Disclaimer: deze transcriptie is geautomatiseerd omgezet vanuit audio en dus geen officieel verslag. Om de transcripties verder te verbeteren wordt constant gewerkt aan optimalisatie van de techniek en het intrainen van namen, afkortingen en termen. Suggesties hiervoor kunnen worden gemaild naar info@1848.nl.

Wapenexportbeleid

[0:00:00] Hierbij open ik deze vergadering van de vaste commissie voor buitenlandse handel en ontwikkelingssamenwerking.

[0:00:06] En vandaag hebben we het debat over het wapenexportbeleid.

[0:00:10] En ik heet de leden van de commissie welkom, mevrouw Dobben van de SP, mevrouw Maas van de VVD, de heer Lohman van CDA en de heer Bamenga van D66.

[0:00:20] En maar liefst twee bewindspersonen, de minister van ontwikkelingssamenwerking van buitenlandse handel en ontwikkelingssamenwerking en de minister van buitenlandse zaken.

[0:00:29] En we hebben in de convocatie stond dat we vier minuten spreektijd hadden, maar dat bleek aan de krappe kant gerekend te zijn.

[0:00:36] Dus als leden iets ruimer willen spreken, dan kan dat.

[0:00:40] Dan ga ik daar niet streng op voor zitten en voor de rest stel ik voor gewoon vier interrupties om mee te beginnen.

[0:00:47] Dan vraag ik graag mevrouw Dommel om als eerste te spreken.

[0:00:51] Dank u wel.

[0:00:51] Dan kan ik langzaam spreken, begrijp ik.

[0:00:53] Dus dat is fijn.

[0:00:55] Maar dank u wel, voorzitter.

[0:00:56] Er is een gigantische bewapening aan de gang op dit moment.

[0:00:59] Enorme investeringen in de wapenindustrie.

[0:01:01] En daarom is het ontzettend belangrijk dat we extra alert zijn... ...op waar al deze wapens terechtkomen.

[0:01:07] En vorig jaar vroegen wij ons af.

[0:01:10] Vorig jaar was de rapportage van Wapenexport in juni...

[0:01:13] Dat vonden wij toen al laat, herinner ik me.

[0:01:16] En waarom kwam die informatie nu pas in oktober?

[0:01:18] Dat zou mijn eerste vraag zijn.

[0:01:19] Want het helpt ons wel met de controle als het er gewoon tijdig is.

[0:01:24] Dan over Sudan.

[0:01:25] De Fact-Finding Mission en vele anderen zeggen dat de Emiraten de RSF in Sudan steunt... ...die met die steun de meest vreselijke oorlogsmisdaden begaat.

[0:01:34] En toch exporteert Nederland 2,1 miljoen euro aan militaire goederen naar de Emiraten.

[0:01:41] En ik wil graag weten hoe dat zit.

[0:01:42] Ik wil weten hoe de wapenexportcriteria bij deze export naar de Emiraten is gewogen.

[0:01:47] Hoe kan de conclusie zijn, want dat begrijp ik oprecht niet, hoe kan de conclusie zijn dat er geen risico bestaat op gebruik van deze militaire goederen bij mensenrechtsschendingen in Soudaan?

[0:01:58] En hetzelfde geldt voor de wapenexport van 2,9 miljoen richting Israël, de export naar Egypte voor 70 miljoen euro en naar Saoedi-Arabië voor 2,7 miljoen.

[0:02:08] Hoe zijn hier de criteria van wapenexport toegepast en het risico op bijvoorbeeld mensenrechtsschendingen gewogen?

[0:02:13] En ik ken de criteria, ik ken de acht criteria.

[0:02:16] Ik kende het al, ik heb de rapporten gelezen, we hebben de technische briefing gehad.

[0:02:20] Dus ik hoef geen uitleg over de criteria, maar ik wil echt weten hoe is dat nou gewogen, deze criteria, dat er een conclusie is geweest dat hier geen risico is op mensenrechtsschendingen en dat deze export heeft kunnen plaatsvinden.

[0:02:32] Dan de wapenexport naar Oekraïne.

[0:02:34] We begrijpen de wapenexport naar Oekraïne omdat het nodig is voor de verdediging tegen Rusland.

[0:02:39] Dus daar geen vraag over.

[0:02:41] Maar we hebben wel de plicht om kritisch te kijken of dat goed gaat.

[0:02:45] En Oekraïne exporteert zelf ook wapens.

[0:02:48] Maar het wapenexportbeleid is absoluut niet vergelijkbaar met dat van Europa of van Nederland.

[0:02:55] En daarom is mijn vraag aan het kabinet of het kabinet bereid is om hierover in Europa met Oekraïne te spreken.

[0:03:01] Om te zorgen dat zij exportcriteria gaan hanteren vergelijkbaar met de Europese wapenexportcriteria.

[0:03:08] Dit zit het gebruik van wapens in de verdediging van Rusland absoluut niet in de weg.

[0:03:12] Want dit gaat over wapenexport.

[0:03:14] Dit gaat niet over het gebruik van wapens voor Oekraïne tegen Rusland.

[0:03:17] Dus dit zou moeten kunnen zonder dat het hen in de weg zit.

[0:03:20] En daarom mijn vraag daarover.

[0:03:22] We hebben ook eerder vragen gesteld over Nederlandse aanvalsgeweren die naar het Russische vrijwilligerskorps bleken te zijn gegaan.

[0:03:28] Wat heeft Nederland met die berichtgeving gedaan en met die signalen?

[0:03:31] Welke afspraken zijn gemaakt met Oekraïne om dit te voorkomen?

[0:03:37] Dan lezen we ook dat genderspecifiek geweld is opgenomen als toetsingscriteria bij het EU-gemeenschappelijk standpunt en de ATT.

[0:03:44] Hoe wordt dit toegepast, bijvoorbeeld als het gaat om de toetsing van wapens aan de Verenigde Arabische Emiraten of steun aan de RSF, die op grote schaal wapens gebruikt om seksueel geweld te plegen?

[0:03:54] Dan voorzitter het verdrag van Aken.

[0:03:56] Volgens dit kabinet zijn de toetsingscriteria over risico op mensrechtsschendingen, bijdrage aan oorlog of instabiliteit in de regio, niet onderhandelbaar.

[0:04:06] Daarom hebben wij die criteria.

[0:04:08] En zelfs de nationale veiligheid en de veiligheid van bondgenoot is als criterium daaraan ondergeschikt.

[0:04:14] En toch is de reden om aan te sluiten bij het verdrag van Aken een hele andere.

[0:04:18] Namelijk vooral omdat de wapenindustrie dat wil.

[0:04:21] En daarmee wordt het risico op mensenrechtsschending ineens ondergeschikt aan het belang van de wapenindustrie.

[0:04:26] En hoe is het toetreden tot het verdrag van Aken dan te rijmen met het stellen dat de huidige toetsingscriteria leidend zijn?

[0:04:35] Dan, voorzitter.

[0:04:36] Het Nederlandse wapenbedrijf AIA gaat wapens produceren van een Israëlisch wapenbedrijf.

[0:04:42] Wapens die, zoals we lezen, zijn geboren in Israëls complexe gevechtsrealiteit.

[0:04:49] Grote kans dus dat ze zijn getest op Palestijnen.

[0:04:53] Die wapens zijn bedoeld voor export.

[0:04:56] En hoe wordt die export van deze wapens, die zijn geboren uit mensenrechten schendingen, hoe wordt die dan getoetst?

[0:05:04] En hoe kan het zijn dat er nog steeds zo makkelijk... kan worden samengewerkt met een Israëlisch wapenbedrijf... en een wapenbedrijf kan zeggen... ik ga me niet bezighouden met politiek.

[0:05:13] En dat is het dan als antwoord.

[0:05:16] Voorzitter, ik heb ook gezien dat er een goedgekeurde orde is voor de waarde van 4,3 miljard euro... ...van 14 april 2026.

[0:05:25] Dat staat niet in de rapportage voor 2025, want dat is van dit jaar.

[0:05:29] En ik heb wel vragen over wat deze orde is.

[0:05:33] Want het gaat over heel veel geld.

[0:05:34] Gaat het hier bijvoorbeeld om onderdelen voor de F-35 voor Israël?

[0:05:37] Gaat het om wapens die mogelijk richting Iran gaan, die...

[0:05:41] ...voor illegale oorlogen kunnen worden gebruikt.

[0:05:44] Dus waar is deze order voor?

[0:05:46] Dat is nog mijn vraag.

[0:05:47] Dank u wel, voorzitter.

[0:05:49] Dank u wel.

[0:05:50] Ik zie geen interrupties.

[0:05:52] Dus dan geef ik graag het woord aan mevrouw Maas.

[0:05:55] Dank u, voorzitter.

[0:05:57] Goed dat we dit debat jaarlijks voelen.

[0:06:00] Want het blijft een thema waar veel kanten aan zitten... ...en waar zorgvuldigheid geboden is.

[0:06:06] Laten we vooropstellen dat er wat mijn fractie betreft geen zorgen bestaan over de zorgvuldigheid waarmee de minister de toetsing uitvoert.

[0:06:13] Als ik zie hoe goed wij als Kamer geïnformeerd worden over wapenexport denk ik dat we de minister echt een compliment mogen maken.

[0:06:20] Over elke vergunningafgifte worden we geïnformeerd en dankzij de PSP vanaf een bedrag van 2 miljoen.

[0:06:26] In de stukken lazen we dat Nederland hierin uniek is.

[0:06:29] Waar ik wel kritisch op ben is de snelheid waarmee vergunningen worden afgegeven.

[0:06:34] De afgesproken termijn is acht weken, maar een half jaar is eerder regel dan uitzondering.

[0:06:38] En dat vindt mijn fractie zeer onwenselijk.

[0:06:41] Mijn vraag aan de minister is daarom wat hij gaat doen om te zorgen dat de termijn van acht weken voortaan wordt gehaald.

[0:06:47] Om concurrerend te zijn is dit essentieel en zoals gezegd aan de zorgvuldigheid hoeft dit niets af te doen, want die is prima op orde.

[0:06:55] Dan de wens die breed leeft in het parlement om als EU onafhankelijker te worden van de Verenigde Staten op het gebied van defensie.

[0:07:02] Daarvoor is onze Europese defensieindustrie keihard nodig.

[0:07:06] Sterker nog, als we onze bedrijven geen of te weinig ruimte geven om te exporteren, dan lukt het de industrie niet om overeind te blijven en dan komt er van die onafhankelijkheid niets terecht.

[0:07:15] Graag een reactie van het kabinet.

[0:07:18] Ik heb vorige maand met de heer Bamenga een motie ingediend, dus ik ben erg benieuwd wat de minister hierover te zeggen heeft die hier ook over gaat.

[0:07:25] Er zijn tal van bedrijven in Nederland die strategische goederen produceren.

[0:07:29] Het gaat om MKB-bedrijven, defensiestart-ups, familiebedrijven en multinationals met een lange historie in Nederland.

[0:07:36] En die bedrijven maken hoogtechnologische producten of onderdelen waar de Nederlandse economie in algemene zin baat bij heeft.

[0:07:44] Die technologie is namelijk toekomstbestendig en levert kwalitatief goede werkgelegenheid op.

[0:07:49] Sommige van die bedrijven leiden zelf hun personeel op, zoals GKM Fokker waar ik vorige maand ben geweest.

[0:07:54] En als het dual-use goederen betreft kan die ook in andere producten gebruikt worden dan alleen in wapensystemen.

[0:08:00] Dit soort bedrijven moeten we dus koesteren wat mijn fractie betreft.

[0:08:04] Wat doet de minister eraan om te zorgen dat het voortbestaan van dit soort bedrijven in Nederland verzekerd is?

[0:08:10] Voor mijn partij is dit debat over wapenexport dus geen ethisch vraagstuk.

[0:08:15] Maar een vraagstuk waar we met realisme naar moeten kijken.

[0:08:17] Zonder export krijgt de industrie het heel moeilijk en landen om ons heen, zoals Frankrijk en Zweden, die veel strategische goederen produceren en exporteren, zijn in deze context naast samenwerkingspartners ook concurrenten.

[0:08:30] Dus alles wat we kunnen doen om ons Nederlandse bedrijfsleven te helpen, moeten we doen.

[0:08:34] Een iets minder strikte toepassing van de acht criteria kan daarbij helpen, meedoen met het verdrag van Aken ook.

[0:08:41] Voor de helderheid, ik wil daarmee niet zeggen dat wij alle criteria die gaan over mensrechten of de situatie in de regio moeten negeren, maar wel dat we concurrerend moeten kunnen zijn.

[0:08:50] Waar ziet het kabinet mogelijkheden om de Nederlandse toetsing te versnellen en te versoepelen?

[0:08:56] Dan zou ik graag nog stilstaan bij Oekraïne.

[0:08:59] Het land waarnaar de laatste jaren veel strategische goederen geëxporteerd worden.

[0:09:03] En terecht, want het land vecht al bijna vijf jaar voor onze vrijheid.

[0:09:07] Vorige week las ik in de krant een verhaal over een Oekraïense bedrijf dat bezig is een eigen Patriot-systeem te ontwikkelen.

[0:09:14] De ontwikkeling van zo'n systeem duurt jaren.

[0:09:17] Het Oekraïense bedrijf zou er graag een Europees project van maken en heeft inmiddels in Europa een aantal samenwerkingspartners gevonden.

[0:09:24] Ze zijn anderhalf jaar op weg, maar dit zijn zoals gezegd langjarige projecten.

[0:09:30] Om dat project te laten slagen is het nodig dat de bureaucratie wordt doorbroken, zoals de CEO van het bedrijf zei in de Volkskrant en ik denk dat dat waar is.

[0:09:38] Ik zou de minister graag willen vragen hoe hij daarnaar kijkt.

[0:09:41] Ziet hij mogelijkheden om de bureaucratie te verminderen om dit soort ontwikkelingen mogelijk te maken?

[0:09:45] En waar denkt hij dan aan?

[0:09:48] En zou de minister willen overwegen de wapenexport aan Oekraïne te behandelen alsof het een EU-lidstaat is?

[0:09:54] Dit komt zowel de bureaucratie ten goede als dat het de positie van Oekraïne versterkt.

[0:09:58] Voor mijn partij beide essentieel.

[0:10:00] Ik dank u voorzitter.

[0:10:05] Ja, dank u wel.

[0:10:07] Want ik wou bijna zeggen wat zegt de VVD nou?

[0:10:11] Er is een enorme wapenproductie op dit moment in de wereld.

[0:10:14] We zien een gigantische militarisering.

[0:10:16] De wereld wordt overspoeld met wapens.

[0:10:19] Echt overspoeld met wapens.

[0:10:20] Wapenbedrijven maken miljarden, miljarden winst.

[0:10:23] Keren ze uit aan aandeelhouders.

[0:10:26] En dan zegt de VVD in plaats van, ja we moeten kijken, heel goed kijken naar waar die wapens terecht komen.

[0:10:32] Dan moeten we heel goed opletten, want anders komen ze in handen van verkeerde regimes.

[0:10:36] Worden er mensenrechtsschendingen mee begaan.

[0:10:39] Dan zegt de VVD, ja misschien moeten we in het belang van het Nederlandse bedrijfsleven maar iets minder strikt criteria toetsen.

[0:10:46] Dus ook mensenrechten.

[0:10:48] Is het nu echt zo dat de VVD de belangen van de wapenindustrie zo boven...

[0:10:53] mensrechten stelt.

[0:10:55] Is dat wat de VVD nu net heeft gezegd?

[0:10:58] Mevrouw Maas.

[0:10:59] Wat de VVD heeft gezegd, mevrouw de voorzitter... is dat wij het heel belangrijk vinden dat de industrie overeind kan blijven.

[0:11:07] En dat lukt alleen maar als je heel goed ook concurrerend bent in Europa.

[0:11:13] En er zijn best een aantal...

[0:11:14] We hebben natuurlijk die technische briefing gehad.

[0:11:16] We hebben een ronde tafelgesprek gehad.

[0:11:18] En wat mij daaruit is bijgebleven is dat wij als Nederland dat heel goed doen.

[0:11:21] Ik heb daar ook een opmerking over gemaakt.

[0:11:23] Ik vind ook echt dat dat goed is.

[0:11:25] En die criteria zijn echt voor de VVD heilig...

[0:11:29] Maar ik denk ook dat we daar best een klein beetje soepeler in kunnen zijn.

[0:11:34] En dan bedoel ik niet het toepassen van de criteria, maar ik bedoel vooral kijken hoe we daar met wat minder bureaucratie op een wat snellere manier besluiten over kunnen nemen.

[0:11:44] Mevrouw Dobba.

[0:11:46] Ja, voorzitter, maar nu breek ik me klomp.

[0:11:47] De industrie overeind blijven.

[0:11:49] Het is een miljardenindustrie.

[0:11:50] Het is geen armoedige maatschappelijke organisatie die afhankelijk is van subsidies van de overheid of zo.

[0:11:56] Nee, het is een miljardenindustrie, supercommercieel, waar aandeelhouders stinkend en stinkend rijk worden van wapens.

[0:12:03] Die hebben geen steun nodig van ons.

[0:12:05] Die hebben controle nodig van ons.

[0:12:07] En de VVD zegt om de industrie overeind te houden, die miljardenindustrie overeind te houden, zijn criteria zoals mensenrecht heilig, maar toch niet zo heilig.

[0:12:17] Dus eigenlijk moeten we er soepeler mee om kunnen gaan om die industrie overeind te houden.

[0:12:21] Maar wat bedoelt de VVD daar dan mee?

[0:12:23] Want het kan toch niet allebei waar zijn?

[0:12:26] Mevrouw Maas.

[0:12:27] Ja, dank voor deze vraag.

[0:12:29] Kijk, wij gaan het nooit eens worden, zeg ik tegen de voorzitter, mevrouw Dobbe en ik.

[0:12:36] En dat hoeft ook helemaal niet.

[0:12:37] Kijk, het hele mooie van het systeem van de criteria zoals we die in Nederland hebben, is natuurlijk dat die vier criteria, die ook over mensenrechten en de positie in de regio gaan, dat die echt heilig zijn.

[0:12:47] Dat als daar blijkt dat daar een schending plaatsvindt, dat ze dan sowieso niet exporteren.

[0:12:53] En daarnaast hebben we nog vier andere criteria.

[0:12:56] En wat mij betreft en wat mijn fractie betreft is dat gewoon een heel goed systeem.

[0:13:00] Waar het mij om gaat is dat als je het hebt over een onafhankelijke positie van Europa in de wereld, bijvoorbeeld zodat wij meer...

[0:13:09] ...onafhankelijk kunnen worden als het gaat over onze wapenindustrie in Europa... ...van de Verenigde Staten.

[0:13:15] Ja, dan zul je iets moeten doen om onze eigen industrie ook overeind te houden.

[0:13:19] En natuurlijk is dat belangrijk.

[0:13:20] En het verbaast me eerlijk gezegd... ...want mevrouw Dobben maakt het nu echt als een tegenstelling.

[0:13:26] En ik denk dat het dat ook is.

[0:13:29] Alleen ik denk dat het ook goed is voor mevrouw Dobbel.

[0:13:32] Als zij zich én ervan bewust is dat er zelfverdediging in het spel is voor een aantal landen.

[0:13:37] De landen die zij onder andere noemde.

[0:13:39] Maar ook dat we heel goed kijken hoe we onze eigen positie in de wereld.

[0:13:44] En dan gaat het ook over werkgelegenheid.

[0:13:46] Dat lijkt me toch een onderwerp waar mevrouw Dobbel ook wel enige belang bij heeft.

[0:13:50] Dat we die goed houden.

[0:13:51] En dat is precies waarom ik mijn betoog heb gehouden zoals ik het heb gehouden.

[0:13:58] Ik zou heel graag de heer Bemenga het voorzitterschap heel even willen geven.

[0:14:03] Zodat ik ook een interruptie kan blijven.

[0:14:05] Dank u wel.

[0:14:06] En nu geef ik het woord aan mevrouw Kreuger voor haar eerste interruptie.

[0:14:10] Ja, dank voorzitter.

[0:14:11] En ook ik ben echt wel eigenlijk even zoeken naar wat de VVD hier nou precies zegt en welke consequenties dat heeft.

[0:14:20] En ik ga de vraag net anders stellen, namelijk op het moment dat het doel is dat wij als Europa onze eigen defensie op orde kunnen hebben, en daar hebben we ook wapenindustrie voor nodig, dan kan het toch nooit zo zijn dat wij, omdat we intern binnen Europa tussen landen concurreren,

[0:14:40] ...onze criteria afzwakken... ...waarmee we eigenlijk juist de internationale rechtsorde in stand houden... ...die cruciaal is voor onze stabiliteit en veiligheid.

[0:14:50] Die interne concurrentie wat mevrouw Maas noemt met... ...wat was het, Duitsland, Zweden... ...kan toch nooit een argument zijn om onze criteria om mensenrechten af te zwakken?

[0:15:03] Mevrouw Maas.

[0:15:04] Dank u voorzitter.

[0:15:05] Ja, mevrouw Kreuger die vraagt mij of het nooit een reden kan zijn om onze criteria af te zwakken.

[0:15:13] Maar dat heb ik natuurlijk ook helemaal niet gesuggereerd.

[0:15:15] Het enige wat ik gesuggereerd heb is dat het belangrijk is om te kijken hoe je...

[0:15:20] minder bureaucratie kan hebben... hoe je sneller een besluit kan nemen... en hoe je meer geharmoniseerd in Europa te werk kan gaan.

[0:15:27] Want het kan toch ook niet zo zijn... en dat kan mevrouw Kreuger volgens mij niet met mij oneens zijn... dat als Frankrijk binnen acht weken een besluit kan nemen... dat het dan gek is dat wij dat als Nederland niet kunnen.

[0:15:41] Nog een vervolgvraag van mevrouw Kreuger.

[0:15:43] Ja, maar voorzitter, mevrouw Maas had het wel degelijk over het soepeler hanteren van criteria.

[0:15:49] Dat was natuurlijk even het stukje waar de SP en wij op aanslaan.

[0:15:53] Het soepeler hanteren van criteria.

[0:15:55] En dan is nogmaals de vraag, ik zou hopen dat we in Europa veel meer samen gaan werken.

[0:16:00] Dat we ook als Europa de bedrijven en industrieën samen gaan werken, maar dat we toch niet vanuit een interne concurrentiezucht met andere Europese partners de criteria die ons internationaal veilig moeten houden, want daar gaat dit over, dat we die soepeler gaan hanteren.

[0:16:15] Dat is toch totaal, nou ja, ik zou denken geopolitiek behoorlijk dom.

[0:16:25] Dank voor deze vraag wederom.

[0:16:27] Kijk waar het mij om gaat.

[0:16:29] En dat heb ik volgens mij nu al een aantal malen gezegd.

[0:16:33] is dat wij proberen concurrerend te zijn.

[0:16:36] En concurrerend wil ook zeggen dat je ook kijkt naar hoe andere Europese landen dat doen.

[0:16:40] En we hebben een prachtig systeem.

[0:16:42] Ik heb daar niet voor niks mijn complimenten voor uitgesproken.

[0:16:46] Dat systeem moeten wij ook echt behouden.

[0:16:49] Maar als blijkt dat een Frankrijk of een Zweden of een Duitsland die criteria anders hanteert dan wat wij dat doen, dan lijkt me dat wel een gesprek waard in Europa.

[0:17:01] Oké, ik zie verder geen of toch wel een vervolgvraag van mevrouw Kreuger.

[0:17:07] Ja, voorzitter, een gesprek lijkt me inderdaad zeker een gesprek waard... namelijk om te zorgen dat Frankrijk of Duitsland of Zweden het gaan doen met de zorg en zorgvuldigheid... waarmee in ieder geval mevrouw Maas vindt dat wij het als Nederland doen... maar toch niet dat we in een soort race to the bottom komen...

[0:17:26] Vanwege interne concurrentie met onze bondgenoten binnen Europa.

[0:17:32] Dat is toch een hele bizarre logica.

[0:17:35] Ik kan er niet bij.

[0:17:36] Dus eigenlijk is mijn vraag, als we gewoon een concreet voorbeeld nemen.

[0:17:42] Waarin zou mevrouw Maas dan willen zien dat we soepeler zijn?

[0:17:45] Waar zit die soepelheid dan in?

[0:17:46] Dat we zeggen, nou ja, god, het kan inderdaad misschien terechtkomen op het slagveld in Soudaan.

[0:17:51] Maar ja, nu moeten we even soepel zijn.

[0:17:54] Waar wil de VVD soepel in zijn?

[0:17:56] Mevrouw Maas.

[0:17:57] Ja dank voorzitter.

[0:17:58] Kijk ik sla ook een beetje aan op wat u zegt over de race to the bottom.

[0:18:01] Want dit is iets wat heel vaak wordt genoemd als het gaat over hoe in Europa zaken geharmoniseerd worden.

[0:18:06] En dan wordt altijd gedaan alsof Nederland met een race to the bottom bezig is.

[0:18:10] Maar mijn punt is juist dat wij als Nederland dit ontzettend goed doen.

[0:18:14] En mijn punt is juist dat wij die vier criteria die bovenaan staan... juist heel erg scherp in de gaten houden.

[0:18:20] En dat moet ook absoluut zo blijven.

[0:18:21] Want daar zit ook in dat risico dat je niet naar landen gaat exporteren... zoals een Soudaan of naar de VEE mocht het in Soudaan gebruikt kunnen worden.

[0:18:30] Daar zit de kern.

[0:18:34] Mijn andere punt, en dat herhaal ik nog maar weer een keer, is dat het zou goed zijn als je kijkt naar hoe je die bureaucratisering kan verminderen.

[0:18:42] Er kan geen verrassing zijn dat mijn partij dat een belangrijk punt vindt en dat we kijken hoe we misschien iets soepeler kunnen zijn, zodat de snelheid toeneemt.

[0:18:52] Dank u wel.

[0:18:54] Kan ik het nu overdragen?

[0:18:56] Dan draag ik bij deze het voorzitterschap over aan mevrouw Kreuger.

[0:19:00] Dank u wel.

[0:19:01] Kijk ik rond of er nog andere mensen zijn die interrupties willen doen?

[0:19:04] Nee?

[0:19:04] Dan geef ik graag het woord aan de heer Louman.

[0:19:11] Dank u wel, voorzitter.

[0:19:13] Wie een pakketje online bestelt, kan vaak precies zien waar dat pakketje zich op elk moment bevindt.

[0:19:18] Live track and tracing.

[0:19:20] Bij een Nederlandse sensor die via buitenlandse fabrikanten in een wapensysteem terechtkomt, is dat een stuk lastiger.

[0:19:26] Ik neem u mee op een track and trace reis van de Nederlandse sensor.

[0:19:30] Nederland levert naast sensors kennis, elektronica en andere onderdelen die in buitenlandse wapensystemen terechtkomen.

[0:19:36] Het staat buiten kijf dat onrust in de wereld Europa noopt te investeren in haar defensieindustrie.

[0:19:42] Tegelijkertijd willen we voorkomen in letterlijke zin onderdeel te worden van onrechtvaardige oorlogen die worden gevoerd of onrechtvaardig geweld wat wordt gebruikt tegen burgers.

[0:19:51] Wapenexportbeleid gaat over de balans tussen deze afweging.

[0:19:55] In dat licht beziet het CDA de toetreding van Nederland tot het verdrag van Aken.

[0:20:01] De in Nederland geproduceerde sensor belandt via een buitenlandse, vaak Europese fabrikant in een defensiesysteem.

[0:20:07] Kan de minister inzichtelijk maken hoe vaak de controle nalevering heeft geleid tot ontdekking van ongewenst eindgebruik of doorlevering en welke maatregelen daarop zijn genomen?

[0:20:19] kan de minister voor toetreding aan het verdrag van Aken concreet vastleggen welke informatie Nederland van partners ontvangt over vermoedelijk misbruik van Nederlandse componenten en binnen welke termijn de Kamer over ernstige gevallen en de genomen maatregelen kan worden geïnformeerd.

[0:20:34] Vervolgens bereikt de sensor de uiteindelijke gebruiker.

[0:20:38] Infrarood technologie kan worden ingezet in een brandmelder, maar ook voor beeldherkenning om doelwitten op te sporen.

[0:20:43] Voor bedrijven moet het volkomen helder zijn wat zij hierover moeten onderzoeken en bij welke eventuele misstanden ze zich bij de overheid moeten melden.

[0:20:51] Waar ziet de minister in de huidige uitvoering tekortkomingen bij het beoordelen van zulke combinaties van technologie en hoe worden die aangepakt?

[0:21:00] Hoe zorgt de minister ervoor dat bedrijven weten waar ze aan toe zijn en is hij bereid om samen met deze bedrijven concrete richtlijnen op te stellen?

[0:21:07] Kan de minister een voorbeeld geven van een diplomatieke afweging waarvan achteraf beoordeeld kan worden dat deze niet de juiste is geweest?

[0:21:16] Als de sensor eenmaal in een systeem is verwerkt, kan het zijn dat er aanwijzingen zijn dat de sensor betrokken is bij misstanden.

[0:21:22] Hierbij is het van belang dat de Kamer op tijd wordt geïnformeerd zodat zij haar controlerende taak kan uitvoeren.

[0:21:28] Juist wanneer deze goederen via een Europese partner zijn geleverd.

[0:21:33] Kan de minister de Kamer het comfort bieden dat, wanneer dit soort signalen ontstaan, de Kamer tijdig en voldoende wordt geïnformeerd over wat wordt onderzocht en welke maatregelen worden genomen?

[0:21:46] Voorzitter, het CDA vindt het verstandig dat er geïnvesteerd wordt in een sterke Europese defensieindustrie.

[0:21:52] Hiervoor is het ook noodzakelijk dat de overheid exportcontrole efficiënt maar verantwoordelijk controleert.

[0:21:58] Met het laten groeien van de defensieindustrie en de wapenexport groeit ook onze verantwoordelijkheid.

[0:22:05] kan de minister het oordeel geven over de vraag of de situatie na toetreding van het verdrag van Aken verbetert of verslechtert als het gaat over ten eerste het risico dat wapenonderdelen terechtkomen op plekken waar we dat niet willen en twee, de concurrentiepositie van de Nederlandse defensieindustrie.

[0:22:23] Voorzitter, een Tweede Kamer track-and-trace-nummer voor defensieonderdelen is een utopie.

[0:22:28] Tegelijkertijd moeten we oppassen dat verantwoordelijkheid voor als het misgaat niet van ons afgeorganiseerd wordt.

[0:22:33] Zoals Michael Walzer zegt, handelingen van staten zijn ook handelingen van individuele mensen.

[0:22:39] Het CDA wil weten wie er handelt als onze sensor op de verkeerde plek opduikt.

[0:22:44] Dank u wel.

[0:22:49] Geen interrupties.

[0:22:50] Dan geef ik graag het woord aan de heer Baminga.

[0:22:55] Dank u wel, voorzitter.

[0:23:02] Onze realiteit is veranderd.

[0:23:04] Het laatste beetje vredesdividend heeft zich uitgekeerd.

[0:23:08] We leven in een wereld waarin de geopolitieke machtsverhoudingen zijn verschoven.

[0:23:12] Nederland en Europa moeten daarom een enorme stap vooruit zetten...

[0:23:16] om onze eigen veiligheid te kunnen waarborgen.

[0:23:19] We kunnen militair gezien niet langer afhankelijk blijven van Amerikaanse technologieën of beslissingen uit Washington.

[0:23:26] Daarvoor is een sterke defensieindustrie cruciaal.

[0:23:30] Een industrie die zelf kan innoveren, produceren en opschalen.

[0:23:35] Onze militairen, onze mannen en vrouwen die iedere dag klaarstaan om onze vrede en veiligheid te verdedigen, moeten erop kunnen vertrouwen dat zij met het beste materieel uitgezonden worden.

[0:23:47] Zij moeten hun werk goed en daadkrachtig kunnen uitvoeren.

[0:23:51] En voorzitter, om dat mogelijk te maken moeten we samenwerken.

[0:23:55] We moeten onze positie versterken als toeleverancier van hoogwaardige technologie en onderdelen.

[0:24:02] Bedrijven zoals Robin Radar, Thales Nederland en Destinus leveren een belangrijke bijdrage aan onze defensiecapaciteit.

[0:24:09] Zij spelen een essentiële rol in internationale samenwerkingsprogramma's, wat een voorwaarde is voor deelname aan grotere Europese internationale

[0:24:17] defensieprogramma's.

[0:24:19] Zo versterken we onze operationele slagkracht, strategische autonomie en economische positie.

[0:24:25] We investeren in de veiligheid van onze militairen en de toekomst van Europa.

[0:24:30] Voorzitter, dat brengt mij bij het verdrag van Aken.

[0:24:34] Als we willen dat onze bedrijven een sterke positie behouden in internationale productieketens

[0:24:39] dan is er meer nodig dan alleen investeringen.

[0:24:42] Een gelijk speelveld, voorspelbare regels en slagvaardig beleid is dan essentieel.

[0:24:48] Het verdrag van Aken kan hier een belangrijke bijdrage aan leveren.

[0:24:52] Het vergemakkelijkt de samenwerking bij gezamenlijke defensieproductie en voorkomt dat uiteenlopende nationale exportprocedures die samenwerking onnodig belemmeren.

[0:25:03] Duitsland, Frankrijk, Spanje en inmiddels het Verenigd Koninkrijk, doe mee.

[0:25:08] Nederland heeft al sinds juni 2025 toestemming om toe te treden, maar de daadwerkelijke toetreding laat nog altijd op zich wachten.

[0:25:16] Mijn vraag aan de minister, wanneer ontvangt de Kamer het wetsvoorstel ter goedkeuring van het verdrag van Aken en kan de minister toezeggen dat Nederland zo snel mogelijk toetreedt met voldoende waarborgen voor mensenrechten, veiligheid en het voorkomen van ongewenst eindgebruik?

[0:25:34] Voorzitter, tot slot nog een belangrijk punt over de uitvoering.

[0:25:37] En ik heb mijn collega's hiernaast daar ook iets over horen zeggen.

[0:25:41] We vragen onze defensie-industrie om sneller en meer te produceren.

[0:25:46] Maar bedrijven wachten volgens FME soms tot wel 24 weken op een exportvergunning.

[0:25:53] Zelfs bij herhaalleveringen aan dezelfde klant.

[0:25:57] Daarnaast is het vooralsnog onmogelijk om te volgen in welke fase de vergunningsaanvraag zich bevindt.

[0:26:04] We kunnen niet aan de ene kant investeren in het opschalen van onze defensieindustrie om diezelfde industrie vervolgens vast te laten lopen in onze eigen praktijken.

[0:26:13] Mijn vraag aan de minister daarom is, kan de minister toezeggen zich samen met de minister van Financiën in te zetten voor extra uitvoeringscapaciteit bij buitenlandse zaken en de centrale...

[0:26:23] dienst voor in- en uitvoer van de Nederlandse douane en voor digitaal volkssysteem waarmee bedrijven inzicht krijgen in de voortgang van hun vergunningsaanvraag.

[0:26:32] Dank u wel.

[0:26:41] Ja, dank u wel aan collega Bamenga voor de inbreng.

[0:26:45] Ik heb een vraagje, want de heer Bamenga heeft het over het verdrag van Aken... en dat het belangrijk is om een gelijk speelveld te creëren.

[0:26:53] Nu hadden we hier net een debatje over dat dat ook kan betekenen... op het moment dat andere landen op een andere manier toetsen dezelfde criteria... wat leidt tot andere uitkomsten, want dat is wat we heel erg duidelijk hebben gezien... tijdens die ronde tafel ook...

[0:27:09] kan dat ook leiden dat je een race naar beneden krijgt.

[0:27:11] Dus niet dat Frankrijk zich gaat houden aan onze goede wapenexportcriteria... aan de manier waarop wij toetsen, dus met dezelfde uitkomst als wij... maar dat wij gaan toetsen of dat het terechtkomt in de manier waarop Frankrijk dat nu doet.

[0:27:24] En we hebben gezien dat er Franse wapens zijn terechtgekomen in Soudaan.

[0:27:28] Dus wat vindt de heer Bamenga dan van dat risico?

[0:27:32] Hoe moeten we dan zorgen dat het niet een race naar beneden wordt?

[0:27:35] En is dat risico bij het verdrag van Aken niet gewoon te groot?

[0:27:39] Alles wat we hebben gehoord.

[0:27:42] Ja, dank u wel voor deze vraag.

[0:27:43] Ik denk ook een belangrijke vraag.

[0:27:46] Ik denk ook wel een vraag die ook voor mij denk ik heel erg belangrijk is.

[0:27:51] Zeker op het moment dat je staat voor mensenrechten.

[0:27:54] En dat zegt het kabinetsbrief ook.

[0:27:56] Dat blijft natuurlijk het uitgangspunt.

[0:27:58] Het beborgen van mensenrechten overal.

[0:28:03] Maar ik denk wel dat, ik heb het vertrag van Aken zelf ook doorgenomen, dat daar voldoende waarborgen in zitten.

[0:28:12] Dus het zorgt juist ervoor op het moment dat Nederland erbij zit, dat Nederland er ook over mee kan praten en op het moment dat er toch risico's zich voordoen, dat Nederland dan ook kan zeggen dit gaat tegen onze belangen in, dit gaat tegen onze nationale veiligheid in en wij grijpen in.

[0:28:29] En het verdrag geeft ook aan het moment dat een partij dit doet... dat er dan meteen ook gekeken moet worden naar een andere oplossing... en dat die oplossing ook in consensus moet gebeuren.

[0:28:42] Dus dat lijken mij wel juist voorwaardes die er juist voor kunnen creëren... dat die race naar beneden juist niet toetreedt... omdat Nederland juist mee kan praten binnen zo'n systeem van het verdrag.

[0:28:59] Mevrouw Dolder.

[0:29:01] Ja, dank u wel.

[0:29:02] En toch hebben we tijdens de rondetafel gehoord... dat juist dat ingrijpen heel lastig wordt.

[0:29:07] Omdat mensenrechten niet een criterium is... een voorwaarde om te kunnen ingrijpen.

[0:29:13] Dus dat mechanisme wat de heer Bamenga schetst... dat is er eigenlijk niet in het verdrag van Aker.

[0:29:18] En we hoorden ook nog steeds coalitiegenoot van de heer Bamenga zeggen... dat we eigenlijk maar iets minder strikt met criteria moeten toetsen.

[0:29:27] Dat we daar iets soepeler mee om moeten gaan...

[0:29:29] En we horen zelfs het ministerie van Buitenlandse Zaken zelf... eerder al, want eerder is er een WO-verzoek geweest... waaruit bleek dat het ministerie van Buitenlandse Zaken zelf stelt... dat toetreding zou betekenen dat de lat qua exportcontrole in Nederland behoorlijk naar beneden gaat.

[0:29:49] Dit gaat over het verdrag van Aker.

[0:29:50] En dit is wat het ministerie van Buitenlandse Zaken jaren geleden zelf al stelde.

[0:29:55] Als die waarborgen er niet zijn...

[0:29:57] En we zien dat er ook andere partijen zeggen, die criteria moeten maar wat minder strikt gehanteerd worden.

[0:30:04] Wil de heer Bemenga dit echt aan, dit risico?

[0:30:10] Voorzitter, wat mij betreft zijn mensenrechten niet onderhandelbaar.

[0:30:15] Dus dat betekent dat dat al een ondegrens is.

[0:30:17] Dus volgens mij kunnen we moeilijk zeggen van oké, we hebben mensenrechten.

[0:30:21] We gaan toch minder strikt daarop hanteren.

[0:30:25] Die mensenrechten, de internationaal humanitair oorlogsrecht, die zijn er niet voor niks.

[0:30:29] Die zijn heel erg belangrijk.

[0:30:31] En op het moment dat die risico's optreden, dan ga ik er ook vanuit dat wij als Nederland ingrijpen.

[0:30:37] En wat mij betreft is dat juist het voorbeeld wat direct onze belangen raakt.

[0:30:42] En volgens mij zei mevrouw Kreuger dat ook, dat je kunt dat niet loszien van elkaar.

[0:30:47] Op het moment dat mensenrechten elders geraakt worden, dan raakt dat ook onze belangen.

[0:30:55] Want uiteindelijk heeft dat ook impact op ons.

[0:30:59] Dus wat mij betreft vind ik dat dat al helemaal niet moet betekenen dat er een soort race naar beneden...

[0:31:06] wordt gegaan.

[0:31:07] En ik hoor ook inderdaad graag de reactie vanuit het kabinet hierover, ook over de uitspraak die u net gedaan heeft.

[0:31:17] Mevrouw Maas.

[0:31:18] Dank u voorzitter.

[0:31:19] Het is natuurlijk zo bij wapenexport dat eigenlijk steeds meer kleine onderdeeltjes op heel veel verschillende plekken in de wereld worden gemaakt.

[0:31:30] En ik ben het heel erg met de heer Bamenga eens als het gaat om het verdrag van Aken dat we daar als Nederland eigenlijk zo snel mogelijk toe zouden moeten treden.

[0:31:38] Maar ik was benieuwd, want u zei iets over het voorkomen van ongewenst eindgebruik.

[0:31:43] Hoe ziet u dat in het kader van het verdrag van Aken en in het kader ook van dat die industrie eigenlijk zo enorm geglobaliseerd is?

[0:31:55] Nou voorzitter, ik denk dat het heel erg belangrijk is dat er transparantie is over mogelijke eindgebruik.

[0:32:00] En volgens mij wordt dat ook genoemd in het verdrag van Aken dat daar transparantie over moet zijn zodat je ook aan de voorkant bij die onderdelen in ieder geval kan toetsen of dat uiteindelijk op de juiste manier op de juiste plek terecht komt.

[0:32:15] En wat ons betreft hebben we daarin echt wel een verantwoordelijkheid om juist aan de voorkant dit goed te blijven toetsen.

[0:32:26] Mevrouw Maas?

[0:32:27] Ja, dan heb ik nog een vervolg.

[0:32:28] Want ik hoorde de heer Lohman over track-and-trace... en dat is denk ik ook wel een heel belangrijk element.

[0:32:36] Is dat dan ook waar de heer Bamenga aan denkt?

[0:32:39] Aan zeg maar een soort van track-and-trace systeem... zodat zowel wij als publiek, algemeen publiek... maar wij ook als parlementariërs...

[0:32:49] ...enigszins kunnen volgen waar dan die elementen van het Nederlands bedrijfsleven zich bevinden.

[0:32:55] En dan bedoel ik vooral waar ze terechtkomen, ook waar ze op dat moment zijn.

[0:33:00] En ook dat je een beetje een beeld hebt van hoe zo'n systeem dan in elkaar gezet wordt... ...zodat je ook heel goed oog kan houden voor zowel het omleidingsrisico... ...als ook de eindbestemming van een uiteindelijk product.

[0:33:12] Is dat waar de Rengma aan denkt, is mijn vraag.

[0:33:15] Nou ja, voorzitter, ik ben benieuwd of dat uitvoerbaar is.

[0:33:18] Ik vind het een interessant idee.

[0:33:23] Ik denk dat hoe meer transparantie je kunt bieden hierop, hoe beter dat natuurlijk is.

[0:33:29] Maar ik hoor graag in hoeverre dat uitvoerbaar is.

[0:33:31] Ik heb zelf ook gesproken over een systeem van track and trace, maar dat ging veel meer over de procedure van de aanvraag.

[0:33:39] En volgens mij ging mevrouw Maas daar ook een beetje over.

[0:33:43] Dat het enerzijds lang duurt, langer dan afgesproken.

[0:33:49] En anderzijds dat men gewoon niet weet in welke fase van de procedure zit men.

[0:33:55] En dat levert gewoon in de praktijk, in de uitvoering levert dat problemen op.

[0:34:00] En daar zouden we eigenlijk...

[0:34:02] ook een track-and-trace systeem moeten hebben.

[0:34:05] En daar vraag ik dus eigenlijk dit kabinet om daar een soort toezegging op te doen... dat ze dat voor elkaar kunnen krijgen.

[0:34:15] Mevrouw Maas.

[0:34:16] Ja, dank voorzitter.

[0:34:17] En ik heb eigenlijk nog een hele andere vraag.

[0:34:19] Veel dank voor de antwoorden, want die vond ik heel verhelderend.

[0:34:23] Op het eind zou eigenlijk extra capaciteit moeten komen, maar dan zijn wij als VVD natuurlijk de hoeder van de slagvaardige overheid.

[0:34:31] En hoe ziet u dat dan in het licht van de slagvaardige overheid en toch de wens om te kijken of we met wat minder ambtenaren kunnen?

[0:34:39] Ik wilde bijna zeggen AI.

[0:34:40] Nee, grapje.

[0:34:42] Zeg maar niet nee.

[0:34:44] Nee, maar kijk, ik denk dat als je hier prioriteit aan geeft en we weten allemaal dat daar best wel veel financiering ook naartoe gaat, dan moet je ook zorgen dat juist dit soort administratieve dingen ook gewoon goed geregeld zijn.

[0:35:01] En waar dat precies mee te maken heeft.

[0:35:03] Ik noem nu eventjes capaciteit, maar misschien heeft dat helemaal niet meer capaciteit, dat weet ik niet.

[0:35:08] Maar dan hoor ik graag vanuit het kabinet waar dat precies mee te maken heeft en dat het gewoon opgelost wordt.

[0:35:13] Dus dat is denk ik mijn suggestie richting het kabinet.

[0:35:20] Goed.

[0:35:22] Volgens mij was de heer Bamingo ook aan het eind van zijn spreektekst.

[0:35:26] Dan is de heer De Roon aangeschoven en geef ik hem het woord.

[0:35:31] Ja, dank u wel voorzitter.

[0:35:33] Voorzitter, we hebben voorafgaand aan dit debat een besloten technische brief ingekregen van ambtenaren van het ministerie over hoe dat vergunningsverleningsbeleid gestald krijgt.

[0:35:46] En ik moet zeggen, ik vond dat een hele goede...

[0:35:50] voorlichting voor ons.

[0:35:52] Niet alleen dat het heel duidelijk en uitgebreid was, maar vooral ook dat daaruit bleek hoe grote toewijding is van de mensen die daarmee bezig zijn.

[0:36:02] Dus dat mag hier best genoemd worden en daarom zeg ik dat nu ook.

[0:36:09] Wat wel ook bij die bespreking weer naar voren kwam, ik ga dat nu verder niet uitweten wat daar is gezegd, maar dat was het punt wat mevrouw Maas hier ook weer aanstipt.

[0:36:21] Namelijk de snelheid van de vergunningverlening of beter gezegd de traagheid daarvan.

[0:36:26] Meneer Deroen, ik wou u heel even onderbreken om aan te geven dat die briefing openbaar was.

[0:36:31] Daar kunt u gewoon over spreken.

[0:36:33] Oké, nou, hoe dan ook.

[0:36:36] Ik was nu al aangekomen bij het punt van de snelheid van de vergunningverlening.

[0:36:43] En het bedrijfsleven wat zich bezighoudt met het produceren en exporteren van wapens of onderdelen daarvan, is daarover gewoon ontevreden.

[0:36:52] En ik denk dus dat we dat ook zouden moeten willen adresseren.

[0:36:57] Voor ik daar nou verder op inga, wil ik in de eerste plaats zeggen dat wat de PVV betreft, wat we er ook mee gaan doen, maar dat de vereiste zorgvuldigheid niet tekort mag worden gedaan.

[0:37:08] Dat staat gewoon voorop voor alle andere aspecten van dit verhaal van wapenexport.

[0:37:13] De zorgvuldigheid moet gewoon op het hoogste niveau worden.

[0:37:16] staan en blijven.

[0:37:19] Maar als het gaat om een klus die omvangrijk is en ook arbeidsintensief, dan kun je natuurlijk zeggen...

[0:37:27] Het moet sneller dus, het moet makkelijker gemaakt worden.

[0:37:29] Maar je kan ook zeggen, er moeten meer handjes komen om die klus te klaren.

[0:37:34] En over het ene aspect hebben we al gesproken.

[0:37:37] Maar de vraag, kan er niet meer personeel aan worden gezet om dit mogelijk te maken?

[0:37:43] Dat die vergunningverlening toch sneller wordt afgehandeld.

[0:37:46] Want we hebben ook begrepen dat zaken pas na enige tijd ter hand worden genomen nadat de vergunning is aangevraagd.

[0:37:55] Ja, dan zou je toch denken, meer mensen zouden dan dus daarbij kunnen bijdragen om ervoor te zorgen dat die doorlooptijd beter wordt.

[0:38:03] We weten natuurlijk allemaal van het streven van de overheid om wat minder ambtenaren te hebben.

[0:38:11] Ik heb begrepen dat deze afdeling niet te lijden heeft gehad onder een vermindering van hoeveelheid capaciteit, maar het zou misschien zelfs nog wel meer moeten zijn als je het bekijkt vanuit het oogpunt van doorlooptijd van vergunningverlening.

[0:38:28] Nou, dat gaat geld kosten.

[0:38:30] En je zou natuurlijk je voor kunnen stellen dat de aanvraag van een vergunning, dat die misschien, ja, dat je zou kunnen zeggen tegen zo'n aanvrager van nou, u kunt een versnelde doorlooptijd krijgen, maar dan moet u daar wel voor betalen.

[0:38:45] Dat is helemaal niet zo'n gek idee.

[0:38:47] Als je snelheid wilt bij dienstverlening anderszins, dan moet je vaak ook extra betalen.

[0:38:53] Het is maar een overweging en ik vraag gewoon om de bewindslieden daarop te reflecteren.

[0:38:57] Want het feit dat er sneller verleend moet worden van die vergunningen waar dat mogelijk is, dat onderschrijven wij met mevrouw Maas van harte.

[0:39:07] Maar het moet wel zonder dat de zorgvuldigheid tekort wordt gedaan.

[0:39:13] Dat gezegd zijnde heb ik nog een ander punt en dat is dit rapport wat ik hier heb meegebracht.

[0:39:19] Ik weet niet of de bewindste lieden het kennen, maar het heet The Paddling Peril Index.

[0:39:23] Dat is een rapport wat periodiek wordt uitgebracht door een Institute for Science and International Security in Washington.

[0:39:34] Pendeling parallel of index.

[0:39:36] Dat betekent in wezen de index van het uitventen van gevaar.

[0:39:40] Dus dat is natuurlijk ook waar het bij de exportvergunningsbeleid ook om gaat.

[0:39:44] Je wilt niet dat het gevaar uitgevent wordt daar waar je het per se niet wilt dat het in handen komt.

[0:39:52] Nou, ik heb niet de gelegenheid gehad, moet ik eerlijk bekennen, want ik heb trouwens ook pas recent om alle 300 pagina's volledig te analyseren.

[0:40:01] Maar je kijkt natuurlijk wel meteen hoe scoort Nederland in deze index.

[0:40:07] En dat wil ik u even voorhouden.

[0:40:10] Er zijn een aantal criteria waarop getoetst is en dat is in de eerste plaats het internationaal commitment.

[0:40:16] Nou, van de 96% van Nederland, daar hoeven we niet van te schrikken want dat is dus behoorlijk hoog.

[0:40:23] Als het gaat om de wetgeving zitten we zelfs op een fractie na van een procent, zitten we op 100%.

[0:40:32] Dus dat klinkt ook goed.

[0:40:33] En dan denk je van, nou Nederland zal wel hoog in de regio zitten van die hele lijst.

[0:40:40] Maar dat valt toch tegen.

[0:40:41] Meneer De Roon, het is een ongelooflijke cliffhanger, want we willen allemaal nu weten waar Nederland staat.

[0:40:46] Maar u bent al een minuut over tijd, dus misschien kunt u heel kort...

[0:40:51] Ja, ik ga proberen het zo kort mogelijk te doen.

[0:40:54] Mijn vraag zal ook kort zijn.

[0:40:57] Maar de andere criteria zijn de ability to monitor and detect strategic trade.

[0:41:02] En daar scoort Nederland met 80%.

[0:41:04] De ability to prevent proliferation financing scoren we met 70%.

[0:41:10] En de adequatie of enforcement, dus de handhavingsmogelijkheden, scoren we 75 procent.

[0:41:18] Je kan niet in het rapport terugvinden een analyse van wat er nou bij Nederland dan precies minder goed werkt, waarom dat zo is.

[0:41:26] Dat kun je niet vinden.

[0:41:28] Maar mijn vragende winst is of zij dit rapport zouden willen laten analyseren door hun medewerkers.

[0:41:35] Met name gericht op de vraag van, waar schiet Nederland nou tekort op deze laatste drie punten?

[0:41:41] Zodat we daar wat van kunnen leren en misschien ook nog wat aan kunnen doen.

[0:41:44] En dan zou ik daar natuurlijk graag een terugkoppeling naar de Kamer van willen hebben als de ministers bereid zijn om een dergelijke onderzoek te doen.

[0:41:53] Tot zover voorzitter.

[0:41:54] Dank voor uw geduld.

[0:41:55] Dank u wel.

[0:41:58] Ja, dank u wel voorzitter.

[0:42:02] Ik ken de PVV niet als een voorstander van Europese samenwerking en misschien heb ik het niet goed gevolgd, maar ik vroeg me af hoe uw partij staat ten opzichte van de mogelijke toetreding tot het verdrag van Aken.

[0:42:15] Nou, dat verdrag van Aken wil ik hier nog niet ter sprake brengen, ons standpunt erover.

[0:42:19] We komen daar als Kamer nog over te spreken.

[0:42:22] Dus op dat moment gaan we dat pas toelichten hoe wij daar tegenover staan.

[0:42:27] Maar op zich vinden we het doel van het verdrag van Aker goed.

[0:42:30] En dat wil ik gezegd hebben.

[0:42:32] Dus we staan er in principe positief tegenover.

[0:42:35] En hoe we dat precies in detail uitwerken, wellicht ook met vraagtekens, dat komt echt pas later als we over het verdrag als zodanig met de bewinders die in gesprek gaan.

[0:42:44] Dank u wel.

[0:42:48] En een vervolgvraag van meneer Looman.

[0:42:49] Helder antwoord en dat zien we dan tegemoet.

[0:42:53] Misschien in de bredere zin, hoe kijkt u dan naar samenwerking op Europees niveau als het gaat over defensie versterken?

[0:43:02] Wat voor afwegingen maakt u daarin?

[0:43:06] Ik ga nu al heel erg veel van wapenexportbeleid af naar mijn mening.

[0:43:10] Uiteraard zijn wij voor samenwerking.

[0:43:14] Niet alleen in Europa, maar ook best buiten Europa.

[0:43:17] Bijvoorbeeld die prachtige Israëlische wapens die hier geproduceerd gaan worden.

[0:43:20] Kunnen we alleen maar toejuichen, want daar leer je wat van.

[0:43:25] Maar het is niet zo dat we zeggen leg alles maar in handen van instanties boven en buiten ons.

[0:43:31] We willen wel ook de baas blijven over ons eigen beleid.

[0:43:40] Nou, dan geef ik graag het voorzitterschap even aan de heer Baminga.

[0:43:46] Dank u wel.

[0:43:47] En nu wil ik graag het woord geven aan mevrouw Kreuger.

[0:43:51] Dank u wel, voorzitter.

[0:43:53] Voorzitter, niet sinds de Tweede Wereldoorlog was er zoveel gewapend conflict in de wereld.

[0:43:59] En dat betekent dat we moeten investeren in onze defensie en in onze veiligheid.

[0:44:05] Maar dat betekent ook dat juist ons wapenexportbeleid nu zorgvuldigheid moet laten zien.

[0:44:11] En ik snap dat we onze wapenproductie willen opschalen om minder afhankelijk te zijn ook van onwenselijke regimes.

[0:44:18] Maar is het daarbij nodig om sterk te leunen op export naar landen buiten de EU?

[0:44:23] En in hoeverre ruilen we dan onze importafhankelijkheid niet in voor een exportafhankelijkheid?

[0:44:28] Dus mijn vraag boven dit debat hangend is eigenlijk hoe kijkt dit kabinet naar de rol van wapenexport, met name buiten Europa, als onderdeel van de geopolitieke situatie waar we in zitten en het belang van het koesteren van de internationale rechtsorde.

[0:44:47] Dan, uit de rapportages blijkt dat de Nederlandse wapenexport stijgt.

[0:44:52] Dat komt hoofdzakelijk door onze broodnodige steun aan Oekraïne.

[0:44:55] En dat is natuurlijk cruciaal voor onze veiligheid.

[0:44:57] Tegen de Russische dreiging hebben we echt Europese defensiesamenwerking nodig.

[0:45:02] En dan is het ook belangrijk dat we exportcontrole op elkaar afstemmen.

[0:45:06] Mijn vraag is wel ook naar aanleiding van de inbreng vanuit de kant van de VVD, dat in hoeverre is nou het argument dat wij intern binnen Europa met andere landen gaan concurreren, we zouden toch juist die samenwerking op moeten zoeken en niet de concurrentie.

[0:45:23] En in die samenwerking juist ook streven naar zorgvuldigheid.

[0:45:28] Zodat Europese afstemming niet een race naar beneden wordt, maar een race naar boven.

[0:45:32] Want het gaat om de veiligheid van mensen en dat vraagt echt zorgvuldigheid.

[0:45:36] En samenwerking mag niet betekenen dat het uitgangspunt van het internationaal recht wordt verlaten.

[0:45:43] En we hebben het veel gehad eigenlijk al over het verdrag van Aken, maar dat gaan we als Kamer nog zorgvuldig behandelen.

[0:45:50] Maar ondertussen is er ook de Transfer Directive, Europese regelgeving.

[0:45:55] En door dat verdrag, door het verdrag van Aken, maar ook door deze directive, wordt de verantwoordelijkheid om de uiteindelijke export te toetsen, komt dat bij een ander Europees land te liggen.

[0:46:04] Klopt dat?

[0:46:05] En klopt dat dat wij dus eigenlijk voor wapenonderdelen die in Nederland geproduceerd worden, afhankelijk worden van de toetsing van een ander Europees land?

[0:46:15] En kan de minister schetsen wat deze directive eigenlijk doet nu al ten opzichte van het verdrag van Aken zo direct?

[0:46:24] En erkent het kabinet bij de ministers dat verschillende Europese landen echt die regels heel verschillend interpreteren.

[0:46:31] Dus dat dit een wezenlijk probleem is, dat mensenrechten en de impact op mensenrechten echt anders wordt geïnterpreteerd door verschillende Europese landen.

[0:46:40] En hoe gaan we dan als Nederland om met die verscheidenheid?

[0:46:43] Ik vond, we hebben ons als Kamer goed laten informeren in een ronde tafel, een technische briefing.

[0:46:48] En ik kreeg daar toch het gevoel bij dat er aan de voorkant nog wel toetsing zit.

[0:46:53] Maar dat als het eenmaal er een probleem is, dat het dan eigenlijk volstrekt onduidelijk is wat er gebeurt.

[0:47:00] Dus welke procedures worden er gevolgd op het moment dat daadwerkelijk een Nederlands onderdeel in een wapen op het slagveld van Soudaan wordt aangetroffen, wat bijvoorbeeld via Frankrijk aan de Emiraten is geleverd?

[0:47:14] Wat doet Nederland dan?

[0:47:15] En is het dan louter het diplomatiek verkeer?

[0:47:19] Of hebben wij echt een poot om op te staan?

[0:47:21] Kunnen wij iets doen?

[0:47:22] Is er een stopknop?

[0:47:23] Zo ja, hoe werkt die en wanneer drukken we die in?

[0:47:27] Ik merk ook dat ik als Kamerlid...

[0:47:29] Ik doe deze portefeuille nu een jaar.

[0:47:32] Dit is één van de eerste debatten die we hebben.

[0:47:34] Dat ik als Kamerlid eigenlijk dit onderwerp... Aan de ene kant zijn er heel veel procedures... en aan de andere kant is het heel moeilijk om er grip op te krijgen.

[0:47:41] Ik heb Kamervraag gesteld over de inzet... de mogelijke inzet van Nederlands materieel door de Indonesische marine...

[0:47:51] bij West-Papua, waar mensenrechten schendingen plaatsvinden.

[0:47:54] En eigenlijk krijg ik als antwoord van ja, dat is getoetst en het is oké.

[0:47:59] Dat geeft mij niet genoeg comfort.

[0:48:02] Dus ik wil snappen hoe wij als Kamer de controle hebben op het moment dat daadwerkelijk vanuit journalistieke of andere berichtgevingen duidelijk wordt dat het wel misgaat.

[0:48:16] Rapporteert het ministerie dan terug aan ons?

[0:48:19] Wat zijn de procedures?

[0:48:20] Wordt er een stopknop ingedrukt?

[0:48:22] Hoe gaat dit?

[0:48:24] Voorzitter, heel concrete situatie met de Emiraten.

[0:48:29] Dat speelt nu.

[0:48:30] Wij leveren wapens aan de Emiraten.

[0:48:32] Hoe zorgen wij ervoor dat die wapens niet doorgevoerd worden naar Soudaan?

[0:48:39] En in hoeverre is dit kabinet bereid om het wapenexportbeleid van een vorige minister, minister Kaag, weer te overwegen.

[0:48:48] Waarbij het gewoon heel duidelijk was, een ja mits.

[0:48:52] Dus niet een ja mits, maar nee tenzij ten opzichte van de Emiraten.

[0:48:55] Waarbij het echt duidelijk moet zijn dat die wapens absoluut op geen enkele manier daar terecht gaan komen.

[0:49:02] Dan voorzitter, zijn er al vragen gesteld?

[0:49:05] Over het risico van doorvoer, want eigenlijk zijn er twee grote issues wat mij betreft.

[0:49:13] De ene is doorvoer en dan met name doorvoer op het moment dat wij als Nederland eigenlijk maar een heel klein onderdeel leveren.

[0:49:22] Daarvoor gaat het natuurlijk ook kijken naar de situatie met de F-35 onderdelen die via de Verenigde Staten nog steeds in Israël terechtkomen.

[0:49:29] Erkent die minister dit risico?

[0:49:34] Voorzitter, mevrouw Kreuger, ik krijg net de signaal dat u over de tijd heen bent.

[0:49:38] Ik was nog zo lekker.

[0:49:39] Ja, ik zag het en ik was ook helemaal in uw verhaal.

[0:49:44] Kunt u afronden alsjeblieft.

[0:49:46] Ja, nou ja.

[0:49:47] Voorzitter, eigenlijk is de hamvraag voor mij.

[0:49:50] Wat is de noodknop op het moment dat mensenrechten geschonden dreigen te worden?

[0:49:54] En in hoeverre is dat onder het verdrag van Aken?

[0:49:57] Gaat het om een nationaal belang?

[0:49:58] Maar is het internationaal recht niet ook net zo goed ons nationaal belang?

[0:50:03] Zijn we als klein land niet gebouwd bij een op regels gebaseerde internationale orde?

[0:50:07] En dus het zeer streng naleven daarvan.

[0:50:10] Dank u wel.

[0:50:11] Dank u wel.

[0:50:11] Ik kijk even rond en ik zie een interruptie van mevrouw Maas.

[0:50:14] Ja, dank voorzitter.

[0:50:15] Ik wil heel graag mijn laatste interruptie voor mevrouw Kreuger bewaren.

[0:50:19] En dat gaat om het volgende.

[0:50:21] Want ik kan heel goed met u mee in het idee van we zouden toch veel meer in Europa moeten samenwerken.

[0:50:30] Alleen als we echt goed samenwerken dan kunnen we bijvoorbeeld ook wat onafhankelijker gaan opereren en de strategische autonomie op orde krijgen.

[0:50:39] En tegelijkertijd heb ik dan toch ook een beetje de vraag... dat dat misschien een beetje een droombeeld is.

[0:50:43] Want er is natuurlijk concurrentie in Europa.

[0:50:45] Er zijn gewoon bedrijven in Europa... Talis is nota bene een Frans-Nederlands bedrijf.

[0:50:50] Dus dat is een mooi voorbeeld van waar we in ieder geval goed samenwerken.

[0:50:55] Maar er zijn natuurlijk bedrijven die ook onze concurrenten zijn.

[0:50:58] Hoe kijkt u daar dan naar?

[0:50:59] En hoe kijkt u daar dan naar in het kader van het Nederlandse bedrijfsleven?

[0:51:02] Daar ben ik vanuit de kant van Proe heel benieuwd naar.

[0:51:05] Mevrouw Kreuger.

[0:51:07] Ja, voorzitter.

[0:51:08] Allereerst gaat er echt heel veel geïnvesteerd worden in defensie.

[0:51:12] Dus gaat er ook heel veel geïnvesteerd worden waar Nederlandse defensiebedrijven van profiteren.

[0:51:18] Ik denk dat het goed zou zijn.

[0:51:19] Maar goed, we gaan nu een beetje richting een defensiemateriaal of een defensiedebat.

[0:51:24] Als we als Nederland ook pleiten voor veel meer Europese samenwerking in het opschalen van die productie.

[0:51:31] Alleen wat ik gewoon, ik herken de logica zo.

[0:51:33] Ja, ik ga een heel ander voorbeeld geven.

[0:51:35] Maar ik zit in debatten over Schiphol.

[0:51:38] En er wordt gezegd, ja, we moeten die regels maar niet te streng maken.

[0:51:40] Want we moeten concurreren met andere hubs.

[0:51:43] Het idee dat wij in Europa met elkaar concurreren en daarom onze regels zou afzwakken...

[0:51:50] ...gaat voor mij zo lijnrecht in tegen het hele idee van waar Europa voor staat.

[0:51:55] Zeker op het onderwerp van de internationale rechtsorde.

[0:51:58] Denk ik, als Europa in deze geopolitieke tijd... ...moeten we pal staan voor die internationale rechtsorde.

[0:52:04] Dat is van het grootst mogelijke veiligheidsbelang.

[0:52:07] En daarvoor doen we al die defensieinvesteringen.

[0:52:10] En anders draai je het helemaal om.

[0:52:13] Dank u wel.

[0:52:14] Ik zie verder geen andere interrupties.

[0:52:16] Dan draag ik voorzitterschap weer over aan mevrouw Kreuger.

[0:52:19] Dank u wel.

[0:52:20] Dan kijk ik naar de bewindslieden, hoeveel tijd zij nodig hebben.

[0:52:24] Ja voorzitter, als wij een half uurtje zouden kunnen krijgen zou dat top zijn.

[0:52:28] Dan gaan wij om vijf voor half elf, twaalf.

[0:52:31] Vijf voor half twaalf gaan we weer verder.

[0:52:33] Dank u wel.

[1:25:37] Hierbij heropen ik het debat van de Vaste Commissie voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking.

[1:25:43] Het debat over het wapenexportbeleid.

[1:25:46] En ik kijk even naar de bewindspersonen, wie er begint met beantwoording en ook hoe de volgorde van beantwoording eruit gaat zien.

[1:25:54] Ja, dank voorzitter.

[1:25:55] Misschien inderdaad eerst even de blokken en de blok per bewindspersoon.

[1:26:01] Ik zal...

[1:26:02] Algemene vragen over de exportcontrolebeleid doen.

[1:26:05] Het verdrag van Aken, doorvoer en omzeiling en overig.

[1:26:10] Kijk even naar de minister van Buitenlandse Zaken voor zijn blokken.

[1:26:14] Ik heb geen blok.

[1:26:15] Ik ga in op de vragen over de specifieke landen en de toetsingscriteria.

[1:26:21] Mooi.

[1:26:24] Uiteraard, veel dank aan de leden voor hun vragen.

[1:26:29] En ook voor de gelegenheid om het te hebben over de exportcontrole van wapens en van strategische goederen.

[1:26:35] Wat ik bij alle Kamerleden proefde was het grote belang dat er wordt gehecht in deze Kamer aan zorgvuldige toetsing.

[1:26:45] Dat zorgvuldigheid en onze veiligheid niet alleen in Nederland maar wereldwijd voorop staat.

[1:26:50] En dat is ook het kabinetsstandpunt.

[1:26:53] Nederland zet zich in voor een veiligere wereld en draagt niet bij aan de ontwikkeling en verspreiding van massenvernietigingswapens.

[1:26:59] En export mag dus ook niet in strijd zijn met onze internationale verplichtingen, niet bijdragen aan mensenrechten schendingen, aan interne repressie en internationale agressie.

[1:27:07] Dus ja, economische belangen zijn belangrijk, maar die kunnen in dit geval niet zwaarder wegen dan onze veiligheid.

[1:27:14] Wat ook belangrijk is, is dat er duidelijke regels en een gelijk speelveld zijn voor onze bedrijven.

[1:27:19] En daarom werken wij heel nauw samen met Europese partners in andere gelijkgezinde landen en zetten ons internationaal actief in voor de gezamenlijke afspraken en de toepassing van die afspraken.

[1:27:31] Daar hebben een aantal van uw leden ook vragen over gesteld.

[1:27:33] Daar zullen we straks nog over komen te praten.

[1:27:36] Om dat te bereiken zijn er zorgvuldige controles nodig voor afgaande export en wordt per geval en volgens de Europese kaders die u allen bekend zijn, wordt getoetst.

[1:27:47] En bij die beoordeling wordt gekeken naar de aard van de gebruikers en de aannemelijkheid van het opgegeven eindgebruik, de eindgebruik en het land van bestemming.

[1:27:54] En we werken hier ook zeer nauw samen en ook zeer goed samen met de douane.

[1:27:58] We kijken ook voortdurend hoe het beter en sneller kan, daar zullen we zeker ook nog het een en ander over zeggen.

[1:28:03] We doen het ook heel concreet.

[1:28:05] We geven bedrijven die handel- en dual-usegoederen en hun interne controles goed op orde hebben, waar mogen ook vergunningen voor langere tijd.

[1:28:11] We proberen bedrijven te helpen de regels zo goed mogelijk te begrijpen om als een voorbeeld te nemen.

[1:28:17] Vorige maand organiseerden we bijvoorbeeld het jaarlijkse exportcontroleseminar en daar waren dan 300 bedrijven.

[1:28:25] Wat ook van belang is, denk ik, is dat we dat doen met een hele grote mate van transparantie.

[1:28:29] Daar hebben een aantal van de Kamerleden ook opmerkingen over gemaakt.

[1:28:32] Een grote mate van transparantie die ook internationaal wordt erkend.

[1:28:36] Waarbij we ook steeds een balans zoeken naar aan de ene zijde de transparantie, maar aan de andere kant natuurlijk ook wel de zorgvuldigheid die we moeten betrachten met het oog op bedrijfs- en veiligheidsgevoelige informatie en de mogelijke impact op betrekkingen met andere landen.

[1:28:52] In dat kader hebt u een aantal vragen gesteld in meer algemene zin en daar wilde ik nu toe overgaan.

[1:28:59] Mevrouw Kreuger voer eigenlijk een overkoepelende vraag over de rol van wapenexport, met name buiten Europa als onderdeel van de geopolitieke situatie.

[1:29:08] Nou is het denk ik goed om ook voorop te stellen dat het overgrote deel van de wapenexport die vanuit Nederland komt, dat die als eindbestemming EU-landen dan wel Europese landen heeft.

[1:29:19] Ik ben me niet vast op het precieze percentage, maar dat is ongeveer 70%.

[1:29:25] Dat is behoorlijk wat.

[1:29:26] En dan hebben we de VS en andere bondgenoten nog niet meegeteld.

[1:29:31] En haar vraag was van ja, hoe moeten we daarnaar kijken?

[1:29:33] Ik denk dat we er op twee manieren naar moeten kijken.

[1:29:35] Naar de ene kant, en dat hebben een aantal van uw Kamerleden ook benadrukt... ...het belang dat wij als Europa een hele stevige defensieindustrie hebben... ...die ons ook direct in staat stelt om onszelf te voorzien... ...van het materiaal dat wij nodig hebben om ons te verdedigen...

[1:29:50] Dat doen we natuurlijk met een hele hoop bondgenoten.

[1:29:53] En aan de andere kant dat de Europese Unie met deze criteria in zekere zin ook een voorbeeld is voor de rest van de wereld, dat wij ook

[1:30:00] heel streng toetsen en dat onze wapens niet zomaar ergens terecht kunnen komen waarvan wij denken dat het onze veiligheid schaadt dan wel de internationale rechtsorde.

[1:30:07] Dus haar vraag die ze daaronder ligt, ja moeten we met elkaar binnen de Europese Unie gaan concurreren op de criteria?

[1:30:12] Daarvan is het antwoord nee.

[1:30:14] Dat is niet verstandig.

[1:30:15] Dat is ook waarom het kabinet een voorstander is.

[1:30:17] van toetreding van het verdrag van Akel onder andere, maar daar zal ik zo zeker het een en ander over zeggen.

[1:30:20] Maar de kern is hier, juist omdat Europese landen elkaar moeten vasthouden, voorkom je dat je in een race to the bottom komt.

[1:30:29] Ofwel in de zin dat je de criteria gaat versoepelen en daar op een te makkelijke manier naar gaat kijken.

[1:30:36] Ofwel, dat zou de andere kant zijn, dat de Nederlandse defensieindustrie...

[1:30:39] benadeld wordt omdat andere landen dat doen en zij op die manier buitenspel komen te staan.

[1:30:43] Dat is ook waarom die afspraken niet alleen op papier van belang zijn, maar ook in de daadwerkelijke uitvoering en hoe we dat met elkaar controleren.

[1:30:51] Mevrouw Maas had ook zo'n bovenliggende vraag.

[1:30:55] Het voorbestaan van die bedrijven die strategische goederen produceren in Nederland, hoe dat nou verzekerd is.

[1:31:00] En dat ligt natuurlijk voor een primaat licht daarvoor bij het ministerie van Economische Zaken.

[1:31:04] Maar laat ik hier wel zeggen namens het kabinet dat het vestigingsklimaat echt een ongelooflijk belangrijk thema is voor dit kabinet.

[1:31:11] Zeker als het gaat over dit soort bedrijven.

[1:31:15] En ook, als ik dan mag trekken weer naar dit debat, via exportcontrole hebben we daarin ook een belangrijke rol te spelen.

[1:31:22] Door gericht te zijn in wat wij controleren en door niet onnodig zaken onder controle te brengen, kunnen wij ervoor zorgen dat we wel de informatie uitwisselen, dat we harmonisatie en gelijkspeelvat voor elkaar boksen voor onze exporteurs en toch die administratieve lasten zo laag mogelijk houden.

[1:31:37] Daarna, in de algemene zin denk ik, en dat zijn ook vragen die ik goed snap, vanuit meerdere Kamerleden vragen over, niet over hoe de weging plaatsvindt, maar over hoe lang eigenlijk het proces plaatsvindt.

[1:31:50] En daar ga ik een aantal dingen over zeggen.

[1:31:53] Allereerst een nuancering, denk ik.

[1:31:56] Misschien allereerst, nee, laat ik het zo zeggen, een omarming van hetgeen wat de heer De Roon heeft ingebracht in zijn waardering voor de mensen die dit dagelijks doen.

[1:32:05] Want ik zou eigenlijk willen dat alle Kamerleden één dag op zijn minst op de stoel zouden mogen zitten waar de minister van Buitenlandse Zaken en ik zelf mogen zitten, om te zien met welke toewijding en integriteit deze ambtenaren deze vaak complexe zaken zo snel mogelijk proberen te beoordelen op een zo vervuldig mogelijke manier.

[1:32:23] En dat betekent dat in algemene zin, en dat is dus eerder regel dan uitzondering, halen wij de termijnen, de wettelijk gestelde termijnen,

[1:32:32] En worden ook het overgrote deel van de aanvragen binnen de wettelijke termijnen afgedaan.

[1:32:35] Maar er zijn ook, en daar richt uw Kamer zich denk ik terecht op, een aantal zaken waarbij die wettelijke termijn niet wordt gehaald.

[1:32:44] En ik wil daar iets zeggen over waarom dat zo is.

[1:32:47] Ik wil iets zeggen over wat we daar aan proberen te doen.

[1:32:50] En ik wil daar ook...

[1:32:52] We zeggen dat niet alles wat we daaraan gaan doen voldoende zal zijn om het probleem geheel weg te halen.

[1:32:56] Omdat de realiteit is dat er een toenemende mate meer zaken zijn, meer vergunningsaanvragen en ook meer complexe vergunningsaanvragen.

[1:33:04] U moet het zo voor zich zien, wil ik tegen de Kamerleden zeggen, dat de meest eenvoudige zaken kunnen worden afgedaan door de douane.

[1:33:11] Maar naarmate het complexer en complexer wordt, komt het in de buurt van ons ministerie en uiteindelijk ook richting de top van het ministerie als het echt heel ingewikkeld wordt.

[1:33:20] Het betekent dat de capaciteit die op het ministerie is... Ja, het klopt.

[1:33:24] De heer De Roon zegt dat terecht.

[1:33:25] Die is niet achteruit gegaan in tegenstelling tot sommige andere directies.

[1:33:28] Die is toegenomen.

[1:33:30] Maar het is tegelijkertijd zo dat de werkdruk voor de collega's op dit terrein echt enorm groot is.

[1:33:35] Maar dat heeft ook echt te maken met de complexiteit van deze zaak.

[1:33:37] We proberen een aantal...

[1:33:39] Ik zeg dit tegen alle Kamerleden die er vragen over hebben gesteld.

[1:33:42] We proberen daar dingen aan te doen...

[1:33:45] Een voorbeeld daarvan is het afgeven van globale vergunningen voor de duur van drie jaar in plaats van één jaar.

[1:33:50] Als er een bepaalde voorwaarde is voldaan.

[1:33:53] We proberen ook de looptijd van bijvoorbeeld after sales vergunningen te verlengen van één jaar naar drie jaar.

[1:33:59] We proberen de besluitvorming zo laag mogelijk in de organisatie te leggen.

[1:34:03] Zodat we zo efficiënt mogelijk de capaciteit kunnen gebruiken die we doen.

[1:34:06] Dus we zijn echt eigenlijk elke dag weer bezig om dat proces beter te gaan.

[1:34:10] Maar het klopt.

[1:34:11] Dat moet ook gewoon eerlijk zeggen dat niet al deze vergunningen op tijd worden behandeld en dat dat niet goed is.

[1:34:18] Dat is één.

[1:34:20] Twee, we kijken ook gedifferentieerd naar sommige aanvragen.

[1:34:27] Uiteraard hebben de aanvragen met betrekking tot Oekraïne de allerhoogste prioriteit om de welbekende reden.

[1:34:34] Daarnaast, eerder dit jaar...

[1:34:36] speelde natuurlijk het conflict rondom Iran en wat daar voor diverse buurlanden van Iran betekende op het gebied van de veiligheid heeft ertoe geleid dat de minister van Buitenlandse Zaken en ik zelf hebben besloten, ja kijk als het gaat over die golfstaten

[1:34:52] En als het gaat over materiaal van de defensieve aard, dan moeten we echt ervoor zorgen dat wij snel kunnen leveren als ze iets nodig hebben.

[1:34:58] In een situatie waarin hun burgers en inwoners worden geconfronteerd met raketten op civiele installaties, op plekken waar burgers wonen, werken, dagelijks zijn, dan moeten we ervoor kunnen zorgen dat zij zich kunnen verdedigen.

[1:35:13] Overkoepelend, en daar kom ik dan in dat kopje over te spreken, natuurlijk het verdrag van Aken.

[1:35:17] Dat zal ook de administratieve lasten doen afnemen en procedures versnellen terwijl we de zorgvuldigheid bewaken.

[1:35:25] Dan zijn er twee suggesties gedaan door de heer De Roon hier om te kijken of we de boel kunnen oplossen.

[1:35:30] Eén is, zouden we bedrijven niet meer moeten laten betalen?

[1:35:38] als zij sneller door de procedure willen gaan.

[1:35:42] Dat zou een maatregel kunnen zijn, maar ik moet wel zeggen, ik weet niet of dat een effectieve maatregel is om de procedure te versnellen.

[1:35:50] En het maakt het ook iets ingewikkelder, omdat dat betekent dat misschien sommige aanvragen die voor ons vanuit strategisch oogpunt niet prioritair zijn, ik noemde net een aantal prioritaire zaken, zouden kunnen leiden onder een bedrijf dat bereid is om weer

[1:36:03] betalen.

[1:36:04] De heer De Roon zei ook meer personeel.

[1:36:07] Ja, meer personeel, gewoon evident laten we daar eerlijk over zijn, meer personeel kan hier helpen.

[1:36:11] Tegelijkertijd is er ook vanuit de overheid een zeer duike taakstelling.

[1:36:16] Is het ook zo dat deze afdeling meer mensen heeft gekregen in plaats van minder tegenstandig tot een groot deel van de directies?

[1:36:23] Dus ik denk dat we het op dit moment met deze capaciteit moeten doen.

[1:36:30] Voorzitter, dan nog een aantal algemene vragen die gesteld zijn over de onafhankelijkheid van onder andere de VS.

[1:36:42] De moties, mevrouw Maas die refereerde daarnaar.

[1:36:45] Het is evident dat het kabinet de Europese defensieindustrie en samenwerking wil versterken, een betere speelveld wil creëren.

[1:36:53] Ook hier het verdrag van Akenweer om onze industrie beter te positioneren.

[1:37:00] En daarnaast zijn natuurlijk wijzigingen overeengekomen aan de intra-EU overdrachten die ervoor zorgen dat de overdrag van militaire goederen binnen de Europese Unie worden vereenvoudigd en versneld.

[1:37:09] En dat draagt dan weer bij aan het vergemakkelijke van grensoverschrijdende samenwerking van de defensieindustrie binnen de EU en het opschalen van diezelfde industrie.

[1:37:18] Dat zijn denk ik echt de belangrijkste prioriteiten die het kabinet hier op dit terrein voor zich ziet.

[1:37:26] De heer Loman vroeg hier nog hoe zorgt de minister nu voor dat bedrijven weten waar ze aan toe zijn.

[1:37:32] Wij organiseren elk jaar een groot exportcontrole seminar waarmee bedrijven van gedachten wordt gewisseld.

[1:37:38] Over het algemeen zijn volgens mij bedrijven daarover serieus positief.

[1:37:43] Wij zorgen er ook voor dat we bedrijven maximaal assisteren, ondersteunen door middel van richtlijnen.

[1:37:51] Hoe moet je nou met bepaalde situaties omgaan?

[1:37:54] En we zetten ons dus eigenlijk actief in om bedrijven te helpen... ...om eigenlijk die naleving van de exportcontrole te verbeteren.

[1:38:02] Af en toe zal het nog steeds ingewikkeld zijn... ...maar in algemene zin heb ik het idee dat die samenwerking... ...en die wederzijdse informatievoorziening tussen industrie en overheid... ...behoorlijk goed gaat.

[1:38:13] In dit kader vroeg mevrouw Maas ook naar hoe Oekraïne en een Oekraïens bedrijf... ...bezig zijn met de ontwikkeling van hun eigen patriot samen met Europese partners...

[1:38:26] In andere eerlijkheid, ik ken de kern van dat project niet.

[1:38:28] Dat ligt denk ik ook meer op het gebied van het ministerie van Defensie.

[1:38:32] Kijk, wel is het denk ik zo dat in algemene zin het kabinet van groot belang vindt... ...dat dit soort projecten, samenwerkingsprojecten tussen Europese landen... ...en in dit geval, maar ook in voorkomende gevallen met Oekraïne, van groot belang zijn.

[1:38:46] Omdat we zien dat de innovatie op het defensiegebied in Oekraïne ontzettend snel gaat.

[1:38:51] De Europese Unie, inclusief Nederland, ongelooflijk veel bijdraagt aan die innovatie.

[1:38:54] En dat wij het dan ook van belang vinden dat een deel van die innovatie weer terugslaat en weer terechtkomt in de Europese Unie.

[1:39:00] En dat dat niet gefrustreerd mag worden door red tape die onnodig is.

[1:39:06] Soms zijn natuurlijk regels wel echt nodig.

[1:39:08] Laten we daar ook helder over zijn.

[1:39:11] Maar waar dat niet nodig is, moeten we daar iets mee doen.

[1:39:15] Dan had de heer De Roon hier ook nog in het kader van echt algemene vragen het rapport, de Paddling Peril Index, waarvan ik een aantal dingen zou willen zeggen.

[1:39:25] Eén is dat Nederland daar eigenlijk hetzelfde scoort als vorig jaar.

[1:39:29] dat wij iets gezakt zijn omdat andere landen omhoog zijn gegaan.

[1:39:33] Ik zie dat de deelonderwerpen die de heer De Roon aanraakt, dat we daar niet de volle 100% scoren, maar ook zeker niet slecht.

[1:39:47] Mochten er aanbevelingen staan in het rapport die de moeite van het NAVO gewaard zijn, omdat het gewoon beter zou zijn voor Nederland, dan gaan we dat uiteraard doen.

[1:39:56] Ik moet wel zeggen dat ook een groot deel van het rapport bijvoorbeeld weer ziet op zaken uit 2022 of uit onvolledige informatie.

[1:40:03] Dus daar waar het nuttig is, zeg ik tegen de heer Deroon, zullen we de aanbevelingen of de beoordelingen meenemen ter verbetering van het beleid.

[1:40:11] Maar wel echt alleen daar waar het nuttig is en daar ook waar het actueel is, omdat het niet alleen maar de actuele informatie is.

[1:40:16] Dan nog twee vragen van mevrouw Dobben in dit blok.

[1:40:21] Eén, het ja-rapport en waarom zo laat?

[1:40:24] In alle eerlijkheid, het jaarrapport was in concept klaar voor de Kamer, voor het geplande commissiedebat voor de zomer van dit jaar.

[1:40:31] Dat debat is toen uitgesteld en toen hebben wij het concept jaarrapport weer opnieuw tegen het licht gehouden om recente ontwikkelingen mee te nemen.

[1:40:36] En we hebben het rapport volgens mij een kleine drie weken voor dit debat gestuurd.

[1:40:40] Ik hoop in alle eerlijkheid dat dat voldoende is om het goed tot u te nemen.

[1:40:44] Maar we zullen uiteraard proberen dat volgend jaar dan nog eerder te sturen als dat de wens is.

[1:40:48] Daar zullen we ons best voor doen.

[1:40:51] En mevrouw Dolben had een vraag over een wapenorder van dit jaar.

[1:40:57] Daarvan moet ik in alle eerlijkheid zeggen dat ik dat nou niet paraat heb.

[1:41:00] We kijken terug op 2025.

[1:41:02] Dus die zullen we ongetwijfeld terugzien in de rapportage van 2026.

[1:41:08] Tot zover dit blok, mevrouw de voorzitter.

[1:41:11] Dank.

[1:41:12] Als eerste zie ik de heer Lohman.

[1:41:17] Dank voorzitter en dank voor de beantwoording.

[1:41:18] Ook over mijn vraag over het samenwerken met bedrijven.

[1:41:23] Ik heb er eigenlijk twee vervolgvragen op.

[1:41:26] Ten eerste in de samenwerking met bedrijven is daar dan bij de buitenlandse zaken op dat gebied niet een capaciteitstekort.

[1:41:34] Want we hadden het eerder over druk op de buitenlandse zakenorganisatie.

[1:41:39] En ten tweede vroeg ik ook in mijn inbreng.

[1:41:42] In die samenwerking met bedrijven ziet de minister er ook nog tekortkomingen?

[1:41:45] U schetst een vrij positief beeld, maar waar zijn de tekortkomingen op dat gebied?

[1:41:52] De minister.

[1:41:54] Ja, voorzitter.

[1:41:55] Ik denk in de contacten zelf is mijn indruk dat het deel van het ministerie wat hierover gaat echt zeer responsief is als er bedrijven op de lijn komen met vragen, problemen, uitdagingen.

[1:42:09] Is er daarmee geen druk op dit deel van de organisatie?

[1:42:11] Ja, ik denk dat de druk heel groot is.

[1:42:14] Dat er gewoon een hele grote druk is om die wettelijke termijnen te halen en dat tegelijkertijd op een zorgvuldige manier te doen.

[1:42:21] En de enige reden waarom die wettelijke termijnen niet worden gehaald is omdat gewoon zorgvuldigheid wel voorop staat in dachten wat uw Kamer ook zegt.

[1:42:28] We willen gewoon dat onze veiligheid, onze nationale veiligheid hier heel zwaar weegt.

[1:42:33] En de zaken die hen bereiken zijn over het algemeen gewoon echt de complexe zaken waarvan ook vaak gebeurt, misschien ook om dat beeld te schetsen, soms zijn er gewoon aanvullende vragen, je kan een vergunning indienen, maar soms zijn er dan aanvullende vragen nodig en gaat daar ook weer tijd overheen.

[1:42:47] Soms heeft het bedrijf ook weer vragen waar er ook weer over tijd overheen gaat.

[1:42:49] Dus soms is het ook in het samenspel tussen...

[1:42:53] aanvragen en vergunningverlener moet er gewoon nog wat meer gewisseld worden dan alleen hetgeen op papier staat, om echt zeker te zijn dat datgene wat er wordt voorgenomen ook het enige is wat er gaat gebeuren.

[1:43:06] En het kan ook gebeuren, en dat maakt het dan nog weer complexer, dat iets wel wordt goedgekeurd, maar dat het onder bepaalde voorwaarden gebeurt.

[1:43:11] En dat vergt ook weer een hele nauwkeurige juridische formulering.

[1:43:15] Dus vanuit dat oogpunt, nou dat is denk ik de schets van hoe dat ongeveer werkt,

[1:43:22] Gaat er dan ook iets fout?

[1:43:23] Ik denk ongetwijfeld gaan er wel eens dingen fout.

[1:43:26] Als er daar heel concrete zaken zijn, is mijn indruk dat die vaak ook rechtstreeks met het ministerie wordt opgenomen.

[1:43:31] Als er nog zaken zijn waarvan de heer Loma zegt, pak dat nou nog even op, dan hoop ik dat hij daarmee op de lijn komt.

[1:43:38] Ja, dank voorzitter.

[1:43:40] Vervolgvraag.

[1:43:41] Ik kan me ook voorstellen dat er mogelijk in dit soort gesprekken... dat er soms ook verschil van inzicht is.

[1:43:46] Ik kan me ook voorstellen dat bedrijven best goed denken te weten... op plekken waar zij denken dat een materiaal terecht gaat komen.

[1:43:52] Hoe daar de situatie is dat mogelijk verschil van inzicht is met ambtenaren.

[1:43:56] Hoe wordt daar dan mee omgegaan?

[1:43:59] Ja, dat is een goede vraag.

[1:44:01] Kijk, uiteindelijk is het niet zo dat de vergunningsverlening een kwestie is van dialoog.

[1:44:07] Dus de vergunningsverlening gebeurt op basis van de beoordeling zoals die bij ons in huis plaatsvindt.

[1:44:13] En die geschiet langs de criteria die u al heel goed kent.

[1:44:18] En als daar een oordeel is bereikt, dan is het vaak wel heel lastig om daar nog iets aan af te doen, laat ik het zo zeggen.

[1:44:24] En ik kan me voorstellen dat het misschien soms voor bedrijven frustrerend is als iets waarvan zij denken, ja, maar dit moet er gewoon kunnen, waarom kan dat niet?

[1:44:31] Maar dat is denk ik waarom het van zo groot belang is dat niet alleen de Kamer, maar ook het kabinet ervan overtuigt, is dat wij dit doen met de allergrootste zorgvuldigheid.

[1:44:39] En die zorgvuldigheid betekent...

[1:44:41] Dat je, zeker als het gaat over die eerste vier criteria, dat er geen duikrisico mag bestaan dat daar iets fout gaat.

[1:44:47] En als dat wel zo is, hoe spijtig dan ook in dit geval voor het bedrijf, neemt het kabinet daar geen risico?

[1:44:57] Mevrouw Dobben.

[1:45:00] Ja, dank u wel.

[1:45:03] Over de rapportage en de order die is gedaan in april dit jaar.

[1:45:08] Ik vraag natuurlijk niet alleen om vervelend te doen waarom die rapportage zo laat is.

[1:45:14] Maar als Kamer is het best wel moeilijk om te kunnen controleren op het moment dat bijvoorbeeld een exportvergunning is afgegeven in januari vorig jaar.

[1:45:23] En dan krijgen we pas...

[1:45:25] in oktober van het jaar daarop dat te horen.

[1:45:27] Dat vind ik gewoon laat.

[1:45:29] Maar die order gaat over 2026, april dit jaar.

[1:45:34] Nu zegt de minister, ja, daar wilt u meer van weten, maar wacht maar op het rapportage van volgend jaar.

[1:45:38] Maar dan krijgen we misschien in oktober 2027 te horen wat die order in april dit jaar is geweest.

[1:45:44] En dat is echt heel veel geld.

[1:45:46] Dus daar wil ik eigenlijk niet op wachten.

[1:45:47] Ik wil dat nu kunnen controleren.

[1:45:49] Dus ik zou graag van deze minister en beschouw het als een informatieverzoek, want anders moeten we hier helemaal een interruptiedebatje van maken.

[1:45:55] Toch echt willen weten.

[1:45:56] En vooral ook, is er een risico, is het risico getoetst dat het wordt gebruikt, bijvoorbeeld in de oorlog in Iran?

[1:46:04] Is het risico getoetst dat het wordt gebruikt op het schieten van bootjes voor de kust bij Venezuela?

[1:46:09] Dat soort risico's wil ik wel graag daarbij horen bij deze order.

[1:46:13] Ja, voorzitter.

[1:46:15] Het eerste deel van de vraag kan ik goed volgen.

[1:46:17] Zal ik het nu even op antwoorden?

[1:46:18] Het tweede deel van de vraag.

[1:46:19] Ik ga niet in de casuïstiek van verschillende beoordelingen.

[1:46:23] Die gaat gewoon volgens de lijnen zoals, en ik snap de frustratie ook bij mevrouw Dobben over, want mevrouw Dobben heeft heel helder gezegd, leg mij niet nog een keer uit hoe die acht criteria werken.

[1:46:33] Maar al die individuele gevallen worden wel echt langs die acht criteria getoetst.

[1:46:38] Dus ook deze order.

[1:46:41] 4,3 miljard, eindbestemming Verenigde Staten, vliegtuigonderdelen voor vliegtuigen, niet in het kader van het F-35 programma.

[1:46:48] Dus dan heb ik hopelijk alle informatie gegeven die...

[1:46:51] In ieder geval alle informatie die ik kan geven, laat ik het zo zeggen.

[1:46:53] Maar ik vermoed dat het ook voor mevrouw Dobber enigszins geruststellende informatie zal zijn.

[1:46:56] Maar als het gaat over de echte individuele toetsing van dit soort zaken... dan verwijs ik toch weer naar de algemene procedure van hoe het kabinet dit doet.

[1:47:04] Mevrouw Dobber.

[1:47:06] Ja, dank u wel.

[1:47:08] En hier was ik al bang voor, want ik heb natuurlijk maar vier interrupties, geloof ik, voorzitter.

[1:47:15] Ja, nu nog drie.

[1:47:16] Precies.

[1:47:18] Nu nog twee.

[1:47:19] Dat gaat dan snel.

[1:47:22] Ik zou wel graag willen weten, is er een risico dat die vliegtuigonderdelen worden gebruikt in de oorlog in Iran?

[1:47:29] Is er een risico dat die vliegtuigonderdelen worden gebruikt in het beschieten op bootjes voor de kust van Venezuela of andere?

[1:47:36] Kijk, niet alles wat de Verenigde Staten doet is risicovrij als het gaat over mensenrechtsschendingen.

[1:47:41] En daarom wil ik weten, omdat het zo'n grote order is.

[1:47:44] Ik zal het niet bij elke order vragen, ook als ik er vragen over heb.

[1:47:47] Maar dit is meer dan 4 miljard euro, voorzitter.

[1:47:49] Dus daar moeten wij toch wel meer informatie ook als Kamer over kunnen krijgen.

[1:47:54] Dus om niet nog een interruptie kwijt te zijn, zou ik de minister willen vragen of hij dat in een brief wat verder wil toelichten of een andere manier verzint om ons dat toe te lichten.

[1:48:02] Maar dat we dat wel kunnen controleren, ook op die manier.

[1:48:05] De minister.

[1:48:07] Ja, voorzitter.

[1:48:08] Ik vind eigenlijk in alle eerlijkheid dat ik net al best wel ver ben gegaan door een debat dat terugkijkt op 2025 iets te zeggen over een orde van 2026.

[1:48:16] Omdat de heer mevrouw Dobbe het gezien de omvang van groot belang was vond om toch iets te weten van waar het hier nu precies over gaat.

[1:48:24] We hebben ervoor gezorgd dat we daar in ieder geval konden vertellen welk land, welke onderdelen en welke onderdelen zeker niet gelet op de zorg die daar ook in de Kamer overleven.

[1:48:36] Maar voor de rest geldt toch echt voor deze, net als het voor andere zaken geldt.

[1:48:41] Wij toetsen dat individueel en de omvang van de orde, of het nu 1 miljoen is of 4,3 miljard, die toetsing verschilt niet.

[1:48:48] Dus het maakt voor de omvang niet uit of er zorgvuldig wordt gecontroleerd of niet.

[1:48:52] Dus ik snap dat mevrouw Dobben zegt, ja, dit is een hele grote.

[1:48:55] Ja, dat klopt.

[1:48:55] Vorig jaar was er ook een hele grote.

[1:48:57] Dat was, zeg ik aan mijn hoofd, de vergatte van dame naar Duitsland.

[1:49:01] Waar nu het een en ander over te doen is.

[1:49:03] Het is ook een hele grote orde.

[1:49:04] Maar die hele grote orde, die staat naast wellicht een hele kleine orde van misschien 1 miljoen.

[1:49:09] En die worden op dezelfde wijze met dezelfde zorgvuldigheid getoetst.

[1:49:14] Mevrouw Maas.

[1:49:17] Oh, Menga.

[1:49:17] De beheer van Menga was totaal eerst.

[1:49:21] Dank u wel, voorzitter.

[1:49:23] Ik begrijp dat de minister zojuist heeft aangegeven dat de meeste vergunningsaanvragen juist wel op tijd gebeuren en dat slechts de meest complexe zaken wat langer duren.

[1:49:38] Het lijkt me alleen maar goed op het moment dat iets complex is en meer zorgvuldigheid nodig heeft, dat die zorgvuldigheid ook betracht wordt.

[1:49:47] Ik had natuurlijk ook een tweede vraag.

[1:49:48] En dat had er namelijk mee te maken dat het belangrijk is ook voor de bedrijven om het te kunnen volgen.

[1:49:54] Op het moment dat ik een bestelling doe, of dat nou via welk bedrijf is of PostNL of wat dan ook, kun je het gewoon heel makkelijk volgen of het nou bij de overheid is.

[1:50:03] Kun je meestal gewoon volgen waar in het proces je bevindt.

[1:50:09] En dat zouden we ook graag hier willen zien.

[1:50:11] En in ieder geval, er is enorme behoefte eraan.

[1:50:13] Zodat mensen ook hun partners kunnen informeren over waar in het proces de aanvraag zit.

[1:50:19] En daar heb ik de minister nog niet over gehoord.

[1:50:21] En ik zou heel graag een toezegging willen dat de minister dat wil oppakken om te zorgen dat er veel meer transparantie daarin komt.

[1:50:29] Ja, die vraag snap ik ook heel goed en ik snap overigens ook de vragen van het bedrijfsleven daar heel goed.

[1:50:35] Laat ik vooropstellen dat als ik gewoon kijk naar de houding van de medewerkers die hiermee bezig zijn, die steken de klantenservice van Coolblue naar de kroon volgens mij.

[1:50:45] Dus als bedrijven de telefoon opnemen of e-mailen met waar in het proces staan we, dan krijgen ze daar ook antwoord op.

[1:50:53] Maar het is wel zo dat als ik mag kiezen, de schaarste...

[1:50:56] Ik zie mensen op de publieke tribune neeschudden, dus dat gaat dan nog tot ons komen.

[1:51:01] Maar als ik kijk naar waar ik schaarste capaciteit, maar ook schaarste financiële middelen zou willen inzetten, zou ik die, als ik moet kiezen, liever inzetten op...

[1:51:10] ...methodes om het proces te versnellen... ...dan het inrichten van een digitale dienstverlening... ...om iedereen transparant te laten zien waar dit nou precies is.

[1:51:20] Want dat zal echt wel tijd kosten en ook een behoorlijke financiële investering.

[1:51:24] Terwijl ik denk dat de kern hier is... ...want waarom willen bedrijven weten waar die orde er is?

[1:51:28] Ja, omdat ze denken, jemig, dit duurt te lang.

[1:51:31] Het komt er nog wat van, zou mijn gevoel zijn.

[1:51:33] Dus daarvan zou ik zeggen, laten we nou alles wat wij hebben richten... ...op het zoveel mogelijk versnellen.

[1:51:40] Maar niet het versoepelen van deze procedure.

[1:51:43] En elke suggestie die de Kamer daar heeft, of elke suggestie die vanuit de ambtenaar komt of vanuit het bedrijfsleven komt, die wij kunnen gebruiken, die zullen we ook gebruiken.

[1:51:50] Maar deze, ik vind het een creatieve en goede suggestie, maar gewoon in de keuze die we moeten maken, zou dit niet mijn eerste keuze zijn.

[1:52:00] Mevrouw Maas.

[1:52:02] Dank, voorzitter.

[1:52:03] Ik had nog wel een vraag naar aanleiding van de beantwoording van de minister.

[1:52:07] Een tweevoudige vraag.

[1:52:10] U vertelde over die termijnen.

[1:52:12] In algemene zin halen we die wettelijke termijnen...

[1:52:15] Maar er zijn dus meer zaken, meer aanvragen en die aanvragen zijn vaak ook complexer van aard dan ze waren.

[1:52:23] Ik was benieuwd waar die complexiteit dan in zit.

[1:52:26] En ik was benieuwd, aangezien de minister ook zei dat er elke dag wordt gewerkt om dat proces beter te maken.

[1:52:34] Wat voor knopjes kan de minister dan nog aan draaien om dat proces daadwerkelijk beter te maken, zodat het ook sneller wordt?

[1:52:46] Ja, dank.

[1:52:49] De eerste vraag die snap ik goed, zal ik proberen in algemene zin te beantwoorden.

[1:52:55] Maar hoe complexer en ingewikkelder de systemen en hoe ingewikkelder de landen van eindbestemming, des te belangrijker is het om die toetsing heel zorgvuldig te doen.

[1:53:11] En dat vraagt soms iets, hele specifieke informatie over de specifieke eindgebruiker van de systemen.

[1:53:20] Soms vraagt het ook nadere informatie over de specifieke werking van het materiaal wordt geleverd.

[1:53:26] En soms vraagt het ook informatie over in welk systeem Nederlands onderdelen precies worden gekoppeld en hoe dat weer in elkaar zit.

[1:53:34] Nou, ik noem maar drie categorieën en ik denk dat de mensen die hier dagelijk mee bezig zijn kunnen er vast nog wel meer bedenken.

[1:53:41] Die maken dat dit echt complex is.

[1:53:44] En dan hebben we ook nog te maken met soms heel snel veranderende situaties.

[1:53:48] Dus landen en de appreciaties van hoe landen in bepaalde situaties handelen.

[1:53:54] Daarom noem ik ook net dat voorbeeld van de golfstaten.

[1:53:59] Op het moment dat deze landen worden aangevallen... verandert er ook weer iets in de procedure van hoe we naar deze landen kijken.

[1:54:04] Want dan hebben ze dat defensieve materiaal om hun eigen burgers te beschermen ontzettend snel nodig.

[1:54:09] Maar dat maakt weer dat andere, en dat is een ander voorbeeld, maar dat maakt natuurlijk wel dat andere zaken dan even iets langer moeten blijven liggen.

[1:54:17] Want er komt gewoon iets in een voorranglaantje voorbij.

[1:54:20] En alles wat niet in dat voorranglaantje zit, dat moet dan even iets langer wachten.

[1:54:24] Ik weet dat het, ik probeer het zo concreet te maken als het kan, maar dit is denk ik in algemene zin waarom het soms complexer is dan we zouden willen.

[1:54:33] Een vervolgvraag?

[1:54:35] Of niet?

[1:54:36] Nou ja, dat wil zeggen voorzitter.

[1:54:38] Op mijn tweede vraag heb ik volgens mij geen antwoord gekregen.

[1:54:42] Namelijk, er wordt natuurlijk uitgelegd hoe die complexiteit in elkaar zit.

[1:54:47] Maar welke knoppen er nog aan te draaien is om dat proces dan te verbeteren, dat antwoord heb ik nog niet gehoord.

[1:54:55] Ja, dus wat ik heb geprobeerd te schetsen ook in mijn inleiding in dit blok is...

[1:55:01] Het is twee dingen.

[1:55:02] Eén, en daar hebben we net over gewisseld... ...dat er in toenemende mate complex gevallen zijn... ...dat het echt lastig is om die complex gevallen op een goede manier... ...naar goed onderzoek binnen een wettelijke termijn voor elkaar te krijgen.

[1:55:14] Dat is één.

[1:55:15] Twee is dat het de inzet is van iedereen die hiermee bezig is... ...inclusief de politieke leiding van het ministerie... ...om dit zoveel mogelijk te versnellen.

[1:55:23] En daar worden creatieve dingen bedacht.

[1:55:26] Het langer verlenen van vergunningen, het beter informeren van bedrijven...

[1:55:30] Voorrangsprocedures, de capaciteit is licht opgehoogd de afgelopen jaren.

[1:55:37] Maar ik wil er ook bij zeggen dat ik vermoed dat het niet voldoende zal zijn om het allemaal op te lossen.

[1:55:42] En ik weet niet, als ik gewoon kijk naar de knoppen die wij hebben... en de knoppen zijn slimmer werken binnen de procedures, extra capaciteit...

[1:55:52] Dat soort zaken, we lopen gewoon een beetje tegen de grenzen aan van wat we kunnen doen als ik heel eerlijk ben.

[1:55:58] Dus dat is misschien een frustrerend antwoord qua eindresultaat onder de streep.

[1:56:04] Maar alles wat wij onder de streep kunnen wegwerken binnen de tijd, daar wordt echt met mensenmacht aan gewerkt.

[1:56:15] Ik heb zelf ook een interruptie, dus kan ik het voorzitterschap aan de heer Baminga overgeven?

[1:56:20] Dank u wel.

[1:56:22] Ik zou graag mevrouw Keur het woord willen geven voor haar interruptie.

[1:56:26] Ja, voorzitter.

[1:56:28] Ik worstel gewoon met hoe wij als Kamer hier nou goed toezicht en controle op kunnen uitoefenen.

[1:56:34] En daarbij de beantwoording van de minister op de vraag van mevrouw Dobbe ten aanzien van die grote export naar de VS.

[1:56:43] Want de minister zegt, ja dan moet u wachten tot het verslag van 2027.

[1:56:47] Dus terugkijken.

[1:56:49] Maar ondertussen hebben we vandaag op de agenda allemaal brieven van dit jaar over vergunningen naar Jordanië, naar Indonesië, naar Marokko.

[1:56:57] Dus waarom dan niet ook over die 4,3 miljard naar de VS?

[1:57:00] Waarom is dat een heel ander geval?

[1:57:03] En zou dat niet net zo goed iets moeten zijn wat we hier kunnen bespreken?

[1:57:07] Dus ik vind...

[1:57:10] Ja, ik snap niet helemaal de logica van die minister.

[1:57:12] En ik denk dat het daarbij van belang is dat wij bij dusdanig grote orders wel degelijk daar toezicht op kunnen houden.

[1:57:19] Want dat is onze rol.

[1:57:20] De minister.

[1:57:21] Ja, voorzitter.

[1:57:22] Er is niks dat dit kabinet belangrijker vindt dan dat de Kamer in positie is om toezicht te houden en controle te hebben over met name dit soort gevoelige zaken.

[1:57:32] Dat is denk ik ook waarom het Nederlandse transparantiebeleid echt buitengewoon vooruitstrevend is.

[1:57:38] Ook internationaal wordt dat erkend.

[1:57:41] En toch ook eventjes over... Kijk, natuurlijk, ik zal me niet verschuilen in het bestek achter dit debat dat het alleen maar terugkijkend is.

[1:57:47] Dat is ook waarom ik mevrouw Dorbe de informatie heb gegeven.

[1:57:50] Die wij hier kunnen geven.

[1:57:52] Ik wil daar wel aan toevoegen dat de Kamer, als het gaat over vergunningen boven de 2 miljoen, vrijwel onverweld wordt geïnformeerd.

[1:57:59] Dat de Kamer maandelijks, dat betreft ook deze 4,3 miljard, de overzichten krijgt van wat er uitgaat en dat er daarnaast nog een verantwoording is jaarlijks.

[1:58:07] Dus ja, de grip die de Kamer heeft op deze zaken is denk ik... ...enerzijds op individueel niveau als het een bepaalde financiële omvang overschrijdt... ...dan komt het tot uw Kamer.

[1:58:17] En als uw Kamer daar vervolgens iets van vindt of een debat over wil voeren... ...dan hebben wij dat uiteraard te volgen met inachtneming van wat ik zei over individuele casuïstiek.

[1:58:26] Twee, maandelijks krijgt u het overzicht, het algehele overzicht.

[1:58:30] En dan drie, jaarlijks proberen wij recht te doen aan alles wat er dat jaar is gebeurd in de trends.

[1:58:35] En dat bespreken we hier met elkaar.

[1:58:36] En uiteraard op alle vragen die de Kamer heeft, zal ik proberen antwoord te geven.

[1:58:41] Maar het is wel zo dat, ook als ik gewoon even kijk naar de voorbereiding, dat het lastig is om dan, als we terugkijken op 2025 en daar alles met elkaar netjes hebben doorgenomen, om dat 2026 individuele casustieken bij te pakken.

[1:58:54] Want dan moeten we gewoon ook echt de materie indijken.

[1:58:56] Voor deze hebben we dat willen doen, gelet op de omvang.

[1:58:58] Maar ik hoop dat de methodiek die wij hebben en die echt uniek is, individueel boven de 2 miljoen maandelijks en jaarlijks, dat die nog steeds volstaat.

[1:59:06] Want dat is echt, vind ik zelf, vond ik overigens ook aan uw kant, een buitengewoon voorrecht om op die manier geïnformeerd te worden.

[1:59:15] Volgens mij nog een vervolgvraag of niet?

[1:59:17] Nee, helaas voorzitter.

[1:59:19] Met vier interrupties bewaar ik die.

[1:59:21] Dus dan neem ik het voorzitterschap weer terug.

[1:59:23] En kijk ik of er nog andere vragen zijn over dit stuk van het debat onder de noemer algemeen.

[1:59:28] Of dat de minister door kan naar het verdrag van Aken.

[1:59:33] Het verdrag van Aken.

[1:59:35] Een aantal van uw leden hebben daar vragen over gesteld.

[1:59:37] Ik wilde beginnen met de meest logistieke vraag.

[1:59:40] En dat is eigenlijk de vraag, wanneer kan de Kamer dat verwachten?

[1:59:44] Op 10 juli is de ministerraad akkoord gegaan met de memorie van toelichting.

[1:59:49] De Raad van State heeft op 7 oktober advies gegeven op die memorie.

[1:59:53] En die opmerkingen worden nu verwerkt.

[1:59:55] En dan hoop ik ook dat we spoedig daarna dit met uw Kamer

[2:00:00] kunnen delen om het parlementaire goedkeuringstraject te beginnen.

[2:00:04] Het streven is dat uiteraard om dat zo snel mogelijk te doen.

[2:00:08] In de praktijk denk ik ergens net eind 26 of misschien net begin 2027 afhankelijk van de verwerkingstijd die we nodig hebben en de afstemming die binnen het kabinet.

[2:00:18] Maar hier zit een serieuze haast achter.

[2:00:22] Mevrouw Dobben vroeg daar dat toetreden tot het verdrag van Aken.

[2:00:27] Hoe kunnen we dat nou rijmen met die toetsingscriteria en het belang van mensenrechten?

[2:00:31] En ik denk dat het echt van belang is dat Nederland en de andere verdragslanden in het verdrag van Aken gebonden zijn aan die Europese wapenexportregels, waaronder op het vlak van de mensenrechten schendingen.

[2:00:42] Aan die criteria verandert niks.

[2:00:47] Dat is onder het verdrag van Aken echt niet anders.

[2:00:50] Wat verandert is wel dat het verdrag is gestoeld op het vertrouwen in elkaars controle toetsen.

[2:00:56] Maar die controletoets zijn aan dezelfde internationale controleverplichting en dezelfde waarde verbonden.

[2:01:01] En dat betekent dat ook risico's op mogelijke mensenrechten schendingen door alle verdragspartijen moeten worden meegenomen in de toetsing en dat die ook doorslaggevend is.

[2:01:09] Ik denk ook, als ik gewoon even kijk naar welke landen deelnemen, want ik hoor uw Kamer wel eens oordelend over sommige landen dat deze lichter zouden zijn in de toetsing.

[2:01:20] Ik noem ook een land als Spanje, daarvan vermoed ik dat de Kamer zal denken dat die bepaald niet lichter zal zijn in de toetsing.

[2:01:26] Die zijn ook onderdeel van het verdrag van Aken.

[2:01:27] Dus ik denk, en dat is ook de opvatting van het kabinet, die exportcriteria regels, die toestingscriteria, die blijven staan als een huis.

[2:01:37] De heer Lohman vroeg hier, wat betekent dat dan voor de concurrentiepositie van de Nederlandse defensieindustrie?

[2:01:44] En dat is natuurlijk een van de belangrijke drijfveren om ook onderdeel te worden van dit verdrag.

[2:01:50] Want daarmee krijgt Nederland een plek aan tafel bij de Europese lidstaten met hele grote defensieindustrieën en dus ook meer invloed op de export van gezamenlijk ontwikkelde defensiegoederen.

[2:02:01] Dat is meer dan ten opzichte van de huidige situatie waarbij lidstaten elkaar eigenlijk alleen maar achteraf informeren over...

[2:02:06] ...afgewezen vergunningen.

[2:02:08] Het zal er ook voor zorgen, en dat is denk ik belangrijk... ...dat het speelveld van de Nederlandse defensieindustrie... ...door dezelfde autoriteit wordt getoetst... ...namelijk door de autoriteit van het land... ...dat het definitieve wapensysteem uitvoert.

[2:02:17] Dus minder administratieve lasten... ...en een versnelde procedure.

[2:02:21] En dat is gelet op wat we net met elkaar wisselden... ...over die procedures, denk ik van belang... ...want het betekent dat de toets aan het exportbeleid... ...maar één keer plaatsvindt.

[2:02:30] Mevrouw Kreuger vroeg hier ook nog naar de noodstop.

[2:02:38] In het ultieme geval kan een verdragspartij... op basis van ofwel nationale veiligheid ofwel directe belangen... aan de noodrem trekken, zodat een transactie geen doorgang vindt.

[2:02:48] Die begrippen zijn niet nader gedefinieerd in het verdrag... zodat iedereen daar comfort bij heeft.

[2:02:53] Maar gelet op de doelstelling van het verdrag...

[2:02:57] het zo is dat je terughoudend moet zijn met gebruik van die noodrem.

[2:03:00] Maar die noodrem, op basis van deze beide criteria... die is er wel degelijk en ik denk ook dat die comfort zou moeten kunnen geven aan uw Kamer.

[2:03:11] Tot slot hier... Ah nee, dat is eigenlijk dezelfde vraag.

[2:03:14] Ik denk dat dit de vragen waren op het gebied van het verdrag van Aker... waarbij ik natuurlijk uiteraard ook moet zeggen dat bij het hele parlementaire goedkeuringsproces...

[2:03:24] En uiteraard de Kamer nog van ons de Memorie van Toelichting te verwachten heeft.

[2:03:28] En wij ook uitgebreid de gelegenheid zullen hebben om de vragen die we wellicht leven, niet alleen over hoe dit verdrag werkt, maar ook over wat het betekent voor de rol van de Kamer met elkaar te kunnen bespreken.

[2:03:38] Dat was het verdrag van Adem.

[2:03:41] Ik zie een interruptie van mevrouw Dobben.

[2:03:44] Ja, eerst misschien een procedurele vraag, voorzitter.

[2:03:47] Komt het de transfer directive en zo, was dit het blokje waarin dat aan de orde had moeten komen?

[2:03:53] Of komt het nog op een ander moment terug?

[2:03:56] Daar heb ik net ook nog iets over gezegd.

[2:03:58] Maar als dat niet voldoende was, moet u misschien nog even uw vraag naden toespitsen.

[2:04:04] Ja, dank u wel.

[2:04:05] Over het verdrag van Aken, voorzitter.

[2:04:09] Wij hebben dat WO-verzoek opgezocht en gelezen wat daarover ging, waarin Buitenlandse Zaken zelf zegt dat toetreding zou ook betekenen dat de lat qua exportcontrole in Nederland behoorlijk naar beneden gaat.

[2:04:22] En dat zit hem er niet in, denk ik, in het feit dat die criteria veranderen.

[2:04:28] Maar dat zit hem in dat verschillende landen met die criteria, dezelfde criteria, andere uitkomsten hebben.

[2:04:33] En dat hoorden we ook tijdens het rond de tafel gesprek.

[2:04:36] Dat landen met dezelfde criteria andere uitkomsten hebben voor dezelfde wapensystemen en dezelfde besluit om wel of niet te exporteren.

[2:04:44] En mijn vraag is dan ook aan deze minister, erkent deze minister dat?

[2:04:49] Want als het niet zo is, dan hoor ik dat ook graag.

[2:04:52] Want dit is wat wij horen van alle experts, dat het wel zo is.

[2:04:55] Welke aanleiding heeft deze minister dan te zeggen dat het niet zo is?

[2:04:58] Dat het leidt tot precies dezelfde uitkomsten.

[2:05:00] En als die erkenning er wel is, dan kan het toch niet een andere conclusie zijn dat dit de lat naar beneden bijstelt.

[2:05:07] Dus daar wil ik graag een reactie op van deze minister.

[2:05:09] Ja, voorzitter.

[2:05:10] Ik weet in alle eerheid niet op welk WO-verzoek mevrouw Dobberdoelt.

[2:05:14] Maar laat ik wel antwoord geven op haar vraag.

[2:05:16] Kijk, de kern van het verdrag van Aken zijn een aantal zaken.

[2:05:22] Eén is dat al die landen, en dat hebben ze overigens al eerder gedaan, in ieder geval de Europese Unielanden, die blijven zich verbinden aan de Europese exportcriteria.

[2:05:35] Voor het WK ligt dat wellicht net iets anders, maar zij hebben een systeem wat daar toch wel behoorlijk op lijkt als je daar door je oogharen naar kijkt.

[2:05:43] Twee is, het zorgt voor een verlaging van de administratieve lasten en een versnelling van de procedures, omdat je inderdaad kijkt naar waar wordt nou het systeem grotendeels in elkaar gezet en dat land wordt belast met de beoordeling.

[2:05:58] Kan het dan zijn dat landen anders beoordelen?

[2:06:01] Ja, dat kan je denk ik niet helemaal uitsluiten.

[2:06:03] In die zin dat de manier waarop dingen gewogen worden... of de manier waarop bepaalde expertise aanwezig is in bepaalde landen... dat kan verschillen.

[2:06:13] Maar als ik kijk naar de criteria, die zijn eenduidig.

[2:06:17] Als ik kijk naar de uitleg van de criteria, die zijn in Europese zin ook eenduidig.

[2:06:21] Als ik kijk naar...

[2:06:23] hoe wij in Europa omgaan met zogenaamde afwijzingen, dan wordt die informatie ook netjes met elkaar gedeeld, zodat iedereen kan zien, nou deze partij of deze eindbestemming hebben we niet gedaan vanwege reden X, Y, Z.

[2:06:36] Dus ja, ik snap waar mevrouw Dobben naartoe wil, maar ik denk niet dat in die zin de lat omlaag gaat.

[2:06:43] En dan hebben we ook nog tot slot de door ook mevrouw Kreuger gevraagde noodgrenprocedure,

[2:06:49] Die als er echt grote zorgen zijn, omdat die twee criteria die daarvoor gelden.

[2:07:02] Als wij denken dat die daar binnenvallen en we denken dat er iets gebeurt wat echt niet zou moeten gebeuren.

[2:07:06] Dan kunnen we daar aan de noodrem hangen en daar iets mee doen.

[2:07:08] En voor de duidelijkheid, dat kan in de huidige situatie niet.

[2:07:12] Wij kunnen niet als Duitsland of Frankrijk besluit, wij gaan dit zo en zo doen.

[2:07:19] Dan, toch heel plat, dan kunnen we informatie vragen of dan kunnen we zorgen met elkaar delen diplomatiek.

[2:07:25] Maar er is niet iets wat Nederland kan doen waardoor dit niet door kan gaan.

[2:07:28] Dus ik zou ook zeggen, het voegt ook iets toe aan de controle kant wat er voorheen niet was.

[2:07:34] En natuurlijk wel iets waarvan we moeten zeggen, dat is iets wat je liever niet inzet.

[2:07:38] Want dat leidt tot echte serieuze confrontatie denk ik.

[2:07:42] Maar het is er wel en dat was er voorheen niet.

[2:07:54] Deer Loma.

[2:07:58] Ik wilde ook een vervolgvraag over dit thema stellen.

[2:08:03] Want in de technische briefing hebben we het hier ook over gehad.

[2:08:05] Daar hoorden we inderdaad, er zijn gelijke richtlijnen, die veranderen niet.

[2:08:09] En er kunnen ook verschillende beoordelingen of interpretaties zijn van die richtlijnen.

[2:08:13] En daarin spelen ook diplomatieke afwegingen een rol.

[2:08:17] En dat kan natuurlijk per land verschillend zijn op welke manier Frankrijk diplomatiek afweging maakt... ten opzichte van Nederland bijvoorbeeld.

[2:08:26] Dus mijn vraag is misschien vrij breed, maar hoe waarborg je dan dat je in dat diplomatieke spel dat die waarden niet te veel uiteen gaan lopen of misschien zelfs tegenover elkaar komen te staan?

[2:08:40] Dat is denk ik ook, kijk ik denk in de algemene zin, ja diplomatiek.

[2:08:45] Kijk die criteria die zijn echt wel een soort van in marmer gebeiteld.

[2:08:49] Dus er moeten wel heel stevige diplomatieke overwegingen zijn.

[2:08:54] Wil je die, zeker die eerste vier criteria, wil je die zomaar overboord gooien.

[2:08:58] Dat gaat denk ik geen enkel lidstaat doen.

[2:09:00] Dat zou mijn indruk zijn.

[2:09:01] Maar wat dit verdrag ook met zich mee kan brengen, denk ik, is een gelegenheid.

[2:09:07] Omdat als je daar met elkaar aan tafel zit en je zit daar ook met elkaar als defensieindustrie aan tafel, kun je dit gesprek ook van tevoren met elkaar voeren.

[2:09:14] Even los van individuele vergunningen, even los van de casuïstiek.

[2:09:20] geeft dit denk ik de gelegenheid om dit soort zaken heel uitgebreid en grondig met elkaar door te nemen.

[2:09:24] En dat is eigenlijk iets wat ook op dit moment niet gebeurt.

[2:09:27] Natuurlijk, er wordt gesproken over beleid in Brussel op ambtelijk niveau en dat is ook goed.

[2:09:33] Maar elkaar op dit terrein echt de nieren proeven en serieus met elkaar doorpraten over wat dit voor soort overwegingen zijn...

[2:09:42] Daar denk ik dat we ook een winstpunt zien.

[2:09:44] Dus ja, dat neemt niet weg dat landen nog steeds ergens een andere afweging kunnen maken dan wij wellicht zouden maken op sommige terreinen.

[2:09:54] Dat kan je nooit helemaal voorkomen.

[2:09:55] Dat is in de beste mogelijke vormen van harmonisatie en samenwerking mogelijk.

[2:10:02] Maar het is denk ik wel echt een stap vooruit.

[2:10:07] De heer Bamenga, kan ik weer even het voorzitterschap overgeven?

[2:10:12] Dank u wel.

[2:10:13] Dan geef ik nu het woord aan mevrouw Kreuger.

[2:10:16] Ja, voorzitter.

[2:10:17] Ik vind het toch een beetje verwarrend wat de minister hier schetst.

[2:10:20] Want uit de informatie die wij kregen in de ronde tafel... ...maar ook als je kijkt naar casuïstiek... ...neem bijvoorbeeld wapenexport naar Israël... ...zit er een gigantisch verschil tussen hoe verschillende Europese landen dat taxeren.

[2:10:35] En of zij wel of niet daar streng in optreden... ...omdat ze een risico zien van bijdrage aan mensenrechten schendingen, CQ, genocide.

[2:10:45] Dus...

[2:10:46] Hoe kijkt nou de minister naar het feit dat wij, omdat wij juist als land eigenlijk vaak kleine onderdelen maken die door anderen verwerkt worden, eigenlijk een deel van die controle dan toch uit handen geven en het heel duidelijk anders wordt ingeschat?

[2:11:03] Ja voorzitter, deze vraag die snap ik ook goed, zeker ook op de gevoeligheid.

[2:11:07] Maar ik denk dat het in de kern hier ook zit op het gesprek wat ik met de heer Loman had.

[2:11:14] Het geeft de gelegenheid om het over deze verschillen van mening te hebben.

[2:11:18] Het geeft invloed om daar serieus met elkaar over te praten.

[2:11:22] Terwijl nu zit je toch een beetje naar elkaar te kijken, want ik kan me goed voorstellen dat, even afhankelijk van het land, dat er in de Kamer verschillende soorten frustraties bestaan over wat er juist wel of juist niet wordt geleverd.

[2:11:35] Dat iedereen er weer op verschillende manieren naar kijkt.

[2:11:38] Maar nu, als Duitsland besluit om heel anders met bepaalde situaties om te gaan, of Frankrijk doet dat, ja, vaak weten we het niet.

[2:11:45] Of komen we er per ongeluk achter.

[2:11:48] Omdat goedkeuringen worden niet gemeld aan elkaar.

[2:11:52] Het is niet een systeem waarin als je iets goed keurt dat je het elkaar meldt.

[2:11:54] Je meldt elkaar alleen als je iets niet goed keurt.

[2:11:57] En als je het zo bekijkt, geeft het de gelegenheid, denk ik... ...zeker vanuit de positie die Nederland heeft op het gebied van wapenexport naar Israël... ...met een zeer restrictief beleid... ...om daar heel goed met elkaar over van gedachten te wisselen.

[2:12:09] En ja, daar kunnen twee dingen gebeuren uiteraard.

[2:12:12] Er kan gebeuren dat de Nederlandse gedachten niet dominant blijken te zijn.

[2:12:15] Nou, dan heb je niks gewonnen.

[2:12:17] Of het zou kunnen gebeuren dat andere landen denken... ...nou, er zit bijna toch wat in die argumenten.

[2:12:21] Laten we daar nog een keer goed naar kijken.

[2:12:22] En dan heb je wel iets gewonnen.

[2:12:23] Dus in dat opzicht...

[2:12:26] zie ik eigenlijk alleen maar winst.

[2:12:27] Zie ik alleen maar een vergroten invloed vanuit Nederland.

[2:12:29] Niet alleen op die besluitvorming, maar ook op de positie van onze defensieindustrie.

[2:12:35] Ik kijk even naar mevrouw Kreuger voor een vervolgvraag.

[2:12:38] Ja, maar voorzitter, in dat voorbeeld is het toch niet het probleem dat we niets gewonnen hebben.

[2:12:42] Maar dan is het toch het probleem dat we iets verloren hebben.

[2:12:45] Dan wordt het toch slechter.

[2:12:46] Dat betekent toch dat er onderdelen van wapens of algehele wapens via derde landen kunnen doorgevoerd worden naar bijvoorbeeld Israël, waar Nederland zelf een restrictiever beleid op voert.

[2:13:01] Omdat er gewoon een enorm gat zit tussen hoe Nederland hiermee omgaat en bijvoorbeeld Duitsland.

[2:13:08] De minister.

[2:13:10] Ja, voorzitter.

[2:13:11] Ik denk in alle eerlijkheid dat we daar ook niet al te veel op als dan scenario's moeten uitlopen.

[2:13:16] Maar ik denk wel dat als je kijkt naar de manier waarop dit zou kunnen gaan werken... ...namelijk die gesprekken die je met elkaar voert in de algemene zin... ...de duidelijke harmonisatie van procedures en van regels...

[2:13:30] en de noodremprocedure, ja, daar denk ik dat er wel degelijk behoorlijk wat waarborgen in zitten die die situatie verbeteren.

[2:13:36] En natuurlijk kan het zijn, daar moeten we ook niet van weglopen, dat een keer een land iets wil vergunnen...

[2:13:44] waar wij niet meteen heel enthousiast over zijn en waar een Nederlands onderdeel in zit, dat zou best kunnen.

[2:13:49] Dan moeten we denk ik niet uit de weg gaan dat die situatie bestaat.

[2:13:52] Maar die vergunning moet nog steeds worden afgegeven en getoetst langs die acht criteria.

[2:13:57] En dat is dan ook de basis voor het gesprek.

[2:13:58] Een gesprek wat we anders op geen enkele manier hadden kunnen voeren.

[2:14:02] Even voor de duidelijkheid.

[2:14:04] Dank u wel.

[2:14:06] Ik neem het voorzitterschap weer terug.

[2:14:07] Alsjeblieft.

[2:14:08] En ik kijk naar de leden of er nog andere interrupties zijn.

[2:14:12] De heer Bamenga.

[2:14:14] Ja, dank u wel voorzitter.

[2:14:14] Ik heb heel goed geluisterd ook naar de interrupties van mijn collega op dit onderwerp.

[2:14:22] En in het verdrag wordt natuurlijk gesproken over permanent comité die in ieder geval hiermee aan de slag gaat.

[2:14:30] En ik wilde graag weten welke rol de minister eigenlijk ziet voor zo'n permanent comité als het gaat om dit soort...

[2:14:37] Dit soort zaken aan de voorkant en wellicht ook als er een risico optreedt, als het risico optreedt aan de achterkant.

[2:14:51] Ja voorzitter, misschien dat deze, ik snap de vraag ook best goed, omdat het zit natuurlijk voor een deel op dit dialoog waar we net met elkaar over spraken.

[2:15:02] Maar ik moet wel zeggen, als we het echt gaan hebben over de invulling van het permanente comité... zou ik dat het liefst doen in de parlementaire goedkeuringsprocedure.

[2:15:08] Want daar gaan we toch een beetje de diepte in.

[2:15:11] En het zijn niet de details, dat zal ik ook meteen toegeven.

[2:15:13] Maar de werking en het reglement van orde of wat er wel en wat er niet in het permanente comité kan besloten... dat heb ik nou niet paraat.

[2:15:21] Dan zou je het wel in de tweede termijn kunnen, maar anders in die parlementaire goedkeuringsprocedure.

[2:15:28] Ik maak zelf even een punt van orde als voorzitter.

[2:15:31] Want ik zie het is eigenlijk pas kwart over twaalf.

[2:15:34] Dus we gaan goed in de tijd.

[2:15:35] Maar we hebben ook een extra bewindspersoon te gast in deze commissie.

[2:15:40] En ik zou toch de leden wel de ruimte willen geven om die ook te kunnen bevragen.

[2:15:45] Dus ik doe hem een plezier.

[2:15:50] Daarom wou ik voorstellen dat ik zes interrupties toelaat.

[2:15:53] Want ik denk dat dat kan qua tijd.

[2:16:02] Goed, dan zijn we bij het volgende onderdeel.

[2:16:05] Omzeiling.

[2:16:06] Ja.

[2:16:08] Daar vroeg de heer Loman, controle na levering.

[2:16:10] Hoe vaak heeft dat nou geleid tot ontdekking van ongewenst eindgebruik of doorlevering?

[2:16:16] Misschien even voorbij de individuele casuïstiek.

[2:16:18] Kijk, ook wat doen we dan in zo'n geval?

[2:16:20] Want gelukkig komt dit echt niet vaak voor.

[2:16:23] Maar als die signalen er zijn, dan worden die met hele grote urgentie opgepakt... ...omdat het natuurlijk indruist tegen het doel van ons exportcontrolebeleid om misbruik te voorkomen.

[2:16:32] Dus dan wordt gekeken naar die verstrekte vergunning.

[2:16:35] Als die vergunning nog geldig is, om maar even te beginnen, wordt die meteen opgeschort.

[2:16:38] Natuurlijk van groot belang.

[2:16:40] Als er sprake van omleiding is, dan zal dat leiden tot allereerst maar even diplomatieke stappen... ...diplomatieke kanalen richting het land van waaruit is omgeleid...

[2:16:49] En het zou ook kunnen als dit niet, nou als het zodanig van aard is, laat ik het zo zeggen, dat dat terecht is om te doen.

[2:16:59] Het zou ook kunnen dat de beoordeling van toekomstige vergunningsaanvragen naar de uitgebrekers in kwestie radicaal anders zullen plaatsvinden.

[2:17:06] En dat is denk ik zowel voor de exporteur als voor het ontvangend land is met name wat het voor de toekomst kan betekenen in zaken van levering is een van de belangrijkste drukmiddelen die wij hebben.

[2:17:18] De heer Lohman zei ook, een track-and-trace systeem van bijvoorbeeld Nederlandse sensoren, zou dat nou niet een nuttige oplossing zijn om omleiding ingewikkeld te maken?

[2:17:33] En ik denk dat Nederland en het Nederlandse kabinet eigenlijk alles wat we kunnen doen, en het gaat overigens niet alleen om omleiding van wapens, het gaat natuurlijk ook om omleiding van jewel-use-goederen en andere zaken, die willen wij voorkomen.

[2:17:44] We hebben dat eerder gezien, eerdere jaren, ook kort nadat Rusland Oekraïne grootschalig binnenviel... ...zagen we weer dat westerse chips en andere producten gebruikt werden door Rusland.

[2:17:56] Alles wat wij kunnen doen om dat net zo nauw en zo beperkend mogelijk te maken... ...dat goederen niet ergens terecht kunnen komen waar ze terecht zouden moeten komen...

[2:18:08] Dat doen we.

[2:18:08] En dat betekent dat voor ons die risico-inschatting vooraf zo ontzettend cruciaal is.

[2:18:14] Daarbij geldt dat het track record van het land onderdeel uitmaakt van de risico-inschatting en het track record van de bedrijven.

[2:18:21] Maar we hebben net als veel andere Europese lidstaten geen controle achteraf over een track and trace systeem.

[2:18:27] Dat komt omdat we ook geen rechtsmacht hebben om te controleren en te handhaven in die landen.

[2:18:32] En als ik kijk naar wat, ik heb wel even gekeken naar wat doen andere landen nu die dat wel hebben.

[2:18:36] Dan gaat het eigenlijk vooral over klein en lichte wapens.

[2:18:39] En daar hebben wij geen industrie voor.

[2:18:40] Wij hebben voornamelijk componenten en dat maakt echt controle achteraf.

[2:18:43] Maakt tot een, ja, als we het net hadden over een beperkte capaciteit en hoe we die inzetten.

[2:18:47] Die capaciteit die hebben we op geen enkele manier.

[2:18:50] Dat zou echt een nieuw ministerie vragen om dat goed te kunnen doen.

[2:18:54] En een hele hoop ambtelijke capaciteit.

[2:18:58] Maar die toetsing vooraf hebben we dus één en dan hebben we natuurlijk nog internationale organisaties en zeer gewaardeerde maatschappelijke organisaties die vaak bewijs vergaren over ongewenst eindgebruik en waar we ook weer op kunnen acteren als het plaatsvindt.

[2:19:11] En die samenwerking vind ik dat op het algemeen bijzonder goed loopt en die waardeert het kabinet ook enorm.

[2:19:19] Dan vroeg mevrouw Kreuger hoe gaat Nederland nou om met exporten die via andere landen of partners, bijvoorbeeld Frankrijk, VRE, Sudan.

[2:19:29] En wat voor consequenties heeft dat?

[2:19:31] Wij nemen die risico's op omleiding zeer serieus.

[2:19:35] En als er sprake is van omleiding naar embargo-landen of risico-landen, vindt ook direct overleg met de betrokken instanties plaats, zodat we kunnen onderzoeken wat er verkeerd is gegaan en waarom.

[2:19:46] Mocht de conclusie zijn dat er sprake is van omleving van Nederlandse goederen, dan zal er meteen de betreffende landen in instantie daarop worden aangesproken.

[2:19:53] Opschorting van de vergunning, meeweging van nieuwe vergunningsaanvragen en een EU-verband is het natuurlijk zo dat ook een land als Frankrijk, denk ik, als ik zo de reactie zag op dit nieuws, niet bepaald mild is over dit soort omleiding.

[2:20:09] Dus daar heb ik niet zoveel twijfels dat Nederland daar alleen staat.

[2:20:14] Mevrouw Dobben vroeg hier in het kader nog naar de berichtgeving over Nederlandse wapens die terecht zijn gekomen bij het Russische Vrijwilligerskoor.

[2:20:21] Wij steunen de verdediging van Oekraïne en hebben daar natuurlijk ook substantiële politieke, militaire, economische en diplomatieke steun geleverd.

[2:20:29] Op 40 april jongsleden heeft het kabinet kennisgenomen van die berichtgeving.

[2:20:34] We hebben ook stappen ondernomen om die berichtgeving te verifiëren.

[2:20:38] Ik wil er dan twee dingen over zeggen.

[2:20:39] Eén is, het kabinet ziet geen aanleiding voor verder onderzoek... maar ik kan vanwege internationale veiligheidsredenen... geen verder inhoudelijke appreciatie geven.

[2:20:46] Ik snap dat dat frustrerend is, maar ik hoop...

[2:20:48] ...dat het iets van comfort geeft richting mevrouw Dobben.

[2:20:53] Dan de heer Loman, die had het ook over... ...en die linkte dan vermoedelijk misbruik weer aan het verdrag van Aken... ...en hoe dan de Kamer over ernstige gevallen wordt geïnformeerd.

[2:21:04] Daar een paar opmerkingen over.

[2:21:08] Eén is denk ik dat misbruik van componenten altijd zal leiden... ...tot een heel serieus gesprek en gezamenlijke bespreking van de zorgen.

[2:21:14] Twee is dat het kabinet...

[2:21:16] de Kamer uiteraard ook op gebruikelijke wijze zal blijven informeren over de export en dit soort zaken als die onder de werking van dit verdrag vallen.

[2:21:23] Dus daar verandert niks.

[2:21:25] Het enige wat, denk ik, daaraan toevoegen is dat we ook in staat zijn om nadrukkelijker met onze partners te spreken over het voorkomen van deze zaken, maar ook mocht het toch gebeuren.

[2:21:36] En dan nog mevrouw Kreuger, die vroeg ook...

[2:21:40] Het is eigenlijk dezelfde vraag als u, die heb ik beantwoord.

[2:21:43] Dat was het blokje Omleiding.

[2:21:47] De heer Bamenga.

[2:21:48] De heer Lalman.

[2:21:54] Ja, dank u wel, voorzitter.

[2:21:55] Ik kom nog even terug op de track and trace.

[2:21:59] Ik noem dat zelf eigenlijk een utopie, maar ik vind het wel interessant dat u er serieus op ingaat.

[2:22:03] En wat mij daarin...

[2:22:05] Het was een verduidelijking.

[2:22:08] U zegt de soort producten die wij uitleven, daar is dat niet zo'n logische optie.

[2:22:14] Maar het zou wel kunnen in...

[2:22:16] Ander soortige wapens.

[2:22:18] En er zijn andere landen die dat doen of die soortgelijke procedures hebben.

[2:22:26] Of ging dat over controle achteraf?

[2:22:29] Dat laatste ging inderdaad over controle achteraf.

[2:22:31] En dat gaat dan over die kleine lichte wapens.

[2:22:34] Dus eigenlijk een industrie die Nederland niet heeft... waar wij dus ook niet een rol in spelen.

[2:22:39] En omdat wij heel vaak onderdelen leveren van grotere complexe systeem... is dat voor ons lastiger.

[2:22:44] Maar op dat punt doen landen het...

[2:22:47] Ik denk wel dat er vrij brede erkenning is dat dat in bredere zin eigenlijk niet uit te voeren valt, helaas.

[2:22:54] Want ik snap wel de wens natuurlijk.

[2:22:55] Je zou eigenlijk het liefst willen dat je bijna live op een wereldkaart kunt zien waar alles wat je geëxporteerd hebt zich op dat moment bevindt.

[2:23:02] Maar dat is helaas technisch, maar ook bureaucratisch, denk ik, onmogelijk.

[2:23:10] En ik denk ook als ik gewoon kijk naar hoe het nu werkt, door de betrokkenheid van internationale organisaties, de betrokkenheid van maatschappelijke organisaties en de consequenties die het heeft, die omleiding heeft, denk ik ook dat er een duidelijk preventief effect van uitgaat.

[2:23:25] Maar ook dat als het plaatsvindt dat we er toch op een gegeven moment wel achterkomen en misschien niet meteen stand te peden.

[2:23:30] Maar ik sta er zelf ook van verbaasd als ik bijvoorbeeld kijk naar een land als Sudan.

[2:23:35] Wat maatschappelijke organisaties allemaal toch boven water weten te krijgen.

[2:23:39] Zelfs in de meest afgelegen gebieden met zeer overtuigend bewijs.

[2:23:42] Niet alleen dat het er is, maar ook waar het vandaan komt.

[2:23:45] Dus ja, dat is natuurlijk ook weer waardevolle informatie die dan diplomatiek weer kan worden ingezet.

[2:23:54] De heer Bamenga, kunt u het voorzitterschap even overnemen?

[2:23:58] Dank u wel.

[2:23:58] Ik geef nu het woord aan mevrouw Kreuger.

[2:24:01] Ja, even op dat laatste punt van dat waardevolle informatie die dan vanuit maatschappelijke organisaties komt.

[2:24:09] De minister zegt net een paar dingen en ik probeer eigenlijk heel praktisch te snappen wat gebeurt er nou op het moment dat er inderdaad wapens worden aangetroffen die via de Emiraten vanuit bijvoorbeeld Frankrijk waar een Nederlands component in zou zitten.

[2:24:28] Wat gebeurt er dan?

[2:24:29] En in welke gevallen wordt dan zo'n vergunning opgeschort?

[2:24:32] Eigenlijk kan de minister mij schetsen hoe vaak is er de afgelopen tien jaar een vergunning opgeschort.

[2:24:38] De minister.

[2:24:39] Ja, voorzitter.

[2:24:41] Misschien om meteen met de deur in huis te vallen... hoe vaak een vergunning de afgelopen tien jaar is opgeschort... dat zal ik echt even moeten uitzoeken.

[2:24:48] Dat zal niet vaak zijn.

[2:24:50] Ik ga even kijken of dat lukt voor de tweede termijn... maar mocht dat niet lukken, dan zullen we daar apart... even nadenken wat een nuttig moment ervoor is... maar dan zullen we dat in een van de reguliere brieven... denk ik, het verslag van een RBZ, even op terugkomen...

[2:25:06] Maar als het lukt, doen we dat in de tweede termijn.

[2:25:09] Ik zal niet ingaan op de casuïstiek zoals mevrouw Kreuger schetst, omdat dat op dit moment een hypothetisch scenario is.

[2:25:16] Maar laat ik wel zeggen dat in algemene zin, als er signalen zijn, dat er omleiding heeft plaatsgevonden, even ongeacht van hoe de signalen tot ons komen, of dat via de exporteur zelf is, of dat via internationale organisaties, maatschappelijke organisaties of diplomatieke betrekkingen zijn, die nemen wij uiterst serieus.

[2:25:33] Stap 1 is kijken, is die vergunning nog steeds werkzaam, ja of nee?

[2:25:37] En als die werkzaam is, betekent het opschorting.

[2:25:40] Het kan betekenen, afhankelijk van wat er is gebeurd... dat het gevolgen heeft voor toekomstige vergunningsverlening... voor ofwel de exporteur ofwel het land.

[2:25:47] Het kan betekenen dat er diplomatiek wordt gesproken, maar dat is wel een weging.

[2:25:52] Daarvan zou ik heel graag zeggen, daar hebben we een heel uitgebreid stappenschema voor... waarin alles een percentage krijgt.

[2:25:57] Maar dat is natuurlijk ook een beoordeling van de situatie van de exporteur...

[2:26:02] Van de mate van Nederlandse betrokkenheid, dat komt ook aan op de expertise van de ambtenaren en op de politieke gevoeligheid.

[2:26:09] Ik heb dat al een keer eerder gezegd, maar ook dit valt denk ik niet helemaal met een nagelschaartje te knippen.

[2:26:13] Waarbij ik wel wil zeggen dat in algemene zin Nederland dit uiterst serieus neemt.

[2:26:19] Wij nemen de procedures vooraf heel erg serieus en dat betekent ook dat als we er achteraf achter komen dat mensen bewust of onbewust iets doen wat wij niet hebben goedgekeurd, dat laten wij niet zomaar passeren.

[2:26:31] Mevrouw Kreuker.

[2:26:34] Ja, het is een beetje een fluïde proces schetst de minister eigenlijk.

[2:26:40] Waarbij het soms diplomatiek wordt opgepakt en soms tot een opschorting leidt.

[2:26:44] Ik zou toch wel willen begrijpen in hoeveel van de gevallen dan daadwerkelijk het tot een opschorting komt.

[2:26:50] En om toch te begrijpen over wanneer hebben we het nou over omleiding.

[2:26:54] Bijvoorbeeld die F-35 onderdelen die we zelf niet meer, het kabinet niet meer naar Israël wil exporteren.

[2:26:59] Maar wel nu nog via de VS mogelijk gaan.

[2:27:03] Valt dat dan ook onder die categorie omleiding?

[2:27:06] De minister.

[2:27:08] Ja, voorzitter.

[2:27:09] Dat laatste deel is nu onder de rechter.

[2:27:12] En moeten we denk ik ook even afwachten wat de rechterlijke uitspraken zijn.

[2:27:17] Het eerste deel als het gaat over die omleiding.

[2:27:21] We gaan het echt eventjes goed uitzoeken.

[2:27:25] Kijk, het enige wat mij bijstaat van de afgelopen twee jaar is dat in 2025 drie algemene vergunningen zijn ingetrokken.

[2:27:35] Dat zijn algemene vergunningen richting Israël.

[2:27:37] Dat ziet niet op omleiding.

[2:27:40] Dat ziet op dat daar het beleid anders wordt gewogen.

[2:27:43] En dat heeft natuurlijk uw Kamer beter meegemaakt dan ik.

[2:27:45] Ik was toen niet in deze positie.

[2:27:47] Maar als er gaat over die omleiding van de afgelopen tien jaar, we komen daar zo spoedig mogelijk op terug.

[2:27:54] Oké, dat was het volgens mij.

[2:27:56] Ja.

[2:27:58] Dan zijn we, denk ik... Zijn er nog interrupties op dit punt?

[2:28:02] Want anders gaan we door naar het onvolprijzenblok overig.

[2:28:06] Ja.

[2:28:08] Daar had ik nog een vraag van mevrouw Dobben.

[2:28:12] Zij vroeg naar de wapens van het bedrijf AIA...

[2:28:19] Ik moet wel zeggen, dit is ook een beetje een defensie-onderwerp.

[2:28:22] Ik wil daar gewoon voor opstellen... ...de defensie heeft geen contract voor de betreffende wapens met AEA...

[2:28:29] Dus het kabinet heeft net als mevrouw Dobbe kennisgenomen van deze overeenkomst die tussen twee bedrijven is gesloten.

[2:28:36] Waarbij in de algemene zin geldt dat van bedrijven wordt verwacht door het kabinet dat zij verantwoordelijkheid nemen voor de OESO-richtlijnen en maatschappelijk verantwoord ondernemen en de VN Guiding Principles on Business and Human Rights.

[2:28:46] En als het zou leiden tot eventueel export, dan zijn uiteraard dezelfde voorwaarden als die voor elk ander bedrijf gelden.

[2:28:53] Die gelden daar.

[2:28:57] Mevrouw Dobber had ook nog een vraag over de F35-onderdelen.

[2:29:03] Daarvoor geldt dat vanuit Nederland, dat weet mevrouw Dobber ook, geen F35-onderdelen naar Israël worden geleverd en dat er nog een zaak onder de rechter is en dat we die andere zaak daar de uitkomst van de rechtelijke zaak zullen afwachten.

[2:29:21] Ja, er is nog een zaak onder de rechter.

[2:29:22] Dat triggert mij even, want ik heb geprobeerd te achterhalen wat de stand van de behandeling van die zaak is.

[2:29:28] Maar dat is me niet duidelijk geworden.

[2:29:30] Het enige wat ik heb gelezen is dat jullie of jullie, ik dacht Oxfam, aangaf een zaak gaat 10 juli dienen bij een rechter.

[2:29:37] Daar kan ik niks van terugvinden, ook niet in de informatie van de gerechten.

[2:29:43] Dus misschien kan er iets meer over gezegd worden wat nu de stand van die zaak is.

[2:29:48] Ja, dat kan ik doen zonder dan in de inhoud te treden.

[2:29:51] Wat ik kan zeggen is dat de huigenstand is, maar ook data kunnen veranderen, dat waarschijnlijk begin januari de mondelingenbehandeling zal plaatsvinden van deze zaak.

[2:30:04] Mevrouw Dobben.

[2:30:08] Over het Nederlandse wapenbedrijf AIA.

[2:30:10] Ik snap dat dat een beetje op het raakvlak ligt.

[2:30:13] Niet per se van alleen maar sec wapenexport.

[2:30:17] Maar het is wel wat mij betreft een grijs gebied en daarom heb ik het hier ook opgebracht.

[2:30:21] Want ik voel in ieder geval zelf groot ongemak.

[2:30:25] Op het moment dat wij met elkaar zoveel discussies en debatten hebben gehad over het beperken van wapenexport richting Israël.

[2:30:32] Over de genocide die daar nu plaatsvindt en wat het kabinet daarvan vindt.

[2:30:39] En dan heb je dus een bedrijf in Nederland die vanuit een Israëlisch bedrijf technologie inkoopt om hier zelf Israëlische wapens te produceren.

[2:30:49] En dit zijn wapens en technologie die is ontwikkeld vanuit mensenrechtschendingen.

[2:30:54] En daar worden wapens mee gemaakt die dan vervolgens weer worden geëxporteerd.

[2:31:00] Die technologie is gemaakt omdat het is getest op Palestijnen.

[2:31:05] En ik vind dat wel in ieder geval, ja ik vind het amoreel.

[2:31:09] Maar ik vraag mij af wat deze minister daar nou van vindt.

[2:31:13] Ik ga het ook aan de minister van Defensie vragen.

[2:31:16] Maar dit is toch wel heel makkelijk dat een bedrijf zegt ik ga me niet bezighouden met politiek.

[2:31:20] En dat dit zomaar in Nederland gebeurt.

[2:31:23] Dit staat toch haaks op alles wat wij op allerlei andere manieren proberen te beperken.

[2:31:28] Ja, voorzitter.

[2:31:30] Het voornemen van mevrouw Dobbel om het ook aan de minister van Defensie te vragen... is denk ik verstandig, omdat het inderdaad meer op dat terrein ligt.

[2:31:36] Waarbij ik toch ook wel wil herhalen dat Defensie geen contract heeft... voor de betreffende wapens met AEA.

[2:31:42] Het is toch wel even van belang om helder te schetsen dat die relatie er niet is.

[2:31:47] En misschien ook om te schetsen in algemene zin...

[2:31:49] Dank u wel.

[2:31:50] In algemene zin dat het een kabinetsvoornemen is om als het gaat over de afhankelijkheden...

[2:31:57] Zeker als het gaat over afhankelijkheden van wapensystemen, die daar waar het niet-NAVO-landen, niet-EU-landen betreft, om die afhankelijkheden terug te brengen.

[2:32:06] Dus de algemene lijn is hier zeer helder.

[2:32:09] De lijn is hier ook dat op betrekking tot deze wapens er geen contract is tussen het kabinet, tussen het ministerie van Defensie en dit bedrijf.

[2:32:19] Inderdaad, andere kunnen denk ik best aan de andere kant worden geadresseerd.

[2:32:27] Mevrouw Dobben.

[2:32:28] Ja, voorzitter.

[2:32:29] Maar dan hoor ik toch wel wat duidelijker... bij wie ik dan moet zijn in het kabinet.

[2:32:32] Want dan vermoed ik, als deze minister dit nu al zegt... dat de minister van Defensie gaat zeggen... ja, wij hebben er geen contract mee.

[2:32:38] Dus die gaan er dan ook niet over.

[2:32:40] Dus met wie kunnen we hier dan over in debat?

[2:32:43] Over deze specifieke casus.

[2:32:46] En een andere vraag die ik nog had... dat ging over de Transfer Directive van de Defensie Omnibus.

[2:32:52] Want dat geeft straks meer mogelijkheden tot algemene vergunningen.

[2:32:56] Dat betekent dat er geen aparte exportvergunningen meer nodig zullen zijn.

[2:33:00] Of minder.

[2:33:00] En dat er ook dus minder exportcontrole is.

[2:33:04] En ik zou aan deze... Sorry, er wordt zoveel gepraat.

[2:33:08] Ik zou aan deze minister willen vragen... Hoe staat het daar nou mee?

[2:33:12] Hoe wordt het beleid hier in Nederland uitgerold?

[2:33:15] Hoe verhoudt zich dat tot het verdrag van Aken?

[2:33:17] Worden wij nu ingehaald door die...

[2:33:20] door die transfer directive.

[2:33:21] Wanneer mogen we daar als Kamer nog wat van vinden?

[2:33:23] Want ik heb het gevoel dat dat zo meteen onze kant op komt en dat we dan allemaal een beetje overvallen zijn en niet zo goed weten en daar het debat niet over hebben gevoerd.

[2:33:30] Dus kan de minister daar wat meer over zeggen wanneer dat onze kant op komt en wat daar de staat van is?

[2:33:36] De minister.

[2:33:38] Misschien allereerst nog heel even over de verzuchting van mevrouw Dobben met wie dan?

[2:33:43] Er is geen wettelijke basis, er is geen wettelijk contract nu met dit bedrijf over deze zaken.

[2:33:47] Dus ik snap de verzuchting, maar dat maakt het natuurlijk iets ingewikkelder.

[2:33:51] Er kan een oordeel over zijn, maar dat is dan meer een moreel of menselijk oordeel en niet een kabinetsstandpunt.

[2:33:56] En van dat geval verwijs ik u toch gewoon echt naar het ministerie van Defensie.

[2:34:01] Dit is echt onderdeel van Defensiebeleid en hoe om te gaan met de defensieindustrie...

[2:34:06] Binnen de algemene intentie om zo weinig mogelijk afhankelijk te zijn van landen en producenten buiten NAVO en Europees gebied.

[2:34:15] Die Transfer Directive zal ik met u wel nemen, wil ik daar dan even in het vele termijn op terugkomen.

[2:34:19] Ik snap de vragen, maar die wil ik dan ook graag goed beantwoorden.

[2:34:24] Zijn er nog andere vragen?

[2:34:26] Was de minister klaar met het blokoverig?

[2:34:29] Ik ben aan het einde gekomen van mijn beantwoording.

[2:34:32] Dan kijk ik naar de minister van Buitenlandse Zaken.

[2:34:36] Ja, dank voorzitter.

[2:34:38] En de vragen die ik behandel zijn ook gericht op hoe kijken we nou door de lens van die wabenexportcriteria naar specifieke landen.

[2:34:53] De minister Sjoerdsma heeft net al aangegeven de maat van zoveelheid die bedacht wordt te wijzen waarop die criteria een rol spelen.

[2:35:01] Die acht criteria van het gemeenschappelijk EU-standpunt.

[2:35:07] met name mevrouw Dobben wees op een aantal landen wat ik heel belangrijk vind om vooraf te melden is dat de criteria niet zeggen of niet alleen niet zeggen over de algemene situatie in een land dus de criteria die toetsen op de aard van de goederen er wordt per aanvraag, per individuele aanvraag wordt gekeken naar de aard van de goederen er wordt gekeken naar het eindgebruik en de situatie in het land van eindbestemming

[2:35:34] Dat betekent dat we iets zouden kunnen vinden van de situatie in het land van eindbestemming.

[2:35:38] Maar als wat voor product het is of waar het voor gebruikt wordt, daar geen duidelijk risico voor komt, dan kan zo'n product goedgekeurd worden.

[2:35:50] Dus dat geldt voor alle vergunningaanvragen die wij krijgen.

[2:35:55] En dan één voorbeeld te geven, want mevrouw Dobbel zei, en dat weet ik, dat de Kamer zich volledig bewust is van wat zijn dan die criteria.

[2:36:02] Dus daar hoeven we niet al te diep op in te gaan.

[2:36:04] Ja, bijvoorbeeld om te komen tot een negatieve toets van criterium 2.

[2:36:10] Dus dat zit op het risico van ernstige schendingen van mensenrechten of humanitair oorlogsrecht.

[2:36:17] Dan is het vereist dat er een duidelijk risico bestaat dat de uit te voeren goederen gebruikt wordt bij het begaan van dergelijke schendingen.

[2:36:23] En algemene zorgen over mensenrechten betekent niet automatisch afwijzing van een vergunningaanvraag.

[2:36:29] Daarvoor is de relatie tussen de uitvoergoederen, de eindgebruiker en de zorgen cruciaal voor het vormen van een duidelijk risico.

[2:36:37] En dat zeg ik in algemene zin, maar dat geldt natuurlijk voor alle landen die mevrouw Dobbe heeft genoemd.

[2:36:42] We hebben zorgen over specifieke landen, zowel inlanden zelf als hoe landen zich opstellen in de bredere regio.

[2:36:51] Daar voeren mevrouw Dobbe en ik in de context van het buitenlandcommissie ook regelmatig het debat over.

[2:36:55] Die zorgen adresseren we ook richting verschillende landen.

[2:36:59] Maar niet specifiek via de export, de wapenexport.

[2:37:03] Maar in de bredere relatie die we met landen hebben en de schema die we hebben met die land.

[2:37:09] Ik zal even specifiek ingaan op de VAE.

[2:37:16] Want er bestaan zorgen over de interne mensenrechten situatie in de VAE.

[2:37:20] VAE is in het verleden ook betrokken geweest bij verschillende regionale conflicten.

[2:37:25] Waaronder in Soedan en Jemen.

[2:37:27] waarbij ook zorgen bestaan over risico's op schending van mensenrechten of de humanitair oorlogsrecht.

[2:37:33] Maar ook daar geldt dat die algemene zorgen niet automatisch afwijzing voor een vergunningaanvraag betekenen.

[2:37:39] Dat betekent alleen dat zo'n duidelijk risico is op de producten die voorliggen bij de individuele aanvraag.

[2:37:46] En bijvoorbeeld regionale stabiliteit...

[2:37:50] Criterium 4 is dat.

[2:37:51] Dus hoewel bij een eventuele escalatie van een regulaal conflict rond Soudan of Jemen de rol van de VAE niet is uitgesloten, wordt het ook beperkt geacht gezien de huidige opstelling van de VAE.

[2:38:03] En de VAE heeft een legitieme veiligheidsbehoefte.

[2:38:05] En daar heeft minister Sjoerdsma net ook naar verwezen.

[2:38:08] Dat we natuurlijk zien wat de situatie daar is.

[2:38:12] En dat er ook reden is voor VAE om een aantal dingen aan te schaffen om zichzelf te kunnen verdedigen in de instabiele situatie die op dit moment daar plaatsvindt.

[2:38:21] Als we dan specifiek kijken naar criterium 7, omleiding, wat natuurlijk ook de aandacht van de Kamer heeft als het gaat om de VAE.

[2:38:30] Daar hebben wij ook specifiek aandacht voor, de omleiding naar Sudan.

[2:38:35] En als er een duidelijk risico is op omleiding, dan wordt een vergunningvraag dus ook afgewezen.

[2:38:40] Voor zover bekend zijn er geen Nederlandse goederen gevonden.

[2:38:44] En ook binnen de EU hebben we hier regelmatig gesprekken over.

[2:38:47] Maar dit is dus het uitgangsput.

[2:38:48] Dus we kunnen samen, en dat doen we regelmatig, een discussie voeren over de situatie in al die verschillende landen.

[2:38:53] Maar het allerbelangrijkste die hierbij is voor dit ex-probleed is dat het gaat om het specifieke product en het risico dat dit product vormt binnen de zorgen die we in algemeen zin hebben over landen.

[2:39:04] Mevrouw Kreuger vroeg daarmee naar die nee-mits, de presumption of denial-beleid.

[2:39:13] Dat zorgde in de praktijk voor de ongewenste situatie dat Nederland ook niet tegemoet kon komen aan de legitieme veiligheidsbehoeften van de Verenigde Arabische Emiraten.

[2:39:21] Zeker de afgelopen maanden is dat natuurlijk heel duidelijk geworden.

[2:39:25] ...omdat aanvragen moesten worden afgewezen op basis van de theoretische kans op inzet in Syrië en Jemen... ...terwijl uit de toets van al die Europese criteria geen zorgpunten naar voren kwamen die het afwijzen van een vergunning rechtvaardigden.

[2:39:38] En dit beleid, dat presumption of denial-beleid, is dus ook niet noodzakelijk om te voorkomen dat Nederlandse strategische goederen ongewenst worden ingezet...

[2:39:49] En daarnaast is in de brede relatie die we ook hebben met het Verenigde Graafseemeraad, bijvoorbeeld op justitiële samenwerking, op het gebied van handel, et cetera, is zo'n presumption of denial-beleid wel heel restrictief, omdat we ook gewoon instrumenten hebben om op een goede manier te oordelen over de uitvoer van de goeden.

[2:40:07] Ik heb nog twee kleine dingen.

[2:40:09] Willicht kan ik die... Nou, het is natuurlijk aan de voorzitter hoe we...

[2:40:13] Zullen we gewoon de gehele beantwoording doen?

[2:40:16] Ja, ik had niet zoveel voorzitter.

[2:40:19] Dat ligt natuurlijk niet aan de intelligente vragen van de Kamer... maar met name ook vanwege de uitvoerige beantwoording van minister Sjoerdsma.

[2:40:26] Ik wil ook geen dingen dubbel gaan doen.

[2:40:29] Er werd een vraag gesteld over...

[2:40:34] De blik op gendergerelateerd geweld, het risico daarvan in conflictsituaties.

[2:40:41] En wat doen we nou om te voorkomen dat de export van wapens daar eventueel aan bijdraagt?

[2:40:46] Die eventuele risico's op gendergerelateerd geweld als gevolg van mogelijke export van militaire goederen... die maken onderdeel uit van de zorgvuldige toets aan de Europese wapenexportcriteria die het kabinet uitvoert.

[2:40:58] En bij de herziening vorig jaar van het EU-gemeenschappelijk standpunt in zaken die wapenexportcontrole...

[2:41:04] Heeft het kabinet met succes ook ingezet om de mogelijke gevolgen van wapenexport voor gendenspecifiek geweld of ernstige geweldstaden tegen vrouwen en kinderen expliciet ook in de toetsingscriteria op te nemen?

[2:41:16] Dus hier wordt ook extra aandacht aan besteed.

[2:41:20] En de vraag over hoe we kunnen zorgen dat Oekraïne dezelfde criteria als de EU hanteert als het gaat om wapenexport naar wapenexportbeleid,

[2:41:30] is een nationale bevoegdheid van landen, is ook sterk afhankelijk van de nationale context.

[2:41:36] Nederland stimuleert en via de EU ook steunen we Oekraïne om een zorgvuldig en transparant exportcontrolebeleid te voeren, waarbij de criteria die we allemaal kennen, de acht criteria, ook het referentiekader vormen.

[2:41:51] En het maakt natuurlijk ook onderdeel uit van het Oekraïnse EU-toetredingsperspectief, om ook te voldoen aan deze voorwaarden en ook de noodzaak

[2:42:00] Zoals we dat noemen, de geleidelijke aanpassing aan het EU-acquis.

[2:42:02] Daar is dit ook onderdeel van en dat betekent dat Oekraïne ook stap voor stap op dit gebied, ook richting wat wij gezamenlijk binnen de EU doen, de stappen moet zetten.

[2:42:12] Dat was van mijn kant de woord.

[2:42:19] En dank u wel ook voor de beantwoording van de specifieke casus, de Verenigde Arabische Emiraten.

[2:42:25] Want daar zit inderdaad een van onze grote zorgen.

[2:42:29] En ik snap ook dat op het moment dat je kijkt naar bepaalde wapenonderdelen en er is een legitieme veiligheidsbehoefte, dat dat kan leiden tot een bepaalde afweging.

[2:42:41] Alleen, dat betekent niet automatisch dat het daarvoor wordt gebruikt.

[2:42:46] En mijn probleem een beetje hier zit als ik echt comfort wil hebben... want de minister van BHO heeft een paar keer gezegd... ja, ik geef u geen informatie, maar ik hoop dat dat comfort biedt.

[2:42:55] Ja, nog niet helemaal, want ik wil het graag zelf ook griep op kunnen krijgen...

[2:43:01] Dat zit hem erin dat de Emiraten niet toegeeft dat ze ook die wapens natuurlijk richting de RSF en Soudaan sturen.

[2:43:07] Ze ontkennen ook bijvoorbeeld de bevindingen van de Fact-Finding Mission en andere rapporten die daarover zijn verschenen.

[2:43:13] Dus dan vraag ik me af, hoe wordt dat dan...

[2:43:16] Hoe vinden die gesprekken dan plaats?

[2:43:18] Want dan ga je naar de Emiraten.

[2:43:19] Emiraten zeggen, ja, we hebben een legitieme veiligheidsbehoefte.

[2:43:21] We gaan deze wapens echt inzetten voor die legitieme veiligheidsbehoeften.

[2:43:25] Nee, we gaan het niet naar Sudan sturen.

[2:43:27] En dan vervolgens blijkt het al die rapporten dat ze zich niet houden aan die afspraken.

[2:43:33] Ja, hoe kunnen we dan zonder risico dan nog wapens en wapenonderdelen richting de Emiraten sturen?

[2:43:38] Dat is echt een oprechte vraag.

[2:43:39] Ik snap dat niet.

[2:43:40] En ik zou er wel echt graag grip op willen hebben.

[2:43:44] Ja, voorzitter.

[2:43:46] Minister Schuwsma heeft net de zorgvuldigheid van het proces beschreven.

[2:43:52] En daarmee ook aangegeven dat een onderdeel van dat proces... dat zijn op basis van onze informatie, onze inzichten, onze kennis... maken we een afweging op die criteria.

[2:44:03] En daar is een dialoog met het specifieke bedrijf... en een dialoog met het land zijn daar in die zin geen onderdeel van.

[2:44:09] Als wij concluderen op basis van onze criteria dat wij risico zien...

[2:44:13] dan wordt die exportvergunning niet verleend.

[2:44:16] Dus in die zin heeft of een specifiek land erkent of ontkent dat zij bepaalde zaken op een bepaalde manier inzetten.

[2:44:23] Als wij een duidelijk risico zien, dat is onderdeel van ons afwegingskader, dan zal de beoordeling negatief zijn.

[2:44:31] Daarbij geldt dat op het moment dat wij informatie ontvangen... dat dat wel gebeurt, dan zal daar ook op gehandeld worden.

[2:44:39] En op basis van de informatie die wij nu hebben... zien wij niet dat producten uit Nederland die kant op zijn gegaan.

[2:44:45] Wel naar de VAE, maar niet naar Sudan.

[2:44:48] En dat betekent dat op basis van de informatie die wij hebben... het afwegingskader zorgvuldig genoeg is.

[2:44:54] En als er aanvullende informatie komt... wat blijkt dat we daar op een andere manier naar moeten kijken... dan zullen we dat doen.

[2:45:04] Andere vragen?

[2:45:05] Interrupties?

[2:45:08] Dan geef ik de heer Bemenga weer het woord, zodat ik ook nog een interruptie kan doen.

[2:45:13] Dank u wel.

[2:45:13] Ik geef het woord aan mevrouw Kreuger.

[2:45:16] Dank voorzitter.

[2:45:17] Het probleem natuurlijk met dit antwoord is dat het woord risico toch zo nu gedefineerd wordt dat het achteraf, pas als het wordt aangetroffen, dat er dan gehandeld wordt.

[2:45:28] Terwijl op het moment dat de VN Fact Finding Mission zo duidelijk is over de wapenleveranties vanuit de VAE naar Soudaan, de gigantische impact die dat heeft op het conflict, dan zouden wij toch uiter, uiter, uitermate terughuilend moeten zijn met wapenleveranties die kant op.

[2:45:48] Dus waar in die risicoafweging valt het kwartje dan voor dit ministerie de kant op ter verveuren van de VAE?

[2:46:00] Het korte antwoord, voorzitter, is dat de aard van het goed wat geëxporteerd wordt daar een cruciale rol in speelt.

[2:46:07] Dus dat betekent wat voor product wordt er geëxporteerd naar de VAE.

[2:46:14] En in de zorgvuldigheid die we hebben op de toetsing op de criteria kijken we heel nauwkeurig naar de situatie.

[2:46:21] Maar nogmaals, het is niet alleen de situatie.

[2:46:23] Wat voor product wordt er geëxporteerd?

[2:46:25] Waar kan het voor gebruikt worden, het eindgebruik?

[2:46:28] En dat is onderdeel van de afweging.

[2:46:30] En dat doen we vooraf op basis van alle beschikbare kennis.

[2:46:33] En op het moment dat kennis zich ontwikkelt, dan zullen we dat ook toepassen.

[2:46:39] Maar nogmaals, wij hebben geen informatie dat geëxporteerde goede uit Nederland in Soudan zijn gebruikt.

[2:46:47] Mevrouw Kruger.

[2:46:49] Ik ben aan mijn zes interrupties.

[2:46:51] Een aantal leden nog niet, maar ik zie geen vervolgvragen.

[2:46:55] Kijk ik nog even en de minister is klaar met de beantwoording?

[2:46:58] Ja.

[2:47:01] Dan gaan we volgens mij over naar de tweede termijn.

[2:47:04] Dus dan geef ik graag mevrouw Dobbe het woord voor haar tweede termijn.

[2:47:08] En dank u wel ook voor de beantwoording en dit debat.

[2:47:12] Als het gaat over het...

[2:47:14] harmoniseren van ons exportbeleid met andere landen, ook wel genoemd het verdrag van Aken, vind ik toch wel dat de erkenning dat dezelfde criteria leiden tot andere uitkomsten tussen landen

[2:47:30] dat ik die niet terugzie hier, die erkenning bij deze ministers.

[2:47:34] En ik vind dat wel zorgelijk, ik vind dat ook problematisch... omdat wij wel in de ronde tafel ook hebben gehoord... dat dat verschil er wel echt daadwerkelijk zit.

[2:47:43] En dat verschil, omdat wij het gewoon heel goed doen als land...

[2:47:47] Dat verschil kan eigenlijk alleen maar betekenen dat er een risico is dat wij afschalen.

[2:47:53] Dat er wordt afgeschaald.

[2:47:55] Dat wordt ook erkend door het ministerie van Buitenlandse Zaken in dat WO-verzoek.

[2:47:59] En ik hoor hier eigenlijk niet terug van deze ministers waarom dat niet zou kloppen.

[2:48:04] Behalve dan dat de criteria niet zullen worden veranderd.

[2:48:06] Maar daar gaat de vraag natuurlijk ook niet over.

[2:48:09] Dus ja, ik heb daar nog steeds zorgen over en daar zal ik naar blijven vragen... maar graag daar een extra reflectie op van deze ministers.

[2:48:16] Ik zou toch graag een aparte brief willen verzoeken... over die export van 4,3 miljard euro richting de Verenigde Staten.

[2:48:24] En dat doe ik omdat ik vind dat wij niet alleen maar een controlerende taak hebben... als het gaat over wapenexport één keer per jaar tijdens dit debat... op het moment dat dat rapport er is.

[2:48:34] Wij moeten daar ook tussentijds naar kunnen vragen.

[2:48:37] Dus ik zou daar graag een aparte brief over willen.

[2:48:39] En dan voornamelijk ben ik natuurlijk geïnteresseerd dat er een garantie gegeven kan worden dat die wapens niet worden ingezet voor mensenrechtsschendingen of voor illegale oorlogs, zoals in Iran.

[2:48:47] De voorbeelden die ik net noemde.

[2:48:49] Dus heel graag hoor ik dat terug.

[2:48:53] Ik krijg nog informatie over de Transfer Directive.

[2:48:55] Dat is heel fijn.

[2:48:57] En mijn zorgen over de Verenigde Arabische Emiraten zijn nog niet helemaal weggenomen.

[2:49:01] Omdat op het moment dat een land gewoon niet eerlijk is en wat hij doet... en dat ook niet erkent en niet toegeeft... en wij daar wel wapenonderdelen naar exporteren, dan is dat heel zorgelijk.

[2:49:09] En verder wil ik nog een twee minuten debat aanvragen.

[2:49:12] Volgens mij ben ik over mijn tijd heen of niet?

[2:49:15] Mevrouw Maas.

[2:49:17] Dank voorzitter en dank aan de ministers voor de beantwoording.

[2:49:20] Ik heb eigenlijk nog maar één kleine vraag.

[2:49:24] En dat gaat over het tracken van waar het staat met een vergunning.

[2:49:28] Er werden een paar vragen over gesteld, maar eigenlijk in de beantwoording van de minister van BHO over wat zou je nou als proces nog kunnen aanpassen, noemde hij die niet specifiek, maar ik denk dat dat toch nog wel het overwegen waard is om dat wel mee te nemen.

[2:49:42] Dus dat je op de een of andere manier

[2:49:46] inzichtelijk maakt waar het staat met een vergunning.

[2:49:48] Want ik zag ook daar wat negenschut.

[2:49:51] Dus de telefoon is blijkbaar toch niet zo'n handig medium daarvoor.

[2:49:54] Maar wellicht een ander systeem kan misschien wel behulpzaam zijn.

[2:50:05] Ja, van mijn zijde, ik wil de ministers bedanken voor het debat en de beantwoording.

[2:50:11] Duidelijk dat de afwegingen zorgvuldig gemaakt worden op dit dossier.

[2:50:16] En ik wilde mijn tweede termijn toch benutten om nog een vraag te stellen, een actuele vraag.

[2:50:22] Gisteren kwam in het nieuws dat bij de aanval op de Krim wapens zijn gebruikt van het Nederlandse bedrijf Destinus.

[2:50:29] Je hebt het bedrijf ook over gecommuniceerd op LinkedIn en ik zie op

[2:50:34] X, nu dat de Russische ambassade daarop reageert... zou de minister van Buitenlandse Zaken daar een reactie op kunnen geven.

[2:50:46] Ja, dank u wel voorzitter.

[2:50:48] Dank u wel aan de ministers voor de antwoorden op de vragen.

[2:50:52] Ik denk dat het een belangrijk onderwerp is om blijvend over met elkaar van gedachten te wisselen.

[2:50:57] Ik denk dat het belangrijk is om de defensieindustrie, dat we die samenwerking op Europees niveau, dat we dat meer en meer gaan versterken.

[2:51:04] Dat het belangrijk is dat wij vanuit Europa ook...

[2:51:07] Dat verder gaan brengen in plaats van dat we afhankelijk zijn van wapens elders.

[2:51:14] Dus daar ligt voor ons in ieder geval als D66 een belangrijke prioriteit.

[2:51:19] En ik ben verder ook benieuwd naar de antwoorden op de vraag die zojuist mijn collega hebben gesteld.

[2:51:25] Dus dank u wel voor nu.

[2:51:32] Ik neem gewoon het woord voor die tweede termijn.

[2:51:35] Dank voor de uitgebreide beantwoording.

[2:51:38] Ik moet zeggen dat mijn zorgen niet geheel weg zijn genomen.

[2:51:43] Ik vind het lastig dat er controle aan de voorkant zit, maar wat op het moment dat wij informatie krijgen dat er wel degelijk iets mis is?

[2:51:53] ...dan is er toch... Ja, wil ik grip hebben over hoe er dan snel ingegrepen wordt... ...en inderdaad vergunningen ingetrokken worden en druk gezet wordt.

[2:52:02] Dat lijkt mij...

[2:52:05] Ik heb Kamervragen gesteld over de situatie in West-Mapoea... ...menscherechten schendingen daar.

[2:52:10] En daar had ik ook net een vraag gesteld... ...dus misschien kan de minister van Buitenlandse Zaken daar nog specifiek over hebben... ...over het feit dat juist in eigenlijk een hele korte tijd... ...de Indonesische marine daar aan het opschalen is...

[2:52:22] Dus hoe erg houden wij dan grip dat onze export van goederen die naar de Indonesische marine gaan niet bijdragen aan die mensenrechten schendingen?

[2:52:30] En met betrekking tot de situatie in de Verenigde Arabische Emiraten, ik denk met alles wat er speelt en de overduidelijke bewijslast over de doorvoer van wapens...

[2:52:41] Ja, ben ik eigenlijk verbaasd dat wij dat nee-tenzij-principe daarbij niet hanteren.

[2:52:46] En wil ik toch nogmaals aan de minister vragen, wat zou het dan betekenen als we dat wel zouden doen?

[2:52:51] En zou dat niet ons veel meer grip geven en ook veel meer recht doen aan de urgentie die de VN ook met de Defect Finding Mission heeft uitgestraald?

[2:52:58] Dank u wel.

[2:53:04] Hoeveel tijd voor beantwoording?

[2:53:09] Voorzitter, wij zouden graag tien minuten willen schorsen als dat kan.

[2:53:12] Dat mag.

[2:53:13] Dan gaan we weer om vijf over één verder.

[2:53:16] Dank u wel.

[3:01:30] Ik heropen de vergadering voor de beantwoording in tweede termijn.

[3:01:35] En aan wie mag ik als eerst het woord geven?

[3:01:37] Dank voorzitter en dank aan uw leden voor de vragen in de tweede termijn.

[3:01:41] Er was ook nog een enkele vraag van een enkel lid in de eerste termijn blijven liggen.

[3:01:45] Die beantwoord ik ook graag.

[3:01:46] Die gaat over die EU Transfer Directive.

[3:01:50] Goed om te weten natuurlijk en ook als bekend veronderstel dat die sinds 2009 in werking is.

[3:01:56] Dat het vooral gaat over het meer gebruik van algemene vergunningen, maar die algemene vergunningen nog steeds getoetst worden aan de criteria.

[3:02:05] En dat wat hiervoor ligt betreft een kleine verruiming over de transfers binnen de Europese Unie van Defensie materieel.

[3:02:13] Maar dat ligt dan wel weer binnen het defensieterrein.

[3:02:15] Dus als we daar nog nader over willen spreken, dan voelt het een beetje flauw.

[3:02:19] Maar dan is toch de Defensiecommissie de beste commissie om daar nog even over door te praten.

[3:02:25] Mevrouw Dobber vroeg ook nog even, ze was nog niet helemaal tevreden...

[3:02:31] over de reflectie over wat het verdrag van Aker nou precies betekent... over de controle die we hebben.

[3:02:38] Ik weet ook niet of wat ik nu ga zeggen haar wel tevreden gaat stellen... want het is natuurlijk een grote lijn met wat ik ook in de eerste termijn heb gezegd... en dat is dat iedereen bij dat verdrag van Aker gehouden is aan hetzelfde toetsingskader... en dat we er twee zaken eigenlijk bij krijgen.

[3:02:51] Eén is dat wij in algemene zin met elkaar kunnen praten... over hoe we naar deze zaken kijken...

[3:02:58] Dus een gesprek vooraf in plaats van alleen achteraf.

[3:03:02] En dat we in tegen zijn tot een algemene situatie zoals we die nu kennen in de Europese Unie, waarin wij elkaar enkel notificeren over een afwijzing.

[3:03:10] We ook de gelegenheid hebben tot een noodremprocedure, waarvan ik heb gezegd uiteraard ook dat je die slechts bij uiterste noodzaak zou willen inzetten.

[3:03:16] Maar het geeft wel, zowel in de dialoog als in de invloed die je hebt, geeft het ook ruimte om...

[3:03:24] zaken meer naar ons inzicht vorm te geven.

[3:03:26] Maar dat is uiteraard ook geven en nemen.

[3:03:28] Het kan ook zijn dat andere landen daar anders tegenaan kijken, maar vandaar ook dat die samenstelling...

[3:03:32] ...van het verdrag van Aken zo interessant is.

[3:03:34] Want het betreft echt de landen met de grootste defensieindustrie... ...Frankrijk, Duitsland, Spanje en dus hopelijk ook snel Nederland.

[3:03:40] Maar dat komt nog naar uw Kamer.

[3:03:43] Mevrouw Maas kwam nog terug op het belang dat bedrijven... ...en dat hebben ook andere van uw leden aangeraakt in de eerste termijn... ...het belang dat bedrijven weten waar het nu staat...

[3:03:55] Nog een keer weer even gecheckt ook hoor.

[3:03:57] Maar en bij de douane en bij de medewerkers van buitenlandse zaken.

[3:04:03] Ja, 24-7 is wat ruig misschien.

[3:04:05] Maar de telefoon wordt echt opgenomen als er wordt gebeld.

[3:04:08] Als mensen willen weten waar het staat, dan wordt dat gedeeld.

[3:04:15] Dan vroeg mevrouw Kreuger nog naar de ingetrokken vergunningen van de afgelopen tien jaar.

[3:04:22] Dat zullen we bij de volgende verslag van de RBZ even meenemen.

[3:04:26] Dat willen we even zorgvuldig uitzoeken om ervoor te zorgen dat die informatie correct is.

[3:04:32] Ik denk dat het goede nieuws is dat...

[3:04:36] Als ik zo eens kijk naar waar de collega's mee kwamen, dat er niet meteen 1, 2, 3 gevallen opkwamen.

[3:04:42] En dat betekent dat die toetsing vooraf nogal effectief is.

[3:04:46] Er zullen echt wel gevallen zijn geweest de afgelopen 10 jaar.

[3:04:48] Die gaan we even in kaart brengen.

[3:04:49] Maar dat komt tot u met het verslag van de RBC.

[3:04:54] Voorzitter, dat waren de aan mij gestelde vragen.

[3:04:59] Zeker mevrouw Dobbel.

[3:05:00] Ja, even voor de zekerheid over die transfer directive.

[3:05:05] Want de minister zegt het is eigenlijk een kleine aanpassing.

[3:05:07] Maar het gaat toch ook over wapenexport, al is het maar in de context van Europa.

[3:05:15] En dat betekent dus ook dat het gevolgen zal hebben als we meer met algemene vergunningen gaan werken...

[3:05:20] in plaats van individuele vergunningen, dat dat ook wat betekent voor de wapenexportcontrole.

[3:05:26] En dan moet ik toch juist bij deze minister zijn?

[3:05:28] Dan snap ik niet zo goed waarom hij mij verwijst naar de minister van Defensie.

[3:05:32] De richtlijn gaat over de transfers van defensiematerieel binnen de Europese Unie.

[3:05:38] Dus binnen de Europese Unie transfer van defensiematerieel.

[3:05:42] En het is ook onderdeel van de defensieomnibus die volgens mij al wel naar uw kamers gaat, maar dat zou ik heel even moeten nagaan.

[3:05:50] Dus dat is waar dit ligt.

[3:05:52] Daar waar het gaat over algemene vergunningen die betrekking hebben tot materiaal wat buiten de Europese Unie gaat, dan is het inderdaad ook weer vergunningsplichtig en dan geldt het weer onder de criteria zoals wij die met elkaar kennen.

[3:06:06] Ja, dat mag.

[3:06:08] Dan een korte vraag daarop.

[3:06:09] Want hoe verhoudt zich dit dan met het verdrag van Aken?

[3:06:12] Dus mij gewoon niet duidelijk.

[3:06:14] Want het verdrag van Aken beoogt eigenlijk iets wat daar heel erg op lijkt.

[3:06:19] Of zou u daar ons op de een of andere manier duidelijkheid in kunnen verschaffen of over kunnen informeren?

[3:06:25] Ja voorzitter, ik bedoel uiteraard van harte bereid om dat ook in die parlementaire goedkeuringsprocedure dan nog nader uit een te zetten.

[3:06:31] Maar het is wel goed om even het onderscheid te maken.

[3:06:33] Het verdrag van Aken ziet over export van materieel of complexe systemen of onderdelen van binnen de Europese Unie naar buiten de Europese Unie.

[3:06:40] Deze directive die ziet over verplaatsing van materieel binnen de Europese Unie.

[3:06:46] Dus dat is een groot verschil.

[3:06:49] Niet alleen voor wat er dan moet gebeuren met wel of niet toetsing, maar ook een verschil over het feit dat je binnen de Europese Unie wil de transfer van het defensiematerieel vergemakkelijken.

[3:07:00] Dat heeft niet één op één iets te maken met exportcontrole.

[3:07:03] Pas op het moment dat er wordt besloten dat een bepaald goed ook de Europese Unie gaat verlaten, dan komen die criteria om de hoek.

[3:07:10] Dus ik zie daar niet een grote overlap tussen de directive aan de ene kant en het verdrag van Aker aan de andere kant.

[3:07:28] Is de minister klaar met zijn onderdeel in tweede termijn?

[3:07:31] Dit waren de inderdaad aan mij gestelde vragen.

[3:07:34] Dan kijk ik naar de minister van Buitenlandse Zaken.

[3:07:39] In antwoord op de vraag van de heer Lohman.

[3:07:44] Inderdaad kennisgenomen van de informatie.

[3:07:47] Er zijn op dit moment geen verdere details bekend bij ons... over de exacte rol van het Nederlandse bedrijf.

[3:07:56] Nederland ondersteunt Oekraïne met militair materieel... waar drones ook onderdeel van zijn.

[3:08:03] Die export is...

[3:08:07] wordt getoetst op de criteria die we zojuist uitgebreid samen in het debat besproken hebben.

[3:08:12] En als er een positieve toetsing op komt, dan kunnen die spullen naar Oekraïne.

[3:08:17] En het is vervolgens ook aan Oekraïne om conform internationaal recht deze spullen in te zetten.

[3:08:25] En humanitair oorlogsrecht.

[3:08:27] Maar uiteindelijk verdedigen ze zich ook zelf tegen de voortdurende Russische agressie.

[3:08:32] in relatie tot het bericht van de Russische ambassade.

[3:08:36] We weten dat de Russische ambassades ingezet worden om het narratief van Rusland wereldwijd te verspreiden.

[3:08:43] Veel berichtgeving is gericht op een narratief en het ons uit elkaar spelen.

[3:08:47] En ik zou ook door die bril willen kijken naar de berichten van de Russische ambassade.

[3:08:52] Als het gaat om de specifieke situatie, vraag van mevrouw Kreuger over Indonesië.

[3:09:01] Daar hebben wij ondanks ook Kamervragen over beantwoord.

[3:09:07] En als er serieuze zorgen zijn over misbruik van producten die geëxporteerd zijn, dan kunnen die ingetrokken worden.

[3:09:17] Maar in relatie tot de vergunningen die we hebben...

[3:09:21] Maar afgegeven kom ik toch terug op wat ik steeds zeg.

[3:09:24] Het gaat om de aard van het product en de eindgebruiker.

[3:09:29] En dan vervolgens of dat op basis daarvan een relatie is met die goederen en de eindgebruiker bij eventuele mensenrechten schendingen in West-Papelaan.

[3:09:40] Dat is op dit moment niet aan de orde.

[3:09:43] En dus die onderwerpen zijn meegenomen in de toetsing en dat is voor wat betreft deze vergunningen niet op die manier negatief beoordeeld, zo moet ik het zeggen.

[3:09:55] Dan als laatste, mevrouw Kreuger, het stukje debat dat wij gevoerd hebben over de NEMITS, presumption of denial beleid.

[3:10:08] Dan herhaal ik wat ik hiervoor ook aangegeven heb en dat is dat het beleid wat wij nu voeren betekent dat alles wat een risico vormt niet geëxporteerd wordt.

[3:10:23] En dat betekent dat wij met het huidige beleid al die risico's kunnen afdekken.

[3:10:34] Mag ik een vraag stellen?

[3:10:37] Jazeker.

[3:10:38] Ik geef nu het woord aan mevrouw Krugger.

[3:10:40] Dank.

[3:10:43] Ik probeer even te snappen over de beantwoording en ik vroeg door eigenlijk op die schriftelijke vragen over de situatie in West-Papoe.

[3:10:52] Is er met de recente ontwikkelingen daar en de grootschalige inzet van de marine nog een keer naar die vergunning gekeken?

[3:11:01] En is er in de beoordeling, gaat het er dan om dat dat onderdeel wat wij leveren daadwerkelijk niet bijdraagt aan wat daar gebeurt?

[3:11:12] Of überhaupt dat die marine daar niet kan functioneren zonder dat onderdeel.

[3:11:16] Want dat zijn natuurlijk wel twee verschillende dingen.

[3:11:18] Dus ik probeer even te snappen hoe die beoordeling plaatsvindt.

[3:11:23] En ik denk dat vanuit alle vragen vanuit de Kamer toch spreekt.

[3:11:26] Vooral geef ons meer informatie zodat wij dit beter kunnen controleren.

[3:11:31] De minister.

[3:11:34] Ja, voorzitter.

[3:11:35] En het laatste gedeelte van de vraag.

[3:11:38] Ik snap de wens van de Kamer, maar ook minister BOS heeft net al aangegeven hoe we daar steeds in moeten balanceren.

[3:11:45] In dit geval is het zo dat de aard van de goederen en de eindgebruiker... ...daar moet het risico zitten op eventuele schending van mensenrechten.

[3:11:58] Dat is niet negatief getoetst.

[3:12:01] En op het moment dat die situatie zou veranderen... op basis van de beschikbare informatie... dan kan daar alsnog anders naar gekeken worden.

[3:12:10] Er zou een evengunning ingetrokken kunnen worden.

[3:12:12] Maar op basis van de informatie die we nu hebben... is dat niet aan de orde.

[3:12:17] Nog een volvraag?

[3:12:18] De situatie in West-Papua en de inzet van de marine is wel in de afgelopen maanden significant veranderd.

[3:12:26] Dus heeft er een herbeoordeling plaatsgevonden?

[3:12:29] De minister.

[3:12:35] Iedere...

[3:12:37] Verandering van informatie, verandering van situatie waar dan ook in de wereld die betrekking heeft op de vergunningen die we afgeven, die wordt meegenomen.

[3:12:49] Ik heb op dit moment geen informatie of dat er daadwerkelijk een herbeoordeling heeft plaatsgevonden.

[3:12:56] Mevrouw Kruger?

[3:12:59] Kan ik die informatie dan nog krijgen?

[3:13:01] Ik snap die vervolgvraag en natuurlijk kan u die informatie krijgen.

[3:13:05] Mevrouw Kruger?

[3:13:07] Ja, dan ben ik gewoon weer voorzitter.

[3:13:08] Volgens mij, ik kijk nog even, mevrouw Doelbe heeft nog een vraag.

[3:13:12] Nou, ik had nog een vraag gesteld.

[3:13:14] Ik had gevraagd of het kabinet, een van de ministers of allebei, een brief zouden willen sturen over die 4,3 miljard euro aan export richting de Verenigde Staten.

[3:13:26] Omdat, ja, in principe is de systematiek zo dat het volgend jaar in de rapportage komt.

[3:13:33] Dus dat snap ik.

[3:13:34] En ik ga dat niet bij elke export vragen.

[3:13:36] Maar dit is een heel groot bedrag waar ik graag als Kamerlid nadere informatie op wil.

[3:13:41] Dus ik vraag me af, kan die brief worden toegezegd?

[3:13:45] Voorzitter, ik snap de vraag, maar ik denk dat het kabinet graag wil vasthouden aan de met de Kamer afgesproken werkwijze.

[3:13:51] Een werkwijze waarin wij onverweld rapporteren bij vergunningen boven het bij u bekende bedrag, waarbij we maandelijks ook overzichten sturen en waarbij we jaarlijks verantwoording afleggen over het gevoerde exportbeleid.

[3:14:07] Zeker omdat het hier ook een NAVO-bondgenoot betreft met de informatie die wij al in dit debat hebben kunnen geven, zou ik niet van deze werkwijze willen afwijken.

[3:14:17] Ik snap dat dit vervolgvraag oproept, maar het is ook tweede termijn en mevrouw Dobben heeft al een aantal interrupties gehad.

[3:14:26] Dat is volgens mij een punt van orde, een informatieverzoek.

[3:14:29] Dus die mogelijkheid geef ik en daarna gaan we afronden en volgen we dit debat ook met een twee minuten debat.

[3:14:36] Ja, volgens mij kan ik als Kamerlid ook gewoon een informatieverzoek doen.

[3:14:39] En dat wil ik toch echt hierop doen.

[3:14:41] En ik heb liever gewoon een brief.

[3:14:43] Ik wil niet afwijken van de systematiek.

[3:14:44] Maar wat hebben wij daaraan op het moment dat wij maandelijks worden geïnformeerd over allerlei export... ...als we daar niet in uitzonderlijke gevallen, als de Kamer dat wenst, meer informatie over zouden kunnen krijgen?

[3:14:55] Dus ik zou graag toch via een informatieverzoek aan het kabinet willen vragen.

[3:15:01] Wat wordt hier geëxporteerd?

[3:15:03] Wat is het materieel?

[3:15:04] Wat zijn de wapens?

[3:15:05] Wat zijn de wapenonderdelen?

[3:15:07] Waar wordt het voor gebruikt?

[3:15:08] En is er een mogelijkheid dat het wordt ingezet in de illegale oorlog in Iran of andere illegale activiteiten die niet hun oorsprong hebben in het internationaal recht?

[3:15:19] Dat verzoek wil ik dan officieel doen.

[3:15:23] Ja, voorzitter.

[3:15:25] Van dat verzoek nemen we uiteraard kennis en we zullen even wegen wat we daarmee zullen doen, wat we daarmee kunnen doen ook, zonder afbreuk te doen aan de procedures zoals we die met de Kamer hebben afgesproken.

[3:15:38] Waarbij ik wil aantekenen dat het land van eindbestemming, de onderdelen en de clausuren dat het geen JSF onderdelen zijn, reeds zijn gedeeld door dit kabinet.

[3:15:47] En we daarmee al verder zijn gegaan dan in de reguliere procedures gangbaar is.

[3:15:51] Maar we zullen het meenemen.

[3:15:53] Mocht het zo leiden tot nadere informatie vanuit het kabinet naar de Kamer, dan zullen we dat meenemen in hetzelfde verslag als waar ik net naar verwezen was, het verslag van de RBZ.

[3:16:05] Goed, en dan hoop ik dat dat er is voor het twee minuten debat, zeg ik, in de geest van...

[3:16:12] de Kamer en informatievoorziening.

[3:16:15] Volgens mij zijn we daarmee bij het eind gekomen van dit debat en zijn er twee toezeggingen genoteerd en is er een twee minuten debat aangevraagd door mevrouw Dobben.

[3:16:26] De eerste toezegging is dat de minister van BAO in de eerstvolgende verslag van de RBZ terugkomt op hoe vaak in de afgelopen tien jaar een vergunning is afgewezen of opgeschort.

[3:16:36] En een tweede toezegging is dat de Kamer wordt geïnformeerd of er recent een herbeoordeling heeft plaatsgevonden in de vergunningverlening aan Indonesië.

[3:16:45] En eigenlijk is er nog een derde verzoek bijgekomen, namelijk dat het informatieverzoek van mevrouw Dobbe ten aanzien van de leverantie aan de Verenigde Staten in het RBZ-verslag de minister daaraan tegemoet komt, voor zover hij dat mogelijk acht.

[3:17:06] Met de specifieke punten die ik zojuist heb genoemd daarbij.

[3:17:09] De minister heeft aangegeven dat hij daar naar kijkt.

[3:17:13] Volgens mij zijn we daarmee bij het eind van dit debat gekomen.

[3:17:17] Dank voor de beantwoording, dank aan de Kamerleden en dan sluit ik deze vergadering.

Zie je content die volgens jou niet op deze site hoort? Check onze disclaimer.