Disclaimer: deze transcriptie is geautomatiseerd omgezet vanuit audio en dus geen officieel verslag. Om de transcripties verder te verbeteren wordt constant gewerkt aan optimalisatie van de techniek en het intrainen van namen, afkortingen en termen. Suggesties hiervoor kunnen worden gemaild naar info@1848.nl.
Raad Buitenlandse Zaken Handel van 30 november 2026
[0:00:00] Goedemiddag allemaal.
[0:00:02] Goedemiddag minister Sjoerdsma, goedemiddag aan de Kamerleden.
[0:00:06] Wij hebben vandaag het debat over de Raad Buitenlandse Zaken Handel die eind november in Brussel zal plaatsvinden.
[0:00:15] En wij hebben een aantal Kamerleden hier.
[0:00:17] Ik wou voorstellen vier minuten spreektijd voor elk Kamerlid en maximaal vier interrupties in de eerste termijn.
[0:00:25] Dan wou ik het woord geven aan de heer Bamenga.
[0:00:30] Dank u wel, voorzitter.
[0:00:32] Voorzitter, ik zou graag even willen beginnen met twee actualiteiten.
[0:00:38] Om te beginnen Myanmar.
[0:00:41] Zojuist kwam de uitspraak van het internationaal gerechtshof dat Myanmar schuldig is aan genocide tegen de Rohingya's.
[0:00:53] Ik zou graag aan de minister willen weten hoe beoordeelt de minister deze uitspraak en wat heeft dit voor gevolgen?
[0:01:00] voor onze relatie met Myanmar.
[0:01:03] En het tweede punt waar ik graag aandacht aan wil besteden, gaat over de zorgelijke berichten vanochtend over Destinus.
[0:01:12] Ik heb het onderzoek van NRC gelezen en de uitkomsten liegen er niet om.
[0:01:17] Wapenfabrikanten dragen een grote verantwoordelijkheid en moeten zich houden aan nationale en internationale regels.
[0:01:25] De berichtgeving over Destinus roept ernstige vragen op dat hier ook
[0:01:30] wat hier daadwerkelijk is gebeurd.
[0:01:32] Daarom ook heel erg belangrijk dat wij onze steen boven tafel krijgen.
[0:01:37] Ik heb een aantal vragen voor de minister.
[0:01:39] Wat heeft de minister op dit moment over, wat weet de minister op dit moment over wat er precies is gebeurd in dit geval?
[0:01:46] Onder welke vergunningen
[0:01:48] Vonden de activiteiten van Destinus plaats en welke technische ondersteuning of dienstverlening was wel of niet toegestaan?
[0:01:55] En hoe beoordeelt de minister dit vanuit zijn verantwoordelijkheid voor het Nederlandse wapenexportbeleid?
[0:02:00] En kan de minister toezeggen dat het kabinet dit tot op de bodem uitzoekt en de Kamer zo snel mogelijk per brief informeert hierover?
[0:02:08] Dan, voorzitter, graag over naar de Verenigde Staten.
[0:02:12] Wij steunen de constructieve inzet van het kabinet op de Turnberry-deal die draait om wederkerigheid.
[0:02:18] Maar van die wederkerigheid blijft weinig over als de Amerikanen ons via de Match Act gaan dicteren waar wij onze chipmachines naartoe mogen exporteren terwijl ze zelf geavanceerde chips aan China blijven leveren.
[0:02:29] Dat is geen samenwerking, dat is ondermijning van onze economische soevereiniteit.
[0:02:34] Daarmee laten we ASML en de Nederlandse halfgeleidersindustrie
[0:02:38] in hun hemd staan.
[0:02:39] Zoals begin deze week treffend in de krant werd gekopt, ASML staat alleen aan de frontlinie en vecht iemand anders oorlog.
[0:02:47] Die van de Amerikanen tegen de Chinezen in de technologierace.
[0:02:51] Voorzitter, ING berekende dat ASML en de bedrijven daaromheen goed zijn voor ruim 2% van ons BBP.
[0:02:58] Dit is onze eigen kroonjuwelen.
[0:03:01] Die dreigen we op het spel te zetten voor de economische belangen van een ander.
[0:03:05] Het kabinet heeft protest aangetekend in Washington.
[0:03:09] Maar door de commotie rondom Nvidia neemt de druk toe om de Match Act nog dit jaar door het congres te loodsen.
[0:03:15] Straks staan we over zes weken met onze rug tegen de muur.
[0:03:19] Want als ASML niet meer aan China mag leveren, moeten we niet verbaasd zijn als China die technologie zelf ontwikkelt.
[0:03:26] Dan geven we onze strategie relevantie uit handen en worden we nog afhankelijker van de Amerikanen.
[0:03:32] Voorzitter, Europa moet ingrijpen en snel.
[0:03:35] Amerika is onze bondgenoot, maar bondgenoten werken samen.
[0:03:38] Ze dicteren elkaar niet waar ze handel mogen drijven.
[0:03:41] Daarom nog drie vragen aan de minister.
[0:03:44] De klok tikt.
[0:03:46] Als een Match Act in december wordt aangenomen, wat is dan het kabinetsplan voor die 150 dagen waarin we ons beleid moeten spiegelen?
[0:03:54] Kan de minister dat voor de stemming met de Kamer delen?
[0:03:58] Wanneer gaat Europa met één stem duidelijk maken dat Washington onze export niet bepaalt?
[0:04:03] Welke concrete stappen zet de minister nu in Dublin om een verdongen feit te voorkomen?
[0:04:11] Het kabinet schreef op 15 juni dat Europees recht mogelijkheden biedt tegen extraterritoriale bepalingen.
[0:04:19] Welke zijn dat concreet?
[0:04:20] En hoe voorkomen we dat ASML klem komt te zitten tussen Amerikaanse en Europese spelregels?
[0:04:28] Dank u wel, voorzitter.
[0:04:32] Ja, dank u wel voorzitter.
[0:04:33] En goed dat de heer Bamenga de zaak rondom destines agendeert.
[0:04:37] We hadden er ook al even contact over.
[0:04:40] Goede vragen die hij stelt aan de minister ook.
[0:04:42] Ik dacht even in het licht, want we hadden gisteren natuurlijk exportbeleid commissievergadering.
[0:04:49] In het licht van de discussie die we toen hadden over hoe zorgen we ervoor dat we grip hebben op dit soort situaties.
[0:04:54] Wat zijn de gedachten die bij meneer Bamenga naar boven kwamen toen hij de berichtgeving in NRC las?
[0:05:01] Die berichtgeving zijn zorgelijk en ik vind dat wij niet te snel conclusies moeten trekken, maar dat we wel hierover vragen moeten stellen en dat we wel moeten kijken wat zijn precies de feiten.
[0:05:20] En ik vind het ook belangrijk dat die feiten op papier komen en dat het kabinet dat in ieder geval ook precies uitzoekt wat er precies is gebeurd.
[0:05:31] En dat we daarna inderdaad gaan praten van wat betekent dit verder voor het beleid.
[0:05:37] De heer Lohman, nogmaals voor de heer.
[0:05:40] Ja, is de heer Bamenga met mij eens dat we de conclusie kunnen trekken dat richtlijnen wel vrij duidelijk kunnen zijn, maar dat wat er dan daadwerkelijk gebeurt op het moment dat een wapen ergens op een locatie is aangekomen, dat het toch best wel moeilijk is om daar grip op te hebben en dat het dan heel snel een diplomatiek gesprek wordt.
[0:06:01] De heer Bamenga.
[0:06:02] Ja, wat de conclusie dan zijn, daar kan ik gewoon niet op vooruit lopen.
[0:06:05] Ik denk dat het gewoon heel erg belangrijk is.
[0:06:07] Ik bedoel, ik ben letterlijk wakker geworden met die berichten.
[0:06:10] En ik heb die berichten ook met de heer Lohman meteen ook gedeeld.
[0:06:15] Omdat ik het vrij schokkend vond en zeer zorgelijk.
[0:06:18] En ik vind het gewoon heel erg belangrijk dat we precies weten wat daar precies is gebeurd.
[0:06:24] En voordat we welke conclusie dan ook hier gaan trekken.
[0:06:29] Goed, dan geef ik het woord aan de heer Lohman voor zijn eerst.
[0:06:33] Ik zie nog een interruptie van de heer Hoogveen.
[0:06:36] Voorzitter, dank.
[0:06:37] Ik vond de vragen die de heer Bamenga stelde over ASML en over de dreiging die er nu toch wel vanuit gaat dat Amerika onze handel aan banden kan leggen, wat mijn fractie betreft ook onacceptabel.
[0:06:54] Wat ziet de heer Bamenga eigenlijk als stappen die wij, hoe ziet D66 de stappen die wij concreet kunnen nemen om hier tegenwicht aan te bieden?
[0:07:04] De heer Bamenga.
[0:07:05] Ik heb ook in andere debatten heel erg duidelijk gemaakt dat het heel belangrijk is dat we als Europa als één blok gaan werken.
[0:07:16] Wat hier feitelijk gebeurt is dat onze economische soevereiniteit geraakt wordt.
[0:07:21] En dat kan gewoon niet.
[0:07:24] En dat mogen we ook niet laten gebeuren.
[0:07:26] Dit is absoluut niet alleen een gevecht die ASML aangaat of die alleen Nederland aangaat.
[0:07:31] Dit is echt...
[0:07:32] Een strijd die heel Europa aangaat.
[0:07:35] En wat mij betreft zou dat ook zo moeten zijn.
[0:07:38] Dat Europa bij elkaar komt en een vuist gaat vormen tegen wat er nu gebeurt in Amerika.
[0:07:47] Geen vervolgvraag?
[0:07:48] Oké, dan geef ik het woord aan de heer Lohman voor zijn eerste termijn.
[0:07:54] Dank u wel, voorzitter.
[0:07:56] Tijdens de aankomende Raad Buitenlandse Handel gaat de minister in gesprek over een groot aantal onderwerpen.
[0:08:02] Ik beperk me tot drie.
[0:08:03] Het Diversify EU, het Annual Progress Report 2026 en het handelsakkoord met India.
[0:08:11] Het kabinet benadrukt dat het sluiten en verstevigen van handelsverdragen bijdraagt aan de diversificatie van handelspartners.
[0:08:18] Met DiversifyEU wil de commissie situaties aanpakken waarin de EU voor belangrijke producten of grondstoffen sterk afhankelijk is van één leverancier of één land.
[0:08:27] Hoe beziet de minister de toegevoegde waarde van dit instrument?
[0:08:31] Kan de minister een concreet voorbeeld geven waarin een handelsakkoord onvoldoende uitkomst biedt en DiversifyEU het verschil kan maken?
[0:08:39] Kan hij zich ervoor inzetten dat de uitwerking van het voorstel eenvoudig blijft en de regeldruk voor bedrijven beperkt?
[0:08:48] Als inkopen bij een andere leverancier in het kader van diversificatie duurder is, wie draagt dan meer kosten?
[0:08:54] Wanneer vindt de minister dat MKB'ers de kosten zelf moeten dragen en wanneer kunnen zij een publiek doen mogelijk op andere steun?
[0:09:05] In het Annual Progress Report 2026 van Eurocommissaris Sefcovic lees ik dat bedrijven bij vermoedens van oneerlijke concurrentie een formele klachtenprocedure missen.
[0:09:15] Waar kan een Nederlandse ondernemer nu terecht als hij vermoedt dat een gesubsidieerde concurrent een aanbesteding wint?
[0:09:22] De commissie heeft onderzocht hoe de Europese handelsbescherming in de praktijk werkt.
[0:09:26] Welke uitkomst van die toets vindt de minister het belangrijkst?
[0:09:30] Waar ziet hij dat Europa te laat optreedt tegen oneerlijke concurrentie en wat wil hij daaraan veranderen?
[0:09:37] De minister heeft de Kamer toegezegd te onderzoeken hoe ondernemers minder informatie hoeven aan te leveren als er gespraken is van vragen rondom handelsteun.
[0:09:47] Welke gegevens vraagt de overheid nu meer dan eens op bij dezelfde ondernemer?
[0:09:53] Tot slot, het CDA ziet goede redenen om de handel met India te versterken.
[0:09:57] Voor een Nederlandse ondernemer telt uiteindelijk of hij zijn product, hij of zij, zijn product daar ook kan verkopen.
[0:10:04] In welke sector verwacht de minister dat Nederlandse bedrijven het meest profiteren van de lagere invoersheffingen en welke drempel blijft voor die bedrijven bestaan die hij bij India wil aankaarten?
[0:10:14] Ook de Europese markt gaat verder open.
[0:10:16] Welke Nederlandse sector is volgens de minister het kwetsbaarst voor vanuit India?
[0:10:22] En bij welke signalen uit die sector zal hij de Europese Commissie vragen te onderzoeken of een vrijwaringsmaatregel nodig is?
[0:10:28] Dank u wel.
[0:10:30] Dank u wel.
[0:10:32] Ik zie geen interrupties.
[0:10:34] Dan geef ik het woord aan mevrouw Kreuger.
[0:10:36] Dank voorzitter.
[0:10:38] Wereldhandel wordt steeds geopolitieker en ik denk dat het daarom ook heel goed is dat we eerder dat wetgevingsoverleg hebben gehad en ook nu dit gewoon weer een debat hebben, niet afdoen, schriftelijk.
[0:10:48] En er speelt natuurlijk ongelooflijk veel, zo laat de agenda ook zien.
[0:10:53] En ik sluit me bij de vragen over Destinus graag aan bij de punten die collega Bamenga heeft gemaakt.
[0:11:02] En ik had een paar vragen over de Pax Silica.
[0:11:06] En die zien eigenlijk toe op hoe verhoudt dat zich nou tot de behoefte van Europa om zelf eigenlijk meer geopolitieke onafhankelijkheid te hebben en eigen toeleveringsketens te hebben en gelijkwaardige relaties.
[0:11:22] Met landen in het mondiale zuiden waarbij kritieke grondstoffen ook daar verwerkt kunnen worden.
[0:11:27] Wat bijdraagt aan ontwikkeling.
[0:11:29] Dus hoe verhoudt nou eigenlijk dat hele plan, zou ik het maar even zeggen, zich tot zo'n pak silica?
[0:11:36] En in hoeverre is het, nou ja, wat doet het kabinet eraan om te zorgen dat dat niet dat belemmerd?
[0:11:45] Dan heb ik een aantal vragen over een onderwerp wat ik eigenlijk elke keer opbreng, namelijk de ISDS.
[0:11:54] De geschillenbeslechting in diverse handels- en investeringsverdragen.
[0:11:59] Want we hebben gezien dat deze zomer...
[0:12:01] ExxonMobil, de EU, heeft aangeklaagd vanwege een Europese klimaatmaatregel.
[0:12:07] Mijn vraag is eigenlijk, wordt dit in de Europese Raad besproken?
[0:12:13] En hoe reflecteert de minister nou op het feit dat Exxon dit kan doen?
[0:12:17] Wat zegt dat voor hem over dit instrument en de risico's die het met zich meebrengt?
[0:12:23] Want Europa moet toch kunnen doen wat nodig is tegen klimaatverandering zonder miljardenclaims van de fossiele industrie?
[0:12:29] En 60 juristen stuurden hierover een brief aan de commissie.
[0:12:33] Ik hoop dat de minister deze brief ook heeft gezien en ik zou heel graag eigenlijk een reactie van het kabinet willen op die brief, om echt naar het hart te gaan van deze juridische zorgen.
[0:12:43] En dan is het nog schokkender dan misschien Exxon, is dat deze zomer ook een Russische oligarch een zaak aangespannen heeft tegen de Nederlandse staat.
[0:12:51] onder het Nederlandse investeringsverdrag met Rusland.
[0:12:54] En vanwege, nu komt het de EU-sancties na de invasie van Oekraïne.
[0:12:58] Hij wil een schadevergoeding daarvoor.
[0:13:00] En door te dreigen met claims is hij van de Europese sanctielijst gehaald.
[0:13:04] Wat is dat voor een signaal en hoe kunnen we zo nog doen wat nodig is tegen Rusland?
[0:13:09] En eerder dienden wij hierover samen met D66, VVD en CDA een motie in... over het opzeggen van bilaterale investeringsverdragen met Rusland.
[0:13:17] En die motie is aangenomen.
[0:13:19] En mijn vraag is eigenlijk hoe staat het met de uitvoer van deze motie?
[0:13:23] En sluit het kabinet zich deze Europese Raad bij die oproep aan van de Baltische Staten en Polen om dus die verdragen op te zeggen?
[0:13:31] En is de minister bereid zich in te zetten, daarvoor in te zetten?
[0:13:36] Ja, ik zit heel veel op de klok te kijken.
[0:13:40] Oh, het gaat nog goed.
[0:13:41] Oké, dat is zoveel.
[0:13:43] Dan het handelsverdrag met India.
[0:13:47] Daar hebben we ook gisteren een briefing over gehad.
[0:13:50] En ik was eigenlijk een procesvraag, namelijk hoeveel ruimte is er nog voor deze minister om daadwerkelijk iets in dat handelsverdrag nog...
[0:13:59] aangepast te krijgen of flankerend waarborgen te krijgen.
[0:14:06] Want als ik de technische briefing gisteren hoorde... dan zijn er wel behoorlijke zorgen, met name op het vlak van duurzaamheid... en arbeidsrecht en mensenrechten.
[0:14:17] Het gaat natuurlijk wel over een handelsverdrag waarbij...
[0:14:22] Ja, we hebben het vaak over de producten waarvoor markten opengaan... ...maar we hebben eigenlijk weinig over de mensen die het maken.
[0:14:29] Dus je kijkt alleen al in de staat Maharashtra... ...werken er elk seizoen ongeveer een miljoen arbeidsmigranten in de suikerriet oogst... ...onder schuldarbeid en onder het minimumloon.
[0:14:39] En dat is eigenlijk regelrecht in strijd met de anti-dwangarbeidwetgeving van Europa...
[0:14:49] En ik ben ook benieuwd of het Europa lukt om dat punt te agenderen bij India, in de context ook van dat we midden in zo'n handelsverdrag zitten.
[0:14:58] Want dat is toch een beetje een testcase op de vraag, is zo'n handelsverdrag nou een platform om eigenlijk zulke soort problemen echt aan te pakken?
[0:15:06] Nu bent u wel half minuut over uw tijd heen mevrouw Kreuger.
[0:15:10] Ik was net lekker bezig.
[0:15:12] Goed, dan heb ik nog een allerlaatste punt.
[0:15:16] Heel kort punt over de OESO-richtlijnen.
[0:15:18] Daar had ik een vraag over gesteld en tot mijn verbazing zat dat in de stukken bij deze agenda.
[0:15:25] En mijn vraag is eigenlijk...
[0:15:29] Of het nou zo is dat die OESO-richtlijnen, dat krijg ik een onduidelijk antwoord schriftelijk over of dat nou geldt.
[0:15:37] Ook voor alle investeringen en subsidies die wij doen, rijksbreed.
[0:15:42] Hoe dat nu zit.
[0:15:43] Dank u wel.
[0:15:44] Ja, dank u wel mevrouw Kreuger.
[0:15:46] Er zijn geen interrupties.
[0:15:47] Dan geef ik het woord aan meneer Hogeveen.
[0:15:50] Dank u voorzitter.
[0:15:51] Er is vandaag genoeg te bespreken.
[0:15:53] Allereerst de weg naar een handelsakkoord met Australië.
[0:15:57] Want de Australische Senaat moet het akkoord accorderen en dat gaat niet bepaald soepel.
[0:16:03] Zeker voor een land dat nog nooit een handelsakkoord heeft niet heeft goedgekeurd.
[0:16:07] In dit vrijhandelsverdrag zitten bindende toezeggingen om de verplichtingen onder het Parijse klimaatakkoord na te komen.
[0:16:13] En dat is dus precies waar de schoen wringt bij de Australiërs in de Senaat.
[0:16:18] Ja, dat zal mijn collega ter rechterzijde wellicht als muziek in de oren klinken, maar waarom doen we dit nou?
[0:16:23] Australië is al een land met hoge respectabele standaarden.
[0:16:27] En mijn motie om bescheidenere en daarmee snellere handelsakkoorden te sluiten is verworpen.
[0:16:32] Maar hoe kijkt de minister, hoe reflecteert de minister nou op het feit dat het dus op dit punt lijkt te gaan stranden, of in ieder geval waar het moeilijk ligt aan de Australische zijde?
[0:16:40] Waarom maken we het onze trusted partners nou weer zo onnodig moeilijk?
[0:16:44] Voorzitter, Australië geeft mij meteen een bruggetje naar de CPTPP.
[0:16:48] Daar worden wij erg enthousiast van.
[0:16:50] De samenwerking met de Europese Unie.
[0:16:54] Wat mij betreft bouwen we tussen de EU en de CTPPP een soort mini-WTO 2.0... ...met vrijhandel tussen middenmachten om het beleid van de VS en China tegenwicht te bieden.
[0:17:07] Wat is de Nederlandse visie hierop en welke ambitieuze stappen wil Nederland in Europees verband in het vooruitzicht zetten...
[0:17:14] Voorzitter, de geannoteerde agenda van uw minister lezen we ook dat de OESO de raad zal informeren over de structurele overcapaciteit.
[0:17:20] Alles om het woord China maar te vermijden.
[0:17:22] Hetzelfde zien we ook bij economische veiligheid.
[0:17:25] Onlangs presenteerde de WRR een stevig rapport over China waarin zelfs een brede importheffing wordt bepleit.
[0:17:32] Maar dan zagen we dat economen in het vakblad ESB op...
[0:17:35] ...op een interessante tegenstrijdigheid wezen.
[0:17:38] Dus aan de ene kant bekritiseren we China en de staatssubsidies... ...terwijl aan de andere kant pleiten voor meer Europees industriebeleid en staatssteun.
[0:17:46] Hoe kijkt de minister daarnaar?
[0:17:48] En ook waarschuwt hoogleraar Steven Brackman dat brede importheffingen... ...juist onze concurrentiekracht zullen schaden.
[0:17:54] Juist omdat ook Europese bedrijven profiteren van de goedkope Chinese halffabrikaten.
[0:17:58] En het klopt dan wel dat de import van China naar Europa toeneemt, maar het is volgens hem ook belangrijk dat we oog houden voor het feit dat de Europese export naar China vorig jaar met 6,5% daalde.
[0:18:12] En 54% van de ondervraagde Europese bedrijven in China zeggen veelzakelijke kansen te zien, maar deze nog missen door gebrekkige marktoegang en regelgeving.
[0:18:23] We moeten deze kaart veel nadrukkelijker spelen, want China heeft onze afzetmarkt gewoon keihard nodig.
[0:18:29] Zeker nu de Amerikaanse markt zich ook steeds moeilijker toegankelijker wordt voor de Chinezen.
[0:18:33] Dus welke stappen gaat de minister daartoe in Europees verband zetten?
[0:18:36] Zoals het opnieuw agenderen van het investeringsverdrag, zoals Bernd Lange, voorzitter van de Handelscommissie in het Europees Parlement onlangs ook deed.
[0:18:44] En kan de minister los hiervan aangeven wat de laatste stand van zaak is rondom het Frans-Duitse voorstel rondom de
[0:18:49] omgekeerde QMV op handelsmaatregelen en mijn onlangs aangenomen motie.
[0:18:53] Voorzitter, dan de GCC.
[0:18:55] Het kabinet schrijft dat uit verkennende gesprekken is gebleken dat de ambities voor een handelsovereenkomst met de GCC nog te ver uit elkaar liggen.
[0:19:02] En daar wil ik het toch niet bij laten, want
[0:19:04] Bijvoorbeeld de Europese Vrijhandelsassociatie, die heeft al meer dan tien jaar een vrijhandelsakkoord met de GCC.
[0:19:10] Wat kan de EFTA wel, wat de EU niet kan en wat zijn nou precies de exacte knelpunten?
[0:19:15] Laatste punt, India.
[0:19:17] We hebben inmiddels de kabinetsappreciatie van het handelsakkoord ontvangen en die stemt mij positief.
[0:19:22] Volgens CEO kan de Nederlandse export naar India met ruim 6 miljard euro toenemen.
[0:19:27] Positieve verrassing is dat het kabinet zelfs heeft opgeschreven dat het hogere ambities had op klimaat en arbeidsrechten, maar dat juist vanwege de geopolitieke belangen dat de doorslag gaf om hiermee door te gaan.
[0:19:39] En precies die afweging hoop ik ook dat het kabinet en de EU nog veel vaker durft te gaan maken.
[0:19:44] Kan de minister toezeggen dat Nederland groen licht zal geven in de Raad en zich zal inzetten voor een zo spoedig mogelijke ondertekening en inwerkingtreding van het EU-India-vrijhandelsverdrag?
[0:19:53] Voorzitter, dank u wel.
[0:19:55] Dank u, meneer Hogeveen.
[0:19:57] Geen interrupties.
[0:19:59] Zou ik dan mevrouw Kreuger, die als eerste opkijkt, het voorzitterschap even over mogen geven?
[0:20:06] Precies.
[0:20:07] Mevrouw Maas, gaat uw gang.
[0:20:09] Dank u, voorzitter.
[0:20:11] Nederland is niet welvarend geworden door zich achter dijken te verschansen, maar door de blik naar buiten te richten.
[0:20:18] Buitenlandse handel vormt al eeuwen het fundament over onze welvaart, onze innovatiekracht en ons verdienvermogen.
[0:20:25] Om ons Europese belang te kunnen waarborgen, moet de EU twee sporen tegelijk bewandelen.
[0:20:30] Het verruimen van handelsovereenkomsten met groeimarkten en gebalanceerde samenwerking met China.
[0:20:37] Op dat eerste spoor worden goede stappen gezet.
[0:20:39] Het aanstaande EU-handelsakkoord met India biedt Nederlandse ondernemers lagere invoerrechts en minder administratieve belemmeringen.
[0:20:46] Een akkoord dat dus belangrijk is voor de EU.
[0:20:50] Nou is India natuurlijk ook een land dat rijk is aan grondstoffen.
[0:20:53] Lithium, kobalt, nikkel om maar een paar te noemen.
[0:20:56] In de appreciatie van het kabinet las ik daar weinig over.
[0:21:00] Kan de minister toelichten waarom kritieke grondstoffen geen onderdeel zijn van deze handelsovereenkomst?
[0:21:05] Ziet de minister mogelijkheden om dit alsnog toe te voegen en op welke termijn?
[0:21:10] Tijdens de technische briefing gisteren begrepen wij dat er extra aandacht in de handelsovereenkomst is voor het MKB.
[0:21:16] Dat juicht mijn partij zeer toe.
[0:21:18] Ik vroeg mij wel af of het aanstellen van een MKB-coördinator in dat kader voldoende is.
[0:21:24] Kan de minister toelichten wat zo'n MKB-coördinator precies doet en wat het Nederlandse MKB daarvan gaat merken?
[0:21:31] Voorzitter.
[0:21:32] In het vorige debat hebben we uitgebreid gesproken over China.
[0:21:36] Wat de VVD-fractie betreft moeten Nederlandse ondernemers kunnen blijven handelen met China.
[0:21:40] De VVD is geen voorstander van het inperken van handel aan zich.
[0:21:44] Het gaat erom dat wij toewerken naar wederkerigheid in die handelsrelatie en dat er maatwerk wordt toegepast om onze strategische industrieën en nationale veiligheid te beschermen.
[0:21:55] De deal die de Europese commissaris voor Handel heeft gesloten met China over hybride auto's is een goede eerste stap.
[0:22:01] Maar wat mijn fractie betreft wel echt een eerste stap, gezien de scheve handelsbalans.
[0:22:06] De EU zal dus moeten doorpakken.
[0:22:08] Want voor Nederland staat het gelijke speelveld op het spel.
[0:22:11] Ook in strategisch belangrijke sectoren als de chemie en de maritieme maakindustrie.
[0:22:16] Mijn vraag aan de minister is daarom, wat is wat hem betreft de volgende stap?
[0:22:20] En wat gaat hij zelf doen om de handelsrelatie met China meer in evenwicht te brengen?
[0:22:25] Goed dat er tijdens de Raad wordt gesproken over economische veiligheid.
[0:22:29] Diversificeren van handelspartners is daarin zeker een belangrijke stap, maar de VVD vindt het ook belangrijk om niet naïef te zijn.
[0:22:37] Daarom de vraag aan welke eisen het te presenteren pakket wat de minister bedreft zou moeten voldoen om voldoende waarborgen te bieden voor economische veiligheid.
[0:22:46] Tot slot.
[0:22:47] Mijn fractie kijkt met grote zorg naar de Amerikaanse Match Act.
[0:22:51] Wat de VVD-fractie betreft is exportcontrole een bevoegdheid die bondgenoten in gelijkwaardigheid met elkaar afstemmen en niet opleggen zoals bij aanname van de Match Act dreigt.
[0:23:01] Ik vind het absurd dat buitenlandse regels kunnen voorschrijven dat service en onderhoud op reeds geleverde systemen wordt verboden.
[0:23:09] Dit dwingt Nederlandse ondernemingen richting contractbreuk en tast de juridische en commerciële voorspelbaarheid aan die voor Nederland essentieel is.
[0:23:17] En die onvoorspelbaarheid raakt niet alleen ASML, het raakt ook kleinere ondernemers rondom ASML.
[0:23:23] Ik sluit daarom af met twee vragen aan de minister.
[0:23:25] Ten eerste, is het kabinet bereid te verkennen hoe het samen met Europese partners, ASML en zijn keten kan ondersteunen bij het vervangen van componenten die onder Amerikaanse match act restricties zullen vallen door Europese alternatieven?
[0:23:40] En ten tweede, wat heeft de minister aan zijn ambtgenoot gevraagd over hun voornemens rond het inzetten en handhaven van een match act en welke antwoorden heeft hij daarop gekregen?
[0:23:50] Ik dank u voorzitter.
[0:23:53] Dank.
[0:23:53] En dan zou ik een interruptie willen plegen.
[0:23:56] Maar moet ik dan weer het voorzitterschip aan iemand anders geven?
[0:23:58] Of zal ik dit maar gewoon even doen?
[0:24:00] Of geef het even aan meneer Bamenga.
[0:24:03] Dank u wel.
[0:24:04] En mevrouw Kreuger gaat nu een interruptie plegen.
[0:24:07] Dank voorzitter.
[0:24:11] Het vorige debat hebben we het ook gehad over de handelsrelatie met China.
[0:24:17] En inderdaad nationale veiligheid als eigenlijk een restrictief gegeven.
[0:24:22] Maar toen kwamen wij in een interruptiedebat waarbij eigenlijk al snel bleek dat nationale veiligheid helemaal niet zo strak te definiëren is.
[0:24:29] Toen was het voorbeeld van treinen, terwijl je zou juist kunnen zeggen dat dat bij uitstek iets is...
[0:24:33] Nou ja, waar veiligheid een rol speelt.
[0:24:36] En dat is eigenlijk mijn vraag.
[0:24:38] Waar voor de VVD die grens ligt?
[0:24:41] En zeker in relatie tot het stuk over economische veiligheid... waarbij het gaat om diversificatie.
[0:24:46] Dus hoe... Nou ja, waar ligt die grens?
[0:24:50] Dank, voorzitter.
[0:24:51] Ja, dat is een hele goede vraag.
[0:24:53] Ik zou niet in alle eerlijkheid zo heel direct precies kunnen beantwoorden.
[0:24:58] Juist omdat het zo'n precies evenwicht is, denk ik.
[0:25:02] Want voor ons, zei ik al, is die handel ook echt belangrijk...
[0:25:07] Ik denk dat chips wel een heel goed voorbeeld is van waar je al heel snel in het kader van economische veiligheid terechtkomt.
[0:25:19] We hebben natuurlijk ook de restricties die ASML heeft op het uitvoeren van bepaalde systemen die zij hebben, de EUV-machine.
[0:25:27] Ik vind het moeilijk om heel concreet een antwoord te geven, maar ik ben het denk ik helemaal met u eens dat dat een lastige balans is die je moet zoeken.
[0:25:38] Waarbij wij als VVD natuurlijk altijd willen toch zoveel mogelijk handel kunnen blijven drijven en tegelijkertijd ook echt oog hebben voor die veiligheidsaspecten.
[0:25:49] Dus ik ben bang dat ik u niet veel meer concreter antwoord kan geven dan dit.
[0:25:54] Ja, en precies het feit dat dat concrete antwoord er niet is... is natuurlijk wel best zorgelijk ergens.
[0:26:01] Omdat iedereen die oproept tot zoveel mogelijk vrijhandel... Ja, het gaat niet alleen om de impact op duurzaamheid... of mensenrecht of arbeidsrechten.
[0:26:12] En dan wijs even naar mezelf.
[0:26:13] Omdat wij als partij daar vaak voor pleiten.
[0:26:18] Maar het gaat natuurlijk ook hier gewoon echt om...
[0:26:20] Een veiligheidsaspect waarbij we niet voor niets steeds meer inzetten op main in Europe en zorgen voor diversificatie en zorgen dat we niet afhankelijk zijn van een land als China.
[0:26:32] Dus waar kan toch mevrouw Maas nog één keer proberen te schetsen waar zij ziet van nou dit zijn nou terreinen waarin ik eigenlijk wil dat Europa meer op eigen benen kan staan en minder afhankelijk is van China en dus dat ik ook bereid ben daar soms de handel voor op in te berken.
[0:26:48] Dank u voorzitter.
[0:26:50] Volgens mij heb ik vorige debat ook bijvoorbeeld iets gezegd over routers.
[0:26:54] En dat is er wel eentje waarvan ik denk, daar moeten we echt proberen die afhankelijkheid zo snel mogelijk af te bouwen.
[0:27:01] Ik denk dat eigenlijk alles in de ICT-systemen of daaraan gerelateerd wel absoluut elementen zijn waar je die veiligheid heel erg goed mee moet wegen.
[0:27:14] Of in ieder geval heel goed moet kijken hoe je daar waarborgen voor kan bieden.
[0:27:18] Er gaan allerlei verhalen over hoe China daarmee omgaat.
[0:27:29] Ik denk dat het vooral echt belangrijk is dat we zo scherp mogelijk zijn op waar onze eigen veiligheid wordt geraakt.
[0:27:37] En dan kan het ook gaan over auto's en het kan ook gaan over zonnepanelen.
[0:27:43] En tegelijkertijd wil ik ook niet de bedrijven die daar aan werken en die bijvoorbeeld ook producten uit China importeren, daar onmiddellijk een halt toe roepen.
[0:27:57] Dus het blijft een fijne balans, maar ik hoop met die voorbeelden die ik genoemd heb u enigszins tegemoet te komen.
[0:28:03] Mevrouw Kruger, tegemoet gekomen.
[0:28:07] Ik neem het voorzitterschap weer over volgens mij.
[0:28:09] En die geef ik dan weer terug aan mevrouw Maassen.
[0:28:17] Ik ben blij, ik geef niks.
[0:28:19] De heer Hogeveen, gaat u gang.
[0:28:22] Dank voorzitter.
[0:28:23] En net als jij in de twintig zie ik de VVD ook wel echt als een pro-Atlantische partij.
[0:28:31] Maar ook een partij die ook oog heeft voor de handelsgeest.
[0:28:33] En zeker ten aanzien van de Match Act kan ik volledig mee in het betoog van mevrouw Maas.
[0:28:38] Waar ik dan naar op zoek ben eigenlijk is dat we best wel in een lastig parket zitten met die Match Act.
[0:28:45] We zien dat ASML producten kan leveren aan China, dat kunnen ze op een veilige manier, op een verantwoorde manier.
[0:28:51] En toch wordt dan die export en die servicing wordt aan banden gelegd.
[0:28:55] Hoe kijkt de VVD naar wat onze middelen nou eigenlijk zijn om de Amerikanen wakker te schudden dat dit uiteindelijk niet in ons belang is, maar ook niet in hun belang?
[0:29:06] Wat kunnen wij daartegen doen?
[0:29:08] Ja, voorzitter.
[0:29:10] Ik denk dat meneer Hoogveen wel weet dat ik ook een diplomatieke achtergrond heb, net als de minister overigens.
[0:29:17] En dat ik echt heel erg geloof dat dit misschien niet per se voor de schermen, we debatteren er nu over en dat moet ook, het is goed dat we dat doen.
[0:29:26] Maar ik denk echt dat dit achter de schermen geregeld moet worden.
[0:29:29] Maar ik denk ook dat dit zodanig belangrijk is... dat we daar alle middelen die we hebben... moeten we echt inzetten om te proberen dit af te wenden.
[0:29:38] En we hebben natuurlijk, ik weet niet of u daar zelf ook bij was... met de Amerikaanse ambassadeur hier ook al wel over gesproken.
[0:29:45] Ik weet dat de minister hier ook al gesprekken over heeft gevoerd.
[0:29:47] En volgens mij ook de premier toen hij in de VS was.
[0:29:52] Maar de...
[0:29:53] Het moment dat de match-act wordt aangenomen komt nu wel erg dichtbij.
[0:29:57] Zeker als die inderdaad gekoppeld is aan de defensiebegroting.
[0:30:00] Ik hoop eigenlijk van de minister te horen hoe hij hierin zit.
[0:30:05] Want ik denk dat er echt heel snel heel veel moet gebeuren en alle middelen geoorloofd zijn.
[0:30:15] Leerhof.
[0:30:16] Ja, voorzitter, dank.
[0:30:18] Het lastige is natuurlijk ook... en dat maakt het nog lastiger op de diplomatieke speelveld... is dat het niet eens zozeer alleen bij de uitvoerende macht zit... maar ook bij de legislative branch.
[0:30:33] En zeg maar het congres.
[0:30:35] En dat dat daardoor ook... ja, dat is hun politieke mandaat om daarop in te zetten.
[0:30:39] Ja, dan zou het eigenlijk bijna ook een idee moeten zijn... dat wij als parlement...
[0:30:46] Daar stelling tegen nemen.
[0:30:48] En dat ook als boodschap overbrengen aan het Amerikaanse congres.
[0:30:52] Om daar ook in die zin ons steentje aan bij te dragen.
[0:30:55] Om ook daarbij dan een impliciete diplomatieke druk op te voeren.
[0:31:00] Interessant idee.
[0:31:01] En ik ben zelf ook echt een voorstander van de parlementaire diplomatie.
[0:31:05] Ik denk dat dat ook best heel goed kan werken.
[0:31:07] Dus misschien moeten we hier kijken wat we op korte termijn hieraan kunnen doen.
[0:31:11] Er is natuurlijk in ons parlement een contactgroep voor de Verenigde Staten.
[0:31:15] Dus dat misschien is een mogelijkheid.
[0:31:16] Maar ik denk dat we het misschien zelfs nog wel wat breder kunnen aanvliegen.
[0:31:21] Dus ik sta helemaal open voor dit idee om hier samen in op te trekken.
[0:31:27] De heer Baminga.
[0:31:28] Ja, dank u wel.
[0:31:31] Ik vond het terecht te vragen, denk ik, van de heer Hoogveen.
[0:31:35] En ik zou toch wat meer richting willen vanuit de VVD.
[0:31:40] Want mevrouw Maas had het net over hoe moet dat verder opgelost worden of opgepakt worden.
[0:31:46] Toen had mevrouw Maas het over, nou het moet vooral achter de schermen opgelost worden.
[0:31:51] En ook dat alle middelen geoorloofd zijn.
[0:31:54] Kan mevrouw Maas daar wat meer invulling aan geven?
[0:31:56] Wat is precies daarmee bedoeld?
[0:31:58] Want ik schrok een beetje met het woord.
[0:32:00] Want ik heb er andere associaties bij met dat alle middelen geoorloofd zijn.
[0:32:04] Dank voorzitter voor deze vraag.
[0:32:06] Nou wat ik natuurlijk bedoel, want ik had het over achter de schermen, dus ik denk dan onmiddellijk aan diplomatieke middelen.
[0:32:12] Dus ik zou de heer Bamenga graag willen geruststellen dat alle diplomatieke middelen wat mij betreft moeten worden ingezet.
[0:32:19] En natuurlijk ook politieke middelen waar het het kabinet betreft die mogelijk nog wat extra acties kunnen nemen, die juich ik zeer toe.
[0:32:29] Dank voor de toelichting.
[0:32:32] Ik begrijp dat alle diplomatieke middelen ingezet zouden moeten worden, maar we hebben het ook over wat zou de strategie moeten zijn, wat zou het plan moeten zijn, enerzijds omdat überhaupt...
[0:32:44] tegen te houden.
[0:32:46] En op het moment dat dat niet tegen te houden is, wat is dan vervolgens het plan binnen die 150 dagen om te zorgen dat je toch een vuist vormt?
[0:32:56] Ik had het net in mijn inbreng over, we moeten veel meer Europees, moeten wij echt een vuist gaan vormen om te zorgen dat onze economische soevereiniteit, dat we dat kunnen waarborgen.
[0:33:07] Ik ben benieuwd hoe de VVD hierin staat.
[0:33:10] Dank voorzitter.
[0:33:11] Oh, excuse, ik was alweer begonnen.
[0:33:14] Nee, kijk, ik denk dat wij eerlijk gezegd heel dicht bij elkaar zitten.
[0:33:17] Dus ik heb ook aan de minister gevraagd van wat kunt u doen, ook gezamenlijk met uw Europese collega's, wat kan er gedaan worden nog in aanloop naar het besluit van het congres en de senaat hierover.
[0:33:32] Ik denk dat dat mijn voorkeur zou hebben, dat we het nog kunnen afwenden voordat er een besluit wordt genomen.
[0:33:38] Er is natuurlijk ook wat berichtgeving geweest over dat het Witte Huis hier mogelijk toch anders in zit dan de wetgevende macht.
[0:33:48] Dus misschien biedt dat ook nog wel een kans.
[0:33:51] En de strategie voor de 150 dagen die we hebben nadat het besluit is aangenomen, daar wil ik nu niet op vooruit lopen.
[0:33:58] Maar ik denk dat wij echt dicht bij elkaar zitten en dat we zowel bilateraal als ook in Europees verband hier gewoon...
[0:34:05] Ja, moeten doen wat we kunnen doen.
[0:34:07] En dat kan dus en politiek zijn en diplomatiek.
[0:34:11] Maar ook dus de parlementaire diplomatie kan ingezet worden.
[0:34:16] Goed, dan geef ik nu echt het voorzitterschap terug aan mevrouw Maas.
[0:34:20] Dank u.
[0:34:21] Dan vraag ik aan de minister hoeveel tijd hij nodig heeft voor de beantwoording.
[0:34:25] Voorzitter, ik zou graag 25 minuten vragen.
[0:34:28] Dan hoop ik dat ik het binnen 20 kan.
[0:34:31] Dan sluit ik deze vergadering voor een schorsing.
[0:34:47] ***
[0:59:54] Goed, we wachten nog op een paar leden, maar ik denk dat we toch deze tijd moeten gebruiken om te beginnen.
[1:00:04] Eén minuutje.
[1:01:02] Goed.
[1:01:04] De minister, welkom terug.
[1:01:06] Dank u en ga uw gang voor uw eerste termijn.
[1:01:11] Ja, dank voorzitter.
[1:01:12] En voordat ik inhoudelijk inga op de vragen die u heeft gesteld in het debat, ook graag eerst het volgende.
[1:01:18] We hebben zojuist bericht ontvangen dat dichtbij de Nederlandse ambassade in Kiev een projectiel is ingeslagen.
[1:01:24] En er is contact geweest met de ambassade.
[1:01:27] Na de eerste informatie blijkt gelukkig dat niemand gewond is geraakt.
[1:01:30] Wel is er schade aan ramen.
[1:01:32] aan het gebouw van de ambassade.
[1:01:34] En ik wil hier ook graag mijn diepe respect uitspreken... voor alle mensen die namens Nederland... onder zulke moeilijke en soms zelfs levensgevaarlijke omstandigheden... hun werk doen.
[1:01:42] En ik wens ze vanuit hier heel veel sterkte.
[1:01:45] Hun veiligheid heeft echt onze allergrootste prioriteit... en wij blijven uiteraard in nauw contact.
[1:01:52] Voorzitter, dat maakt ook dat als het gaat over de vragen over Destinus... ik denk dat het van belang is om wel...
[1:02:00] dit in het juiste perspectief te zetten.
[1:02:03] Want anders heeft soms de neiging om... heeft het debat in Nederland soms de neiging om naar binnen te slaan en naar binnen te keren.
[1:02:09] Wat er barbaars is en wat zeer, zeer verkeerd is... zijn de aanvallen, de voortdurende dagelijkse aanvallen vanuit Rusland op Oekraïne, op Kiev... waar alle inwoners van Oekraïne elke dag weer mee te maken hebben.
[1:02:24] En ik snap natuurlijk de zorgen die de Kamerleden vandaag hebben verwoord...
[1:02:27] Daar hebben collega Jesselgus en collega Boswijk ook al het een en ander over gezegd.
[1:02:31] Vanuit mijn portefeuille slechts één ding, en dat is dat zoals u ook weet en zoals de Kamer gisteren met elkaar heeft gewisseld, de exportcontrole van dit soort materiaal altijd zeer zorgvuldig en langs alle criteria plaatsvindt.
[1:02:44] Ik geloof ook niet dat het verhaal zozeer ziet over de exportcontrole als wel wat er in het land zelf is gebeurd.
[1:02:48] Maar voor de rest moet ik echt verwijzen naar hetgeen collega's Jesselgus en Boswijk daar al over hebben gezegd.
[1:02:57] Voorzitter, dat bij wijze van eerste onderwerp.
[1:03:02] Daarnaast heeft collega Bamenga gesproken over Myanmar.
[1:03:08] En over de uitspraak, een andere actualiteit overigens... ...een uitspraak van het internationaal gerechtshof... ...die Myanmar schuldig heeft verklaard aan de genocide op de Rohingya.
[1:03:19] Dit is een ongelooflijk belangrijke stap in de...
[1:03:24] accountability voor de vreedheden die begaan zijn jegens de Rohingya.
[1:03:27] Dit zijn mensen die de meest verschrikkelijke dingen hebben meegemaakt, tegen wie de meest verschrikkelijke misdaden zijn begaan.
[1:03:36] En ik kan alleen maar hopen dat deze uitspraak voor hen iets van troost, voor de nabestaanden iets van troost kan zijn.
[1:03:44] Naar aanleiding van wat er allemaal is gebeurd.
[1:03:47] Vorige maand in Dakar heb ik zelf de steun toegezegd om ervoor te zorgen dat enkele Rohingya, enkele overlevenden hier vandaag zelf bij kunnen zijn.
[1:03:54] Het is een enorm belangrijk moment voor hem.
[1:03:56] Voor hen.
[1:03:57] En de uitspraak is ook bindend en het is nu aan Myanmar om uitvoering te geven aan deze uitspraak.
[1:04:02] En in lijn met de motie Koopmans, als we het dan toch over parlementaire diplomatie hebben van destijds, heeft Nederland eerder in deze rechtszaak een interventie ingediend.
[1:04:16] Excuse, voorzitter, minister.
[1:04:18] Ik heb een vraag van mevrouw Kreuger.
[1:04:20] Die gaat over interrupties.
[1:04:21] We doen vier interrupties.
[1:04:23] Ja, en de minister begon uiteraard met een verschrikkelijke situatie in Kiev.
[1:04:27] Alleen probeer ik even te voelen wanneer interrupties kloppen in de beantwoording.
[1:04:34] Misschien kan de minister zo even aangeven als hij buiten de actualiteit is wat zijn blokjes zijn.
[1:04:41] Het blok Destinus, het blok Myanmar, daarna volgt India...
[1:04:46] Economische veiligheid, EU-VS Match Act, handelsverdragen en nog overig.
[1:04:58] Gaat u verder alsjeblieft.
[1:05:00] Bij India, het volgende blok.
[1:05:06] We hebben een interruptie van de heer Lohman.
[1:05:12] Ja, Gauwgang.
[1:05:15] Dank, minister.
[1:05:16] Ik sluit uiteraard aan bij uw woorden over de situatie in Oekraïne.
[1:05:24] Ik begrijp ook dat het een gevoelig thema is op dit moment, maar ik zou toch een vraag willen stellen over de situatie rondom...
[1:05:30] Destinus, omdat u zegt dat gaat niet over exportvergunningen.
[1:05:38] Wij moeten natuurlijk afgaan op wat we in de media hierover lezen.
[1:05:41] En dat stuk NRC komt toch best een beeld voor wat echt wel gaat over de manier waarop exportvergunningen worden gegeven in Nederland.
[1:05:49] Een aantal quotes die ik net heb opgeschreven.
[1:05:54] Dat ambtenaren zelf bellen met papieren.
[1:05:56] Dat in Nederland geen vragen worden gesteld.
[1:05:59] Dus
[1:05:59] Mijn vraag is eigenlijk ten eerste, heeft u kennis genomen van dat artikel in NRC?
[1:06:03] En ten tweede, wat de kritiek die daar misschien op het exportvergunningsbeleid uit kan blijken, hoe reageert u daarop?
[1:06:14] Ja, dank voorzitter.
[1:06:15] Uiteraard kennisgenomen van het artikel.
[1:06:18] Het is voor mij op dit moment niet mogelijk om alle daarin genoemde informatie ook onafhankelijk te verifiëren.
[1:06:24] Wat ik vooral heb willen zeggen is dat vanuit mijn kant het volste vertrouwen is in de exportcontrole procedure zoals Nederland die heeft en ook de weging van dit soort zaken.
[1:06:36] Dat het van cruciaal belang is dat alle criteria die in die procedure zitten, dat die heel serieus worden gewogen.
[1:06:45] Het is ook mijn eigen ervaring dat dat gebeurt.
[1:06:47] Maar op individuele vraagstukken of individuele vergunningen kan ik hier niet ingaan.
[1:06:55] Een vraag van de heer Lohman.
[1:06:57] Ja, en ik ben een beetje aan het worstelen met hoe ver we hier nu op door moeten drukken.
[1:07:02] Omdat ik ook gewoon niet bepaalde dingen te publiek wil maken.
[1:07:08] Dan ga ik toch een beetje in algemene zin, want de discussie ging gisteren vaak over inderdaad er zijn richtlijnen, daar wordt op getest.
[1:07:14] Dus ik ga ervan uit op het moment dat hier een vergunning wordt gegeven dat die richtlijnen ook in acht zijn genomen.
[1:07:20] Als er dan toch blijkt dat er, en dat is toch in deze situatie zo, dat er mogelijk humanitaire doelen dan bereikt gaan worden achteraf.
[1:07:27] We hebben het ook over achteraf controle gehad.
[1:07:29] Wat zijn dan de mechanismes die optreden en hoe kunnen we daar grip op houden?
[1:07:37] Voorzitter, even één... Sorry, ik ben de voorzitter, maar ik wil even één opmerking maken.
[1:07:41] Want eigenlijk is het hele punt buiten de orde.
[1:07:42] En ik begrijp heel goed dat er behoefte is om dit te bespreken.
[1:07:47] Ik zou zeggen, minister, wilt u alsjeblieft nog één antwoord geven op deze vraag?
[1:07:50] En dan wil ik echt graag naar de beantwoording van alle andere vragen.
[1:07:54] Ja, voorzitter, dank.
[1:07:57] Kijk, voor de duidelijkheid.
[1:07:58] Gisteren hebben we natuurlijk ook vrij lang gesproken over... En dat ging toen met name over de risico's van omzeiling...
[1:08:05] En wat er gebeurt op het moment dat je constateert dat bepaalde door vanuit Nederland geleverde wapens niet op de eindbestemming eindigen waarvan het oorspronkelijk was aangegeven en wat je dan doet.
[1:08:19] Hetzelfde geldt denk ik in zekere zin voor...
[1:08:22] Dat geldt eigenlijk voor omzeiling.
[1:08:28] Het inzetten van wapens, dat is natuurlijk ook de verantwoordelijkheid van het land zelf dat die wapens aanschaft.
[1:08:36] En daar gaat Nederland in algemene zin niet over.
[1:08:40] Wel is het zo, maar dat geldt ook in algemene zin weer, niet in de specifieke zin van deze casus, dat als Nederland constateert dat bepaalde wapens of bepaalde wapeninzet schendig is met internationaal recht of internationaal humanitair oorlogsrecht, dat dat dan grond geeft om diplomatiek mensen aan te spreken.
[1:08:55] Maar dan moeten er wel allerlei dingen zijn vastgesteld en op zo'n manier zijn vastgesteld dat het bewijs ontegenzegelijk vaststaat.
[1:09:04] Ik zeg nogmaals, dat is een algemene zin.
[1:09:06] Op deze casus die kan ik verder niet ingaan.
[1:09:11] Nou, ik wilde dus eigenlijk de meeste vragen om naar het volgende onderwerp te gaan.
[1:09:16] Ja, voorzitter.
[1:09:17] We hebben uitgebreid een wapenexportdebat gisteren gehad en zijn vervolgens eigenlijk ontstaat er een nieuwe situatie die direct daaraan raakt.
[1:09:27] Dat is volgens mij volstrekt logisch.
[1:09:28] We kunnen ook al deze vragen schriftelijk stellen.
[1:09:30] Maar eigenlijk was mijn vraag, ik neem aan dat er vanuit het kabinet nog een reactie komt.
[1:09:37] Ik neem aan dat er nog meer informatie naar buiten komt.
[1:09:40] En mijn vraag is eigenlijk of daar dan ook het stuk rond exportvergunningen in meegenomen kan worden.
[1:09:45] Want wat mij betreft is dat wel onderdeel van deze casus.
[1:09:49] De minister.
[1:09:52] Ja, voorzitter.
[1:09:53] Dat durf ik zo niet te zeggen.
[1:09:55] Omdat wij weliswaar kennis hebben genomen van het artikel.
[1:09:58] Maar zoals ik ook zei, wij niet alles hebben kunnen verenvieren.
[1:10:01] Zeker niet in deze tijd die ons daarvoor gegeven is ten aanzien van dit debat.
[1:10:08] Nogmaals, ik denk wel dat de beantwoording, de publieke woordvoering nu is gedaan door minister Jessel Guss en staatssecretaris Boswijk.
[1:10:18] En daar ligt primair, denk ik, hoe met deze zaak om te gaan.
[1:10:23] Waarbij ik misschien toch als slot nog één keer wil zeggen dat even los van hoe je deze zaak weegt en misschien welke terechten en vragen er te stellen zijn, ik het ook van belang vind om weer die balans even heel scherp te hebben.
[1:10:35] dat zulke discussies niet te veel naar binnen slaan in Nederland, dat wij niet te veel naar onszelf kijken op het moment dat een Rusland ongelooflijke misdaden begaat en elke dag weer.
[1:10:48] Dus ja, terechte vragen die moeten altijd gesteld worden en dat is ook het recht van uw Kamer om dat te doen.
[1:10:55] Daar verwijs ik heel even nu naar het ministerie van Defensie.
[1:10:59] Maar als het gaat over de balans, ik hecht daar wel aan, we moeten die balans met elkaar zien te bewaken.
[1:11:08] Voorzitter, minister, vervolgt uw betoog.
[1:11:12] Dan India.
[1:11:15] Daar zijn een aantal vragen gesteld vanuit verschillende partijen.
[1:11:20] We hebben daar ook in eerdere debatten over gesproken.
[1:11:22] We zijn natuurlijk nu wel bij het moment ook dat...
[1:11:25] dit in Brussel bezegeld gaat worden.
[1:11:28] En ik denk dat dat in alle opzichten goed nieuws is.
[1:11:31] Ik kom daar zeker nog even over te spreken... want sommige van de Kamer hebben vragen gesteld over... wat levert dat dan Nederland of bepaalde sectoren op?
[1:11:39] Maar ik denk dat het goed is dat het na een kleine twintig jaar... met inderdaad, zoals mevrouw Keugen zei, een kleine versnelling aan het eind... dat het goed is dat hier nu een grote strik omgaat... en dat we dit met elkaar afronden.
[1:11:53] De heer Lohman vroeg ook...
[1:11:55] En dat vind ik een goede vraag.
[1:11:57] In welke sector verwachten we nu eigenlijk dat we het meeste profiteren?
[1:12:00] En ik wil dat eigenlijk opsplitsen.
[1:12:01] Dus misschien voor de Nederlandse economie als geheel is de verwachting dat de bbp-groei 0,03% zal zijn.
[1:12:10] Het klinkt weinig in percentage, maar als je weet hoe groot ons bbp is, dan is het een aanzienlijk bedrag.
[1:12:16] Dus de huidige tarieven van India worden geleidelijk afgebouwd naar nul.
[1:12:21] En dat geldt voor 86% van de EU-importen.
[1:12:25] En dat is denk ik vooral voordelig.
[1:12:26] Dat was de vraag van de heer Lohman voor de Nederlandse maakindustrie.
[1:12:31] En hij vroeg ook, zijn er dan ook sectoren die daar echt last van gaan krijgen?
[1:12:36] Ik denk dat een van de redenen waarom het uiteindelijk snel ging... is de wederzijdse afspraak dat we gevoelige sectoren bij elkaar...
[1:12:44] dat we die niet zouden opnemen.
[1:12:46] Dus bijvoorbeeld EU-gevoelige producten, rund- en pluimveeflees, eieren, rijst en suiker.
[1:12:55] Het zijn ook de producten die vaak in andere handelsverdragen tot...
[1:12:58] ...in gewikkelde situaties leiden, die vallen hier nu buiten.
[1:13:02] En dat betekent ook dat het normale EU-buitentarief blijft gelden.
[1:13:05] Dus dat is denk ik het mooie van dit verdrag.
[1:13:08] Dat is ook waar de Indiaanse handelsminister... ...toen hij hier niet zo lang geleden op bezoek kwam... ...het meest enthousiast over was.
[1:13:14] Ja, het is én heel ambitieus én het is heel verrijkend.
[1:13:18] En we hebben ervoor gezorgd dat we hier niet sectoren hebben... ...die toch het gevoel hebben dat zij er even wat slechter uitkomen dan anderen.
[1:13:25] Dus dat in antwoord op de heer Lohman.
[1:13:30] Mevrouw Maes vroeg een terechte vraag.
[1:13:31] Zij had het over de grondstoffen.
[1:13:33] Zij noemde lithium, kobalt, nikkel en waarom dat geen onderdeel is van deze handelsovereenkomst.
[1:13:39] En het klopt dat in deze handelsovereenkomst er geen afspraken zijn gemaakt over kritieke grondstoffen.
[1:13:45] wil ik twee dingen aan toevoegen, dat de tarieven op kritieke grondstoffen doorgaans heel laag zijn en die worden verder afgebouwd.
[1:13:53] En de mogelijke toekomstige opname van afspraken hierover in een algemene herziening van dit akkoord hangt uiteraard ook af van wat India wil.
[1:14:01] Wij sporen natuurlijk altijd de commissie aan om ook dit soort afspraken nou juist mee te nemen in handelsakkoorden.
[1:14:07] Dat is nu op deze manier niet gebeurd, maar we hebben wel het Dutch Diamond Partnership dat ons weer de mogelijkheid biedt om in India met publiek-private partnerschappen op te zetten rondom kritieke grondstoffen.
[1:14:18] Dus bilateraal kunnen we daar wel een stap zetten.
[1:14:21] Mevrouw Maas vroeg ook naar iets wat in dat verdrag staat, namelijk een MKB-coördinator...
[1:14:28] En het is echt zo inderdaad dat dit akkoord hele specifieke afspraken bevat over het MKB... ...om ervoor te zorgen dat ook die bedrijven een voordeel kunnen doen met dit akkoord.
[1:14:36] Dat is van heel natuurlijk ook van groot belang als je ziet welk onderdeel MKB-bedrijven uitmaken van onze economie...
[1:14:43] Er is bijvoorbeeld afgesproken dat de verdragspartijen rekening houden met de tijdige publicatie van relevante informatie van het MKB.
[1:14:50] En onze MKB-coördinator, om het zo maar te zeggen, die zit bij het RVO, u wel bekend, waar ondernemers met al hun vragen over internationaal ondernemen terecht kunnen.
[1:14:58] Zodat, dat geldt niet alleen voor dit verdrag, maar in algemene zin, MKB'ers precies weten waar ze terecht kunnen en dat dat...
[1:15:05] ...één punt is en niet allerlei verschillende punten per verdrag weer opnieuw.
[1:15:09] En op Europees niveau wordt ook hulp geboden aan het MKB... ...en dat gaat dan bijvoorbeeld via het zogenaamde access to market database... ...en daar kan je dan informatie over export en import weer heel goed vinden.
[1:15:20] Ehm...
[1:15:20] Mevrouw Kreuger vroeg, als we nou dat verdrag hebben... geeft dat dan ook weer een paraplu of een haak om vervolgens te praten over sommige zorgen die wij hebben?
[1:15:37] Problemen die we zouden willen aanpakken.
[1:15:39] En ja, dit handelsakkoord...
[1:15:41] Maakt het mogelijk om dergelijke zorgpunten aan te kaarten via dat handelsakkoord?
[1:15:47] En we hebben dat ook in het verleden gezien.
[1:15:49] Dit moet nog in werking treden, ook voor de duidelijkheid.
[1:15:51] Dus we zullen moeten zien hoe het in de praktijk gaat.
[1:15:53] Maar bijvoorbeeld met Zuid-Korea.
[1:15:54] Zijn er in Zuid-Korea stappen gezet op het gebied van arbeidsmarktomstandigheden naar aanleiding van dat handelsakkoord?
[1:16:00] Dus dat is nog toekomstmuziek, maar we hebben in het verleden gezien bij andere verdragen dat dat kan.
[1:16:06] Procesvraag vroeg mevrouw Keurig ook nog.
[1:16:08] Hoeveel ruimte is er nu nog om iets aan te passen?
[1:16:11] Daarvan moet ik denk ik ook gewoon helder zijn.
[1:16:13] Er gaat niks meer worden aangepast.
[1:16:15] De tekst is definitief.
[1:16:18] Wel is het zo dat het handelsverdrag verschillende mogelijkheden heeft voor monitoring.
[1:16:22] En dat kan weer leiden tot herziening van bepaalde afspraken als de verdragspartijen het daarover eens zijn.
[1:16:26] En daar wordt ook het maatschappelijk middenveld weer bij betrokken.
[1:16:30] Voorzitter, dat was India.
[1:16:46] Ik wou zeggen minder gezellig, maar dat is dus niet de goede uitdrukking.
[1:16:51] Nee, kijk, dit handelsakkoord gaat natuurlijk met name over producten en niet over de mensen die die producten maken.
[1:17:00] En als je kijkt naar de situatie in India en met name rond forced labor en dat India gewoon de ILO-standaarden deels niet heeft geratificeerd of geïmplementeerd, is dat gewoon uitermate problematisch.
[1:17:14] Dus mijn vraag is eigenlijk, aan de ene kant hebben wij die antidwangarbeidwetgeving.
[1:17:19] En wil deze minister dat de ILO-standaard worden gerespecteerd.
[1:17:24] Aan de andere kant hebben we een handelsverdrag wat daar eigenlijk geen toegang toe biedt.
[1:17:29] Dus gewoon heel concreet.
[1:17:31] Ik gaf het voorbeeld van Maharashtra.
[1:17:33] Arbeidsmigranten in de suikerriet oogst.
[1:17:35] Echt omstandigheden van gedwongen uitbuitende arbeid.
[1:17:42] Wat doen we daar?
[1:17:44] Wat geeft dit handelsakkoord ons aan handvaten om daar daadwerkelijk te zorgen dat wij niet die producten gemakkelijk toegang geven tot de Europese markt?
[1:17:55] De minister.
[1:17:56] Ja, dat is een goede vraag.
[1:17:58] Ik probeer er een aantal dingen op te zeggen.
[1:17:59] Eén is dat, hoewel het, en daar heeft mevrouw Kreuger gelijk in, wij hadden natuurlijk graag gezien dat de afspraken over handel en duurzame ontwikkeling
[1:18:08] in lijn waren met het ambitieniveau van andere recente handelsakkoorden en ook meer in het algemeen met de inzet van Nederland.
[1:18:16] Wat wel zo is, is dat het handelsakkoord de geldende internationale regels voor India en de EU...
[1:18:23] op klimaat, maar ook op arbeidsrechten herbevestigen.
[1:18:25] En dus ook dat India zich committeert aan de effectieve uitvoering... van de fundamentele principes van de ILO.
[1:18:33] Dat is één.
[1:18:33] Twee, daarnaast hebben we dan de antidwangverordening... die mevrouw Keuger terecht aanhaalt.
[1:18:41] Die even los hiervan ons de gelegenheid natuurlijk geeft... en met name de commissie...
[1:18:48] om alle producten die gemaakt zijn met dwangarbeid te weren van de Europese markt.
[1:18:53] En dat in zichzelf geeft weer de gelegenheid om natuurlijk hele serieuze dialogen te voeren op het moment dat dit soort dingen in de keten voorkomen.
[1:19:00] Mevrouw Keuger noemde daar een heel specifiek voorbeeld mee, maar dat geldt natuurlijk in een hele algemene zin eigenlijk voor al die producten en alle sectoren en alle industrieën.
[1:19:06] Dat is ook het mooie, vind ik zelf, van die verordening.
[1:19:09] Daarnaast hebben we, als het dan gaat over binnen het verdrag weer zelf, dus als het daar gaat over die arbeidsmarktomstandigheden, is er bij niet-naleving wel de mogelijkheid om te escaleren tot ministerieel niveau.
[1:19:21] En ik kan vanuit het kabinet zeggen dat wij uiteraard nauw zullen toezien op de naleving van die afspraken en indien nodig ook zullen aansturen op escalatie.
[1:19:28] Ik hoop zelf dat het niet zoveel hoeft te komen.
[1:19:30] Ik hoop zelf dat dit akkoord, plus wat Europa qua antidwangarbeid op de mat legt,
[1:19:37] ook momentum in India met zich mee zal brengen.
[1:19:40] Want ik denk dat het dat effect kan hebben.
[1:19:42] Maar dat zullen we inderdaad echt goed moeten monitoren en erachteraan moeten zitten.
[1:19:46] Dat ben ik met mevrouw Keuger eens.
[1:19:50] Dan was er volgens mij... U wilt de vervolgvraag stellen?
[1:19:52] Ja, ga u gaan.
[1:19:53] Kijk, voor die monitoring is natuurlijk uiteindelijk zijn we afhankelijk van maatschappelijke organisaties in India en vrije pers in India.
[1:20:03] Twee onderwerpen die toch behoorlijk onder druk staan in India.
[1:20:08] Die hele shrinking civic space.
[1:20:11] De minister zegt oké, dat verdrag is nu eigenlijk uitonderhandeld, maar is er ruimte om dan qua flankerend dat we zeggen oké, dan gaan we ook India's civil society ondersteunen of dan gaan we
[1:20:22] Vrije pers ondersteunen.
[1:20:23] Dan gaan we zorgen dat we als Europa ook daadwerkelijk die monitoring een beetje tanden geven.
[1:20:29] Want anders is het wel heel makkelijk, want die verhalen komen dan gewoon niet.
[1:20:32] Want die pers wordt onderdrukt en die NGO's zijn wegbezuinigd.
[1:20:35] De minister.
[1:20:37] Ja, voorzitter.
[1:20:38] Die zorg van mevrouw Kreuger snap ik ook heel goed.
[1:20:40] We hebben natuurlijk allemaal ook de berichtgeving van gisteren gezien.
[1:20:43] En wat dat deed met een hele specifieke voor het Nederlands kabinet en voor de Nederlandse samenleving zeer belangrijke zaak.
[1:20:51] De zaak van het meisje in Sinja.
[1:20:53] Dus absoluut, dat zie ik, die issue.
[1:20:57] Als het gaat over de maatschappelijke organisaties, als mevrouw Koeien goed vindt, kom ik daar heel even in de tweede termijn op terug, omdat ik ook eventjes zeker wil weten wat Nederland daar al doet.
[1:21:05] Want het is mijn ervaring dat Nederland altijd meer doet dan ik zelf denk, als we er eventjes wat dieper in duiken.
[1:21:11] Maar ik snap goed wat ze daar vraagt over hoe is dat nu flankerend geregeld.
[1:21:15] En als we het hebben over het monitoren van de rol van het maatschappelijk middenveld, dat dat van groot belang is.
[1:21:19] Maar daar kom ik dan even op terug.
[1:21:23] Was er ook nog een vraag van de heer Lohman?
[1:21:26] Interruptie.
[1:21:29] Ja, dank voor de eerdere beantwoording over welke sectoren dan vrijgewaard of in ieder geval waar ruimte voor is.
[1:21:38] Mijn vraag is ook over monitoren op het moment dat een sector in Nederland aangeeft wat we nog niet in beeld hebben.
[1:21:46] Wij zien hier mogelijk, dit handelsverdrag legt mogelijk druk op onze sector.
[1:21:51] Is dat iets wat proactief wordt gemonitord vanuit het ministerie of op welke manier moet zo'n sector dan bij u aan de bel trekken?
[1:22:02] Ja, dit is een goede vraag en dit werkt ook eigenlijk zoals het regulier ook werkt.
[1:22:07] Dus bedrijven, de sector, als ze zich hebben verenigd in brancheverenigingen, die kunnen dat aangeven bij het ministerie, maar ook bij de commissie.
[1:22:14] Het is wel echt hun initiatief.
[1:22:17] Omdat het ondoenlijk is voor het ministerie, voor het kabinet om in elk bedrijfssector bij te houden wat daar precies gebeurt.
[1:22:24] Hoe het in de praktijk werkt is dat die signalen meestal vrij vlot tot ons komen.
[1:22:28] Want de urgentie voor het bedrijfsleven in dat soort gevallen is natuurlijk groot.
[1:22:33] Een van onze punten om daar meteen een voorschot op te nemen is natuurlijk, want een van de Kamerleden vroeg dat, van ja, wat kan er nou beter?
[1:22:41] Ja, een van de dingen die beter kan is denk ik dat de Europese Commissie de handelsdefensieve maatregelen, instrumenten die er al zijn, veel sneller inzet.
[1:22:48] Als je nu ziet hoe lang het duurt van, laten we zeggen, de eerste meldingen tot het inzet van een bepaald instrument, ja, dat is niet met de urgentie die je mag verwachten.
[1:22:59] Dat is ook waar het kabinet op drukt.
[1:23:03] De minister vervolgt zijn betoog.
[1:23:05] Ja, dan komen we bij het blok economische veiligheids... Excuse, de heer Hogeveen.
[1:23:13] Ja, dank voorzitter.
[1:23:14] Eigenlijk een hele korte vraag.
[1:23:15] Ik had het in mijn betoog ook gevraagd.
[1:23:17] De minister zei over het India-verdrag, goede zaak dat het in de raad ligt en strikt eromheen.
[1:23:22] Is dat dan ook een toezegging dat Nederland dus groen licht geeft voor zo snel mogelijk ondertekening, ratificatie en een werkentreding?
[1:23:29] Ja, absoluut.
[1:23:31] Strict eromheen laten we gaan, zou ik zeggen.
[1:23:35] Geen tijd te verliezen.
[1:23:37] 1 januari beginnen wat het kabinet betreft.
[1:23:40] Dus ja, het is gewoon een hele goede, veelomvattende, ambitieuze deal waar veel te lang aan is gewerkt.
[1:23:48] Maar nu dit er is, moeten we geen dag verliezen om hier de uitvoering te handen nemen.
[1:23:56] U vervolgt uw betoog.
[1:23:58] Ja, voorzitter.
[1:23:58] Dan alsnog economische veiligheid China.
[1:24:03] Daar zijn een aantal wat grotere vragen gesteld.
[1:24:06] Mevrouw Maas vroeg daar...
[1:24:09] Wat gaat de minister doen om de handelsrelatie met China in grote evenwicht te brengen?
[1:24:14] Dat was ook een andere vraag die daarop zag.
[1:24:18] Kijk, in de kern is die handelsrelatie in een ongelooflijke disbalans.
[1:24:23] We hebben het daar eerder met elkaar over gewisseld.
[1:24:26] De EU heeft een handelstekort van 1 miljard euro per dag ongeveer met China.
[1:24:33] Dat zei volgens mij de heer Hoogveen.
[1:24:34] Je kan er op twee manieren naar kijken.
[1:24:36] Je kan allereerst naar kijken naar...
[1:24:38] Is er nou voldoende export vanuit de Europese Unie naar China?
[1:24:40] Nou, daar is het antwoord vanuit dit kabinet nee.
[1:24:42] Wij vinden dat de Chinese overheid de Chinese markt niet voldoende openstelt voor Nederlandse en Europese bedrijven.
[1:24:49] Wij vinden dat China op zijn minst dezelfde openstelling moet hebben die wij hebben, die de Europese Unie heeft voor Chinese bedrijven.
[1:24:57] Urgent daarbij, en dat heb ik ook recent aan commissaris Sefcovic laten weten...
[1:25:04] Het gaat bijvoorbeeld over zuivel, het gaat ook bijvoorbeeld over bepaalde vleesverwerkingsbedrijven hier in Nederland waarvan wij zeggen daar moet de toegang nu toe komen.
[1:25:15] Het kan ook over de medische technologie gaan om een wat meer hoogwaardige sector eruit te lichten.
[1:25:21] Daar draken wij hard op.
[1:25:22] Waarbij ik wel ook wil zeggen dat alleen het vergroten van de Europese export richting de Chinese markt nooit voldoende zal zijn om deze handelsbalans weer...
[1:25:31] in evenwicht te krijgen.
[1:25:33] Daarvoor zullen ook andere maatregelen nodig zijn.
[1:25:35] Daarvoor zal nodig zijn dat vanuit Beijing maatregelen worden genomen, het liefst vrijwillig, om in bepaalde sectoren de export vanuit China naar de Europese Unie te verkleinen.
[1:25:45] Ik ben het met mevrouw Maas eens, die stap als het gaat over auto's is een eerste stap, een goede stap, een cruciale stap, maar zeker niet voldoende.
[1:25:58] En dat betekent ook dat het kabinet vindt dat er heel snel volgende stappen moeten volgen.
[1:26:02] En inderdaad, wat het Nederlandse kabinet betreft staan de chemische sector en de maritieme industrie daar zeer hoog op het verlanglijstje.
[1:26:13] De Kamerleden kunnen zich ook voorstellen dat voor andere landen dat misschien weer anders geldt.
[1:26:17] Dus dat is een stevige discussie, maar u kunt ervan op aan.
[1:26:21] ...dat in de bilaterale gesprekken met Sefcovic... ...maar ook in de handelsraad Nederland daar heel duidelijk maakt... ...hoe wij het zien, wat onze belangen zijn... ...en wat voor tempo hier moet worden gemaakt om een volgende stap te zetten.
[1:26:35] De heer Hoogveen zei dan ook nog... ...ja, wij bekritiseren China over de staatssubsidies... ...en dan gaan we Europees industriebeleid voeren.
[1:26:44] Ja, laat ik dat enigszins nu rasseren...
[1:26:49] Ik denk in China, we kunnen wat leren van China, laat ik dat gewoon even als eerste zeggen.
[1:26:54] Het Darwiniaans kapitalisme van hoe daar wordt geïnnoveerd is misschien niet een feest voor de werknemer.
[1:27:00] Maar is wel iets wat leidt tot zeer snelle hoogwaardige innovatie die om heel eerlijk te zijn echt zwaar concurrent is met wat wij in de Europese Unie op dit moment kunnen.
[1:27:10] Dus daar valt een les te trekken vind ik over hoe wij in Nederland en de Europese Unie de randvoorwaarden voor innovatie vormgeven.
[1:27:18] En wat wij van Nederlandse en Europese bedrijven mogen verwachten.
[1:27:24] Daarnaast, en dat vind ik wel een snijdenpunt, zien wij dat, en daar zijn ook heel veel artikelen over, als we dat toch ook een aantal artikelen moeten citeren, over dat de Chinese overheid enorme staatssubsidie met zich meebrengt voor bepaalde sectoren en bepaalde bedrijven.
[1:27:39] En ik weet zeker, als ik gewoon kijk naar de Nederlandse bedrijven in algemene zin, zij willen concurreren met alles en iedereen.
[1:27:45] Maar tegen dat soort concurrentie, en dat is echt oneerlijke concurrentie, kunnen ze niet op.
[1:27:49] En dat moeten we bekritiseren.
[1:27:51] En ik vind dus ook ons industriebeleid, dat is niet hetzelfde beleid als China en hun staatssteun.
[1:27:57] Dat gaat over die randvoorwaarden van innovatie.
[1:27:59] Dat gaat over kiezen.
[1:28:00] Dat gaat over hoe wij ons bedrijfsleven positioneren.
[1:28:03] Dat gaat over eerlijke concurrentie.
[1:28:04] Dus ik zou dat niet gelijk willen stellen als de ene partij doet staatssteun en nu gaat de andere partij dat ook doen.
[1:28:10] Ik zie dat echt anders.
[1:28:12] Ook omdat, we hebben daar eerder over gesproken in de commissie, bescherming ja, protectionisme nee.
[1:28:19] De heer Hoogveen, nee dat was eigenlijk, oh die had vroeg nog naar het investeringsverdrag.
[1:28:27] Dat heeft het Europese parlement in mei 2021 stilgelegd en dat is in reactie geweest op
[1:28:31] Chinese sancties richting Europese politici, wetenschappers en ook diplomaten overigens.
[1:28:37] Een aantal van die sancties zijn vanuit de Chinese zijde opgeheven, maar niet allemaal.
[1:28:42] Het hervatten of het heropen van die onderhandeling is op dit moment niet aan de orde totdat het Europese parlement zelf besluit om dat verdrag uit de koelkast, de Frieskist in dit geval, te halen.
[1:28:52] Ik weet ook niet of, als het gaat over die disbalans, of dit verdrag nou het beste is om die disbalans te adresseren.
[1:29:00] Dat is even een tweede.
[1:29:02] Maar het ligt niet bij ons.
[1:29:05] De heer Loma vroeg dan nog naar Diversify EU.
[1:29:12] Kijk, daarbij moet ik wel zeggen dat dit is een instrument dat nog niet is vastgesteld.
[1:29:18] Waar de Europese Commissie in december mee komt.
[1:29:20] Waarna ook een appreciatie van het kabinet gaat volgen.
[1:29:22] En dan gaan wij er met elkaar over praten.
[1:29:24] Dus nu in algemene zin... Veel bedrijven zijn denk ik zelf in staat om ervoor te zorgen dat zij...
[1:29:34] in hun waardeketens voldoende weerbaar zijn tegen eventuele verstoringen.
[1:29:37] En dus onze algemene uitgangspunt is... wij willen als overheid zo weinig mogelijk daarbij zijn.
[1:29:43] Tegelijkertijd, als het gaat over risico's in strategische sectoren... waarbij verstoringen een enorme impact kunnen hebben... dan is het wel goed, denken wij in algemene zin... nu even zonder het instrument te kennen... om soms bedrijven te prikkelen en aan te moedigen om verder te diversifieren.
[1:29:58] En dan kan zo'n instrument van meerwaarde zijn...
[1:30:00] Waarbij geldt, en dat is denk ik een opmerking die volgens mij de heer Lohman en de heer Hoogveen maakten...
[1:30:05] dat uiteraard de regeldruk voor bedrijven echt beperkt moet zijn, dat het proportioneel moet zijn en dat het echt moet gaan over die echte risicovolle strategische afhankelijkheden en waardeketens.
[1:30:15] Want als je dat gaat doen op grote schaal, ongericht, dan gaat het gewoon hele grote kosten met zich meebrengen die denk ik niet zinvol zijn.
[1:30:25] De heer Hoogveen vroeg ook hier dan de laatste stand van het Franse-Duitse non-paper.
[1:30:29] Ja, daar is eigenlijk niet zo heel veel aan veranderd.
[1:30:31] Wat er nu gebeurt is dat...
[1:30:33] ...de commissie in december met concrete voorstellen gaat komen... ...waarbij voor Nederland, en dat zal u niet onbekend zijn, de belangrijkste uitgangspunten zijn... ...dat de aanpak proportioneel moet zijn, dat de regeldruk beperkt moet blijven... ...en dat de besluitvorming voldoende betrokkenheid van de Raad moet waarborgen.
[1:30:47] En dan nemen we uiteraard de motie Hogeveen, maar ook de motie van de Leen mee.
[1:30:50] Zodra daar hier weer concrete voorstellen zijn, kom ik uiteraard terug bij uw Kamer om hier nader over te spreken.
[1:30:57] Voorzitter, dat was het blok China.
[1:31:00] Nu zijn er interrupties.
[1:31:02] Ik zie daar eentje van de heer Hoogveen.
[1:31:04] Sorry, Lohman is zijn laatste.
[1:31:06] Nee?
[1:31:06] Ja?
[1:31:07] De heer Lohman.
[1:31:11] Ja, dank voor uw beantwoording over diversify EU.
[1:31:13] Ik begrijp inderdaad dat dat nog in ontwikkeling is.
[1:31:16] En ik zal niet teveel doorvragen, maar mijn vraag zit toch een beetje... ziet u daar toegevoegde waarden in?
[1:31:21] Dus wat wordt de inzet van Nederland?
[1:31:23] Uit de huidige beantwoording neem ik een beetje op van...
[1:31:26] We moeten het nog zien, maar bent u wel voorstander om dit dan in te gaan voeren?
[1:31:33] En wat zou dan de inzet van Nederland hierin zijn?
[1:31:35] Ja, terechte vraag.
[1:31:37] En dus ja, wij denken dat dit instrument vormgegeven zou kunnen worden in een vorm die meerwaarde heeft.
[1:31:45] Daar hebben we wel echt duidelijke randvoorwaarden bij.
[1:31:48] En die randvoorwaarden geldt gericht op de strategische sectoren en niet te breed.
[1:31:53] Proportioneel, weinig regeldruk.
[1:31:56] Echt voorkomen dat we hier bedrijven gaan opzadelen met meerkosten en lasten die niet nodig zijn.
[1:32:05] Maar we zien wel, toch heel eventjes, we zien heel veel bedrijven die heel duidelijk inzichtelijk hebben hoe weerbaar zij zijn in de waardeketers waar ze in zitten.
[1:32:14] Maar we zien ook bedrijven in heel strategische sectoren die dat niet op orde hebben.
[1:32:19] En juist voor die bedrijven zou een prikkel zinvol kunnen zijn.
[1:32:22] Maar nogmaals, het hangt ook af van de invulling van dat instrument.
[1:32:25] Het hangt af van de randvoorwaarden die de commissie daarmee geeft.
[1:32:28] Dit is het hokje waarbinnen wij dit zien.
[1:32:31] Het is een relatief smal hokje, denk ik.
[1:32:33] Maar we zullen ook nog wel moeten afwachten waar de commissie mee komt.
[1:32:37] De heer Hogeveen.
[1:32:38] Ja, voorzitter, dank.
[1:32:40] Als we kijken naar landen als Australië, Nieuw-Zeeland, die hebben gewoon een vrij handelsakkoord met China.
[1:32:50] Die hebben ook een handelsoverschot met China.
[1:32:54] Kijk, dat is natuurlijk een hele andere economie.
[1:32:56] Australië heeft vooral grondstoffen, Nieuw-Zeeland heeft veel aantrekkelijk agribusiness.
[1:33:02] Maar wat ik probeer te zeggen is, de Europese Unie heeft ook een handelsoverschot met de hele wereld.
[1:33:09] Maar toevallig concurreren wij met bepaalde industriële goederen die China nu ook heel competitief maakt.
[1:33:16] Dus wat ik probeerde te vragen is ook, als we alleen maar kijken naar het handelstekort... ...dan doen we de algehele handelsrelatie gezien de wereld eigenlijk daar geen recht aan.
[1:33:27] En is het dan niet ook logischer om te kijken hoe kunnen wij onze aantrekkelijke producten beter in de markt zetten in China?
[1:33:36] Zou dat niet veel beter een insteek moeten zijn op Europees niveau om die gesprekken ook in te steken?
[1:33:41] En ik vraag me ook af hoe de Nederlandse regering die gesprekken insteekt als met Chinese counterparts wordt gesproken.
[1:33:47] De minister.
[1:33:48] Ja, voorzitter.
[1:33:49] Even denk ik goed dat de heer Hoogveen ook zelf aangeeft dat de economieën van Australië natuurlijk echt wel radicaal anders vormgegeven zijn dan die van ons.
[1:33:59] Gewoon zwaar grondstof gedreven.
[1:34:01] En er is een reden waarom er een overschot vanuit daar naar China gaat, zal ik maar zeggen.
[1:34:04] Dat is natuurlijk ook onderdeel van een Chinese strategie.
[1:34:07] Maar het moet wel echt even op één ding heel duidelijk zijn.
[1:34:13] Want ja, het kan best zijn dat een focus op het Chinese overschot met ons niet helemaal recht doet aan onze wereldwijde positie.
[1:34:24] Maar het is wel zo dat dat overschot...
[1:34:26] maandelijks tienduizenden banen kost in Europese landen.
[1:34:30] En dat als we daar niet tegen optreden, dat dat gaat optellen tot honderdduizenden banen.
[1:34:34] En banen die, als we gewoon even kijken naar de Duitse auto-industrie, meer dan honderdduizend banen eruit, allemaal toeleveranciers in met name Limburg en Brabant...
[1:34:46] die in die keten zitten, ja, die voelen dat natuurlijk ook.
[1:34:49] Dus nee, het Nederlandse kabinet wil niet laten gebeuren dat wat met andere landen is gebeurd, want we hebben dit eerder zien gebeuren, dat hele industrieën hier verdwijnen vanwege oneerlijke concurrentie en vanwege deze disbalans.
[1:35:02] Maar ik ben het wel eens met de heer Hogeveen.
[1:35:05] Ja, wij moeten er ook alles aan doen om Nederlandse, Europese bedrijven en producten maximaal te positioneren in China.
[1:35:12] Dat is ook waarom tijdens mijn bezoek aan China voor de zomer, wij hebben gedrukt op het openen van de Chinese markt.
[1:35:21] En dan uiteraard, ik heb net de sectoren genoemd waar dat voor Nederland van groot belang is, maar we hebben het ook in algemene zin weer benadrukt.
[1:35:26] Ja, het is niet symmetrisch.
[1:35:29] Dus op het moment dat de Europese Unie de markt zo openzet en vanuit China doen jullie het zo, ja, dat is niet houdbaar.
[1:35:34] Jullie zullen ons moeten spiegelen.
[1:35:36] En als dat niet kan, dan zullen we hele gerichte afspraken moeten maken over hoe we dat dan verdisconteren.
[1:35:41] Nou, daar is Maros Sefcovic nu mee bezig.
[1:35:44] Maar dat is wel echt, ik zeg het ook misschien nog een keer, want dat heb ik in het blok niet gezegd.
[1:35:49] Dat zal echt een enorme uitdaging zijn, ook vanwege de dingen die we eerder hebben gewisseld.
[1:35:53] Het is wel zo dat China, als je het ook weer vanuit hun perspectief bekijkt, gewoon ook een groot probleem heeft.
[1:35:57] Ze moeten eigenlijk exporteren om de economie gaande te houden.
[1:35:59] En als dat niet naar de Europese Unie kan, ja, dan gaan ze andere derde landen overspoelen.
[1:36:03] En dat is dan ook weer een strijd, als we dan toch het wereldwijde perspectief van de heer Hoogveen pakken.
[1:36:07] Ook dat is van groot belang.
[1:36:09] Het is niet alleen tussen ons, maar het is ook over dat marktaandeel in de derde landen.
[1:36:14] En het is van groot belang dat wij ervoor zorgen dat die landen soeverein blijven in waar ze hun waar willen kopen.
[1:36:19] En natuurlijk, het is een prijscompetitie, maar het is ook een kwaliteitcompetitie.
[1:36:25] En ik denk nog altijd toch dat de voorwaarden waaronder wij zaken willen doen, dat die over het algemeen landen soevereiner laten dan
[1:36:32] ...de mensen vanuit Beijing doen.
[1:36:36] Een vervolgvraag van de heer Hoogveen.
[1:36:38] Ja, voorzitter.
[1:36:39] Dit is natuurlijk het klassieke vrijhandelsdilemma.
[1:36:42] Wat men kan zien en wat men niet kan zien.
[1:36:45] Dus als je zegt... ...ja, we gaan een aantal autofabrikanten beschermen... ...die misschien überhaupt al het hebben laten liggen... ...op het gebied van competitiviteit en betrouwbaarheid... ...ten faveur van bijvoorbeeld...
[1:37:02] toeleveranciers en fabrikanten die juist heel erg afhankelijk zijn van voordelige halffabrikaten uit China.
[1:37:08] Dus dat is een moeilijk dilemma.
[1:37:10] Maar misschien kan ik dan nog een vervolgvraag stellen.
[1:37:15] Als de Nederlandse regering dan naar China gaat... en er wordt ingezet op juist het meer opentrekken van de markt, het meer vrijgeven...
[1:37:25] van een meer vrije markteconomie in bepaalde sectoren.
[1:37:28] Is dat dan een dichte deur waar de minister op stuit?
[1:37:33] Want de berichten die ik lees, die vanuit China komen... is juist dat zij ook heel erg inzetten op wederkerigheid... en juist ook inzetten op kansen.
[1:37:41] Dat is absoluut waar.
[1:37:42] Dus nee, ik denk niet dat we daar een dichte deur treffen.
[1:37:47] Ook omdat als ik gewoon kijk naar de resultaten die Sefcovic heeft weten te boeken in die eerste ronde.
[1:37:51] Hij heeft ook geen eerste deur getroffen en hij heeft denk ik best veel bereikt zonder daar negatieve consequenties van te moeten hoeven proeven.
[1:38:01] Tegelijkertijd, er is een verschil tussen een deur op een kier en de deur gastvrij wagenwijd open natuurlijk.
[1:38:06] En ik denk dat de deur nu op een kier staat en dat we toch nog wel eventjes met het volle gewicht tegen de deur moeten duwen om ervoor te zorgen dat die zodanig open staat dat het Nederlandse bedrijfsleven en het Europese bedrijfsleven zich eigenlijk uitgenodigd voelt en ook eerlijk mag concurreren met wat er soms op de Chinese markt is.
[1:38:25] Vervolgt u uw betoog?
[1:38:27] Dan komen we bij de Match Act en de Verenigde Staten.
[1:38:31] Daar deed ik, en dat was volgens mij kamerbreed, iemand sprak over, mevrouw Maas sprak over parlementaire diplomatie.
[1:38:42] Kamerbreed proefde ik dat van links tot rechts...
[1:38:47] dat de Match Act bepaald niet als iets vriendelijks wordt gezien.
[1:38:51] Dat de Kamerleden, de hele Kamer in dit geval tegenover mij, naast mij zegt die Match Act kan niet worden aangenomen.
[1:39:01] Nederland gaat zelf over de eigen nationale veiligheid.
[1:39:04] Nederlandse bedrijven gaan zelf over met wie ze wel of niet zaken doen.
[1:39:09] Dat is ook consequent de boodschap die dit Nederlandse kabinet in Washington op elk niveau neerlegt.
[1:39:15] Onze ambassade heeft hier een dagtaak aan
[1:39:18] De minister-president heeft dit aangekaart tijdens zijn bezoek met het Koninklijke Paar in Washington eerder dit jaar.
[1:39:25] Ik ben zelf twee keer om de heel geweest, bij het congres geweest.
[1:39:29] De minister van Buitenlandse Zaken heeft gesproken.
[1:39:32] Ik heb een delegatie van het congres hier in Nederland hierover ontvangen.
[1:39:38] Er is denk ik niks waar het Nederlandse kabinet en het buitenland zo intensief en zo urgent mee bezig is op dit moment als de Match Act.
[1:39:46] En dat heeft te maken met wat u ook allemaal heeft aangeraakt, het enorme belang van de halfgeleide industrie in Nederland voor onze economie.
[1:39:54] Laten we gewoon plat zijn, in principe dat wij als Nederland groei hebben komt gewoon door deze industrie.
[1:39:59] ongelooflijk cruciaal voor niet alleen het innovatieve karakter van onze economie, maar ook voor de werkgelegenheid.
[1:40:07] En u kunt ervan op aan dat het kabinet en ikzelf alles zal doen wat we kunnen doen om deze act van tafel te krijgen.
[1:40:15] Tegelijkertijd constateert u en met u ook het kabinet natuurlijk dat de ontwikkelingen rondom Nvidia de temperatuur in Washington helaas alleen maar doen oplopen.
[1:40:26] Omdat het onderscheid niet wordt gemaakt tussen wat de Verenigde Staten doen en wat bondgenoten doen.
[1:40:29] En dat is wel iets wat wij consequent ook, als ik een klein tipje van de sluier mag oplichten over wat dan wij in Washington uitdragen...
[1:40:36] Wij dragen voortdurend uit dat Nederland een van de strengste exportcontrolebeleiden van de wereld heeft.
[1:40:43] Dat wij nationale veiligheid voorop hebben staan en dat wij uitermate goed wegen hoe we bepaalde zaken doen.
[1:40:49] Maar dat we ook zien tot onze grote frustratie...
[1:40:52] Dat waar aan de ene kant er dan kritiek en commentaar is vanuit het congres op wat wij doen, die ik overigens verre van me werp en het kabinet verre van zich werpt.
[1:41:02] Dat we aan de andere kant bij de Verenigde Staten zien dat zij zeer hoogwaardige AI-chips bijna zonder een strobreed in de weg te leggen richting China laten exporteren.
[1:41:15] Ja, dat is echt niet uit te leggen.
[1:41:17] Het ingewikkelde is wel dat in de dynamiek in Washington... dit zo door elkaar loopt dat het vooral wordt gezien als een reden... om die match act vooral nu wel neer te leggen.
[1:41:29] Maar ik heb u aangegeven, onze volledige inzet is erop gericht...
[1:41:33] Dat te voorkomen.
[1:41:34] En als het nodig is dat ik in december een halve maand daar met mijn tent voor het congres moet gaan liggen, dan ga ik dat doen.
[1:41:40] Maar wij zien dit echt als zo cruciaal.
[1:41:45] De heer Bamengen vroeg, doen we dat dan alleen?
[1:41:48] Nee.
[1:41:48] Wij maken, en dat doe ik overigens zeker niet alleen, uiteraard de collega's, collega rechts van mij, maar collega's die hier nu niet zitten, ontzettend veel contact met Duitsland, Frankrijk, de commissie, ook andere landen, maar om ook hen ervan te doordringen dat dit niet een Nederlandse kwestie is.
[1:42:08] Dat dit een Europese kwestie is die levensgevaarlijk is voor een heel Europees ecosysteem.
[1:42:13] Wij proeven daar, moet ik ook wel meteen zeggen, enorme steun.
[1:42:16] Ik weet ook dat de Eurocommissaris, het was niet zo lang geleden in Washington, nou heeft hij niet alleen maar gesproken over de agenda die hij tussen de Europese Unie en de VS voor zich ziet.
[1:42:29] Dus die steun is er, het wordt gevoeld.
[1:42:32] Maar het is niet makkelijk.
[1:42:34] En dat heeft inderdaad ook te maken met, dat zei volgens mij de heer Hoogveen, het feit dat het niet een kabinetsstandpunt in de Verenigde Staten is.
[1:42:40] Het is een parlementair standpunt.
[1:42:42] En zoals u ook weet, de parlementaire democratie laat zich niet altijd dwingen.
[1:42:49] Dat is ook een groot voorrecht.
[1:42:50] Democratie is soeverein.
[1:42:52] Maar het maakt het wel ingewikkeld.
[1:42:58] Dan...
[1:42:59] De periode van 150 dagen, als u wat aangenaam...
[1:43:03] In alle eerlijkheid, ik ga er twee dingen op zeggen.
[1:43:05] Eén, ja, er ligt een plan.
[1:43:06] Twee, ja, we gaan er alles aan doen om dat te voorkomen.
[1:43:09] Dus ik wil daar eigenlijk niet op vooruitlopen.
[1:43:11] Het is gewoon een situatie die wij willen vermijden.
[1:43:15] Mevrouw Kreuger vroeg hier nog, pak silica.
[1:43:18] Ja, pak silica.
[1:43:21] Hoe blijven dan die geopolitieke onafhankelijkheden als Europa...
[1:43:25] Nederland bereidt met Frankrijk een grote Europese top voor op 2 december dit jaar, waarbij echt de grootste Europese techbedrijven, waaronder natuurlijk ook ASML, aanwezig zullen zijn.
[1:43:34] En we zullen praten over het versterken van Europees technologisch leiderschap.
[1:43:38] En dat is omdat de ontwikkeling van kunstmatige intelligentie hele grote schaal vereist.
[1:43:42] Dat is waarom wij onze nationale inzet heel nadrukkelijk verbinden met de Europese inzet.
[1:43:46] Met een coalitie van gelijkgezinde landen.
[1:43:49] Daarnaast nemen wij ook deel aan de Pax Filica, die is dan gericht op het versterken van de onderlinge AI-waardeketens.
[1:43:54] Ik denk ook van belang omdat, gewoon heel realistisch, op dit moment is er geen enkel coalitie.
[1:43:59] continent dat volledig autarkisch is als het hierover gaat.
[1:44:06] En we hebben gewoon, vinden wij een bijzondere verantwoordelijkheid gezien onze unieke positie om ervoor te zorgen dat er geen grote schokken zijn en om die samenwerking te verbeteren.
[1:44:13] Dus dat is onze reden om ook bij die Pax Silica te zitten, maar juist ook in Europa.
[1:44:18] Ik ben zeer eens met mevrouw Kreuger.
[1:44:19] moeten we die grote stappen zetten.
[1:44:21] En wat ik heel goed vind, of wat ik zelf zeer aanmoedig, in Nederland is dat op het hoogste niveau, het niveau van de minister-president.
[1:44:28] In Frankrijk op het niveau van de president.
[1:44:31] En bij de echt grootste Europese bedrijven op het niveau van CEO, er wordt echt gejaagd dat dit een succes wordt.
[1:44:37] En dat zie je niet al te vaak, want vaak ontaart dit in goede bedoelingen en lijstjes en een mooie fotomoment.
[1:44:42] Ik heb echt het idee dat hier de intentie van alle betrokkenen zeer anders is.
[1:44:53] Mevrouw Krug, u heeft helaas geen interrupties meer.
[1:44:57] Oh wacht, sorry, excuus.
[1:44:58] U heeft er nog eentje.
[1:45:00] Ja, voorzitter.
[1:45:01] En die ga ik heel graag besteden aan een laatste zin van het vorige blokje.
[1:45:07] Want die zin, die bleef bij mij hangen en ik dacht toch, wat hoor ik nu?
[1:45:11] Namelijk, we moeten maximaal duwen om de deur wagenwijd open te zetten.
[1:45:16] En dan ging het over de deur voor Nederlandse bedrijven om in China handel te drijven.
[1:45:23] En mijn vraag is dan maximaal duwen.
[1:45:27] Waar in dat maximaal duwen hebben we de dialoog over mensenrechten... over de situatie van de Oeigoeren, over de situatie in Taiwan... over alles wat van grote waarde is.
[1:45:39] Waar zit dat in dat maximaal duwen?
[1:45:42] De minister.
[1:45:43] Het mooie is dat er altijd meerdere deuren zijn... en dat je ze altijd tegelijkertijd moet doorwandelen.
[1:45:48] Dus om maar één voorbeeld hierop te noemen...
[1:45:51] Echt de deplorable staat waarin de Oeigoeren zich in China bevinden nemen als voorbeeld.
[1:45:58] U weet alle van mijn voorgeschiedenis als Kamerlid.
[1:46:02] Desondanks ben ik als minister van Handel naar China gegaan.
[1:46:06] En heb ik naast al die handelsonderdelen die we net hebben besproken...
[1:46:10] Ook de gelegenheid gebaat te nomen natuurlijk om de situatie rondom de Ugoeren uitgebreid te bespreken en de zorgen die het Nederlandse kabinet ook daarover heeft aan te kaarten.
[1:46:19] Ik durf u wel op een briefje te geven.
[1:46:20] Er is denk ik geen enkele andere Europese lidstaat die de handelsminister ook dit soort boodschappen laat afgeven.
[1:46:26] Nederland doet dat wel.
[1:46:28] En ik denk dat het ook goed is, omdat die twee dingen kunnen volgens mij heel goed naast elkaar bestaan.
[1:46:35] De zorgen over de mensenrechten die we hebben, die moet je kunnen aankaarten.
[1:46:39] En je kan heel goed tegelijkertijd de zakelijke belangen verdedigen.
[1:46:43] Af en toe moet je dan eventjes op een heel dun koortsen lopen, dat zal ik meteen toegeven.
[1:46:48] Maar ik denk dat Nederland bij uitstek een land is dat dat kan.
[1:46:53] En ik ben zelf ook echt, niet omdat het mij persoonlijk aangaat, maar ik vind het ongelooflijk belangrijk dat het kabinet dat wel blijft doen.
[1:47:04] Als ik gewoon kijk naar de Chinese reactie, natuurlijk, we zijn het niet over alles eens.
[1:47:08] Dat geldt niet alleen aan de handelskant, maar ook aan de mensenrechtenkant.
[1:47:11] Maar deze dialogen, deze gesprekken, die kunnen gewoon goed gevoerd worden.
[1:47:15] Overigens is er ook vanuit hun kant weer kritiek op ons.
[1:47:18] En ook dat moet kunnen, moet ik daarbij zeggen.
[1:47:21] Voorzitter, dan kom ik bij blok handelsverdragen.
[1:47:25] Dat zijn dus eigenlijk met uw welnemen de handelsverdragen die wij nog niet hebben behandeld hier.
[1:47:31] Waarbij we beginnen met de vraag van de heer Hogeveen over de Australische partner.
[1:47:37] Wij zetten in op gewoon spoedige besluitvorming.
[1:47:39] We werken ook heel nauw samen met onze Australische partners.
[1:47:42] Beide partijen doorlopen gewoon hun parlementaire proces zoals dat hoort.
[1:47:46] Het kost tijd, ook aan de Australische zijde.
[1:47:49] Ik heb eigenlijk niet de indruk, in alle eerlijkheid, dat de commissie het Australië nou extra moeilijk maakt.
[1:47:54] En als ik gewoon kijk naar de geluiden van de commissie, dan proef ik ook dat zij gewoon een akkoord verwachten begint volgend jaar.
[1:48:01] Mocht dat niet zo zijn, dan gaat de heer Hoogveen dat uiteraard horen.
[1:48:05] De heer Hoogveen had het ook over de GCC.
[1:48:09] Ja, waarom lukt dat nou niet?
[1:48:11] Ja, dat lukt eigenlijk niet omdat gewoon de ambities, de heer Hoogveen zei dat ook, de ambities tussen de EU en de GCC liggen echt heel ver uit elkaar.
[1:48:18] De beleidsruimte in de energiesector, aanbestedingen, investeringen.
[1:48:23] Het zijn toch niet de minste dingen waar de ambities zo ver uit elkaar liggen dat ervoor gekozen is om dan maar individueel verder te kijken.
[1:48:31] Waarvan u ook weet en uw Kamer regelmatig daarover spreekt.
[1:48:38] Met het VRE is denk ik het meest veel besproken daarvan.
[1:48:41] Maar er wordt ook met Bahrein en Qatar gesproken over een strategic partnership agreement.
[1:48:48] Hopelijk leidt dat tot wat, maar dat heeft niet de tempo... wat ik nu heb gezien bijvoorbeeld in de eindfase van India, Indonesië, Australië... waar je echt het idee had van hier wordt heel snel toegewerkt naar eensgezindheid.
[1:49:00] De heer Hoogveen noemde ook de CPTPP.
[1:49:05] Ja, dat is van groot belang.
[1:49:07] We hebben daar niet een soort EU-CPTPP-blok handelsakkoord... omdat we hebben volgens mij met alle bilaterale landen afzonderlijk behalve...
[1:49:17] Brunei zeg ik maar.
[1:49:19] Misschien zeg ik daarnaast, maar volgens mij behalve Brunei.
[1:49:21] Dus laat ik zo zeggen, het kaartenspel is daar bijna compleet.
[1:49:26] Wel is het zo, en dat is een suggestie die ik zeer verwelkom.
[1:49:29] De heer Hoogveen had het over van ja, mini WTO 2.0.
[1:49:32] Het is natuurlijk wel bij uitstek een groep landen met wie we goed kunnen optrekken als het gaat over het herbestendige, versterken, beschermen van de regels binnen het WTO kader.
[1:49:41] Dus die suggestie ga ik zeker meenemen.
[1:49:44] En als daar...
[1:49:46] ...zich mogelijkheden voordoen, dan zullen we die grijpen.
[1:49:49] Voorzitter, dat was het blok overige handelsakkoorden.
[1:49:55] Er zijn volgens mij in dit blok geen interrupties... ...dus dan heeft u volgens mij nog één blokje.
[1:50:00] Het laatste, de laatste.
[1:50:02] Dat zijn er nog best wel wat.
[1:50:04] De heer Lohman vroeg naar het ja-rapport van de heer Sefcovic... ...waar ziet nou het kabinet dat Europa te laat optreedt tegen oneerlijke concurrentie...
[1:50:15] Dus ik denk dat de belangrijkste constatering van dit rapport is dat er meer vraag is vanuit bedrijven voor de inzet van handelsdefensieve maatregelen.
[1:50:25] Antidumpingheffingen zijn bijvoorbeeld heel effectief om Europese bedrijven te beschermen tegen oneerlijke concurrentie.
[1:50:31] Er worden steeds meer onderzoeken gestart.
[1:50:33] Er volgen ook steeds meer maatregelen.
[1:50:35] Maar die toenemende vraag naar maatregelen zorgt ook weer voor toenemende wachttijden.
[1:50:39] En wij pleiten er echt al langer voor.
[1:50:41] Wees nou effectiever, wees sneller, wees meer strategisch bij de inzet van deze maatregelen.
[1:50:45] We doen daar ook hele concrete voorstellen voor in de prioritering.
[1:50:50] We hebben samen met Frankrijk en Polen en Italië ook ons eigen non-paper daar naartoe gestuurd...
[1:50:54] We hopen dat echt los te trekken, want soms heb je weleens het idee in Europa dat de discussie meteen weer gaat over nieuwe instrumenten.
[1:51:02] En die kunnen ook best nodig zijn, maar het is ook goed om te kijken naar bestaande instrumenten en hoe die nu worden ingezet.
[1:51:07] En wij denken dat hier ook nog een wereld te winnen valt.
[1:51:11] De heer Lohman vroeg ook, en dat snap ik ook, waar kan nou een Nederlandse ondernemer terecht als hij of zij het idee heeft dat een gesubsidieerde concurrent een aanbesteding wint?
[1:51:21] De commissie kan een onderzoek starten als zij vermoeden dat er een bedrijf een aanbestedingsprocedure heeft gewonnen dankzij verstorende buitenlandse subsidies.
[1:51:30] Die wetgeving is overigens mede dankzij Nederland tot stand gekomen.
[1:51:34] Maar alleen de commissie kan dat.
[1:51:36] Lidstaten en bedrijven kunnen zo'n onderzoek niet verzoeken, maar lidstaten en bedrijven kunnen wel informatie aanleveren op basis waarvan de commissie kan optreden.
[1:51:43] En dat kan echt heel laagdrempelig.
[1:51:44] Dat kan gewoon via een e-mail aan de bevoegde autoriteit en die is vermeld op de website van de commissie.
[1:51:49] Het is ook verschillende keren met resultaat ingezet, dus ik zou zeggen het is een beproefde methode.
[1:51:56] De heer Lohman vroeg ook een terechte vraag naar aanleiding van een toezegging eerder, hoe we nou ervoor zorgen dat ondernemers minder vaak dezelfde informatie moeten aanleveren voor handelstuim.
[1:52:09] Wij willen dat ook voorkomen en wat we op dit moment doen, dat zal wel eventjes duren,
[1:52:15] We gaan de inventarisatie, voeren we uit hoe het aantal informatieverzoeken kan worden verminderd.
[1:52:20] En we hebben die lopende 500 regelaanpak onder leiding van de staatssecretaris.
[1:52:27] Ik wil zeggen bestuurlijke vernieuwing, maar zo heet het niet.
[1:52:30] Effectieve overheid.
[1:52:32] En we gaan er uiteraard voor zorgen om te kijken dat we dit soort zaken daarin mee kunnen nemen.
[1:52:38] Ik zou dat misschien iets breder willen trekken.
[1:52:39] Wat mij betreft geldt dit als ik gewoon kijk naar de rol van mijn ministerie.
[1:52:42] Het gaat richting bedrijven, het gaat ook richting maatschappelijke organisaties.
[1:52:48] In alle instrumenten die we hebben kunnen wij daar nu zaken verbeteren die het voor hen lichter maken, makkelijker maken, herhaling van informatie onmogelijk maken.
[1:52:59] We gaan daar ons best voor doen.
[1:53:01] Het was over een slagvaardige overheid, dat moet ik nu...
[1:53:03] Even herstellen.
[1:53:04] Mevrouw Kreuger vroeg dan nog, ExxonMobil, klimaatmaatregel, wordt dat besproken?
[1:53:10] Het antwoord is nee.
[1:53:12] Het is een lopende procedure en dus wordt het niet besproken en kan ik er ook geen uitspraken over doen.
[1:53:17] Mevrouw Kreuger vroeg ook naar 60 juristen die een brief stuurden naar de commissie over ISDS.
[1:53:22] Ik moet eerlijk zeggen, daar ben ik niet van op de hoogte.
[1:53:25] Als mevrouw Kreuger die brief heeft, kan ik er uiteraard naar kijken, maar...
[1:53:29] We hebben hem zo niet kunnen achterhalen.
[1:53:33] Wel is het natuurlijk zo, en dat weet mevrouw Keugen ook, ons kabinetstandpunt is modernisering van de investeringsbeschermingssysteem.
[1:53:40] Daar zetten wij op in en niet op de opzetting van de verdragen.
[1:53:45] Mevrouw Keugen vroeg ook de OESO-richtlijnen voor alle investeringen en subsidies daar een aantal zaken op één plaats.
[1:53:52] De OESO-richtlijnen vormen de basis voor het Nederlandse IMVO-beleid, dus ook verankerd voor de voorwaarden voor bedrijfsleveninstrumentariën van het ministerie van Buitenlandse Zaken.
[1:54:00] Die gelden voor al onze instrumenten, dus subsidies en handelsmissies.
[1:54:03] Voor andere ministeries, zegt mevrouw Korger ook terecht, geldt dat niet.
[1:54:06] Hun kader werd er later in veel gevallen ook niet toe om die voorwaarden te stellen.
[1:54:10] Wel is het zo, wij hebben op verzoek van mevrouw Kreuger eerder zendelingswerk gedaan.
[1:54:18] Althans, we hebben dat geprobeerd te doen.
[1:54:21] Met name richting de ministeries die veel te maken hebben met subsidies.
[1:54:25] Want niet elk ministerie heeft er natuurlijk veel mee te maken.
[1:54:27] En twee daarvan hebben zich bereid verklaard te verkennen wat er mogelijk is.
[1:54:31] En dat is het ministerie van LVVN en het ministerie van INW.
[1:54:34] En ik zou zeggen vanuit deze positie hulde aan deze ministeries.
[1:54:39] Mevrouw Kruger vroeg ook nog, en dat is dan de laatste vraag, die claim van de Russische oligarch.
[1:54:52] En ook daar begrijp ik wel de zorg, maar ook daar geldt dat het een lopende procedure is en dat ik helaas vanwege het procesbelang daar op dit moment niet iets over kan zeggen.
[1:54:59] Behalve dat wij natuurlijk echt blijven inzetten op stevige sancties en nauwe EU-coördinatie.
[1:55:04] Voorzitter, dan ben ik aan het einde gekomen van de beantwoording in de eerste termijn.
[1:55:08] Dank u wel.
[1:55:10] Dan gaan wij... Heeft u een interruptie?
[1:55:13] Heer Pammingen heeft een interruptie.
[1:55:15] Gaan we gaan.
[1:55:17] Ja, dank u wel.
[1:55:18] Ik heb even gewacht totdat de minister helemaal klaar was met zijn verhaal.
[1:55:23] Ik had nog een vraag over de Match Act.
[1:55:25] En ik begrijp dat de minister heel veel inzet heeft gepleegd, dat Nederland heel veel inzet heeft gepleegd.
[1:55:32] Daar twijfel ik ook op geen enkele manier aan.
[1:55:35] Ik begrijp ook dat de minister heel veel steun ervaart van andere lidstaten... zoals Duitsland, Frankrijk, maar ook vanuit de Europese Commissie.
[1:55:44] Mijn vraag is meer erop gericht dat het in ieder geval de steun vanuit de Europese Commissie...
[1:55:50] En dat we in gezamenlijkheid hiervoor staan om er alles aan te doen dat dit er niet doorheen komt.
[1:55:57] Dat dat niet voor iedereen even zichtbaar is.
[1:55:59] Dus misschien dat de minister daarop in zou willen gaan op welke manier Nederland ook gecoördineerd met de Europese Commissie en andere lidstaten richting Amerika het een en ander zou kunnen doen.
[1:56:14] Ja, voorzitter.
[1:56:16] Die coördinatie vindt op allerlei verschillende niveaus tegelijkertijd plaats.
[1:56:21] En overigens niet alleen met de commissie, maar ook uiteraard met verschillende bedrijven.
[1:56:27] Kijk, soms kiezen we ervoor, en de Kamer heeft dat ook kunnen zien, om bepaalde momenten zeer publiek te doen...
[1:56:37] Nou, dat ging over het bezoek van de MP aan het congres, mijn eigen bezoek.
[1:56:44] Maar al te vaak is natuurlijk belangrijk dat we die coördinatie en wat we doen, dat we dat gewoon in de beslotenheid doen.
[1:56:51] En dat we dat doen op een manier die samenwerking maximaal bevordert, maar die niet ook al te veel in het zicht loopt.
[1:56:59] Dus ik kan me voorstellen dat misschien soms de heer Bomenka denkt, ja, zijn anderen hier nu ook mee bezig?
[1:57:04] Ik kan de heer Bomenka verzekeren, het antwoord daarop is ja...
[1:57:08] Maar ik denk in dienst van wat wij allemaal willen bereiken, namelijk dat deze act van tafel gaat, is het denk ik ook verstandig om goed te kiezen wanneer we dat publiek doen en wanneer niet.
[1:57:17] Maar het doordrongen zijn van dat dit niet alleen maar een Nederlandse kwestie en een Nederlands belang is, dat proef ik echt bij iedereen.
[1:57:24] En dat proef ik ook niet alleen in de gesprekken, maar ook in de daden die daaruit volgen.
[1:57:31] Dan gaan wij naar de tweede termijn van de Kamer.
[1:57:34] De heer Bamenga ziet af van zijn spreektijd.
[1:57:37] De heer Lohman.
[1:57:39] Dank u wel, voorzitter.
[1:57:41] En dank aan de minister voor de beantwoording.
[1:57:43] Ik kom nog even kort terug op mijn vraag over de dubbele informatievoorziening voor ondernemers.
[1:57:50] Want u verbindt het aan effectieve overheid en de 500 regels aanpak, zeg maar.
[1:57:55] Dat klinkt heel goed.
[1:57:56] Mijn vraag zou zijn, wanneer kunnen we daar resultaat op verwachten?
[1:58:00] Hoe is dit meetbaar?
[1:58:01] En op welke manier kunnen wij daar als Kamer over geïnformeerd worden?
[1:58:09] Dank u wel, voorzitter.
[1:58:10] Allereerst wil ik graag een twee minuten debat aanvragen.
[1:58:13] En dan heb ik nog een vraag.
[1:58:16] De vraag die ik had over Rusland en het investeringsverdrag...
[1:58:21] was niet zozeer het feit dat er een lopende zaak is, maar het feit dat er een aangenomen Kamermotie is... om dat verdrag op te zeggen en dat de Baltische Staten ons daar ook toe oproepen.
[1:58:29] Dus waarom doen we dat nog niet, minister?
[1:58:32] Dan ben ik blij met het zendelingenwerk van de minister en goed om te horen dat twee ministeries openstaan.
[1:58:38] En mijn vraag is eigenlijk welke ministeries ontvangen dan ook veel subsidie of gebruiken veel het subsidie-instrumentarium...
[1:58:45] En moet wellicht de Kamer nog wat zendelingwerk bij die ministeries verrichten.
[1:58:51] En dan tot slot heb ik wel nog een vraag over die pak silica.
[1:58:55] De minister gaf het antwoord over die grote conferentie en het feit dat dit echt top priority is.
[1:59:00] Maar mijn vraag ging heel erg over die grondstofketens, wat wel onderdeel is van die pak silica, maar waar we ook ons eigen Europese spoor op hebben.
[1:59:07] En hoe verhouden die twee zich met elkaar?
[1:59:09] En dan ben ik heel benieuwd naar de antwoorden in de tweede termijn over het maatschappelijk middenveld in India.
[1:59:15] Want ik denk met de huidige mensenrechten situatie en de arbeidsrechten situatie is het echt cruciaal om dat te versterkt te hebben.
[1:59:23] Dank u wel.
[1:59:24] Dank u, mevrouw Kreuger.
[1:59:26] De heer Hogeveen ziet af van zijn eerste termijn.
[1:59:29] Zou mevrouw Kreuger dan misschien even het voorzitterschap kunnen overnemen?
[1:59:32] Uiteraard, mevrouw Waast.
[1:59:34] Aan u het woord, voorzitter.
[1:59:36] Dank aan de minister voor de beantwoording in de eerste termijn.
[1:59:40] Ik ben vooral erg blij met de eensgezindheid die we hier hebben tentoongespreid ten aanzien van de Match Act en de omarming daarvan door de minister.
[1:59:47] Dus heel fijn en dank.
[1:59:49] Ik heb nog één vraag over dat handelsverdrag met India die in mijn beleving niet beantwoord is.
[1:59:55] Ik heb natuurlijk wel wat meer informatie gekregen over die MKB-coördinator, maar mijn
[2:00:00] Vraag was vooral wat die MKB-coördinator nou precies gaat doen.
[2:00:04] En vooral ook wat het Nederlandse bedrijfsleven daarvan gaat merken.
[2:00:08] Dus dat zou ik ook nog graag beantwoord willen zien.
[2:00:14] Ja, dank voorzitter.
[2:00:15] Dank ook aan de Kamerleden voor de gestelde vragen in de tweede termijn.
[2:00:18] De heer Lohman vroeg nog naar de informatie die bedrijven moeten aanleveren
[2:00:26] En allerlei processen, inderdaad.
[2:00:29] Die nemen we mee in de 500 regels aanpak.
[2:00:32] Ik zeg uit mijn hoofd, volgens mij gaat het kabinet daarop rapporteren ergens februari, maart volgend jaar.
[2:00:39] Maar ik weet niet helemaal zeker of dat de termijn is, maar laat ik zeggen dat in de rapportage die het kabinet daarover doet, dus de eerstvolgende rapportage, dus Q1 volgend jaar, zal dit worden meegenomen, hoever we dan zijn.
[2:00:53] En dan zal hoop ik ook voor de heer Lohman meetbaar zijn welke resultaten we daar hebben geboekt.
[2:01:00] Mevrouw Kreuger had nog een vraag, inderdaad, en ze heeft gelijk, ik heb die niet beantwoord in de eerste termijn.
[2:01:06] De vraag over de uitvoering van de motie van de Lee en de oproep van de Baltics en Polen om dat verdrag op te zetten.
[2:01:12] Wij hebben destijds die motie betrokken bij de Europese onderhandeling over de financiering van Oekraïne...
[2:01:19] En de commissie heeft daar geen voorstel gedaan of gesteund om deze IBO's op te zeggen.
[2:01:24] En er is dus ook geen gezamenlijke Europese lijn, of beter gezegd een gezamenlijke Europese lijn is om deze niet op te zeggen.
[2:01:30] En bij opzegging zou Nederland de enige lidstaat zijn geweest binnen de Europese Unie die het investeringsbeschermingsovereenkomst zou hebben opgezegd.
[2:01:40] Dus dat was de weging op dat moment.
[2:01:46] En daarmee heeft het kabinet destijds het nut van de opzegging van het verdrag beperkt, maar misschien ook wel contraproductief geacht.
[2:01:52] Dat in antwoord op de vraag van mevrouw Kreuger.
[2:01:55] Daarover is een interruptie van mevrouw Kreuger.
[2:01:58] Nou ja, of mijn vraag is natuurlijk...
[2:02:00] De vraag was of hoe dat nu ligt gegeven het feit dat de Baltische Staten en Polen nu officieel oproepen om dat verdrag op te zeggen.
[2:02:08] Dus of die weging, de weging die de minister nu schetst, is dus nu niet meer de situatie.
[2:02:13] Nee, daar heeft mevrouw Kreuger gelijk in.
[2:02:16] Er speelt één andere kwestie denk ik die ook van belang is en dat is...
[2:02:20] dat er Nederlandse bedrijven zijn die zogenaamde, ik weet niet wat de Nederlandse term is, stranded assets.
[2:02:28] Nou ja, laat ik zo zeggen, die liquide... Nou, het zijn wel meer bedrijven dan alleen die mevrouw Kreuger nu noemt.
[2:02:35] Laat ik zo zeggen, die liquide middelen in Rusland hebben, waarbij deze overeenkomst de enige bescherming biedt tegen onteigening en dus ook de bescherming tegen het voorkomen dat deze bezittingen kunnen worden ingezet door Rusland ter financiering van de oorlog.
[2:02:49] En dat is toch ook wel echt een materieel belang hier.
[2:02:53] Even los van wat voor soort bedrijven dit zijn of hoeveel bedrijven dit zijn.
[2:02:57] Het is echt wel van belang dat we voorkomen dat bedrijfsmiddelen die daar nu zijn, dat ze onteigend kunnen worden en dat ze kunnen worden ingezet tegen Oekraïne en tegen ons.
[2:03:06] Dus ik denk dat de oproep heel helder was.
[2:03:10] Ik denk ook dat de strekking van de oproep heel helder is.
[2:03:12] Maar ik denk dat dit wel een hele serieuze drempel is die we niet zomaar terzijde zouden moeten werpen.
[2:03:19] Ik voel nog een interruptie van mevrouw Kreuf.
[2:03:22] Ja, voorzitter, ik vind het een beetje... Kijk, er is een aangenomen Kamermotie.
[2:03:28] Dat is een heel duidelijk signaal vanuit het parlement aan de minister.
[2:03:32] Vervolgens is de argumentatielijn van de minister... ja, we zijn niet de enige.
[2:03:36] Maar er is nu dus een andere situatie met Polen en de Baltische Staten.
[2:03:39] Dus nu vraag ik toch de minister... en die komt nu met een verhaal over liquide middelen... om daar toch wat uitgebreider dan onze Kamer...
[2:03:47] over deze afweging zich maar te maken, want ik vind het eigenlijk persoonlijk niet zo'n overtuigend verhaal.
[2:03:55] De minister.
[2:03:56] Ja, voorzitter.
[2:03:56] Ik kan niet gaan over wat mevrouw Kreuger overtuigend vindt, maar ik ben uiteraard van harte bereid om in het verslag van de RBZ hier wat uitvoeriger op in te gaan.
[2:04:05] En dan is het uiteraard om mevrouw Keugen daarna op te kijken of het kabinet haar wel heeft kunnen overtuigen.
[2:04:12] Maar laten we dat doen, dat zeggen we graag toe.
[2:04:16] Mevrouw Keugen vroeg ook nog, het ging over die subsidies, welke ministeries nog meer...
[2:04:23] veel met subsidies te maken hebben die dan nog niet die welwillende houding hebben... die we wel hebben aangetroffen bij LVV en IEW.
[2:04:34] Daar zijn ongetwijfeld ook belangrijke redenen voor.
[2:04:37] Maar de andere zijn hier EZK, Financiën en RZW... waarvan onze instelling is dat ze ook veel met subsidies te maken hebben.
[2:04:46] Tot slot de vraag van mevrouw Keurig over Paxilica en de grondstofketens... en hoe dat samenhangt.
[2:04:51] Kijk, ja...
[2:04:52] Ik denk wel in alle eerlijkheid, we moeten de pak silica ook niet te groot maken.
[2:04:57] Dus als ik kijk naar hoe de verschillende blokken nu met grondstoffen omgaan, dan zie ik een ongelooflijke assertie van de Verenigde Staten die vooral unilateraal bezig is om grondstoffen
[2:05:08] veilig te stellen, soms in bilaterale deals, soms met hele grote druk.
[2:05:12] En ik zie een Europese Unie die daar als blok toch enigszins achteraan holt, in ieder geval qua tempo en qua ambitie en qua rijkwijde.
[2:05:20] Ik denk vooral dat wij daar een been bij hebben te zetten, maar dat het wel goed is om ook in die brug die Pax Chirica toch is tussen alle landen die hierover gaan, daar goed over te spreken.
[2:05:28] Omdat, hoe je het ook wendt of keert, wij en de Verenigde Staten, maar ook andere landen met elkaar verbonden zijn op dit terrein.
[2:05:37] Tot slot mevrouw Maas op de MKB-coördinator.
[2:05:41] Ik heb eigenlijk niet zo heel veel toe te voegen, moet ik wel in alle eerlijkheid zeggen, op de beantwoording in de eerste termijn.
[2:05:45] In die zin dat de RVO onze MKB-coördinator is voor dit verdrag.
[2:05:51] Dat mijn eigen ervaring met hen is dat zij echt goed bereikbaar zijn en dat zij de informatie die de MKB nodig heeft om maximaal te profiteren van de bepalingen in het verdrag of de informatie te krijgen...
[2:06:00] die zij nodig hebben om het verdrag goed te doorgronden... en wat het betekent voor hun bedrijf dan wel hun gehele sector... dat die daar goed voor handen is.
[2:06:10] Dat is volgens mij de functie ook van die coördinator.
[2:06:15] Punt.
[2:06:18] Nog een vraag van mevrouw Kreuger.
[2:06:20] Ik had nog een vraag openstaan over het flankerend beleid...
[2:06:26] Het handelsverdrag met India.
[2:06:29] Dus met name over shrinking civic space, vrije media, mensenrechten, arbeidsrechten.
[2:06:35] Nee, helder.
[2:06:36] Daarop natuurlijk twee dingen.
[2:06:37] Eén, voortbouwend op mijn opmerking over de eerste termijn en over wat we gisteren hebben gezien, natuurlijk diplomatiek-politiek ook onderwerp van gesprek.
[2:06:45] Het is ook natuurlijk van belang dat we het niet alleen van maatschappelijke organisaties laten afhangen, maar dat het ook onderwerp is van diplomatiek gesprek.
[2:06:54] Twee is, Nederland zet inderdaad in op de bescherming en de bevordering van het maatschappelijk middenveld in India via programmering, onder andere het Mensenrechtenfonds en ook op het faciliteren van dialoog.
[2:07:04] Waarbij de vrijheid van meningsuiting zowel offline als online een van de prioriteiten is.
[2:07:12] Daarnaast hebben we de jaarlijkse EU-India mensenrechten dialoog.
[2:07:16] Waarbij wij de positie van mensenrechtenverdedigers, om het nog iets specifieker te maken, die diplomatieke inzet.
[2:07:21] De positie van mensenrechtenverdedigers en maatschappelijke organisaties uiteraard ook structureel ter sprake brengen.
[2:07:27] Waarbij ik wel wil zeggen dat in toenemende maat die dialogen, dat geldt niet alleen tussen EU en India, maar ook wel breder.
[2:07:35] Die zijn soms best taai.
[2:07:37] Maar dat komt vanwege de bekende verschillen van mening.
[2:07:43] Dank u.
[2:07:44] Heeft u nog een vervolgvraag?
[2:07:45] Bent u, is uw vraag over de maatschappelijke organisaties beantwoord?
[2:07:49] Nou eigenlijk niet helemaal.
[2:07:50] Want dank voorzitter dat u dat feilloos aanvoelt.
[2:07:56] Ik hoor eigenlijk het stuk over mensenrechten en de dialogen.
[2:07:59] Over hoe de mensenrechten situatie in India werkt.
[2:08:02] is verslechterd, wat je ook natuurlijk ziet in de Freedom House ranking.
[2:08:06] Maar mijn vraag ging natuurlijk... wij gaan handeldrijven met een land waar bijvoorbeeld gedwongen arbeid... de ILO-conventies niet worden nageleefd, er nogal wat speelt.
[2:08:17] Dus hoe dat... En dan zegt de minister, ja, als er uit monitoring blijkt dat dat niet goed zit... dan kan dat tot een dialoog leiden op ministerieel niveau...
[2:08:26] Maar hoe krijgen we dan die monitoring?
[2:08:29] Hoe ondersteunen wij lokale maatschappelijke organisaties?
[2:08:31] Hebben we daar programma's voor?
[2:08:33] En eigenlijk is mijn vraag, want ik vind ook niet dat Nederland alles moet doen.
[2:08:37] Is dit iets wat wij Europees, dat we zorgen dat we daar echt... ook de maatschappelijke organisaties financieren die die monitoring kunnen helpen?
[2:08:45] Ja, dat is een goede suggestie.
[2:08:46] Misschien twee dingen.
[2:08:47] Eén inderdaad, dus ik heb net wel toegelicht... welke maatschappelijke organisaties dan vanuit Nederland de financiering ontvangen.
[2:08:53] En dat zit inderdaad echt op die vrijheid van meningsuiting...
[2:08:56] op mensenrechten verdedigen, het faciliteren van dialoog.
[2:08:59] Maar ik vind het niet een gekke suggestie om eens mee te nemen.
[2:09:04] Flankerend beleid zit op een aantal dingen.
[2:09:06] Met de heer Hoogveen heb ik het wel eens gehad over die barrières... die we ook moeten beslechten als het gaat over het globale zuiden... om het makkelijker te maken om handel te drijven.
[2:09:15] We zouden het hier ook over flankerend beleid kunnen hebben...
[2:09:18] Over deze monitoring, ja, ik ben van harte bereid om dat punt eens mee te nemen naar de raad en eens te kijken of daar enthousiasme voor bestaat om dat breder mee te nemen.
[2:09:27] Het zou misschien ook de commissie dwingen om ook iets nadrukkelijker de link te leggen tussen aan de ene kant de handelsportefeuilles, de economische portefeuilles en aan de andere kant de meer ontwikkelingsgerichte portefeuilles.
[2:09:38] Ik vind het wel een interessante vraag.
[2:09:39] Dus laat ik dat gewoon meenemen en dan kijken of dat, als dat iets oplevert, zal ik het in het verslag sowieso meenemen.
[2:09:45] En als het niks oplevert, dan zal die teleurstellende mededeling ook in het verslag staan.
[2:09:52] Dank u aan de minister.
[2:09:54] Ik heb zelf nog één aanvullende vraag, maar ik ben dus ook voorzitter.
[2:09:59] Ja, dan doen we dit toch allemaal netjes.
[2:10:00] Mevrouw Maas, gaat u gang.
[2:10:02] Ja, want ik ben toch nog niet helemaal tevreden... over dat MKB en dat handelsverdrag.
[2:10:08] Want we hebben dit gisteren gehoord tijdens de technische briefing.
[2:10:11] Dat was een van de belangrijke punten.
[2:10:13] Dit is voor mijn partij ook een belangrijk punt.
[2:10:15] Ik spreek ook regelmatig bedrijven die juist bij zo'n handelsakkoord echt... Nou ja, juist met name het MKB vindt het heel lastig om te bedenken... van wat zijn nou de ins en outs van zo'n handelsakkoord.
[2:10:26] En ik begrijp dat het...
[2:10:28] En dat er dan misschien een aanspreekpunt voor hen zal zijn bij RVO, dat is op zich natuurlijk prima.
[2:10:34] Maar ik wil ook echt graag weten wat het dan voor hen kan opleveren en wat zo'n MKB-coördinator dan kan opleveren.
[2:10:41] En als het nu niet beantwoord kan worden, dan mag dat ook meegenomen worden in het verslag.
[2:10:46] Ik zal er even naar kijken of er nog meer is dan ik net mondeling heb gewisseld.
[2:10:51] Als dat zo is, zal het in het verslag komen.
[2:10:52] Maar ik denk wel dat dit de kern is.
[2:10:56] Er is voor het MKB een enorme hoeveelheid aan instrumenten beschikbaar.
[2:11:03] Wij doen er alles aan om de rode loper uit te leggen.
[2:11:09] Om ervoor te zorgen dat het MKB daar zo makkelijk mogelijk gebruik van kan maken.
[2:11:12] Want wij zien ook hoe kleiner het bedrijf, hoe minder tijd je hebt voor allerlei tijdrovende en soms complexe procedures.
[2:11:19] Dus daar doen we veel aan.
[2:11:20] In dit geval gaat het inderdaad over een informatievoorzienende positie.
[2:11:25] Hoe werkt dit verdrag nu voor jullie als je een MKB'er bent?
[2:11:29] Welke kansen zitten erin?
[2:11:30] Hoe kan je dit nou het beste benutten?
[2:11:32] Mocht er nog meer zijn dan dit, dan zal ik dat uiteraard meenemen in het verslag.
[2:11:36] En als dat niet genoeg is, dan vermoed ik zomaar dat er ook in twee minuten bepaald nog weer voorstellen voor kunnen worden gedaan.
[2:11:42] Maar dit is denk ik wel echt de kern van hoe het nu is belegd bij het RVO.
[2:11:48] Goed, dan neem ik het voorzitterschap weer over van mevrouw Kreuger.
[2:11:51] En dan wordt het denk ik tijd om de minister te bedanken voor zijn beantwoording.
[2:11:56] De leden te bedanken voor hun deelname.
[2:11:58] De mensen in het publiek en thuis te beantwoorden voor de belangstelling.
[2:12:02] En daarmee de vergadering te sluiten.
[2:12:05] Tenzij er nog toezeggingen zijn.
[2:12:06] Die zijn er.
[2:12:09] De minister van WHO zegt toe in het verslag van de RBZ Handel... de Kamer nader te informeren over het opzicht van bilaterale investeringsverdragen...
[2:12:16] Met Rusland.
[2:12:18] De minister van WHO zegt toe tijdens de RBZ-handel de monitoring van de mensrechtssituatie in het EU-India-handelsakkoord in te brengen en hierop in het verslag terug te komen.
[2:12:27] En dus als u nog wat meer informatie over het MKB-coördinator terecht, dan neemt u dat ook mee.
[2:12:32] Is dat ook een toezegging?
[2:12:33] Heb ik dan nog iets gemist?
[2:12:34] Nee, dat is niet het geval.
[2:12:35] Dan sluit ik bij deze vergadering.
[2:12:38] En dank u wel voor uw aanwezigheid.
Zie je content die volgens jou niet op deze site hoort? Check onze disclaimer.