Strategisch gasbeleid

[0:00:03] Goedemiddag allemaal bij de technische briefing die iets later is begonnen dan de bedoeling.

[0:00:11] Het zou zijn van vier tot vijf, maar we zijn iets later begonnen.

[0:00:14] Het gaat over strategisch gasbeleid en we hebben de gelegenheid om met elkaar ook hier een presentatie te krijgen.

[0:00:21] Aanwezig zijn afsprekers uit het ministerie, mevrouw Colau, de heer Posma, de heer Van Gilst en mevrouw Brinkman.

[0:00:29] Welkom.

[0:00:30] Ik geef zometeen u het woord voor de presentatie.

[0:00:33] En aanwezigheid ook van kamerleden hier aanwezig.

[0:00:36] Collega's van Oosterhout en van de Berg.

[0:00:42] Mijn naam is Henk Jumelet, maar dat mogen duidelijk zijn.

[0:00:44] Ik mag het voorzitten, maar ik ga ervan uit dat ik ook vragen mag stellen zometeen.

[0:00:50] We gaan snel van start.

[0:00:52] En ik zou de mensen die ook de presentatie gaan doen vanuit het ministerie vragen om gewoon het woord te nemen...

[0:00:58] En ik weet niet hoe lang u de presentatie wil doen.

[0:01:00] Kunt u daar een inschatting van geven?

[0:01:04] Ja, Gijs naast mij gaat zometeen de presentatie geven.

[0:01:06] Ik denk dat dat een minuutje of twintig gaat zijn.

[0:01:11] Ik weet niet wat jullie prettig vinden.

[0:01:13] Voor ons is het fijn om eerst de presentatie te doen en dan de vragen achteraf.

[0:01:16] Ja, dat is goed.

[0:01:17] Tenzij iets echt helemaal onduidelijk is.

[0:01:22] Laat het dan alsjeblieft even weten.

[0:01:25] Heb jij daarna nog tien minuten nodig voor een aanvulling?

[0:01:30] Of kijken we even hoe we uitkomen met de tijd?

[0:01:33] Dat sowieso.

[0:01:35] Dat sowieso.

[0:01:38] Als daar behoefte aan is, hebben we nog wat meegenomen ter uitleg van doorrollen en al dat soort andere hele technische dingen.

[0:01:48] Dat zou ongeveer in 10-15 minuten kunnen.

[0:01:51] Dus dat aanbod ligt.

[0:01:52] Als je daar gebruik van wil maken, kan dat.

[0:01:55] Dat gebeurt dan wel met handouts, maar die kunnen we eventueel ook wel nasturen.

[0:01:59] Ja, prima.

[0:02:00] Zullen we gewoon van start gaan en naar bevind van zaken.

[0:02:03] En dus afspraak is wanneer er informerende vragen zijn tussendoor kunnen ze gesteld worden.

[0:02:07] En anders na de presentatie gaan we met elkaar een ronddoen van vragen en antwoorden.

[0:02:12] Dus ga u gang.

[0:02:15] Dank.

[0:02:17] Dan hoop ik dat hij het doet.

[0:02:26] Kan hier iets mee aan de hand zijn?

[0:02:44] Ik kan ook doorgeven volgende slide hoor, als dat...

[0:02:56] Het systeem weigert even maar.

[0:03:03] Ja, dankjewel.

[0:03:06] Oké, nou dank voor de gelegenheid om hier wat toe te lichten over het strategisch gasbeleid.

[0:03:13] Even kijken.

[0:03:14] Er is het een en ander gebeurd in de gaswereld, dus dat is denk ik een hele goede aanleiding...

[0:03:23] ...om het daarover te hebben.

[0:03:25] Dat is eigenlijk wat er ook min of meer op deze slide even ter inleiding staat.

[0:03:30] Er zijn allerlei veranderingen gaande in de gasmarkt... ...die hebben geleid tot voor ons de behoefte om wat te veranderen aan dat gasbeleid.

[0:03:39] Het is daar goed om even de timing over de jaren heen in te betrekken.

[0:03:44] Omdat er met name op Europees niveau wat veranderingen aan zitten te komen... ...die wel degelijk ook ingrijpen op de opties die we daar hebben...

[0:03:51] En dat betekent ook meteen aan de rechterkant dat we goed moeten opletten als we aan het veranderen zijn, dat er geen ongelukken gebeuren.

[0:03:58] Dus daar staan we ook regelmatig bij stil.

[0:04:04] Dan ga ik door naar de volgende slide.

[0:04:08] Dit is eigenlijk een kleine recapitulatie van datgene wat er in de strategische gasbrief stond.

[0:04:16] Ik denk dat het goed is om dat iets toe te lichten.

[0:04:19] Aan de linkerkant zie je eigenlijk de trends in de gaswereld zelf.

[0:04:23] En die zijn er twee.

[0:04:25] Het eerste is dat het oorspronkelijke model, wat in Nederland van kracht was voor met name seizoensopslagen, is dat je een vlakke productie hebt.

[0:04:34] En een soort badkuip voor de vraag.

[0:04:38] Daar waren eigenlijk de zoensopslagen voor bedoeld.

[0:04:42] Om het verschil tussen die vlakke productie en die badkuipcurve in de vraag te overbruggen.

[0:04:49] En daar was ook een verdienmodel aan verbonden.

[0:04:52] Wat je ziet is dat die vlakke productie als gevolg van allerlei veranderingen... ...mede na de Oekraïneoorlog, dat die behoorlijk is veranderd.

[0:05:01] Het aandeel LNG is veel en veel flexibeler.

[0:05:05] En maakt inmiddels zo'n 40% uit van het aanbod in Europa.

[0:05:11] Dus dat betekent dat de noodzaak om seizoensopslagen te hebben... ...niet meer zo pregnant is als in het verleden.

[0:05:17] Dat is één.

[0:05:18] Dat zegt iets over de flexibiliteit die je nodig hebt...

[0:05:21] En ten tweede, de totale gasmarkt is aan het krimpen.

[0:05:27] Waardoor het geheel op zich ook al omlaag gaat.

[0:05:31] En dat leidt eigenlijk tot een vermindering in de behoefte aan opslagcapaciteit.

[0:05:39] Dat is één.

[0:05:42] Aan de rechterkant zie je dan vervolgens een andere trend en die staat hier eigenlijk een beetje haaks op.

[0:05:49] En dat is de trend dat we na de inval in Oekraïne eigenlijk hebben gemerkt dat vanuit weerbaarheidsperspectieven eigenlijk wel graag

[0:05:56] ...wat vet op de bot willen hebben.

[0:05:59] En dat heeft geleid tot de EU-verordening met de vuldoelen.

[0:06:03] En dat is eigenlijk een beweging die er haaks op staat... ...want die vuldoelen worden ook weer bereikt in diezelfde seizoensopslagen.

[0:06:13] Daar zit ook nog een ontwerpfout in, in die zin dat iedere lidstaat krijgt daar een verplichting om 80% vuldoel te halen.

[0:06:23] Ten opzichte van de opslagcapaciteit en niet ten opzichte van de vraag in diezelfde markt.

[0:06:29] Dus dat betekent dat wij in Nederland met extra veel opslagcapaciteit ten opzichte van andere lidstaten daar meer te leveren hebben.

[0:06:38] En omdat die aan de ene kant dus die markt eigenlijk minder behoefte heeft aan opslagen en aan de andere kant dat vuldoe je noopt om toch te gaan vullen, is de rol van de overheid daar eigenlijk toegenomen.

[0:06:52] En dat heeft consequenties die ik ook op de volgende slide wat verder zal toelichten.

[0:06:58] Maar in ieder geval is de consequentie daarvan dat de vultaak van de overheid vooral ook bij de overheid is komen te liggen.

[0:07:05] In plaats van bij de marktpartijen.

[0:07:07] Dat de kosten daarom ook behoorlijk zijn opgelopen.

[0:07:11] En dat we die kosten niet kunnen delen met overige lidstaten.

[0:07:18] Maar we ze wel verhalen op de gasgebruikers.

[0:07:21] Dat zijn eigenlijk een paar ongewenste ontwikkelingen.

[0:07:25] Waarvan wij dachten, daar moeten wij op ingrijpen.

[0:07:29] En dan kom ik eigenlijk op de...

[0:07:32] Volgende slide.

[0:07:34] Dit is enerzijds nog iets meer een illustratie.

[0:07:38] Links diezelfde trends waar ik het net over had.

[0:07:40] In het midden, dat is echt een heel typerend plaatje... daar zie je de volumes die er in de zomer en in de winter worden opgeslagen.

[0:07:49] Sorry, hoe de vraag is in de zomer en de winter.

[0:07:52] En je ziet dat in het verleden was de zomervraag lager dan de wintervraag.

[0:07:56] Dan is dus ook de prijs lager.

[0:07:58] Dat is de bodem van...

[0:08:01] Het businessmodel en inmiddels vanaf 2024 al zie je dat de zomervraag groter is dan de wintervraag als gevolg van die doelen.

[0:08:10] Waardoor de prijs ook omdraait en dat betekent dat het businessmodel van die seizoensopslagen niet meer werkt.

[0:08:16] Want dan is de prijs in de zomer ook hoger dan in de winter.

[0:08:20] En vandaar dat die vultaak bij de overheid terecht kwam.

[0:08:23] Dus dat is denk ik een belangrijke trend.

[0:08:29] Dan kom je eigenlijk bij de vraag van hoe dan wel?

[0:08:33] Dat vatten we hier samen.

[0:08:35] En eigenlijk is het op hoofdlijnen het volgende.

[0:08:38] Het is voor weerbaarheid erkennen dat je een strategisch gasvoorraad nodig hebt...

[0:08:46] maar die even lostrekken van de seizoensopslagen.

[0:08:50] Dus het idee is voor strategische opslag een publieke opslag organiseren... zodat de seizoensopslagen weer in hun gezonde businessmodel kunnen komen.

[0:09:03] Maar er zit nog één onderzoek aan vast... en dat is dat we willen kijken of we ook voor de koude winters toch niet een deel...

[0:09:12] van de portfolio-dekking van de leveranciers... verplicht in opslagen willen laten plaatsvinden.

[0:09:21] Zodanig dat het doelmatig is, dat het ook niet alsnog die marktwerking verstoort enzovoort.

[0:09:28] Dat is denk ik wat je hierboven ziet.

[0:09:33] Daar zijn twee kantrekeningen bij te maken.

[0:09:35] Allereerst voor die strategische opslag...

[0:09:39] is het nog afhankelijk wat er in de nieuwe verordening van de leveringszekerheid voor EU staat over die strategische opslagen.

[0:09:48] En het is ook nog afhankelijk van wat er in diezelfde verordening staat over de vulverplichting.

[0:09:55] Dus die twee elementen zijn nog afhankelijk van hoe de verordening er uiteindelijk naar alle stappen uit komt te zien.

[0:10:03] Dus dat betekent dat we hier en daar ook nog eventjes niet helemaal los kunnen met ons nieuw beleid.

[0:10:08] Het element wat ik dit nog niet heb genoemd is dat de toegang tot de opslagen dan uiteraard goed moet zijn gewaarborgd.

[0:10:16] En vanwege het beëindigen van activiteiten van gasthera betekent dat voor Grijpskerk en Norg dat we daarnaar kijken wat daarvoor nodig is.

[0:10:26] ...blijven sowieso een aantal dingen wel doen.

[0:10:28] Die staan eronder, dat zijn zorgen voor voldoende importcapaciteit... ...voor voldoende aanbod ook vanuit Nederland.

[0:10:37] En daar waar nodig is, zoals ik in het begin al zei, in die hele transitiefase ervoor zorgen... ...dat we als overheid wel de rol blijven spelen die nodig is om geen ongeluk mee te maken.

[0:10:49] Dan...

[0:10:52] Ja, dit is een kleine doorkijk op de leveranciersverplichting.

[0:10:54] Ik denk dat ik het meest al over heb gezegd.

[0:10:57] De keuzes die we daar nog hebben gaan eigenlijk min of meer over de breedte en de diepte van de verzekering.

[0:11:03] Want het is in feite een soort verzekering.

[0:11:05] De breedte gaat over de vraag wie wil je dan extra comfort geven?

[0:11:10] Alleen de beschermde afnemers of nog veel meer?

[0:11:13] En een ander aspect gaat over en hoeveel dan?

[0:11:17] Nou, en dan kom je in vragen als ja, wat is doelmatig?

[0:11:22] Welke omvang van de verzekering?

[0:11:23] Nou, dat is onderwerp van onderzoek.

[0:11:27] En ik denk dat de rest redelijk voor zich spreekt wat hier staat.

[0:11:37] Dan een ander element van het strategische gasbeleid.

[0:11:41] Dat gaat over de strategische opslag.

[0:11:44] Die is wel ingekaderd.

[0:11:45] Dat is denk ik goed om te realiseren.

[0:11:48] Allereerst is die ingekaderd door het Europese kader.

[0:11:53] Dat eigenlijk zegt dat je een strategische opslag alleen kunt inzetten in een noodsituatie.

[0:12:00] Dat is fase 3 in het bescherm- en herstelplan gas.

[0:12:06] Hij mag alleen worden gebruikt om leveringstekorten te mitigeren, niet om prijzen te verlagen.

[0:12:13] Dus dat betekent dat de inzet beperkt is tot een zeer gericht doel.

[0:12:22] Misschien is het goed om daarbij te vermelden, dat is de laatste bullet rechtsonder, dat zo'n noodsituatie zich de afgelopen jaren nog nooit heeft voorgedaan.

[0:12:32] Ook niet toen Russisch gas wegviel ten tijde van de Oekraïnecrisis.

[0:12:38] Dat brengt me eigenlijk op de volgende slide.

[0:12:43] Het is namelijk ook niet verwonderlijk omdat er eigenlijk doorgaans veel simulaties en botsproeven worden gedaan.

[0:12:51] Zowel binnen Nederland door GTS als binnen Europa door NCOG.

[0:12:59] Er staan er een paar hier op deze slide.

[0:13:02] En eigenlijk geven al die botsproeven ons iedere keer hetzelfde resultaat dat we al die onderbrekingen aan kunnen.

[0:13:09] Zelfs als ze best lang zijn.

[0:13:13] Dus dat betekent dat de kans dat je in een noodsituatie terecht gaat komen op zich al niet zo heel erg groot is.

[0:13:21] En als je daar dan in terecht komt, dan kom ik...

[0:13:24] Op de volgende slide, dan is dit aan de rechterkant een doorkijk in dat bescherm- en herstelplan gas wanneer je in de noodsituatie terecht bent gekomen.

[0:13:40] En dan zijn er keuzes wanneer je de strategische gasopslag gaat inzetten.

[0:13:47] Die zitten allemaal eigenlijk op of rond maatregel 5, het afschakelen van niet beschermde afnemers.

[0:13:59] Als je de strategische opslag inzet nadat alle niet beschermde afnemers zijn afgeschakeld, dan heb je heel weinig volume nodig.

[0:14:10] Dat spreekt denk ik voor zich.

[0:14:12] Het idee is om op weg naar dat punt...

[0:14:15] een opslag te gaan gebruiken, zodat je gecontroleerd die gasmarkt in de volgende fase terecht kan laten komen.

[0:14:23] Maar je kan zelfs verder gaan en zeggen, nou, ik vind dat ook niet-beschermde afnemers één of twee of drie weken moeten kunnen doorfunctioneren.

[0:14:33] Dat is eigenlijk een keus die gaat over de omvang van de verzekering en de doelmatigheid daarvan.

[0:14:42] Dat is denk ik goed om te weten over strategische opslagen.

[0:14:47] Er zijn nog een paar andere elementen, want uiteindelijk is de vraag hierna natuurlijk van ja, hoe dan?

[0:14:52] Dan is het denk ik goed om nog een paar dingen rekening mee te houden.

[0:14:57] We hebben in Nederland twee soorten gas.

[0:14:59] L-gas, H-gas.

[0:15:00] L-gas komt voort uit de hele periode dat we Groningen gas hebben gemaakt.

[0:15:04] Wordt gebruikt in alles wat achter het distributienet zit.

[0:15:07] En H-gas is eigenlijk de internationale standaard en wordt gebruikt door de industrie.

[0:15:12] Eigenlijk iedereen die aan het transportnet zit.

[0:15:15] Dan heb je nog werkgas en kussengas.

[0:15:17] Volgens mij is dat onderscheid inmiddels best bekend.

[0:15:20] Nou zijn er bijvoorbeeld keuzes van wil je alles op één locatie of wil je het juist op meerdere locaties in verband met weerbaarheid.

[0:15:28] Er zijn altijd volume en capaciteitsaspecten aan inzet van bergingen.

[0:15:34] En last but not least, als we een opslag zouden willen is het van belang te weten wie is de eigenaar.

[0:15:40] Want wat kost het en hoeveel moeite moet je doen om dat eigendom van de staat te kunnen laten zijn.

[0:15:47] En de elementen rechts heb ik eigenlijk al benoemd.

[0:15:52] Dan is eigenlijk de volgende vraag van hoe dan nu verder?

[0:15:56] Ik heb een paar dingen al genoemd.

[0:15:58] We verwachten in de eerste week van december in ieder geval het eerste voorstel voor de herziening van de EU-verordening.

[0:16:04] Dan gaat er uiteraard nog een heel traject lopen, maar dat geeft in ieder geval de eerste duidelijkheid over wat we als flankerend beleid vanuit de EU kunnen verwachten.

[0:16:14] Wat we vervolgens doen is dat we een kostenbaatanalyse gaan doen om die doelmatigheid eigenlijk iets meer meetbaar te maken.

[0:16:23] Blijft een opgave, maar dat is toch nodig om uitspraak te kunnen doen over wat is doelmatig.

[0:16:31] Zijn de kosten van de verzekering hoger of lager dan de schade die je probeert te voorkomen?

[0:16:38] Ook het vervolgonderzoek naar de vormgeving van die leveranciersverplichtingen waar ik het net over heb gehad.

[0:16:43] Dat komt dan aan de orde.

[0:16:45] En ergens in de toekomst zal dan ook de actualisatie van al deze elementen in het BHG een rol krijgen.

[0:16:52] Zoals je net zag, heeft de strategische opslag nog geen plek in die maatregelenladder in fase 3.

[0:16:58] Het is natuurlijk logisch dat die er dan wel gaat komen.

[0:17:01] Dus dat zijn zo elementen die dan ook aan de orde zullen zijn.

[0:17:07] Bovenin staat nog eens luid en duidelijk dat we geen oude schoenen weggooien voordat we nieuwe hebben.

[0:17:13] En dat is denk ik het belangrijkste wat ik voor nu wil delen over het strategisch gasbeleid.

[0:17:31] Nee, het enige wat ik wilde verhelderen is het beschermen en herstel van glas.

[0:17:37] Gas is openbaar, dus daar kan je ook nog dingen op naslaan.

[0:17:42] En dit is het beleidsvoorstel waar natuurlijk begin december met de Kamer het debat over is.

[0:17:49] Dus dit zijn de ins en outs van wat we zouden voorstellen en waar de minister graag het gesprek over aangaat.

[0:18:00] Dank.

[0:18:02] U deed net nog het voorstel om ook nog iets anders te vertellen, maar zullen we hiermee beginnen?

[0:18:05] Ik denk dat dat goed is, voor de duidelijkheid.

[0:18:08] Ja, dank in ieder geval.

[0:18:09] Kijk naar de heer Van den Berg.

[0:18:11] Zullen we het gewoon één vraag en één antwoord doen?

[0:18:14] Dat lijkt me het handigste.

[0:18:15] Dan kunnen we met elkaar wat rondjes doen.

[0:18:19] Dank u wel, voorzitter.

[0:18:20] Ik hoorde van meneer Posma dat we in het verleden juist een heel vlak aanbodprofiel hadden qua aardgas en qua

[0:18:29] Vraag was het dan meer soort van de badkuip.

[0:18:32] Maar volgens mij is dat toch juist historisch onjuist, want Groningen, het Groninger veld, werd juist gebruikt als een swing producer.

[0:18:39] Dus enerzijds meebewegen met de vraag, in de winter veel meer productie en in de zomer juist weer wat minder.

[0:18:46] Dus die opvatting dat wij een vlak aanbalprofiel hadden, dat zou dan volgens mij niet moeten kloppen.

[0:18:53] Is dat juist?

[0:18:54] En hoe verhoudt u dat dan tot het huidige profiel?

[0:18:57] Want volgens mij hebben wij juist nu een heel vlak aanbouwprofiel vanwege import van aardgas uit de Verenigde Staten.

[0:19:05] Even kijken hoor.

[0:19:06] Ja, meneer Posma.

[0:19:07] Ja, dank.

[0:19:08] Misschien is het goed dat voor de eerste gedeelte van de vraag mijn collega Johan van Gils de antwoord geeft.

[0:19:13] Lukt dat Johan?

[0:19:14] Ja.

[0:19:17] Ja, qua aanbod, het Groningenveld was inderdaad... kon goed gebruikt worden met de opslagen om die swings op te vangen.

[0:19:25] Maar Groningen is natuurlijk uitgefaseerd al vanaf 2018... is die trend naar beneden, qua volumes heel hard naar beneden gegaan.

[0:19:31] En vanaf dat moment kon Groningen dat eigenlijk niet meer doen.

[0:19:34] En waren we met name afhankelijk van Noors gas... en dat heeft een heel vlak aanbodprofiel... en daarnaast Russisch pijpleidingengas... en dat is helemaal vlak ook in aanbod.

[0:19:44] Dus ik denk als we heel verder terug gaan in de tijd...

[0:19:46] was Groningen inderdaad goed die schokken opvangen.

[0:19:50] Maar de afgelopen bijna tien jaar al veel minder tot niet.

[0:19:57] Ja, de heer Posma wil nog wat aanvullen volgens mij.

[0:19:59] Het tweede gedeelte van de vraag ging over hoe zit het dan met het aanbod van LNG.

[0:20:03] En wat je ziet is dat, laat ik zeggen, qua import terminals is dat natuurlijk ook gewoon een vlak, maar er is een capaciteitsaspect, daar is het natuurlijk vlak.

[0:20:18] Maar je ziet tegelijkertijd dat het aanbod in cargo's is natuurlijk wel heel flexibel.

[0:20:23] En het is misschien goed te weten dat de helft van de cargo's die Amerika vertrekt, vertrekt zonder bestemming.

[0:20:30] Dus die wereldmarkt is super flexibel.

[0:20:36] Nog een vervolgvraag?

[0:20:38] Dank voorzitter en ook voor de toelichting.

[0:20:41] Helder, maar bewijst het dan niet ook juist dat we die gasopslagen...

[0:20:46] dan veel meer nodig hebben omdat we dus qua capaciteit, qua import vrij vlak zitten.

[0:20:51] En onze vraag die varieert natuurlijk wel, bijvoorbeeld met de winter of in andere situaties.

[0:20:56] Dus dat juist die gasopslagen dan kunnen zorgen voor het meebewegen met de vraag.

[0:21:03] Klopt dat?

[0:21:06] In essentie klopt dat nog steeds.

[0:21:08] Tegelijkertijd, wat ik liet zien op de eerste slide, is dat de markt wel heel erg veranderd is.

[0:21:14] En dat je daardoor nu eigenlijk een overaanbod dreigt te krijgen aan seizoensopslag.

[0:21:20] Dus dan werkt het wel, maar dan is het allemaal kleiner.

[0:21:23] En wat we tegelijkertijd hebben gezien, is dat door de strategische, de weerbaarheidsopgave in diezelfde opslag te doen, dat dat vervolgens de hele markt verstoort.

[0:21:35] Dat we het uit elkaar trekken wil niet zeggen dat we niks meer willen doen met seizoensopslagen.

[0:21:40] Maar we willen ze eigenlijk beschermen van de invloed van datgene wat je voor de weerbaarheid nodig hebt.

[0:21:48] Ja, ik kijk even naar mevrouw Van Oosterhout.

[0:21:52] Dank en veel dank voor de presentatie.

[0:21:54] Ik heb een vraag over kwetsbare huishoudens.

[0:21:57] Ik zag in het PwC-onderzoek onder andere het advies om ook een structurele strategie op te stellen... ...om de gasafhankelijkheid van kwetsbare gebruikers af te bouwen.

[0:22:06] En ik vroeg me af of dat al is meegenomen in het huidige strategisch gasbeleid of niet.

[0:22:16] Dan heb ik even een verduidelijkende vraag.

[0:22:19] Kwetsbare afhankelijkheden, is dat dan van kwetsbare aanbieders of gaat het puur over de kwetsbaarheid van de gebruikers?

[0:22:26] Ja, oké.

[0:22:29] Eigenlijk is in dit hele verhaal, want als het gaat over kwetsbaarheid van gebruikers, gaat het volgens mij vooral over de kosten.

[0:22:38] En ja, dan is eigenlijk de algemene strategie daarop dat als...

[0:22:44] als gevolg van het strategisch gasbeleid er impact is op energiekosten van kwetsbare huishoudens, dat we dat repareren via koopkracht en niet via generieke maatregelen die ook goed zijn voor mensen die het niet nodig hebben.

[0:23:00] Is dat een antwoord te helpen?

[0:23:02] Ja, een tweede gedeelte van het advies is inderdaad dat zij adviseren om ook een crisisstrategie op te stellen.

[0:23:07] Dus ik vroeg me af in hoeverre dat al is meegenomen of zeggen jullie eigenlijk daar verandert niks aan.

[0:23:14] Dat blijft zoals het is.

[0:23:17] Sorry, een crisisstrategie gaat dat nog over strategisch gasbeleid?

[0:23:22] Is dat dan de vraag?

[0:23:24] Want daar zitten we hier voor in de technische briefing.

[0:23:27] Ja, dit is het BWC-onderzoek dat wordt genoemd in die brief.

[0:23:30] Dus daar gaat mijn vraag over.

[0:23:32] Ja, mevrouw Brinkman.

[0:23:38] Dank.

[0:23:39] Het is in die zin meegenomen dat het, zoals net toegelicht, helemaal is gericht op de bescherming en verbetering daarvan van beschermde huishoudens.

[0:23:47] Dus kwetsbare afnemers zijn beschermde afnemers.

[0:23:52] Er ligt al een heel gedegen crisisberaadheid systematiek en die wordt nu nog verder verbeterd met de stappen die ook met het strategisch gasbeleid worden gezet.

[0:24:02] Dus in die zin is het meegenomen.

[0:24:10] Mag ik er even op doorgaan?

[0:24:14] Want inderdaad, het gaat hier over strategisch gasbeleid.

[0:24:18] Ik denk dat het heel helder is, want dat is inderdaad aan de orde.

[0:24:22] En tegelijkertijd, volgens mij staat er in de brief van de minister... ...dat het gaat over een balans met weerbaarheid en kosten.

[0:24:33] Volgens mij zit zelfs een kopje in de brief.

[0:24:35] Dus daar was de vraag inderdaad ook over bij mezelf.

[0:24:37] Maar dat werd net eigenlijk ook volgens mij door mevrouw Oosterhout genoemd.

[0:24:41] Even daarop door.

[0:24:43] In welke mate wordt daar...

[0:24:45] Ook weging aangegeven als het gaat om welke keuzes er gemaakt worden als het gaat om strategisch gasbeleid.

[0:24:53] Dat zou mijn vraag zijn.

[0:24:55] Ja, dank.

[0:24:57] Ik denk als eerste, dit is precies het huiswerk wat nog voor ons ligt.

[0:25:01] Ik heb een paar keer gezegd, de breedte en de diepte van de verzekering, dat is eigenlijk een doelmatigheidsvraag.

[0:25:07] Maar het is altijd lastig, want de verzekering, weet je de kosten van, maar de calamiteit die je daarmee voorkomt, die is altijd wat slechter vast te pinnen.

[0:25:17] Maar dat is precies het onderzoek, onder andere het MKBA-onderzoek waar we ons op richten.

[0:25:22] Zowel bij de uitwerking van de omvang van de strategische opslag als bij de uitwerking van de leveranciersverplichting.

[0:25:31] En ook daarbinnen hebben we weer de keus om bijvoorbeeld dingen uitsluitend voor beschermde afnemers, dus de kwetsbare huishoudens onder andere, te doen.

[0:25:40] Of dat breder te trekken.

[0:25:42] Dat zijn eigenlijk allemaal keuzes.

[0:25:44] En daar heeft volgens mij de minister in het verleden ook van gezegd.

[0:25:46] Ja, dat zijn eigenlijk ook politieke keuzes.

[0:25:50] Die daar in ieder geval voldoende draagvlak voor moeten krijgen.

[0:25:53] Dus ik denk dat als we met die uitwerking zover zijn.

[0:25:56] Dan zullen we dat hier ook zeker een keer ter sprake krijgen.

[0:26:02] Om ervoor te zorgen dat iedereen begrijpt.

[0:26:04] Ja, feitelijk wat ik zei.

[0:26:05] Welke verzekering we nu werkelijk aanleggen.

[0:26:10] Dank voor dat antwoord.

[0:26:12] Meneer Van den Berg, de onder twee.

[0:26:16] Ja, voorzitter, dank.

[0:26:17] Dan nog even over de gasopslagen.

[0:26:20] Ik benoemde net juist dat die gasopslagen harder nodig zijn omdat Groningen, zoals dat vroeger kon, kon meebewegen met de vraag.

[0:26:28] Nou is het ook, wanneer bijvoorbeeld specifiek gasopslag Grijpskerk tegen zijn einde zit van de vulling, dat er ook minder piekkapaciteit beschikbaar is voor de benodigde vragen.

[0:26:40] En Gasunie die heeft berekend voor de komende jaren van wat gebeurt er nou op hele windstille dagen.

[0:26:46] Wanneer de zon niet schijnt, er is geen wind, de donkelflaute.

[0:26:50] Dan is er dus juist heel veel piekcapaciteit nodig van gas.

[0:26:53] En daar zag ik best wel wat onzekerheden in qua piekcapaciteit.

[0:26:58] En dan komt mijn vraag.

[0:26:59] Dat gaat namelijk over de strategische voorraad die nu wordt voorgesteld in Alkmaar.

[0:27:04] Die werd nog meegenomen in de berekeningen om te kunnen voldoen aan de piekcapaciteit.

[0:27:09] Maar dan zou het de facto geen strategische opslag zijn, want die is toch juist uit het systeem gehad.

[0:27:27] De capaciteit van het hele gassysteem wordt conform de normen altijd doorgerekend.

[0:27:33] Dat is ook terug te vinden in de analyse die GTS voor ons maakt.

[0:27:39] Dus daar zijn eigenlijk alle botsproeven ook op het vlak van capaciteit in meegenomen.

[0:27:45] En datzelfde zullen we dus eigenlijk ook blijven doen als wij nu het stelsel gaan veranderen.

[0:27:51] Dan willen we er zeker van zijn dat ook dan in alle omstandigheden er voldoende capaciteit is om de situaties die we aan willen kunnen, om die ook werkelijk aan te kunnen.

[0:28:02] Dus ik denk dat dat het beste antwoord is dat ik hier kan geven.

[0:28:05] Want het is natuurlijk duidelijk dat op het moment dat je het stelsel gaat veranderen, dat je al dit soort checks opnieuw moet gaan doen.

[0:28:11] Dat is ook eigenlijk het huiswerk wat we nog even, ja, dat is behoorlijk wat huiswerk wat we voor de boeg hebben.

[0:28:16] Om als wij met feiten, met ideeën over dimensies aan gaan komen, dat we zeker weten dat die ook stand houden binnen alle normen die er nu gelden en dan nog steeds ook gelden.

[0:28:29] Ja, meneer Van den Berg, vervolgvraag.

[0:28:31] Dank u wel.

[0:28:34] Terecht dat dat goed wordt uitgezocht, daar ben ik ook heel blij om.

[0:28:38] Want dat is gewoon heel belangrijk voor de weerbaarheid van ons energiesysteem.

[0:28:43] Maar dat zou toch wel, want ik hoorde de heer Posma spreken over dat we eigenlijk een overcapaciteit hebben op dit moment met de gasopslagen.

[0:28:50] En dat is waar in de zin van volume.

[0:28:53] Maar het gaat mij vooral om die piekapaciteit.

[0:28:55] Dat is natuurlijk ook een feit.

[0:28:58] Wat nou als we gasopslagen Norge en Grijpskerk

[0:29:01] niet meer zouden hebben.

[0:29:03] Hoe kijken we dan naar de mogelijkheden om altijd te kunnen voldoenen aan de vraag?

[0:29:09] Kun je daarop toelichten?

[0:29:11] Dan zou ik vooruitlopen op de uitslag van het werk wat we nog voor de boeg hebben.

[0:29:15] Dat lijkt me niet verstandig.

[0:29:17] Wat ik wel kan zeggen is dat GTS op dit moment al één simulatie doet en dat is het wegvallen van de grootste infrastructuurcapaciteit en dat is Noorg.

[0:29:29] En die botsproef doorstaan we glansrijk de komende jaren.

[0:29:33] Dus dat is het enige wat nu in ieder geval bekend is.

[0:29:40] Ja, dank.

[0:29:41] Ik heb nog een vraag over de verschuiving van die verantwoordelijkheid... van de Nederlandse staat naar de energieleveranciers.

[0:29:48] Of jullie daar nog even iets meer invullingen zouden kunnen geven... wat het nou precies betekent en wat het ook vooral betekent... voor de grip die we als Nederland hebben op de gasvoorraden.

[0:30:00] In ieder geval.

[0:30:01] Meneer Posma.

[0:30:01] Ja, op dit moment is het zo dat leveranciers... voor de vraag van hun klanten hun portfolio-dekking, zoals dat dan heet...

[0:30:10] opbouwen met contracten over het algemeen.

[0:30:15] En daar zijn ze vrij om dat te doen op de manier waarop zij willen.

[0:30:19] Dus dat kan een contract zijn met Equinor, dat kan een contract zijn met een LNG leverancier vanuit de Verenigde Staten of wat dan ook.

[0:30:27] Dus daar zijn ze vrij in en daar worden ze ook op gecontroleerd door de ACM.

[0:30:32] Als je een stap verder zou willen gaan in het kader van die leveranciersverplichting, zou je kunnen zeggen, oké, we willen graag dat je x deel van je portfolio, dat je die in Nederland in de opslagen hebt.

[0:30:46] En dan ontneem je dus de leveranciers voor een deel van hun vrijheid.

[0:30:51] En de gedachte daarachter is dat mocht er iets misgaan,

[0:30:55] dan is het allerveiligste dat je in ieder geval een deel van je opslag in Nederland onder de grond hebt zitten.

[0:31:11] In mijn beleving gaan we nu toch echt wel meer op de markt leunen als het gaat om datgene wat we voor ons zien.

[0:31:20] Als het gaat om gasleveringszekerheid.

[0:31:25] Ik wilde u vragen, zouden we ook niet naast dat we de gas opslagen en of het een strategische voorraad is, is dan denk ik de uitkomst.

[0:31:38] ook niet veel meer aan lange termijn contracten moeten gaan denken, als we het ook hebben over de leveringszekerheid als het gaat om gas.

[0:31:46] Hoe kijken jullie daarnaar op grond van wat nu denk ik de situatie ook is?

[0:31:52] Ja, dank.

[0:31:54] Allereerst, ik denk dat we voor de weerbaarheid juist vooral op de overheid gaan leunen, want die strategische opslag is bedoeld voor de weerbaarheid.

[0:32:05] Dus de gedachte hierachter is dat voor weerbaarheid we echt veel strakker als overheid aanzet zijn.

[0:32:12] Zodat de markt zelfstandig veel meer kan doen in het kader van de inzet van seizoensopslagen.

[0:32:18] In relatie tot alle andere bronnen die er ter beschikking staan.

[0:32:22] En dat is denk ik heel erg belangrijk om te onderscheiden.

[0:32:26] In die bronnen kun je gebruik maken van langetermijncontracten.

[0:32:30] Dat is een optie.

[0:32:32] Dat is één van de opties.

[0:32:34] Die heeft voor- en nadelen.

[0:32:36] Het voordeel van een langetermijncontract is dat je wat langer zekerheid hebt.

[0:32:40] Het is echter wel zo dat die zekerheid onder bepaalde omstandigheden toch ook weer niet helemaal datgene zijn wat je zou willen hebben.

[0:32:49] Om een voorbeeld te geven, toen de straat van Hermoes dichtging, dan kom je eigenlijk voor dat soort contracten in een force majeure situatie...

[0:32:58] En dan heeft de leverancier het recht om zich daarop te beroepen.

[0:33:02] En dan ben je even ver van huis.

[0:33:05] Dus er is een gradatie in mate van veiligheid, zal ik maar zeggen.

[0:33:10] En het is denk ik niet terecht om te veronderstellen dat je met langetermijncontracten helemaal 100% aan de zekere kant zit.

[0:33:20] Wat ook speelt...

[0:33:21] Het is iets minder vanuit leveringszekerheid, is dat er ook vaak elementen in een contract zitten die maken dat de prijs ook nog eens een keer kan of moet meebewegen met de TTF-prijzen.

[0:33:33] Dus dan gaat er weer een stukje van het comfort wat je zou willen hebben af.

[0:33:39] Ik praat hier even in het algemeen, het is natuurlijk per contract verschillend, maar dit zijn bij elementen die we vaak terugvinden in die langetermijncontracten.

[0:33:49] Misschien even een vervolgvraag nog, als het mag.

[0:33:54] Want we zeiden net eigenlijk ook van weerbaarheid en kosten in een soort balans.

[0:33:58] Je probeert in ieder geval te zorgen dat je die verzekeringspremie niet te hoog hebt, maar tegelijkertijd wel krijgt wat je wenst.

[0:34:05] Dus een van die marktinstrumenten zou kunnen zijn lange termijncontracten.

[0:34:08] Maar kunt u er nog een paar noemen waarvan u zegt, daar moet je ook aan denken?

[0:34:14] Daar zou je gebruik van kunnen maken?

[0:34:15] Want u zegt, een van die mogelijkheden is lange termijncontracten.

[0:34:19] Maar ik kan me ook voorstellen dat de hele markt zich ook elke keer weer evolueert als het gaat om wat er in de markt ook allemaal gebeurt.

[0:34:27] Dat zou mijn vraag nog zijn.

[0:34:30] Ja, laat ik het zo zeggen.

[0:34:31] Ik denk dat we...

[0:34:32] We hebben natuurlijk heel erg vanuit de bril van de overheid naar dit vraagstuk gekeken.

[0:34:36] En ik denk dat...

[0:34:37] Daarvan heb ik gezegd wat ik net heb gezegd.

[0:34:39] Dat is denk ik hoe wij het recept vanuit de overheid bekijken.

[0:34:44] Marktpartijen...

[0:34:45] Ik denk dat ik wel kan zeggen, marktpartijen zijn over het algemeen behoorlijk volwassen in het creëren van een portfolio dekking die echt veilig is.

[0:34:55] Dat kan ik zeggen omdat we eigenlijk tot op heden in de markt daar nog niet heel erg veel missers hebben gezien, sterker nog.

[0:35:03] Wat we ook nog eens zien is dat zowel bij de inval in Oekraïne als nu met straatvernamos, dat die markt zo lenig is in het rerouten van al hun aanvoerstromen.

[0:35:16] dat er uiteindelijk op leveringszekerheid nog nooit een probleem heeft gespeeld.

[0:35:21] Wel dat het een prijseffect heeft gehad.

[0:35:23] Maar dat is eigenlijk, ja, even op mondiale schaal is dat een vraag aanbod ding dat zich doorvertaalt in de prijzen die wij dan vervolgens bij de consumenten en bij de industriële gebruikers terugvinden.

[0:35:39] Jeroen de Berg.

[0:35:41] Ja, voorzitter.

[0:35:42] Dank.

[0:35:42] Dat raakt gelijk het punt waar ik nog een vraag over wilde stellen.

[0:35:46] Ik hoor van meneer Posma van nou, er is nog nooit een tekort voorgekomen.

[0:35:50] Ook met Oekarine hebben we het kunnen opvangen.

[0:35:52] Nu ook met Hormoes.

[0:35:53] Dus de kans dat je eigenlijk zo'n strategische opslag nog nodig hebt, is maar zeer de vraag.

[0:36:00] Zouden we dan ook niet kunnen stellen dat, stel nou dat je het Groninger veld als strategische opslag zou aanwijzen.

[0:36:07] En even natuurlijk los van de politieke en juridische realiteit van dat veld.

[0:36:12] Zou het dan de facto niet ook kunnen betekenen dat bijvoorbeeld ook Groningen...

[0:36:17] dat het niet de verwachting is dat het überhaupt aangesproken zou worden als het in het verleden ook niet is gebeurd bij die aanvoerstoringen waar net over werd gesproken.

[0:36:27] Ja, dank.

[0:36:28] Ik begrijp de vraag, maar ik pas bij deze vraag, als je het goed vindt.

[0:36:32] Daar heeft de minister denk ik duidelijk steunpunt over gemaakt en daar wil ik het bij laten.

[0:36:36] U was mij voor, maar ik dacht even...

[0:36:43] Het zou kunnen, maar het zou heel politiek kunnen zijn.

[0:36:46] Dus ik denk dat hij...

[0:36:48] Maar het antwoord is duidelijk.

[0:36:50] Dan met de toestemming heb ik nog een hele technische vraag.

[0:36:55] Dat sta ik graag toe.

[0:36:58] Dank u wel, voorzitter.

[0:36:59] Nou, daar komt-ie.

[0:37:01] Kijk, de SOS-verordening wordt inderdaad hervormd... maar ik zat hem gisteravond nog eens door te lezen.

[0:37:07] En er staat in de definities het volgende geschreven... over die strategische voorraad...

[0:37:13] PGI Alkmaar die wordt natuurlijk aangelegd en daar staat ook een budgetaire raming voor.

[0:37:18] Die is fors, dat kunnen we denk ik wel stellen.

[0:37:21] En er staat in de SOS-verordening dat beschermde afnemers, dus de huishoudens, de ziekenhuizen, die moeten worden beschermd.

[0:37:27] In het geval van weersomstandigheden, verstoring van de gaslevering.

[0:37:31] En die doelstellingen die moeten met de meest kosteneffectieve maatregelen worden bereid.

[0:37:37] En op zodanige wijze dat de gasmarkt niet wordt verstoord.

[0:37:42] Ik denk heel duidelijk, maar hoe worden dan die afwegingen voor het ministerie gemaakt van pakken dan een PG?

[0:37:49] Zijn er andere mogelijkheden?

[0:37:50] Hoe vul je zoiets in in de praktijk?

[0:38:00] Even nadenken.

[0:38:02] Ik denk dat de vertaling van de verordening in het BHG bevat eigenlijk al een heel groot deel van de antwoorden.

[0:38:09] Dus daar gaan we gefaseerd naar de situatie dat het echt niet meer werkt.

[0:38:14] Waarbij ook rollen zijn uitgedeeld aan verschillende partijen, zoals aan EBN voor de vultaak.

[0:38:22] Dus als het gaat...

[0:38:24] ...om hoe is dat aangelegd en hoe is dat aangepakt... ...is denk ik het BHG het eerste document waar je naar zou moeten kijken... ...van hoe is dat gedaan.

[0:38:32] Dan is er in de uitvoering van dingen... ...zijn er ook altijd nog afwegingen te maken enzovoort.

[0:38:39] Ik vind het lastig om hier en nu daar concrete voorbeelden van te geven.

[0:38:45] Want dat is denk ik, laat ik zo zeggen... ...in alle relaties die wij hebben met de partijen... ...is bij ons...

[0:38:52] In het economisch verkeer gaat het bijna vanzelf, want iedereen zal altijd zorgen voor minimale kosten.

[0:38:57] En als het gaat in de richting van alles wat met weerbaarheid te maken, waar de overheid een rol speelt, zijn wij er heel alert op om dat ook tegen de laagste kosten te doen.

[0:39:06] Dat is overigens één van de redenen waarom we het onderwerp, waar we misschien nog de laatste tien minuten voor hebben, daar ook een hele duidelijke mening over hebben.

[0:39:18] Zullen we mevrouw Van Oosterhout de gelegenheid geven?

[0:39:23] Nou, voorzitter, ik wilde eigenlijk een punt van orde maken.

[0:39:26] Ik was nogal heel erg benieuwd naar de rest van de presentatie.

[0:39:28] Als daar nog tijd voor is.

[0:39:30] Nou, dan kijk ik even naar u beiden en naar ons drieën.

[0:39:32] Of er nog vragen zijn.

[0:39:34] Als die dringend zijn, dan zou ik zeggen, stel er nog één.

[0:39:37] Maar anders zou ik zeggen, laten we gebruik maken van het aanbod.

[0:39:41] Van nog een deel van de presentatie.

[0:39:43] Is dat meneer Villeberg ook...

[0:39:47] Is dat goed?

[0:39:48] Ja.

[0:39:49] Even nog een nabrander.

[0:39:52] Ja, ik ben ook wel benieuwd naar die presentatie nog.

[0:39:54] Maar ik vroeg eigenlijk net al naar...

[0:39:56] Ik heb nog even de data van GasUnie erbij gepakt.

[0:40:01] Kijk, ze projeteren het volgende.

[0:40:02] Dit is inderdaad heel technisch.

[0:40:05] Als het nou min 14 is en inderdaad, zoals mevrouw Colau al zei, dan valt gasopslag een dorg uit.

[0:40:12] Dan heb je inderdaad een flinke vermindering van de capaciteit.

[0:40:16] Maar ik stelde ook

[0:40:17] Grijpskerk heeft een vrij grote bandbreedte van wat daarvan de capaciteit is.

[0:40:24] Als je dat nou doortrekt, dus Norg valt uit, het is min 14 en Grijpskerk zit aan de onderkant van zijn mogelijkheden, dan zou je dus zonder de strategische opslag in Alkmaar een tekort hebben van 4 gigawatt aan vermogen.

[0:40:39] Dat is in overeenstemming met wat de commissie heeft gezegd hoe we dit moesten berekenen.

[0:40:46] Hoe wordt dat nu dan geduid?

[0:40:47] Ik probeer hem niet politiek te maken.

[0:40:51] Maar hoe moeten we dat nou technisch duiden richting het strategisch gasbeleid?

[0:40:56] Hoe moeten we daarmee omgaan?

[0:40:58] Of hoe gaan jullie daarmee om?

[0:41:01] Ik denk dat ik al even wat assistentie nodig heb.

[0:41:03] Dit is inderdaad een zeer technisch vraag.

[0:41:06] Ik weet dat GTS bij het doorrekenen van de norm rekening houdt met allerlei omstandigheden...

[0:41:14] ook volgens mij heel specifiek daar uitspraken over doet in de analyse, over de capaciteit die er bij Grijpskerk nog aannemelijk is op het moment dat zo'n uitval zou plaatsvinden.

[0:41:26] En ik kijk nog even naar mijn buurvrouw.

[0:41:30] Dank.

[0:41:31] Inderdaad stond GTS de capaciteitsmiddelen op.

[0:41:34] Alle middelen hebben een bepaalde capaciteit, die telt allemaal mee.

[0:41:38] En dan zonder Norg en zelfs met een verminderde versie van Grijpskerk is er een overschot aan capaciteit.

[0:41:47] Dat is aankomende winter.

[0:41:48] In de winters daarna wordt het alleen maar beter, omdat volgende winter wordt ook nog niet de Eems Energy Terminal meegerekend.

[0:41:56] In de winter daarna wel, dus dan komen we steeds ruimer in het overschot.

[0:42:00] En zelfs als je Norge en Grijpshek anders meerekent, als productiemiddel heeft het ook een capaciteit.

[0:42:07] Wat betreft de PGI is het zo dat in Europa alle landen ook hun strategische opslag in de capaciteitsmiddelen mogen meenemen.

[0:42:16] GTS heeft dat ook op die manier aangepakt.

[0:42:17] Net als iedereen in Europa gedaan.

[0:42:20] En voor de PGI geldt tenslotte dat er een heel klein stukje, dat is destijds ook gemeld in Kamerrieven, beschikbaar is voor pieklevering en blijft.

[0:42:28] Dus ook daarom blijft hij meetellen.

[0:42:31] Een heel klein mini-stukje van de vijf is ook voor een ander don nog beschikbaar.

[0:42:36] Dus hij is niet helemaal weg.

[0:42:41] Nou, was dat een voldoende antwoord, meneer Van den Berghe?

[0:42:45] Hij denkt er nog even van na.

[0:42:47] Maar oké, er is... Heel kort, heel kort.

[0:42:53] Ja, daarom.

[0:42:54] Het is gewoon een complex dossier.

[0:42:58] Als laatste, wederom dank.

[0:43:00] Maar waar ik nog naar vroeg, is dat er nu verschillende scenario's zijn gehanteerd in diezelfde GTS-analyse.

[0:43:08] Voorheen gingen ze uit in de koudste gerealiseerde winter uit de afgelopen dertig jaar.

[0:43:13] Maar nu is het koudst gerealiseerde wind uit de afgelopen 20 jaar.

[0:43:19] Waarom is die keuze gemaakt en hoe verhoudt zich dat?

[0:43:21] Het leidt al tot andere resultaten, maar is dat makkelijker of moeilijker?

[0:43:28] Dat is om het in lijn te brengen met de manier van berekening zoals die ook in de verordening staat.

[0:43:33] Eigenlijk is het in lijn gebracht met alle berekeningen van TSO's.

[0:43:39] Dank.

[0:43:39] Volgens mij zijn we redelijk de diepte ingegaan met elkaar, als het gaat om technische vragen.

[0:43:46] En dan kijk ik verwachtingsvol naar meneer Posma.

[0:43:53] Intussen wordt er een hand-out uitgedeeld.

[0:43:59] Dit is een toelichting op doorrollen.

[0:44:03] Naar aanleiding van de situatie waar we voor deze winter in zitten en ook de discussie die daar onlangs over plaatsvond.

[0:44:16] Op de eerste slide lichten we toe, hoe werkt het nou eigenlijk als je een gasopslag vult?

[0:44:25] Dat gaat als volgt, zoals ik net al zei, meestal koop je in de zomer gas in, dat stop je in de berging, maar er zit altijd direct een verkooptransactie aan vast.

[0:44:37] Als je dat niet doet, dan ben je heel onveilig bezig en over het algemeen...

[0:44:43] Dan laat ik het zo formuleren, dat wordt niet gedaan in de regel.

[0:44:48] Dus dat betekent, je koopt iets in de zomer voor, noem maar wat, 40 euro per megawattuur en in de winter verkoop je het voor 43 euro per megawattuur.

[0:44:58] Wat hier dus aan de hand is, is wat ik net zei, het is tegenwoordig helaas andersom.

[0:45:01] Je koopt hem in de zomer voor 43 en in de winter verkoop je hem voor 40.

[0:45:06] Stel dat je nou zegt, noem maar wat, vandaag is er een verkoopmoment voor je gehatchte volumes.

[0:45:15] Dan heb je dus een leveringsverplichting, maar je wilt heel graag doorrollen.

[0:45:19] Dan zou je die eigenlijk eerst moeten verdubbelen met een nieuwe gehatchte aankoop.

[0:45:27] Die koop je dus vandaag aan en dan heb je een verkoopmoment bij, laten we zeggen, volgende winter.

[0:45:37] Dat volume lever je dan aan de klant, want die verplichting had je.

[0:45:41] En per saldo blijft er dus evenveel in de berging zitten.

[0:45:45] Dus dan gaat er niks uit de berging.

[0:45:47] Maar in de administratieve transactie swap je eigenlijk de ene hedge voor de andere hedge.

[0:45:53] Dit is het ingewikkelde gedeelte, maar het is wel essentieel dat iedereen dat begrijpt.

[0:45:58] En die nieuwe hedge telt dus weer mee in je financieel resultaat.

[0:46:05] En dan is het denk ik goed dat we even kijken naar de volgende slide gaan.

[0:46:13] Dan geef ik een inkijkje in de future prijzen, zoals die dagelijks op de TTF worden gepubliceerd.

[0:46:20] En dan zijn er twee spreads die even in de gaten moeten worden gehouden.

[0:46:23] Dat is de spread tussen vandaag de dag ongeveer en volgende winter.

[0:46:28] En die is min 26 euro per megawattuur.

[0:46:33] Onthoud alvast dat de spread tussen volgende zomer en diezelfde wintermaand min 3 euro per megawattuur is.

[0:46:43] Dus wat gebeurt er dan?

[0:46:45] En dan kom ik op de derde slide.

[0:46:48] Vanwege het feit dat je een leveringsverplichting hebt en dus een nieuwe aankoop nu moet aangaan, krijg je een rekening van 26 euro per megawattuur.

[0:47:01] En je had er alleen van, in het voorbeeld wat hier staat, van min 1 vanwege de hedge die je aanlegde toen afgelopen zomer werd ingekocht.

[0:47:14] Dus je hebt eigenlijk opgeteld min 27 euro verlies.

[0:47:20] Dat is bij 10 terrawattuur 270 miljoen euro.

[0:47:29] Dat is een forse rekening.

[0:47:35] Dan kan je natuurlijk zeggen van oké, wat is dan je alternatief?

[0:47:38] Dit doe je natuurlijk om...

[0:47:41] De gedachte is dat het comfortabel is, want dan gaan we met veel goed gevulde opslagen de winter uit.

[0:47:47] Ik laat hier zien wat de rekening daarvan is.

[0:47:51] De stelling is, en dat is echt waar, dat als wij gewoon op 1 april of 1 mei weer opnieuw beginnen, dan halen we het om de opslag op tijd te vullen.

[0:48:02] Dus dat is het uitgangspunt.

[0:48:04] Dus als het uitgangspunt is dat je dezelfde leveringszekerheid aan het begin van volgende winter kunt bereiken, maar het kan goedkoper, dan zeggen wij laten we dat dan doen.

[0:48:14] En het kan goedkoper, want wat ik net liet zien, de spread tussen komende zomer en komende winter is min drie.

[0:48:21] Dus dan heb je een opdachtsom van min 4 in plaats van min 27 euro per megawattuur aan verlies.

[0:48:27] En dat is stukken goedkoper.

[0:48:29] En dit is bedoeld om ervoor te zorgen dat de gasgebruikers minder kosten doorgeleid krijgen.

[0:48:39] En om dat te bereiken is het dus verstandiger om eerst leeg te produceren en dan in de komende zomermaanden weer opnieuw te gaan vullen.

[0:48:47] Dit is het verhaal bij de huidige futureprijzen.

[0:48:51] Wat ik al op slide 2 schrijf, die veranderen dagelijks.

[0:48:55] Dus wat voor ons doelmatig is, is om te kijken als we kunnen doorrollen, dan doen we dat als de bijbehorende prijsverschillen daarbij verstandig zijn.

[0:49:10] En dat is dus niet min 26.

[0:49:12] Maar als dat nog eens een keer min 1 zou kunnen worden, dan is dat iets wat we in overweging willen nemen.

[0:49:18] En zo zijn wij, dat is een beetje ook in lijn met wat ik net zei, we zijn voortdurend met EBN in contact met wat is een doelmatige besteding van het debot met geld die uiteindelijk moet worden gevuld door de gasgebruikers om voldoende weerbaarheid te creëren.

[0:49:40] Misschien nog één aanvulling over de functie en de werking van seizoensopslagen in deze.

[0:49:45] Die zijn ook juist bedoeld om

[0:49:47] Als de prijzen hoog zijn, bijvoorbeeld omdat het koud is, om dan extra aanbod op de markt te brengen.

[0:49:54] Als je dan juist die opslagen, het gas erin laat zitten en juist niet... Dus in plaats van extra aanbod op de markt te brengen, kom je dan met een extra vraag, als je dus je heads doet.

[0:50:04] En dat heeft dan ook eigenlijk weer een opdrijvend effect op de prijzen, in plaats van het dempende effect wat die gasopslagen eigenlijk op de marktprijzen hebben.

[0:50:11] Het kan ook andersom.

[0:50:12] Als het bijvoorbeeld opeens heel erg warm wordt, dan kan dus ook die spotprijs heel laag worden.

[0:50:18] En dermate laag dat het aantrekkelijker is, dat het commercieel aantrekkelijk is om door te rollen.

[0:50:22] Dan kun je er winst op maken.

[0:50:23] Maar die gasopzagen hebben dus in die zin bij normale werken ook wel een dempet effect op de prijzen.

[0:50:28] En als je dat dus niet doet, als je het kunstmatiger in laat zitten, dan voorkom je dat positieve effect daarmee.

[0:50:38] Deze extra presentatie is denk ik ook heel fijn om nog even mee te krijgen.

[0:50:46] Ik denk dat het voldoende is voor dit moment.

[0:50:49] Ik kijk ook even naar de heer Van den Berg of hij het er ook mee eens is.

[0:50:51] Je moet het even verwerken denk ik.

[0:50:58] Zullen we één vraag doen?

[0:51:00] Ik heb geen vraag, dan bent u de enige die een vraag gaat stellen.

[0:51:02] Dat lijkt me heel goed.

[0:51:04] Ja, voorzitter, u weet dat het aardgasdossier mij aan het hart gaat.

[0:51:09] Kijk, het klopt wat er wordt gesteld over de spread in de toekomst, dat er inderdaad een verschil tussen zit.

[0:51:17] Maar het blijft natuurlijk wel dat je eigenlijk de markt en ook geopolitiek geeft je natuurlijk wel wat prijs.

[0:51:23] Je zegt eigenlijk, joh beste mensen, tegen 1 april zitten wij met geen lege gasopslagen.

[0:51:29] Theoretisch, wanneer iemand ons wil raken, dan weet hij dat...

[0:51:34] Op een kou moment in februari of maart onze infrastructuur saboteren is een uitstekend moment, want dan gaan wij richting de 0% vulgraad.

[0:51:44] En het is ook zo dat, het wordt ook gesteld door meneer Van Gilst, dat juist ook gevulde gasopslagen leiden tot lagere prijzen.

[0:51:51] Dus dat, nou ja, we hebben twee facetten.

[0:51:54] Het maakt ons één kwetsbaar, maar anderzijds zou je ook kunnen stellen, hogere vulgraad leidt tot lagere prijzen.

[0:52:01] En is dat dan ook meegenomen in de berekeningen?

[0:52:06] Heer Posma.

[0:52:07] Ik denk dat ik twee dingen hierop kan zeggen.

[0:52:10] Je weet nooit wat de exacte invloed is en hoe zich dat materialiseert.

[0:52:14] Je moet in dit voorbeeld dan wel ongeveer 240 miljoen euro compenseren door ander gedrag.

[0:52:20] Dat is best een stevige opgave.

[0:52:21] Maar ik kan niks voorspellen.

[0:52:26] Dat is één.

[0:52:27] Het tweede is, ik denk dat het goed is te realiseren, dat er meer dan alleen opslag is.

[0:52:32] Zeker aan het einde van de winter.

[0:52:34] is de verhouding tussen wat er nodig is om huishoudens te verwarmen en wat er beschikbaar is aan relevante import, productiecapaciteit enzovoort, is heel anders dan midden in de winter.

[0:52:50] Dus dat is niet echt meteen reden tot zorg.

[0:52:53] Het feit dat opslagen dan leeg of vrijwel leeg zouden zijn, dat is geen reden tot zorg.

[0:53:05] Dank u wel.

[0:53:07] Dat leidde tot een soort even stil moment, maar dat vond ik eigenlijk wel een mooi moment om ook te zeggen dank voor ook dit antwoord.

[0:53:16] Want het is een technische briefing, dus laten we het er ook bij houden.

[0:53:19] Ik wil mevrouw Colau, meneer Posma, de heer Van Geelsten en mevrouw Brinkman hartelijk danken voor de beantwoorden van de vragen en het stellen van de vragen door mevrouw Van Oosterhout en de heer Van den Berg.

[0:53:31] Ik denk dat we ook dit weer...

[0:53:33] kunnen gebruiken ook naar ons debat toe.

[0:53:35] Dus dat helpt ons allemaal denk ik ook goed geïnformeerd te zijn.

[0:53:39] Dank in ieder geval voor ook de mensen op de tribune.

[0:53:42] Dank ook voor de mensen thuis.

[0:53:44] En voor nu zou ik zeggen nog een fijne avond toegewend.

[0:53:47] Dankjewel en sluit deze bijeenkomst.