in één keer goed doen en zorgvuldig doen naar de projecten die nu al lopen.

[1:56:38] En dan heb ik nog een vraag van de heer Grimwist.

[1:56:40] Heb ik denk ik bijna al zijn vragen in zijn afwezigheid behandeld.

[1:56:45] Over de binnenstedelijke ontwikkelplannen.

[1:56:48] Voor een deel van de woningbouwlocaties zoals de binnenstedelijke moeten meer kosten worden gemaakt dan de opbrengsten zijn.

[1:56:54] Hier is dan een financiële impuls nodig voordat een project door kan gaan.

[1:56:57] Hierom blijf ik werken aan een laagdrempelig en goed functionerend stelsel van financiële regelingen om projecten die dat nodig hebben te ondersteunen.

[1:57:05] Door het grondbeleid te moderniseren kan de hoeveelheid kosten in projecten worden teruggebracht en verwacht ik in de toekomst dat minder vaak subsidies nodig zijn.

[1:57:12] Het stelsel van regelingen bouw ik geleidelijk af wanneer meer locaties haalbaar worden dankzij goed grondbeleid.

[1:57:18] Zo nodig zet ik instrumenten voor ondersteuning van moeilijk haalbare projecten uiteraard voort.

[1:57:24] Laten we hopen dat die dag komt, dat we subsidies ergens anders heen kunnen brengen.

[1:57:28] Dan de vraag van de heer Mooiman.

[1:57:30] Hoe kijkt de minister naar de zorgen van de VNG?

[1:57:33] Ik begrijp die zorgen echt heel goed.

[1:57:36] En ik heb hen echt nadrukkelijk beloofd.

[1:57:37] Jullie blijven bij mij aan tafel om samen te zoeken naar hoe ik die zorgen een plek kan geven in de uitwerking.

[1:57:46] Dus we gaan parameters uniformeren.

[1:57:48] We zorgen dat ze aan tafel komen samen met de ontwikkelaars en de taxiteurs.

[1:57:53] En dan tot slot voor dit mapje de vraag van mevrouw Zallinjan.

[1:57:56] Gaat u ook de gebruikswaarden parallel bekijken?

[1:57:59] Ik heb het idee dat mijn opdrachten eerst meer, sneller en beter bouwen.

[1:58:03] En dan wil ik eigenlijk geen ambtelijke capaciteit zetten op ook nog alternatieve manieren gaan bekijken.

[1:58:08] Dus het antwoord hierop is nee.

[1:58:13] Interruptie van mevrouw Wiersma.

[1:58:15] Het is altijd even zoeken in welk blokje je vragen uiteindelijk terugkomen, maar ik stel hem nu toch maar.

[1:58:23] Omdat het zojuist ook even over onteigening ging.

[1:58:26] Dit kabinet wil bepaalde boeren, met name melkveehouders, verplichten om een bepaald grondareaal onder hun bedrijf te hebben.

[1:58:34] Vindt deze minister ook dat je op het moment dat je een veehouder, een melkveehouder daartoe verplicht, dat je dan eigenlijk niet tegelijkertijd als overheid ook kan zeggen en nu gaan we over tot onteigening omdat u uw grond niet wil verkopen?

[1:58:53] De minister.

[1:58:53] Ja, dank u wel.

[1:58:55] Ik begrijp deze vraag echt heel goed en ik ben het ook met u eens.

[1:58:57] Dat probeer ik ook in mijn antwoord te zeggen, dat we niet moeten gaan concurreren.

[1:59:01] De boeren krijgen echt een significante extra opdracht om daar invulling aan te geven.

[1:59:06] En er zijn op verschillende plekken binnen de departementen grondfaciliteit voor.

[1:59:11] Dus LVVN, dat is ook een vraag die nog later komt, maar ik kan er wel alvast iets over zeggen.

[1:59:15] LVVN heeft een eigen grondfaciliteit.

[1:59:18] RVB heeft natuurlijk gronden, die zijn wel niet...

[1:59:22] over heel Nederland evenredig geclusterd.

[1:59:24] En wij werken nu zelf aan een grondfaciliteit.

[1:59:29] En de bedoeling is echt dat we dat kunnen gaan inzetten... om te ruilen, om in te zetten, om ervoor te zorgen... dat er ook nog gewoon agrariërs een plek hebben in Nederland om hun werk te doen.

[1:59:40] Dus uw opmerking neem ik echt ter harte.

[1:59:43] Ik ga daar niet zomaar aan voorbij.

[1:59:45] Er moet niet geconcureerd worden...

[1:59:47] Maar we moeten wel heel eerlijk kijken naar... er moet ook her en der gebouwd worden.

[1:59:51] Hoe doen we dat nou zonder dat we elkaar weg concurreren?

[1:59:53] En volgens mij kan dat heel vaak wel.

[1:59:56] Vrouw Wiersma.

[1:59:58] Ja, dat zijn wel

[2:00:00] Hele mooie woorden.

[2:00:01] Alleen, ja, ik denk als we kijken naar alle opgaves die op Nederland moeten landen... dan hebben we drie keer Nederland nodig.

[2:00:08] Dus er is een enorme schaarste.

[2:00:11] Mijn punt is, je kunt natuurlijk niet aan de ene kant... grond komt maar één keer te koop.

[2:00:16] En in het voorstel van dit kabinet is het ook nog eens zo... dat die boeren die die grond willen gebruiken, een eventuele ruilgrond... moet binnen een bepaald aantal kilometers van hun bedrijf liggen...

[2:00:29] Dus gaat deze minister voldoende waarborgen inbouwen in dit systeem dat de boer niet aan de ene kant gedwongen wordt om een bepaald grondareaal onder zijn bedrijf te hebben, want anders voldoet hij gewoon niet aan de wet die dit kabinet wil vaststellen.

[2:00:46] En aan de andere kant datzelfde kabinet zet... ja, maar u moet uw grond ook verkopen... waardoor u niet meer aan onze eigen wetten voldoet.

[2:00:54] En vervolgens die boer in de problemen komt als hij zegt... ja, dat kan niet, want ik ben wettelijk gehouden aan dit areaal.

[2:01:02] En dat de overheid vervolgens zegt, dan gaan we u onteigenen.

[2:01:05] Waardoor die boer dus uiteindelijk ook niet meer aan de wettenregelgeving voldoet.

[2:01:08] Gaat de minister daar de waarborgen voor inbouwen in dit systeem... dat dit soort situaties niet kunnen ontstaan?

[2:01:16] De minister.

[2:01:16] Ja, dank u wel voorzitter.

[2:01:18] Ik kan natuurlijk nooit een waarborg geven dat iets nooit gaat ontstaan.

[2:01:23] Maar dit zijn natuurlijk net zo goed de inwoners van een bepaalde gemeente en een bepaalde provincie.

[2:01:29] En in alle gesprekken die ik overhoor en waarbij aanwezig ben... ...hoor ik echt dat de provincies en de gemeenten heel nadrukkelijk aan het kijken zijn hoe ze de opgave van wonen en werken... ...en agrariërs wonen en werken op dezelfde grond...

[2:01:41] ...hoe dat vooral samen kan.

[2:01:44] En inderdaad, dit kabinet zet in op meer grond per... ...en dat betekent dus ook iets voor de beschikbaarheid van grond.

[2:01:52] We zien tegelijkertijd ook dat als het gaat over een wijkje erbij of een straatje erbij... ...of verdere bouwmogelijkheden, dat dat heel vaak aan de dorpsrand ligt... ...en dat dat niet altijd heel landelijk is midden in de agrarische...

[2:02:07] Dus de toezegging die u van mij kunt krijgen, is dat wij met onze grondfaciliteiten, zowel bij LVVN als bij VRO, daar valt de RVB ook onder, dat we heel nadrukkelijk kijken hoe we de grond kunnen gebruiken om te ruilen, om anders in te zetten, om ervoor te zorgen dat er in Nederland gewerkt en gewoond kan worden.

[2:02:26] En al die andere opgaven die er ook liggen.

[2:02:28] Dus ik neem uw opmerking mee.

[2:02:31] En dat is onderdeel van hoe we hiernaar werken.

[2:02:33] Maar het is ook zo dat dit zijn ook gewoon inwoners van gemeentes en provincies die zelf ook kijken naar en waar heb ik dan mijn woonplannen?

[2:02:40] En wat doet dat met wat er momenteel aan mensen die daar wonen en werken?

[2:02:51] In totaal hebben we vier interrupties.

[2:02:52] Ik kreeg een vraag over interrupties.

[2:02:54] In totaal vier.

[2:02:55] En de minister mag haar betoog vervolgen.

[2:03:01] Ga ik naar kostenverhaal.

[2:03:04] Begin ik met de heer Klemmink en de heer Nobel en mevrouw Zallinjan over het uitbreiden van de kostensoortenlijst.

[2:03:12] En daarvan is een heel klein stukje historie denk ik ook zinvol, want de kostensoortenlijst waar we nu mee werken, die is bijna 20 jaar geleden opgesteld.

[2:03:20] En is daarna nooit meer geëvalueerd, bekeken, aangepast.

[2:03:26] Dus het is nog steeds dezelfde lijst van 20 jaar geleden.

[2:03:28] En sindsdien is er best een aantal dingen veranderd.

[2:03:31] We bouwen anders, gebiedsontwikkelingen zijn complexer geworden.

[2:03:35] Dus ik wil de toets doen of die kostensoortenlijst nog voldoende aansluit bij de praktijk van vandaag.

[2:03:41] Dat is denk ik geen...

[2:03:42] Geen gekke activiteit na 20 jaar.

[2:03:45] Dus ik heb een verkenning gestart door een extern bureau en ik wil niks uitsluiten in die verkenning.

[2:03:50] Ik wil er gewoon goed naar laten kijken op welke manier kunnen we ervoor zorgen dat we moderniseren, zodat we misschien duidelijker maken en dat we ook kunnen zien of we eventueel iets moeten aanpassen en hoe dat er dan uit zou moeten zijn.

[2:04:03] Dat betekent meer duidelijkheid, uniformiteit, voorspelbaarheid voor zowel de gemeente als de ontwikkelaar.

[2:04:09] Daar ben ik op uit.

[2:04:10] En als uit dat onderzoek blijkt dat de lijst op onderdelen moet worden aangepast of aangevuld, dan moet ik daar natuurlijk serieus naar kijken.

[2:04:18] Daarbij blijft voor mij het uitgangspunt dat het gaat om kosten die gemeenten daadwerkelijk maken of moeten maken en die aan de gebiedsontwikkelingen kunnen worden toegerekend.

[2:04:27] Dus de PPT-criteria blijven bestaan.

[2:04:31] Bij de verdere uitwerking betrek ik uiteraard de gemeenten, de ontwikkelaars en andere gemeenten.

[2:04:35] partijen uit de praktijk.

[2:04:36] Dat heb ik hen ook toegezegd.

[2:04:38] En medio 2027 kom ik bij uw kamer terug met mijn voorstellen.

[2:04:42] En dan ga ik daar ook gewoon heel graag met u over in gesprek.

[2:04:46] Ik zie een interruptie van de heer Nobel.

[2:04:48] Voorzitter, dank u wel.

[2:04:49] Ik ben blij dat de minister in haar beantwoording aangeeft dat ze de lijst vooral wil moderniseren.

[2:04:55] Daar kan ik me ook wel iets bij voorstellen.

[2:04:56] Misschien dat het twintig jaar geleden wel gebruikelijk was om in sommige gemeenten nog wegen met klinkertjes aan te leggen.

[2:05:03] En dat we inmiddels tot de conclusie zijn gekomen dat het gewoon een plak asfalt moet zijn.

[2:05:07] En dat het daarom goed is om dat dan ook te wijzigen en het meer bij de tijd te brengen.

[2:05:12] Maar mijn vraag aan de minister is of ze het met VVD eens is dat het dan om moderniseren gaat... ...en niet een hele kerstboom opduigen met allerlei nieuwe wensen daarin.

[2:05:25] De minister.

[2:05:27] De kerstboom staat nog niet bij de familie Boekholt.

[2:05:31] Ik hou wel van kerstbomen, maar als het u gaat om de kerstboom van kortkostensoortenlijst...

[2:05:38] Dan wil ik die niet optuigen.

[2:05:39] Ik wil zorgen dat we een systeem hebben wat recht doet aan deze tijd.

[2:05:42] Dus in ieder geval uniformeren.

[2:05:45] In ieder geval moderniseren.

[2:05:47] Die twee zijn echt nodig.

[2:05:49] En daarnaast laat ik onderzoek doen naar, is het nog van deze tijd?

[2:05:53] Wat zou daar eventueel nog bij moeten?

[2:05:55] En als dat zo is, dan schrijf ik dat op.

[2:05:57] Dan stuur ik die brief naar uw kamer en dan kunnen we het daarover hebben.

[2:06:03] Dus mijn inzet is, laten we gewoon goed kijken naar wat moet gemoderniseerd worden, wat moet eigenlijk geuniformeerd worden.

[2:06:10] En als uit die modernisering blijkt, nou dit hoeft niet meer, die klinkers die hoeven niet meer, alhoewel ik die nog wel mooi vind, maar die klinkers die hoeven niet meer.

[2:06:17] Maar iets anders moet hier eigenlijk wel bij, want dit hoort hier nadrukkelijk bij.

[2:06:21] Ja, dan wil ik daar wel met realisme naar kijken.

[2:06:26] Ik zag als eerste een interruptie van de heer Klemmerk.

[2:06:29] Dank u wel, voorzitter.

[2:06:31] En met het risico dat de minister nog verder ingaat op dat toerekenen van kosten op het plantgebied, die PPT-criteria.

[2:06:40] Nu zijn er ook gemeenten, bijvoorbeeld Utrecht, die werkt met een barcode verstediging.

[2:06:43] Die zeggen, als ik zoveel duizenden woningen ga bijbouwen, dan moet ik in publieke voorzieningen ook een aantal dingen bij gaan doen.

[2:06:50] Omdat dat aanvraag is.

[2:06:52] Denk aan scholen, denk aan bepaalde bedrijven.

[2:06:56] parkvoorzieningen, soms theatervoorzieningen, culturele voorzieningen, et cetera.

[2:07:01] In hoeverre vindt de minister dat dat soort voorzieningen ook nog steeds toerekenbaar zijn aan een ontwikkeling?

[2:07:09] De minister.

[2:07:12] Ja, dat is natuurlijk best een hele brede vraag.

[2:07:15] En alhoewel u zal zeggen hij is vrij concreet.

[2:07:17] Vindt u nou wel dat een theater of een school ergens wel of niet bij hoort?

[2:07:20] Waar ik gewoon naar wil kijken is ook afhankelijk van wat je erbij bouwt en hoe groot dat dan is.

[2:07:26] Wat je wel en niet toerekent.

[2:07:29] Ik vind dat dat overzichtelijk en eenduidig moet zijn.

[2:07:31] Zodat we niet in ene gemeente hebben die het op de ene manier doen en de andere en de andere.

[2:07:35] Dus ik zet echt in op.

[2:07:37] Mijn ambitie is sneller, meer, beter bouwen.

[2:07:40] En dat lukt alleen als we zorgen voor een bepaalde mate van standaardisering.

[2:07:44] Daar ben ik op uit.

[2:07:45] Dus ik ga moderniseren, ik ga standaardiseren... en ik ga kijken of er nog iets nodig is om het voor elkaar te krijgen.

[2:07:51] En nogmaals, ik heb in bijna al mijn antwoorden gezegd... ik zit dan daadwerkelijk aan tafel met de VNG en met in dit geval NEPROM... die namens de marktpartijen aan tafel zit... om te kijken op welke manier vinden we dit met elkaar nog realiteit...

[2:08:06] En levert het ook nog genoeg op voor degene die de grond daadwerkelijk verkoopt?

[2:08:10] Dus ik pak dit als een pakket en ik kom hier echt met u nog uitgebreid over in gesprek.

[2:08:17] Nog interruptie van mevrouw Steen.

[2:08:18] Dank u wel.

[2:08:18] Even hierop voortboedurend.

[2:08:20] We hebben het in een andere instantie ook wel eens gehad over de maatschappelijke baten van voorzieningen in een wijk.

[2:08:25] Dus als je een wijk bouwt, dan wil je eigenlijk ook toe naar...

[2:08:30] Wat helpt nou zo'n wijk ook een gemeenschap te worden?

[2:08:32] En we hebben ook wel eens gehad, hoe gaan we er nou voor zorgen dat we die baten op een goede manier kunnen inrekenen in business cases waar zowel de gemeente als een ontwikkelaar bij betrokken is.

[2:08:44] Hoe kijkt de minister naar die discussie als het gaat over die kostensoortenlijst en het kostenverhaal?

[2:08:51] Ziet ze daarin een mogelijkheid om dit verhaal daarin te verweven of...

[2:08:56] Kijk ze naar andere middelen om dit soort voorzieningen, zoals majaargroen, speeltuintjes, zeg het maar, op een goede manier te verzekeren dat we die in die nieuwe wijken ook inbouwen.

[2:09:09] De minister.

[2:09:14] Even kijken.

[2:09:18] Want uiteindelijk zijn de vragen wat gaat straks wel meetellen en wat gaat straks niet meetellen in de kostensoort.

[2:09:23] En daarvan zeg ik, dat ben ik aan het onderzoeken, scholen en theaters die zullen daar geen onderdeel van zijn.

[2:09:29] Dat gaat razendsnel hier, kan ik u alvast meegeven.

[2:09:32] Maar het zou wel kunnen gaan over als je kijkt naar wateropvang.

[2:09:38] We hebben deze zomer denk ik gezien dat het of heel droog is en in andere jaargetijden kunnen we zien dat het heel erg nat is.

[2:09:45] Wat doe je dan met dat water?

[2:09:47] En als je niet wilt dat dat water over de drempel bij mensen naar binnen loopt, moet je dan iets organiseren.

[2:09:53] Dat is een vraag waar je naar kunt kijken.

[2:09:55] Dat zal dat onderzoek ongetwijfeld ook doen en daar ga ik op wachten.

[2:10:01] Als het gaat over het speeltuintje, de groenvoorzieningen.

[2:10:05] We hebben al best wel heel veel, soms misschien wel te veel.

[2:10:10] Maar al die verschillende regelingen, dus een gemeente, een van uw kamerleden zei het al, als het gaat over...

[2:10:17] Groen in en om de stad.

[2:10:18] Er zijn al allerlei regelingen, er zijn al allerlei afspraken gemaakt waar ook aan voorzien moet worden.

[2:10:24] Dus ik wil heel nadrukkelijk kijken bij dit kostenverhaal dat het niet langzaam schuift in andere regelingen die er ook al zijn.

[2:10:31] Dit moet echt gaan over welke kost kun je verhalen uit de grond en wat moet een gemeente toch ook al doen, al dan niet met hulp vanuit het Rijk.

[2:10:41] Dus groen en adaptatie is nodig voor je gebiedsontwikkeling.

[2:10:46] Dat zou hier dus uit kunnen komen dat we dat wel meenemen, maar daar kan ik gewoon nu nog niet op vooruit lopen.

[2:10:52] Nog een interruptie van de heer Nobel.

[2:10:55] Ja, voorzitter.

[2:10:56] Ook bij ons thuis inderdaad nog geen kerstboom.

[2:10:58] Ik zet daar vaak mijn veto in... zodat ik niet al te veel naalden in de woonkamer tref.

[2:11:02] Maar goed, we gaan zien hoe dat dit jaar afloopt.

[2:11:04] Ik hou u op de hoogte buiten deze vergadering.

[2:11:08] Kijk, wat me een beetje zorgen baart... is dat de minister aangeeft van... ik wil wel gaan kijken ook naar dingen die... tenzij ik haar verkeerd heb beluisterd... die ook buiten de gebiedsontwikkeling vallen.

[2:11:17] Want als je zegt ik ga kijken naar water...

[2:11:19] Ja, een riool stopt meestal niet aan het einde van de straat.

[2:11:22] Dus bij wateroverlast, wat ik best kan voorstellen dat dat nu meer speelt dan in het verleden, hoop ik dat de minister in ieder geval de VVD kan toezeggen dat het dan alleen gaat over de kosten die toerekenbaar zijn aan die gebiedsontwikkeling en dat ze ook aan die PPT-criteria voldoen.

[2:11:37] Wat ik niet goed begrijp, voorzitter, de minister zei net in een bijzin van ja, ik wil gaan uniformeren, maar we hebben al een kostensoortenlijst.

[2:11:42] Eerder gaf de minister aan, ja, gemeenten weten niet waar ze aan toe zijn.

[2:11:45] Dat vind ik op mijn beurt dan weer gek en ik denk er ook over na om daar met de motie te komen.

[2:11:49] Want ja, wat wettelijk is vastgelegd kan je niet bevallen, maar je weet het als het goed is al.

[2:11:53] Dus ik hoop dat ik daar de minister aan kan helpen, want ik kan wel een beetje uittekenen welke gemeenten dat dan weer ingewikkeld vinden hoe de wet in elkaar steekt.

[2:12:01] Maar ik hoor eigenlijk best wel breed, ook bij mijn collega's van JA21 en het CDA, gaan nu niet allerlei extra dingen op het menu zetten die nu niet in die kostensoortenlijst zitten.

[2:12:13] Misschien komt de deelmobiliteit straks nog even aan bod.

[2:12:15] Want ik gaf in mijn bijdrage ook al aan, ja, een ontwikkelaar is geen leasemaatschappij.

[2:12:19] Dus ik ben ook heel benieuwd hoe de minister daarnaar kijkt.

[2:12:22] Het is gewoon echt een hele andere tak van sport.

[2:12:23] En voor je het weet worden er niet meer, maar minder woningen gebouwd.

[2:12:29] De minister?

[2:12:29] Ja, dank u wel en ook voor de steun.

[2:12:34] Ik kom terug op uw fietsen, auto, transport, want ik denk dat we elkaar daarin gaan vinden.

[2:12:39] Ja, het gaat nadrukkelijk over dat het noodzakelijk moet zijn voor de gebiedsontwikkeling.

[2:12:44] Dat blijft ook het criteria.

[2:12:46] Dus een onderzoeksbureau kan met uitkomsten komen.

[2:12:49] En ik ga daar zelf natuurlijk ook nog naar kijken voordat ik het naar u stuur.

[2:12:53] En dan kijk ik heel nadrukkelijk, past dit bij de gebiedsontwikkeling waar dit over gaat?

[2:12:59] En ik kom zo nog terug op uw vraag over de mobiliteit.

[2:13:04] En nog een interruptie van de heer Klemink.

[2:13:06] Ja, voortaan dank aan de minister om de helderheid te geven... ...de zorgen die bij een deel van de Kamer zitten als het gaat om die toerekening van de kosten.

[2:13:15] En uiteraard, dat onderzoek zullen we dan zien.

[2:13:17] Ik vroeg me af, natuurlijk, een gemeente maakt kosten... ...om een bepaalde gebiedsontwikkeling mogelijk te maken.

[2:13:24] Daar hebben we het over gehad.

[2:13:25] Aan de andere kant...

[2:13:27] Levert het ook wat op voor een gemeente?

[2:13:30] Denk aan toekomstige OZB, denk aan een aantal andere zaken als het gaat om meer inwoners, meer huizen.

[2:13:37] Valt dat ook onder de overweging wat je wel of niet moet toerekenen aan een gebied, aan een ontwikkelaar?

[2:13:44] Want ik kan me ook voorstellen dat er niet alleen kosten zijn, maar bijvoorbeeld ook toekomstige OZB.

[2:13:48] Dat levert de gemeente geld op.

[2:13:50] Mag dat ook een rol spelen, de opbrengstkant van de gemeente, als het gaat om die kosten verhalen?

[2:13:55] De minister.

[2:13:57] Ja, ik begrijp die vraag goed.

[2:14:01] Het zijn verschillende systemen, omdat het kostenverhaal echt gaat over het bouwen.

[2:14:08] Dus ik zit even te denken waar ik de heer Klemming zijn zorg kan helpen.

[2:14:13] Maar het zijn echt twee verschillende systemen die ook een ander doel hebben uiteindelijk in de uitwerking.

[2:14:19] Maar ik kom hier in de tweede termijn iets uitgebreider op terug, want dan kan ik me daar iets beter over laten informeren nog verder dan wat ik al tegen u zei.

[2:14:25] En als ik dan toch nog even terugkom op de heer Nobel, want ik heb maar denk ik een deel van zijn vraag beantwoord daar waar het gaat over de gemeentes.

[2:14:33] Ja, we zien dat er nu verschillend gebruik van gemaakt wordt.

[2:14:37] We zien ook dat sommige gemeenten er weinig gebruik van maken, terwijl ze er wat meer van zouden kunnen gebruik maken.

[2:14:44] Mijn doel is sneller bouwen.

[2:14:46] Dus ik wil graag dat de gemeenten hiermee kunnen werken.

[2:14:49] Zij geven wel aan, nou dan helpt het ons als het wat meer geuniformeerd is.

[2:14:53] Dat is een kleine moeite die wij kunnen nemen om ervoor te zorgen we uniformeren.

[2:14:58] Want als je eenmaal die afspraken met elkaar gemaakt hebt, is het ook een goede afspraak.

[2:15:02] En dan kun je elkaar er ook aan houden en kun je daarna niet zeggen, maar ik heb een ander beeld bij wat die afspraak precies was.

[2:15:07] Dus dit gaan we gewoon nog even iets nader aanzetten.

[2:15:11] Ga ik door met de vraag van de heer Klaassen.

[2:15:13] Waarom ik geen planbatenheffing invoer?

[2:15:18] Ik wil graag snel meer en beter woningen bouwen.

[2:15:21] De opbrengsten van een planbatenheffing vallen onder het budgetrecht van de gemeenteraad.

[2:15:25] Die hoeven dan dus ook niet ingezet te worden voor gebiedsontwikkeling.

[2:15:31] De vraag van de heer Nobel.

[2:15:35] Of het kostenverhaal alleen betrekking gaat hebben op de gebiedsontwikkeling waar wordt gebouwd of ontwikkeld?

[2:15:40] Ja, het gaat om de kosten die gemeenten daadwerkelijk maken voor gebiedsontwikkeling.

[2:15:45] Dan de vraag van de heer Nobel.

[2:15:46] Welke uitgangspunten wil de minister landelijk vastleggen en hoe voorkom ik dat gemeenten daarvan gaan afwijken?

[2:15:52] De uitgangspunten van het kostenverhaal liggen vast in de Omgevingswet.

[2:15:56] Dat blijft zo.

[2:15:57] Het blijft gaan om kosten die gemeenten daadwerkelijk maken...

[2:16:00] De kostensoortenlijst ligt vast in het omgevingsbesluit en ik kijk wel naar een verbetering hiervan.

[2:16:05] Eventuele wijzigingen leg ik ook vast in het omgevingsbesluit waarvan gemeenten niet kunnen afwijken.

[2:16:11] En ik zorg voor een goede overgangsregeling zodat lopende projecten op geen enkele manier stil kunnen vallen.

[2:16:17] Ik zie een vraag van de heer Nobel.

[2:16:19] Ja, gewoon om even zeker te weten dat we hetzelfde zeggen, voorzitter.

[2:16:26] De minister geeft aan van, het gaat niet zo zijn dat straks de kosten kunnen worden verhaald bij andere projecten, maar ook niet binnen de gemeente.

[2:16:36] Omdat aan het einde van het antwoord zei de minister van ja, het gaat om...

[2:16:39] gebiedsontwikkelingen binnen de gemeente.

[2:16:43] Maar het kan natuurlijk zo zijn dat er in gebied A... bij de gemeente wordt ontwikkeld, daar een bijdrage voor nodig is.

[2:16:48] Gebied B in diezelfde gemeente niet van de grond komt... en dat dan aan gebied A wordt gevraagd... kunt u ook nog even lappen voor gebied B?

[2:16:56] Dat was de vraag zoals ik hem heb gesteld.

[2:17:00] Dus als we hier het antwoord van de minister kunnen krijgen... dat het in geen geval de bedoeling is... dat een ontwikkelaar straks voor een andere...

[2:17:07] gebiedsontwikkeling mogelijkerwijze in dezelfde gemeente gaat meebetalen, dan hebben we hetzelfde bedoeld.

[2:17:14] In dat geval is het goed dat de heer Nobel mij nog een aanvullende vraag stelt.

[2:17:18] Want ik denk niet dat het altijd zo zwart-wit zal zijn.

[2:17:22] Ik kan me namelijk voorstellen dat er een voorbeeld is... dat een gebied A en B, dat daar tussen iets moet gebeuren.

[2:17:29] Als er twee gebieden tegelijkertijd in ontwikkeling zijn... dat zien we best wel in de grotere steden... en er zou een weg tussen moeten aangelegd worden... dan kan ik me voorstellen dat dat wel daarin doorberekend wordt...

[2:17:43] Dus ik kan niet tegen u zeggen, en ik ga ook niet zeggen dat dat in geen geval zou zijn, maar wat ik wel zeg, het zal heel stringent worden gehanteerd bij het daadwerkelijk maken van die gebiedsontwikkeling.

[2:17:55] En die kosten moeten ook daadwerkelijk daar gemaakt zijn en het moet uitlegbaar zijn.

[2:17:59] Dus ik moet kunnen uitleggen, de gemeente moet kunnen uitleggen waarom, als het dan om twee gebieden gaat, waarom het toegerekend wordt naar allebei.

[2:18:10] Ik ga hem toch hiervoor gebruiken omdat dit voor de VVD een belangrijk punt is.

[2:18:15] Omdat we vinden dat het ontzettend gek zou zijn als je aan een ontwikkelaar vraagt om ook bij te dragen aan een andere gebiedsontwikkeling.

[2:18:23] Nu hoor ik de minister wel een situatieschets waarin eigenlijk toch sprake is van één gebiedsontwikkeling.

[2:18:28] Want ja, als je zegt de weg is nodig om een gebied te ontsluiten, dan kun je beredeneren dat het toch één gebiedsontwikkeling is.

[2:18:36] ...ik houd het maar even theoretisch, worden aan elkaar gekoppeld.

[2:18:40] Maar om hem dan nog iets scherper te stellen... ...het kan toch niet zo zijn dat als die gebieden heel ver uit elkaar liggen... ...het groen, de weg, et cetera, dat het allemaal op geen enkele wijze met elkaar aansluit... ...maar dat bijvoorbeeld in gebied B men zegt... ...ja, we willen toch een bepaald percentage sociale huurwoningen... ...of we willen toch deelmobiliteit en dat kan niet uit... ...dat u dan aan die andere ontwikkelaar gaat vragen om daarnaar mee te betalen...

[2:19:02] Ik hoop dat de minister dat wel kan toezeggen, dat dat in geen geval gaat gebeuren.

[2:19:08] Wat ik in ieder geval kan toezeggen is dat ik ga onderzoeken of dat nodig is.

[2:19:14] Omdat je de situatie kan hebben dat inderdaad een gemeente vanwege de wetregie, waar ze zich ook aan moeten houden, ze twee derde betaalbaar moeten bouwen, dan kan het zijn in een situatie dat de ene wijk mee financiert aan het bestaan van de andere wijk.

[2:19:29] En dat is wat we gaan onderzoeken.

[2:19:32] En daarmee zeg ik nog niet wat de uitkomst daarvan is, maar wel dat we het gaan onderzoeken.

[2:19:39] De vraag van de heer Nobel.

[2:19:46] Ik ga voorkomen dat er een risico ontstaat dat ontwikkelaars mogelijk minder woningen gaan bouwen omdat ze moeten opdraaien voor de kosten van het vervoer.

[2:19:56] Ik onderzoek of de kostensoortenlijst moet worden uitgebreid of verduidelijkt voor kosten die samenhangen met deelmobiliteit.

[2:20:03] Daarbij kijk ik onder meer naar de kosten voor openbare parkeerplaatsen voor deelauto's.

[2:20:08] Het aanbieden en exploiteren van deelvoertuigen zoals deelauto's en deelfietsen past binnen de huidige systematiek niet in de kostsoortenlijst.

[2:20:16] Dat is namelijk de exploitatie van een vervoersdienst en niet om kosten voor publieke voorzieningen.

[2:20:21] De vraag van de heer Klemmink.

[2:20:24] Klopt het dat bij berekening residuele waardemethode ook het rendement van ontwikkelaars wordt meegenomen?

[2:20:29] En hoe borg ik dat?

[2:20:31] Ja, dat klopt.

[2:20:31] Het wordt meegenomen.

[2:20:33] Bij residueel rekenen zijn er parameters, opbrengsten, kosten, risico en rendement.

[2:20:38] En in mijn nadere uitwerking wil ik dit wel graag zoveel mogelijk uniformeren.

[2:20:42] Dus ik kijk hiernaar in samenwerking met de gemeente, de ontwikkelaars en de taxateurs.

[2:20:47] Dan de vraag van de heer Klemmink over de uitbreiding van het kostenverhaal.

[2:20:50] Dat lijkt in tegenspraak met de huidige PPT.

[2:20:53] Blijf ik hier achterstaan?

[2:20:54] Daar ga ik niet van afstappen.

[2:20:55] Dus ja, ik blijf er achterstaan.

[2:20:57] De vraag van de heer Klemmink of ik kan uitsluiten dat ontwikkelaars via het kostenverhaal moeten bijdragen aan de gemeentelijke investeringen die losstaan van het plangebied.

[2:21:05] Ja, dat kan ik.

[2:21:06] De heer Klemming ziet de minister niet dat de investeerders worden afgeschrikt.

[2:21:10] Nee, ik wil investeerders zeker niet afschrikken.

[2:21:13] Ik kijk niet naar een algemene bijdrage voor sociale woningbouw voor elk project.

[2:21:17] Ik richt mij alleen op publieke tekorten die ontstaan in projecten met bovengemiddeld veel betaalbare woningen.

[2:21:22] Een bijdrage kan alleen aan de orde zijn als er voldoende waardestijging is.

[2:21:27] Dan de vraag van de heer Van Asten.

[2:21:29] Horen de kosten om een nieuwe wijk op het stroomnet aan te sluiten bij de bouwkosten?

[2:21:34] Dat hangt er vanaf welke kosten we hier voor ogen hebben.

[2:21:38] De kosten van de kabel en de leidingen die horen uiteraard bij de bouwkosten.

[2:21:41] Maar bijvoorbeeld de kosten voor een buurtbatterij op dit moment niet.

[2:21:45] Ik merk dat er veel vragen zijn over de uitwerking van de kostensoortenlijst.

[2:21:49] En die wil ik natuurlijk gaan verduidelijken.

[2:21:50] Het uitgangspunt blijft dat het moet gaan om kosten die gemeenten daadwerkelijk maken.

[2:21:56] Dan de vraag van de heer Mooiman over het EIB-rapport en de kritiek die zij uiten.

[2:22:01] Zij concluderen dat residueel rekenen zorgt voor onzekerheid over de tevale kosten en het moment waarop je dat doet.

[2:22:08] In mijn voorstel wil ik deze kosten eerder meenemen en daarnaast wil ik het kostenverhaal verbeteren.

[2:22:12] De winst op de grond komt de eigenaar toe...

[2:22:14] maar pas na het kostenverhaal.

[2:22:16] Het moment van vaststelling van de inbrengwaarde wil ik ook niet veranderen, namelijk bij het vaststellen van het omgevingsplan.

[2:22:23] De verdere uitwerking is natuurlijk belangrijk en dat doe ik samen met gemeenteontwikkelaars en taxiteurs.

[2:22:28] Dan de vraag van de heer Grinwis of ik kan bevestigen dat ook bij een uitbreiding van het kostenverhaal de toerekenbaarheid aan een concreet plan het uitgangspunt blijft.

[2:22:37] Dat kan ik.

[2:22:40] De vraag van mevrouw Steen over de kostensoortenlijst.

[2:22:42] Hoe gaat de minister de voorspelbaarheid bieden?

[2:22:45] Het is een bestaande methode die ik wil verbeteren.

[2:22:48] Ik zet in op het versterken van kennis en capaciteit bij de gemeenten, bijvoorbeeld met kennissessies en ook met webinars.

[2:22:54] Ook is grondbeleid onderdeel van het Nationaal Expertisecentrum Woningbouw, zodat kennis en informatie...

[2:22:59] Beter toegankelijk wordt ook voor de kleinere gemeentes.

[2:23:03] De vraag van mevrouw Zalijn Jan.

[2:23:05] Kan in de wet de hoofdregel opgenomen worden dat de gemeente altijd haar publieke kosten kan verhalen zolang de waardestijging hoger is dan de publieke kosten?

[2:23:13] Ja, dat is nu ook al zo.

[2:23:14] Dit blijft zo.

[2:23:16] Een vraag van mevrouw Zal en Jan over intensivering kostenverhaal versus de planbatenheffing.

[2:23:21] Mijn doel is sneller meer en beter woningen te bouwen.

[2:23:24] Een planbatenheffing zou een nieuw instrument zijn bovenop bestaande kostenverhaal.

[2:23:28] Dat leidt tot stapeling van regeling en meer administratieve lasten voor de gemeente.

[2:23:33] Daarbij vallen de opbrengsten ervan onder het budgetrecht van de gemeenteraad en hoeven dus niet te worden ingezet voor gebiedsontwikkeling.

[2:23:40] Hiermee gaat het niet sneller, wordt het niet beter en zal het ook niet leiden tot meer woningen.

[2:23:45] De vraag van mevrouw Zalian over een verschil is in de praktijk tussen de twee methoden.

[2:23:52] Welke maatregelen neem ik om die uitwerking dichter bij elkaar te brengen?

[2:23:56] Ik verwacht dat de residuele waarde de beste resultaten geeft.

[2:23:58] Ik wil publieke tekorten zoveel mogelijk tegen gaan zonder dat de grondmarkt stilvalt.

[2:24:03] De mogelijke nadeel van de gebruikswaarde wil ik juist vermijden en daarom richt ik me op een goede werking van de residuele methode.

[2:24:10] Ga ik door naar het mapje grondfaciliteit.

[2:24:15] Begin ik met de vraag van de heer Van Asten of ik de participatievariant serieus ga uitwerken.

[2:24:23] Daarop is het antwoord ja, dat ga ik doen.

[2:24:26] Het is een onderdeel van de uitwerking van de uitvoeringsconvenant voor de nationaal grootschalige woningbouwlocaties...

[2:24:32] En ik zal het meenemen in de ontwikkeling van de participatievariant in een brief voor de zomer, waarin we de Kamer informeren over de voortgang van het actieplan.

[2:24:39] Dus dat neem ik daarin dan mee.

[2:24:41] Mevrouw Steen, de vraag van mevrouw Steen, waarom kiezen we voor een lening aan gemeenten en niet voor een apart rechtspersoon?

[2:24:48] Ik werk momenteel aan de regeling grondverwerving voor woningbouw.

[2:24:52] Deze regeling gaat verder dan alleen het medefinancieren van grondaankopen door gemeenten.

[2:24:56] Met deze regeling ga ik meedragen in de risico's, precies zoals u voorstelde.

[2:25:02] Er is sprake van een waardedaling van de grond.

[2:25:04] Dan deel ik daarin mee.

[2:25:06] Dit maakt het voor gemeentes aantrekkelijker om hierin te investeren.

[2:25:10] Daarnaast heb ik in het actieplan aangekondigd de nationale gebiedsontwikkeling onderneming te verkennen voor complexe grootschalige gebiedsontwikkelingen waar intensievere rijksbetrokkenheid bestaat.

[2:25:20] Volgens mij heeft u hier eerder ook om gevraagd.

[2:25:23] Is dat geborgd in het actieplan?

[2:25:26] En hoop ik hiermee te voorzien in uw zorg.

[2:25:30] Dan de vraag van de heer Grinwis.

[2:25:31] Hoe staat het met...

[2:25:32] Ik zie een interruptie van mevrouw Stijn.

[2:25:35] Even de checkvraag.

[2:25:36] Was dat het antwoord op mijn vraag over de regionale grondbank?

[2:25:41] Of komt die nog?

[2:25:42] Die komt nog.

[2:25:46] De minister gaat verder.

[2:25:48] Ja, de vraag van de heer Grinwis, hoe het staat met de grondfaciliteit.

[2:25:54] Of ik dat nog wel wil?

[2:25:55] Ja, dat wil ik nog steeds.

[2:25:56] En ik snap ook dat u hierop zit te wachten.

[2:25:58] Het uitwerken van zo'n instrument kost tijd en ik ben hier hard mee bezig.

[2:26:02] Momenteel staat de Europese aanbesteding voor een uitvoeringsorganisatie voor het fonds uit...

[2:26:07] Die doorluiptijd duurt gewoon nou eenmaal enkele maanden.

[2:26:10] In het voorjaar van 27 verwacht ik een organisatie te kunnen selecteren en ik zal dan uiteraard uw kamer onmiddellijk informeren.

[2:26:19] Tegelijkertijd informeren we de gemeente in samenwerking met de VNG, VVG dat het fonds eraan komt.

[2:26:24] En dat zij zich hierop kunnen gaan voorbereiden.

[2:26:27] Dan heb ik nog een vraag van de heer Grinwis over de realisatie van sociale huur in relatie tot grond.

[2:26:34] Met de regeling grondverwerving voor woningbouw ga ik gemeenten stimuleerden eerder en vaker grond voor woningbouw aan te kopen.

[2:26:41] En met deze regeling deel ik in de risico...

[2:26:43] dat gemeenten hierbij lopen.

[2:26:45] Hierdoor kunnen gemeenten meer actief grondbeleid voeren, hebben zij meer regie en kan woningbouw sneller worden gerealiseerd.

[2:26:52] Dat ondersteun ik met de handreiking sociale grondprijzen die we samen met VNG en EDES hebben opgesteld.

[2:26:59] Dan kom ik bij het marktje grondbank.

[2:27:02] Begin ik met de vraag van de heer Nobel.

[2:27:07] Wat gaat de landelijke integrale grondbank nog toevoegen?

[2:27:15] Er waren heel veel verschillende namen voor grondbanken en om daar een klein beetje helderheid in te maken, hebben we de naam toch nog één keer veranderd in een rijksgrondbank.

[2:27:25] Dat deed het net iets beter voor onszelf dan de landelijke integrale grondbank.

[2:27:30] Dus ik zie de toegevoegde waarde van de rijksgrondbank in het realiseren en versnellen van de integrale ruimtelijke opgave zoals netcongestie.

[2:27:37] De inzet van ruilgronden kan hierbij een versnellende en kostende besparende werking hebben.

[2:27:42] Het RVB heeft ongeveer tussen de 2000 en de 2500 hectare aan ruilgronden.

[2:27:48] Maar die zijn niet zo goed verspreid door Nederland, waardoor de effectiviteit van de inzet van die grond...

[2:27:53] ...niet groot is.

[2:27:54] En met een Rijksgrondbank met over het land verspreide hectares... ...kan ik beter bijdragen aan de integrale ruimtelijke opgave.

[2:28:01] De kosten voor de oprichting van een Rijksgrondbank ben ik aan het uitwerken... ...en daar informeer ik u over in Q227.

[2:28:09] De Nationale Grondbank voor Landbouw en Natuur koopt op verzoek van provincies agrarische gronden...

[2:28:14] En heeft een kleinere scoop dan de Rijksgrondbank.

[2:28:18] Hoe ga ik de markt niet verstoren?

[2:28:20] Op dit moment ben ik bezig met het uitwerken van de kaders waarbij ik het voorkomen van prijsopdrijving nadrukkelijk meeneem.

[2:28:27] Ik zie de heer Nolbel, die heeft zijn interrupties op.

[2:28:30] Ja, ik heb een punt van orde precies hierover.

[2:28:32] Want volgens mij gaan we best wel binnen de tijd blijven.

[2:28:35] Dus ik zou mijn...

[2:28:36] Collega's willen vragen of we korte interrupties en dan onder de 30 seconden wel kunnen toestaan.

[2:28:41] Ik zeg dit natuurlijk geheel ook in eigen belang, maar volgens mij gaan we het gewoon redden in de tijd.

[2:28:45] Dus ik zou het jammer vinden als we de minister niet op bepaalde punten kunnen bevragen, omdat in mijn geval de interrupties op zijn.

[2:28:53] Ik kijk even naar de leden.

[2:28:55] Ja, dan gaan we het gesprek voortzetten.

[2:28:57] Maar korte interrupties...

[2:29:00] Korte interruptie van de heer Nobel.

[2:29:02] Ja, voorzitter.

[2:29:02] Ik heb de minister zojuist aan horen geven dat er een andere naam komt voor die grondbank.

[2:29:10] Maar er waren al grondbanken.

[2:29:11] Dus waarom was dat niet afdoende?

[2:29:13] Dat was eigenlijk mijn vraag.

[2:29:14] En ik zie niet echt in wat dit toevoegt.

[2:29:17] De minister.

[2:29:19] Er is dus een grondbank of grondfaciliteit bij het RVB en daarvan zeg ik, die hebben best wel veel, maar het ligt niet op de goede plekken om het dan ook daadwerkelijk in te kunnen zetten voor bijvoorbeeld een netcongestieoplossing.

[2:29:32] Dus dan kan ik wel grond ruilen, maar als daar de oplossing voor de netcongestie niet ligt, dan heb ik...

[2:29:37] Goede grond op de verkeerde plek liggen.

[2:29:39] Dan is er een grondfaciliteit onder leiding van LVVN.

[2:29:42] Dat is heel nadrukkelijk en alleen gericht op de agrarische sector.

[2:29:51] Dus ze hebben echt verschillende doelen.

[2:29:53] En wat wij doen met deze Rijksgrondbank, is daar eigenlijk boven hangen en dan zeggen er zijn doelen.

[2:29:58] bij de andere departementen

[2:30:00] De vraagstukken waar grond voor nodig is, bijvoorbeeld op het gebied van netcongressie.

[2:30:04] En dan moet er grond aanwezig zijn.

[2:30:05] Dan helpt het als wij daar vanuit het Rijk op mee sturen.

[2:30:14] Mevrouw Wiesma.

[2:30:15] Ja, ook een korte vraag.

[2:30:17] Al heb ik er nog twee.

[2:30:19] De minister zegt, dat neem ik mee in de uitwerking... maar welke mogelijkheden ziet zij om te voorkomen... dat het bewegen op de grondmarkt een prijsopdrijvend effect gaat hebben?

[2:30:29] Want als ik kijk naar de voornemens om tussen de 16.000 en de 36.000 hectare... in de Nationale Grondbank op te nemen... per jaar wordt er ongeveer 39.000 hectare verhandeld...

[2:30:42] Dus welke mogelijkheden ziet de minister om prijsopdrijfeffecten te voorkomen?

[2:30:47] De minister.

[2:30:49] Ja, dat moeten we dus heel nauwkeurig onderzoeken.

[2:30:51] Dat is waarom ik alleen de vooraankondiging heb gedaan en heb gezegd... ...we gaan hier heel nadrukkelijk naar kijken en we houden het doel scherp voor ogen.

[2:30:58] En dat doel is niet prijsopdrijvend werken, want daarmee zetten we andere mensen buitenspel... ...en dan gebeurt er precies wat mevrouw Weersma in de eerdere bijdrage aangaf.

[2:31:08] Dan gaan we ook concurreren.

[2:31:10] Dat is nadrukkelijk niet de bedoeling van onze inzet op een Rijksgrondbank...

[2:31:15] De bedoeling is echt ervoor zorgen dat er iets te ruilen is, zodat de maatschappelijke opgaves die er zijn op bijvoorbeeld netcongestie, dat we die met elkaar kunnen oplossen.

[2:31:23] En dat degene die daar dan van die grond af zou moeten, dat er ook nog elders een plek is waar je dan door kan gaan met wat je dan ook op die grond aan het doen was.

[2:31:33] Dus de inzet, wij houden voortdurend in de uitwerking, houden we het doel voor ogen.

[2:31:38] Niet prijsopdrijvend, niet marktverstorend.

[2:31:41] En ervoor zorgen dat we met fatsoen omgaan met diegene van wie de grond is, over welke grond we het hebben.

[2:31:51] Heb ik een vraag van de heer Mooiman.

[2:31:55] Even kijken over dezelfde grondbank.

[2:31:59] Dat ik koers op een voorstel voor begin volgend jaar.

[2:32:02] Wat staat er dan in dat voorstel?

[2:32:04] In mijn meest recente brief heb ik aangegeven dat ik in Q2-27 over de Rijksgrondbank de Kamer informeer.

[2:32:12] En daarin heb ik dan de kaders voor de werking en de financiële onderbouwing hiervoor verder uitgewerkt.

[2:32:17] En daar vinden we deze discussie dan ook terug in de kaders.

[2:32:20] Ik zie een vraag van de heer Mooijman.

[2:32:22] Ja, dank u wel voorzitter.

[2:32:23] Ik denk ook goed om onduidelijkheid in die zin weg te nemen over de functie van die grondbank.

[2:32:28] Ik denk zelf dat zo'n grondbank een positieve bijdrage kan leveren.

[2:32:32] Juist aan die plekken waar je behoefte hebt aan strategische locaties.

[2:32:37] Voor bijvoorbeeld nieuwe grootschalige woningbouwlocaties.

[2:32:41] Is dat ook iets dat specifiek zal worden meegenomen in...

[2:32:43] Dat moment van informeren aan de Kamer in Q2.

[2:32:48] Ik krijg op dat moment dus ook wat meer duidelijkheid over wat de Grondbank vanuit het rijksniveau en VRO dan zoals al behelzen.

[2:32:56] De minister?

[2:32:57] Ik kan daar een vrij kort en bondig antwoord op geven.

[2:33:00] Ja, dat ga ik doen.

[2:33:02] En dan tot slot de vraag van mevrouw Steen over de regionale grondbanken.

[2:33:08] We werken dus aan de oprichting van die Rijksgrondbank die op landelijk niveau gaat werken.

[2:33:14] En daarnaast zullen we de provincies, de waterschappen en de gemeenten gewoon hun eigen grondbank behouden.

[2:33:19] En ik hou rekening met de relatie tussen alle grondbanken bij de uitwerking van die kaders.

[2:33:23] Dus het moet niet complexer worden, het moet makkelijker worden.

[2:33:26] En uiteindelijk moet die Rijksgrondbank echt gaan over die nationale opgave die er ligt.

[2:33:34] Ik zie een vraag bij mevrouw Steen.

[2:33:36] Dank voorzitter.

[2:33:38] Ik hoor de minister nu zeggen, ik ga het niet moeilijker maken, maar gaat u het dan wel makkelijker maken?

[2:33:42] Want ik denk namelijk dat die regionale grondbanken een enorme bijdrage kunnen leveren aan heel snel grond op een waardevolle manier inzetten.

[2:33:51] Dus mijn vraag is eigenlijk, wil de minister die regionale grondbanken stimuleren?

[2:33:56] De minister.

[2:33:57] Ja, ik wil het leven zeker makkelijk maken als antwoord op de vraag van mevrouw Steen.

[2:34:01] Dus zeker in samenhang met hen aan tafel om ervoor te zorgen dat we iets bouwen waarvan ook daadwerkelijk de mensen die ermee moeten werken zeggen dit helpt ons.

[2:34:10] Dus we gaan helpen en stimuleren.

[2:34:13] Ik zie nog een vraag van de heer Noël.

[2:34:15] Ja voorzitter, ik ben namens het VVD toch nog niet helemaal overtuigd van het nut en noodzaak van die extra grondbank.

[2:34:21] Maar goed, de minister gaat het verder uitwerken dus dat biedt dan ook kans om er dan weer

[2:34:25] naar te kijken.

[2:34:26] Maar dan zou ik aan de minister willen vragen... kijk dan goed naar wat er al is.

[2:34:30] En misschien komen we tot de conclusie... er is maar één grondbank nodig.

[2:34:33] Ik zeg dat ook omdat we met elkaar hebben afgesproken... we willen naar minder ambtenaren toe.

[2:34:37] We willen naar een kleinere overheid die efficiënter en effectiever is.

[2:34:40] En het klinkt nu alsof we naar meer overheid toe gaan.

[2:34:43] Naar meer ambtenaren, naar meer regels.

[2:34:45] En dat wil de VVD nadrukkelijk niet.

[2:34:47] Dus ik kan de minister naartoe zeggen dat ze dat meeneemt.

[2:34:53] Voorzitter, dan zal ik een kort antwoord geven.

[2:34:55] Dat zal ik doen.

[2:34:58] Ik neem dat mee.

[2:35:02] Dan tot slot het mapje overig.

[2:35:05] Begin ik met de vraag van mevrouw Zalinjan.

[2:35:08] Hoe verbetert u het voorkeursrecht?

[2:35:10] Voorkeursrecht is een instrument dat een overheid een eerste recht van koop geeft... wanneer iemand zijn grond of gebouwen vrijwillig wil verkopen.

[2:35:17] Ik zie dat het voorkeursrecht goed ingezet wordt door zowel grotere als kleinere gemeenten...

[2:35:21] En sinds de inwerkingtreding van de wet regie op de volkshuisvesting op 1 juli van dit jaar, kan het voorkeursrecht bij een gebiedsontwikkeling plaats van maximaal 6 jaar al 10 jaar voorafgaand aan vaststelling van het omgevingsplan worden gevestigd.

[2:35:35] Dan de vraag van mevrouw Zellingen.

[2:35:36] Kan in de wet opgenomen worden dat subsidies niet meegenomen mogen worden in de berekeningen?

[2:35:41] In de subsidieregelingen verlaag ik het weglekrisico middels de subsidievoorwaarden.

[2:35:46] En naast de rijkssubsidies zijn er echt ook andere subsidies die mogelijk kunnen weglekken in de grond.

[2:35:50] Daarom onderzoek ik of er aanpassingen nodig zijn in de Omgevingswet om het weglekrisico nog verder te verkleinen.

[2:35:57] In het eerste kwartaal van 27 informeer ik u over die uitkomsten.

[2:36:02] De vraag van de heer Grinwis.

[2:36:04] Gemeenten hebben al instrumenten om te zorgen dat grond beschikbaar komt, maar het blijft toch achter.

[2:36:09] Gemeenten moeten echt actiever hun instrumentarium gaan inzetten, zoals het vestigen van voorkeursrecht.

[2:36:15] Actief grondbeleid brengt risico's met zich mee.

[2:36:17] Daarom werk ik aan die regeling.

[2:36:19] Waar ik zojuist de vraag van mevrouw Steen op heb beantwoord.

[2:36:22] Ik ben daarnaast bezig met het uitwerken van de kaders voor de oprichting van een Rijksgrondbank.

[2:36:27] En door in processen ruil gronden aan te kunnen bieden, kan grond ook sneller beschikbaar komen.

[2:36:32] De vraag van mevrouw Steen.

[2:36:34] Hoe gaat de minister versnippering en grondspeculatie gecoördineerd aanpakken?

[2:36:38] Met de genoemde dubieuze grondhandel wordt de valse indruk gewekt... dat de functie van de grond zal wijzigen en er veel winst te behalen valt.

[2:36:46] Ik zie wel dat hier een dalende lijn is.

[2:36:48] Ik stel een set aan maatregelen voor.

[2:36:50] Met aanpassing inbrengwaarden wil ik toewerken naar meer reële grondprijzen.

[2:36:54] Daarnaast heb ik stappen gezet in het kader van de speculatieve grondhandel...

[2:36:58] Omdat ik samen met de minister van JNV inmiddels informatie heb opgenomen op de website.

[2:37:03] En daarnaast gaat JNV binnenkort een sessie organiseren naar een bedenktijd van drie dagen.

[2:37:08] Vergelijkbaar met de bedenktijd bij de koop van een woning.

[2:37:13] Ik zie nog vragen bij mevrouw Stijn.

[2:37:15] Voorzitter, dat is heel goed dat de minister die speculatieve grondhandel tegen wil gaan.

[2:37:20] Maar mijn vraag ging eigenlijk over, ja deze stukjes grond die kunnen juist heel erg behulpzaam zijn om die grote opgave te realiseren.

[2:37:26] En 67.000 percelen, 27.000 percelen, dat is gewoon een hele hoop hè.

[2:37:31] Dus deze kunnen we juist inzetten voor die grote opgave.

[2:37:34] Is de minister ook van plan om te kijken hoe het Rijk die stukjes grond kan opkopen.

[2:37:39] Om juist weer in te kunnen zetten voor bijvoorbeeld woningbouw.

[2:37:42] Zeker daar waar ze liggen aan die wijken die we willen ontwikkelen.

[2:37:44] Want dat is namelijk ook het geval.

[2:37:47] De minister.

[2:37:48] Ja, dank voor die verduidelijking van uw vraag.

[2:37:51] Want dat zit wat mij betreft in die Rijksgrondbank.

[2:37:55] Dat we daar heel nadrukkelijk ook naar gaan kijken.

[2:37:59] En dan tot slot de vraag van de heer Klemmink.

[2:38:02] Waarom zet de minister door met het onderzoek naar de baatbelasting?

[2:38:07] En of winkeliers zich zorgen moeten maken.

[2:38:09] Baadbelasting gaat over belasting op bestaande gebouwen.

[2:38:12] Dus dat is wat mij betreft echt een ander instrument.

[2:38:15] De huidige regeling wordt door juridische en uitvoeringstechnische problemen bijna nooit meer toegepast.

[2:38:20] En daar lopen gemeenten ook gewoon inkomsten op mis.

[2:38:24] Daarom ga ik door met in ieder geval het onderzoek ernaar hoe we het beter kunnen laten werken.

[2:38:29] Ik zie nog een interruptie van de heer Klemink.

[2:38:32] Omdat het instrument al zo lang niet meer gebruikt, ontbreekt me ook een beetje het beeld bij wat betekent dat dan?

[2:38:37] Dus ik gaf even als voorbeeld, moet een vastgoedeigenaar of een particulier of een ondernemer...

[2:38:45] Kan die dan een baatheffing, belasting krijgen op het moment dat er bijvoorbeeld een deelmobiliteit in zijn straatwijk wordt geplaatst?

[2:38:54] Kan de minister wat meer voorbeelden geven waar ik aan moet denken wanneer zo'n heffing, zo'n belasting kan gaan werken op bestaande gebouwen en eigenaren?

[2:39:04] De minister.

[2:39:05] Ja, dank u wel.

[2:39:10] De voorbeelden die ik de heer Klemming zou kunnen geven, gaat het over een ondertunneling of het gaat over kabels onder de grond die getrokken moeten worden.

[2:39:21] Daar kan sprake van zijn.

[2:39:23] En ik wil daar gewoon goed onderzoek naar doen om te kijken hoe kunnen we er nou voor zorgen dat als het gebruikt wordt, dat het op een goede manier gebruikt wordt en dat het ook iets bijdraagt aan de opgave waar we met elkaar voor staan.

[2:39:35] Nog een vraag van de heer Klemming.

[2:39:37] Ja, dus dat...

[2:39:38] Dat lijkt een beetje in het verlengde te liggen van de kostenlijst.

[2:39:42] Dat dat wat meer misschien de richting is waar we dat dan moeten zoeken, welke ingrepen.

[2:39:47] Maar dat kan dus betekenen dat iedere Nederland die ergens woont en waar een verbetering in de ogen misschien van de gemeente plaatsvindt, nog een rekening kan verwachten.

[2:39:56] En dat vind ik toch wel een behoorlijke zware ingreep.

[2:39:59] En het feit dat de minister veel onderzoek wil, die zegt dat de minister het gaat doen natuurlijk.

[2:40:03] Maar het geeft toch wel te denken dat de minister in ieder geval bereid is om die weg op te gaan.

[2:40:08] Ik kan de minister wel iets meer toelichten van moet ik nou maar als eigenaar van een woning in een wijk me gaan zorgen maken op het moment dat de gemeente denkt dat we een infraproject moeten uitvoeren, dat ik daarvoor belast ga worden.

[2:40:18] De minister.

[2:40:20] Ja, dank u wel.

[2:40:21] Ik ben blij dat de heer Klemmink inderdaad zegt.

[2:40:25] Het feit dat de minister iets gaat onderzoeken wil niet zeggen dat ze het gaat doen.

[2:40:30] Want ik wil alles onderzoeken waarnaar gevraagd wordt.

[2:40:33] Of waarvan ik zelf het verstandig vind dat ik er eens naar kijk.

[2:40:36] En het wil inderdaad niet zeggen, sterker nog, heel vaak weet ik van tevoren nog niet wat eruit moet komen.

[2:40:41] Want anders hoef je ook geen geld uit te geven of ambtenaren vragen ergens onderzoek naar te doen.

[2:40:46] Het grote verschil tussen de kostensoort gaat over nieuw en dit gaat over bestaand.

[2:40:52] En als in een bestaande omgeving bij bestaande bouw, als daar andere kabels getrokken worden of er komt een ondertunneling, dan moeten we gewoon kijken op welke manier dat verrekend zou kunnen worden en of je dat ook wil en of je dat ook verstandig vindt en of dat ook gewoon allemaal betaalbaar is voor.

[2:41:09] Dus ik ga er gewoon dat onderzoek, dat zet ik voort.

[2:41:13] En op basis van die uitkomsten gaan we daar naar kijken.

[2:41:15] Maar wat mij betreft gaat het echt over het verschil tussen het kostenverhaal is nieuw, de baten is bij de bestaande eigenaar, waar je de leefomgeving van verbetert of de bereikbaarheid verbetert voor de bestaande bouw en de bestaande bewoners.

[2:41:31] De heer Klemmink.

[2:41:32] Ja, uiteraard.

[2:41:33] De onderzoeker wil niet zeggen dat de minister het wil, maar ik vind het toch een beetje een raar figuur.

[2:41:36] Want de bestaande infra-verbetering bij een gemeente, dat is gewoon een reguliere taak van een gemeente.

[2:41:42] Dat halen zij uit hun normale bekostiging, onder andere het gemeentefonds.

[2:41:46] Dus ik vind het nogal een vreemd figuur om eigenlijk dit te onderzoeken.

[2:41:51] Want dat zou betekenen dat we elk infraproject hier als vastgoedeigenaar maar moeten afwachten of het gemeente verkiezen om uit zijn normale financiële huishouden dat te gaan betalen.

[2:42:00] Of dat je ineens een brief van de gemeente op de deurmat krijgt dat u mag gaan afrekenen daarvoor.

[2:42:05] Eigenlijk moet dit niet te onderzoeken zijn.

[2:42:07] Volgens mij zijn de spraken heel erg duidelijk.

[2:42:09] Dat doen wij niet.

[2:42:10] En als het dan toch gaat om capaciteit van de minister zou ik zeggen, ja stop hiermee en zet de capaciteit dan ergens anders in.

[2:42:17] De minister.

[2:42:19] Het is natuurlijk ook zo dat de waarde toeneemt van wat beter bereikbaar gemaakt wordt.

[2:42:26] Dus de gemeente draagt daadwerkelijk bij aan de meerwaarde van een pand of van een woonhuis.

[2:42:33] Dus die overwaarde krijgt de bewoner of de eigenaar van het pand bijna gratis van de gemeente.

[2:42:39] En ik vind het dus heel realistisch dat we er wel naar kijken of dat inderdaad ook zo is en hoe dat er dan uitziet.

[2:42:46] Dat begrijp ik, voorzitter.

[2:42:49] Dank daarvoor.

[2:42:50] Heel kort, ik zou de minister toch willen zeggen om even bij de minister van Binnenlandse Zaken te gaan kijken.

[2:42:54] We noemen dat gewoon de OCB-aanslag als het gaat om de waardestijging die de gemeente ook kan innen.

[2:43:01] De minister.

[2:43:01] Zoals de heer Klemmink en alle andere Kamerleden hier weten, als u mij vraagt daar met BZK over te praten, ga ik dat zeker doen.

[2:43:09] Maar ik stop niet met het onderzoek.

[2:43:10] Het is belangrijk om daar wel naar te kijken.

[2:43:14] Tot zover de eerste termijn van de minister.

[2:43:16] Nog een korte interruptie?

[2:43:21] Ik zou de minister toch mee willen geven dat ik heel veel collega's heel kritisch zich uitlaat over de hoeveelheid zaken die de minister wil onderzoeken.

[2:43:32] Dat krijgt u eigenlijk van de Kamer aan de voorkant mee.

[2:43:35] Dus ik zou dat toch willen meegeven, is geen vraag.

[2:43:37] Maar ik geef het toch maar mee.

[2:43:42] Ja, voorzitter.

[2:43:43] Ik heb ook een vraag gemist.

[2:43:45] En dat is aan het begin zei ik al.

[2:43:46] Je weet nooit in welk map je iets landt.

[2:43:50] Maar als dit de laatste is van de termijn van de minister.

[2:43:53] Ik heb iets gevraagd over het afweegkader.

[2:43:56] Landbouwgrond.

[2:43:57] En ik snap dat we in de toekomst nog over de noodruimte met elkaar gaan debatteren.

[2:44:01] Maar zit het erin?

[2:44:02] Want het lijkt me heel relevant.

[2:44:04] Juist ook in alles wat hier vandaag besproken is.

[2:44:10] De minister.

[2:44:14] Ja, dank u wel voorzitter.

[2:44:16] Ondanks dat het geen vraag is van de heer Nobel en ik het mezelf dan aandoe als ik er toch op reageer, ik hoor die oproep.

[2:44:23] Tegelijkertijd krijg ik ook een heleboel vragen van de Kamer om naar dingen te kijken, om iets uit te zoeken.

[2:44:30] Dus misschien kunnen we elkaar scherp houden op waar we elkaar toe uitnodigen om onderzoeken.

[2:44:36] Ik zal aan mijn kant, zal ik er zorgvuldig mee omgaan.

[2:44:40] Maar veel van de onderzoeken die ik doe zijn ook een uitvoering van iets wat in het verleden of in de huidige tijd aan mij wordt gevraagd.

[2:44:48] Dan de vraag van mevrouw Wiersma.

[2:44:50] Heel terecht dat u hier nog even op terugkomt, want u heeft die vraag inderdaad gevraagd.

[2:44:53] ...gesteld in uw eerste termijn.

[2:44:56] En inderdaad, dat gesprek voeren we nog in de nota ruimte.

[2:44:59] Ik schuif hem daar niet naartoe.

[2:45:01] Ik wil alleen zeggen dat dat afwegingkader... ...dat staat niet in de nota ruimte.

[2:45:07] Er staat wel in dat we heel zorgvuldig hiermee omgaan.

[2:45:10] En verder zult u dezelfde lijn herkennen... ...als wat de minister van LVVN hierover eerder heeft gezegd.

[2:45:21] Ik kijk nog even naar de aanwezigen.

[2:45:23] Dan sluiten we bij deze de eerste termijn van de minister af.

[2:45:26] En dan stel ik voor dat we naar de tweede termijn van de Kamer gaan.

[2:45:29] De spreektijd is 1 minuut 40.

[2:45:32] Dank aan de collega's voor de extra interrupties.

[2:45:37] Ik wil de minister bedanken voor de beantwoording van de vragen wat de VVD betreft.

[2:45:42] Gaan we bij de uitwerking heel goed kijken van wat zorgt er uiteindelijk voor dat er meer woningen worden gebouwd?

[2:45:46] Ik hoor toch nog best veel dingen voorbij komen waarvan de VVD in ieder geval denkt dat gaat niet op meer woningen leiden, maar eerder tot minder of het feit dat projecten niet van de grond komen.

[2:45:55] Dus daar kijk ik met bijzondere belangstelling naar als het naar de Kamer komt.

[2:46:00] Dat was het voor nu.

[2:46:03] Mevrouw Wiesma.

[2:46:04] Ja, voorzitter.

[2:46:05] Mijn zorgen die ik heb ingebracht zijn nog niet helemaal weggenomen met de antwoorden die de minister gegeven heeft.

[2:46:12] Maar wat ook wel blijkt is dat heel veel moet worden uitgewerkt of juist op een later moment.

[2:46:18] De kaders en de waarborgen eigenlijk, nou ja, dat is eigenlijk nog een vraagteken boven dit vraagstuk.

[2:46:28] Ja, voor wat betreft dat afweegkader, die zou er wel weer inkomen.

[2:46:31] Dat is in het verleden, zat hij er ook in.

[2:46:35] Toen ging hij eruit, maar zou hij weer terugkomen na een interne discussie in het kabinet?

[2:46:40] Ik zou de minister echt mee willen geven om dat te heroverwegen.

[2:46:44] En anders hoop ik dat we vanuit het parlement daarin nog wat handvatten mee kunnen geven.

[2:46:51] De heer Klemink.

[2:46:53] Ja, voorzitter.

[2:46:54] Dank aan de minister.

[2:46:54] Ik heb nog één vraag en dat ging over die financiële bijdrage, het kostenverhaal als het gaat om betaalbare en sociale woningen in de brief van 26 oktober.

[2:47:03] En daar zegt de minister, ik ga onderzoeken of ik in het kostenverhaal

[2:47:06] De evenwichtige samenstelling van de woonvoorraad kan toevoegen.

[2:47:09] Dat klinkt als aan die betaalprijseisen.

[2:47:11] En dan probe ik mij voor te stellen hoe dit werkt.

[2:47:13] Want aan de voorkant worden ontwikkelaars gevraagd om betaalbaar te bouwen.

[2:47:16] Dan worden eisen gesteld.

[2:47:17] De twee derde, de dertig procent.

[2:47:20] Nou dat kost, dat is al pas een meet om het rendement nog overeind te houden.

[2:47:23] Om te kunnen bouwen.

[2:47:24] Nou zou ook nog vooral linkse gemeenten die daar nog eens een keer hun eigen koppen bovenop zitten.

[2:47:28] Nou dat is bijna helemaal kansloos geworden.

[2:47:29] Maar dat zit aan de voorkant van de programmering.

[2:47:31] Maar begrijp ik dan dat je dan aan, als het betreft de residuele waardemethodes, je dan nog in het kostenverhaal nog een keer een bijdrage vraagt over die betaalbaarheid?

[2:47:41] Dat klinkt volgens mij dubbel.

[2:47:43] Kan de minister verduidelijken wat zij bedoelt met die passage uit haar brief van 6 oktober?

[2:47:47] Dank u wel.

[2:47:49] De heer Van Laasten.

[2:47:51] Ja, dank voorzitter.

[2:47:51] Dank aan de minister voor de beantwoording en het debat wat we hier samen hebben gevoerd.

[2:47:57] Ook onderling...

[2:47:58] Er blijken vier interrupties eigenlijk maar heel weinig te zijn.

[2:48:01] Dus het wordt tijd voor een groter plenair debat over woningbouw.

[2:48:04] Ik hoop dat dat nog ingepland kan worden trouwens.

[2:48:08] Er ligt er nog één klaar.

[2:48:10] Ja, behalve de begroting.

[2:48:13] Ja, ik heb het gehoord.

[2:48:15] Ik ben blij dat de minister goed in overleg blijft gaan met zowel met de ontwikkelaars... maar ook met de gemeentes om ervoor te zorgen dat we dat doel van meer woningen kunnen bouwen... dat we dat kunnen realiseren.

[2:48:25] En meer woningen betekent ook dat we goede wijken maken... waar echt een fijn thuis voor ons allemaal wordt gerealiseerd.

[2:48:32] Dus dan gaat het over betaalbaarheid, dan gaat het over leefbaarheid en bereikbaarheid.

[2:48:36] En het zijn precies die factoren...

[2:48:38] die waarde creëren.

[2:48:40] Waarde creëren voor de hele gemeenschap, maar niet in de laatste plaats, ook voor een ontwikkelaar en een belegger.

[2:48:45] En ik denk dat in dat samenspel moeten we kijken van waar valt die waarde en wie betaalt dan wat?

[2:48:52] Dus heel goed dat er zaken ook in goed overleg worden uitgezocht, inclusief een onderzoek naar die baatbelasting.

[2:48:58] Ik denk dat ik ook in mijn tijd in het lokaal bestuur heel vaak al heb gesproken, ook met de ministeries van Vro en van INW, over hoe gaan we nou zorgen dat we meer geld kunnen krijgen voor investeringen in bereikbaarheid van de steden.

[2:49:15] En dan komt altijd de alternatieve bekostiging en er zijn hele stapels rapporten over geschreven.

[2:49:20] Want het gaat er namelijk wel om op het moment dat jij natuurlijk een grote nieuwe tramlijn aanlegt of een nieuw terreinstation aanlegt, dan schiet de waarde van het omliggende vastgoed omhoog.

[2:49:29] We hebben het laatst nog de berekening van Maastricht gezien, de tunnel van de A2, dat dat wel tot een half miljard waardestijging in de nabije omgeving is, heeft geleid voor het vastgoed.

[2:49:42] Hoe je dat dan vervolgens zou kunnen verrekenen,

[2:49:45] Daar moeten we ook nog over nadenken.

[2:49:46] Want inderdaad, zomaar even een accept-gyro in de bus duwen bij iedereen, dat lijkt me ook niet de bedoeling.

[2:49:51] Maar ik heb vertrouwen in dat onderzoek.

[2:49:55] Dus dank voor die beantwoording.

[2:49:56] Ook de beantwoording over van hoe nemen we nou subsidies, woningbouwsubsidies mee in de bepaling van de grondwaarde.

[2:50:05] Ik denk dat dat ook een belangrijk onderdeel is.

[2:50:07] Dus dank daarvoor.

[2:50:10] Ja, mooi man.

[2:50:12] Ik heb verder geen vragen meer... maar ik wil de minister bedanken voor de antwoorden in de eerste termijn.

[2:50:18] Mevrouw Steen.

[2:50:18] Dank aan de minister voor alle antwoorden.

[2:50:21] Ik ben blij dat we een stap zetten om weer naar betaalbare grond te gaan... dat we de grondmobiliteit in gang zetten.

[2:50:28] Dat is een heel erg technisch en financieel debat... maar ik heb in mijn eerste termijn ook aandacht gevraagd... voor de betekenis van grond, de betekenis voor de gemeenschap... de betekenis voor identiteit...

[2:50:39] Dus het is ook de vraag hoe verdeel je nou schaarse grond met al die uitdagingen die er zijn en leg je die dan ook langs de lat.

[2:50:48] Wat betekent grond nou eigenlijk voor de mensen die erop wonen?

[2:50:52] Kijken we op die manier ook naar de betekenis van grond?

[2:50:55] En dit is een stuk debat dat ik graag met de minister en de Kamer verder voer als we met elkaar gaan spreken over ruimtelijke ordening.

[2:51:02] Want ik denk dat dat misschien wel een klein ondergeschoven kindje is als het gaat over kijken naar grond.

[2:51:08] Dank u wel.

[2:51:13] We schossen voor één minuut.

[2:52:34] We gaan beginnen met de tweede termijn van de minister.

[2:52:40] Ik begin met de oproep van mevrouw Wiersma dat ze mij iets wil meegeven.

[2:52:48] Dat neem ik mee en ik stel voor dat we daar tijdens het debat over de notaruimte nog verder...

[2:52:54] Ik zie veel enthousiasme voor het debat.

[2:52:57] Heel fijn, ik ook.

[2:52:59] En dan had ik nog een vraag openstaan van de heer Klemmink... waarvan ik had gezegd die neem ik mee naar de tweede termijn.

[2:53:03] En dat is eigenlijk de vraag die wel raakte aan het gesprek wat we net hadden.

[2:53:07] Dus ik heb u toegezegd dat ik met BZK ga praten over hoe OZB... en al die andere regelingen zich tot elkaar verhouden...

[2:53:12] Zullen we het zo doen dat ik daar dan tijdens het debat van de staat van de volkshuisvesting op terugkom?

[2:53:21] Is dat werkbaar?

[2:53:22] Want dan heeft u ook allemaal tegelijk in hoeveelheid geen brief te schrijven.

[2:53:26] Dat kan altijd daarna nog als u niet tevreden bent.

[2:53:30] Nee?

[2:53:30] Nee?

[2:53:34] Kijk, dit is geen haast, maar het is wel fijn als ik het kan gebruiken in het debat.

[2:53:41] Dan is het toch handig om iets van tevoren natuurlijk per brief dan het antwoord te hebben, want anders wordt het toch weer ingewikkeld, als dat kan.

[2:53:47] Heb ik mezelf net een brief aangedaan, voorzitter.

[2:53:49] De minister.

[2:53:50] Ja, nou ja, en dan is die ook voor mij.

[2:53:52] Dus ja, dan gaan we dat doen.

[2:53:56] Dan had u nog de vraag of iets twee keer doorgerekend kan worden.

[2:54:00] Dat is echt nadrukkelijk niet de inzet.

[2:54:02] Het is niet de inzet, dus dat zal u ook niet in mijn voorstellen teruglezen.

[2:54:06] Dat we aan de ene kant zeggen er moet zo gebouwd worden waarbij het...

[2:54:10] al heel moeilijk is om het rondgerekend te krijgen.

[2:54:12] Dat horen en dat zie ik natuurlijk ook.

[2:54:14] En dat we dan aan de andere kant nog proberen... nog verder dat potje verder uit te diepen.

[2:54:20] Dus dat zit er nu niet in.

[2:54:22] En ik heb ook aangezegd, dus laat ik dat nog maar een keer zeggen... dat ik ga onderzoeken of dit onderdeel moet zijn.

[2:54:29] Dus laten we het woordje of in al zijn waarde blijven zien.

[2:54:34] En dan ben ik rond.

[2:54:38] Dan zijn we met z'n allen rond.

[2:54:39] Dank u wel, Alan.

[2:54:42] Ik mag daar even de toezegging...

[2:54:44] De voorzitter is nog niet klaar, sorry.

[2:54:47] De toezeggingen.

[2:54:48] Aan de heer Van Asten.

[2:54:49] De minister werkt het participatievariant uit en informeert de Kamer voor de zomer hierover in de voortgangsbrief van het actieplan voor de nationale grootschalige woningbouwlocaties.

[2:54:58] De minister informeert de Kamer in Q1 2027 over het onderzoek naar...

[2:55:03] Of er aanpassingen nodig zijn in de omgevingswet om het weglekrisico verder te verkleinen.

[2:55:10] Aan de heer Klemmink van JA21.

[2:55:11] De minister komt voor het debat staat van de volkshuisvesting met een brief over hoe OZB en andere regelingen zich met elkaar verhouden.

[2:55:19] En er is geen twee minuten debat aangevraagd.

[2:55:23] Ik zie nog een vraag bij de heer.

[2:55:26] Ja, volgens mij ontbreekt er een toezegging.

[2:55:28] Want ik stelde een aantal verduidelijkende vragen aan die minister... van hoe bedoelde u het dan met het verrekenen van de kosten binnen de gemeente?

[2:55:34] Maar de minister had wel toegezegd... dat de toerekening niet buiten de gemeente in ieder geval ging plaatsvinden.

[2:55:41] Dus jullie zeiden van ja, binnen de gemeente kan het wel zo zijn... dat voor gebied A en B, maar buiten de gemeente niet.

[2:55:47] Dat dat niet de uitkomst kan zijn van het onderzoek wat ze nog gaan doen.

[2:55:50] En dat mis ik nu in de...

[2:55:55] Ja, dat is meer onderdeel geweest.

[2:55:58] Voorzitter, u gaf mij niet eens het woord.

[2:56:00] Nee, minister.

[2:56:02] U heeft het woord.

[2:56:03] Sorry, dank u wel.

[2:56:06] Kijk, het is een breder gesprek waarbij ik heb gezegd... we gaan een heleboel onderzoeken.

[2:56:09] En daarna komt de vraag of we het gaan toerekenen.

[2:56:12] Daarnaast heb ik gezegd, als het gaat over gemeentes en binnen de gemeente... en dan heb je nog regionaal, we moeten hier gewoon heel goed naar kijken.

[2:56:20] En wat ik u in ieder geval toezeg, is dat voordat we hier een besluit overnemen...

[2:56:23] Dat u daar gewoon een hele heldere brief over krijgt.

[2:56:26] Dat we daar debat met elkaar over voeren.

[2:56:28] Om hier op een goede manier met elkaar tot een uitkomst te komen.

[2:56:31] Die ook werkt en leidt tot sneller, beter meer bouwen.

[2:56:34] En dan zie ik nog een vraag bij de mevrouw.

[2:56:36] Ja, nou ik zat niet helemaal op te letten.

[2:56:38] Excuus daarvoor voorzitter.

[2:56:39] Want meestal doet de eerste spreker dat.

[2:56:41] Maar ik zou toch graag een twee minuten debat aan willen vragen.

[2:56:45] Ja.

[2:56:51] Dat is de conclusie dat er een twee minuten debat komt.

[2:56:54] En dan mogen we ook hierbij deze vergadering sluiten.

[2:56:57] Dank u wel.