Jonge kind

[0:00:00] Goedemiddag allemaal.

[0:00:01] Hierbij open ik het commissiedebat Jongekind.

[0:00:05] Ik heet de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, mevrouw Thielen.

[0:00:10] En de minister van Werk en Participatie, de heer Aartsen.

[0:00:14] En een ondersteuning van harte welkom.

[0:00:17] Ook verwelkom ik graag de Kamerleden.

[0:00:19] Dit zijn de heer Vlag namens de SGP.

[0:00:23] Die is geen lid van deze commissie.

[0:00:25] Dus bij deze vraag ik uw toestemming om hem mee te laten doen.

[0:00:29] Ik zie geen bezwaar.

[0:00:37] Oké, dan gaan we door.

[0:00:39] Mevrouw Armoet namens het CDA, mevrouw Reijer namens de PVV, de heer Boomsma namens JA21, de heer Kisman namens VVD, mevrouw Moorman namens PRO en ikzelf, Rodekerk namens D66, heet jullie van harte welkom en ook iedereen die hier aanwezig is bij het debat of online meekijkt.

[0:00:59] Het debat duurt van 1 tot 5 uur.

[0:01:02] Ik probeer het zo voor te zitten dat we wat eerder klaar zijn, dus ik hoop uw medewerking daarbij.

[0:01:06] Dat gaat vast lukken.

[0:01:07] Er geldt een spreektijd van 4 minuten per fractie in de eerste termijn.

[0:01:11] Interrupties korter dan 30 seconden worden niet meegeteld.

[0:01:14] Nog even voor de Kamerleden.

[0:01:15] Interrupties langer dan 30 seconden worden dubbel geteld.

[0:01:18] Dat betekent dat u twee lange interrupties kunt doen en oneindig veel korte interrupties.

[0:01:23] Daarbij geldt wel dat als u door lange interrupties heen bent, u geen korte interrupties meer mag doen.

[0:01:28] En dat ik ook ga handhaven als interrupties lang worden, dan echt niet meer dan een minuut.

[0:01:32] En anders ga ik ook onderbreken, want dat worden soms hele bijdragen.

[0:01:36] Dan starten we met de inbreng van het lid Vlag namens de SGP.

[0:01:41] Gaat uw gang.

[0:01:42] Ja, voorzitter.

[0:01:43] Dank voor de coulance van de collega's.

[0:01:44] En om u niet al te zeer te belasten, zal ik na mijn bijdrage ook even weggaan.

[0:01:48] Maar ik kom later wel weer terug.

[0:01:51] Ik waarschuw maar.

[0:01:55] Voorzitter, het maakbare kind.

[0:01:57] Dat was de titel van de Comenius lezing die in 2006 werd gehouden.

[0:02:01] Dat was het jaar waarin Twitter werd gelanceerd, kort na YouTube en Facebook.

[0:02:06] Het is intrigerend dat zowel de mythe van maakbaarheid als de bedreigingen voor het jonge kind sindsdien alleen maar gegroeid lijken te zijn.

[0:02:13] Het vraagt inzicht, bescheidenheid en vastberadenheid van opvoeders en de overheid om de groei van kinderen zoveel mogelijk te bevorderen.

[0:02:22] Voorzitter, de SGP wil er zijn voor ieder jong kind.

[0:02:24] Of ouders nu allebei werken of zorg en werk anders verdelen.

[0:02:28] Ieder gezin verdient steun en ieder kind verdient gelijke kansen.

[0:02:32] Daarom zegt de SGP bundel de drie bestaande kindregelingen.

[0:02:36] De kinderbijslag, het kindgebonden budget en de kinderopvangtoeslag tot één regeling die zorgt voor meer duidelijkheid, echte keuzevrijheid en die terug voor de affaires voorkomt.

[0:02:47] Keuzevrijheid voor ouders en gelijke kansen voor kinderen.

[0:02:50] Daar kan dit kabinet toch moeilijk tegen zijn.

[0:02:53] Liggen de verschillende elementen van de motie schalk, vraag ik daarom hierover ook op tafel als bouwsteen voor de nieuwe kindregeling.

[0:03:00] De geplande bezuiniging op gezinnen waarbij het kind letterlijk de rekening zou moeten betalen is dankzij onder andere de inzet van de SGP geschrapt.

[0:03:08] Er gaat nu juist geïnvesteerd worden in gezinnen en dat is hard nodig.

[0:03:11] Zo komt er een startbonus voor ouders bij de geboorte van een kind, een extra investering in gezinnen met middeninkomens en een online gezinsportaal, zodat in één oogopslag helder is waar ouders recht op hebben.

[0:03:21] En kan de minister bevestigen dat invoering in 2028 nog steeds het doel is en dat de voorbereidingen inmiddels in volle gang zijn?

[0:03:28] U heeft een interruptie van lid Moorman.

[0:03:32] Ja, voorzitter.

[0:03:32] Het is heel interessant dat de heer Vlag Comenius aanhoudt.

[0:03:35] Hier was inderdaad zeer vergelijke kans.

[0:03:37] Ik moet daar ook in mogen verdiepen om de Comenius-lezing te houden.

[0:03:41] Maar nu bij het bundelen van de kindregelingen is wel het risico dat de minima gezinnen erop achteruit gaan omdat het inkomensafhankelijke deel kleiner wordt.

[0:03:51] Is de SGP het ment pro eens dat dat niet zou moeten gebeuren?

[0:03:54] Dus dat lagere inkomens er in ieder geval niet op achteruit mogen gaan bij die bundelingen?

[0:03:58] De heer Vlag.

[0:04:01] Nou, voorzitter, dat is inderdaad een wat opvallend en een beetje vergeten onderdeel van de aanpassingen zoals die er zijn.

[0:04:09] Ik denk dat we daar goed naar moeten kijken.

[0:04:10] We hebben daar nog niet echt een afgeronde mening over, maar omdat wij eigenlijk met die kinderopvangtoeslag iets anders willen.

[0:04:15] We zeggen, voeg dat gewoon toe aan die ene kindregeling.

[0:04:18] Maar ik snap heel goed wat mevrouw Moorman zegt.

[0:04:21] Mevrouw Moorman voor een tweede interruptie.

[0:04:24] Ja, voorzitter.

[0:04:24] Want vereenvoudiging willen we natuurlijk allemaal.

[0:04:27] Maar als het gaat om gelijke kansen zou ik natuurlijk nooit zo mogen zijn dat gezinnen die al weinig hebben dan nog minder krijgen.

[0:04:34] Dus ik vind het goed dat de heer Vlag zegt we gaan er naar kijken.

[0:04:37] Maar ik hoop toch op iets meer richting in waar de SGP dan naar gaat kijken.

[0:04:43] De heer Vlag.

[0:04:44] Ik denk dat mevrouw Moorman bedoelt op de onverwacht negatieve effecten die het heeft, juist voor de laagste inkomens.

[0:04:52] En ik kom nu in dit debat niet verder dan ik zeg, ik kan me goed voorstellen dat we daar welwillend naar kijken.

[0:05:01] Vervolgt uw betoog.

[0:05:03] Voorzitter, ik zeg het nog een keer.

[0:05:05] Als de overheid ieder kind wil bereiken, zal de behoefte van het kind leidend moeten zijn en niet de vraag of allebei de ouders betaald werken.

[0:05:13] Zowel richting ouders als kinderen is het niet eerlijk dat ouders nu alleen financiële ondersteuning krijgen bij betaald werk.

[0:05:19] Het is mooi dat er nu een handreiking ligt over de uitzonderingen die hierop in situaties met sociale en medische problemen, maar die beperkt zich tot bijzondere knelpunten.

[0:05:28] Wil de staatssecretaris verkennen of de gewichtenregeling voor onderwijsachterstanden een aanvullende rol kan spelen?

[0:05:34] Voorzitter, in plaats van meer kinderen bereiken bijvoorbeeld bij de eenverdieners, wil het kabinet een aanmeldplicht invoeren.

[0:05:39] Welk probleem gaat dat oplossen?

[0:05:41] Momenteel gaat al 98% van de vierjarigen naar school.

[0:05:45] Zijn we dan niet heel veel rompslomp aan het optuigen voor een zeer beperkte groep?

[0:05:49] Is dit de beste weg naar een slagvaardige overheid?

[0:05:52] Een stabiele thuisbasis gun je ieder kind.

[0:05:55] Door een scheiding van ouders kan die basis behoorlijk schudden en scheuren, zeker als het gaat om jonge kinderen.

[0:06:00] Volgens het Nederlands Jeugdinstituut ervaren kinderen met gescheiden ouders gemiddeld meer problemen.

[0:06:06] Dat kunnen emotionele problemen zijn of gedragsproblemen, maar ook schoolproblemen zoals lagere cijfers en vaker zitten blijven.

[0:06:13] Is het kabinet bereid om met gemeenten en maatschappelijke organisaties te kijken hoe de waarde van preventieve ondersteuning van gezinnen en relaties actief onder de aandacht kan worden gebracht?

[0:06:23] Welke rol kan bijvoorbeeld team ouders spelen om ouders hier ook in te versterken?

[0:06:28] U heeft een interruptie van mevrouw Manman.

[0:06:31] Heel kort, ik kan de vraag over de aanmeldregeling heel erg goed volgen.

[0:06:35] Want inderdaad, welk probleem lost dit op?

[0:06:37] Begrijp ik ook dat de SGP dus tegen deze aanmeldplicht is op vierjarige leeftijd?

[0:06:44] De heer Vlag.

[0:06:47] Wij staan daar kritisch tegenover.

[0:06:50] En ik zou graag van de staatssecretaris willen horen, welk probleem ga je ermee oplossen?

[0:06:56] Wat tuig je op en wat denk je ermee te bereiken?

[0:06:59] Dus we staan er echt kritisch tegenover, ja.

[0:07:02] Vervolgt uw betoog.

[0:07:05] Voorzitter, het jonge kind is één, maar er zijn twee soorten opleiding voor opvang en onderwijs.

[0:07:08] Hoe werkt het kabinet aan meer overlappende opleidingsprogramma's en bevoegdheden?

[0:07:13] Met de resultaten voor rekenen en taal bij kinderen van vijf jaar moeten we erg voorzichtig zijn.

[0:07:17] Veel kinderen maken namelijk een grote sprong rond de zes jaar.

[0:07:21] Opvallend is dat volgens ontwikkelingspsycholoog Vervaart de scores in het onderwijs juist zijn gaan dalen na de samenvoeging van de kleuterschool en de basisschool.

[0:07:29] Zouden dalende scores ook nu nog een indicator kunnen zijn

[0:07:32] voor een te-schoolse aanpak van het jonge kind.

[0:07:35] Tot zover, voorzitter.

[0:07:39] Dank voor uw bijdrage.

[0:07:40] En dan gaan we door naar mevrouw Armoet namens het CDA.

[0:07:45] Dank, voorzitter.

[0:07:46] Voorzitter, we spreken vandaag over jonge kinderen... en gelukkig gaat het met de meeste jonge kinderen goed.

[0:07:51] Ze groeien op in een fijn gezin... en ontwikkelen zich uiteindelijk tot zelfstandige volwassenen.

[0:07:56] Een fijn en veilig nest is de beste garantie op een goede start... en een verdere ontwikkeling van de volgende generatie.

[0:08:02] En het is ook goed om een brief te ontvangen waar vanuit het perspectief van het jonge kind door verschillende ministers, staatssecretarissen en departementen wordt geschetst welk beleid er tot stand is gekomen en nog tot stand moet komen.

[0:08:15] Want voorzitter, de druk op gezinnen, op de kinderopvang, op je gezondheidszorg en ook het onderwijs wordt steeds hoger en neemt ook toe.

[0:08:21] En ik noemde net dat het met heel veel kinderen goed gaat, maar we zien natuurlijk ook dat er jonge kinderen zijn die wat extra's nodig hebben om veilig te starten en om zich verder te ontwikkelen.

[0:08:30] Tijdens de begrotingsbehandeling OCW heb ik gepleit voor een goede aansluiting tussen kansrijke start en VVE.

[0:08:36] Mijn motie is aangenomen en ik wil graag van de staatssecretaris weten hoe zij van plan is om die uit te voeren.

[0:08:41] Specifiek zijn wij benieuwd naar hoe kinderen waarvan blijkt dat ze baat zouden hebben bij VVE warm kunnen worden overgedragen.

[0:08:48] En de gemeente Den Haag regelde alle papieren bijvoorbeeld en verdere aanmeldingen aan de achterkant.

[0:08:53] Zo ontlasten ze ouders en dit maakt de gang naar VVE ook makkelijker.

[0:08:57] En echt een koplopergemeente eigenlijk wat het CDA betreft.

[0:09:00] Een voorbeeld van hoe we dit in heel Nederland zouden kunnen inregelen.

[0:09:04] Dus ik kijk de staatssecretaris ook aan of zij dit ook ziet en of ze dit verder wil uitpakken en uitdragen.

[0:09:09] Of oppakken en uitdragen.

[0:09:11] En voorzitter, dan het ontschotten van middelen om makkelijker en sneller samen te werken.

[0:09:16] We lezen in de brief dat er verkend wordt hoe de samenwerking tussen kinderopvang, onderwijs en zorg voor gemakkelijk kan worden.

[0:09:22] Er lopen verkenningen om regelgeving te vereenvoudigen en dat is natuurlijk mooi.

[0:09:27] Maar iets meer actiegerichtheid is ook wenselijk.

[0:09:29] Zeker omdat de sectoren kampen met arbeidsmarkt tekorten.

[0:09:32] ...en administratieve lastendruk moet dalen.

[0:09:34] Uit de praktijk blijkt dat veel van de gemeente en van de wethouder afhangt.

[0:09:40] En het lijkt mij een goed idee om gemeenten die hier meer ervaring mee hebben opgedaan... ...te spreken en te kijken van wat is er nou in de praktijk gebeurd dat tot betere samenwerking leidt... ...en ook echt voorbeeldgemeenten aan te nemen.

[0:09:54] Wat vindt de staatssecretaris ervan en ziet ze mogelijkheden om deze praktijkvoorbeelden samen te brengen?

[0:09:58] Dat kan namelijk heel erg helpen om ook snelheid in het proces te krijgen.

[0:10:02] Voorzitter, er komt een pilot over peuter-kleutergroep.

[0:10:05] En deze pilot is niet specifiek bedoeld voor kinderen bij wie de overgang naar het onderwijs niet vanzelf verloopt, maar ook voor kinderen die baat hebben bij meer geleidelijke overgang tussen kinderopvang en onderwijs.

[0:10:16] En wegens praktische redenen ook, bijvoorbeeld in krimpregio's.

[0:10:20] En dit kan ook naast de VVE bestaan.

[0:10:21] En kan de staatssecretaris uiteenzetten hoe deelnemende organisaties dan het doel bepalen?

[0:10:26] Het CDA is positief om via dit experiment bijvoorbeeld in krimpregio's kleutergroepen in stand te houden.

[0:10:32] Maar dat is dan wel echt een ander doel dan deze pilot inzetten voor kinderen die ondersteuning nodig hebben.

[0:10:37] Om een goede start op het basisonderwijs te hebben.

[0:10:40] En ik ben ook benieuwd hoeveel krimpregio's interesse hebben in deze pilot.

[0:10:44] Ten slotte heb ik samen met mijn collega vragen gesteld over de signalen dat kleuters in het speciaal basisonderwijs toeneemt.

[0:10:52] En het aantal kleuters dat wordt aangemeld voor gespecialiseerd onderwijs ook stijgt.

[0:10:57] Er was een uitzending van Argos die voorbeelden hiervan aantoonde.

[0:11:03] En er loopt nu een onderzoek naar de toename van het aantal kleuters in het gespecialiseerd onderwijs.

[0:11:07] En goed onderwijs voor ieder kind vraagt ook om een naleving van die zorgplicht.

[0:11:11] En de staatssecretaris gaf al aan dat ze van plan is om die zorgplicht aan te scherpen.

[0:11:14] En ik ben benieuwd of zij kan aangeven hoe ze dit van plan is te doen en of ze ook al een tijdpad kan schetsen.

[0:11:20] Dank u wel.

[0:11:22] Dank voor uw bijdrage.

[0:11:23] Even nog een interruptie van mevrouw Moorman.

[0:11:26] Dank aan mevrouw Armoet voor een interessante bijdrage.

[0:11:29] Op dat laatste punt, hoorde ik nou goed dat u zei het is goed dat het aantal kleuters in het gespecialiseerd onderwijs dat dat toeneemt?

[0:11:37] Of verstand ik dat gewoon verkeerd?

[0:11:39] Mevrouw Armoet.

[0:11:41] Nee, ik zei dat goed onderwijs voor ieder kind vraagt om naleving van de zorgplicht.

[0:11:48] Mevrouw Moorman.

[0:11:49] Is mevrouw Armoet het dan met mij eens dat het eigenlijk zorgelijk is dat het aantal kinderen op jonge leeftijd in het speciaal onderwijs dat dat stijgt en dat dat ook laat zien dat eigenlijk inclusief onderwijs voor jonge kinderen eigenlijk beperkt aan het worden is?

[0:12:03] Mevrouw Armoet.

[0:12:04] Ja, de reden dat ik vraag heb gesteld is inderdaad dat ik daar zorgen over heb.

[0:12:07] En daarom is het denk ik ook goed dat er wordt uitgezocht wat nou precies de reden daarvoor is.

[0:12:11] En dan heeft de staatssecretaris ook aangegeven dat ze daar nog niet meteen een beeld van heeft en dat ze dat wil onderzoeken.

[0:12:16] Volgens mij volgt daarover in december een brief.

[0:12:18] Dus ja, ik ben daar heel benieuwd naar.

[0:12:20] En dan kunnen we denk ik ook als Kamer, maar ja, hopelijk ziet de staatssecretaris dan ook mogelijkheden om te kijken hoe we dat kunnen voorkomen.

[0:12:29] Mevrouw Moorman, tot slot.

[0:12:30] Ja, tot slot.

[0:12:31] Heel kort.

[0:12:31] Er zijn bijvoorbeeld startklassen in sommige gemeentes waarbij kinderen die eigenlijk nog niet schoolrijp zijn op een betere manier binnen kunnen komen.

[0:12:41] Het is echt een goede manier om inclusief onderwijs te organiseren.

[0:12:44] Is dat iets wat het CDA ook zou steunen?

[0:12:47] Mevrouw Armond.

[0:12:48] Zal steunen, dat is dan misschien iets te ver om nu meteen te zeggen, terwijl mevrouw Moorman dit nu net noemt.

[0:12:54] Ik denk dan ook meteen aan alle mogelijkheden die er al zijn om te zorgen dat kinderen zo goed mogelijk een overgang hebben naar het basisonderwijs.

[0:13:02] Maar ik ben natuurlijk ook de eerste die zal zeggen dat als ik iets nieuws hoor dat ik daarnaar wil kijken en dat we daarover door kunnen praten.

[0:13:10] Dank.

[0:13:10] Dan geef ik graag het woord aan mevrouw Rijer namens de PVV.

[0:13:15] Ja, dank u wel, voorzitter.

[0:13:17] Voorzitter, een jong kind moet wat de PVV betreft alle ruimte krijgen om kind te zijn.

[0:13:24] Laat de jonge kinderen zich in eigen tempo ontwikkelen, spelen, ontdekken en opgroeien in een veilige omgeving.

[0:13:30] Ouders blijven daarvoor de eerste verantwoordelijken en niet de overheid.

[0:13:35] De staatssecretaris schetst in haar brief een breed verhaal.

[0:13:39] Meer samenwerking, betere overdrag inclusief voor opvang en een aanmeldpleeg zodat kinderen tijdig in beeld zijn.

[0:13:46] Het lijkt wel of de staatssecretaris de opvoeding steeds verder naar instellingen en instanties wil verschuiven.

[0:13:52] En wie moet die extra taken gaan uitvoeren?

[0:13:55] Want terwijl we nu al kinderen die hulp nodig hebben op wachtlijsten staan, zal die wachtlijst alleen maar oplopen.

[0:14:03] Het consultatiebureau bereikt vrijwel alle jonge kinderen.

[0:14:07] En welk probleem lost dan het nieuwe aanmeldenplicht dan op?

[0:14:11] Hebben de ouders nog de keuze om een kind voor de basisschool thuis te laten opgroeien?

[0:14:15] En wie wordt hier beter van, het kind of de keten eromheen?

[0:14:19] En laat ik helder zijn dat kinderen die een ontwikkelingsachterstand hebben tijdig geholpen moeten worden.

[0:14:25] En wie bepaalt wanneer een kind een taalprobleem heeft?

[0:14:28] En wat wordt er bij jonge kinderen onder verstaan?

[0:14:31] Want het ene kind ontwikkelt zich sneller dan het andere.

[0:14:34] Kan de staatssecretaris aangeven hoe vastgesteld gaat worden dat een peuter een taalachterstand heeft?

[0:14:40] En hoe voorkomt de staatssecretaris dat we gewone verschillen sneller van een etiketscherm voorzien?

[0:14:46] Volgens het IELS-rapport scoren kinderen die thuis een andere taal spreken dan het Nederlands lager op beginnende geletterdheid.

[0:14:53] Daarom vindt de PVV dat ouders thuis ook de Nederlandse taal moeten beheersen, anders is het dweilen met de kraan open.

[0:15:01] U heeft een interruptie van mijzelf.

[0:15:04] Dus ik vraag me nu mevrouw Armoet om het even over te nemen, het voorzitterschap.

[0:15:08] Dan geef ik graag het woord aan mevrouw Rodekerk van D66.

[0:15:11] Dank voorzitter.

[0:15:13] Want ik hoor mevrouw Rijer zeggen, kinderen moeten vooral kind zijn, spelen.

[0:15:18] Maar is zij er ook mee bekend dat het natuurlijk heel erg belangrijk is dat kinderen al van jongs af aan goed aan de slag gaan met taalontwikkeling?

[0:15:29] En dat bijvoorbeeld op de kinderopvang ook blijkt dat dat grote bijdrage heeft aan het voorkomen van achterstanden wanneer de schooltijd begint.

[0:15:36] En vindt zij dat ook van belang?

[0:15:39] Mevrouw Rijer.

[0:15:41] Ja, dankjewel voor deze vraag.

[0:15:43] Nou, ik ben van mening dat met name jonge kinderen... dat het beter is dat ze nog gewoon thuis blijven.

[0:15:51] Ik ben wel van mening dat je al heel vroeg kunt beginnen met voorlezen bij jonge kinderen.

[0:15:56] Maar wat is daarvoor al zo vroeg naar school te laten gaan?

[0:15:59] Ja, die mening deel ik helaas niet met u.

[0:16:02] En ook dat het goed zou zijn, ook daar zijn tegenstrijdigheden in.

[0:16:08] Want de ene zegt het is wel goed en de ander zegt het is niet goed.

[0:16:11] Mevrouw Rodekerk.

[0:16:14] Nou ja, er is gewoon onderzoek naar gedaan en daaruit blijkt dat bijvoorbeeld de kinderopvang een positieve bijdrage heeft aan de taalontwikkeling onder meer, maar ook het samen leren spelen van kinderen.

[0:16:23] En nou hebben ouders daar natuurlijk een keuze in.

[0:16:26] Maar hebben we ook bijvoorbeeld de voorschool die juist kan helpen waar kinderen niet zo taalrijk opgroeien.

[0:16:31] Dus dan is het toch van belang dat kinderen daar dan wel toegang toe hebben.

[0:16:36] Mevrouw Rijer.

[0:16:37] Ja, dank u wel.

[0:16:38] Als u dan het over de VVE heeft... Natuurlijk, kinderen die echt een ontwikkelingsachterstand hebben... zal ik maar zo zeggen.

[0:16:49] Daar zou een VVE wel goed voor kunnen zijn.

[0:16:51] Maar voor dat alleen te doen voor kinderen met een taalachterstand... dat vind ik te ver gaan.

[0:16:57] Met name omdat gemeentes gewoon een aantal criteria hanteren... waardoor niet alle kinderen in aanmerking komen... maar tot er een voorkeurbeleid wordt gehanteerd voor bepaalde groepen...

[0:17:07] En daar ben ik op tegen.

[0:17:09] Mevrouw Rodeker?

[0:17:10] Ja, tot slot.

[0:17:11] Kijk, wat ik gewoon hoor als ik op basisscholen kom, dan zijn er een schoolleider die laatst zei, kinderen die hier met een achterstand komen, we zijn eigenlijk die hele schooltijd bezig om die in te halen.

[0:17:20] Dus daarom hebben we juist dit debat met elkaar, dat we al veel eerder dit soort problemen kunnen signaleren en ook kinderen en ouders daarbij ondersteunen.

[0:17:28] Dus ik hoop dat mevrouw Rijer niet zegt, laat kinderen lekker spelen, maar laten we ook met elkaar de verantwoordelijkheid hebben, ook als overheid, maar iedereen samen, om deze kinderen eerder ook te kunnen helpen en ondersteunen en ook hun ouders.

[0:17:39] Dan geef ik mevrouw Raaier weer het woord en draag ik het voorzitterschap weer over tot mevrouw Rodeker.

[0:17:45] Ja, dank.

[0:17:45] En dan zou ik graag mevrouw Moorman een interruptie willen laten geven.

[0:17:50] Volgens mij had u nog geen reactie kunnen geven op mijn punt.

[0:17:54] Dus dat mag eerst en dan ga ik daarna naar mevrouw Moorman.

[0:17:56] Ik denk dat dat verstandige volgorde is.

[0:17:59] Ja, dat was heel makkelijk geschoven naar de overheid.

[0:18:03] Maar ik vind in deze tot ouders ook een verantwoordelijkheid hebben.

[0:18:06] Bijvoorbeeld als je een migratieachtergrond hebt en je komt naar Nederland... dan leer je de Nederlandse taal spreken.

[0:18:12] En dan spreek je zoveel mogelijk met je kind thuis de Nederlandse taal.

[0:18:16] En je kunt altijd nog je eigen moedertaal, kun je nog een tweede taal hanteren.

[0:18:20] Maar Nederlands moet gewoon voorop staan.

[0:18:22] Daarvoor kom je al een hele hoop mee.

[0:18:26] Mevrouw Moorman.

[0:18:28] Ja, vindt mevrouw Rijer het zelf nou niet gek dat er een enorme tegenstrijdigheid is in wat zij zegt?

[0:18:33] Dus aan de ene kant zegt zij, ja, er is een taalachterstand en dat moeten we oplossen.

[0:18:37] En aan de andere kant zegt ze, maar ik wil het niet oplossen.

[0:18:39] Hoe kijkt mevrouw Rijer daarnaar?

[0:18:41] Mevrouw Rijer.

[0:18:44] Ja, dank u wel.

[0:18:46] Ik heb niet gezegd dat ik het niet wil oplossen.

[0:18:48] Ik heb alleen gezegd de criteria's die de gemeentes gebruiken voor kinderen sneller te helpen, daar ben ik het dus niet mee eens.

[0:18:57] Daarbij zet je ook een hele groep kinderen die dus wel een taalachterstand hebben en die misschien wel een voorschoolse educatie nodig hebben, die komen amper nog aan de beurt.

[0:19:10] Dus daar moet veel anders naar gekeken worden.

[0:19:13] En dan is mijn volgende vraag dan ook nog een vraag aan de staatssecretaris.

[0:19:18] Wanneer is iets een taalachterstand?

[0:19:20] Kijken we dan alleen maar naar migratie?

[0:19:22] Of kijken we dan naar ouders die laag opgeleid zijn?

[0:19:27] Waar kijken we dan precies naar?

[0:19:29] Of hebben we het nou echt over kinderen die helemaal niet kunnen spreken, schrijven of lezen?

[0:19:36] Mevrouw Moorman voor tweede interruptie.

[0:19:38] Nou, mevrouw Raaier erkent dus dat taalachterstand niet alleen maar in migratiegezinnen voorkomt, maar in allerlei gezinnen ervoor kan komen.

[0:19:45] Maar de PVV wil dus ook dat gezinnen waar een taalachterstand is, waar geen migratieachtergrond is, voorrang krijgen op gezinnen waar wel een migratieachtergrond is.

[0:19:55] Of begrijp ik dat verkeerd?

[0:19:56] Want het lijkt alsof mevrouw Raaier zichzelf wel een beetje tegenspreekt, omdat ze de taalachterstand een probleem vindt, maar niet mensen met een taalachterstand wil helpen.

[0:20:06] Mevrouw Dyer.

[0:20:07] Ja, dank u wel, voorzitter.

[0:20:08] Nou, ik heb het niet gehad over voorrang verlenen.

[0:20:12] Dat heb ik helemaal niet gezegd.

[0:20:13] Ik heb alleen maar voorbeeld gezegd.

[0:20:14] De criteria die de gemeente nu hanteren, dan krijgen vaak gezinnen met een migratieachtergrond, die krijgen dus voorrang.

[0:20:22] En daar moeten we vanaf, omdat we veel kritischer moeten gaan kijken.

[0:20:25] En daarbij, als je naar Nederland komt...

[0:20:27] spreek je gewoon de Nederlandse taal.

[0:20:29] Dan leer je Nederlands, praat je met de kinderen Nederlands, maar als jij structureel thuis gewoon je eigen moedertaal blijft spreken waar je vandaan komt, dan zal een kind nooit goed Nederlands leren.

[0:20:39] En dat is het al met een 1-0 achterstand tot het binnenkomt.

[0:20:43] Mevrouw Moorman, tot slot.

[0:20:46] Dan tot slot aan mevrouw Raaier.

[0:20:48] Hoe moeten kinderen dan de taal leren... als ze die taal niet aangereikt krijgen, volgens mevrouw Raaier?

[0:20:55] Moet dat uit de lucht komen vallen?

[0:20:57] Waar moet dat dan vandaan komen?

[0:20:59] Mevrouw Raaier, moet dat uit de lucht komen vallen?

[0:21:01] Ja, dank u wel, voorzitter.

[0:21:03] Misschien moet ik het anders zeggen.

[0:21:04] Stel, ik emigreer naar Amerika.

[0:21:07] Dan wordt mij vooraf verwacht dat ik de Engelse taal beheers.

[0:21:12] En dat geef je ook aan je kinderen mee.

[0:21:15] Hier is het omgedraaid.

[0:21:17] Mensen komen hier binnen die de basiswoorden van het Nederlands niet herkennen.

[0:21:23] En die worden alleen maar geholpen door de overheid.

[0:21:25] We kunnen ook verplichten, laat die ouders eerst de taal beheersen.

[0:21:29] En laten we dan eens kijken hoe we dan verder moeten gaan.

[0:21:31] Maar voor deze kinderen direct te bestempelen zijn de taalachterstanden, vind ik te ver gaan.

[0:21:38] Vervolgt u uw betoog?

[0:21:42] Ja, dank u wel, voorzitter.

[0:21:45] En laat ik het helder zijn.

[0:21:47] De kinderen die een ontwikkelingsachterstand hebben, tijden geholpen moeten worden.

[0:21:51] Maar wie bepaalt dat?

[0:21:52] Volgens mij heb ik het al gehad.

[0:21:54] Even kijken.

[0:21:57] Ja, dan wil ik van de staatssecretaris nog meer doelgroep Peuters deel laten nemen aan de voorschoolse educatie.

[0:22:07] De criteria die gemeenten gebruiken voor de VVE-educatie, ik had het daar net ook al over, die zijn thuistalers niet-Nederlands, ouders beheersen de Nederlandse taal onvoldoende, ouders zijn laag opgeleid, land van herkomst en migratieachtergrond of kinderen met een ontwikkelingsachterstand.

[0:22:24] In de praktijk betekent dit dat kinderen uit niet-Nederlandse gezinnen dus sneller in de doelgroep terechtkomen.

[0:22:31] En kan de staatssecretaris dan uitleggen of dit de bedoeling is van een VVE-indicatie?

[0:22:37] Want dan heb ik nog een zorg namelijk, bijvoorbeeld hoogbegaafde peuters.

[0:22:42] Juist, zij hebben veel meer behoefte aan uitdaging.

[0:22:47] Maar zij komen dus totaal niet aan bod. En ik vind dat deze groep ook recht heeft op een VVE-indicatie.

[0:22:55] Dan wil het kabinet experimenteren met maximaal 200 gezamenlijke peuter- en kleutergroepen...

[0:23:00] Peuters hebben verzorging nodig en kleuters voldoende uitdaging.

[0:23:04] Hoe wordt gewaarborgd dat beide die krijgen worden de gevolgen van peuters en kleuters afzonderlijk onderzocht?

[0:23:11] En kan de staatssecretaris aangeven wanneer en hoe wordt ingegrepen als de groep niet goed werkt?

[0:23:17] Kan de staatssecretaris uitleggen wat dit experiment moet gaan opleveren?

[0:23:22] De PVV heeft een duidelijk standpunt over inclusief onderwijs ingenomen.

[0:23:26] Niet elk kind is geholpen met dezelfde omgeving en iedereen bij elkaar zetten is een utopie.

[0:23:33] Er zijn eenmaal kinderen die een kleine groep rus- en specialistische begeleiding nodig hebben.

[0:23:38] En kan de staatssecretaris dan garanderen dat die voorzieningen ook voor het jongste kind behouden blijven?

[0:23:43] Al zou dat eigenlijk al niet nodig moeten zijn.

[0:23:47] En tenslotte, voorzitter, kinderen moeten steeds meer en sneller zich volgens de juiste norm ontwikkelen.

[0:23:54] Maar elk kind is uniek en ontwikkelt zich in zijn eigen tempo.

[0:23:57] En daar is geen overheidsbemoeienis voor nodig.

[0:24:03] Dank u wel.

[0:24:08] Dank u wel mevrouw de voorzitter.

[0:24:10] Ja die jongste jaren die zijn zo bepalend.

[0:24:13] En natuurlijk wil iedereen kinderen het allerbeste geven.

[0:24:17] Dus ik snap het als het kabinet zegt van ja we willen investeren in die jongste jaren.

[0:24:21] Want dat heeft het meest effect.

[0:24:23] Ik vind wel dat woord investeren in dit kader allemaal weer wat merkwaardig eigenlijk.

[0:24:27] Het verraadt meteen een soort etatistische technocratische benadering.

[0:24:31] Alsof we moeten investeren in baby's en peuters.

[0:24:34] Ik zou zeggen alsof het een soort start-ups zijn.

[0:24:38] Startups kun je investeren.

[0:24:43] In Peuters zou ik zeggen moet je gewoon vooral opvoeden.

[0:24:47] Hoewel ik net wel de SGP hoorde over investeren in gezinnen.

[0:24:50] Dus misschien is dit alweer een gepasseerd station.

[0:24:53] Ik zie wel in die hele aanpak een verschuiving toch in de rol van de overheid.

[0:24:59] En die wordt in bepaalde manieren steeds groter.

[0:25:03] Kinderen staan gewoon nog steeds en stonden altijd onder het gezag van hun ouders.

[0:25:08] Behalve in het oude Sparta, zeg maar.

[0:25:11] Maar dan worden dus kinderopvang georganiseerd.

[0:25:15] En dat wordt dan ondersteund door de overheid, zodat ouders kunnen werken.

[0:25:18] En dat is tot en zeker natuurlijk prima.

[0:25:20] Maar vervolgens heb je dus de voorschool voor dreigende achterstanden.

[0:25:23] Dat is ook prima.

[0:25:24] Maar wat is nou de volgende stap?

[0:25:26] Is nou het idee, of hoe ziet het kabinet dat?

[0:25:28] Is nou eigenlijk het idee dat we nog verder moeten... en dat eigenlijk het wenselijk is dat alle kinderen...

[0:25:35] zo snel mogelijk naar kinderopvang gaan en dat dat dus niet alleen een soort voorziening is waar die ouders in staat stelt om te werken, maar dat daar steeds meer ook pedagogische professionals dan bij betrokken moeten worden.

[0:25:46] Dus ik zie wel een verschuiving daarin zitten, dat het steeds meer gaat niet alleen om de opvoeding door ouders, maar uiteindelijk dat professionals betaald door de staat dat voor een deel moet gaan overnemen.

[0:25:56] En daarbij zet ik toch wel wat vraagtekens.

[0:26:00] We zijn dus ook in ieder geval geen voorstander van die nieuwe wet financiering kinderopvang.

[0:26:05] Het kost ook kapitaal.

[0:26:06] Het is maar zeer de vraag wat er toe gaat leiden dat meer mensen gaan werken.

[0:26:09] En je hebt nu al enorme personeelstekorten.

[0:26:12] En er is al enorme krapte ook en werkdruk.

[0:26:17] Dus ook meteen de eerste vraag van hoe gaat het kabinet er nou voor zorgen met al deze plannen in deze brief, in die nieuwe wet, dat er echt voldoende gekwalificeerd personeel is voor al die plannen.

[0:26:26] Want wij zien dat op dit moment niet.

[0:26:28] Echt een interruptie van het lid Moorman.

[0:26:32] Voorzitter, ik vond dat de heer Boomsma heel leuk begon en toen was ik toch weer een beetje teleurgesteld.

[0:26:38] Want hij zegt nu, ja deze nieuwe stelsel kinderopvang leidt er niet toe dat mensen meer gaan werken.

[0:26:45] Er is net een advies van de Raad van State die zegt er moet veel meer gekeken worden naar de ontwikkeling van het kind.

[0:26:49] Hoe kijkt de heer Boomsma daar dan naar?

[0:26:51] Heer Boomsma.

[0:26:53] Nou, dat is precies de vraag die ik ook op tafel leg richting het kabinet.

[0:26:56] Want ik snap dat er voor kinderen met bepaalde ontwikkelingsachterstanden... en dat geldt ook voor taalachterstanden... dat het dan heel belangrijk is dat je daarnaar kijkt... dat die inderdaad kans krijgen op die voorschool... en ook daarna om zich te ontwikkelen.

[0:27:12] Dat je daar dan in investeert.

[0:27:14] Maar de vraag is, waar leg je dan de grens?

[0:27:16] Want ik ben er niet van overtuigd dat het voor alle kinderen goed is...

[0:27:20] Om als het ware de school op twee jaar leeftijd te laten beginnen.

[0:27:24] Of zelfs nog eerder.

[0:27:25] Dat je een heel pedagogisch traject begint al voor die tijd.

[0:27:28] Ik denk inderdaad, misschien een beetje zoals mijn buurvrouw.

[0:27:30] De jonge kinderen hebben meer behoefte aan binding dan aan beelddoen.

[0:27:35] Als het ware.

[0:27:36] En ik denk dat je daar wel de grens moet leggen.

[0:27:38] Ik ben ervoor dat kinderen met achterstanden.

[0:27:40] Dat je die probeert te bereiken.

[0:27:41] Dat je die zoveel mogelijk ook probeert te bereiken.

[0:27:45] Maar om nou te zeggen dat het voor alle kinderen een goed idee is.

[0:27:48] Daar ben ik niet van overtuigd.

[0:27:50] Mevrouw Moorman.

[0:27:51] Voorzitter, volgens mij staat er nergens in de plannen dat het verplicht is.

[0:27:54] Alleen dat het, wij hopen, gratis wordt.

[0:27:58] Maar dat het in ieder geval betaalbaarder gaat worden.

[0:28:00] Dus die verplichting staat er niet in.

[0:28:03] Maar er blijkt wel dat het voor de ontwikkeling, en dat is niet alleen maar prestatie, maar ook welzijn van kinderen, enorme bijdrage kan leveren.

[0:28:11] Hoe kijkt jaar 2021 daar dan naar?

[0:28:13] Keer Boomsma.

[0:28:15] Ik ben er dus niet van overtuigd dat dat geldt voor alle kinderen.

[0:28:18] Dat het dus voor alle kinderen beter is... om zo vroeg mogelijk en zoveel mogelijk uren naar de kinderopvang te gaan... en daar ook allerlei pedagogische trajecten aan worden verbonden.

[0:28:31] Nu heeft mevrouw Mommel inderdaad niet gezegd... alles zo vroeg mogelijk en zo lang mogelijk.

[0:28:36] Ja, ik denk wel dat het goed kan zijn voor heel veel kinderen... om een deel van de week naar een kinderopvang te gaan.

[0:28:41] Dat daar zeker voordelen aan verbonden zijn.

[0:28:43] Alleen ik...

[0:28:44] Ik ben ook wel enigszins bezorgd dat er een soort verschuiving plaatsvindt van de primaire verantwoordelijkheid die bij ouders ligt en gewoon direct omgeving.

[0:28:53] En dat die wordt overgedragen naar al deze instellingen, de kinderopvang en alles wat er aan vast zit verder.

[0:29:00] Mevrouw Moorman.

[0:29:02] Voorzitter, ik vind het jammer, want ik ken de heer Boomsma als een scherpe denker en ook iemand die blijft ontwikkelen.

[0:29:06] Maar hier zie je toch heel duidelijk dat al het onderzoek laat zien dat het een enorme bijdrage kan leveren.

[0:29:12] Dat laat het IELS-onderzoek ook zien.

[0:29:15] Dat er juist op sociaal-economische gronden achterstanden kunnen ontstaan en dat er ook samenhang mee is.

[0:29:20] Want dat zie je in de NPLV-gebieden, dat kinderen daar minder gebruik maken van deze voorzieningen.

[0:29:25] Dus dan is er toch een hele duidelijke relatie.

[0:29:28] De heer Boomsma.

[0:29:29] Ik denk dat die relatie heel duidelijk is voor bepaalde groepen kinderen met bepaalde achterstanden.

[0:29:35] Of die zo algemeen geldt, daar ben ik nog niet van overtuigd.

[0:29:38] Maar als er allerlei andere bewijzen en rapporten zijn, dan ga ik daar graag nog verder naar kijken.

[0:29:44] Maar ik denk ook niet die hele nieuwe wet kinderopvang.

[0:29:47] Het kan er ook toe leiden, dat is ook een van de risico's, dat kinderen die nu bijvoorbeeld door hun grootouders worden opgevangen of in de buurt, als dat helemaal gratis wordt gemaakt en beschikbaar, dat dat dan...

[0:29:56] naar die formele kinderopvang gaat, waar nu al tekorten zijn, waar

[0:30:00] Maar nu al een enorm hoge werkdruk is.

[0:30:01] En dat zie ik dan niet per se als een verbetering.

[0:30:05] Dan heeft u nog een interruptie van mijzelf.

[0:30:07] Dus ik geef dan mevrouw Armoet weer het voorzitterschap over.

[0:30:10] Ik geef graag het woord aan mevrouw Rodekerk.

[0:30:12] Ja, want ik vind het interessant dat de heer Boomsma dan over grootouders begint.

[0:30:15] Terwijl de olifant in de kamers toch dat het vooral moeders zijn die dan nu niet kunnen werken omdat ze kinderen opvangen.

[0:30:17] kamer is

[0:30:23] En die kunnen we toch door bijna gratis kinderopvang ook de kans geven om zelf een inkomen te vergaren en ook onafhankelijk te kunnen zijn.

[0:30:32] Nou, er is natuurlijk kinderopvang.

[0:30:35] En dat is natuurlijk ook prima.

[0:30:37] En als die vrouw in staat tot de moeders om te werken... dan ondersteunen wij dat helemaal als zij dat willen doen.

[0:30:42] Maar dat is wat anders dan dat je het helemaal gratis maakt.

[0:30:45] En dat kan wel andere gevolgen hebben.

[0:30:48] Daarom had ik het over die grootouders.

[0:30:50] Ook zijn dat ouders die wel all part-time werken... en dan een deel van de tijd worden die kinderen opgevangen door grootouders.

[0:30:55] Maar als het dan helemaal gratis is gemaakt...

[0:30:57] Ja, dan denk je van nou, dan ben je bijna een dief van je eigen portemonnee, stuur je het daar naartoe.

[0:31:02] En er is natuurlijk ook onderzocht in verschillende rapporten dat de verwachting dat dit ertoe zal leiden dat veel meer moeders gaan werken, dat blijkt niet uit die cijfers en die prognoses.

[0:31:13] Dat dat maar zeer beperkt invloed heeft op de arbeidsdeelname.

[0:31:18] Mevrouw Rodekeer.

[0:31:19] Maar kijk, de heer Boomsma komt dan met een soort van voorbeeld van grootouders... wat natuurlijk veel minder vaak voorkomt.

[0:31:25] En het is natuurlijk gewoon zo dat de kinderopvang ontzettend duur is nu in ons land.

[0:31:30] En als je dus wil dat kinderen de kans hebben om daarheen te gaan... moet je dus ervoor kiezen dat een van de twee minder werkt.

[0:31:37] Meestal is dat de vrouw.

[0:31:39] En ik zie de heer Boomsma dan zeggen... ja, dit is bedoeld om ouders te laten werken.

[0:31:42] Wat mij betreft is het dus ook bedoeld om gewoon kinderen de kans te geven... om zich te ontwikkelen.

[0:31:46] En die keuze is er nu feitelijk niet door die hoge bedragen.

[0:31:51] De heer Poomsma.

[0:31:52] Nou, ik denk, je kunt zeker kijken naar die bedragen voor bepaalde middengroepen... zie ik dat ook om me heen, mensen die daar enorm mee worstelen.

[0:31:59] Ik denk alleen niet dat het zo is dat het de enige manier is waarop kinderen zich kunnen ontwikkelen.

[0:32:04] En daar zit dus ook wel een beetje mijn aarzeling.

[0:32:06] Dus als je nu doet alsof het voor alle kinderen het allerbeste is wat je voor kinderen kunt doen... is ze naar die kinderopvang sturen, dan zeg je eigenlijk, ja, ouders die dat niet doen...

[0:32:14] dat die dan hun kinderen verwaarlozen.

[0:32:17] Dat vind ik een stap te ver gaan.

[0:32:19] Ik denk dat dat ook helemaal niet waar is.

[0:32:21] Er zijn allerlei kinderen die maar heel weinig... of zelfs helemaal niet naar een beter speelzaal gaan... en die er gewoon ook prima terechtkomen.

[0:32:29] Neem niet weg dat ik wel vind dat die voorziening beschikbaar moet zijn... en dat er ook een pedagogisch traject aan verbonden kan worden... zeker voor wie er ontwikkelachterstanden heeft.

[0:32:38] Mevrouw Rodekerk.

[0:32:39] Ja, tot slot dan.

[0:32:40] Nee, dat zeggen wij helemaal niet.

[0:32:42] Dat ouders die hun kinderen thuishouden per definitie hun kinderen verwaarlozen.

[0:32:45] Dat hoor ik nou juist de heer Boomsma nu zeggen.

[0:32:47] Wij zeggen juist geef die keuze vrijheid.

[0:32:49] En dat is ook wat we gaan doen door weinig kinderopvang te regelen.

[0:32:52] En wat mij betreft zo snel mogelijk.

[0:32:54] De heer Boomsma.

[0:32:55] Nee, dat zei ik niet.

[0:32:56] Maar mevrouw Rodenkerk zei net zelf van ja, wij willen juist die gratis kinderopvang zodat kinderen zich kunnen ontwikkelen.

[0:33:02] Dus dan is dus de implicatie meer dat ze dat anders niet zouden doen.

[0:33:05] Maar goed, dan praten we langs elkaar heen.

[0:33:07] Kijk, ik ben gewoon benieuwd als het specifiek dan gaat om die voorschoolse educatie.

[0:33:14] Voordat ik verder laat gaan, nog even graag weer het voorzitterschap terug aan mevrouw Rodenkerk.

[0:33:19] Ja, gaat u gang.

[0:33:20] Ja, dat is toch, we besteden bijna half miljard euro per jaar en dan bereik je 43.000 kleuters of peuters die slecht Nederlands spreken.

[0:33:31] Maar heeft het kabinet nou zicht op hoe die indicatoren werken in de gemeentes?

[0:33:35] Welke criteria hanteren ze daarvoor?

[0:33:38] En is er nou inderdaad, hoe maak je nou, hoe kom je dat je een onderscheid maakt tussen werkelijke ontwikkelingsachterstanden...

[0:33:44] En gewoon bepaalde statistische risico's op basis van gezinskenmerken.

[0:33:47] Want dat zijn toch twee verschillende dingen.

[0:33:49] En in hoeverre vindt het kabinet dat verschillen tussen gemeentes daarin acceptabel zijn?

[0:33:56] Dan heb ik nog een andere vraag over de kinderopvang.

[0:33:58] Want een aantal bedrijven heeft nu het initiatief genomen voor een digitaal meldpunt voor incidenten.

[0:34:05] En helaas is het dus zo dat veel kinderopvangbedrijven te maken hebben met agressie, ook van ouders.

[0:34:11] Mevrouw Moorman snapt iets niet, dus dan stop ik meteen natuurlijk.

[0:34:16] Ja, daar kwam ook een heel gebaar bij, dus ik snap het.

[0:34:18] Mevrouw Moorman, u had een interruptie.

[0:34:21] Ik ben zo aan het proberen die redenatie van jaar 21 te volgen... want nu hoor ik weer, ja, zijn die verschillen tussen gemeentes acceptabel?

[0:34:27] Daar zit de implicatie in.

[0:34:28] Nee.

[0:34:28] Maar dan is toch een overzichtelijk stelsel veel beter?

[0:34:34] De heer Boomsma.

[0:34:35] Nou, ik legde de vraag neer in hoeverre de verschillen acceptabel zijn.

[0:34:39] Dat is nog net weer wat anders dan de suggestie die ik wek dat geen enkel verschil acceptabel zou zijn.

[0:34:44] Ik ben er eigenlijk nog niet uit.

[0:34:46] En ten tweede, het is natuurlijk iets anders de vraag in hoeverre verschillen tussen gemeentes onacceptabel of onwenselijk zijn.

[0:34:54] Met name ten aanzien van kinderen met ontwikkelachterstanden.

[0:34:58] Dan een eenduidigste stelsel dat voor alle kinderen geldt in die zin.

[0:35:02] Dus dat zijn net weer twee verschillende dingen.

[0:35:04] Maar neem niet weg dat ik gewoon in ieder geval in zicht wil hebben wat nou precies de criteria zijn op grond waarvan nu wordt bepaald welke kinderen dan wel en welke kinderen niet.

[0:35:14] Mevrouw Moorman.

[0:35:15] Laat mij dan de vraag aan Jaar 21 stellen.

[0:35:18] In hoeverre vindt Jaar 21 die verschillen acceptabel?

[0:35:20] En daarmee dus ook het feit dat ouders soms niet goed de keuze hebben om hun kinderen daar goed in te laten ontwikkelen, bijvoorbeeld omdat een van de beide ouders werkt, terwijl we weten dat een voorschoolse voorziening heel goed voor ze zou kunnen zijn.

[0:35:33] Niet verplicht, maar wel heel goed.

[0:35:34] Wat vindt Jaar 21 daar dan van?

[0:35:37] De heer Boomsma.

[0:35:37] Ja, en natuurlijk vind ik dat als ouders dat willen... en het goed is voor kinderen om naar die voorschool te gaan... dat ze dan zeker de ruimte moeten krijgen.

[0:35:46] En dat als er gemeenten zijn waarin dat niet of onvoldoende wordt geboden... dan dat je dat moet oplossen en dat we daarop moeten gaan aansturen.

[0:35:54] Mevrouw Moorman tot slot.

[0:35:55] Maar voorzitter, dat is de huidige situatie.

[0:35:58] Dus dat er dan geen voorschoolsaanbod is omdat bijvoorbeeld ook die arbeidseis erin zit.

[0:36:02] Dat je daarmee dus niet die keuze kan maken dat je daar niet het geld voor hebt.

[0:36:05] Terwijl we straks een stel hebben wat veel overzichtelijker is.

[0:36:08] Hopelijk ook zonder die arbeidseis.

[0:36:10] Waardoor ouders juist wel die keuze kunnen maken.

[0:36:12] De keuze kunnen maken nogmaals.

[0:36:14] Wat ook in het belang kan zijn van hun kinderen.

[0:36:16] En daarmee ook in het belang van hun ontwikkeling en de toekomst van ons allen.

[0:36:19] Is toch prachtig?

[0:36:21] De heer Boomsma.

[0:36:23] Ja, maar er zijn nog steeds twee verschillende vragen.

[0:36:26] De ene gaat over wie er nou precies naar die voorschool zouden gaan.

[0:36:29] En of dat voor alle kinderen dan goed is.

[0:36:31] Of voor de kinderen met ontwikkelachterstand.

[0:36:33] En hoe je dat onderscheid dan maakt.

[0:36:35] Dat is de vraag die ik neerleg.

[0:36:37] En de arbeidseis.

[0:36:38] Want daar hebben we ook aarzeling om die hele arbeidseis te laten vallen.

[0:36:41] Want ik vind wel, als een van de ouders niet werkt...

[0:36:45] Of allebei niet, dan is het ook niet per se noodzakelijk dat die verantwoordelijkheid alsnog helemaal naar de kinderopvang die voorschool gaat.

[0:36:53] Ook al kunnen er situaties zijn waarin dat misschien nog steeds wenselijk is, maar omdat in zijn algemeenheid stellen gaan we dan ook net weer wat ver.

[0:37:02] Als het op een nieuw punt is, mag u nog een keer.

[0:37:05] Oké, dan de heer Boomsma.

[0:37:08] Ik was bij de digitale meldpunt van een aantal bedrijven... omdat helaas vaak veel kinderen opvangen.

[0:37:14] Het heeft dus te maken met veel agressie, soms van ouders.

[0:37:18] En daar is dus een stelsel voor ontwikkeld om dat digitaal bij te houden...

[0:37:22] Ik denk dat het al heel nuttig is.

[0:37:24] En de vraag is of het kabinet kennis heeft genomen van dit initiatief en bereid is om zich daarna erin te verdiepen om dat te gaan betrekken.

[0:37:33] Want het is handig om die incidenten te bundelen, te verzamelen, om ook te weten hoe je daartegen op kunt treden.

[0:37:40] Het is gewoon heel belangrijk dat ook werknemers van een kinderopvangbedrijf niet worden blootgesteld aan agressie en dat je dat gewoon niet tolereert.

[0:37:49] Dan, voorzitter, zie ik nog een interruptie?

[0:37:54] Mevrouw Moerman voor een nieuwe interruptie.

[0:37:58] Isja21 dan voor het in stand houden van de kinderopvangtoeslag?

[0:38:03] De heer Boomsma.

[0:38:05] Ik sluit me aan bij het pleidooi van de SGP net.

[0:38:08] Dat het heel goed is om die verschillende voorzieningen... die alle drie bij elkaar te voegen tot één regeling.

[0:38:14] En ik denk dat het heel belangrijk is dat dat nu snel gebeurt.

[0:38:18] Dat die wet er snel gaat komen.

[0:38:19] Dat je in ieder geval afkomt van het stelsel dat moet worden terugbetaald.

[0:38:25] Als je dus later blijkt dat je teveel inkomen hebt genoten.

[0:38:29] Dat je dan dat moet gaan terugbetalen.

[0:38:32] Dus daarom denk ik dat het heel belangrijk is dat als je die...

[0:38:34] die dingen gaat samenvoegen... kinderbijzag en het betalen van de kinderopvang... dat je het stelsel zo inricht... dat je geen terugbetaling meer krijgt vanuit de ouders.

[0:38:46] Dus hoe je dat precies doet?

[0:38:47] Misschien kun je kijken naar het inkomen van twee jaar terug... wat al is vastgesteld...

[0:38:52] Maar dan moet je natuurlijk wel een voorziening hebben voor wanneer ouders nu opeens veel minder verdienen dan bijvoorbeeld twee jaar geleden.

[0:38:58] Maar ik denk wel dat het beter is, alles maar om te voorkomen dat je weer het risico krijgt van allemaal terugbetalingen die vervolgens mensen enorm in de problemen komen.

[0:39:07] Mevrouw Moorman.

[0:39:09] Ik probeer het echt te begrijpen hoor.

[0:39:12] Want wel vereenvoudiging, geen terugbetaling, maar dan dus nog wel een toeslag gebaseerd op het inkomen wat je hebt, wat je dus als ouder dan zelf weer moet invoeren, waardoor ook weer onduidelijkheid kan ontstaan.

[0:39:26] Dat wil jaar 21 dan.

[0:39:27] De heer Bansma.

[0:39:30] Nou nee, ik wil een aantal dingen.

[0:39:32] Ik heb het niet een definitieve uitwerking nu voor handen.

[0:39:36] Dus dat kan ik niet precies aangeven hoe dat eruit zou kunnen zien.

[0:39:40] Maar ik denk wel dat het sowieso goed is dat de richting die wordt ingezet, dat er snel een voorstel komt over hoe je dat doet zonder dat je toeslagen moet gaan terugbetalen.

[0:39:49] Mevrouw Moorman.

[0:39:50] Maar voorzitter, dat is het voorstel.

[0:39:52] Namelijk dat we van die toeslag afgaan.

[0:39:54] En dan heeft de Raad van State nog van alles en nog wat gezegd, maar...

[0:39:58] De heer Boomsma zat ooit in de partij van de heer Omtzigt, die er juist enorm populair van werd.

[0:40:03] En ik ben dus ook heel verbaasd dat ja, in een twintig nu ineens de route opgaat van maar we willen dan toch de toeslag in stand houden met alle gevolgen van dien.

[0:40:12] Dat kan toch niet serieus de mening zijn van de heer Boomsma?

[0:40:17] Ik heb toch helemaal niet gezegd dat ik toeslag in stand wil houden.

[0:40:19] Ik zeg net juist uitdrukkelijke tegenovergestelde.

[0:40:23] Ik wil juist af van het toeslagstelsel en ik wil dat er een systeem komt waarbij mensen geen terugbetaling meer hoeven te doen door een verrekening.

[0:40:31] En daarom suggereer ik nu, en wat dat betreft sluit ik me dus aan bij de plannen, dat kan soms ook, en daarom suggereer ik nog snel werkopties uit waarin je kijkt naar het inkomen van twee jaar terug en wanneer dat is vastgesteld, zodat je niet hoeft terug te betalen.

[0:40:47] Dan wil ik u verzoeken uw betoog te vervolgen met daarbij de opmerking dat u nog zeven seconden op de teller heeft staan.

[0:40:54] Maar misschien een paar afsluitende zinnen.

[0:40:56] Even kijken hoor.

[0:41:02] Ik las dat het taalniveau van Nederlandse twee jaar gedaald.

[0:41:07] Maar kan het kabinet nog aangeven op welke longitudinaal onderzoek dat precies berust?

[0:41:11] Want dat is natuurlijk wel zorgelijk.

[0:41:13] Heeft dat ook te maken met meer schermtijd, dat er minder interactie is of waar komt dat vandaan?

[0:41:19] En dan tot slot, ik denk inderdaad dat het heel belangrijk is dat ook kinderen voordat ze vier jaar oud zijn, als ze anderstalige ouders hebben, zoveel mogelijk in aanmerking komen met het Nederlands.

[0:41:29] En dat dat dus ook niet alleen op de voorschool kan gebeuren, maar ook met name thuis moet gebeuren.

[0:41:35] Dus welke programma's, er zijn er een aantal, maar zijn er aanvullende plannen of voorstellen?

[0:41:39] Om dat te verbeteren.

[0:41:43] Om ook de ouders daarbij te betrekken.

[0:41:45] Om ervoor te zorgen dat die Nederlandse taal ook voor dat vierde leefjaar, om die ontwikkelingsachterstand te voorkomen, thuis voldoende aan bod komt.

[0:41:52] En ook hoe je dat soort interventies goed kunt meten.

[0:41:55] Dank.

[0:41:56] Dan dank voor uw bijdrage.

[0:41:57] Ik geef graag het woord aan de heer Kistman namens VVD.

[0:42:01] Ja, voorzitter.

[0:42:02] Dank u wel.

[0:42:03] Ik had hiervoor een commissiedebat met de heer Vlag onder andere over economische veiligheid en strategische autonomie.

[0:42:08] Nu begint de heer Boomsma over start-up en scale-up.

[0:42:11] Dus het lijkt alweer een mooie VVD-dag te zijn, voorzitter.

[0:42:15] Nou...

[0:42:17] Ik zie bezwaar.

[0:42:22] Maar ja, oké.

[0:42:23] Mevrouw Moorman voor een interruptie.

[0:42:25] Nou kijkt de VVD dan vooral naar de ontwikkeling van het jonge kind als een soort economisch renderend project.

[0:42:34] De heer Kisteman.

[0:42:37] Voorzitter, het is altijd genieten als ik mevrouw Moorman bij mijn eerste zin al kan ontlokken tot een interruptie.

[0:42:43] Terwijl ik me nog niet eens aan mijn spreektekst en mijn inbreng heb gehouden.

[0:42:47] Vervolgt uw betoog?

[0:42:49] Nee, ik wil daar best op reageren.

[0:42:50] Maar volgens mij is het voor de VVD ontzettend belangrijk dat ieder kind zich kan ontwikkelen.

[0:42:55] En uiteindelijk ook zelfstandig kan worden.

[0:42:58] Als het kan met een baan en zich kan ontwikkelen op de arbeidsmarkt.

[0:43:00] Dat is ook goed voor de sociale gesteldheid van mensen.

[0:43:04] Daar draagt de VVD graag aan bij.

[0:43:07] Veel uitdagingen in ons land en het is niks mooi als mensen zelfstandig hun eigen inkomsten kunnen genereren.

[0:43:13] En daar draagt het onderwijs zeker aan bij.

[0:43:16] En vanuit die hoek vlieg ik ook altijd mijn debat aan.

[0:43:19] Nou ben ik al bang dat ik ongeveer alweer de helft van mijn spreektijd kwijt ben, maar voorzitter.

[0:43:24] Voor mijn fractie is het belangrijk dat iedere kind goed onderwijs ontvangt.

[0:43:28] Dat kinderen goed aan de start van hun schoolperiode komen te staan.

[0:43:31] En dat als zij tijdens hun schoolperiode extra hulp of begeleiding nodig hebben, zij deze krijgen.

[0:43:36] Voorzitter, dan wil ik toch weer beginnen bij VVE.

[0:43:39] Uit de Kamerbrief is gebleken dat 76% van de Peuters met een doelgroepindicatie voor de VVE ook daadwerkelijk deelneemt aan de VVE.

[0:43:47] Mijn fractie maakt zich hier zorgen om, want het bereik van deze specifieke doelgroep varieert enorm onder gemeentes.

[0:43:53] Bij de groting hebben wij hier ook bij stilgestaan en ik wil nogmaals vragen aan de staatssecretaris wat gaat zij nou doen om tot die 100% te komen?

[0:44:01] En ook wil ik nogmaals vragen aan de staatssecretaris hoe zij ernaar kijkt om het verplicht te stellen.

[0:44:06] Tijdens de begroting gaf de staatssecretaris aan dat dit tegen de vrijheid van de ouderen gaat.

[0:44:10] Maar waarom moet de overheid wel in het belang van het kind zorgen dat zij een lunch op school krijgen, zodat zij geen lege maag hebben, maar mag bijvoorbeeld in het belang van het kind niet ervoor gezorgd worden dat zij beter aan de start staan?

[0:44:22] En voorzitter, uit de Kamerbrief blijkt ook dat het ministerie van Onderwijs samen met SZW en VWS aan het verkennen is wat de mogelijkheden zijn rondom het ontschotten van budgetten van het jonge kind.

[0:44:32] Uit de brief komt naar voren dat er vooral wordt gekeken of het mogelijk is dit binnen de wet en regelgeving te doen.

[0:44:38] Echter horen wij uit de praktijk ook steeds meer dat als een wethouder die toe bereidt om flexibeler te kijken naar de financiële middelen en mogelijkheden het best wel wat gebeurt.

[0:44:46] Uit de brief blijkt ook dat er vooral gekeken wordt naar de integrale kindcentra.

[0:44:49] En ik zou dan ook aan de staatssecretaris willen vragen, of willen weten van haar, of zij verder wil gaan dan alleen het verkennen van het jonge kind.

[0:44:56] Want ook andere leeftijden van kinderen kan het flexibel omgaan met regierde regels en verzorgen dat we ook naar inclusief onderwijs kunnen gaan.

[0:45:04] Voorzitter, daarnaast moeten we concleren dat steeds meer kinderen het mentaal zwaar hebben en daar moeten we zeker niet lichtzinnig over zijn.

[0:45:11] Echter lijkt toch steeds maar weer hier de reflex dat de lat omlaag moet, minder toetsen en hobbels uit de weg halen.

[0:45:17] Het gevolg is echt niet dat kinderen nu weerbaarder worden, maar juist nog minder aankunnen.

[0:45:21] En voorzitter, de lat moet juist omhoog zodat kinderen weerbaarder worden, maar uiteindelijk ook een diploma iets belangrijks voor hen is en dat het ook iets waard is.

[0:45:29] En daarom wil ik nogmaals aan de staatssecretaris vragen hoe het met de uitvoering van mijn aangenomen motie staat, die een antwoord moet geven op de vraag hoe het kan dat het aantal geslaagden gelijk blijft, maar de onderwijsresultaten steeds verder achteruit gaan.

[0:45:41] Het is inmiddels meer dan een jaar geleden dat deze motie is aangenomen.

[0:45:44] Tot slot, voorzitter.

[0:45:46] Dan wil ik het hebben over de ouders van het jonge kind.

[0:45:49] Want steeds vaker staan ouders voor het feit dat hun kind een dag thuis is.

[0:45:52] Een leraar die een studiedag heeft naast de al geplande studiedagen.

[0:45:55] Een leraar die ziek is waarvoor geen vervanging is.

[0:45:58] Gesprekken tussen school en ouder die alleen overdag kunnen plaatsvinden en ga zo maar door.

[0:46:02] Met werkende ouders wordt steeds vaker maar weinig rekening gehouden terwijl scholen gewoon verplicht zijn deze opvang, als een leraar uitvalt, zelf te regelen.

[0:46:11] Ouders moeten nu zelf een vrije dag opnemen wat weer gevolgen heeft voor de werkgever.

[0:46:15] Ik zou van de staatssecretaris willen weten wat zij hier nou aan gaat doen.

[0:46:18] Waarom nemen scholen deze verplichting op zich en hoe gaat dat in de toekomst veranderd worden?

[0:46:22] Daar wil ik het bij laten, voorzitter.

[0:46:25] Dank voor uw bijdrage.

[0:46:26] Mooi binnen de tijd.

[0:46:28] En dan geef ik graag het woord aan mevrouw Moorman.

[0:46:33] Ja, voorzitter, dank u wel.

[0:46:34] Ten eerste, het is ontzettend fijn dat er een apart commissiedebat is over het jonge kind.

[0:46:38] Dank dat de bewindspersonen beide aanwezig zijn.

[0:46:42] Heel goed om het te verbinden.

[0:46:44] Voorzitter, elk onderzoek wijst uit dat je toekomst in hoge mate wordt bepaald door je ontwikkeling op jonge leeftijd.

[0:46:49] Met andere woorden, een achterstand op jonge leeftijd haal je maar moeilijk in.

[0:46:53] En daar mogen we ons best zorgen over maken in Nederland.

[0:46:57] Het AD kropte.

[0:46:58] In Nederland beginnen kinderen met 1-0 achterstand.

[0:47:01] Dat ging over de IELS-score, waaruit blijkt dat Nederlandse vijfjarigen ondergemiddeld scoren op heel veel gebied.

[0:47:07] Naast de PISA-score is dus helaas weer een dikke onvoldoende.

[0:47:11] En sommige kinderen beginnen zelfs met 2- of 3-0 achterstand, want IELS laat zien dat behoorlijke verschillen bestaan tussen kinderen met sociaal-economische achterstanden en kinderen die wel of niet naar voorschoolse voorzieningen zijn geweest.

[0:47:21] We moeten dus met elkaar aan de slag door er vroeg bij te zijn en ongelijkheid te bestrijden.

[0:47:27] Nou zag ik een paar dingen die ontbreken in de brief, waarvoor overigens dank.

[0:47:31] En dat zijn kraamzorg en verlof.

[0:47:33] Beide kunnen enorme impact hebben op de ontwikkeling van kinderen.

[0:47:37] Dus dit in het vervolg ook graag meenemen en voor nu een reflectie daarop.

[0:47:41] Dan over het versnipperde stelsel.

[0:47:42] Het wordt meermaals genoemd en er zijn ook meerdere toezeggingen en moties gedaan.

[0:47:46] Nou is het fijn dat de bewindspersonen hier naast elkaar zitten, dat is al winst.

[0:47:51] Maar toch zou ik iets preciezer willen weten, wat wordt er nou meer gedaan in die samenwerking en hoe wordt gewerkt aan een integraal stelsel?

[0:47:58] En dan vanuit het oogpunt van vereenvoudiging is het positief dat kindregelingen worden vereenvoudigd.

[0:48:04] Maar een kleiner inkomensafhankelijk deel mag niet ten koste gaan van lagere inkomens.

[0:48:09] Mijn vraag aan de minister, kunt u dat garanderen?

[0:48:12] Op de kinderopvang.

[0:48:14] Binnenkort een nieuw stelsel.

[0:48:15] We kijken uit naar het debat, maar deze week kregen we het advies van de Raad van State binnen en die zijn positief kritisch met hun B-advies.

[0:48:22] Ze hebben wel drie belangrijke punten die wij ook steeds maken.

[0:48:25] Het voorstel is te weinig gericht op de ontwikkeling van het kind.

[0:48:29] Er is geen goede onderbouwing van de arbeidseis.

[0:48:31] De RVS vraagt zich eigenlijk af waarom we überhaupt een arbeidseis hebben.

[0:48:35] Ik citeer, het is dan ook moeilijk in te zien welke voordelen staan tegenover de genoemde nadelen.

[0:48:41] En er is een risico voor toegankelijkheid en aanbod, vooral voor lagere inkomens.

[0:48:45] Graag toch alvast reflectie van de minister.

[0:48:48] Voorzitter, Groningen heeft een experiment in het gratis kinderopvang vanaf een half jaar.

[0:48:52] En dat werkt enorm goed.

[0:48:53] Juist in zo'n NPLV-gebied zouden we dat niet kunnen uitbreiden naar alle NPLV-gebieden.

[0:48:59] Er is een interruptie van de heer Vlag.

[0:49:04] Dank u wel, voorzitter.

[0:49:06] Als ik het goed begrijp, dan is mevrouw Morvan geen voorstander van die arbeidseis.

[0:49:12] Zou het dan ook niet logischer zijn om de kinderopvangtoeslag gewoon toe te voegen aan de kindregelingen?

[0:49:17] Zodat een systeem hebben waarbij ouders zelf kunnen kiezen wat ze met dat geld doen.

[0:49:21] Dan ben je ook direct van die arbeidseis af.

[0:49:24] Mevrouw Moorman.

[0:49:25] Ja, voorzitter.

[0:49:25] Het klopt inderdaad dat wij zeker geen voorstander zijn van die arbeidseis.

[0:49:29] Het is ook een beetje, en dat zegt de Raad van State ook heel duidelijk, als er vervolgens geen urennorm is, dan wordt het ook iets heel geks.

[0:49:37] Zo duur is het ook niet.

[0:49:38] Het kost een half miljard.

[0:49:40] Als je het bijvoorbeeld voor twee dagen zou loslaten, dan is dat zelfs nog minder dan dat.

[0:49:44] Ten opzichte van het geheel is dat dus eigenlijk heel erg weinig.

[0:49:48] Het toevoegen aan de kindregelingen... Ja, ik denk dat we dat niet moeten doen.

[0:49:54] Want we moeten juist het stelsel echt goed opbouwen met elkaar.

[0:49:57] We moeten ook zorgen dat er goede, gekwalificeerde mensen zijn die in dat stelsel... En ik snap dat de SGP en Proder wat anders naar kijken.

[0:50:05] Dat zal ook heus zo zijn.

[0:50:06] Maar waar we elkaar wel in kunnen vinden, is de ontwikkeling van alle kinderen.

[0:50:09] Ik vond het heel mooi...

[0:50:10] Dat de heer Vlag begon met Comenius.

[0:50:14] Ik heb zelf afgelopen jaar de Comenius-lezing mogen geven.

[0:50:18] En de titel van mijn Comenius-lezing was... Onderwijs is het fundament van een goede samenleving.

[0:50:23] Ik geloof er dus heel erg in dat als we kinderen een goede toekomst kunnen bieden... dat we natuurlijk gezinnen daarin moeten ondersteunen, zoveel mogelijk.

[0:50:31] Ik denk dat de heer Vlag en ik elkaar daar heel erg goed in kunnen vinden.

[0:50:35] Maar als we alleen dat doen, dat we ook heel veel kinderen tekort doen.

[0:50:39] Dus dat juist ook de gelijkmaker zit in het onderwijs en zit ook in al die andere schoolse voorzieningen, zoals de voorschool, voorschoolse educatie, naschoolse ontwikkeling, waar mijn collega Kistenman net ook over sprak.

[0:50:52] Dus het zit niet alleen maar in de thuissituatie, het zit ook zeker in de situatie die kinderen treffen buiten zijn huis.

[0:51:00] De heer Vlag.

[0:51:01] Voorzitter, ik weet niet of het helemaal een antwoord is op mijn vraag, maar wel dank voor het antwoord.

[0:51:05] Want een van de gedachten achter de bijna gratis kinderopvangregeling, dus het hele stelsel, is natuurlijk arbeidsparticipatie aan te wakkeren.

[0:51:15] Omdat ik bij Pro ook aansluiting vind doordat die arbeidseis best wel een problematie iets gevonden wordt.

[0:51:21] is misschien de gedachte helemaal nog niet zo gek om het om te draaien.

[0:51:25] We gaan het geld aan de ouders geven en we gaan die keuzevrijheid daar leggen.

[0:51:28] Want wie is er nou beter in staat om het belang van het kind te toetsen dan de ouder zelf?

[0:51:33] Dan zullen nog steeds het grootste gedeelte van de ouders kiezen voor kinderopvang.

[0:51:36] Er zullen ouders zijn waar dat niet kan, of waar ze dat niet willen, of waar ze met sociaal of medische problemen te maken hebben, waardoor ze bij dat kind moeten zijn op een ander moment.

[0:51:46] Zou je dan niet dit gewoon om moeten draaien om te zorgen dat de keuzevrijheid maximaal gegarandeerd is en het belang van het kind voorop staat?

[0:51:53] Het was de eerste lange interruptie.

[0:51:55] Mevrouw Moorman.

[0:51:56] Ja, maar wel dank aan de heer Vlag dat hij het wat uitgebreider heeft uitgelegd.

[0:52:01] Nee, als je dit zou doortrekken naar het onderwijs zou je ook kunnen zeggen we kunnen de hele lump sum aan ouders geven en dan kunnen ze zelf kiezen of ze hun kinderen naar school brengen of dat ze dat doen met thuisonderwijs.

[0:52:12] Ik denk dat dat niet de goede richting is om op te gaan.

[0:52:14] Ik denk dat het heel belangrijk is dat wij een basisvoorziening maken.

[0:52:18] Niet verplicht, zeg ik nogmaals, want sommige partijen doen net alsof alle kinderen dan van twee jaar daar naartoe moeten.

[0:52:24] Dat is helemaal niet waar.

[0:52:26] Maar het is wel belangrijk om een stelsel met elkaar te maken waar er ruimte is voor alle kinderen.

[0:52:31] En dat betekent ook dat je de kinderopvangorganisaties daar ook zekerheid in moet bieden.

[0:52:36] Dat zij er personeel aan kunnen nemen.

[0:52:39] Dat ze hun personeel kunnen opleiden.

[0:52:41] We zullen nog de hele discussie hebben over dapen in januari.

[0:52:45] Ik denk dat het heel belangrijk is dat we dat doen onder de dapen.

[0:52:49] Omdat het een behoorlijk bedrag is wat er dan gaat naar deze kinderopvangorganisaties.

[0:52:54] Maar ze hebben het wel nodig om uiteindelijk een goed stelsel met elkaar te kunnen bouwen.

[0:52:58] En we brengen onzekerheid in het stelsel op het moment dat we dat aan de ouders geven.

[0:53:03] De heer Vlagg.

[0:53:04] Ik zet dit debat graag een keer door rondom kinderopvangdebatten.

[0:53:10] Mijn punt is dat je hiermee toch de keuzevrijheid van ouders ondergraaft.

[0:53:14] En uiteindelijk toch een beetje in de liberale fuik van maximale arbeidsparticipatie zwemt.

[0:53:19] Waar ik ook proef dat mevrouw Molman daar liever uit blijft.

[0:53:22] Mevrouw Moorman.

[0:53:25] Dank aan de heer Vlag dat hij inderdaad ziet dat dat zeker niet ons doel is.

[0:53:30] Dus wij kijken heel erg naar die gratis kinderopvang voor alle kinderen vanuit gedachten van de ontwikkeling van de kinderen.

[0:53:38] En ook de keuzevrijheid van ouders, die blijft daarbij gewoon in stand.

[0:53:43] We zullen het ook nog wel hebben over die vierjarige leeftijd.

[0:53:46] Ook daarvan eigenlijk net zoals de heer Vlag vragen wij ons af, wat lost dat nou precies op?

[0:53:51] Want je ziet bijvoorbeeld ook landen zoals Esland en Finland, die veel later die verplichte schoolplicht hebben, die het eigenlijk veel beter doen in het onderwijs.

[0:54:01] Dus ik denk dat je altijd moet zoeken naar een goede balans erin.

[0:54:04] Maar ik vind, Pro vind, dat er hele goede, kwalitatief goede voorzieningen moeten zijn waar ouders voor kunnen kiezen.

[0:54:12] Omdat we zien dat dat juist de ontwikkeling van de kinderen enorm ten goede komt.

[0:54:16] Het eelsrapport laat dat heel helder zien.

[0:54:19] Dat er grote verschillen zijn tussen kinderen of ze wel of niet naar voorschoolse voorzieningen zijn geweest.

[0:54:24] Ik vind dat wel een indicator dat we in ieder geval dat stelsel stevig moeten hebben.

[0:54:29] Dat we ouders ook goed moeten informeren.

[0:54:31] Dat ze hun kinderen daarmee echt gewoon iets bieden.

[0:54:35] Dat is een mooi verschil tussen de Scandinavische landen en Nederland.

[0:54:38] Als je in de Scandinavische landen je kinderen niet naar de prescola stuurt...

[0:54:42] Of brengt, is beter.

[0:54:44] Dan zien ze dat in Scandinavische landen eigenlijk als iets wat je als ouder niet zou moeten doen.

[0:54:50] En in Nederland is het soms precies andersom.

[0:54:52] In Nederland zeggen we, je mag je kind niet te vaak naar de voorschool brengen of naar de kinderopvang.

[0:54:58] Het is interessant hoe dat in de cultuur helemaal anders is.

[0:55:01] En ik ben ervan overtuigd dat dat komt door de structuur die is opgebouwd.

[0:55:06] De structuur in Scandinavische landen is gewoon veel steviger...

[0:55:10] En daarmee biedt het kinderen ook heel erg veel.

[0:55:12] En is dat ook in de cultuur echt iets goeds geworden.

[0:55:15] Je brengt je kinderen gewoon naar de voorschool.

[0:55:17] Omdat dat voor de ontwikkeling van je kind het allerbeste is.

[0:55:20] Dan heeft u een interruptie van de heer Kisteman.

[0:55:23] Dank u wel, voorzitter.

[0:55:24] Hier deels op aansluitend.

[0:55:26] Mevrouw Moorman kent het als een groot voorvechter van gelijke kansen.

[0:55:29] En ze geeft ook aan in haar reactie naar de heer Vlag... dat er een duidelijk verschil is te zien bij kinderen... die wel of geen voorschoolse educatie hebben gehad.

[0:55:37] En ze haalt ook andere landen aan waar het doodnormaal is.

[0:55:40] Het wordt meteen al lang interruptie, sorry.

[0:55:42] Het is 76% van de kinderen die recht hebben op VVE, die krijgen het ook.

[0:55:46] Maar zouden we niet gewoon met een eventuele verplichting een soort van cultuurverandering teweeg kunnen brengen?

[0:55:51] Dus dat kinderen verplicht aan VVE deel te laten nemen?

[0:55:54] Binnen de tijd.

[0:55:55] Mevrouw Moorman.

[0:55:58] Nou, kijk, het interessante is, en dat zei ik ook net al in de richting van de heer Vlag, dat je bijvoorbeeld ziet in landen als Estland en Finland, die het ongelooflijk goed doen in bijvoorbeeld die internationale PISA-scores, dat daar de verplichte schoolleeftijd zelfs zeven jaar is.

[0:56:17] Maar dat bijna toch alle ouders hun kinderen gewoon naar die voorschoolse voorzieningen en dus ook naar school brengen.

[0:56:23] Dus ik denk dat met verplichting je eigenlijk niet die slag slaat die je zou willen slaan.

[0:56:31] Ik hoor ook een beetje in de woorden van meneer Kisteman dat het dan wel verplicht moet zijn voor de ene groep ouders en niet voor de andere groep ouders, waar ook weer heel veel wantrouwen onder zitten.

[0:56:40] Mijn lessen uit de praktijk zijn ook altijd dat wantrouwen nooit de beste manier zijn om verandering teweeg te brengen.

[0:56:46] Dat doe je veel meer door verleiding.

[0:56:48] En de verleiding zit er vooral in dat je kinderen iets biedt.

[0:56:51] Dat is ook waarom ik de Scandinavische landen net als voorbeeld noemde.

[0:56:55] Er is dus vooral verleiding vanuit het systeem.

[0:56:57] Een verleiding om je kinderen een goede toekomst te willen geven.

[0:57:00] De meeste ouders willen dat echt.

[0:57:03] Maar er is ook angst, bijvoorbeeld door de toeslagen.

[0:57:07] Dat heeft ertoe geleid dat heel veel ouders dat niet meer durven... omdat ze bang zijn dat ze daardoor in de problemen komen.

[0:57:11] Gelukkig gaan we daar dus vanaf.

[0:57:13] Daar ben ik heel erg blij om.

[0:57:15] En ook alle partijen die zeggen, ja, ik wil dit stelsel niet... die wil ik dan uitdagen om met een ander stelsel te komen zonder die toeslagen.

[0:57:22] Dus nee in de richting van de meneer Kisteman.

[0:57:25] Ik ben er niet van overtuigd, heel lang antwoord, excuus voorzitter, dat een plicht hier nou het juiste middel is.

[0:57:33] Ik wil inderdaad oproepen om de antwoorden echt korter te houden, want het zijn eigenlijk bijdragen in zichzelf antwoorden.

[0:57:39] De heer Kisteman.

[0:57:41] Ja voorzitter, maar even voor alle duidelijkheid.

[0:57:44] Ik heb niet aangegeven een verschil te kunnen maken tussen bepaalde groepen wel en welke niet.

[0:57:47] 100% is 100% volgens mij.

[0:57:49] Maar die cultuur is hier nou eenmaal niet.

[0:57:52] Sterker nog, en ik denk dat mevrouw Moorman als wethouder van Amsterdam ook wel veel heeft meegemaakt, dat ouders zich bijvoorbeeld schamen om hun kinderen naar VVE te doen.

[0:58:00] Terwijl het in het belang van het kind zou kunnen zijn om wel hun deze mogelijkheid om een eerlijke start en gelijk hier aan de start te staan te kunnen geven.

[0:58:08] Dus dan zou ik toch nog eens aan mevrouw Moorman willen vragen, wat zouden we dan kunnen doen met alle dingen die hier al worden gedaan?

[0:58:13] Inmiddels zei je dat die 60 procent, 50 procent staat volgens mij al drie jaar ongeveer blijft dat gelijk.

[0:58:17] Het wordt niet heel veel meer, misschien ietsjes.

[0:58:19] dat we toch iets anders moeten doen, want die cultuurverandering komt hier niet zomaar teweeg.

[0:58:24] Dit was wel een lange interruptie, maar dan wellicht wel een kort antwoord.

[0:58:27] Mevrouw Moorman.

[0:58:28] Ik zal het proberen kort te houden.

[0:58:32] Wil de VVD dan, maar ik zal geen wedervraag stellen, een leerplicht vanaf twee?

[0:58:37] Lijkt me voor liberalen ook heel ingewikkeld.

[0:58:39] Eh...

[0:58:41] Cultuur volgt structuur.

[0:58:44] Dus inderdaad, cultuur verander je niet makkelijk, niet zomaar... maar komt altijd wel ergens vandaan.

[0:58:50] Dus het is niet zo dat Nederland altijd al een bepaalde cultuur had... en dat Scandinavië altijd al een andere cultuur had, alsof dat in de bodem zit.

[0:58:57] Nee, het komt door de structuur die we met elkaar neerzetten.

[0:59:01] En daarmee kan je dus cultuur wel degelijk veranderen.

[0:59:04] En dat zie je dus heel duidelijk in Scandinavische landen.

[0:59:06] Die hebben een structuur van langer verlof voor vaders...

[0:59:10] Het zou ook heel erg mooi zijn als we dat hebben.

[0:59:13] Hele goede voorschoolse voorzieningen die heel erg zijn gericht op de ontwikkeling van het kind en daarmee ontstaat er ook een cultuur waardoor ouders beseffen dat dat voor de ontwikkeling van hun eigen kinderen beter is en ook veel meer rust in gezinnen.

[0:59:28] Dus ook voor alle partijen die gezinnen hoog hebben staan.

[0:59:32] Juist in gezinnen ontstaat er veel meer rust, omdat je de werk en de ontwikkeling van je kinderen veel beter kan combineren.

[0:59:41] En bijvoorbeeld in veel Scandinavische gezinnen er gewoon altijd s'avonds al gegeten wordt om vijf, zes uur s'avonds, omdat iedereen dan thuis is.

[0:59:48] Je werkt vijf dagen in de week, maar kortere dagen, omdat er gewoon een veel betere integratie is van onderwijs en opvang.

[0:59:55] Ik realiseer me dat ik het weer veel te lang maak.

[0:59:56] Dus als het...

[0:59:57] Ik zal doorgaan met mijn bijdrage.

[0:59:59] Ja,

[1:00:00] Of had u nog een derde interruptie?

[1:00:01] Ja, tot slot.

[1:00:04] Structuur zorgt voor cultuur.

[1:00:06] Maar als ik dan even kijk naar waar de partij van mevrouw Mommel... grote voorstellen van zijn, bijvoorbeeld de schoolmaaltijden.

[1:00:08] partijen groot zijn, schoolmaltijden...

[1:00:12] Daarvan zegt de partij van mevrouw Mommel ook niet... ja, dan gaat dat gewoon niet regelen.

[1:00:16] We gaan proberen te zorgen dat die ouders dat ooit zelf maar een keer oppakken.

[1:00:18] Dus dan vindt Pro wel dat we iets moeten doen... om de kinderen niet met een lege maag op school te laten zitten.

[1:00:24] Maar als het gaat om het eerlijke en gelijke aan de start te laten staan... dan zegt de partij van mevrouw Mommel, nee...

[1:00:30] Dat is cultuurverandering.

[1:00:31] Daar moeten we onze overheid niet te veel mee bemoeien.

[1:00:33] Dus ik zit even te zoeken bij mevrouw Moorman.

[1:00:35] En wanneer is er dan wel iets dat de overheid moet doen?

[1:00:38] Dus de maaltijden zorgen op school.

[1:00:40] Maar als het om extra kennis gaat of een goede eerlijke start, dan zegt de partij van mevrouw Moorman.

[1:00:45] Nee, hier moeten we niet aan beginnen.

[1:00:46] Dat is de tweede lange interruptie.

[1:00:47] Mevrouw Moorman.

[1:00:50] Voorzitter, ik begrijp eigenlijk helemaal niet wat de heer Kistelman bedoelt.

[1:00:55] We zijn voor gelijke kansen voor alle kinderen en dat betekent dat je zeker ook wat moet doen voor de gezinnen waar weinig geld is en veel stress is.

[1:01:05] Schoolmaaltijden kunnen daar zeker bij helpen.

[1:01:08] Daarom ben ik ook een enorme voorstander van familiescholen.

[1:01:12] Sterker nog zijn we daarmee gestart in Amsterdam.

[1:01:15] Van de 80 familiescholen die inmiddels in de brief staan, staan er meer dan 40 in Amsterdam, omdat daar de grond en de basis daarvoor gelegd is.

[1:01:24] Een groot onderdeel van die familiescholen zijn vaak die schoolmaaltijden, die ook door de ouders samen worden gemaakt, waardoor er ook veel ouderbetrokkenheid is.

[1:01:35] Het spijt me voorzitter, maar ik weet eigenlijk niet zo goed wat de heer Kisteman hier net bedoelde.

[1:01:40] Want bij ons staat het gewoon met elkaar in één lijn.

[1:01:42] Gelijke kansen voor alle kinderen en daarbij ook zeker werken aan het bestrijden van de armoede die er in de gezinnen is.

[1:01:52] En we willen dat geen enkel kind met honger naar school gaat.

[1:01:55] Want we weten dat dat leidt tot minder goed mee kunnen komen op school.

[1:02:01] Vervolgt uw betoog.

[1:02:03] Ja, voorzitter.

[1:02:05] Ik was bij de geïntegreerde kinderopvang gebleven.

[1:02:08] We zien dat nu te veel kinderen met extra ondersteuningsbehoeften... te vaak worden uitgesloten van de kinderopvang.

[1:02:14] En het zou helpen als er extra orthopedagogische medewerkers op de groep zouden kunnen zijn... zodat kinderen daarmee niet uitvallen.

[1:02:20] Een voorbeeld is bijvoorbeeld Okido.

[1:02:22] Ik zou graag van de staatssecretaris horen...

[1:02:24] Nee, sorry, dit is natuurlijk voor de minister... of we daar meer voor kunnen doen.

[1:02:29] En zou er niet ook een brugfunctionaris op de voorschool moeten komen?

[1:02:31] Tot slot, voorzitter, onderwijs, startklassen.

[1:02:34] Ik vroeg het net al aan mevrouw Armoet.

[1:02:36] Dat is een heel mooi initiatief in meerdere gemeenten... waardoor ook hier kinderen niet al aan de start uitvallen... omdat ze niet goed meekomen op school.

[1:02:45] En tot slot die familiescholen.

[1:02:46] Ik ben er heel trots op dat het in deze brief staat.

[1:02:49] Ik ben heel blij dat het inmiddels nationaal wordt overgenomen.

[1:02:52] Er is een motie aangenomen...

[1:02:53] de familiescholen te stimuleren in alle NPLV-gebieden.

[1:02:57] En ik zou heel graag willen weten hoe het daar inmiddels mee staat.

[1:03:01] Dank u wel, voorzitter.

[1:03:01] En excuus voor de lange antwoorden op de interrupties.

[1:03:06] Dank daarvoor.

[1:03:07] En ook dank voor de bijdrage.

[1:03:09] Dan ben ik even weer op zoek naar een nieuwe voorzitter om het op te nemen, want de vorige is even vandoor.

[1:03:16] Jullie mogen allemaal van mij, maar wie zijn vinger opsteekt?

[1:03:20] Mevrouw Moorman, gaat uw gang.

[1:03:24] Dan geef ik graag het woord aan mevrouw Rodekerk namens de fractie van D66.

[1:03:29] Veel dank.

[1:03:30] Deze week sprak ik in de Haagse Moerwijk met sociale ondernemers Nasrina en Jamila.

[1:03:36] Met een kidscafé, samenwerking met de lokale bibliotheek en weggeefboekenkast brengen zij boeken naar gezinnen waar die thuis niet zijn.

[1:03:45] Wat zij vertelde is mij bijgebleven.

[1:03:48] Je ziet dat kinderen die hier opgroeien niet alleen minder taalvaardig zijn, ze hebben zelfs, blijkt uit onderzoek, een andere mimiek dan kinderen uit andere wijken.

[1:03:56] Een andere mimiek.

[1:03:58] Zo vroeg begint het verschil al, nog voor een kind een letter kan lezen.

[1:04:03] Elk kind verdient de kans op een taalrijke omgeving en om goed te leren lezen.

[1:04:09] Daarom ben ik blij dat we vandaag beginnen bij het begin, het jonge kind, van de buik tot zes jaar.

[1:04:15] Ik heb drie punten, de doorgaande leeslijn, ouders bereiken en de eerste duizend dagen.

[1:04:21] Voorzitter, om te beginnen met de doorgaande leeslijn.

[1:04:24] Het kabinet versterkt in uitvoering van mijn motie de samenwerking tussen kinderopvang en onderwijs.

[1:04:30] Maar een kind komt op veel plekken met taal in aanraking.

[1:04:33] Op het consultatiebureau, op de opvang, in de bibliotheek.

[1:04:37] Iedereen doet een deel, niemand is verantwoordelijk voor het geheel.

[1:04:40] Wil de staatssecretaris in de voortgangsbrief van 2027 voor het jonge kind duidelijke afspraken maken over doelen, verantwoordelijkheden en financiering?

[1:04:49] Ik weet dat zij ook houdt van concrete doelen, dus die ook hopen wij hier.

[1:04:54] Wil zij met haar collega's van hier aanwezig SC2, maar ook VWS, de bibliotheek en de boekstartcoach stevig verankeren in kansrijke start?

[1:05:03] Bijna 4000 van de 9000 kinderopvanglocaties werken met Bookstart.

[1:05:07] Vanuit het masterplan basisvaardigheden.

[1:05:09] Dat is natuurlijk heel mooi.

[1:05:10] En hoe zorgt zij dat alle locaties meedoen?

[1:05:14] dan ouders bereiken als tweede.

[1:05:16] We zijn blij met de aangekondigde leescampagne.

[1:05:19] Dat is een goede stap.

[1:05:21] Maar gezinnen waar weinig wordt voorgelezen... zijn het moeilijkst te bereiken.

[1:05:24] Ze komen niet vanzelf in de bibliotheek.

[1:05:26] Op het consultatiebureau komen ze wel.

[1:05:28] Daar kan de bookstartcoach helpen.

[1:05:30] Maar die is beperkt en de financiering is tijdelijk.

[1:05:33] Hoe wordt bookstart onderdeel van de structurele bekostiging... van de bibliotheek op school vanaf 2027?

[1:05:39] En kan de staatssecretaris meer vertellen over hoe dat eruit komt te zien?

[1:05:42] En is zij bereid om met de kinderopvang afspraken te maken over scholing in interactief voorlezen binnen werktijd?

[1:05:48] Want we zien dat 24% van de pedagogische medewerkers hier goed ingeschoeld is.

[1:05:53] En met aandacht voor laagtalvaardige en anderstalige ouders.

[1:05:57] Ook de deelname aan de voorschool daalt, van 80 naar ongeveer 75%.

[1:06:01] De vrouw in Moerwijk vertelde mij dat veel ouders daar gedupeerd zijn door de toeslagenaffaire...

[1:06:09] En zij zijn huiverig voor de eigen bijdrage die er geldt voor veel voorschool.

[1:06:14] Die ze soms ook nog eens achteraf moeten terugvragen.

[1:06:18] Herkent de staatssecretaris dit en hoe vergroot zij het bereik van de voorschool landelijk?

[1:06:23] Voorzitter, dan de eerste duizend dagen.

[1:06:26] Want die bepalen veel voor een kind.

[1:06:29] Bijna 670.000 werkende ouders met jonge kinderen kunnen werk en privé moeilijk combineren.

[1:06:35] De helft van de vrouwen is het eerste jaar na de bevalling gonisch moe.

[1:06:39] Twee jaar na het eerste kind piekt de WIA-instroom onder vrouwen.

[1:06:43] D66 bouwt daarom door aan bijna gratis kinderopvang, eenvoudige kindregelingen en goed verlof.

[1:06:51] Maar ook werkgevers hebben een rol.

[1:06:53] Ouders moeten de ruimte voelen om na een slechte nacht later te beginnen.

[1:06:56] Is de minister bereid met werkgevers in gesprek te gaan over overbelasting bij jonge ouders?

[1:07:01] En goede voorbeelden van gezinsvriendelijk beleid uit te lichten?

[1:07:05] Tot slot, voorzitter.

[1:07:07] Aandacht voor taal hoort bij aandacht voor gezond opgroeien.

[1:07:11] Elk kind verdient een goede stad, ongeacht de wijk waar hij opgroeit.

[1:07:15] Dank u wel.

[1:07:16] Heel veel dank voor uw bijdrage, mevrouw Rodekerk.

[1:07:20] Heb ik toch een interruptie?

[1:07:21] Ik zie dat de heer Boomsma een interruptie heeft.

[1:07:25] U kijkt me gewoon alleen maar heel strak aan.

[1:07:30] Nee, laat maar.

[1:07:32] Mevrouw Rodekerk, u toogt als glashelder en hij durft het niet aan.

[1:07:36] Dan geef ik u graag het woord terug.

[1:07:43] Veel dank.

[1:07:46] Dan dank ik u allen voor uw inbreng.

[1:07:49] Dan schorsen wij nu tot tien over half drie.

[1:07:53] Zodat de staatssecretaris en minister zich kunnen voorbereiden op hun eerste termijn.

[1:07:57] Tot straks.

[1:40:32] Dank alle weer voor de aanwezigheid.

[1:40:35] We gaan nu beginnen met de beantwoording van de bewindspersoon en beginnen met de staatssecretaris.

[1:40:41] Dank u wel, voorzitter.

[1:40:43] En het prachtige oud-Hollandse gezegde, jong geleerd is oud gedaan, is denk ik de rode draad door dit commissiedebat.

[1:40:51] Want de eerste levensjaren zijn belangrijk voor de vorming en ontwikkeling van een kind.

[1:40:56] En daar is door enkele van uw leden al uitgebreid aan gerefereerd.

[1:40:59] Het biedt immers de basis voor ontwikkeling en kansen in het leven.

[1:41:03] En het is ook belangrijk, ik vond het wel grappig hoe meneer Boomsma reageerde op het woord investeren...

[1:41:08] Want we investeren niet zozeer in die kinderen, maar juist in de basis voor die kinderen.

[1:41:12] Maar goed, als we er een ander woord voor moeten kiezen, weet ik eigenlijk niet.

[1:41:16] Want het is ook iets waar we wat mij betreft aandacht, tijd en aanbod in ontwikkelen.

[1:41:22] Juist voor die ontwikkeling van jonge kinderen.

[1:41:25] Want kinderen hebben gewoon een veilige, gezonde en stimulerende omgeving nodig.

[1:41:29] Om te ontdekken, om te spelen, om te leren en op die manier te ontwikkelen.

[1:41:33] Op hun eigen tempo.

[1:41:35] Ouders zijn er in de basis.

[1:41:37] Maar die kunnen dat niet alleen.

[1:41:39] En zeker niet als het gaat over een aantal...

[1:41:42] volgende stappen in de ontwikkeling van een kind.

[1:41:45] Dus ook de mensen om hen heen, maar ook organisaties en voorzieningen kunnen invloed hebben en een stimulerende invloed op de ontwikkeling van kinderen.

[1:41:52] En samen is dat wat wij noemen inmiddels de sterke pedagogische basis waarin kinderen zich optimaal gezien weten en kunnen ontwikkelen.

[1:42:02] Daar hebben wij als overheid ook een rol in.

[1:42:05] En wat mij betreft faciliterend en naar behoefte.

[1:42:10] Maar ik denk dat het heel belangrijk is dat we investeren in een omgeving dus waarin kinderen dat ook goed kunnen.

[1:42:16] En wat dat betreft denk ik dat we daar als onderwijs, cultuur en wetenschap niet in ons eentje in staan.

[1:42:22] En daarom ben ik ook heel blij dat we dat samen met sociale zaken en werkgelegenheid en ook met...

[1:42:26] volksgezondheid, welzijn en sport samen doen.

[1:42:29] Want dat zijn ook de domeinen, de gebieden... waar kinderen en hun ouders door mee te maken krijgen.

[1:42:37] Dus vandaar fijn ook dat de minister van Werk en Participatie hier zit.

[1:42:41] En ik hoop ook dat we zoveel mogelijk in dezelfde taal en richting spreken.

[1:42:46] Maar daar nodig ik de Kamerleden uit om dat ook daadwerkelijk te ontdekken en te herkennen.

[1:42:53] Omdat die integrale visie, denk ik, cruciaal is voor de volgende stappen.

[1:42:58] Ik heb een aantal blokjes, voorzitter.

[1:43:01] Dat vindt u altijd fijn.

[1:43:02] En uw kamerleden ook, weet ik.

[1:43:04] Eentje over vroeg- en voorschoolse educatie.

[1:43:07] Eentje over de doorlopende lijn.

[1:43:09] Eentje over ontschotting.

[1:43:10] En dan zijn er nog wat overige vragen.

[1:43:13] Laten we beginnen met de voorschoolse educatie, waar best veel vragen over zijn gesteld.

[1:43:17] Mede naar aanleiding van de brief die we daarover gestuurd hebben.

[1:43:21] Allereerst vragen van VVD en CDA over de peuters die er nu nog niet gebruik van maken van voorschoolse educatie, maar dat wel zouden kunnen.

[1:43:32] En hoe we gaan zorgen dat zoveel mogelijk peuters daar wel gebruik van maken.

[1:43:36] Er is niet één succesvolle aanpak die we zomaar als een blauwdruk over Nederland uit kunnen rollen.

[1:43:42] Er zit echt maatwerk in, omdat ouders in Den Haag soms gewoon echt anders tegenaan kijken dan ouders in Doetinchem.

[1:43:53] Dus gemeenten hebben daar een belangrijke rol in om daar maatwerk in aan te bieden, maar ze krijgen daar ook geld voor om dat voor elkaar te krijgen.

[1:44:02] Dus ik verwacht ook daar wel stijgingen in.

[1:44:04] En zeker in de focusgebieden van het NPLV, want daar is ook extra geld voor beschikbaar om te zorgen dat die gemeenten het bereik van de voorschoolse educatie...

[1:44:13] kunnen vergroten, ook omdat we weten dat in die wijken het extra nodig is.

[1:44:18] En daarnaast zijn we met gemeenten in gesprek, stimuleren we ze ook om dat structureel te monitoren, het bereik, zodat zij beter zicht krijgen op de kinderen die er nog geen gebruik van maken en we er samen beter zicht op krijgen hoe we dat bereik wel kunnen vergroten.

[1:44:35] Ik zie dat u een interruptie aankondigt.

[1:44:38] Klopt, ik zie een interruptie van mevrouw Armoet.

[1:44:42] Ja, voorzitter.

[1:44:43] Ik zei dat ik inderdaad wilde interroeperen.

[1:44:44] Maar toen bedacht ik me dat we normaal gesproken altijd vragen bewaren aan het eind.

[1:44:48] Ik weet niet wat nu de werkwijze is.

[1:44:49] Voordat ik hem verstoor.

[1:44:50] Ik vind dat zelf altijd een beetje beperkend.

[1:44:52] Dus ik dacht, nu ik voorzitter ben, kijk ik even hoe het zo gaat.

[1:44:57] En we zitten op zich nog goed in de tijd.

[1:44:59] Maar laten we dan wel ervoor waken dat we dat ook blijven.

[1:45:02] Is dan wel mijn oproep.

[1:45:04] Dus dan geef ik het woord voor een interruptie aan mevrouw Armoed.

[1:45:06] Ja, dank voorzitter.

[1:45:07] Want de staatssecretaris gaf aan, elke gemeente is anders en dus werkt het voor veel gemeenten ook anders.

[1:45:12] Tegelijkertijd zijn sommige dingen natuurlijk wel vrij algemeen geldend.

[1:45:15] Bijvoorbeeld dat minder administratie helpt of dat een kleine voorkant en dat aan de achterkant het meeste wordt uitgezocht, dat dat kan helpen.

[1:45:26] Dus ziet de staatssecretaris wel dat dat soort goede voorbeelden die bijvoorbeeld in Den Haag gebruikt worden, voor eigenlijk alle gemeenten goed zouden kunnen helpen.

[1:45:35] Staatssecretaris.

[1:45:36] Zeker, en ik denk dat het voorbeeld van Den Haag inderdaad een heel mooi is.

[1:45:40] Een good practice, of hoe je dat in goed Nederlands zou moeten noemen.

[1:45:43] Goed voorbeeld, zou je geloven.

[1:45:45] En wij zijn dus ook wel met gemeenten in gesprek om ze daarbij ook van elkaar te laten leren.

[1:45:52] Want ja, beter goed geld dan slecht bedacht geld.

[1:45:55] Ook in deze vraagstukken.

[1:46:00] Meneer Vlag vroeg naar de gewichtenregeling als het gaat om het onderwijsachterstandenbeleid en of we daar misschien iets mee moeten doen voor de financiële ondersteuning als het gaat over voorscholse educatie.

[1:46:11] Ja, en eigenlijk is dat al het geval.

[1:46:13] Dus het budget voor de gemeentelijke onderwijsachterstanden is al bedoeld.

[1:46:18] Voor gemeenten om in te zetten om de voorschoolse educatie zo laagdrempelig mogelijk neer te zetten.

[1:46:23] Bijvoorbeeld door de oude bijdrage te verkleinen of hem helemaal af te schaffen.

[1:46:29] En ook scholen ontvangen extra middelen uit de onderwijsachterstandsmiddelen.

[1:46:33] En daarmee kunnen ze dan ook weer zelf aanbod aanbieden.

[1:46:37] En die samenwerking daarin is natuurlijk helemaal goed en dat werkt ook in sommige gemeentes.

[1:46:41] Dus dat gebeurt al.

[1:46:43] Mevrouw Raaier vroeg hoe eigenlijk überhaupt een taalachtig stand wordt vastgesteld.

[1:46:50] Nou, dat doen de consultatiebureaus.

[1:46:52] Die hebben richtlijnen over de ontwikkeling van kinderen in bepaalde fases... en in hoeverre kinderen daarin zowel motorisch maar ook op het gebied van taal ontwikkelen.

[1:47:04] En die gezondheidszorg, dat zijn de consultatiebureaus, leggen dat vast...

[1:47:09] En kunnen dan eens in de zoveel tijd kijken hoe het eigenlijk gaat met die ontwikkeling.

[1:47:13] Zowel van het individuele kind als met geaggregeerde data naar het totaal.

[1:47:19] Dus dat is gewoon een professionele richtlijn die daar aan bijdraagt, gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek.

[1:47:27] Mevrouw Rijer vroeg ook van ja, betekent het niet dat kinderen uit niet-Nederlandse... of van oorsprong Nederlandse of niet-Westerse migrantengezinnen... sneller in de doelgroep voor schoolse educatie terechtkomen?

[1:47:40] Uiteindelijk bepalen gemeenten welke kinderen in de aanmerking komen... op basis van de informatie van de jeugdgezondheidszorg.

[1:47:47] Dus niet zozeer statistisch, maar echt in het contact met de ouders en met het kind zelf...

[1:47:51] wordt gekeken of een kind er een baat bij heeft om naar de voorschoolse educatie te gaan.

[1:47:58] Het is wel zo dat kinderen die thuis geen Nederlands spreken of kinderen met ouders die weinig opleiding hebben, die hebben vaak ook inderdaad al wat achterstanden als het gaat over ontwikkeling.

[1:48:11] Dus die komen er, als je het dan toch statistisch bekijkt, vaker in terecht.

[1:48:15] Maar de keuze is gebaseerd op individueel contact en zorg.

[1:48:20] Meneer Boomsma vroeg hoe we zicht hebben op de indicatoren als het gaat over taalachterstanden en hoe die in gemeenten werken.

[1:48:34] Wat ik al zei, gemeenten bepalen dat voor een groot deel op de informatie van je gezondheidszorg en kijken daarmee voor hun beleid in hoeverre er kans is op hoe groot die groep zal zijn in hun gemeenten.

[1:48:46] waar de uiteindelijke indicatie gaat op individueel niveau.

[1:48:50] Mevrouw Rodekerke refereerde naar Moerwijk... en de huiverigheid van ouders om hun kind naar de voorschoolse educatie te sturen... mede op basis van eerdere ervaringen met de overheid...

[1:49:03] Onder andere rondom de toeslagenaffaire.

[1:49:07] En dat speelt inderdaad in Den Haag, maar ook wel in andere steden.

[1:49:12] Als we het hebben over Den Haag, dan krijgt Den Haag extra geld om te zorgen... ook dat die ouders daar ook gewoon goed over in gesprek kunnen gaan met de professionals.

[1:49:20] In dit geval peuterconsulenten.

[1:49:22] Om te zorgen dat inderdaad die doorstroom naar de voorschoolse educatie stijgt.

[1:49:28] En dat is ook gestegen.

[1:49:30] En daarnaast zijn er bijvoorbeeld plekken in Moerwijk.

[1:49:35] Waar ouders met elkaar ook in gesprek kunnen over opvoeding.

[1:49:38] En informatie over voorzieningen om ze daarbij te ondersteunen.

[1:49:41] Dus op die manier is één en één ook drie, denk ik.

[1:49:46] Zou ik dan het woord mogen geven aan mevrouw Armoet voor een eigen interruptie?

[1:49:52] Nee, excuus voor de verwarring.

[1:49:54] Ik denk dat die is opgeschreven, maar ik kreeg hem al eerder.

[1:49:56] Dus nogmaals dank daarvoor.

[1:50:02] Ik wilde vragen of u het voorzitterschap wilde overnemen.

[1:50:05] Het is altijd een beetje een ingewikkelde stoelen dans.

[1:50:07] Ja, dat vind ik ook goed.

[1:50:08] Maar dan kan ik zelf een interruptie doen.

[1:50:10] Zeker.

[1:50:11] Ik geef graag het woord aan mevrouw Rodekerk.

[1:50:13] Dank u wel.

[1:50:14] Ja, want mijn vraag ging niet zozeer alleen over erkende situatie in Den Haag.

[1:50:18] Ik weet dat ook daar bepaalde postcodegebieden de eigen bijdrage volgens mij zelfs eraf is gehaald voor de voorschool.

[1:50:24] Zodat er ook makkelijker...

[1:50:25] kan worden toegeleid en dat er meer deelname is.

[1:50:29] Maar ook bij die indicatoren, we zien dus overal verschillen tussen plekken in het land.

[1:50:32] Tegelijkertijd hebben we dezelfde opgave allemaal met elkaar om te zorgen dat ook kind taalvaardig wordt, waarbij die voorschool helpt.

[1:50:38] Dus zou de staatssecretaris een onderzoek willen doen naar de verschillen die er zijn op het gebied van de indicatoren, maar ook de mogelijkheid om het gratis te maken als dat helpt bij de toestroom naar de voorschool?

[1:50:51] De staatssecretaris.

[1:50:53] We weten al heel veel.

[1:50:55] Er zijn duidelijke manieren waarop voorschoolse educatie stimuleert om die taalachterstanden in te lopen.

[1:51:03] Gemeenten hebben daar beleid over.

[1:51:05] Gemeenten hebben daar samen met de jeugdgezondheidsorganisaties afspraken over.

[1:51:10] Gemeentes krijgen geld waarmee ze zelf kunnen kiezen of ze bijvoorbeeld inderdaad in bepaalde gebieden of in bepaalde wijken de eigen bijdrage willen verminderen of niet.

[1:51:21] Ik denk dat er heel veel handvatten zijn met een duidelijk doel, een duidelijke richting en duidelijke leerpunten die ook met elkaar gedeeld kunnen worden.

[1:51:30] Maar om nou hier te gaan voorschrijven en er eigenlijk rechtstreeks tegen gemeentelijk beleid in te gaan, want uiteindelijk hebben ze daar democratisch ook een legitimatie te doen, daar voel ik niet zo veel voor.

[1:51:42] Mevrouw Rodekerk.

[1:51:43] Ik snap dat de staatssecretaris zegt... die verantwoordelijkheid ligt nu bij gemeenten.

[1:51:46] Maar we hebben natuurlijk wel vanuit hier de verantwoordelijkheid... om te zorgen dat kinderen beter gaan leren lezen en schrijven.

[1:51:54] Dat begint dus al jong.

[1:51:55] Daarom ook deze geweldige brief die er nu ligt en aanpak.

[1:51:57] Dus zou de staatssecretaris dan wel willen kijken naar best practices?

[1:52:01] Dus hoe zorgen we nou op bepaalde plekken dat de toename is onder deelname bij de voorschool en dat we zorgen dat het voor ouders makkelijker wordt gemaakt en ook voor kinderen om daaraan deel te nemen en dat dan ook landelijk uit te kunnen breiden?

[1:52:15] De staatssecretaris.

[1:52:16] Ja, zeker.

[1:52:17] En voor een deel doen we dat al.

[1:52:18] Maar volgens mij moeten we daar sowieso gewoon mee doorgaan.

[1:52:20] Ook vanuit versterkingsagenda taal en andere baasvaardigheden.

[1:52:23] Dus die handschoenen pakken we graag op.

[1:52:26] En daarnaast, dus los van het delen van best practices... zijn we natuurlijk ook aan het kijken waar we zien... dat de praktijk tegen drempels aanloopt.

[1:52:34] Bijvoorbeeld over regelingen.

[1:52:35] Bijvoorbeeld over bepaalde beleidskaders of regels.

[1:52:40] Daar proberen we ook die drempels te verlagen.

[1:52:42] Dus dat gaat hand in hand.

[1:52:44] Mevrouw Rodekerk.

[1:52:45] Ja, maar dan is hij voor mij toch weer te vrijblijvend.

[1:52:47] Want dan is het eigenlijk niks anders dan wat we al deden.

[1:52:49] En als je doet wat je deed, dan krijg je wat je kreeg.

[1:52:51] We zien dat de deelname de voorschool afneemt.

[1:52:54] We zien tegelijkertijd dat er plekken zijn zoals in Den Haag waar ze het wel voor elkaar krijgen.

[1:52:59] Dus ik hoop eigenlijk dat de staatssecretaris wil toezeggen om hier serieus naar te kijken.

[1:53:03] Bijvoorbeeld hun aanpak en wat we daarvan kunnen leren en zorgen dat het op meer plekken beter wordt.

[1:53:08] Want anders zie ik niet hoe die gaat toenemen, de staatssecretaris.

[1:53:12] Ik wil heel veel toezeggen.

[1:53:14] En tegelijkertijd doen we gewoon al heel veel, maar dat kost ook tijd.

[1:53:17] En als mevrouw Rodekerk zei, als we beter doen wat we weten dat werkt... gaat het ook betere effecten geven?

[1:53:24] Dat is zo.

[1:53:24] En dat is volgens mij wat we aan het doen zijn.

[1:53:29] Dus laat mij in de...

[1:53:30] We zullen voor de zomer denk ik gewoon een soort van stand van zaken rondom... onder andere voorschools, educatie en taalontwikkeling aangeven...

[1:53:37] Laat me dan daarin terugkomen hoe we dat doen.

[1:53:39] Want ik denk niet dat we heel nieuwe dingen hoeven te doen, maar ik kan me wel voorstellen, wat mevrouw Rodekerk zegt, dat we dingen die werken gewoon steviger inzetten.

[1:53:46] En onder andere is dat het delen van best practices en zorgen dat de percentages omhoog gaan.

[1:53:53] Mevrouw Rolenkerk.

[1:53:55] Ja, dus dank daarvoor voor die toezegging.

[1:53:58] Ja, mijn vraag ging er echt wel specifiek ook over die eigen bijdrage.

[1:54:02] Want als ik dus hoor dat er gewoon ouders zijn die te maken hebben gehad met de toeslagenaffaire en die dan worden gevraagd om een eigen bijdrage.

[1:54:10] En dat is geen malse bijdrage.

[1:54:12] Dat is 10 euro per uur voor 16 uur voorschool.

[1:54:15] Nou reken maar uit 160 euro keer vier per maand voor ouders die vaak al niet draagkrachtig zijn.

[1:54:20] En ja, we geven daarmee kinderen gewoon minder kansen als we dus juist niet deze kinderen bereiken.

[1:54:26] Dus ik hoop wel eigenlijk dat hier ook serieus naar gekeken kan worden.

[1:54:30] En dan kan de staatssecretaris zo antwoorden en geef ik daarvoor alvast het voorzitterschap terug aan mevrouw Rodekerk.

[1:54:37] Gemeentes krijgen dus geld van het Rijk om te zorgen dat het voor schoolse educatie in ingericht wordt en hebben daar een eigen keuze in hoe ze daar omgaan wel en niet met eigen bijdragers, hoe hoog die zijn en voor wie ze die wel of niet tegemoet komen.

[1:54:53] Ik wil daar echt niet dwars doorheen stampen zou ik bijna zeggen.

[1:54:58] En het verschilt ook per gemeente hoe ze daarmee om moeten gaan.

[1:55:04] Omdat er ook verschillende mensen in verschillende wijken enzovoort zijn.

[1:55:08] Dus volgens mij zijn de best practices die we hebben geven aan waar het werkt.

[1:55:12] Het gaat ook heel vaak om niet per se meetbare dingen.

[1:55:17] En daarom is die inzet van die peuterconsulent zo belangrijk.

[1:55:20] Om in het gesprek met ouders het vertrouwen ook...

[1:55:22] in de gemeente en de voorschoolse educatie op te bouwen.

[1:55:26] Daar weten we dat dat gewoon heel erg goed werkt.

[1:55:28] En daar moeten we volgens mij vanuit daar met gemeenten kijken... hoe ze dat zoveel mogelijk tot hogere percentages kunnen krijgen.

[1:55:36] Dan een interruptie van mevrouw Moorman.

[1:55:39] Ja, voorzitter.

[1:55:39] Want ja, sommige gemeentes maken deze keuze, maar daarmee betalen ze eigenlijk het kotdeel wat eigenlijk de Rijksoverheid moet betalen.

[1:55:49] En dat kan je dus maar voor een heel beperkt aantal kinderen doen.

[1:55:53] Straks hebben we een nieuw stelsel, waarbij we sowieso niet meer van die toeslagen afhankelijk zijn.

[1:55:57] En als we straks ook nog eens een keer die arbeidseis eraf halen, dan komen we dus in een situatie waarbij we eindelijk die harmonisatie echt door kunnen trekken, die al lang in gang is gezet, maar nog steeds niet is voltooid.

[1:56:09] We blijven een beetje in het nu hangen, maar ik zou graag die doorkijk krijgen naar het straks.

[1:56:21] Ja, en ik vind, doorkijk je naar het straks, dat is volgens mij wat we überhaupt met de hele brief en ook met het hele debat doen, namelijk steeds verder werken aan optimale ontwikkelomstandigheden voor jonge kinderen.

[1:56:35] Volgens mij vraagt mevrouw Moorman naar wat de invloed is van de aanpassing van het kinderopvangstelsel op de voorschoolse educatie.

[1:56:44] Nou, dat is volgens mij een grote en ingewikkelde vraag die ik nu niet in drie zinnen op kan lossen, ook omdat het kinderopvang

[1:56:50] stelsel wel in de steiger staat, maar ook nog niet afgebouwd is.

[1:56:55] Dus als mevrouw Moorman naar mij vraagt... kan de staatssecretaris ergens bij het bestijgen van de steigers... daar wat inzicht in geven, vind ik dat een goed idee.

[1:57:06] Maar nu kan ik daar echt nog niet in drie zinnen een antwoord op geven.

[1:57:10] Mevrouw Moorman.

[1:57:11] Ja, heel erg graag, want dit is de winst van nu allemaal bij elkaar zitten.

[1:57:14] Want hier zit echt een enorme kans om juist ook die harmonisatie te voltooien, waardoor we ook die segregatie uit het systeem en uit het stelsel krijgen.

[1:57:24] En dat is ook één van de redenen waarom het echt heel verstandig zou zijn om die arbeidseis los te laten.

[1:57:28] Dus ik zou heel graag willen dat de staatssecretaris ook hier even goed met haar ambtenaren naar kijkt welke kansen dit ook biedt voor de voorschoolse educatie en ons daar dan over te informeren.

[1:57:41] De vorige was een lange interruptie, moet ik nog doorgeven.

[1:57:44] En dan nu het woord aan de staatssecretaris.

[1:57:45] En kansen zijn altijd goed.

[1:57:47] Hoe meer hoe beter.

[1:57:50] Ik hoor van de minister van Werk en Participatie dat hij daar ook al een soort van schets op kan geven.

[1:57:55] Wat dat betekent in onze afstemming voor die twee onderdelen van de zorg voor het jonge kind.

[1:58:04] Mevrouw Rodekerk vroeg over het interactief voorlezen.

[1:58:10] Vanaf volgend schooljaar worden er nieuwe studenten die pedagogisch professional in de voorschoolse educatie gaan worden geschold in het interactief voorlezen.

[1:58:20] Ik denk echt een mooie stap vooruit.

[1:58:23] Maar dat betekent dat vooral de nieuwe pedagogisch professionals daaraan voldoen.

[1:58:28] En ik hoop dat dat ook besmettelijk is voor de mensen die er al werken.

[1:58:32] Die hebben natuurlijk die plicht niet per se om dat te doen.

[1:58:34] Maar we weten dat interactief voorlezen ontzettend bijdraagt aan die taalontwikkeling.

[1:58:43] Zal ik het voorzitterschap even overnemen zodat mevrouw Rodekerk een interruptie kan doen?

[1:58:49] Ja, want geweldig dat dat met die nieuwe pedagogische medewerkers gaat gebeuren.

[1:58:52] Maar ik hoop dat dat besmettelijk is, vond ik nogal wat te vrijblijvend.

[1:58:56] Dus mijn vraag is van, hoe zorgen we nou dat afspraken bijvoorbeeld worden gemaakt met de kinderopvang?

[1:59:02] Kan ik mij voorstellen dat dan in de teams wordt gezorgd dat dat ook bij de huidige pedagogische medewerkers getraind wordt, zodat iedereen daarop mee kan doen?

[1:59:12] De staatssecretaris.

[1:59:14] Ja, dat heeft te maken met überhaupt de bekwaamheid en het bevoegdheidseisen voor een groot deel ook bij de kinderopvangorganisaties.

[1:59:21] We proberen daar zoveel mogelijk harmonisatie in te krijgen.

[1:59:25] Wat dat concreet betekent rondom nabij en omscholing door de tijd heen, daar ga ik nu geen strakke uitspraken over doen.

[1:59:33] En nogmaals, ik ben er ook van overtuigd dat in de teams, dat daar gewoon gezamenlijk ook aan gewerkt wordt om met die interactief voorlezen verder te gaan.

[1:59:43] Mevrouw Rodekerk.

[1:59:46] Maar is dat geen uitspraak omdat het dan bij de collega van ZW zit?

[1:59:50] Want dan zou die er wellicht wel uitspraken over kunnen doen.

[1:59:53] De staatssecretaris.

[1:59:55] Paast hem door naar de minister die hem zo meteen gaat beantwoorden.

[2:00:00] Gaat u verder.

[2:00:04] Meneer Kisterman vroeg naar het verplicht stellen van voorschoolse educatie.

[2:00:10] We zien er heel veel waarde in om bij de indicatie voor de voorschool... om te zorgen dat het percentage opvolging ook zo groot mogelijk wordt.

[2:00:20] Verplicht stellen is misschien niet per se hetgene wat helpt...

[2:00:23] En nogmaals, in antwoord op mevrouw Rodekerk zei ik al, het gaat erover met ouders in gesprek om te kijken waar de eventuele weerstand zit.

[2:00:32] Omdat uw Kamer ook al zei, elke ouder wil gewoon dat zijn kind zo goed mogelijk ontwikkeld.

[2:00:37] Dus daar zit het probleem meestal niet.

[2:00:39] Maar waar zit het probleem dan wel?

[2:00:41] Ja, daar moeten gewoon die peuterconsulenten en je gezondheidszorg maar over in slag.

[2:00:45] Dus verplicht stellen zie ik niet als een effectieve maatregel.

[2:00:49] En is ook juridisch ook nog wel heel ingewikkeld, omdat dat in strijd is met allerlei...

[2:00:53] Meneer Boomsma vroeg hoe we eigenlijk weten dat het taalniveau van de Nederlandse tweejarigen is gedaald.

[2:01:06] Dat zien we aan de gegevens vanuit de consultatiebureaus.

[2:01:11] En meneer Boomsma vroeg ook nog of er een onderscheid gemaakt kan worden tussen ontwikkelachterstanden en bepaalde statistische risico's.

[2:01:18] Die worden dus voor verschillende dingen gebruikt.

[2:01:20] Dus ontwikkelachterstanden worden gebaseerd op het individuele monitoring van de ontwikkeling van een kind.

[2:01:27] Die worden gebruikt als indicator voor eventueel het verwijzen naar de voorschool.

[2:01:31] Terwijl wat we statistisch inschatten en waar gemeentes dus ook hun beleid op bepalen om in te kunnen schatten hoeveel kinderen ze de komende jaren verwachten in de voorschoolse educatie, dan gaat het over statistische risico's.

[2:01:43] Nou dat is volgens mij wat we allemaal gewend zijn.

[2:01:45] op micro-, meso- en macroniveau.

[2:01:49] Dan was er nog een vraag over brugfunctionarissen van mevrouw Moorman... over mogelijkheden voor de brugfunctionarissen... die we op de basis- en voortgezet onderwijsscholen succesvol zien zijn... of we dat niet ook in de voorschool moeten introduceren, om het maar zo te noemen.

[2:02:06] Dat kan al en er zijn ook al wijken waar dat ook al gebeurt... onder andere bijvoorbeeld in de NPOV-gebieden in Groningen... en daar werkt het heel goed...

[2:02:13] En ze kunnen vanuit de Spuk kansrijke wijk is dus mogelijk voor die NPLV gebieden om de brugfunctionaris of een gelijkwaardig of gelijksoortige professional ook in te zetten voor de voorschool.

[2:02:27] En dat is dan aan gemeentes om daar die keuze in te maken.

[2:02:32] Dat was mijn eerste blokje.

[2:02:35] Helemaal goed.

[2:02:36] Dan denk ik dat we door kunnen met het volgende blokje.

[2:02:40] En dat gaat over de doorlopende leer- en ontwikkellijnen.

[2:02:44] Dus hoe zorgen we dat jong geleerd daadwerkelijk oud gedaan is... zonder al te veel hobbels en drempels.

[2:02:51] En dan begin ik met de pilot peuterkleuterklasse.

[2:02:54] De bedoeling daarvan is om gedurende vier jaar lang te kijken... hoe gemengde peuterkleutergroepen wat voor effecten dat heeft.

[2:03:01] En dan met name effecten op de verschillende groepen en hun ontwikkeling.

[2:03:05] En daarmee hebben we dus een aantal wettelijke bepalingen die nu de scheiding tussen die twee groepen bepalen.

[2:03:13] Die zetten we dan opzij voor die 200 peuterkleutengroepen die we voorzien.

[2:03:17] En via een onafhankelijk onderzoeksbureau kijken we dan naar onder andere de ontwikkeling van de kinderen in die groepen, maar ook de betrokkenheid en het welbevinden.

[2:03:27] Zodat we kunnen kijken of het daadwerkelijk bijdraagt aan een betere ontwikkeling en welbevinden.

[2:03:32] Mevrouw Armoet vroeg ook hoeveel krimpregio's doen, want ze zegt dat kan ook helpen in een wijk waar minder jonge kinderen zijn.

[2:03:41] Dat is niet per se het doel, maar stel dat het positieve effecten oplevert, dan kan dat wel een uitkomst zijn.

[2:03:48] Tenminste, zo zie ik dat wel.

[2:03:49] Nu weten we nog niet hoeveel organisaties uit krimpregio's meedoen, omdat de inschrijving is nog niet geopend.

[2:03:59] Dat gebeurt in het voorjaar en we verwachten vanaf volgend schooljaar ook daadwerkelijk die groepen te zien ontstaan.

[2:04:07] Maar ik hoor de vraag van mevrouw Armoet en we zullen daar ook extra op letten.

[2:04:11] Mevrouw Raaier vroeg hoe we nou zorgen dat, want peuters en kleuters zijn ook wel verschillend.

[2:04:17] Dus hoe zorgen we dat die ook wel aan hun individuele trekken en behoeften komen?

[2:04:22] Waarbij de leeftijd van vier jaar niet altijd de harde scheidslijn is tussen de een en de andere behoeften.

[2:04:27] En dat maakt denk ik dit experiment zo interessant om te kijken hoe die gemengde groepen werken.

[2:04:33] wat het voor hun doet en dus ook in hoeverre het aansluit op de individuele ontwikkeling van kinderen van 2,5 tot 3, maar ook die van 4 tot 4,5 bij wijze van spreken.

[2:04:46] En degene die daar onderzoeken, die dat inzichtelijk gaan maken, zijn een extern onderzoeksbureau.

[2:04:54] Naar die groepen in totaal en het effect daarvan.

[2:04:57] En daarnaast moeten we natuurlijk zorgen dat het veiligheid en kwaliteit geborgd is.

[2:05:02] Zoals we dat ook gewend zijn in de huidige groepen.

[2:05:06] Namelijk de GGD voor de kinderopvang voor peuters en de inspectie van het onderwijs.

[2:05:10] Voor het onderwijs voor kleuters.

[2:05:12] En zo proberen we dat ook aan elkaar te verbinden.

[2:05:15] En daar ook weer van elkaar in te leren.

[2:05:17] Mevrouw Raaier vroeg naar de aanmeldplicht.

[2:05:20] En er waren een paar anderen die daar ook naar vroegen.

[2:05:23] Welk probleem gaat dat nou oplossen?

[2:05:25] Want 98% van de kinderen van 4 gaan eigenlijk al gewoon naar school.

[2:05:30] Dus wat zijn we dan aan het doen?

[2:05:31] Het is een middel uiteindelijk om die doorlopende leer- en ontwikkellijn in kaart te brengen.

[2:05:37] Als we op tijd weten welke kinderen op welke scholen verwacht worden, kunnen we zorgen voor...

[2:05:42] Warme overdracht en eventueel, mocht er signalen zijn, bijvoorbeeld vanuit de gezondheidszorg, bijvoorbeeld vanuit de voorschoolse educatie, dat een kind echt nog niet gewoon naar een basisschoolklas kan, dat je daar tijdig op kan helpen om te zorgen dat dat wel kan door bij te dragen aan de ontwikkeling.

[2:06:07] Ja, daar.

[2:06:08] Was dat het laatste op dit punt?

[2:06:11] Nou, meer het blokje niet, maar ja.

[2:06:17] Zal ik nog een paar antwoorden kennen?

[2:06:18] Wellicht altijd, want mevrouw Moorman vroeg namelijk ook naar die startklassen en startklassen.

[2:06:24] Ja, oh nee, dan...

[2:06:27] Fijn dat u zichzelf zo goed manage.

[2:06:31] Dan nu inderdaad een interruptie van mevrouw Moorman ten aanzien van het laatste punt.

[2:06:35] Ja, vanaf die vierjarige leerplichtleeftijd.

[2:06:39] Want we hebben inderdaad meerdere Kamerleden gevraagd... wat is nou eigenlijk de doelmatigheid, doeltreffendheid daarvan?

[2:06:45] Want het is best nogal een instrument.

[2:06:47] En ik had ook al aangegeven, er zijn meerdere landen die het eigenlijk prima doen...

[2:06:52] en die een veel hogere leerplichtige leeftijd, zes, zeven jaar hebben.

[2:06:56] Dus voordat we dit gaan doen, doen we nou nog eerst wel goed onderzoek... of dit echt daadwerkelijk de impact heeft die we daarvan verwachten... of gaan we dat dan maar gewoon doen omdat we dat denken?

[2:07:08] De staatssecretaris.

[2:07:10] Ik vind het eigenlijk niet zo heel radicaal.

[2:07:12] Dus we zien al dat 98% van de kinderen naar school gaat op de vierde.

[2:07:17] En een aantal van uw leden vroeg daar ook naar.

[2:07:19] We zien ook wel dat meer kinderen al beginnen op het speciaal basisonderwijs.

[2:07:25] We zien ook al dat kinderen toch wat...

[2:07:29] ...achterstanden hebben als het gaat over ontwikkeling, zowel op taal maar ook op andere dingen... ...waardoor ze eigenlijk nog niet goed landen in een basisschoolklas met vierjarigen.

[2:07:39] En dat willen we hiermee voorkomen.

[2:07:41] Dus het is een manier om gewoon tijdig te zorgen dat kinderen een goede start maken op de basisschool.

[2:07:47] De vergelijking met landen waar de leerplicht later is, klinkt interessant.

[2:07:52] Maar we weten ook dat PISA-scores, daar hebben we debatten over en daar heb ik ook een uitgebreid document over gestuurd.

[2:08:00] Maar dat is echt meer dan alleen maar op welk moment start je op school.

[2:08:03] Dus daar kunnen we niet zomaar een causale relatie.

[2:08:06] Anders dan dat het andersom natuurlijk zo is, dat het niet per se daaraan bijdraagt.

[2:08:12] Mevrouw Moorman?

[2:08:13] Ja, voorzitter.

[2:08:14] Maar je kan het ook erger maken.

[2:08:16] Dus kinderen die nog niet schoolrijp zijn, die misschien nog net wat langer de tijd nodig hebben op een kinderdagverblijf.

[2:08:22] Ik ken daar voorbeelden van.

[2:08:24] Die sluit je dan juist misschien wel uit.

[2:08:27] Dus ik zeg helemaal niet dat we het niet moeten doen.

[2:08:28] Maar ik vind dat we heel weinig in handen hebben op basis waarvan we kunnen zeggen dit is een goed idee.

[2:08:33] 98% van de kinderen gaat al naar school.

[2:08:38] Als we kijken naar de groep kinderen die dat niet gaat... zijn dat niet meteen de meest kwetsbare kinderen.

[2:08:43] Daar hebben we eigenlijk helemaal geen bewijs van.

[2:08:44] Ik weet dat ik een beetje lang ben.

[2:08:46] We zien dus niet dat dat daadwerkelijk ook gaat bijdragen.

[2:08:49] Dus moeten we daar niet...

[2:08:51] meer fundamenteel onderzoek naar doen om te weten of dit ook daadwerkelijk de impact heeft die we daarvan beogen.

[2:08:57] Of misschien wel allerlei ongewenste bijeffecten die we niet zouden moeten willen.

[2:09:02] Bijvoorbeeld uitsluiting van kinderen.

[2:09:05] Dat was uw tweede lange interruptie.

[2:09:08] Ja, dat had ik wel doorgegeven.

[2:09:12] Ik zal nog een klein beetje coulance doen, maar dan wel kort in het vervolg.

[2:09:15] De staatssecretaris.

[2:09:18] Ik deel niet helemaal met mevrouw Moorman het risico op uitsluiting.

[2:09:23] Ik zou eerder zeggen, het is juist andersom.

[2:09:25] Juist omdat mevrouw Moorman ook zegt, in haar bijdrage zei ze ook... we zien een dalend instroomniveau, met startklassen kunnen we dat...

[2:09:35] Het gaat over een soepele overgang van peuter naar kleuter.

[2:09:38] Voor een deel gaan we dat in kaart brengen met dat experiment peuter-kleuter groepen...

[2:09:43] Voor een deel zijn we in gesprek met je gezondheidszorg en voorschools, educatie en de kinderopvang en de basisscholen om te kijken dat die soepele overgang ideaal is.

[2:09:56] En dan helpt het gewoon om te weten over welke kinderen we het hebben en om te zorgen dat ze juist kunnen starten.

[2:10:03] En startklassen zijn een initiatief waar mevrouw Moorman enthousiast van is.

[2:10:10] Tenminste, dat proefde ik uit haar bijdrage.

[2:10:13] Maar juist ook die aandeelplicht zorgt voor een goede warme overdracht.

[2:10:17] Dus ik deel gewoon niet het risico wat mevrouw Moorman schetst.

[2:10:22] Vrouw Moorman?

[2:10:23] Nou, dan heel kort.

[2:10:24] Kijk, er komt gewoon extra geld bij.

[2:10:26] Terwijl je misschien wel extra geld nodig hebt als je deze kinderen bijvoorbeeld in die startklasse extra aandacht wil geven.

[2:10:32] Dus dat zie ik dan als het risico.

[2:10:34] Dus als we dit inderdaad kunnen doen om te zorgen dat alle kinderen die een goede start hebben, prima.

[2:10:38] Maar daar zit wel ook een prijskaartje aan en die betaalt de staatssecretaris niet.

[2:10:42] De staatssecretaris.

[2:10:44] Volgens mij is dat een conclusie die ik ook niet helemaal deel.

[2:10:49] Ik heb het gevoel dat mevrouw Moorman en ik hier een beetje langs elkaar spreken.

[2:10:53] We zijn op verschillende gebieden bezig om te zorgen dat die leeftijd van 2,5 tot 5...

[2:11:00] een goed mogelijke start op de basisschool mogelijk maakt.

[2:11:04] We delen een aantal hiccups of drempels die daarmee te maken hebben.

[2:11:08] Om te zorgen dat we die lijn ook door kunnen trekken... is die aanmeldplicht een middel.

[2:11:14] Om te zorgen dat we die lijn goed door kunnen trekken... zijn peuterkleutengroepen een middel.

[2:11:21] En die gaan we inzetten om daaruit ook te leren... wat de beste doorlopende leerlijn geeft.

[2:11:30] Zou ik anders een interruptie mogen doen om hem te vervolgen?

[2:11:40] Ja, dat mag.

[2:11:41] Mevrouw Rodekerk, dan neem ik het voorzitterschap even.

[2:11:45] Want volgens mij lopen er ook wat dingen door elkaar.

[2:11:47] En ik denk wat we met elkaar zien, ook als je kijkt naar andere Scandinavische landen...

[2:11:51] Ja, kinderen gaan daar later naar school, maar de kinderopvang is daar wel onderdeel van het onderwijssysteem.

[2:11:57] En ik denk dat dat wel de overgang is die we nu aan het inzetten zijn.

[2:12:00] Dus mijn vraag daarbij is meer, ziet de staatssecretaris dat ook zo, dat het juist gaat helpen?

[2:12:06] Nog even los van die startleeftijd van de basisschool.

[2:12:09] Maar als we inderdaad kinderopvang niet alleen als een economisch hulpmiddel zien, maar vooral ook als een ontwikkelhulpmiddel voor kinderen.

[2:12:16] De staatssecretaris.

[2:12:17] Nou, en dat is volgens mij waar we nu aan het... harmoniseren, bijeenbrengen, integraal bekijken... hebben we allemaal prachtige woorden voor.

[2:12:26] Maar volgens mij is dat nu waar we naar aan het zoeken en aan het bouwen zijn.

[2:12:30] Wel met verschillende leeftijdsgroepen, met verschillende behoeftes... maar uiteindelijk allemaal gericht op een goede ontwikkeling... zodat de start op de basisschool gewoon een stevige en goede start is.

[2:12:41] Dus volgens mij zijn we daar met elkaar juist aan aan het bouwen...

[2:12:46] Er zal de minister straks ook nog die stijgers duiden.

[2:12:51] Maar dat is volgens mij waar we mee aan de slag zijn.

[2:12:53] Zonder dat we nou zeggen vanaf twee jaar zit je op school.

[2:12:56] Want dat is echt een andere ontwikkelbehoefte in die andere leeftijdsfases.

[2:13:00] Maar daar proberen we volgens mij nu met elkaar soepele overgangen in te brengen.

[2:13:05] Mevrouw Rodekerk, ik geef u graag het voorzitterschap.

[2:13:08] Ja, dan kan de staatssecretaris haar betoog vervolgen.

[2:13:12] Ja, en die gaat meer over het doorlopende leeslijn waar mevrouw Rodekerke naar verwees en waar zich ook hard voor maakt.

[2:13:21] Met passie en gedrevenheid zou ik bijna zeggen.

[2:13:24] Ze vroeg nou hoe zorgen we nou dat en ook de gezondheidszorg, dus consultatiebureaus, de kinderopvang, de bibliotheken allemaal samenwerken aan dat jong geleerd, jong gelezen onderwijs.

[2:13:33] En die spelen daar inderdaad allemaal een rol in.

[2:13:38] Scholen beginnen op vierjarige leeftijd... maar daarvoor begint de taalontwikkeling ook.

[2:13:44] Daar hebben we het al lang over gehad.

[2:13:46] Bibliotheken werken samen met de kinderopvang via de Boekstart... en met de consultatiebureaus via Boekcoach.

[2:13:53] Dus het zijn verschillende middelen, maar met hetzelfde doel.

[2:13:56] En ook het initiatief Team Ouders zorgt dat dat... ook voor ouders, want thuis begint eigenlijk alles...

[2:14:02] ...ouders daar een praktische handvat in krijgen.

[2:14:06] Mevrouw Rodekerk zei dat Bookstart zo goed is... ...kunnen we daar niet structureel bekostigen.

[2:14:13] Vanaf volgend jaar, dus dat is 2027... ...kunnen bibliotheken geld aanvragen om in te zetten op leesbevordering... ...en doorlopende leeslijnen.

[2:14:24] Onder andere samen met de kinderopvang.

[2:14:26] Dat kan Bookstart zijn, maar dat kunnen ook leesconsulenten zijn...

[2:14:30] Bibliotheken maken daar keuzes in.

[2:14:35] En op die manier verwacht ik dat we daar ook volgend jaar zien hoe bibliotheken dat doen.

[2:14:41] Mevrouw Rodekerk vroeg...

[2:14:43] Als je kijkt naar Bookstart, dan zijn er van de 9000 kinderopvanglocaties 4000 die werken met Bookstart.

[2:14:50] Dan kunnen we niet zorgen dat ze alle 9000 meedoen.

[2:14:54] Ik wil dat graag echt in de interactie tussen de bibliotheek en de kinderopvang laten.

[2:14:59] Bookstart is een middel, maar wat ik al zei, je kan ook met leesconsulenten of op een andere manier aan de start daarmee.

[2:15:06] Bibliotheken hebben daar de regie op.

[2:15:10] Maar uiteraard zult u mij ook vol passie en gedrevenheid horen praten over hoe ze daar samen met kinderopvanglocaties hun best op doen.

[2:15:18] En ook gemeentes daar een rol in nemen.

[2:15:20] En volgens mij hebben we nog voor de kerstreces debat over de nieuwe wet als het gaat over de bibliotheken.

[2:15:27] En hun rol daarin.

[2:15:30] Mevrouw Hodekerk vroeg ook of we willen zorgen dat ook binnen de consultatiebureaus en als vervolg op kansrijke start de boekstartcoach steviger erin kan.

[2:15:41] Ook daar is die samenwerking tussen bibliotheken en consultatiebureaus een belangrijk middel.

[2:15:48] Bibliotheken hebben daar een rol in.

[2:15:51] En wat ik al zei, voor de kerst hebben we dat debat nog.

[2:15:55] Maar ik geloof ook dat we daar aandacht aan moeten besteden.

[2:16:00] En dat lijkt me dan ook goed om met de collega's van VWS dat ook nog eens onder de aandacht te brengen.

[2:16:05] Ik weet dat ze het weten, maar het kan nooit kwaad om over lezen te praten.

[2:16:12] Mevrouw Rodekerk vroeg ook naar de doorlopende ontwikkellijn... als het gaat over lees- en schrijfonderwijs.

[2:16:17] Daarbij geldt dus als we die overdracht vanuit de peuterleeftijd naar school... als we dat goed in beeld hebben, kunnen we dat ook beter bedding geven... in de eerste jaren van de kleutergroepen.

[2:16:31] En dan gaat het dus over goed overdragen.

[2:16:34] Nu is dat al, er is al een goede overdracht tussen kinderopvang en school.

[2:16:41] Maar het helpt om dat ook gewoon stevig te verankeren.

[2:16:44] En vandaar dat we daar mee bezig zijn.

[2:16:49] Gaan we naar ons schotten?

[2:16:55] Ik geef graag het woord aan mevrouw Rodeker.

[2:16:58] Kort hoor, want heel fijn dat de Staatsarchief Thuis al deze acties neemt en dit ook zo ziet.

[2:17:03] Bij VWS, dus ik ben ook op zoek naar manieren om dit ook echt te verankeren, ook in de andere domeinen.

[2:17:08] Dus die is nu niet aanwezig, maar kans zijn er wellicht als toezegging, maar ook daarmee in gesprek om ook echt te zorgen dat het in kansrijke starters goed wordt opgenomen.

[2:17:17] Bibliotheken, boekstarten en al dit soort zaken die erbij horen het lezen te stimuleren.

[2:17:21] Ja zeker, want wat we geprobeerd hebben te laten zien, dat we echt vanuit de verschillende domeinen rondom dat jonge kind zoveel mogelijk synergie ook en daarmee versterking ook inzetten.

[2:17:34] Dus dat lijkt me goed om dat ook met collega's van VWS te bespreken.

[2:17:42] Mevrouw Rodeker.

[2:17:45] Wilt u nog een vervolginterruptie?

[2:17:56] Ik hoor mevrouw Rodekerk buiten de microfoon wat dingen vragen.

[2:18:00] Oh sorry, de vraag gaf aan, dat zeg ik toe, maar dan krijg ik hier de vraag in welke brief.

[2:18:06] Laat maar kijken of het mogelijk is om de collega's van VWS, die schrijven ook weer een brief over de kansrijke start, of het daarin kan.

[2:18:14] Mocht dat niet zo zijn, dan zult u bij onze vervolgbrief iets over terugzien.

[2:18:18] Dus ook daar proberen we zoveel mogelijk synergie te vinden.

[2:18:20] Die zetten we op de toezeggingenlijst.

[2:18:22] Dan geef ik u graag het voorzitterschap terug, mevrouw Rodekerk.

[2:18:25] En dan geef ik het weer door aan de staatssecretaris voor de beantwoording.

[2:18:30] Ja, en we zijn aangekomen bij het kopje ontschotting.

[2:18:34] Oftewel, hoe kunnen we drempels wegnemen?

[2:18:36] Dat vind ik altijd de makkelijkste uitleg daarvan.

[2:18:39] Mevrouw Rodekerk vroeg naar sterke doelen, verantwoordelijkheden en financiering als het daarom gaat...

[2:18:46] We zijn nu die belangrijkste knelpunten in kaart aan het brengen.

[2:18:51] Als je hebt over samenwerking onderwijs, kinderopvang, welzijn en zorg binnen integrale kindcentra.

[2:18:58] En we zijn ook met de partijen die daar elke dag mee bezig zijn ook aan het kijken welke knelpunten zijn nou het grootst en welke oplossingsrichtingen helpen daarbij.

[2:19:07] En hoe kunnen we dat dan in kaart brengen en op een goed tempo opdoen.

[2:19:11] Dus ik kan nu nog niet zeggen, we gaan dit daar doen en dat dan.

[2:19:15] Maar zoals ik al zei, we brengen dat wel in kaart.

[2:19:18] En het lijkt me verstandig om dat over een dik half jaar... iets na de zomer, 27, om dat ook helder op beeld te hebben.

[2:19:30] En mevrouw Rodekerk refereerde al naar mijn wens om concretheid.

[2:19:34] Dus we gaan ook proberen daar zo concreet over mogelijk u te informeren.

[2:19:41] En ondertussen gaan we natuurlijk gewoon verder met waar laag hangend fruit is om dat ook weg te halen.

[2:19:48] En dat is misschien ook wel een antwoord op de vraag van mevrouw Moorman.

[2:19:52] Die zegt van ja, hoe gaan we nou zorgen dat die integrale samenwerking bezig gaat?

[2:19:56] Nou, nogmaals, we zoeken elkaar daar vanuit de ministeries in op.

[2:20:02] Maar vooral ook om te zorgen dat professionals ook echt in samenhang kunnen werken en handelen...

[2:20:07] rondom die doorlopende ontwikkellijn en ook zorgen dat kinderen en ouders daarbij betrokken zijn.

[2:20:13] Dus ook met ouders in gesprek in plaats van alleen maar over ze.

[2:20:18] Daar komen we op terug in het derde kwartaal volgend jaar, waarbij we de samenwerking ook tussen die organisaties en de overdracht van kinderen en de gegevensdeling die daarvoor nodig is ook daadwerkelijk proberen te vereenvoudigen.

[2:20:34] Dank.

[2:20:35] Dan nog een interruptie van mevrouw Moorman.

[2:20:37] Ja, voorzitter, dank.

[2:20:38] Want we zagen inderdaad dat met de huidige brief de moties en de toezeggingen daarop zijn afgedaan, maar tegelijkertijd zien we nog weinig in de brief.

[2:20:47] Dus ik ben inderdaad heel blij dat u het concreet wil maken.

[2:20:50] Zou u dan inderdaad in de brief in het voorjaar heel duidelijk op een rij willen zetten welke stappen dan zijn genomen?

[2:20:55] Want ik denk dat het winst is wat we hier doen, maar we moeten hier echt op door.

[2:21:00] Dat delen we heel erg.

[2:21:04] Dus dat delen we heel erg.

[2:21:05] Mevrouw Moorman zei voorjaar, maar het wordt najaar.

[2:21:07] Het is het derde kwartaal dat we dat echt concreet hebben.

[2:21:12] Mevrouw Moorman kijkt bij de vragen.

[2:21:15] Ja, voorzitter, omdat het over een jaar is.

[2:21:18] En tegelijkertijd gaan we natuurlijk nu zien in het eerste kwartaal hoe het verder gaat met de kinderopvangstelsel.

[2:21:26] En wil ik ook wel weten wat de impact is bijvoorbeeld op de vroegscholse voorschoolseducatie.

[2:21:31] Dus vind ik ver weg.

[2:21:32] De staatssecretaris.

[2:21:34] Negen maanden.

[2:21:35] Maak ik van.

[2:21:37] Kan een heel kind geboren worden.

[2:21:39] En mevrouw Moorman heeft mij al eens eerder horen zeggen... ik zou soms ook willen dat het sneller gaat.

[2:21:46] En tegelijkertijd moeten we het samen doen... en niet vanuit onze vierkante kilometer hier... maar vooral ook nadrukkelijk in gesprek.

[2:21:54] En juist met de mensen die er in de praktijk tegenaan lopen...

[2:21:57] En dat kost gewoon tijd om het ook echt goed te doen.

[2:22:01] Dus hoe sneller het kan, doen we het.

[2:22:08] Maar ik heb ook echt wel tijd nodig... om met al die praktijkorganisaties dat goed te kunnen doen.

[2:22:14] Mevrouw Moorman tot slot.

[2:22:16] Oké, mag ik dan een ander verzoek doen?

[2:22:18] Dat op het moment dat er voorstellen naar de Kamer komen... die beide of zelfs ook nog de terreinen van VWS raken... dat dat dan wel wordt meegenomen, ook in dat soort brieven.

[2:22:30] Dus we krijgen een aparte brief over de integraliteit... en tegelijkertijd krijgen we natuurlijk ook andere brieven tussentijds.

[2:22:35] En dan zou het fijn zijn als ook die blik van OCW of bijvoorbeeld VWS erin wordt meegenomen.

[2:22:41] De staatssecretaris.

[2:22:42] Ja, dat proberen.

[2:22:43] Want ook dat herken ik.

[2:22:44] Het is mooi om te zeggen, maar je moet uiteindelijk tonen dat het ook werkt.

[2:22:48] Dus we doen ons best daarvoor.

[2:22:51] Vervolgt uw beantwoording?

[2:22:53] Meneer Kisteman vroeg om de ontschotting van de financiering rondom het jonge kind ook naar andere leeftijden te doen.

[2:23:01] Dat proberen we al zoveel mogelijk.

[2:23:02] We zijn nu een verkenning aan het doen waar we inderdaad kunnen ontschotten.

[2:23:06] En dat loopt eigenlijk van 0 tot 12, maar in ieder geval tot en met de hele basisschoolleeftijd.

[2:23:12] Dus dat gaat verder dan alleen het echt jonge kind.

[2:23:16] Dus daar komen we op terug wat dat dan betekent.

[2:23:20] Mevrouw Armoet vroeg eigenlijk ook naar die versterking van die samenwerking, dus ik hoop dat ze zich herkende in de antwoorden die ik gaf, ook op de vraag van mevrouw Moorman.

[2:23:29] En bij deze, sorry dat ik dat niet in één keer erbij zei.

[2:23:32] Maar we proberen dus vanuit de ministeries, maar vooral ook met het veld, dat ook echt samen te doen.

[2:23:37] Het veld, dat vind ik een moeilijk woord.

[2:23:39] Met de mensen die het in de praktijk doen.

[2:23:43] Mevrouw Armoet vroeg ook of dat niet wat actiegerichter kan.

[2:23:48] Tenminste, zo heb ik haar vraag geïnterpreteerd.

[2:23:51] En dat maakt juist dat we het echt met de mensen in de praktijk doen.

[2:23:55] Dus met de kinderopvang, met de onderwijsmensen, met de zorgmensen...

[2:23:59] ...om te zorgen dat we niet alleen dingen signaleren, maar ook mee aan de slag gaan.

[2:24:04] Uiteindelijk, zoals ik al zei, met het oog op die doorlopende ontwikkellijn... ...en die ook met kinderen en ouders samen herkenbaar is.

[2:24:14] Want het gaat niet over ouders, maar met ouders.

[2:24:17] En gemeenten hebben daar ook een rol in, dus die moeten we daar zeker ook niet bij vergeten.

[2:24:22] Dus dat doen we dan ook niet.

[2:24:24] Meneer Vlag vroeg naar de opleidingsprogramma's en bevoegdheden.

[2:24:31] Als het gaat over kinderopvang en onderwijs... en zoals u in de brief heeft kunnen lezen... proberen we daar zoveel mogelijk in te harmoniseren... om juist ook daar die kruisbestuiving en synergie terug te vinden.

[2:24:44] Ik kan een aantal voorbeelden geven van waar we dat ook echt doen.

[2:24:47] Dus met het diploma PABO kun je ook aan de slag in de kinderopvang...

[2:24:52] En andersom, als je de associate degree pedagogisch educatief professional hebt gedaan, dan kun je ook breder ingezet worden of breder aan de slag, om maar zo te zeggen.

[2:25:02] En dat betekent ook, dat heeft met onderwijs te maken, maar dat heeft ook met de eisen en vragen van werkgevers te maken.

[2:25:10] Dus ook daar moeten we wel met elkaar zorgen dat we dezelfde taal spreken en dezelfde afspraken maken.

[2:25:16] Nou, dat is work in progress.

[2:25:18] Dat over ontschotten.

[2:25:20] Dank.

[2:25:20] En volgens mij kunnen we dan naar het blokje Overdag.

[2:25:27] Ja, dat gaan we doen.

[2:25:30] Die is redelijk.

[2:25:33] Meneer Kisteman vroeg naar de werkende ouders en hoe daar rekening mee wordt gehouden.

[2:25:38] Bijvoorbeeld als het gaat over opvang bij vervangende lessen.

[2:25:42] Scholen moeten gewoon vervangende lesprogramma bieden bij onverwachte lesuitval.

[2:25:48] Dus je moet onderwijstijd halen, dus dat moeten ouders doen.

[2:25:56] De inspectie houdt daar ook toezicht op.

[2:25:57] En in het schoolplan, in de schoolgids staat ook als het goed is, dat hebben we ook wettelijk vastgelegd, beschreven hoe daarmee wordt omgegaan.

[2:26:07] Dus op die manier hebben scholen daarin een verantwoordelijkheid om ook de werkende ouders te zien.

[2:26:13] Meneer Kisterman vroeg ook naar het in beeld brengen van de onderwijsresultaten, terwijl het aantal geslaagden voor de VMBO-HAVO en VMBO-eindexamens gelijk blijft.

[2:26:25] Dat zijn we nu een laatste hand aan het leggen aan de resultaten daarvan en proberen die op een goede manier op te schrijven.

[2:26:31] En dat zal voor het kerstreces in uw mailbox liggen.

[2:26:36] Mevrouw Moorman vroeg naar de familiescholen.

[2:26:40] Ik ben er zelf ook bij een paar geweest.

[2:26:42] Er zitten echt hele mooie dingen in.

[2:26:45] En ze vraagt hoe we ervoor zorgen dat die familiescholen in ieder geval een plek bieden.

[2:26:54] NPLV valt dan weer onder de minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening.

[2:26:58] Dus zij zal daar wat uitgebreider over in gesprek gaan met uw Kamer.

[2:27:02] tijdens de begrotingsbehandeling van VRO.

[2:27:06] Maar weet dat we daar inderdaad ook vanuit ons over in gesprek zijn... met de gemeente, met VRO en met de Gelijke Kansen Alliantie... om te zorgen dat inderdaad, zeker in die NPLV-gebieden... de meerwaarde van familiescholen ook een plek kunnen krijgen.

[2:27:24] Interruptie van lid Moorman.

[2:27:26] Daarvoor is het bijvoorbeeld heel belangrijk dat die subsidieschool en omgeving bij de NPLV-gebieden ook wel echt naar de NPLV-gebieden gaat.

[2:27:32] Dat hebben we ook eerder al met elkaar gewisseld.

[2:27:34] Dat vindt ook de meerderheid van de Kamer.

[2:27:36] Dus is dat dan nu ook al in ontwikkeling?

[2:27:40] Daar zijn we nog over in gesprek.

[2:27:42] Omdat dan gaat het er inderdaad over, krijgt de gemeente het geld?

[2:27:45] Of krijgen de scholen het geld?

[2:27:47] Of wie krijgt dan het geld om het uit te besteden?

[2:27:49] Daar zijn we nu aan het kijken wat de beste oplossing is.

[2:27:52] Dus daar kan ik nog geen finale punt achter zetten.

[2:27:56] Uiteindelijk voor het doel is het hetzelfde.

[2:27:58] Mevrouw Moorman.

[2:27:58] Ja, voorzitter.

[2:27:59] Dat is gewoon een uitspraak.

[2:28:00] Motie Ginwis Moorman.

[2:28:01] Die zegt dat het gewoon naar de gemeentes moet blijven gaan.

[2:28:04] Dus volgens mij is het duidelijk wat de Kamer wil.

[2:28:06] En ik hoop dat dat ook in ontwikkeling blijft.

[2:28:08] De staatssecretaris.

[2:28:10] Daar neem ik even kennis van.

[2:28:12] Want dit levert toch altijd ingewikkeldere gesprekken op dan een motie soms suggereert.

[2:28:19] Dus ik weet dat we daarmee bezig zijn.

[2:28:20] Ik kan nog geen punt zeggen.

[2:28:22] Als die punt wel gezet kan worden, graag op terug.

[2:28:30] Mevrouw Armoet vroeg het aantal, en daar refereerden we straks al eventjes over, de signalen dat er meer peuters naar het speciaal onderwijs gaan in plaats van naar de reguliere basisschool.

[2:28:42] Nou, wat ik zei, we hadden het er net al eventjes over, want ik herken die signalen heel goed, ik hoor ze ook terug.

[2:28:48] Daarom hebben we recent een onderzoek laten doen naar de stijging van het aantal leerlingen in het gespecialiseerd onderwijs.

[2:28:54] Onder andere de instroom van Peuters Kleuters.

[2:28:58] We zijn daar nu mee bezig om dat ook op een rijtje te zetten en in hanteerbare brieven te vatten.

[2:29:05] En die wordt naar u gestuurd voor het commissiedebat passend onderwijs dat u 10 december in uw agenda's had staan.

[2:29:12] En ik ook.

[2:29:12] Meneer Vlag vroeg naar de dalende scores en of dat misschien een teken is dat de jonge kinderen te schools worden aangepakt.

[2:29:23] Dat herkende ik niet helemaal, niet uit de indicaties, maar ook niet uit de aanpak rondom het jonge kind.

[2:29:28] Ik doe veel werkbezoeken, maar daar zie je gewoon dat jonge kinderen echt op hun niveau en passend bij de belevingswereld worden ondersteund in hun ontwikkeling.

[2:29:39] En heel veel professionals zijn daar volgens mij ook supergoed mee bezig.

[2:29:43] Dus dat herken ik niet helemaal.

[2:29:46] Mevrouw Raaier vroeg of we opvoeding naar instellingen willen verschuiven.

[2:29:52] Nee.

[2:29:53] Uiteindelijk zijn twee dingen belangrijk, of er zijn meer dingen belangrijk... maar er zijn twee belangrijke fundamenten onder een gezonde ontwikkeling.

[2:30:00] Dat is een veilig nest, om het populair te zeggen.

[2:30:05] Maar dat is dus een fijne, veilige thuisbasis.

[2:30:07] En daarnaast aanvulling met stimuleren van ontwikkelen op bijvoorbeeld school.

[2:30:14] Dus dat hoort even wel met elkaar te maken.

[2:30:16] En daarom is ouderbetrokkenheid zo'n ontzettend belangrijk element als het gaat over onderwijs.

[2:30:22] Maar heel duidelijk is dat niet een... Misschien duidde mevrouw Rijers op een verborgen agenda.

[2:30:29] Nou, daar hou ik al helemaal niet van, maar zeker ook niet op dit gebied.

[2:30:35] Mevrouw Rijers vroeg ook hoe we voorkomen dat er niet te snel etiketten komen.

[2:30:40] En ik herken dat ook wel.

[2:30:42] Dus je houdt de ontwikkeling van kinderen bij.

[2:30:45] En zeker, en dat merkte ik al bij het interruptiedebatje bij uw leden...

[2:30:49] Zeker in die vroege leeftijdsfases lopen ontwikkelingen soms niet rechtlijnig.

[2:30:56] Dus soms is ook niet goed in te schatten of er daarna nog een sprongetje komt of niet.

[2:31:01] En daarom is die gezondheidszorg zo belangrijk, omdat zij gewoon goed monitoren en goed op basis van wetenschappelijke inzichten kunnen kijken of kinderen extra ondersteuningsbehoeften nodig hebben of niet.

[2:31:11] En wat mij betreft, en dat is ook vanuit de pedagogische insteek van de gezondheidszorg, liefst zoveel mogelijk etiketten vermijden.

[2:31:23] En daar gaat het dus vooral over het creëren van die samenwerking rondom dat kind.

[2:31:28] Een sterke pedagogische basis, zowel thuis als in de kinderopvang als in het onderwijs.

[2:31:33] En daarom is die samenwerking zo belangrijk om te zorgen dat zoveel mogelijk dingen...

[2:31:38] Ja, ik zou bijna zeggen normaal gaan zonder direct te medicaliseren.

[2:31:46] De vraag van meneer Boomsma was nog over teamouders.

[2:31:49] Nee, het antwoord op de vraag van meneer Boomsma is teamouders.

[2:31:54] Zijn vraag was namelijk hoe we nou ouders betrekken...

[2:31:57] ...over die Nederlandse taalontwikkeling.

[2:32:00] Nou, bij Team Ouders zijn praktische tools en kennis beschikbaar... ...zodat ouders dat ook makkelijk kunnen vinden... ...en professionals dat ook makkelijk kunnen vinden.

[2:32:10] Want er is heel veel.

[2:32:11] Er is Bookstart, er is de bibliotheek, er is de Voorlezen Express enzovoort.

[2:32:15] Dus er is enorm veel wat aan kan sluiten op de behoefte van ouders... ...om hun te stimuleren ook thuis zoveel mogelijk aan taalontwikkeling te doen...

[2:32:26] Elke dag een kwartiertje voorlezen maakt gigantische verschillen in taalontwikkeling en leervaardigheid.

[2:32:33] En met teamouders wordt dat eigenlijk bij elkaar gebracht om ouders daar ook bij te ondersteunen.

[2:32:41] En dan nog een vraag die eigenlijk voor mijn collega's van Volksgezondheid, Welzijn en Sport waren.

[2:32:47] Als het gaat over ook weer een verlengde van teamouders.

[2:32:51] Omdat meneer Vlag graag wilde weten of we bereid zijn...

[2:32:54] om met gemeenten en maatschappelijke organisaties meer preventieve ondersteuning van gezinnen... en ook met name ouders in hun relatie onder de aandacht te brengen.

[2:33:05] Ik herken zijn constatering, die zien we ook terug in de cijfers.

[2:33:11] Sterker nog, die spelen ook een rol in de onderwijsachterstandswegingen...

[2:33:17] En met de databank effectieve interventies van het Nederlands Jeugdinstituut zitten veel interventies die gericht zijn op kinderen en ouders in scheiding.

[2:33:30] En met Team Ouders is het mogelijk om uitdagingen in ouderschap en opvoeding ook bespreekbaar te maken, daar ondersteuning in te vinden...

[2:33:39] Om ook de omgeving rond ouders te versterken.

[2:33:42] Ook weer vanuit bijvoorbeeld je gezondheidszorg, maar ook de kinderopvang en het onderwijs.

[2:33:47] En uiteindelijk zorgen dat dat gewoon allemaal in synergie met elkaar meewerkt.

[2:33:52] Dus wat mij betreft ligt er heel veel om dat ook mogelijk te maken.

[2:33:55] Voorzitter, dat waren de antwoorden op de vragen die mij gesteld zijn.

[2:34:01] Dan geef ik graag het woord aan de minister.

[2:34:04] Ja, dank mevrouw de voorzitter.

[2:34:07] Mijn collega staatssecretaris zei het al, de eerste levensjaren van een kind zijn belangrijk en daar wordt ook de basis gelegd voor de ontwikkeling van de jaren erna, van het leven erna.

[2:34:20] Om die basis goed te hebben heb je stabiliteit nodig.

[2:34:23] En in het beleid dat wij als SZW op ons nemen staat stabiliteit daarin ook centraal.

[2:34:29] Dat betekent dat we de komende periode toewerken naar een stabiele kinderopvang, zowel in de financiering als wat mensen daar mogen rekenen.

[2:34:37] We werken toe naar stabiele kindregelingen en we werken toe naar een stabiele situatie voor ouders, bijvoorbeeld door het verlof te verbeteren.

[2:34:45] Ik heb drie mapjes, voorzitter.

[2:34:48] Dat gaat over het stelsel van de kinderopvang.

[2:34:51] Ik heb een mapje over de kindregelingen en een mapje Varia.

[2:34:55] En voordat ik misschien begin, in die mapjes denk ik dat het wel verstandig is om even een aantal zaken uit elkaar te trekken.

[2:35:01] Want ik zag het in het debat een aantal keer door elkaar heen lopen.

[2:35:04] We hebben drie kindregelingen en dat is iets anders dan de kinderopvang en het stelsel.

[2:35:11] We hebben een kinderbijslag, dat is een AKW zoals we dat formeel noemen.

[2:35:17] Dat is een regeling die wij uitvoeren die in het SUI-stelsel hangt.

[2:35:21] En dat is belangrijk omdat dat een heel fundamenteel ander stelsel is dan de andere regelingen die bij de Belastingdienst hangen, die in de AWIR hangen.

[2:35:28] En dit is een regeling die in je inkomens onafhankelijk is en die wordt per kwartaal uitbetaald.

[2:35:33] Die wordt vervolgens aangevuld door een andere regeling, die noemen we de kindgebonden budget.

[2:35:38] De WKB, die is inkomensafhankelijk.

[2:35:42] Bijna 1,9 miljoen mensen ontvangen die in Nederland.

[2:35:46] En die wordt uitgevoerd door de Belastingdienst.

[2:35:49] En daar zit gelijk ook de crux, voorzitter, waar ik het zo over gaat hebben.

[2:35:55] Die twee regelingen gaan we samenvoeren.

[2:35:56] We gaan niet nadrukkelijk de kinderopvangtoeslag, dat is de volgende, ook die valt onder AVI, ook die is onafhankelijk.

[2:36:03] En zowel de kinderopvangtoeslag als het kindgebonden budget hebben de afgelopen jaren voor verschrikkelijk veel ellende gezorgd.

[2:36:10] En zorgen dat nog steeds tot op de dag van vandaag.

[2:36:14] Komend jaar vorderen wij weer bijna een half miljard euro terug aan kinderopvangtoeslag.

[2:36:18] Bij ouders juist die een laag inkomen hebben.

[2:36:21] En hetzelfde geldt voor het kindgebonden budget.

[2:36:23] Dat wordt ongeveer op 250.000 huishoudens.

[2:36:26] Vorderen wij dat nog steeds terug.

[2:36:28] Dat zijn enorme aantallen en daarom heeft het kabinet ook gezegd, we willen van die toeslagen af.

[2:36:33] Niet één toeslag, maar twee toeslagen hopen we gaan afslaffen de komende tijd.

[2:36:36] En daarom gaan we die twee dingen samenvoeren.

[2:36:38] Ik begin met uw goednemen met de kinderopvang.

[2:36:41] Er is veel over gezegd.

[2:36:45] Zoals al gezegd, wij komen met een wetsvoorstel.

[2:36:49] Een beetje ambitie voor het einde van het jaar nog naar uw kamer te kunnen sturen met echt een grote hervorming van de kinderopvang.

[2:36:56] We gaan de kinderopvang direct financieren.

[2:36:58] De afgelopen 30 jaar is dat een aantal keren geprobeerd.

[2:37:00] Het zou heel mooi zijn als het ons lukt om na 30 jaar een toeslag af te schaffen, maar ook een kinderopvang te realiseren die eenvoudig is voor ouders.

[2:37:09] In de wet en regelgeving die zekerheid biedt, dat ouders weten waar ze aan toe zijn.

[2:37:13] En die ook betaalbaarheid biedt voor ouders.

[2:37:16] We hebben namelijk een hoog kwalitatieve kinderopvang in Nederland.

[2:37:20] Ook een diverse kinderopvang.

[2:37:22] Ook dat maakt het denk ik vrij uniek en heel mooi.

[2:37:24] Iedere ouder kan zelf aangeven waar zitten mijn wensen, waar voel ik mij prettig bij.

[2:37:28] Het gaat vaak om hele jonge kinderen.

[2:37:30] In tegenstelling tot de basisscholen is dat echt een groot verschil van jonge kinderen.

[2:37:35] En het is mooi dat wij in Nederland een stelsel hebben waarbij ouders zelf kunnen bepalen wat vind ik nou belangrijk voor mijn kind.

[2:37:40] Is dat buitenspelen, is dat pedagogische ontwikkeling, is dat om met oudere kinderen in contact te komen of juist niet.

[2:37:47] Het is heel mooi dat we dat in ons stelsel hebben en dat willen we ook bewaren.

[2:37:53] De komende tijd gaan wij dus aan de slag met die hervorming.

[2:37:56] Een belangrijk wetsvoorstel.

[2:37:58] Ik hoorde bij de heer Boomsma wat vragen en ik voel toch een beetje de behoefte om daar wel wat over te zeggen, voorzitter.

[2:38:07] Want mevrouw Molman zei dat volgens mij wel terecht.

[2:38:10] Je kunt niet vrijblijvend shoppen uit een stelsel.

[2:38:14] Ja, het kost veel geld.

[2:38:15] Dat was een van de argumenten.

[2:38:17] Maar tegelijkertijd is dat verschrikkelijk belangrijk voor onze samenleving.

[2:38:20] Als wij morgen zouden stoppen met het geven van kinderopvang of kinderopvangtoeslag... ...stort de hele economie en de hele maatschappij in elkaar.

[2:38:27] We hebben dat ook gezien overigens in coronatijd...

[2:38:30] dat we niet voor niks deze sector als cruciaal hebben aangewezen en met noodsituaties hebben gewerkt om ervoor te zorgen dat mensen die in het ziekenhuis werkten, bij de politie werkten, dat die hun kinderen naar de kinderopvang konden sturen.

[2:38:42] Dus ik wil dat wel echt even herhalen.

[2:38:44] Ja, het kost heel veel geld.

[2:38:45] Maar gelukkig ook met een hele goede reden.

[2:38:48] Want zonder de kinderopvang stort nogmaals een groot deel van onze maatschappij en economie ten gronde.

[2:38:53] En daarom is het belangrijk dat we daar ook veel geld voor uittrekken.

[2:38:57] Een ander argument is, we willen met elkaar af van die kinderopvangtoeslag.

[2:39:02] Dan zal je een andere manier moeten verzinnen om dat geld daar te krijgen.

[2:39:05] Dat doen we nu met de rechtstreeks betalen aan de kinderopvanglocaties.

[2:39:09] Maar de suggesties die hier werden gezet van ja dan voegen we het samen met.

[2:39:13] Ja dat gaat niet.

[2:39:13] Je kunt niet een beetje inkomensafhankelijkheid inbrengen.

[2:39:16] Als je inkomensafhankelijkheid hebt ga je terugvorderen.

[2:39:19] Zo simpel is het.

[2:39:20] Want je moet namelijk toetsen wat het inkomen is.

[2:39:22] Dat kun je wel een aantal jaar later doen natuurlijk.

[2:39:24] Want dan heeft het weinig zin om in de actualiteit geld te gaan geven.

[2:39:27] Dat zijn de voorschotten.

[2:39:28] Dus daar moeten we ook eerlijk in zijn met elkaar.

[2:39:30] Als we zeggen we willen af van een toeslag, dan wil je dus af van het inkomensafhankelijke deel wat op die manier is ingeregeld.

[2:39:36] Tenzij dat je naar een ander stelsel gaat, daar zal ik zo wat over zeggen, bij de kindregelingen.

[2:39:43] En tot slot, we hebben op dit moment heel veel romslomp.

[2:39:45] bij de ouders neergelegd.

[2:39:48] Ik zei in een eerder debat al, probeer zelf maar eens een keer al die ingewikkelde uren, ik zie een aantal mensen knikken hier, in te vullen.

[2:39:56] Dat zien we natuurlijk niet in ons stelsel, maar we hebben een hele hoop romslomp neergelegd bij ouders.

[2:40:00] En we gaan dat veel meer naar ons toetrekken door een rechtstreeks relatie te hebben tussen de overheid en de kinderopvanglocatie.

[2:40:07] Voorzitter, er zijn ook een aantal vragen gesteld over de medewerkers en hoe we ervoor zorgen dat er genoeg personeel zometeen nog medewerkers zijn om ook die stap te maken.

[2:40:17] Dan laat ik daar het volgende over zeggen.

[2:40:19] De geschiedenis leert ons dat de kinderopvang in staat is om een enorme groei door te maken.

[2:40:25] zijn er 45.000 extra medewerkers bijgekomen in de kinderopvang.

[2:40:31] Dat is een enorme groei en we zien dat die groei nog steeds bezig is.

[2:40:34] De instroom van nieuwe medewerkers is hoger dan de uitstroom.

[2:40:38] En dat kunnen niet heel veel andere sectoren ons nazeggen, zeg ik dan ook maar meer.

[2:40:42] En wat we zien is dat er sowieso al een groei komt van het aantal tekortplekken in de kinderopvang.

[2:40:50] En dat dit nieuwe stelsel ongeveer 8000 plekken extra zou toevoegen.

[2:40:56] Als ik kijk naar de groei die we doormaken en ook waar we op inzetten richting het vinden van voldoende kwartierpersoneel...

[2:41:02] Dan vind ik het verstandig om nu door te gaan met die hervorming van de kinderopvang.

[2:41:06] Want uiteindelijk moeten we die sprong maken.

[2:41:08] We kunnen niet wachten tot we een utopia hebben bereikt als het gaat om het exacte aantal vragen en aanbod wat we met elkaar hebben gedaan.

[2:41:14] We zien dat de wachtlijsten en ook de prijzen nog keurig zijn.

[2:41:18] Ja, die zijn er, maar die zijn ook niet buiten de bandbreedtes.

[2:41:21] En daarom vind ik ook dat we wel koers moeten houden op invoering van dit nieuwe stelsel in 2029.

[2:41:28] Dan heeft mevrouw Monnen mij gevraagd om een bespiegeling te geven op het Raad van State advies.

[2:41:37] Dat ga ik niet uitgebreid doen, want het is netjes natuurlijk om dat in het nare rapport te doen.

[2:41:43] Daar zijn we met hart mee bezig, maar misschien daar wel een paar dingen over.

[2:41:48] We hebben al een keer eerder een gedachte gewisseld over de arbeidseis.

[2:41:51] Ik concludeer ook gewoon dat het een politieke afweging is.

[2:41:55] Op dit moment zegt het kabinet, we vinden het om twee redenen, om twee redenen doen wij het op dit moment niet.

[2:42:01] Eén is een budgetaire reden, het zou een investering van additionele 500 miljoen vragen, die hebben we op dit moment niet beschikbaar.

[2:42:09] En ik gaf net al aan, er zijn veel zorgen over het aantal plekken en de toegankelijkheid van de kinderopvang daar.

[2:42:19] Als je dan ook nog eens de arbeidseisen op dit moment loslaat, dan voeg je daar een probleem aan toe.

[2:42:25] Mijn motto in dit vak is één probleem per keer.

[2:42:28] Dus we proberen dat op die manier ook te doen.

[2:42:31] Ik heb wel gehoord wat beide kanten van de Kamer hebben gezegd.

[2:42:38] Dus ik heb toegezegd om met scenario's te komen voor als het nieuwe stelsel ingaat, namelijk een strengere arbeidseis of het helemaal loslaten van die arbeidseis.

[2:42:48] Daarnaast ben ik blij met het Raad van State advies.

[2:42:52] Dat zeg ik dan ook maar even.

[2:42:53] Ik zag een aantal krantenkoppen, maar dit is natuurlijk het beste, zeg ik even tegen alle ambtenaren en ook de sector die eraan mee heeft gewerkt, het beste inhoudelijke advies dat je kunt krijgen.

[2:43:02] Want een dictum B is het geworden.

[2:43:04] Dictum A is eigenlijk u hoeft niet meer naar te kijken.

[2:43:06] Dat krijg je bijna nooit op zo'n groot voorstel.

[2:43:08] Ik ben echt heel blij dat we nu een dictum B hebben.

[2:43:10] Er zitten nuttige zaken in waar we iets mee kunnen.

[2:43:13] Waar we ook zorgen over hebben.

[2:43:14] Dus wat dat betreft past dat ook.

[2:43:16] Maar het stelsel staat wat mij betreft als een huis...

[2:43:18] Dus daar gaan we dan ook mee door.

[2:43:23] Tot zover alles over de kinderopvang, voorzitter.

[2:43:26] Een vraag van Blitmoorman.

[2:43:27] Ja, voorzitter.

[2:43:28] En de minister houdt zich echt wel aan zijn afspraken, komt met de scenario's en heeft ook echt een haakje nog voor die arbeidseisen in de wet.

[2:43:35] Dus daar ben ik blij mee.

[2:43:37] Ik vroeg net aan staatssecretaris Thiele over die harmonisatie en hoe dit ook kan helpen bij die harmonisatie.

[2:43:43] Zou de minister bij het uitwerken hiervan en ter discussie in januari dat ook mee willen nemen?

[2:43:49] Dat is natuurlijk een goed punt om daar iets over te zeggen, over de voorschoolse educatie.

[2:43:55] Die blijft op dit moment zoals die is.

[2:43:58] Daar veranderen wij in het wetvoorstel niks aan.

[2:44:01] Ik denk dat het ook verstandig is omdat er gewoon een extra ondersteuningsbehoefte is ook bij de doelgroep om wie het gaat.

[2:44:06] Wat we wel doen is natuurlijk het verruimen van de experimenteerruimte 1.13.

[2:44:11] Mevrouw Mohrman heeft daarna gevraagd.

[2:44:17] Bij voorkeur bij 2028, het zou heel mooi zijn als de Kamer...

[2:44:23] Dit wetsvoorstel snel ook zou kunnen gaan behandelen op het moment dat we hem gaan sturen.

[2:44:27] Want wij wachten op dit moment best wel veel op wetgeving, zeg ik maar even heel eerlijk.

[2:44:30] Dus in het wetsvoorstel zit die ruimte voor gemeentes.

[2:44:36] Het is gewoon een ruimte, het is geen experimenteerruimte.

[2:44:38] Dan krijg ik hier een briefje door.

[2:44:39] Het gaat om gewone ruimte nu dus.

[2:44:41] Het was experimenteerruimte, het wordt gewone ruimte.

[2:44:44] En het zou mooi zijn als we die in 2028 kunnen doen.

[2:44:48] Ik moet mevrouw Mollman gewoon gelijk geven.

[2:44:49] Op het moment dat je de arbeidseis zou verlaten, is er uiteraard meer ruimte, meer mogelijkheid om VE en kinderopvang op termijn te harmoniseren en te integreren.

[2:45:05] Lid Warman.

[2:45:07] Ja, voorzitter.

[2:45:09] Dank aan de minister.

[2:45:10] Het is gewoon fijn als we die scenario's hebben, dat dat ook helderder... dan kunnen we gewoon daarin onze eigen keuzes maken.

[2:45:16] Want volgens mij begrijpen we allebei wat het speelsveld is.

[2:45:20] Minister.

[2:45:21] Ja, daarom zeg ik ook maar gewoon heel helder.

[2:45:24] We zijn op dit moment niet van plan om de arbeidseisen af te halen.

[2:45:26] Maar het is wel waar dat als je die afhaalt, dat het harmoniseren ervan... en dat heb je altijd met keuzes, dus daar ga ik ook geen stoppetje over spelen.

[2:45:32] Dat is gewoon waar.

[2:45:35] Dan over de kindregelingen.

[2:45:44] Het kabinet heeft aangekondigd om per 2030 met een nieuwe kindregeling te komen die echt moet zorgen voor meer eenvoud.

[2:45:52] We hebben het op dit moment heel complex gemaakt.

[2:45:56] We hebben een kinderbijslag, eens per kwartaal inkomens onafhankelijk.

[2:46:01] We hebben een kindergebonden budget, inkomens afhankelijk, eens per maand.

[2:46:06] Met een voorschot, met terugvorderingen bij een andere dienst.

[2:46:10] Die hebben we echt heel erg complex gemaakt.

[2:46:12] Dus ons doel is heel simpel.

[2:46:13] Zorgen voor één regeling, één aanvraag, één wettelijk kader.

[2:46:16] Eén betaalmoment en één loket waar mensen terecht kunnen van 0 tot en met 18 jaar.

[2:46:22] Zonder het risico op terugvorderingen.

[2:46:24] Dat is waar wij mee bezig zijn.

[2:46:28] Wij voeren daarbij ook de motie vlag en bottenbal uit.

[2:46:31] Waarbij we inderdaad goed gaan kijken naar de verschillende bouwstenen die daarin zitten.

[2:46:38] En wij broeden op dit moment naar wat er in die kindregeling moet, omdat naarmate we bezig zijn met die kindregeling, we ook allerlei ingewikkeldheden in de uitvoering tegenkomen.

[2:46:52] We hebben een dubbele kinderbijslag gebaseerd op de kwetsbaarheid en ziekte van kinderen.

[2:46:58] We hebben extra kinderbijslagen voor mensen met bepaalde beroepen.

[2:47:02] De zeevaarten en mensen die kermisattracties hebben.

[2:47:06] We hebben voor de waddeneilanden een aparte regeling.

[2:47:09] We hebben de alokop.

[2:47:10] Dan mis ik er waarschijnlijk nog één of twee.

[2:47:12] Het is best wel wat.

[2:47:14] Dus ook vanuit die gedachte zijn we nu aan het kijken hoe zorgen we ervoor dat dit goed wordt neergezet.

[2:47:19] Ik heb toegezegd aan de Kamer om dan wel dit jaar, dan wel begin volgend jaar.

[2:47:24] Het jaar is alweer bijna voorbij.

[2:47:25] ...te zorgen dat er een goede brief komt waarin ik zeg... ...dit zijn de richtingen.

[2:47:31] Eerste richting, waar willen we nou vanaf 2030 met die nieuwe kindregeling naartoe?

[2:47:34] Het eindpunt.

[2:47:35] En hoe zorgen we ervoor, dat waren ook een aantal vragen... ...dat in 2028 en 2029 een ingroeipad zit op het kindgebonden budget... ...en al die andere regelingen die daarbij op een plus uitkomen.

[2:47:49] Dus die twee richtingen, daar kom ik voor...

[2:47:53] Mevrouw Molman vroeg mij, kan u nou toezeggen dat er niemand op achteruit gaat?

[2:47:59] En ook daar ga ik eerlijk op zijn.

[2:48:01] Ik kan niet toezeggen dat er niemand en nooit op achteruit gaat.

[2:48:06] Haar vraag zat volgens mij veel meer op, kunt u nou...

[2:48:12] Voorzichtig zijn met de lage inkomens en zorgen dat die er niet massaal of structureel te veel op achteruit gaan.

[2:48:19] Daar kan ik uiteraard wel van zeggen dat dat niet is wat we willen.

[2:48:21] Maar we zijn oprecht nu bezig al die regelingen met elkaar te doorronden.

[2:48:28] Daar zit ook echt een woud van ingewikkelde en complexheid achter.

[2:48:31] Ik wil wel waken dat we ons nu niet door klem zetten en wel weer in een heel complex stelsel blijven.

[2:48:37] Want uiteindelijk wordt dan de rekening neergelegd, juist ook bij kwetsbare mensen.

[2:48:41] Want nogmaals, volgend jaar verduren wij gewoon 250.000 kindgebonden budgetten terug.

[2:48:47] En dat zijn juist bij gezinnen die het niet kunnen missen.

[2:48:55] Ja, voorzitter, de minister is een woordkunstenaar, want ik zei niet iedereen en ik zei ook niet te veel.

[2:49:02] Ik zei vooral de gezinnen met lage inkomens niet erop achteruit gaan.

[2:49:07] En ik heb daar een zorg over, omdat het inkomensafhankelijke deel kleiner wordt.

[2:49:14] Dus de kans is dan heel groot dat de gezinnen met lage inkomens erop achteruit gaan.

[2:49:19] En daar zou ik graag een bevestiging op willen hebben dat dat gewoon niet gaat gebeuren.

[2:49:25] Voorzitter, ik ga dat niet zo superspecifiek toezeggen.

[2:49:28] Omdat dit echt een hele ingewikkelde materie is.

[2:49:32] Ik had hier een wetsvoorstel in de Kamer liggen die vooral de hoogste inkomens op achteruit liet gaan.

[2:49:37] Daar was ook de partij van mevrouw Molman op tegen.

[2:49:41] Dus dit is uiteindelijk een regeling die we moeten aanpassen.

[2:49:44] En ergens gaat die schuiven.

[2:49:48] Het doel is niet om ervoor te zorgen dat de mensen die nu in die laagste inkomens zitten, dat die minder geld krijgen.

[2:49:53] Dat is niet ons doel.

[2:49:55] Daar kan ik op toe zeggen dat we dat ook gaan bewaken.

[2:49:58] Maar we hebben ook allerlei kleine regelingetjes die supercomplex zijn in de uitvoering.

[2:50:04] Ook voor mensen zelf.

[2:50:05] Waarvan ik wel zeg, als we deze bewegingen gaan maken, dan is dat ook een miljardenbeweging die je gaat maken, die je gaat schuiven.

[2:50:12] Dan moet je ook wel goed nakijken hoe je met die kleine regelingen omgaat.

[2:50:19] Tot slot.

[2:50:22] Ik begrijp het wel en ik begrijp ook wel de jijbak over bezuiniging van schoof die de minister wilde doorzetten.

[2:50:29] Ik ben heel blij dat hij dat niet heeft gedaan.

[2:50:31] Maar laat me dit dan zeggen, we zijn blij met de vereenvoudiging.

[2:50:35] Dus in principe zijn we ook blij met deze beweging, maar we zullen het wel afwegen aan de hand van de impact op de laagste inkomens.

[2:50:42] Maar dat lijkt me helder.

[2:50:45] De minister.

[2:50:46] En dat ben ik blij, want dat delen we.

[2:50:49] Laten we nou met die contouren komen.

[2:50:51] Want als we het nu al vastzetten aan alle kanten, dan blijven we weer hangen in waar we zitten.

[2:50:55] Volgens mij gaan we nog een mooie beweging maken met elkaar.

[2:50:57] En laten we die beweging afrekenen op wat daar ligt.

[2:51:02] En daarover ook het gesprek voeren.

[2:51:03] Ik denk dat dat verstandig is.

[2:51:05] De heer Vlag vroeg mij nog over waarom we niet de drie bestaande regelingen samenvoegen.

[2:51:09] Ja, dat vinden we oprecht niet wenselijk.

[2:51:11] De kinderopvangtoeslag is echt bedoeld voor de kinderopvang.

[2:51:16] Daarnaast zien we dat er ook nog negatieve inkomenseffecten zouden komen als dit komt.

[2:51:21] Dus wat mij betreft blijven we ook bij een...

[2:51:25] De hervormingen die we hebben ingezet, namelijk de twee kindregelingen, vormen we om naar een stabiele kindregeling met een hoog inkomensonafhankelijk deel en voor de mensen die het nodig hebben een inkomensafhankelijk deel.

[2:51:37] Want het eerlijke verhaal is nu ook dat heel veel mensen die het niet nodig hebben wel een kindgebonden budget krijgen.

[2:51:41] Die lopen op tot...

[2:51:42] Boven uw salaris als Kamerlid.

[2:51:45] Er zijn Kamerleden die kindgebonden budget opvangen, zeg ik toch maar even.

[2:51:48] Om even een voorbeeld te mogen geven.

[2:51:50] En we gaan door met kinderopvang, het rechtstreeks financieren daarvan.

[2:51:57] Dan voorzitter, kopje Varia.

[2:52:01] Mevrouw Molman vroeg me over de inclusieve kinderopvang.

[2:52:06] Wat we daar op dit moment aan doen.

[2:52:08] We zijn op dit moment bezig met interdisciplinaire samenwerking binnen de kinderopvang.

[2:52:15] We willen uiteindelijk gewoon echt dat alle kinderen mee kunnen doen.

[2:52:17] En juist ook kinderen die een uitdaging hebben...

[2:52:21] ...een extra ondersteuningsbehoefte hebben, dat juist ook die een plekje krijgen in de reguliere kinderopvang.

[2:52:27] Dat is heel complex.

[2:52:28] We zitten met drie verschillende celsus, drie verschillende financiers.

[2:52:32] Dus op dit moment kijken we hoe we ervoor kunnen zorgen... ...werken we met een aparte agenda ook hoe we dit voor elkaar kunnen krijgen.

[2:52:42] Even kijken...

[2:52:45] Er is een vraag gesteld over dat verlof en kraamzorg misten in de brief.

[2:52:51] Dank voor de aanvulling.

[2:52:53] Het kabinet werkt op dit moment aan een aantal zaken.

[2:52:55] Een daarvan is een nieuwe wet op de verlofregelingen.

[2:52:58] Ook de verlofwet hebben we heel complex gemaakt.

[2:53:01] Alleen al op het moment dat iemand een kind krijgt, is er sprake van vier of vijf verlofregelingen.

[2:53:06] Om het maar even lekker complex te maken.

[2:53:09] Bevalverlof, ouderschapsverlof, geboorteverlof.

[2:53:13] Dat hebben we hypercomplex gemaakt weer lekker met elkaar.

[2:53:16] Vandaar dat mijn collega Velbrief op dit moment werkt aan een nieuwe verlofwet die zowel de huidige verlofregelingen vereenvoudigt als een stelsel bouwt waarbij nieuwe vragen, er zijn vragen over rouwverlof, er zijn vragen over transitieverloven,

[2:53:33] Er zullen ongetwijfeld nog veel meer vragen komen over verlof in de toekomst.

[2:53:37] Maar dat er een stelsel komt wat toekomstgericht is, wat kan meebewegen met de vraag en de behoefte van werknemers en werkgevers op dat moment.

[2:53:45] Daarnaast werkt het kabinet ook nog aan integrale geboortezorg en via het project Kansrijke Start aan een goede start voor ieder kind.

[2:53:55] Mevrouw Molman vroeg mij of we het voorbeeld van Groningen kunnen uitbreiden.

[2:53:59] Wij zijn gecharmeerd van dat voorbeeld.

[2:54:01] Dat loopt via de financiering van de SPUC, de SPUC Kanserrijke Wijk.

[2:54:05] En het is aan de gemeente zelf, het is ook aan de NPLV-gebieden zelf, om de financiering die we daar hebben lopen, om die op die manier aan te wenden.

[2:54:15] Tot slot, voorzitter.

[2:54:18] Nee, niet helemaal tot slot.

[2:54:20] Is de minister bereid om met werkgevers in gesprek te gaan over gezinsvriendelijk beleid van mevrouw Rodekerk?

[2:54:26] Het antwoord op is ja.

[2:54:28] Wij spreken vaak met werkgevers en werknemers juist ook over hoe kun je werk- en privébalans goed krijgen.

[2:54:34] Helemaal met de toenemende verzuimaantallen is dat denk ik verstandig.

[2:54:38] Dus werkgevers en werknemers kunnen dit ook samen afspreken, bijvoorbeeld in cao-verband.

[2:54:44] Daarna steun ik ook de ouderschapsbox, een gratis online toolkit die helpt bij de balans tussen het ouderschap en werk om die te verbeteren.

[2:54:55] En tot slot vroeg meneer Booms mij nog naar een initiatief van een digitaal meldpunt.

[2:55:03] Ik heb even geprobeerd contact te hebben met de heer Booms, maar het is ons op dit moment niet helder welk digitaal meldpunt hij precies bedoelt.

[2:55:09] Hij is er nu op dit moment ook niet aanwezig.

[2:55:11] Dus als hij dat kan verduidelijken, op welke manier dan ook, dan zullen wij dat in welke manier dan ook die vraag ook beantwoorden.

[2:55:19] Veel dank voor de beantwoording.

[2:55:21] Ik had nog een vraag aan mevrouw Moorman ook.

[2:55:24] Heel kort.

[2:55:25] Blij dat de minister blij is met Groningen, maar het zou fijn zijn als dat ook bij andere NPLV-gebieden onder de aandacht wordt gebracht.

[2:55:32] En over kraamzorg en verlof.

[2:55:34] Ik neem aan dat we dit vaker blijven doen, want het bevalt mij heel erg goed.

[2:55:38] Kan dat in een volgende brief dan wel meegenomen worden?

[2:55:42] Ik denk dat ik dat vast mag toezeggen namens mijn collega van VBS.

[2:55:45] Dus dat kunnen we meenemen in de vervolgbrief.

[2:55:51] En zelf nog een beetje een out-of-the-box vraag, ook misschien voor de collega, maar is er ook wel eens gekeken naar wat bijvoorbeeld het verlengen van het ouderschapsverlof, wat dat bijvoorbeeld economisch betekent, wanneer je dan daarmee ook de kinderopvang bijna gratis zou inkorten?

[2:56:07] Dus we zien natuurlijk in Scandinavische landen zijn ouders, zeker vaders, hebben langer verlof.

[2:56:12] Daarmee hoef je natuurlijk ook minder dan meer bij te dragen aan vergoedingen voor de kinderopvang.

[2:56:18] Nou ja, daar was ik benieuwd naar.

[2:56:21] Die scenario's zijn gemaakt, hoor ik net.

[2:56:23] En wat daar de uitkomst van is, durven we niet te zeggen.

[2:56:25] Dus daar moeten we dan even schriftelijk op terugkomen.

[2:56:26] Dat zou heel fijn zijn.

[2:56:27] Veel dank.

[2:56:29] Daarmee komen we aan het einde van de termijn van de beantwoording.

[2:56:35] Dan gaan we naar de tweede termijn van de Kamer.

[2:56:38] Ik heb begrepen dat mevrouw Armoed, Raaier en ik zelf afzien van beantwoording.

[2:56:43] En de heer van de tweede termijn bedoel ik.

[2:56:45] En de heer Kisteman.

[2:56:47] Heel kort.

[2:56:48] Oké, dan ga ik naar de heer Kisteman.

[2:56:50] Yes, voorzitter.

[2:56:52] Ik wil de staatssecretaris bedanken voor de beantwoording.

[2:56:54] De minister had geen vragen aan, maar wel fijn dat hij hier was.

[2:56:59] We hebben het via alle antwoorden wel meegekregen.

[2:57:02] Ik wil alleen even over die brief van het onderzoek naar die onderwijsresultaten.

[2:57:08] Die komt wel steeds weer later.

[2:57:09] Nou ja, het is nu...

[2:57:12] Dan heb ik dat verkeerd begrepen.

[2:57:14] Het zou echt heel fijn zijn als hij dan ook echt voor de kerst staat werken te komen.

[2:57:16] Want ik dacht eerder dat het na de zomer zou zijn en nu voor de kerst.

[2:57:19] In principe is dat hetzelfde.

[2:57:21] Maar als ik bij mij thuis dat vertel, na de zomer gaan we weg of we gaan met de kerst weg voor de kerst.

[2:57:26] Er zit toch wel een verschil in.

[2:57:27] Dus ik wil toch echt wel heel graag vragen of die brief nou echt kan komen.

[2:57:31] Want ik wacht er echt met z'n macht op.

[2:57:33] Daar mag ik het bij laten.

[2:57:39] Dank u voorzitter.

[2:57:40] Ja, ik wil eigenlijk geen twee minuten debat aanvragen.

[2:57:45] Maar ik doe dat toch omdat ik een motie wil maken over die verlagen van de leerplichtige leeftijd.

[2:57:53] Dat we dat beter onderzoeken wat daar nou de impact van is en misschien ook wel de ongewenste effecten voordat we echt tot die stap overgaan.

[2:58:02] Wat mij betreft hoeft het niet met motie.

[2:58:05] Als de staatssecretaris mij gewoon kan toezeggen dat we daar beter onderzoek naar gaan doen voordat we die stap zetten, dan vind ik dat prima.

[2:58:13] Maar ik vond de beantwoording, voorzitter, net in eerste termijn echt te weinig.

[2:58:17] We gaan en we koersen op iets af dat de staatssecretaris zegt, nou dat is helemaal niet zo impactful.

[2:58:23] Ik kan me zomaar voorstellen dat de Raad van State hier niet een nette B, maar een dikke C voor gaat geven.

[2:58:29] Omdat de Raad van State altijd heel erg goed kijkt, is hetgene wat hier wordt voorgesteld doeltreffend en doelmatig?

[2:58:34] En ik heb het idee dat dat helemaal niet zo is, omdat we eigenlijk gewoon helemaal... 98% gaat al, die overige 2%, dat zijn kinderen waarvan helemaal niet is aangetoond dat die daadwerkelijk een achterstand hebben.

[2:58:45] En we weten ook niet wat de impact is op het onderwijs.

[2:58:48] Die kan best heel erg groot zijn zonder dat we daar extra middelen voor geven.

[2:58:52] Dus het zou zomaar een heel negatief effect daarop kunnen hebben.

[2:58:55] Ik was het helemaal eens met mevrouw Rodekerk, die zei het gaat juist om een geheel stelsel, een mooie overgang van de kinderopvang naar het onderwijs, maar dat hoor ik hier eigenlijk niet.

[2:59:05] Dus mijn vraag aan de staatssecretaris, wil zij hier een betere analyse op doen?

[2:59:11] Dan zal ik mijn verzoek voor een twee minuten debat, waar ik een motie hierover wil indienen, weer terugtrekken.

[2:59:17] Het is niet bedoeld als manipulatie, maar gewoon om helder uit te leggen waarom ik de stap voor zit, zoals ik zeg.

[2:59:22] Dank voor deze toevoeging.

[2:59:23] En dan gaat het denk ik niet om de leerplicht, maar de aanmeldplicht.

[2:59:26] Dus zonder dat ik daar een termijn aan ga besteden, is dat wel degelijk een verschil.

[2:59:31] Dan rest mij nog een korte beantwoording hierop, denk ik.

[2:59:35] Dus dan het woord nog even aan de staatssecretaris te geven.

[2:59:39] In antwoord op de vraag, meneer Kisteman zag mij al non-verbaal allerlei, maar hij wordt niet later.

[2:59:44] We hadden gezegd voor de kerst en hij komt voor de kerst en dan heb ik het over kerstmis 2026.

[2:59:50] Dus dat is binnen nu een vijf, even snel over de duimen geteld, vijf à zes weken.

[2:59:57] Dus nee, want meestal als ik toezeg ik het zo,

[3:00:00] Als je iets toezegt, dan doe ik het ook.

[3:00:02] Daar hou ik van.

[3:00:03] Wat dat betreft, richting mevrouw Moorman...

[3:00:06] Nee hoor, ik vat dit ook niet op als manipulatie.

[3:00:09] Manipulatie gaat ook meestal...

[3:00:10] We zitten juist hier in een transparant gesprek.

[3:00:13] Dat is volgens mij de basis van hoe we hier met elkaar om moeten gaan.

[3:00:17] Ik had het gevoel dat we een beetje langs elkaar heen praten hier.

[3:00:20] Want...

[3:00:21] Als ik mevrouw Moorman haar betoog hoor, dan heb ik gewoon niet hetzelfde beeld wat het risico is, maar wel hetzelfde beeld wat we beogen.

[3:00:33] Dus inderdaad, het is niet de bedoeling om de leerplichtleeftijd te verlagen naar vier.

[3:00:39] Daar hebben we inderdaad allerlei onderzoeken op dat gebeurt.

[3:00:42] Dat is niet doelmatig doeltreffend, maar juist die overgang door de jaren voor 4 à 5 naar de basisschool... om te zorgen dat die overdrachten goed zijn en die doorlopende ontwikkellijn geborgd wordt.

[3:00:57] Daar is die aanmaatplicht voor bedoeld, om te zorgen dat die aansluiting is.

[3:01:02] Ik wil daar best in de volgende brief ook gewoon inderdaad nog wat meer kennis onderleggen om dat te laten zien...

[3:01:08] Nogmaals, omdat ik geloof dat we daar echt hetzelfde wens voor ogen hebben.

[3:01:13] En zoeken of dat middel nou toereikend is.

[3:01:16] Dan snap ik dat mevrouw Moorman daar hele kritische vragen over stelt.

[3:01:18] Dat vind ik ook goed.

[3:01:19] Wil ik ook graag antwoord op geven.

[3:01:20] Maar dat lukt niet in twee, drie zinnen.

[3:01:22] Maar juist die overdracht, juist die doorlopende ontwikkellijn... is volgens mij wat we na willen streven.

[3:01:28] En daar hebben we dus die aansluiting tussen jeugdgezondheidszorg... kinderopvang, voorschoolse educatie, peutengroepen, kleutengroepen.

[3:01:34] Dat hebben we daarvoor nodig.

[3:01:35] En daarom is die...

[3:01:36] aanmeldplicht voorzien.

[3:01:38] Maar nogmaals, daar wil ik best ook een paar wat diepgaandere inhoudelijke alinea's over opschrijven in de volgende brief.

[3:01:46] Tot zover.

[3:01:47] Dank.

[3:01:48] Mevrouw Moorman is dat daarmee te zeggen?

[3:01:49] Ja, voorzitter, ben ik helemaal tevreden.

[3:01:50] Dan hoef ik geen twee minuten debat.

[3:01:51] Maar wil ik wel graag de wens uitspreken dat we dit commissiedebat, wat we nu voor het eerst hebben gehad over het jonge kind, dat we dat wel elk jaar weer op de agenda hebben.

[3:02:02] Want volgens mij leidt het tot hele goede gesprekken onderling.

[3:02:05] Waarvoor dank.

[3:02:06] Met deze woorden sluit ik mij als voorzitter volledig bij aan.

[3:02:11] Volgens mij een heel mooi debat.

[3:02:12] Heel fijn dat beide bewindspersonen hier aanwezig waren, zowel de staatssecretaris als de minister.

[3:02:17] En dat we op deze manier voor kunnen zorgen dat we kinderopvang en onderwijs en wellicht een volgende keer ook nog zorg dichter naar elkaar toe brengen.

[3:02:25] Ik dank hen hartelijk voor de beantwoording bij dit debat.

[3:02:28] Ook dank namens alle aanwezige kamerleden en alle geïnteresseerden die hebben meegeluisterd op de tribune en thuis.

[3:02:36] En ik sluit het debat hierbij af en wens u allen nog een prettige dag.

[3:02:40] Maar ik moet nog even de toezeggingen doen voordat wij ervan doorgaan.

[3:02:44] De Kamer ten eerste ontvangt voor de zomer van 2027 een brief met de stand van zaken van voor- en vroegschoolse educatie en taalontwikkeling, waarin de staatssecretaris terugkomt op het delen van best practices.

[3:02:57] Tweede Kamer ontvangt mogelijk vanuit de bewindspersonen van VWS een brief met de stand van zaken van het programma Kansrijke Start, waarin ook wordt ingegaan op leesstimulerende maatregelen zoals het programma Boekstart.

[3:03:09] Er staat dus geen termijn bij, maar wellicht is dat mogelijk...

[3:03:16] In die brief in het najaar is denk ik het handigst om te doen.

[3:03:20] De Kamer ontvangt kort na de zomer van 2027 een brief over de samenwerking tussen het onderwijs, de kinderopvang, welzijn en zorg binnen Integrale Kindcentra.

[3:03:28] De Kamer ontvangt voor het kerstassess van 2026 een brief over de uitvoering van de motie van Liz Kisterman over onderzoeken waardoor het aantal geslagen tegelijk blijft terwijl de leesvaardigheid afneemt.

[3:03:37] De Kamer ontvangt voor het eind van 2026 een brief over de richting die de minister wenst op te gaan voor de nieuwe kindregeling.

[3:03:44] En de Kamer ontvangt in een volgende brief over het jonge kind ook informatie over kraamzorg, verlof en de aanmeldplicht van voor- en vroegschools en educatie.

[3:03:51] En daar zocht ik ook nog naar een termijn.

[3:03:57] Die laatste toezegging voorzitter is om in de volgende brief jonge kind om dat op te nemen.

[3:04:02] Die toezegging daarvoor, daar was u net iets te snel mee te zeggen dat dat voor het einde van het jaar gaat.

[3:04:07] Dat is nog een maand.

[3:04:08] De nieuwe kindregelingen, of begin 2027.

[3:04:11] We gaan ons best doen.

[3:04:13] Maken we daar begin 2027 en we gaan ons best doen van.

[3:04:16] En die andere, de termijn van de brief over het jonge kind.

[3:04:22] De brief over het jonge kind, wanneer verwachten we die?

[3:04:31] Ja, ik denk dat we die voor de zomer, dus in het voorjaar, naar de Kamer kunnen doen.

[3:04:36] Dan hebben we echt alweer wat meer informatie op basis van de vragen en het debat dat we hier gevoerd hebben, kunnen we dan weer een update opgeven.

[3:04:43] Heel fijn voor J27.

[3:04:44] En bij die eerste toezegging had ik zelf nog delen van best practices bij de VVE-toestroom, maar ook het bijna gratis maken daar expliciet ook in meegenomen richting het nieuwe kinderopvangstelsel.

[3:04:57] Ja, en die nemen we daar mee.

[3:04:59] En dan ook de vraag van mevrouw Moorman die ze in de tweede termijn stelde... lijkt me ook goed om daar dan in mee te nemen.

[3:05:07] Oké, dan nog één.

[3:05:10] Ja, mevrouw Moorman.

[3:05:11] U had heel mooi creatief kraamzorg en zorgverlof aan elkaar gekoppeld.

[3:05:17] Het werd kraamzorgverlof, maar ik bedoelde dus kraamzorg en zorgverlof.

[3:05:22] Dus dat is, en dat is ook ouderschapsverlof, gewoon verlof.

[3:05:27] Ja, precies.

[3:05:28] Ja, dank.

[3:05:29] Daar was hier ook wat verwarring over.

[3:05:30] Over welke verloven dat allemaal ging.

[3:05:32] Maar dat is volgens mij hierbij duidelijk.

[3:05:33] En ik had ook nog, en ik snap dat het misschien moeilijk is te verwoorden, maar ik vond het heel fijn dat zowel ministers als staatssecretaris aangaven dat zij in andere brieven dan die integrale jonge kindbrief ook elkaars blik meenamen daarop.

[3:05:46] En volgens mij is dat het voorbeeld van hoe je zo goed mogelijk integraal samenwerkt.

[3:05:49] Dus ik zou het wel fijn vinden om dat ook gewoon

[3:05:51] te noteren, dan weten we dat maar allemaal.

[3:05:57] Eenmaal allemaal, volgens mij zijn we daarmee tot het einde gekomen.

[3:05:59] Dank.