Disclaimer: deze transcriptie is geautomatiseerd omgezet vanuit audio en dus geen officieel verslag. Om de transcripties verder te verbeteren wordt constant gewerkt aan optimalisatie van de techniek en het intrainen van namen, afkortingen en termen. Suggesties hiervoor kunnen worden gemaild naar info@1848.nl.

Zoönosen en dierziekten

[0:00:02] Dames en heren, van harte welkom bij de commissievergadering van de Vaste Commissie voor Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur.

[0:00:10] In aanwezigheid van de minister van Volksomte, Welzijn en Sport, welkom minister.

[0:00:13] En de staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur.

[0:00:16] Ook welkom aan u en aan uw ondersteuning.

[0:00:19] En welkom aan de Kamerleden die hier vanmiddag zijn bij het debat.

[0:00:23] De orde van vandaag is dat wij in de eerste termijn een spreektijd hebben van vijf minuten.

[0:00:27] En dat wij volgens de nieuwe afspraak in totaal vier interrupties hebben die elk maximaal 30 seconden mogen duren.

[0:00:34] Dus we werken niet meer volgens de oude regel.

[0:00:38] Dus dat is goed voor u even te benadrukken nogmaals.

[0:00:40] Maximaal vier korte interrupties onder 30 seconden.

[0:00:43] Als ze boven de 30 seconden zijn, tellen ze dubbel.

[0:00:46] Dus dan heeft u er maar twee.

[0:00:49] Nee, niet drie dubbel.

[0:00:50] Meneer Vermeer, dubbel.

[0:00:52] Ja, dubbel.

[0:00:57] Nu u dit allemaal heeft gehoord en tot u heeft genomen, gaan we starten met de eerste termijn.

[0:01:00] Dan zou ik eerst lid Kostjes van Partij voor de Dieren het woord willen geven.

[0:01:05] Dank voorzitter.

[0:01:06] De vogelgriep raast rond in Nederland.

[0:01:08] Sinds oktober vorig jaar zijn ruim 2,3 miljoen dieren gedood.

[0:01:13] 2,3 miljoen levende, voelende wezens.

[0:01:16] Met hen wordt omgegaan alsof ze wegwerpproducten zijn.

[0:01:19] En het kost de belastingbetaler miljoenen.

[0:01:21] Het stomme is, dit kan ik elk jaar blijven zeggen hier...

[0:01:25] De cyclus van openstellen en ophokken blijft maar doorgaan.

[0:01:28] Zelfs het kabinet herkent dat bij het opheffen van dit ophokplicht de kans op besmetting weer toeneemt.

[0:01:34] Maar het probleem is niet de uitloop.

[0:01:36] Het probleem is de hoeveelheid kippen en eenden op een veel te kleine ruimte bij elkaar.

[0:01:41] Virologen noemen onze intensieve veehouderij niet voor niets een tikkende tijdbom.

[0:01:46] Een broedplaats voor virussen en ziekten.

[0:01:48] De commissie Bekendam zei het al, kom met structurele maatregelen waarin je ook iets doet aan die hoeveelheid dieren.

[0:01:55] Maar de staatssecretaris en de minister doen dat niet.

[0:01:58] In plaats daarvan zeggen ze gelaten dat de vogelgriep niet meer weggaat uit Nederland.

[0:02:03] Nee, voorzitter, met dit beleid zeker niet.

[0:02:06] De adviezen van de commissie Beekendam lijken geen onderdeel te zijn van de samenhangende aanpak.

[0:02:12] Maar er gaat ondertussen wel veel geld naar de doden van dieren.

[0:02:15] Hoeveel geld gaat er eigenlijk precies naar al die ruimingen, inclusief compensatie?

[0:02:21] Eind 2023 zou er al een impactanalyse komen naar structuurmaatregelen.

[0:02:29] We wachten al jaren.

[0:02:30] De datum wordt steeds uitgesteld.

[0:02:32] Het zou al in de zomer komen.

[0:02:34] Kan de staatssecretaris de exacte datum noemen waarop de Kamer deze analyse ontvangt?

[0:02:38] Niet voor niets nam de Kamer onze motie aan om VWS doorzettingsmacht te geven.

[0:02:42] Maar het kabinet weigert dit.

[0:02:44] In het drijfboek Zo Noze bijvoorbeeld krijgt VWS pas het primaat in een crisis... als beide ministeries zijn opgeschaald.

[0:02:49] Maar waarom ligt het primaat bij Zo Noze niet sowieso bij VWS?

[0:02:53] Ook bij preventie.

[0:02:54] Het Nationale Actieplan Zoonoze stopt na 2026.

[0:02:57] Door de bezuiniging op pandemische bereidheid komt er geen vervolg.

[0:03:01] Kan de minister per actie aangeven of die wel, deels of niet wordt afgemaakt?

[0:03:05] En welke processen en maatregelen stoppen per januari 2027?

[0:03:10] Wordt het er wildopvangcentra en dierenambulances leveren, vaak samen met het Dutch Wildlife Health Center, waardevolle gegevens?

[0:03:16] Is de minister bereid een noodfonds in te richten voor wildopvangcentra en dierenambulances voor de aanpak van zoonosis?

[0:03:22] De vogelgriep slaat ook toe bij eendenhouderijen, zoals enenslachterij Thomassen.

[0:03:26] 11.000 enten werden daar deze week gedood.

[0:03:29] Een bedrijf waarvan tal van vergunningen zijn ingetrokken... tegen allerlei gesjoemel en crimineel gedrag.

[0:03:34] Wordt deze malafide ene slachterij voor de volggriepgevolgen ook gecompenseerd?

[0:03:40] Vraag ik de staatssecretaris.

[0:03:41] Voorzitter, ook op het gebied van de jacht ligt een aangenomen motie van de Partij voor de Dieren die niet wordt uitgevoerd.

[0:03:46] De Kamer vroeg wegens de vogelgriep de hobbyjacht op wilde volgen stil te leggen.

[0:03:51] Dat doet de staatssecretaris niet.

[0:03:53] Het kabinet zegt dat het zoveel rapport geen aanleiding geeft om te denken dat vogelgriep en jacht samen de situatie verslechteren.

[0:03:59] Maar dan heeft de staatssecretaris het rapport niet goed gelezen.

[0:04:01] Zoveel zegt, ik citeer, het beperken of opschorten van de jacht tijdens een uitbraak kan ervoor zorgen dat het populatieherstel dichter bij de maximale herstelpotentieel komt te liggen.

[0:04:11] Er kent de staatssecretaris dat hij het zoveel rapport verkeerd heeft gelezen.

[0:04:14] En gaat hij de hobbyjacht op wilde vogels nu alsnog stilleggen zoals de Kamer dat wil?

[0:04:19] Tot slot, voorzitter, de geitenhouderijen.

[0:04:21] Ook hier zien we een patroon.

[0:04:23] De staatssecretaris legt het advies van alle gezondheidsexperts gewoon naast zich neer en kiest voor 500 meter zonering.

[0:04:30] De Gezondheidsraad, Samenwerking, Infectieziekten, GGDN, allemaal zeggen ze één kilometer moet je aanhouden.

[0:04:37] En ook hier wordt een aangenomen motie van ons niet uitgevoerd.

[0:04:39] De Kamer vroeg om woningbouw en volksgezondheid voorrang te geven boven de intensieve geitenhouderijen.

[0:04:45] Ook de bestaande.

[0:04:46] GGD'en wijzen de Kamer in een brief erop dat het kabinet zich te veel beperkt tot één cijfer.

[0:04:52] Een 14% hoger risico tussen 500 en 1000 meter.

[0:04:56] Andere onderzoeken zien gezondheidsrisico tot op 2 kilometer afstand van de geithouderijen.

[0:05:03] Hoe is die kennis exact meegewogen?

[0:05:05] Het kabinet zegt dat het nieuwe beleid niet tot meer gezondheidsschade leidt.

[0:05:09] Maar provincies en omgevingsdiensten wijzen gemeenten al sinds 2016 op de gezondheidsrisico's.

[0:05:14] Ze roepen op om terughoudend te zijn met woningbouw binnen zelfs twee kilometer van geithouderijen.

[0:05:18] Er kent het kabinet dat er met het beleid van het kabinet juist meer woningen dicht bij geithouderijen komen.

[0:05:24] Omdat geithouderijen weer mogen uitbreiden en er meer gebouwd gaat worden vanaf 500 meter.

[0:05:29] In Brabant staan duizenden woningen binnen 500 meter van een geitenhouderij.

[0:05:34] Daar wonen ouderen, kinderen, zwangere vrouwen.

[0:05:36] Zij lopen elke dag dat er niet wordt ingegeven gevaar.

[0:05:40] Hoe gaat de staatssecretaris dat concreet op korte termijn aanpakken?

[0:05:43] Dan vraag ik natuurlijk ook de minister die over gezondheid gaat.

[0:05:46] Tot slot, de bescherming lijkt beperkt tot woonkernen, kinderdagverblijven, scholen en zorginstellingen.

[0:05:51] Maar wat doen we met mensen die buiten die woonkernen wonen?

[0:05:54] Vindt het kabinet dat ook zij beschermd moeten worden?

[0:05:57] Voorzitter, problemen keren terug doordat het kabinet het systeem niet wil aanpakken.

[0:06:01] Zo blijft het dweilen met de kraan open.

[0:06:03] Ten koste van gezondheid van mensen en dieren en op rekening van de belastingbilantaren.

[0:06:07] We roepen het kabinet op.

[0:06:09] Blijf onze gezondheidsinstellingen niet negeren en zet gezondheid opeen.

[0:06:13] Dank u wel.

[0:06:15] Dank u wel, lid Kostiets.

[0:06:17] Ik zie geen interrupties van de kant van de Kamer.

[0:06:19] Dus dan gaan we gelijk door naar de eerste termijn van mevrouw Pot van D66.

[0:06:23] Ja, dank u wel, voorzitter.

[0:06:25] En voorzitter, tot mijn spijt moet ik wat eerder weg.

[0:06:27] Ik zal er dan ook niet bij zijn als de bewindspersonen de beantwoording doen.

[0:06:31] Maar we zullen natuurlijk braaf meekijken via alle geëigende middelen.

[0:06:36] En voorzitter, ik wilde beginnen met goed nieuws, want dat mag ook wel een keer op dit dossier.

[0:06:41] Want na jaren van praten gaat het kabinet nu echt werk maken van de vaccinatie tegen de vogelgriep.

[0:06:45] Die veldproef is veelbelovend en de pilot verloopt voorspoedig.

[0:06:50] En misschien wel het belangrijkste, onze handelspartners hebben geen barrière opgeworpen.

[0:06:54] De Verenigde Staten niet, Canada niet, Verenigd Koninkrijk niet, Japan niet.

[0:06:57] Handelsbelemmeringen zijn juist hetgeen waar grootschalige vaccinatie al die jaren op vast is gelopen.

[0:07:04] Dus laten we scherp houden waar we het voor doen.

[0:07:06] Het afgelopen seizoen zijn 51 locaties besmet geraakt en ruim 2,25 miljoen dieren gedood.

[0:07:13] En ook nu weer zijn er bedrijven geraakt door de vogelgriep.

[0:07:17] Dus elke kip die we vaccineren is een kip die we niet zonder doel doden.

[0:07:21] Dat is een grote stap.

[0:07:22] Maar er zijn er nog veel te zetten.

[0:07:24] Er komt voor het einde van het jaar een plan van aanpak.

[0:07:27] Mooi zo.

[0:07:28] Maar een plan is nog geen prik.

[0:07:30] En mijn vraag is dan ook aan de staatssecretaris, gaat de aanpak er nou voor zorgen dat we in 2027 ook meteen klaar zijn voor de volgende golf?

[0:07:38] En als dat niet lukt, kan hij dan vandaag precies benoemen wat hem dan tegenhoudt.

[0:07:44] Want als ik al zei, voorzitter, vaccineren, ook bij andere ziektes, doen we eigenlijk altijd te laat uit zorgen over handelsbelemmeringen.

[0:07:50] En terwijl dan de ergste crisis vaak al voorbij is.

[0:07:53] En elke keer schuiven we die keuze dan weer vooruit.

[0:07:56] Dat is verschrikkelijk voor de dieren, maar we weten ook hoeveel het mensen, of dat nou buren of boeren zijn, hoeveel het met mensen doet als er massaal geruimd moet worden.

[0:08:07] En daarom vraag ik de staatssecretaris of hij bereid is, de Raad voor de Dierengelegenheden,

[0:08:11] om een zienswijze te vragen over de gevolgen van wel en niet vaccineren voor de belangrijkste dierziekten.

[0:08:17] En ik zeg het richting de staatssecretaris, maar misschien kan hij dat zo gelijk even doen.

[0:08:21] Ik keek net naar de tribune.

[0:08:23] Zo kunnen we bij de volgende uitbraak de afweging al maken.

[0:08:26] Nou, ik ga het nog een keer doen.

[0:08:30] Zodat we bij de volgende uitbraak de afweging al gemaakt hebben en we niet opnieuw bij nul beginnen.

[0:08:36] En voorzitter, dan de geitenhouderijen.

[0:08:39] Zo, ik weet niet wat ik heb vandaag.

[0:08:41] De geitenhouderijen.

[0:08:43] Een nieuwe bril, dat ook.

[0:08:44] Jazeker.

[0:08:45] Daar ligt het niet aan.

[0:08:46] Nee.

[0:08:47] Er is een norm aangekondigd voor de minimale afstand tussen geitenhouderijen en omwonenden vanwege gezondheidsrisico's.

[0:08:54] Maar dat duurt nog drie jaar.

[0:08:56] Ik zou de minister vragen dat uit te leggen.

[0:08:58] Welke stappen zitten er in dat traject en waar zit die tijd nou precies in?

[0:09:03] Is er ook gekeken naar een snellere route, zoals een instructieregel, een voorbereidingsbesluit of een vorm van voorbescherming?

[0:09:09] Want voorzitter, voor iemand die tegenover een geitenhouderij woont, is drie jaar een hele lange tijd met veel onzekerheid.

[0:09:16] Dus wat gaat de staatssecretaris doen om deze mensen in de tussentijd gerust te stellen?

[0:09:20] dan de consequenties van de norm.

[0:09:21] Want wat betekent die nou juridisch voor bedrijven en omwonenden?

[0:09:25] Even concreet, wat als een geitenhouder de komende twee jaar... een staluitbreiding vergund krijgt, zoals mevrouw Litkostiets net al zei... is dat dan straks een bestaande situatie die dan weer buiten de norm valt.

[0:09:37] Ik hoor graag wat er dit jaar nog concreet gebeurt aan de no-recret maatregelen, aan de prioritaire locaties en aan het informeren van gemeenten en kopers.

[0:09:45] Ik wil voorkomen dat we over drie jaar constateren dat er in de tussentijd van alles is gebouwd of uitgebreid met alle gevolgen voor de gezondheid en de bouw van diep.

[0:09:56] Voorzitter, dan veeverzamelplaatsen.

[0:09:58] De bewindspersonen weten dat wij daar kritisch op zijn.

[0:10:01] Niet alleen vanwege de dieren en hoe ze daar vaak behandeld worden, maar ook vanwege de dier- en volksgezondheid.

[0:10:07] Binnen Nederland brengen we dieren van tientallen bedrijven bij elkaar in één ruimte zonder die plek als risicoknopunt te behandelen.

[0:10:14] Welke rol spelen verzamelcentra eigenlijk in de risico'sanalyses van de deskundige groep dierziekten?

[0:10:20] Bij een knooppunt lopen risico's niet lineair op, maar exponentieel.

[0:10:24] Eén besmette dier raakt niet één bedrijf, maar tientallen.

[0:10:27] Hoe kijkt de staatssecretaris hiernaar?

[0:10:29] En zijn zoonozen en dierziekten niet nog een extra reden om de zin en onzin van verzamelplaatsen tegen het licht te houden?

[0:10:36] Wat brengt me bij de kalverhouderij?

[0:10:38] Daar zien we veel long- en borstvliesontsteking.

[0:10:41] De oorzaken zijn bekend.

[0:10:42] Kalveren zijn jong en hun immuunsysteem is nog niet af.

[0:10:44] Ze hebben te weinig of te laat de biest gehad.

[0:10:46] Ze maken veel diercontacten tijdens transport en op verzamelscentra.

[0:10:50] Het stalklimaat voldoet niet aan de EFSA-normen voor ammoniak, luchtsnelheid en temperatuur.

[0:10:56] De vloeren zijn ongeschikt en na de verhuizing komt daar een wisselende dieet en diarree overheen.

[0:11:02] Het mooie is dat oplossingen voor dierenwelzijn hier grotendeels zijn als oplossingen voor de diergezondheid.

[0:11:08] Minder schakels, minder contacten en een betere start.

[0:11:11] Welke opvolging heeft de staatssecretaris daarom gegeven aan de scenariostudies voor de kalverketen?

[0:11:17] Voorzitter, ik rond af.

[0:11:18] Op al deze punten geldt hetzelfde.

[0:11:20] We weten wat er moet gebeuren en het kan ook.

[0:11:22] Laten we dat dan doen.

[0:11:23] Dank u wel.

[0:11:30] Ja, voorzitter.

[0:11:31] Mooi betoog.

[0:11:32] Ik hoorde ook veel over vaccinaties.

[0:11:34] Dat is natuurlijk allemaal prima, maar daarmee komen we niet.

[0:11:36] Ik zie hier rapporten uit Beekendam die ook wezen op nodige structurele maatregelen die nodig zijn.

[0:11:42] Daar wachten we nog steeds op.

[0:11:44] Is D66 met ons eens dat om zoonozen uiteindelijk echt beet te kunnen pakken, dat structurele maatregelen nodig zijn en dat er moet worden gekeken naar de intensiteit van onze veehouderij?

[0:11:56] Nou, voorzitter, ik ben het zeer met lid Kostiets eens dat het... Oh.

[0:12:01] Ja, oké.

[0:12:03] Voorzitter, ik ben het zeer met lid Kostiets eens dat het natuurlijk echt belangrijk is... en daar hebben wij overigens ook al veel eerder punten over gemaakt... dat er natuurlijk heel veel plekken in Nederland zijn waar dieren zo ontzettend dicht op elkaar zitten... dat het natuurlijk onvermijdelijk is dat niet alleen heel veel dieren ziek worden op het moment dat het gebeurt... maar dat de kans dat dat gebeurt vervolgens ook veel groter is, zeker.

[0:12:25] Een tweede interesse van dit kost iets.

[0:12:28] Ja, fijn.

[0:12:29] Ik hoop dat het kabinet dat nu uiteindelijk ook oppakt.

[0:12:32] Dan over de geitenhouderijen.

[0:12:34] Ook een hele terechte vraag van mevrouw Pot.

[0:12:38] Maar hoe kijkt zij tegen de adviezen van onder andere de GGD... maar ook de gezondheidsraad die erbij blijven... dat die één kilometer afstand echt wel belangrijk is voor de volksgezondheid?

[0:12:50] Ja, voorzitter, ik vind dit altijd vrij ingewikkeld.

[0:12:52] Ik denk dat we niet voor niets hebben we natuurlijk de gezondheidsraad op pad gestuurd met nog eens goed uit elkaar halen hoe zit die, ik wou zeggen zonnes, maar dat is misschien wat er nu een beetje top of mind is, maar in ieder geval hoe die afstand nou precies in elkaar zit.

[0:13:09] Ja, ik ben dan toch genegen om inderdaad met die gezondheidsraad mee te gaan hierin.

[0:13:15] Maar ik denk wel dat het natuurlijk heel belangrijk is, nou eigenlijk de vragen die ik hier natuurlijk in heb gesteld, dat we lopen natuurlijk een beetje het risico dat er straks allerlei belangen door elkaar gaan spelen.

[0:13:25] En ja, zoals ik het pas tegen iemand aan iemand uitlegde, wat mij betreft zijn die belangen dan volksgezondheid hier, bouw vrij direct daaronder.

[0:13:34] En ja, dan vrees ik toch dat de vestiging van nieuwe geitenhouderijen of de uitbreiding daarvan een heel, heel, heel stuk lager komt.

[0:13:45] Dit kost iets.

[0:13:46] Dat is fijn dat we elkaar daar ook in kunnen vinden.

[0:13:51] Dan tot slot misschien nog een vraag over...

[0:13:54] Mensen die nu al wonen in die buurt van de geitenhouderij, zelfs binnen die 500 meter.

[0:13:58] Wat het kabinet voorstelt biedt daar nog geen oplossing voor.

[0:14:01] Ik denk dat de D66 daar ook net op hintte.

[0:14:06] Er werd vaag verwezen naar mogelijke stalmaatregelen.

[0:14:09] Ook dat is nog niet duidelijk.

[0:14:10] Maar welke oplossingsrichtingen ziet D66 verder voor zich als het gaat om de bescherming van die mensen?

[0:14:17] Nou, voorzitter.

[0:14:19] Een hele terechte vraag van lid Kostiets.

[0:14:20] En dat is ook de reden dat ik hier ook vrij direct naar vroeg.

[0:14:23] Wat zijn nou de consequenties van die norm?

[0:14:26] Met name ook inderdaad voor mensen die er al wonen.

[0:14:28] Wat betekent dat juridisch?

[0:14:29] Wat betekent dat voor die omwonenden?

[0:14:32] En ik denk ook dat we...

[0:14:34] Ik kan me nog herinneren dat we eerder in zo'n debat zaten... waarbij mensen dan ook zeiden... nou, maar misschien kunnen we het dan wel zo doen...

[0:14:39] Dat we mensen die dan al een huis hebben of die een huis verkopen, dat we dan eerlijk zeggen dat er dichtbij een geithouderij zit.

[0:14:46] Dat soort dingen vind ik gewoon geen oplossing.

[0:14:48] Omdat in een huizencrisis zoals die nu is, denk ik niet dat je van mensen kunt verwachten dat ze die afweging op een goede manier maken.

[0:14:55] Nogmaals, volksgezondheid staat gewoon helemaal bovenaan.

[0:14:59] Dank u wel, mevrouw Pot.

[0:15:00] Ik heb slecht nieuws voor u.

[0:15:01] Uw laatste interruptie was langer dan 30 seconden, dus u bent er doorheen voor vandaag.

[0:15:06] Althans, voor de eerste termijn van de Kamer.

[0:15:09] Meneer Korevaar, voor het CDA uw eerste termijn.

[0:15:11] Dank u wel, voorzitter.

[0:15:12] Wat mij echt heeft verbaasd bij het terugkijken van het commissiedebat van 6 februari 2025 is dat er nog steeds geen algemene maatregel van bestuur ligt voor IBR.

[0:15:22] Oftewel de besmettelijke koeiengriep.

[0:15:23] Terwijl de minister toen aangaf vaarten willen maken met de EU-vrijstatus.

[0:15:28] Vanochtend konden we lezen dat in de laatste twee maanden van 2025 er 15 gevallen van IBR bijkwamen.

[0:15:36] En er totaal 26 uitbraken waren.

[0:15:39] Dus er is urgentie.

[0:15:41] Klopt het dat de IBR-AMVB niet per 1 januari van dit jaar, maar per 1 juli 2026 wordt ingevoerd?

[0:15:47] Wat is hiervan de reden?

[0:15:49] Voorzitter, dit was mijn inbreng in februari 2026.

[0:15:53] Nu is het november 2026 en het aantal uitbraken van IBR was in juni al net zo hoog als in heel 2025.

[0:16:02] Uiteindelijk werd de nieuwe invoerdatum van de ANVB 1 januari 2027.

[0:16:07] Al twintig jaar is er geen duidelijke aanpak van besmettelijke koeiengriep IBR.

[0:16:11] Maar wat vorige week gebeurde was echt apart.

[0:16:15] Wederom uitstel.

[0:16:16] Voorzitter, dat de aanpak van IBR vertraging oploopt is kwalijk.

[0:16:20] Verhouders wiens dieren nog niet vrij zijn van deze ziekte werden door de Gezondheidsdienst voor Dieren en een dierenartsen opgeroepen om in kaart te brengen of hun dieren dragen waren van dit virus.

[0:16:29] En eindelijk werd dit sectorbreed aangepakt.

[0:16:32] Ik sprak een dierenarts die volop bloed aan het tappen was van dieren waarbij dragers van het virus moeten worden afgevoerd.

[0:16:39] En nu schuift de invoering door.

[0:16:41] Een vragende staatssecretaris, waarom dit uitstel?

[0:16:44] Kan de staatssecretaris het nog een keer toelichten?

[0:16:46] Kan hij vandaag een harde invoeringsdatum voor de IBR-ANVB toezeggen en wat moet ervoor gebeuren?

[0:16:52] Een tweede vraag.

[0:16:53] Hoe voorkomt de staatssecretaris dat veehouders die nu investeren in een IBR-vrije veestapel met monitoring en vaccinering de dupe worden van bestuurlijke uitstel?

[0:17:02] En een derde vraag.

[0:17:03] Blijft de ambitie overeind in Nederland om in 2036 de IBR-vrijstatus te hebben?

[0:17:09] En wanneer wordt het Nationaal Bestrijdingsprogramma ter goedkeuring aan Brussel voorgelegd?

[0:17:14] Dit debat, voorzitter, leek onder de sneeuw... onder het geweld voor landbouw, natuur en stikstofbeleid.

[0:17:19] Maar dierziektes houden zich niet aan bestuurlijke prioriteiten.

[0:17:22] We moeten voorbereid zijn.

[0:17:23] Voorbereid op dierziektes en zoonoses die op ons af gaan komen.

[0:17:27] Door klimaatverandering is het waarschijnlijk dat lumpisch kinderziek...

[0:17:31] ofwel LSD, de kop gaat opsteken in Nederland.

[0:17:35] De dreiging van een Afrikaanse varkenspest is dichterbij dan aan het begin van 2026.

[0:17:40] Allereerst Afrikaanse varkenspest.

[0:17:43] De afgelopen tijd nam het aantal besmettingen in Europa toe.

[0:17:47] Je kunt Afrikaanse varkenspest al op 100 kilometer van de Nederlandse grens vinden.

[0:17:52] Het CDA is blij met de inzet van de staatssecretaris hierop.

[0:17:55] Afgelopen zomer was er bijvoorbeeld een publiekscampagne om te wijzen op de risico's van het meenemen en verspreiden van het virus via voedselresten en het belang van het schoonhouden van parkeerplaatsen.

[0:18:04] Een vraag aan de staatssecretaris.

[0:18:06] Hoe staat het met de ambitie van provincies en Rijkswaterstaat om sneller afval op parkeerplaatsen langs snelwegen en provinciale wegen te verwijderen?

[0:18:16] En verder las ik dat de NVWA werkt aan een drone-team om besmette kadavers, en dan hebben we het over wilde zwijnen, op te sporen in samenwerking met zoekhonden.

[0:18:27] Een vraag aan de staatssecretaris.

[0:18:28] Hoe ver is de ontwikkeling en wat kan de staatssecretaris zeggen over de effectiviteit van deze aanpak?

[0:18:33] En dan lumpisch kinddysies of knobbelziekte.

[0:18:36] Sinds ons debat in januari zijn er nieuwe ontwikkelingen.

[0:18:39] Het EMA heeft inmiddels een positief advies gegeven voor toelating van een vaccin.

[0:18:44] Goed dat deze ontwikkeling doorgaat.

[0:18:47] Een vraag.

[0:18:48] Wanneer kiest Nederland bij een uitbraak voor vaccinatie in plaats van ruiming?

[0:18:52] Dat blijft voor het CDA een hele belangrijke vraag in het algemeen, maar speciaal ook voor deze ziekte.

[0:18:58] Zijn er voldoende vaccins beschikbaar om snel op te schalen?

[0:19:02] En zijn veehouders voldoende bekend met de symptomen?

[0:19:05] Dus dat gaat over de herkenning, omdat het ook een nieuwe ziekte is.

[0:19:09] Voorzitter, afsluitend nog kort twee andere onderwerpen.

[0:19:12] Producten van vogelgriep gevaccineerd pluimvee.

[0:19:15] In december 2018-2025 is er een motie aangenomen om te werken aan een internationale acceptatie van gevaccineerde kippenproducten.

[0:19:24] Wat is er met deze motie gedaan, is mijn vraag... om in de voor ons belangrijke exportmarkten te komen tot marktacceptatie.

[0:19:31] Ik las een net iets ander beeld dan mijn collega Pot... in het interview wat u ook aan een vakblad heeft gegeven.

[0:19:37] Dus ik ben wel benieuwd welke inspanning de staatssecretaris heeft gedaan.

[0:19:42] En afsluitend geiten.

[0:19:43] Afsluitend zou ik willen weten hoe de minister...

[0:19:46] aankijk tegen de conclusie van de Universiteit van Gent, die over het VGO-onderzoek en de weging van de Gezondheidsraad dat de conclusies een brug te ver vindt gaan.

[0:19:56] En mijn vraag aan de minister is, hebben we in Nederland de juiste conclusies getrokken en consequenties eraan verbonden door met afstandscriteria te werken?

[0:20:03] Dat was mijn bijdrage.

[0:20:04] Dank u wel.

[0:20:08] Dank u wel, meneer Korevaar.

[0:20:11] Lid Kostiets vraagt of ze één extra interruptie mag.

[0:20:15] Ze was twee seconden over haar tijd heen net.

[0:20:18] Dus ik wil haar dat dan toch gunnen.

[0:20:20] Meneer Kourva, ik denk dat u dit kunt namelijk.

[0:20:23] Nee, daar ben ik het niet mee eens.

[0:20:26] Lid kost iets.

[0:20:30] Nou, dank voorzitter.

[0:20:32] CDA is volgens mij van zorg voor mensen, gemeenschapszin, et cetera.

[0:20:37] En als CDA van de GGD in hoort, van de gezondheidsraad... van de samenwerkingsplan infectieziekten... allemaal zeggen ze die één kilometer moet je echt vasthouden... voor de gezondheid van mensen.

[0:20:50] En ze wijzen erop dat bestaande gevallen van mensen... dus die nu al wonen dicht bij een geithouderij... onvoldoende worden aangepakt.

[0:20:58] Vindt het CDA wel dat daar wel maatregelen moeten worden getroffen en dat deze experts moeten worden gevolgd?

[0:21:05] Voorzitter, we hebben hier vorig in februari een uitvoerig debat over gehad.

[0:21:11] En het voorstel van de toenmalige minister was dat er gewerkt ging worden met een afstandscriterium.

[0:21:21] Vanwege wel het vinden van een relatie, maar het wel lastig was dat oorzaak-gevolg helemaal nog niet zo heel erg duidelijk was.

[0:21:30] Dat blijf ik gewoon een heel ingewikkeld ding vinden.

[0:21:33] Dat is iets wat mij nog steeds altijd wel bezighoudt.

[0:21:36] Daarom hebben wij bijvoorbeeld ook voor gepleit... als die oorzaakgevolgen nu wel is, kun je dan ook bij zulke soort maatregelen... de tijdelijkheid ook wel erin bouwen.

[0:21:48] Wij zijn absoluut voor een verantwoordelijke samenleving helemaal.

[0:21:51] En een risicoloze samenleving hoort er niet bij.

[0:21:54] En vandaar die vraag, hoe moet ik dit nu wegen?

[0:21:56] Want dit is een zeer gerenommeerd universiteit...

[0:22:00] Ik heb zelf ook veel met dierenartsen opgetrokken in een vorig leven.

[0:22:04] En veel van onze dierenartsen die in Nederland werkzaam zijn, worden opgeleid ook in Gent.

[0:22:10] Dus dat staat bij mij hoog aangeschreven.

[0:22:12] Dus ik ben erg benieuwd hoe de minister hier ook naar kijkt, naar dit advies wat zegt dat het een brug te ver gaat.

[0:22:19] Nou, dat vind ik nogal wat.

[0:22:20] Dus ik wil gewoon horen hoe de minister hier tegenaan kijkt.

[0:22:24] Dit kost iets.

[0:22:26] Dank u wel, meneer Korevaar.

[0:22:27] Meneer Graus, PVV van harte, welkom ook in dit debat.

[0:22:31] Even voor u de spelregels, want die zijn een beetje veranderd, namelijk na de laatste strategische procedurevergadering.

[0:22:36] U heeft maximaal vier interrupties die ook maximaal 30 seconden mogen duren.

[0:22:40] Dus we zijn afgestapt van het onbeperkt interrumperen.

[0:22:43] En als ze langer dan 30 seconden duren, tellen ze dubbel.

[0:22:45] Dus dan weet u ook de spelregels voor vandaag en dan wens ik u een fijne wedstrijd daarin.

[0:22:51] Voor de voorzitter, maar volgens mij doen we dat toch al heel lang.

[0:22:54] Nee, we hadden eerst onbeperkt en we hebben nu maximaal vier.

[0:22:56] Ja, maar daarvoor hebben we ook die dertig jaar.

[0:22:58] Ja, dat is voor mijn tijd.

[0:22:59] Ik was blij dat ik er vanaf was, maar bedankt voor de informatie.

[0:23:03] Ik zal het voor kennisgeving aannemen, dank u wel.

[0:23:05] Heel goed, dank u wel meneer Gaus.

[0:23:06] Dan gaan we naar de eerste termijn van de heer Vermeer van de BBB.

[0:23:11] Dank u wel voorzitter.

[0:23:12] En vandaag wil ik het over één onderwerp hebben.

[0:23:15] Want wat er volgens ons met onze geithouders gebeurt, gaat verder dan alleen die sector.

[0:23:20] Het gaat ook over de manier waarop onze hele veehouderij wordt behandeld.

[0:23:24] En dit is een heksenjacht wat BBB betreft.

[0:23:27] Steeds weer is een andere groep boeren aan de beurt, steeds weer nieuwe regels, nieuwe beperkingen en bedrijven die op slot worden gezet.

[0:23:33] En steeds zijn het boerengezinnen die de rekening betalen.

[0:23:37] En als we dan vragen om de wetenschappelijke onderbouwing onafhankelijk te laten controleren, dan wordt zelfs het krijgen van duidelijkheid over de onderzoeksgegevens tegengewerkt.

[0:23:47] Voorzitter, hoe moeten boeren en burgers op deze manier nog vertrouwen hebben in de eigen overheid?

[0:23:52] Vandaag gaat het dus weer over het VGO-onderzoek en over de vraag waarom de overheid doorgaat met het voorbereiden van bizarre maatregelen, terwijl onafhankelijke wetenschappers enorme vraagtekens zetten bij de onderbouwing.

[0:24:04] Wetenschappers van stad Gent, net ook al is Gent al genoemd verbonden aan de Universiteit Gent, hebben het VGO-onderzoek doorgelegd.

[0:24:12] En zij zien dat er een statistisch verband wordt gevonden, maar plaatsen grote vraagtekens bij de conclusie dat geithouderijen daadwerkelijk de oorzaak zijn.

[0:24:22] Over de conclusie van de Gezondheidsraad schrijven zij In een dergelijke context lijkt het label waarschijnlijk kozaal een brug te ver.

[0:24:31] De heer Koreva noemde dat net ook al.

[0:24:33] Dit is wel zo'n beetje de hardste tik op de vingers die er in de wetenschapswereld bestaat.

[0:24:38] Het zijn nette mensen.

[0:24:40] En wat doet het kabinet met die kritiek?

[0:24:42] In de Kamerbrief van 4 september erkent het ministerie dat StadGEN deze conclusies trekt, maar vervolgens verschuilt deze minister en de staatssecretaris zich achter de Gezondheidsraad en gaan ze gewoon door met het voorbereiden van maatregelen om de gehele geitenalderij kapot te maken.

[0:24:58] Voorzitter, waar is Nederland mee bezig?

[0:25:00] De onderzoekers van Gent beschrijven pagina's lang wat er rammelt en waarom de conclusies in het VGO fout zijn.

[0:25:07] In ieder geval dus omdat de patiënten die van de geitenhouderij ziek geworden zouden zijn, niet gevonden werden.

[0:25:15] En hoogleraren van UMC Utrecht hebben er ook al genoeg over geschreven.

[0:25:20] Voorzitter, dit begint een schandaal te worden.

[0:25:22] En dan de toegang tot onderzoeksgegevens.

[0:25:25] BBB diende vorig jaar al een motie in om de onafhankelijke heranalyse mogelijk te maken.

[0:25:30] De VVD stemde helaas tegen.

[0:25:32] En een jaar later kwam de VVD samen met ChristenUnie met een vergelijkbare motie.

[0:25:36] Die werd aangenomen.

[0:25:37] Halleluja.

[0:25:37] Maar beter laat dan nooit.

[0:25:40] Maar wat gebeurt er vervolgens?

[0:25:41] Het platform Melkgeitenhouderij dient op 14 augustus een dataverzoek in bij het RIVM, bedoeld om de onderzoekers van Stad Gent een heranalyse te laten uitvoeren en pas op 10 november krijgt het platform schriftelijk te horen waarom het verzoek nog niet aan de voorwaarden voldoet.

[0:25:57] Binnen drie maanden om duidelijk te maken dat onderzoekers zelf het verzoek moeten indienen en de onderzoeksvragen nader moeten uitwerken.

[0:26:05] En ondertussen schrijft het kabinet op 4 september aan de Kamer dat onafhankelijke toetsing mogelijk is en dat de motie is afgedaan.

[0:26:12] Hoezo afgedaan?

[0:26:14] De onafhankelijke onderzoekers hebben de gegevens nog niet eens.

[0:26:17] Waarom duurt dit zo lang, vraag ik?

[0:26:18] Waarom nemen de bewindspersonen geen verantwoordelijkheid om te zorgen dat het RIVM en StadGens snel om tafel gaan?

[0:26:25] En wanneer kunnen we verwachten dat onafhankelijke onderzoekers uiteraard met bescherming van persoonsgegevens daadwerkelijk toegang krijgen tot de benodigde gegevens?

[0:26:35] En hoe kan het eigenlijk dat een verzoek om onafhankelijke controle van het VGO-onderzoek beoordeeld moet worden door mensen die zelf bij dat oorspronkelijke onderzoek betrokken waren?

[0:26:44] Wie bewaakt hier de onafhankelijkheid?

[0:26:48] Voorzitter, zo wordt de overheid toch volstrekt ongeloofwaardig.

[0:26:50] Een hele sector wordt al jaren weggezet als gezondheidsrisico.

[0:26:54] Bedrijven en gezinnen worden kapot gemaakt.

[0:26:57] En als onafhankelijke wetenschappers de onderbouwing willen controleren, kost het maanden om alleen al duidelijkheid over de procedure te krijgen.

[0:27:05] Zijn de bewindspersonen bereid de Kamer binnen twee weken te informeren over de concrete stappen die worden gezet om de onafhankelijke heranalyse mogelijk te maken, inclusief een duidelijk tijdpad?

[0:27:17] BBB vindt dat de provinciale geitenmoratoria moeten worden opgeheven zolang die onafhankelijke toetsing niet heeft plaatsgevonden.

[0:27:25] Eerst bewijzen, dan beleid.

[0:27:27] En niet eerst een sector slopen en jaren laten toegeven dat de wetenschappelijke basis daarvoor zo zwak was als drijfstand.

[0:27:37] Dank u wel.

[0:27:39] Dank u wel, voorzitter.

[0:27:41] Dit was een van de eerste onderwerpen die ik in ieder geval in deze commissie ook heb behandeld, de vorige Dierziekte- en Zoonosecommissie.

[0:27:49] En op 9 januari van dit jaar heeft minister Wiersma voorgesteld om met een afstandscriterium te komen.

[0:27:56] om het nog in het midden te laten of dat 1000 meter was of 500 meter.

[0:28:00] Ik zie dit kabinet komen met een afstandscriterium van 500 meter.

[0:28:05] Hoe zit dat nou precies?

[0:28:06] Het was toch ook een BBB-minister die dit afstandscriterium uiteindelijk voorstelde?

[0:28:11] Voorzitter, het zit precies zoals ik het in mijn bijdrage vertel.

[0:28:15] Wij willen eerst onafhankelijk onderzoek.

[0:28:18] En dat er in het vorige kabinet blijkbaar geen overeenstemming was om het uit te voeren op de manier zoals BBB dat wenst.

[0:28:26] Dat wil nog niet zeggen dat wij hier nu geen punt over kunnen maken.

[0:28:33] Nee, dat begrijp ik heel goed, voorzitter.

[0:28:35] En volgens mij ging het toen meer over 500 of 1000 meter.

[0:28:38] En niet zozeer of er een afstandscriterium moest worden ingevoerd.

[0:28:42] Wat heb ik toen gemist?

[0:28:44] Wat u gemist hebt en ik ook, dat zijn de gesprekken hierover binnen het kabinet die vertrouwelijk zijn daarover.

[0:28:56] Oké, ik zie verder geen interrupties.

[0:28:58] Dan gaan we naar de inbreng in de eerste mijn van de heer Graus van de PVV.

[0:29:01] Dank u wel, mevrouw de voorzitter.

[0:29:04] Omdat ik toch laatste spreker ben, vroeger wilde ik ook een handdoekje leggen, net als wat de Duitsers bij hotels doen.

[0:29:11] Maar vandaag de dag vind ik het beter om achteraan te sluiten, want dan kun je heel veel aansluiten bij...

[0:29:15] Andere Kamerleden.

[0:29:16] En dan blijft er meer over voor je eigen verhaal wat je nog even wil houden.

[0:29:18] Dus ik sluit me aan bij het gehele betoog van de Partij voor de Dieren.

[0:29:21] We hebben ook altijd emoties van elkaar gesteund in deze.

[0:29:25] En ik sluit me ook aan bij D66 wat die veeverzamelplaatsen betreft.

[0:29:30] Dus daar sluit ik me ook heel graag bij aan.

[0:29:33] Ja, het is eigenlijk zo.

[0:29:34] Kijk, we hebben het over virus en bacteriën.

[0:29:36] Maar het meest verderfelijke en het meest leedveroorzakende en het meest dodelijke is de homo sapiens, de mens.

[0:29:44] En daar gaat het hier eigenlijk nooit over.

[0:29:46] Ik begrijp ook wel dat het hier over virus en bacteriën moet gaan.

[0:29:50] Maar de mens is vaak erger dan een virus en een bacterie.

[0:29:53] En ik vind dat daar eens iets aan moet gebeuren.

[0:29:56] Dus daar spreken we ook de staatssecretaris nu op aan.

[0:29:58] Allemaal die schandalen twintig

[0:30:00] Bij die slachthuizen en overal, het hangt me echt tot hier, na 20 jaar.

[0:30:03] En iedere keer de sector, de sector, de sector, de sector doet helemaal niks.

[0:30:08] En de staatssecretaris moet eens in actie komen.

[0:30:10] Het is een kickbokser, privé.

[0:30:12] En er moeten ook eens wat meer kickboksen worden als staatssecretaris.

[0:30:12] dan moet je

[0:30:16] Maar dit is onacceptabel.

[0:30:17] Dat vraag ik echt.

[0:30:19] Want dat is immers ook...

[0:30:20] Ik vind dat de mens erger is naar dieren dan een virus of een bacterie.

[0:30:24] En er zijn ook goeie uiteraard, maar het is wel zo.

[0:30:28] Gelukkig.

[0:30:28] Ja, gelukkig hè.

[0:30:29] Ik heb geluisterd via mijn toestel, via mijn PDA.

[0:30:43] Maar er is een petitie aangeboden voor Lyme.

[0:30:45] En de politiek mag dat niet loslaten.

[0:30:48] Er hebben meer dan 70.000 mensen de Tweede Kamer gevraagd om Lyme serieus te nemen en werk te maken van betere preventie, snelle herkenning, betere diagnostiek, meer onderzoek, betere behandeling en een Lyme expertisecentrum.

[0:30:59] Graag een reactie erop.

[0:31:00] En als de staatssecretaris niet op de hoogte is, wil ik dat graag overhandigen, ook de inhoud van die petitie.

[0:31:05] Dus dat die onderdeel uitmaakt van de beraadslagingen.

[0:31:09] Voor de rest, ik ging weer over vaccinatie.

[0:31:11] Iedereen weet al twintig jaar...

[0:31:13] Ik ben een gelovige jongen.

[0:31:15] Maar die vrees en die onrust voor vaccinaties had ik eigenlijk altijd al.

[0:31:22] Dat heeft niks met mijn geloof te maken.

[0:31:24] Maar ik heb wel heel lang in de veterinaire farmacie gewerkt.

[0:31:28] En ik weet dat er ook goede vaccins zijn.

[0:31:32] Zo laat ik ook mijn eigen hond wel vaccineren tegen bijvoorbeeld wijl.

[0:31:38] Of je moet ook een puppy vaccineren tegen parvo, omdat daar curatief weinig aan te doen is.

[0:31:44] Dus je moet ook oppassen.

[0:31:45] Maar zodra er curatief wel iets aan te doen is, moet je niet preventief gaan vaccineren, is mijn mening.

[0:31:50] We hebben er veel te veel ellende mee gezien, ook laatst met covid, humaan, maar ook bij dieren.

[0:31:54] En ik ben echt van mening, en ik heb het echt geprobeerd met mijn eigen dieren, want dan mag ik het bepalen.

[0:32:00] Ik laat, wat ik wel eens heb verteld, ik heb een doberman gehad die 15 jaar werd.

[0:32:04] Nou, dat wordt bijna geen enkele doberman in Nederland.

[0:32:07] En bij mij wel.

[0:32:09] Die hebben nooit antibiotica en nooit vaccins gehad.

[0:32:11] En ik heb konijntjes die 12, 13 jaar worden.

[0:32:14] En vogeltjes die extreem oud worden, die ik opvang trouwens.

[0:32:17] Want ik ben tegen het houden van vogels.

[0:32:18] Maar ik vang ze wel op als een of andere schoft ze weer dat ze achter heeft gelaten.

[0:32:23] Dan zeg ik wel van kom maar bij mij.

[0:32:25] En dan kunnen ze bij mij rondvliegen.

[0:32:26] Maar bij mij worden alle dieren extreem oud.

[0:32:29] En ik gebruik die rotsen helemaal niet.

[0:32:31] Ik doe dat al decennia lang.

[0:32:34] En ik heb in de veterinaire farmacie gewerkt.

[0:32:36] En ik weet dat er heel veel rotzooi tussen zit.

[0:32:38] Dus ik ben het niet mee eens.

[0:32:39] Ik vraag weer, en dat vraag ik ook aan de minister van Volksgezondheid... ...een van die voorgangers, Edith Schippers.

[0:32:45] Haar stiefbroer is dierenarts in Zeeland, die ik nog nooit te benen ken.

[0:32:50] En die heeft ook dat mes eens aan twee kanten gesneden.

[0:32:52] Want ik heb altijd op haar in zitten hakken.

[0:32:54] En die broer mogelijk ook.

[0:32:55] Maar die heeft op een gegeven moment die fytotherapeutica en die pre- en probiotica onderdeel laten uitmaken van topsectorbeleid.

[0:33:01] En als je ziet, kurkuma wordt nu gewoon humaan ingezet tegen kanker.

[0:33:04] De preventie.

[0:33:05] Mijn broer kreeg al vleeskeurkanker.

[0:33:07] Die was opgegeven in een paar maanden tijd.

[0:33:08] Die heeft nog zeven jaar geleefd door iedere dag extreem hoge doseringen kurkuma te slikken en te drinken.

[0:33:15] En weet ik wat hij er allemaal mee heeft gedaan.

[0:33:17] Meneer Graus, u heeft een interruptie van de heer Koervaar.

[0:33:21] Ik was even de draad een beetje kwijt.

[0:33:22] Het ging over lijm en toen over kurkuma.

[0:33:25] Wat is precies het punt wat u over de ziekte van lijm wil maken, meneer Graus?

[0:33:29] Nou, daar ligt hij toch wel erg achter.

[0:33:30] Ik heb dat tussen die ziekte van lijm en die kurkuma.

[0:33:33] Daar zit een heel verhaal van mij nog tussen.

[0:33:36] Dus ik raad u aan.

[0:33:37] Het wordt gelukkig allemaal gadegeslagen door allerlei camera's en het wordt opgenomen.

[0:33:41] Dus ik stel voor dat u even opnieuw luistert vanavond.

[0:33:43] Want ik kan dat niet nu helemaal gaan herhalen, dat verhaal wat ik heb gehouden.

[0:33:47] Ik praat al extra.

[0:33:48] Maar het heeft dus niks met Lime te maken.

[0:33:52] Ik vroeg een reactie op de petitie van Lime en toen begon ik mijn eigen verhaal.

[0:33:56] Als u terug luistert vanavond, dat is altijd interessant, mijn betogen.

[0:34:00] En dan hoort u dat ook waar die knip lag.

[0:34:05] En ik ben ook bereid om onder het genot van een gevulde koeken die keer uit te leggen.

[0:34:09] En een kop koffie.

[0:34:11] Nee, ik lust geen koffie.

[0:34:13] Later.

[0:34:16] Meneer Graus, vervolgt u even nog 43 seconden?

[0:34:20] Oeh, dat is ook altijd zo weinig.

[0:34:22] Maar ik wil weten eigenlijk... Dan wil ik even iets belangrijks aanhalen nog.

[0:34:31] Wij willen een versnelling op het uitforceren van gemodificeerde mini-honden en naaktkatten, dus ook mini-honden, katten, maar naaktkatten en ook gewone honden en katten met schadelijke innerlijke en uiterlijke kenmerken en tal van genetische defecten die zowel de dieren als de baasjes veroordelen tot een hoop leed en toerhoge dierarskosten.

[0:34:52] En ik zou het fijn vinden als de staatssecretaris, de voorgangers hebben dat ook gedaan hoor,

[0:34:56] En ik hoef niet per se mee, want ik ben er al een paar keer geweest.

[0:34:59] Maar het is het expertisecentrum of het centrum voor erfgelijke genetica... van dokter Helle Fiete, faculteit voor diergeniskunde.

[0:35:06] Ik wil echt aanbevelen dat dat...

[0:35:08] Ik weet dat de vorige staatssecretaris zei... dat is een van mijn meest interessante werkbezoeken geweest.

[0:35:12] Maar ik denk dat u dat echt gezien en gehoord moet hebben.

[0:35:15] Bovendien is het ook nog een hele charmante dame.

[0:35:18] Ze praat ook nog heel goed.

[0:35:19] Iedereen hangt aan haar lippen.

[0:35:20] Ze vertelt ook nog heel boeiend.

[0:35:22] En ik denk dat het heel belangrijk en leerzaam is...

[0:35:24] Voor de staatssecretaris dat hij naar het Centrum voor Erfelijke Genetica toe gaat.

[0:35:27] En dat we zo vlug mogelijk een einde maken aan die foute fok.

[0:35:30] En dan moet ik het daarbij laten voor mijn eerste termijn, mevrouw de voorzitter.

[0:35:34] Dank u wel.

[0:35:34] Dat heeft u inderdaad goed, meneer Grazer.

[0:35:36] U bent inmiddels al iets over de tijd heen.

[0:35:38] Dan zou ik ook nog graag een eerste termijn willen houden.

[0:35:40] Dan zou ik mevrouw Pot willen vragen om even het voorzitterschap waar te nemen.

[0:35:45] Nou, dan is het woord aan mevrouw Den Hollander.

[0:35:48] Dank u wel, voorzitter.

[0:35:49] Voorzitter, als het gaat om zoonozen en dierziekten, dan staat voor de VVD de monitoring en vroegsignalering van dierziektes centraal.

[0:35:56] Hoe eerder een ziekte bij dieren wordt gesignaleerd, hoe eerder kan worden ingegrepen voordat een dierziekte een volksgezondheidsprobleem wordt.

[0:36:02] Het is daarom ook goed dat er inmiddels een interdepartementaal beleidsdraaiboek voor risicobeoordeling en besluitvoering bij zoonozen ligt, waar VWS en LVVN gezamenlijk verantwoordelijk voor zijn.

[0:36:11] In dit debat kunnen we veel zaken aan de orde laten komen en ik wil vandaag in ieder geval stilstaan bij de huidige vogelgripsituatie en bij de geitenhouderij.

[0:36:18] Maar eerst wil ik het West Nijlvirus aan de orde brengen.

[0:36:21] Terwijl in 2025 het virus alleen nog wordt aangetroffen bij paarden, vogels en muggen, zijn in 2026 77 besmettingen met het West Nijlvirus bij Nederland vastgesteld en hiervan zijn 12 patiënten met een besmetting overleden.

[0:36:33] Het werkelijk aantal besmette mensen ligt waarschijnlijk veel hoger dan 77 omdat de meeste mensen geen klachten krijgen.

[0:36:39] En de infectie pas wordt vastgesteld nadat patiënten in het ziekenhuis terechtkomen.

[0:36:44] Het virus circuleert vrij onder vogels en wordt via de gewone huissteekmug overgedragen op mensen en paarden.

[0:36:50] De verspreiding en de ziekte last geven voldoende aanleiding om in dit debat hier aandacht aan te besteden.

[0:36:54] De kans op besmetting blijft klein, maar de gevallen laten zien dat besmette muggen op verschillende plaatsen in Nederland actief zijn geweest.

[0:37:00] Mijn vraag aan het kabinet is daarom of de gezamenlijke monitoring bij mensen, muggen, vogels en paarden voldoende is en welke maatregelen klaar liggen wanneer het aantal besmettingen verder toeneemt.

[0:37:11] Voorzitter, dan de geitenhouderij.

[0:37:13] De VVD steunt de keuze voor een voorgenomen landelijke afstandsnorm van 500 meter.

[0:37:17] Daarmee wordt ingegrepen daar waar het gezondheidsrisico het grootst is en ontstaat duidelijkheid voor de sector.

[0:37:22] De gerichte landelijke norm biedt bovendien meer ontwikkelruimte dan de huidige brede provinciale moratoria.

[0:37:29] Maatregelen moeten wetenschappelijk onderbouwd, proportioneel en praktisch uitvoerbaar zijn en de uitwerking moet voortvarend en werkbaar plaatsvinden.

[0:37:36] Het kan niet zo zijn dat ondernemers en gemeenten opnieuw jarenlang in onzekerheid blijven omdat het traject naar verwachting 2,5 tot 3 jaar duurt.

[0:37:43] Op welke wijze gaat het kabinet dit proces versnellen en hoe komt zij tot eenduidige landelijke kaders voor de tussenliggende periode?

[0:37:50] Wat de VVD betreft moeten vergunde projecten en onherroepelijke omgevingsplannen doorgaan kunnen vinden en voor bestaande bedrijven binnen de 500 meter moet perspectief blijven bestaan.

[0:37:59] Onderzoek naar effectieve en handhaafbare emissiereductie moet daarom zo snel mogelijk leiden tot technieken waarmee bedrijven weer ontwikkelruimte kunnen krijgen.

[0:38:07] Bij prioritaire locaties moeten maatwerk en vrijwilligheid voorop staan.

[0:38:11] Volksgezondheid staat voor de VVD voorop, maar voorzorg mag geen permanente onzekerheid worden.

[0:38:16] Onze oproep aan het kabinet is daarom kom snel met één werkbare landelijke norm, geef duidelijkheid over de tussenperiode en zorg dat ondernemers perspectief houden door effectieve emissiereductie.

[0:38:26] Voorzitter, vogelgriep is helaas weer bijzonder actueel.

[0:38:29] Sinds 28 oktober geldt opnieuw een landelijke ophok- en afschijnplicht en op 15 en 17 november werden opnieuw besmette pluiverbedrijven gemeld.

[0:38:36] Wat de VVD betreft moeten maatregelen zoals de ophokplicht zo gericht mogelijk worden ingezet en worden afgeschaald zodra de veterinaire situatie dit verantwoord toelaat.

[0:38:44] De VVD steunt de inzet van het kabinet om toe te werken naar verplichte vaccinatie van leggenden.

[0:38:49] Vaccinatie kan namelijk het ontwrichtende effect van uitbraken, ruimingen en langdurige oproepplichten voor dieren, ondernemers en de samenleving beperken.

[0:38:57] Voorwaarde is dat vaccinatie uitvoerbaar en betaalbaar is en de internationale handelspositie van de gehele sector niet schaadt.

[0:39:03] Kan de staatssecretaris een update geven van de huidige stand van zaken over kosten en tijdpad voor het invoeren van verplichte vaccinatie van leggerne?

[0:39:09] En ook van de werkbaarheid van het surveillanceprogramma en de internationale acceptatie van producten van gevaccineerd en niet gevaccineerd pluimvee?

[0:39:16] Mevrouw Den Hollander, ik zocht even naar een natuurlijk moment.

[0:39:18] Dan kunt u even aan hem halen.

[0:39:20] En dan kijk ik even aan mijn linkerzijde, want de heer Vermeer had een interruptie.

[0:39:27] Voorzitter, omdat ik mevrouw Den Hollander iets hoorde zeggen over emissietechnieken toepassen, maar...

[0:39:33] Dat heeft toch alleen maar zin als je weet wat de oorzaak is van bepaalde verspreiding.

[0:39:38] Dus dan moet je toch ook weten wat je met die emissietechnieken wil bestrijden.

[0:39:43] Mevrouw Den Hollander.

[0:39:45] Voorzitter, we kunnen inderdaad niet wachten om een kausaal verband aan te tonen.

[0:39:49] Want dan kan je echt heel gericht aan de slag en ook bijvoorbeeld met vaccinatie proberen echt een oplossing te brengen.

[0:39:55] Dat neemt niet weg dat er allerlei onderzoeken lopen naar emissiebeperkende maatregelen en de effecten daarvan.

[0:39:59] En we denken dat het goed is om daar ook ruimte voor te bieden.

[0:40:04] Nou, volgens mij kunt u door met uw inbreng.

[0:40:08] Dank voorzitter.

[0:40:08] Dan gaan we verder nog over de vaccinatie voor de vogelgriep, want dit moet wat de VVD betreft zo snel mogelijk van pilot naar praktisch inzetbaar instrument.

[0:40:15] We kunnen niet iedere winter opnieuw wachten op de volgende uitbraak.

[0:40:20] En aangezien de staatssecretaris toch bezig is met het invoeren van een vaccinatieplicht tegen salmonella bij Leghenne begin 2027, zijn er wellicht praktische oplossingen denkbaar om vaccinatiecombinaties te maken.

[0:40:30] Er is wetenschappelijk onderzoek waarin salmonelle bacteriën zelfs als vector worden gebruikt voor vaccinatie tegen aviare influenza.

[0:40:37] En aangezien het zeer waarschijnlijk is dat het combineren van vaccinatiemomenten, arbeid, vangmomenten en stress voor de dieren kan beperken, is de VVD hier groot voorstander van, mits de werkzaamheid en veiligheid van beide vaccinaties behouden blijven.

[0:40:49] Voorzitter, tot slot wil ik nog het antibioticumgebruik aanstippen.

[0:40:52] Het Nederlandse beleid is gericht op het verlagen van het antibioticumgebruik in de veehouderij door middel van sectorspecifieke reductiedoelstellingen en een reductie van hooggebruikende bedrijven.

[0:41:02] In vrijwel alle diersectoren zien we een forse daling van het antibiotica gebruik met uitzondering van de kalverhouderij.

[0:41:08] Welke concrete verbeteringen zijn volgens de staatssecretaris nodig in de keten van geboorte en biesvoorziening tot transport en de opstart op het kalverbedrijf, zodat kalveren gezonder aankomen en minder antibiotica nodig hebben?

[0:41:20] Onze kernboodschap voor dit debat is volgens mij helder.

[0:41:23] Nederland moet niet alleen goed zijn in het bestrijden van een uitbraak, maar vooral in het voorkomen ervan.

[0:41:27] Vaccinatie is hierbij een enorm belangrijke factor.

[0:41:30] Daarnaast vraagt het om monitoring bij dier en mens, snelle gegevensuitwisseling en vooraf duidelijkheid over wie handelt zodra een signaal optuikt.

[0:41:37] Dank u voorzitter.

[0:41:38] Dank u wel.

[0:41:39] Ik kijk even naar de heer Graus.

[0:41:40] Hij had nog een interruptie.

[0:41:42] Dank u wel.

[0:41:43] We hebben een grote voorzitter.

[0:41:43] Dank u wel.

[0:41:44] Ik ben blij met de dierarts in ons midden, want dat is en blijft ze natuurlijk ook 24 op 7, de woordvoerder van de VVD.

[0:41:52] Maar ze hadden het over antibiotica.

[0:41:53] Dat was een van mijn eerste moties toen ik er begon.

[0:41:56] Een stop op preventief inzetten van antibiotica en curatief alleen maar gericht.

[0:42:02] Na een bacteriologisch onderzoek.

[0:42:04] Maar is de dierarts en de woordvoerder van de VVD met me eens dat je ook, als het om antibiotica gaat, dat je ook veel meer kan gaan inzetten op fytotherapeutica en pre- en probiotica?

[0:42:15] Mevrouw de voorzitter, als u me toestaat, want...

[0:42:17] Ik heb een onderzoek gedaan als het om NSAID's ging, om ontstekingsschermen en pijnstillers.

[0:42:22] Harpegofitum, ook de natuurlijke variant, die had vrijwel dezelfde curve.

[0:42:26] En Ben Horsmans, dat is een officieel paardenarts, die was toen verbonden met hippie-centrum in Deurne, die heeft voor mij toen die testen gedaan.

[0:42:32] En hij zei, de curve is bijna precies identiek.

[0:42:35] Dus zouden we ook daar niet, als het gaat om pijnstillers, antibiotica, meer moeten inzetten op fytotherapeutica, pre- en probiotica?

[0:42:41] Het woord is aan de dierenarts van de VVD.

[0:42:45] Voorzitter, zoals u alle weet heb ik mijn praktijk op afstand gezet toen ik hier in de kamer kwam.

[0:42:49] Dus ik wil dat ook strikt scheiden graag.

[0:42:51] Maar desondanks denk ik dat in dat fytotherapeutica zeker een hele belangrijke rol kunnen spelen.

[0:42:55] In het gezond houden van dieren.

[0:42:57] Dat neemt niet weg dat gericht antibiotica gebruikt.

[0:42:59] Bij voorkeur naar een antibiogram waar ook een daadwerkelijke verwekker is aangetoond.

[0:43:03] Echt wel heel goed kan helpen bij het bestrijden van infecties.

[0:43:08] Nou ik hoop dat iemand buiten deze zaal dit nog begreep.

[0:43:11] Maar ik ben zeer onder de indruk.

[0:43:13] De heer Korevaar.

[0:43:14] En de snelheid waarmee mevrouw Den Hollander dat uit haar mond krijgt, vind ik ook al die lange woorden.

[0:43:20] Het ging even over de kalversector.

[0:43:23] Ik vroeg me af of mevrouw Den Hollander ook op de hoogte is van het Veal Forward programma.

[0:43:29] Ik was benieuwd wat ze daarvan vindt.

[0:43:31] Mevrouw Den Hollander.

[0:43:33] Voorzitter, op het moment dat een sector een stap naar voren doet, is dat altijd te prijzen.

[0:43:37] Dat neemt niet weg dat we gewoon de afgelopen jaren zien dat het antibiotica gebruik in de kalversector gewoon te weinig afneemt in vergelijking met alle andere diersectoren.

[0:43:45] Bijvoorbeeld in vergelijking met de varkenshouderij zie je dat er enorme stappen worden gezet en dat in de kalverhouderij toch echt achterblijft.

[0:43:51] Dus het is goed dat de stap wordt gezet, maar er is ook nog een hele lange weg te gaan.

[0:43:55] Wat de VVD betreft zit daar ook echt een systeemverantwoordelijkheid in de hele keten van de kalverhouderij.

[0:44:00] Hoe kan je die op een andere manier inrichten, zodat het antibiotica gebruik ook gewoon minder nodig is?

[0:44:07] Dank u wel.

[0:44:08] Dan geef ik het woord weer terug aan... O, nee, toch niet.

[0:44:11] Meneer... Ja, sorry.

[0:44:13] Ga u gaan.

[0:44:14] Voorzitter, er is geen interruptie, maar ik wou even een punt van orde maken.

[0:44:18] En dat ging...

[0:44:19] Ik was eigenlijk nog gewoon aan het bijkomen van het verhaal van de heer Groos.

[0:44:22] En toen was mevrouw Den Hollander al begonnen.

[0:44:26] Maar hier wordt eigenlijk gewoon voor het publiek bijna gesuggereerd om als je kanker hebt, om niet naar je arts te gaan en een medisch traject te starten, maar om kurkuma te slikken.

[0:44:35] En ik vind dat daar wel even iets over gezegd moest worden.

[0:44:38] Dat dat niet op deze manier zo kan.

[0:44:41] Dat de heer Groos naar mijn wezen weet daar niet...

[0:44:46] de opleiding en certificering voor heeft, maar dat het ook een hele slechte boodschap is naar mensen thuis toe.

[0:44:52] En ik ben blij hoe het met zijn broer gegaan is, maar ik wil daar toch even iets over zeggen.

[0:44:58] Voorzitter, ik ben zelf de voorzitter nu, nog steeds.

[0:45:01] Ik raak helemaal in de war.

[0:45:03] Ik stel voor dat we dit...

[0:45:04] Dank u wel voor uw inbreng, maar ik ga hier niet nog een heel apart debat van maken.

[0:45:09] Ja, nee, dat gaan we niet doen.

[0:45:10] Maar voor de voorzitter wil ik een punt van orde maken.

[0:45:13] Ik ben geen Jomanda, hè.

[0:45:14] Ik heb helemaal niet gezegd dat niemand niet naar ongeloof moet gaan.

[0:45:17] Nee, maar u moet mij de kans geven.

[0:45:19] Dat is een aantijging aan mij en u geeft mij niet de kans om te reageren.

[0:45:22] Dat vind ik ernstig.

[0:45:23] In één zin wil ik hem graag.

[0:45:24] Nee, waarom?

[0:45:25] Hij heeft tien zinnen gebruikt.

[0:45:27] Nee, dit gaan we gewoon niet doen.

[0:45:28] Ik heb het godverdomme niet gezegd.

[0:45:30] Ik heb dat helemaal niet gezegd wat hij zegt.

[0:45:32] Ik heb het helemaal niet gehad dat iemand niet naar een oncoloog moet gaan.

[0:45:35] En mijn broer is de pijp uit, dat je dat ook weet.

[0:45:37] Mijn broer bestaat niet meer en mijn vader ook niet meer.

[0:45:39] Aankanker.

[0:45:39] Die zijn alle twee naar oncoloog gaan.

[0:45:41] Ik ben daar grote voorstel van.

[0:45:43] Ook collega's die ik heb, zeg ik ook ga meteen naar de arts.

[0:45:45] Maar hou ook rekening mee dat het je kan helpen ondersteunend.

[0:45:49] Daar gaat het ook om, ook bij dierenartsen ondersteunend.

[0:45:52] Die fytotherapeutica, pre- en probiotica.

[0:45:54] Ik heb geen woord gezegd van wat de collega van de BBB me hier zegt.

[0:45:59] Net alsof ik uw man daar ben zeg.

[0:46:02] U heeft het opgehelderd, dank u wel.

[0:46:04] Ik ga het woord teruggeven aan de echte voorzitter, mevrouw Den Hallender.

[0:46:07] Ja, mevrouw Pot, dank voor het waarnemen van het voorzitterschap.

[0:46:11] Dank voor uw inbreng al in de eerste termijn.

[0:46:13] We hebben net begrepen van de kant van de minister en staatssecretaris dat zij een half uurtje nodig hebben, ook inclusief de looptijd, om zich te kunnen voorbereiden op hun eerste termijn.

[0:46:21] Dus we gaan proberen om kwart over drie weer verder te gaan.

[1:13:45] Van harte welkom terug bij het commissiedebat van de vaste commissie voor LVVN over het onderwerp zoonozen en dierziekten.

[1:13:55] We hebben de minister van VWS die zo meteen twee blokjes voor u heeft.

[1:14:00] Dat is eerst een algemeen stukje en daarna gaat hij op de geitenhouderij.

[1:14:04] En dan naar de staatssecretaris over en die heeft voor u ook een blokje over de geitenhouderij, vogelgriep, andere dierziekten en overigens.

[1:14:11] Dan weet u een beetje wat het programma is.

[1:14:12] U heeft in de eerste termijn van het kabinet wel weer de onbeperkte interrupties, maar dan wel onder de 30 seconden.

[1:14:19] En anders worden het er toch weer vier, dan tellen ze dubbel.

[1:14:22] Dus onder de 30 seconden, anders tellen ze dubbel.

[1:14:25] Loopt het uit de hand qua aantal interrupties?

[1:14:28] Ga ik eventueel toch nog een ordervoorstel doen, maar we gaan proberen het op deze manier met elkaar te doen.

[1:14:32] En dan zou ik willen beginnen om de minister van VWS het woord te geven.

[1:14:36] Voorzitter, dank u wel.

[1:14:39] En als gezegd, ik begin met een aantal vragen dat mij gesteld is.

[1:14:43] Ik noem het maar even algemeen.

[1:14:45] Je zou het ook overig kunnen noemen.

[1:14:47] En daarna op de vragen die gesteld zijn naar aanleiding van ons maatregelenpakket aangaande de geithouderijen en het risico op...

[1:14:57] Longontstekingen.

[1:14:58] Voorzitter, samen met mijn collega van LVVN werken we intensief om het risico en de impact van zoonoze te verkleinen.

[1:15:10] En in dat kader is in juli 2022 ook het Nationaal Actieplan Versterker Zoonozebeleid aan de Kamer gestuurd.

[1:15:19] En lid Kostic refereerde daaraan en ook...

[1:15:24] In het bijzonder aan het feit dat dat actieplan nu afloopt.

[1:15:27] En hoe ziet dan de verankering en de borging van al die acties en dat beleid dat in gang is gezet er precies uit?

[1:15:35] En dat is een hele terechte vraag, want het actieplan mag wel aflopen, maar het vraagstuk is dat allerminst.

[1:15:42] En voorzitter, ik denk dat we kunnen zeggen dat met het actieplan we ons beleid op het gebied van zoonhozen echt hebben kunnen versterken.

[1:15:53] En dat we onze, voorzitter en staat u mij toe, een Engels woord te gebruiken, maar de One Health samenwerking op veel vlakken hebben kunnen intensiveren.

[1:16:03] Inhoudelijk, maar ook in de samenwerking tussen de verschillende ministeries die hierbij betrokken zijn.

[1:16:09] Er komt niet een volgend actieplan, maar dat betekent dus absoluut niet dat we stoppen.

[1:16:15] Integendeel, we werken nu hard aan het verankeren van dat wat we in gang hebben gezet via het actieplan... ...in het reguliere beleid, in de reguliere organisatie.

[1:16:28] Omdat het niet iets aparts moet zijn, maar het is iets wat gewoon hoort bij het werk wat wij te doen staan.

[1:16:35] te doen hebben.

[1:16:37] Over de afronding van het actieplan... en wat we bereikt hebben op die 54 acties uit het actieplan... zullen wij nog een rapportage aan de Kamer sturen.

[1:16:46] Dat zal begin 2027 worden.

[1:16:49] En daarin zullen we ook ingaan op hoe ziet dat er nu verder uit... zodat de Kamer ook goed weet waar alles belegd is... en hoe we ermee verder gaan.

[1:17:00] En dat nogmaals over dit onderwerp natuurlijk...

[1:17:03] met grote regelmaat van gedachten zullen blijven wisselen.

[1:17:07] Voorzitter, in datzelfde kader stelde lid Kostins mij ook de vraag over waar ligt nou het primaat en moet dat niet meer bij VWS liggen?

[1:17:18] Voorzitter, ik denk dat in de kern op het gebied van zoonhose werken het ministerie van LVVN en VWS zowel ambtelijk als de bewindspersonen heel nauw samen.

[1:17:29] En de structuur die we samen hebben opgebouwd, die zorgt ervoor dat we heel snel signalen kunnen uitwisselen.

[1:17:36] En dat informatie tussen het medische en veterinaire domein kan worden uitgewisseld.

[1:17:43] En daar waar nodig natuurlijk ook worden opgeschouwd.

[1:17:47] Binnen die structuur heeft het volksgezondheidsdomein het voortouw.

[1:17:54] En bij een uitbraak met zoonotische aspecten heeft VWS ook het voortouw en coördineren wij ook de besluitvorming.

[1:18:03] Maar dat doen we natuurlijk wel in goed overleg.

[1:18:07] En als we dan acties afspreken behoudt ieder daarbij wel zijn eigen beleidsverantwoordelijkheid.

[1:18:14] Maar nogmaals, de volksgezondheid staat daarbij voorop.

[1:18:19] Voorzitter, dat over het actieplan.

[1:18:22] Dank voor de toezegging over het rapport over het actieplan.

[1:18:31] Maar nog even voor de duidelijkheid komen we daar dus ook in een schets van de acties die wel deels of niet worden afgemaakt en hoe dat verder precies wordt ingebed in de rest van het beleid.

[1:18:45] Ja, voorzitter.

[1:18:45] Wij zullen in algemene zin schetsen hoe gaat het nu...

[1:18:50] Dit plan loopt nu af.

[1:18:51] Maar zoals ik al zei, beleid is daarmee niet klaar.

[1:18:54] Het vraagstuk is niet weg.

[1:18:55] Dus hoe gaan wij daar nu mee verder?

[1:18:57] En hoe is dat binnen onze bredere aanpak pandemische paraatheid geborgd?

[1:19:05] En hoe vindt dat beleid verder zijn ontwikkeling?

[1:19:09] Dus op die manier zal ik daar invulling aan geven.

[1:19:13] Ik zou toch willen vragen om echt concreet in te gaan van wat verliezen we nou?

[1:19:18] Of als we het niet verliezen, hoe het dan wel wordt geborgd?

[1:19:21] Die vragen zijn voor ons echt belangrijk.

[1:19:24] Ja, voorzitter, die borging en die verankering, daar zal ik expliciet op ingaan.

[1:19:30] En natuurlijk ook eerlijk zijn als we iets echt niet meer gaan doen.

[1:19:33] Dat ga ik niet wegmoffelen in een tekst, natuurlijk niet.

[1:19:39] Voorzitter, dat over het actieplan.

[1:19:42] Dan kom ik bij het West-Nel-virus waar mevrouw Den Hollander mij vragen over stelde.

[1:19:53] Voorzitter...

[1:19:54] We zijn al een aantal jaar alert op dit virus en afgelopen zomer is na eerdere vondsten in paarden, vogels en muggen het virus ook in mensen aangetroffen.

[1:20:08] En dat als gevolg van muggenbeten door muggen die in Nederland zijn en besmet zijn met het virus.

[1:20:16] Het is uitermate belangrijk dat we dit serieus nemen.

[1:20:20] En die muggen aan zich kunnen we niet uitroeien of zomaar voorkomen dat die hier zijn.

[1:20:28] Maar we doen er alles aan om de monitoring zo goed en zo strak mogelijk in te richten.

[1:20:35] En in de communicatie vanuit het RIVM wordt ook aandacht besteed aan wat kan je nou doen om jezelf hier tegen te beschermen.

[1:20:43] Wel belangrijk om te zeggen, de kans om besmet te raken en ziek te worden is klein in Nederland.

[1:20:49] De kans is er wel, maar hij is klein.

[1:20:55] Dus laten we daar ook in hoe we erover praten ook wel die nauwkeurigheid en zorgvuldigheid in acht nemen.

[1:21:01] Nogmaals, vanuit de overheid blijven we de verspreiding van het virus volgen en informeren we waar nodig en mogelijk.

[1:21:09] En voorzitter, mevrouw Den Hollander vroeg mij liggen nou ook de maatregelen klaar voor het moment dat het aantal besmettingen weer toeneemt.

[1:21:22] Ik denk het goed is hier te zeggen dat met het RIVM hebben we afgesproken dat er begin 2027 een deskundigeberaad zoonozen plaatsvindt.

[1:21:31] Dat is ook onderdeel van hoe we onze zoonozenstructuur hebben ingericht.

[1:21:34] Dat we zo'n beraad kunnen instellen, of dat dat kan plaatsvinden.

[1:21:38] En dat beraad, daarin zitten experts en die kunnen dan ruim voor het muggenseizoen adviseren over een, als dat nodig is, versterkte aanpak of versterkt pakket met maatregelen.

[1:21:51] Als dat advies van de deskundigeberaad er is, zullen wij, zal het kabinet dat advies met appreciatie inclusief dus eventuele maatregelen met de Kamer delen.

[1:22:03] Voorzitter, dan over vogelgriep.

[1:22:09] De staatssecretaris zal zo meteen uitgebreid ingaan op de huidige vogelgriepsituatie.

[1:22:16] Ik hecht er aan om vanuit mijn verantwoordelijkheid...

[1:22:21] hier een woord van dank uit te spreken aan de huisartsen.

[1:22:25] Want op het gebied van vogelgriep hebben we de huisartsen bereid gevonden... om de jaarlijkse griepvaccinatie aan te bieden aan mensen die door hun werk... en dat geldt dan ook voor vrijwilligers... in contact komen met dieren die besmet kunnen zijn met vogelgriep.

[1:22:41] En dat is echt goed nieuws.

[1:22:42] En ik ben, voorzitter, de huisartsen daar echt dankbaar voor... dat zij deze taak op zich willen nemen.

[1:22:48] Dat zullen zij doen vanaf komend griepseizoen.

[1:22:53] En via betrokken partijen zoals het RIVM en de brancheorganisaties worden mensen uit de doelgroepen hierover geïnformeerd.

[1:23:01] Voorzitter, dat over vogelgriep.

[1:23:04] Dan nog Lyme en de petitie waar de heer Graus aan refereerde.

[1:23:11] Voorzitter, sinds 2017 wordt binnen het Nederlandse Lyme ziekte expertisecentrum door verschillende ziekenhuizen, het Amsterdam UMC, maar ook het Radboud UMC, het RIVM en de Lyme Vereniging, de patiëntenvereniging, samengewerkt.

[1:23:27] En we blijven ook de komende vijf jaar nog investeren in dat expertisecentrum.

[1:23:35] En ik vind het ook belangrijk dat we dat blijven doen.

[1:23:40] En dat zeg ik in de bredere context van de vraagstukken die op ons afkomen rondom PAIS en mensen die daarmee te maken krijgen.

[1:23:48] Belangrijk dat we kennis, expertise blijven ontwikkelen en die ook blijven delen en verspreiden in zowel het medische als ook het sociale domein.

[1:23:57] Voorzitter, dat waren mijn meer algemene vragen.

[1:24:04] Dan kom ik nu bij de vragen die gesteld zijn over de geitenhouderijen en de gezondheid van omwonenden.

[1:24:16] Ja, voorzitter.

[1:24:17] De minister zei net, gezondheid staat op één en we staan heus wel in de lead bij die zoonozen.

[1:24:21] Maar wat ik net ook stelde, die structuurmaatregelen die ook het rapport Beekendam heel expliciet benoemde, structurele maatregelen, ook iets aan iets te doen aan die intensieve veehouderij en de locaties, die heb ik nog steeds niet voorbij zien komen.

[1:24:33] Wanneer gaat de minister van VWS daarmee komen?

[1:24:38] Voorzitter, daar zal de staatssecretaris van LVVN zo op ingaan.

[1:24:43] Ik kan in algemene zin, want lid Kosti stelt mij vaker vragen over hoe borg ik nou als minister van VWJ dat volksgezondheidsbelang.

[1:24:53] Het onderwerp waar we nu op komen, de geitenhouderijen en de gezondheid van omwonenden, dat gaat daar echt over.

[1:25:01] En daar heeft de volksgezondheid een ongelooflijk belangrijke rol gespeeld als belang dat we hadden te wegen in het nemen van maatregelen.

[1:25:09] Maar meer in het algemeen, als het gaat over de gezondheid in de leefomgeving.

[1:25:14] We hebben eerder ook met elkaar gesproken over gewasbescherming.

[1:25:18] Het onderwerp van volksgezondheid wordt door VWS, door mijzelf, op al die plekken waar dat aan de orde is ingebracht en op tafel gelegd.

[1:25:28] En bij de besluiten die wij nemen, zul je altijd verschillende belangen moeten wegen.

[1:25:33] Dat is eigenlijk ook, voorzitter, het interruptiedebat tussen...

[1:25:36] Mevrouw Pot en lid Kostiets dacht ik over welke belangen, ook naar aanleiding van de motie van lid Kostiets, welke belangen staan nu in welke volgorde.

[1:25:46] Ik denk dat het onderwerp waar het vandaag ook veel over gaat, daar hebben we ook laten zien.

[1:25:50] Gezondheid speelt daar echt een ongelooflijk belangrijke rol in die weging.

[1:25:54] En ja, ook de ruimte om nog wel woningbouw te kunnen blijven ontwikkelen.

[1:26:01] Lid Kostic?

[1:26:02] Ja, voorzitter.

[1:26:03] En lid Pot was het daarmee met ons eens dat gezondheid op één moet staan, daaronder woning en boven het belang van de gehuithouderij.

[1:26:09] Maar vervolgvraag, VWS gaat over aanpak.

[1:26:14] Dus wat is de visie van VWS als het gaat om het voorkomen van uitbraken?

[1:26:19] Dus die structurele maatregelen die Beekendam rapport heeft aangewezen.

[1:26:25] Voorzitter, de specifieke structurele maatregel waar lid Kost iets naar verwezen.

[1:26:30] Nogmaals, daar gaat de staatssecretaris zo meteen op in.

[1:26:33] Wat ik doe vanuit mijn verantwoordelijkheid op VWS samen met alle collega's die hier dagelijks mee bezig zijn, is...

[1:26:42] ...continu kijken waar in ons beleid, en dat kan soms echt specifiek in het VWS-beleid zijn... ...maar het kan ook in de samenwerking bijvoorbeeld met INB zijn... ...waar het omgevingsrecht of het milieurecht raakt.

[1:26:54] Waar moeten we het volksgezondheidsbelang explicieter mee wegen?

[1:27:00] Vanaf nu gaan mee wegen?

[1:27:03] En wat betekent dat voor besluiten die je neemt of die je opnieuw moet nemen?

[1:27:09] Dus hier is niet één aanpak of één beleidsnota voor.

[1:27:16] Dit is wat ik continu meeneem in de weging en in het ontwikkelen van beleid en het nemen van besluiten.

[1:27:25] En ja, die volksgezondheid is...

[1:27:28] is daarbij cruciaal.

[1:27:31] Want ik denk dat niemand hier ter discussie stelt... hoe belangrijk het is om te wonen, te leven, op te groeien... oud te worden in een gezonde leefomgeving.

[1:27:40] Maar dat je in een land ook andere belangen te dienen hebt... daar ben ik me ook van bewust.

[1:27:47] En dat betekent dat je naast die volksgezondheid... ook altijd andere belangen zult moeten wegen.

[1:27:52] En dat is wat wij in gesprekken met elkaar dan wel in het kabinet doen.

[1:27:58] Tot slot, dit is toch een extreem vaag verhaal.

[1:28:03] In het coalitieakkoord staat ook gezondheid op één.

[1:28:05] Het enige wat ik vraag aan de VWS die hier in de lead zou moeten zijn van welke structurele maatregelen na zoveel jaar adviezen van onder andere rapport Beekendam ziet VWS voor zich, dan blijft ze een beetje in vaagheden over afwegingen.

[1:28:17] Welke structurele maatregelen moeten volgens VWS worden genomen om mensen te beschermen?

[1:28:22] Voorzitter, dit kabinet heeft een groot deel van de bezuiniging op pandemische paraatheid teruggedraaid bij voorjaarsnota.

[1:28:30] Ik denk dat dat een heel belangrijk signaal is van wat VWS, wat Volksgezondheid, wat de minister van Volksgezondheid, ook voorgangers van mij, daarom heb ik het niet over mijzelf, zeggen.

[1:28:41] Dit moet echt gebeuren.

[1:28:42] Hier moet structureel aandacht voor zijn om ons te beschermen en alles te doen wat we kunnen doen in het voorkomen.

[1:28:51] Al ben ik er direct eerlijk over, daar kunnen we geen 100% garantie op geven, in het tegendeel.

[1:28:58] Maar ook om ons zo goed mogelijk klaar te maken voor het geval dat er weer iets gebeurt.

[1:29:03] Dus die pandemische paraatheid zit in den brede op het beschermen van de volksgezondheid.

[1:29:12] Dank u wel, mevrouw de voorzitter.

[1:29:14] Zoals de oncologen van mijn broer voor Kurkuma waren, meneer Vermeer, zo zijn er ook artsen tegen vaccinaties, artsen zelf.

[1:29:22] Maar stelt dat een vrijwilliger niet zo'n vaccinatie wil, dan kan die niet daartoe gedwongen worden, want dat wil ik wel even weten.

[1:29:28] Dat ligt misschien ook meer bij de staatssecretaris, maar ik wil niet dat iemand van een dierambulance gedwongen wordt om een vaccin te krijgen.

[1:29:36] Nee, voorzitter.

[1:29:37] Er zit geen dwang in ons vaccinatiebeleid.

[1:29:41] Dus dat is altijd de afweging aan de persoon zelf.

[1:29:45] Ik vind het wel belangrijk dat we dit aanbod hebben via huisartsen... voor mensen die hier bezorgd over zijn.

[1:29:52] Maar de weging of je zo'n vaccin wel of niet neemt, is aan mensen zelf.

[1:29:59] Meneer Koerevaar.

[1:30:00] Dat rapport Bekendam praat over een zestal aanbevelingen en één daarvan is een One Health aanpak.

[1:30:06] De minister gaf daar een voorbeeld van met het voorstel om ook die vaccinatie voor vrijwilligers beschikbaar te stellen.

[1:30:15] Zijn er nou nog andere dingen in het vat als het gaat over One Health aanpak, die ook één van de zes aanbevelingen is uit dat rapport Bekendam?

[1:30:26] Voorzitter, bij mijn weten nemen we eigenlijk een groot deel van de aanbevelingen van dat rapport over.

[1:30:34] We werken eruit.

[1:30:35] De specifieke waar lid Kostic op doelde, daar gaat de staatssecretaris van LVVN zo meteen nog op in.

[1:30:43] Maar die behoeft wel enige nuance met hoe we daar, wat ik belangrijk vind, ook daar zorgvuldig over te spreken.

[1:30:50] En ik denk die one health of health in all policies benadering is echt een belangrijke.

[1:30:59] En heb ik in de maanden dat ik minister van VWS ben ook echt teruggezien in hoe we werken, hoe beleid wordt vormgegeven en hoe er over na wordt gedacht.

[1:31:13] Ook in samenwerking met collega's van LVV en van INW, maar ook van VRO.

[1:31:21] Dank u wel.

[1:31:21] Dan kunt u verder met het stuk geithouderijen.

[1:31:25] Ja, voorzitter, dank u wel.

[1:31:26] En ik denk dat het belangrijk is dat wij hier nu vandaag met elkaar over dat onderwerp spreken.

[1:31:33] Want na meer dan tien jaar onderzoek is duidelijk geworden dat er sprake is van een waarschijnlijk oorzakelijk verband tussen wonen in de nabijheid van geithouderijen en longontsteking.

[1:31:44] En er is lang onderzoek gedaan omdat die tijd ook echt nodig was om de problematiek goed in beeld te brengen.

[1:31:51] En tegelijkertijd realiseer ik me ook dat door die lange tijd betrokkenen lange tijd in onzekerheid hebben gezeten, dat er lang onduidelijkheid is geweest.

[1:32:00] En met de laatste adviezen en onderzoeken vorig jaar en het besluit van het kabinet eerder dit jaar met de maatregelen rondom de afstandsnorm, de aanpak prioritaire locaties, de emissiereducerende maatregelen en hoe we de gezondheidseffecten blijven monitoren,

[1:32:16] Geven we nu die duidelijkheid.

[1:32:19] En ik denk dat dat echt belangrijk is op dossiers die al zo lang lopen.

[1:32:25] Dus, voorzitter, daarmee vast een eerste reactie op een van de opmerkingen van de heer Vermeer.

[1:32:32] Die zegt dat de onderbouwing ontbreekt.

[1:32:35] Ik zal zo ingaan op rapporten of onderzoeken die iets zeggen over het advies van de Gezondheidsraad.

[1:32:47] Maar stellen dat de onderbouwing ontbreekt, vind ik echt geen recht doen aan de zorgvuldigheid waarmee in de afgelopen jaren onderzoek is gedaan.

[1:32:55] Waarin daar ook reviews op plaats hebben gevonden, specifiek ook op de methodiek van het onderzoek.

[1:33:01] verschillende gezondheidsraadadviezen tot en met het integrale advies vorig jaar aan toe.

[1:33:07] Dus je mag het ermee oneens zijn, maar laten we niet ter discussie stellen of dat hier echt zorgvuldig langjarig aan wetenschappelijke onderbouwing gewerkt is.

[1:33:21] Voorzitter, en op basis van een zorgvuldige weging van alle beschikbare informatie en de resultaten van een impact analyse die we nog op basis van de laatste adviezen gedaan hebben, stelt het kabinet dus nu voor een afstandsnorm van 500 meter in te voeren.

[1:33:41] Dat betekent heel concreet dat nieuwe geitenhouderijen straks niet binnen 500 meter van woonkernen, scholen, kinderdagverblijven en zorginstellingen kunnen komen.

[1:33:52] En ook mogen bestaande houderijen niet worden uitgebreid.

[1:33:55] Andersom betekent het ook dat er geen nieuwe woonkernen of andere gevoelige bestemmingen binnen 500 meter van een geitenhouderij worden gerealiseerd.

[1:34:04] De afstandsnorm is niet direct van kracht en ik zal daar zo in reactie op een vraag van lid Kostitsch en ook mevrouw Potten nog wat nader op ingaan.

[1:34:15] Vragen we provincies en gemeenten om alvast rekening te houden met deze norm bij nieuwe ruimtelijke plannen.

[1:34:22] De norm valt onder de milieuregelgeving en moet dus een plek krijgen binnen de omgevingswet.

[1:34:30] En daarom wordt die ook aangepast door de staatssecretaris van INW.

[1:34:36] En gezamenlijk zijn we aan de slag om die afstandsnorm dus ook echt in te bedden in de regelgeving.

[1:34:43] Maar dat heeft even nodig.

[1:34:44] Ik zal zo nog preciezer op dat traject ingaan.

[1:34:47] Dat kan ik eigenlijk nu wel doen.

[1:34:48] We moeten dat doen en dat is op grond van Europese regelgeving volgens de plan mer procedure.

[1:34:55] Dus we moeten de milieueffectenrapportage uitvoeren.

[1:34:59] En de eerste stap die we daarvoor gaan zetten is de NRD, de ruimte en detail, zeg ik dat goed?

[1:35:09] Rijkwijde en detail, excuus.

[1:35:11] En dat zal begin 27 de eerste stap in het proces zijn.

[1:35:17] Voorzitter, nog een enkele opmerking verder ook over die onderzoeken voordat ik zo nog wel precies op die norm inga.

[1:35:31] Ik zou voor dat minister even deze laatste opmerkingen afmaakt, dat u dan even kunt interroperen.

[1:35:37] Voorzitter, dan een vraag van de heer Korevaar over hoe wij nou kijken naar de conclusie van de Universiteit van Gent over dat VGO-onderzoek.

[1:35:47] En trekken wij nou de juiste conclusie door met zo'n afstandscriterium te gaan werken?

[1:35:55] Wat je ziet is dat alle in de review van de Universiteit van Gent benoemde kanttekeningen, die zijn ook door de VGO-onderzoekers zelf en door de Gezondheidsraad tijdens het adviestraject aan de orde gebracht.

[1:36:12] En de Gezondheidsraad heeft ook uitgebreid stilgestaan bij de sterktes en zwaktes van alle wetenschappelijke onderzoeken die de raad tot zijn beschikking had.

[1:36:21] Dus die punten zijn ook meegewogen in het uiteindelijke integrale oordeel en advies van de Gezondheidsraad.

[1:36:29] En vervolgens is het dan aan ons, aan het kabinet, om te komen tot een maatregelenpakket dat proportioneel is.

[1:36:37] Onder andere ook in relatie tot de onzekerheden in de wetenschappelijke inzichten.

[1:36:43] Dus die hebben wij zorgvuldig meegewogen in onze besluitvorming.

[1:36:49] En onze weging is dat een afstandnorm van 500 meter het meest proportioneel is.

[1:36:57] Voorzitter, de heer Vermeer ging nog iets verder door te zeggen, ja, wat doen we nou met die kritiek?

[1:37:07] Want er worden vraagtekens gesteld bij de conclusies.

[1:37:11] En ik denk dat het goed is om te benadrukken dat de review van stad Gent, die bevestigt wat de VGO-onderzoekers en ook de Gezondheidsraad zeggen.

[1:37:25] Namelijk dat de gevonden associaties consistent zijn over tijd en ruimte.

[1:37:33] Maar dat er niet één ziekteverwekker als oorzaak voor de longontsteking is gevonden.

[1:37:40] Vervolgens zie je dat stad Gent dezelfde kanttekeningen plaatst als de gezondheidsraad bij het VGO3-onderzoek.

[1:37:46] Maar wegen zij beide de beschikbare informatie anders en noemt de conclusie van de gezondheidsraad dat het verband...

[1:37:57] waarschijnlijk oorzakelijk is een brug te ver.

[1:38:01] Althans, dat doet Stad Gent, excuus.

[1:38:05] Dat kan natuurlijk, want in de wetenschap is er altijd ruimte voor discussie.

[1:38:09] Maar wij baseren ons als kabinet bij het nemen van dit soort besluiten... en bij het nemen van maatregelen op de deskundige en onafhankelijke advisering van de Gezondheidsraad.

[1:38:23] Voorzitter, dan wilde ik overgaan naar het dataverzoek.

[1:38:27] Ik stel voor om eerst even wat ruimte te bieden, want dat heb ik net beloofd.

[1:38:31] Tenzij de heren en lid Kostiets willen wachten tot het einde van het blokje.

[1:38:39] Het blokje is even af, minister.

[1:38:40] Gaat uw gang.

[1:38:42] Voorzitter, dan een vraag van de heer Vermeer over het dataverzoek wat gedaan is door de sector om toegang te krijgen tot de VGO-data en waarom dat nog niet geregeld is.

[1:38:53] Voorzitter, het dataverzoek van de sector ligt nu bij het RIVM en zij zijn daarover in contact, bij mijn beste weten.

[1:39:02] En ik zei net al, ik vind het belangrijk dat er ruimte is voor wetenschappelijke discussie.

[1:39:09] Daarom vind ik het ook belangrijk

[1:39:09] Belangrijk dat de data, zeker als die verzameld zijn met publiek geld, dat die ook beschikbaar zijn voor andere onderzoekers.

[1:39:19] Voor nader onderzoek, voor nadere analyses, waar dat onderzoek dan ook op gericht is.

[1:39:27] En nu is het zo dat onderzoekers kunnen op basis van hun onderzoeksvragen een verzoek tot datalevering indienen bij het RIVM.

[1:39:35] En daarvoor heeft het RIVM een standaardprocedure.

[1:39:39] Dat verzoek wordt dan beoordeeld door het VGO-consortium en vervolgens door de eigenaar van de data.

[1:39:46] Dat kunnen verschillende partijen zijn, het Nivel bijvoorbeeld beschikt over de huisartsgegevens.

[1:39:54] En daar zijn dan de VGO-onderzoekers weer niet bij betrokken.

[1:39:58] Als het verzoek passend en haalbaar is, ook rekening houdend met privacyvoorwaarden, dan krijgen onderzoekers toegang tot de data.

[1:40:06] Dus dit is gewoon een gebruikelijke, normale procedure.

[1:40:09] Ook voor andere onderzoeken loopt het op deze manier.

[1:40:13] En het dataverzoek door de sector, door het platform Melkgeitenhouderij, is ingediend.

[1:40:19] En het RIVM is, nogmaals bij mijn beste weten, in contact met de voorzitter van het platform om te zorgen dat er op korte termijn een gesprek komt tussen de onderzoekers.

[1:40:30] Voorzitter, dan een vraag van lid Kostic.

[1:40:38] Waarom we nou gekozen hebben voor die 500 meter?

[1:40:43] Terwijl ook gesproken is over die 1000 meter.

[1:40:45] De GGD'en daar ook dingen over gezegd en geadviseerd hebben.

[1:40:51] Kijk, we hebben dat gezondheidsraad advies is voor ons de basis of het vertrekpunt in onze besluitvorming.

[1:41:01] En de gezondheidsraad heeft het advies gebaseerd op het risico binnen een straal van 0 tot 1000 meter en daar zie je een verhoogd risico van 19%.

[1:41:11] Uit aanvullende analyse van de VGO-onderzoekers blijkt het verhoogde risico voor omwonenden tussen 500 en 1000 meter niet statistisch significant.

[1:41:26] Binnen die 500 meter is het risico echt substantieel hoger, met 73% hoger.

[1:41:33] En dit zijn echt de meest recente cijfers uit de analyses.

[1:41:38] Die hebben wij dus gebruikt in onze keuzes voor het beleid.

[1:41:41] En we hebben de impactanalyses gedaan, waar ik in mijn inleiding ook al iets over zei.

[1:41:46] En die laten zien dat die afstandsnorm van 500 meter ook impact heeft op de woningbouw en de geitensector.

[1:41:55] Net zoals een afstandsnorm van 1000 meter dat heeft, die impact zou nog veel groter zijn.

[1:41:59] Dus gegeven het feit van de omvang van gezondheidsrisico's en dat dat buiten die 500 meter niet statistisch significant verhoogd is, achten wij een hogere afstandsnorm dan die 500 meter niet proportioneel.

[1:42:15] En in de integrale weging waar wij dus ook echt gekeken hebben naar het effect op woningbouwplannen,

[1:42:21] en de specifieke gezondheidsrisico's bij die verschillende afstanden, zijn wij gekomen tot een afstandsnorm van 500 meter, tot dat voorstel.

[1:42:36] Voorzitter, dan stelde lid Kostisch mij ook nog de vraag dat er met dit beleid juist meer woningen dicht bij geitenhouderijen komen.

[1:42:47] En daardoor de gezondheidsrisico's dus ook toenemen.

[1:42:52] Die stelling dat het voorgestelde beleid tot meer gezondheidsschade zou leiden, die deelt het kabinet niet.

[1:42:57] Want we nemen juist deze maatregel in het belang van de volksgezondheid.

[1:43:01] En als je kijkt naar de huidige provinciale moratoria, die in negen provincies van kracht zijn, die voorkomen dat nieuwe geitenhouderijen of uitbreidingen plaatsvinden, maar die bieden geen oplossing voor bestaande situaties.

[1:43:20] En voorkomen niet dat nieuwe woningen in de nabijheid van bestaande geitenhouderijen worden gebouwd.

[1:43:25] En daar ziet deze afstandsnorm die het kabinet voorstelt nu juist wel op.

[1:43:31] Dus vandaar dat wij de stelling van lidkost iets niet delen.

[1:43:37] Voorzitter, dan een vraag van mevrouw Pot.

[1:43:39] Wat doen wij nou in de tussentijd om mensen gerust te stellen?

[1:43:47] En ik zei al, het duurt even voordat we die...

[1:43:51] Het onstreven is om binnen drie jaar die afstandsnorm in de Omgevingswet geïmplementeerd te hebben.

[1:43:57] En dat duurt even vanwege die planmeerprocedure die we moeten doorlopen.

[1:44:02] En ik begrijp ook echt dat er dus zorgen zijn over die tussentijd.

[1:44:07] Daarom is die afstandsnorm ook niet het enige wat we doen.

[1:44:10] Komen we ook met die prioritaire aanpak.

[1:44:15] Om daar dan gelijk nog een aantal dingen over te zeggen, die prioritaire aanpak.

[1:44:21] Want die vraag stelde lid Kostic, maar ook mevrouw Potmeij.

[1:44:27] Hoe gaat dat er nou uitzien?

[1:44:29] We werken hiervoor nauw samen met provincies en gemeenten om te kijken hoe we ook op die plekken in die bestaande situaties de risico's kunnen verminderen.

[1:44:38] Daarvoor beginnen we op een aantal prioritaire locaties waar de risico's voor omwonenden het hoogst zijn.

[1:44:45] En die voorbereiding loopt op dit moment.

[1:44:48] En we willen daar volgend jaar op basis van een handreiking in samenwerking met provincies en gemeenten een aantal keuzes in maken, zodat we een pilot kunnen starten met die prioritaire aanpak.

[1:45:03] Voorzitter, dan...

[1:45:08] Stelde mevrouw Pot mij nog een vraag over de juridische betekenis van de afstandsnorm.

[1:45:15] Ik schetste al wat betekent de norm nu precies.

[1:45:19] En dan even ingezoomd op de woningbouwplannen.

[1:45:23] De afstandsnorm gaat gelden voor nieuwe ontwikkelingen.

[1:45:27] Dus onherroepelijke omgevingsplannen en vergunde projecten die kunnen doorgang vinden.

[1:45:32] En het ligt voor ons voor de hand om in de regelgeving hier ook een pijldatum voor op te nemen.

[1:45:40] Maar daar kan ik nu nog niet op vooruitlopen, want we zitten echt nog in de voorbereiding daarvan.

[1:45:46] Dan vroeg mevrouw Pot mij nog, die drie jaar om die norm vast te leggen, dat is wel lang.

[1:45:55] Hebben we ook gekeken naar snellere routes?

[1:45:59] En ik begrijp die vraag.

[1:46:03] We hebben ook verschillende routes verkend.

[1:46:05] Ook samen met provincie en gemeente.

[1:46:09] Maar als we dit echt goed en degelijk willen doen, dan moeten we het via die plan meer procedure op weg naar de omgevingswet zo doen.

[1:46:19] En een voorbereidingsbesluit, wat bijvoorbeeld een route tot versnelling zou kunnen zijn, die mag maar maximaal anderhalf jaar gelden.

[1:46:27] Dus die kan je niet nu nemen, want die zou dan aflopen voordat de regelgeving klaar is.

[1:46:34] We hebben dus wel in de tussentijd gevraagd aan de provincies om de bestaande moratoria in stand te houden.

[1:46:41] En we hebben gemeenten gevraagd om de laatste inzichten mee te nemen bij het vaststellen van ruimtelijke plannen.

[1:46:50] Daarmee heb ik denk ik ook een vraag van mevrouw Den Hollander, realiseer ik mij nu, beantwoord en heb ik...

[1:46:57] denk ik zelfs alle vragen die mij gesteld zijn.

[1:47:00] Er zijn meer vragen over de geithouderijen gesteld, maar de staatssecretaris zal er ook nog een aantal beantwoorden.

[1:47:08] Koerda, stel ik voor als u interrupties krijgt die dan in het portefeuille van de staatssecretaris, zodat u dat zelf eventjes aangeeft, dan kunt u later beantwoord worden.

[1:47:16] Dan begin ik met de heer Korevaar, daarna de heer Vermeer en daarna lid Kostiets.

[1:47:20] Goed, dank u wel.

[1:47:21] Fijn dat de minister ons ook even meeneemt in de techniek.

[1:47:25] Ze geeft aan dat...

[1:47:28] dat het valt onder de milieuregelgeving als onderdeel van de Omgevingswet.

[1:47:32] En onder invloed van die plan-procedure duurt dat dan drie jaar.

[1:47:37] In het debat wat we eerder dit jaar hebben gehad met de minister van VWS... werd ook een pad geschetst hoe ook de tijdelijkheid geregeld zou worden.

[1:47:51] Dus stel je voor er wordt een kausaal verband gevonden... van wat is nu de oorzaak van al dit ongemak...

[1:47:57] dat die regels niet tot in de lengte der jaren ook blijven bestaan.

[1:48:03] En de minister heeft toegezegd bij het uitwerken van de afstandsnorm zullen we heldere beëindigingscriteria vaststellen.

[1:48:10] Mijn vraag is concreet, houdt de minister daar rekening mee?

[1:48:14] En misschien is dat wel een hele technische vraag.

[1:48:16] Dat kan ik me ook voorstellen dat die later nog even terug kan komen.

[1:48:20] Maar het is eigenlijk een bevestiging van...

[1:48:24] Ik zoek bevestiging naar de toezegging die destijds is gedaan.

[1:48:28] Meneer Koerenvaart, deze bevestigingsvraag kost u dubbele interruptie.

[1:48:33] Want u heeft meer dan een minuut daarover gedaan.

[1:48:35] Dus dan weet u dat u nu nog twee over heeft.

[1:48:37] Eén lange of onbeperkt korte.

[1:48:42] Dit is echt een hele strenge interruptiemaatregel.

[1:48:47] Maar ik begrijp de vraag van de heer Korevaar goed en die toezegging is gedaan door de voormalig minister van VWS, dat herinner ik mij.

[1:48:57] En we hebben ook afgesproken dat dit is een maatregel die geldt totdat er een specifieke maatregel is gevonden die de schadelijke uitstoot uit geitenstallen effectief kan verminderen.

[1:49:08] Want onze voorkeur blijft een brongerichte aanpak.

[1:49:14] Om het effect van die emissiegerichte maatregelen vast te kunnen stellen, moeten we eerst maatregelen hebben waarvan we weten dat ze werken en effectief zijn.

[1:49:23] Daar zal de staatssecretaris zo nog op ingaan.

[1:49:26] En we zullen die gezondheidseffecten ook moeten blijven monitoren en evalueren.

[1:49:30] Dat is natuurlijk ook een van de lijnen in de aanpak.

[1:49:33] Dus ik wil even oppassen dat we hier nu een beeld neerzetten dat dat heel makkelijk en mogelijk heel snel aan de orde zou kunnen zijn.

[1:49:43] Ik denk dat het echt nog wel even tijd gaat kosten.

[1:49:46] Hoe dat precies in de regelgeving eruit gaat zien, dat durf ik nu ook niet te zeggen.

[1:49:51] Kijk, we hebben deze afspraak gemaakt.

[1:49:53] Maar we zijn echt nog, de planmerprocedure is net opgestart.

[1:49:58] We willen daar natuurlijk op een later moment op terugkomen.

[1:50:01] Maar hoe dat exact in regelgeving eruit ziet, dan zou ik nu moeten gaan improviseren.

[1:50:06] En dat lijkt me niet verstandig.

[1:50:09] Voor de helderheid, het zijn niet mijn regels, maar dat heeft de commissie met elkaar besloten om het op deze minuut te doen.

[1:50:14] Dat ik niet zo meteen als eenmalige voorzitter als heel streng wordt weggezet hier.

[1:50:18] Meneer Korevaar, heeft u nog een aanvullende vraag?

[1:50:22] Ik begrijp wat de minister zegt en ik begrijp dat de toezegging die is gedaan, dat die ook blijft bestaan.

[1:50:32] Ja voorzitter, dat is het geval.

[1:50:34] Maar de exacte invulling, daar kan ik dus nu niet op vooruit lopen.

[1:50:38] En wat ik hiervoor zei over we moeten ook reëel zijn over de verwachtingen wanneer dat dan zijn beslag zou krijgen.

[1:50:48] Ik zie dat we inderdaad oplossingen proberen te zoeken.

[1:50:54] Is er ook nagedacht over een mogelijke verplaatsingsregeling?

[1:50:59] Misschien is het meer een vraag voor de staatssecretaris.

[1:51:01] Daar komt de staatssecretaris op terug.

[1:51:06] Dan gaan we naar meneer Vermeer.

[1:51:10] Ja, voorzitter.

[1:51:11] Want de minister zegt dat het dataverzoek nog bij het RIVM ligt.

[1:51:16] Maar op 10 november heeft het platform te horen gekregen dat het verzoek niet aan de voorwaarden voldoet.

[1:51:21] En wat is nou precies de status?

[1:51:23] Kan de minister ervoor zorgen dat RIVM en Stad Gent binnen twee weken om tafel zitten?

[1:51:29] Zodat eindelijk duidelijk wordt hoe die onafhankelijke heranalyse kan plaatsvinden.

[1:51:35] Voorzitter, de heer Vermeers schetst in zijn eerste termijn een tijdlijn over wanneer er verzoeken en mails ingediend zijn.

[1:51:41] En daar begreep ik uit dat het al best een tijdje loopt.

[1:51:45] En waar daar vertraging in is opgetreden of dat langer heeft geduurd dan de bedoeling is, vind ik dat niet goed of vind ik het belangrijk dat er snel op gehandeld wordt.

[1:51:57] Daarom zei ik bij mijn beste weten staat er nu een afspraak gepland.

[1:52:02] Ik wil dat uiteraard nog een keer dubbel checken, maar ik heb het vermoeden dat de heer Vermeer dat ook as we speak aan het doen is.

[1:52:10] Maar dat zal ik dan ook doen, want het is belangrijk dat dat gesprek plaatsvindt en dat dat verzoek volgens de geldende regels en procedures daarvoor wordt gedaan, zodat die data gedeeld kan worden.

[1:52:25] Dus dat wil ik nagaan, daar kan ik dan in tweede termijn nog even kort op terugkomen.

[1:52:30] Meneer Vermeer.

[1:52:32] Prima en zouden die regels en procedures ook met de Kamer gedeeld kunnen worden is mijn vraag als er toch contact is met RIVM.

[1:52:39] Maar ik had ook nog een punt aangegeven van als het iedere vorm van belangenverstrenging moet voorkomen worden en

[1:52:49] Waarom mogen onderzoekers die bij het oorspronkelijke VGO-onderzoek betrokken waren, zelf meebeslissen wie de gegevens krijgt om hun onderzoek onafhankelijk te controleren?

[1:52:59] Wil de minister die beoordeling niet ergens anders neerleggen dan bij het RIVM zelf?

[1:53:04] Want dit is een beetje een schimmig proces voor ons.

[1:53:07] Meneer Vermeer, deze was ook langer dan 30 seconden, dus deze stelt twee keer.

[1:53:12] Minister.

[1:53:15] Voorzitter.

[1:53:16] Voorzitter, de betrokkenheid van de VGO-onderzoekers is, zoals ik het ook schetste in mijn antwoord, belangrijk.

[1:53:22] Omdat zij weten wie over welke data beschikt.

[1:53:28] En dat moet natuurlijk worden betrokken bij het verzoek.

[1:53:33] Dus dat is de reden waarom de VGO-onderzoekers betrokken zijn.

[1:53:35] En nog even op het eerste punt van de heer Vermeer, er zijn gewoon standaardprocedures bij het RIVM...

[1:53:40] Dat gaat allemaal nauwkeurig en zorgvuldig.

[1:53:43] Er vindt nu een gesprek plaats.

[1:53:45] Ik zoek uit wanneer dat precies plaatsvindt.

[1:53:46] Daar kom ik op terug.

[1:53:47] Maar om nou elke procedure te gaan delen, laten we ook een beetje efficiënt met onze tijd omgaan.

[1:53:57] Meneer Vermeer, tot slot.

[1:53:58] Voorzitter, ik wil niet dat elke procedure gedeeld wordt, maar dit protocol gedeeld wordt.

[1:54:03] En ook nog even een opmerking.

[1:54:04] De minister zei dat het niet onderbouwd is.

[1:54:08] Dat heb ik niet gezegd.

[1:54:09] Ik heb gezegd dat onafhankelijke wetenschappers vraagtekens zetten bij de onderbouwing.

[1:54:14] En ik heb gezegd dat als onafhankelijke wetenschappers de onderbouwing willen controleren, dat het lange tijd kost.

[1:54:21] En dat er nog geen onafhankelijke toetsing heeft plaatsgevonden.

[1:54:23] Dus ik heb zeker niet gezegd dat het niet onderbouwd was.

[1:54:26] Maar volgens ons en sommige andere mensen niet correct onderbouwd wellicht.

[1:54:32] En dat moet gecontroleerd worden.

[1:54:35] Nou voorzitter, als ik die woorden dan te scherp heb gebruikt, dan moet ik die terugnemen.

[1:54:41] Of daar een nuance op aanbrengen.

[1:54:43] Want ik hoorde nu net de heer Vermeer ook weer zeggen het is niet onafhankelijk geweest of niet onafhankelijk beoordeeld.

[1:54:50] En dat is gewoon echt niet waar.

[1:54:52] Er hebben reviews plaatsgevonden op de methodiek.

[1:54:55] De gezondheidsraad heeft een heel aantal adviezen gegeven.

[1:54:58] De gezondheidsraad is voor...

[1:54:59] het kabinet maar ik denk voor Nederland als het gaat over adviezen over onze gezondheid een toonaangevend en onafhankelijke orgaan en die laat ik niet afhankelijkheid of het niet onafhankelijk zijn aansmeren.

[1:55:18] Als het een persoonlijk feit is dan mag u dat maken.

[1:55:21] Persoonlijke feiten, dit vraagt wel heel veel nuance namelijk want wij zijn absoluut geen wetenschapsontkenners of wat dan ook alleen

[1:55:29] Wij zeiden, wil de minister de beoordeling van of iemand wel of geen data mag krijgen bij een andere partij neerleggen als diegene wiens onderzoek getoetst gaat worden.

[1:55:42] Minister.

[1:55:43] Voorzitter, heel kort.

[1:55:44] Er lopen nu echt heel veel dingen door elkaar.

[1:55:46] Ik ging in mijn inleiding in op de, ik zei wetenschappelijke onderbouwing, ik had moeten zeggen de vraagtekens die de heer Vermeer stelt bij de onafhankelijkheid van de onderzoeken en of die onafhankelijk getoetst zijn.

[1:56:00] Daarvan zeg ik dat is absoluut het geval.

[1:56:03] Plus de gezondheidsraad is een toonaangevend en onafhankelijke instituut die ik geen afhankelijkheid, dan wel het niet zijn, niet onafhankelijk zijn laat aansmeren.

[1:56:14] Het tweede is de betrokkenheid van de VGO-onderzoekers bij het al dan niet vrijgeven van data.

[1:56:19] Die is van belang omdat zij weten wie over welke data beschikt.

[1:56:24] Bijvoorbeeld de huisartsgegevens komen van het NIVEL.

[1:56:27] Dus zo zitten er verschillende databestanden in die onderzoeksgegevens en die moeten in het verzoek dat er nu ligt gewogen worden.

[1:56:39] Wat kan er gedeeld worden, ook met het oog bijvoorbeeld op privacy?

[1:56:44] Dit kost iets.

[1:56:46] Voorzitter, als u mij toelaat, ik heb nog twee gemiste vragen.

[1:56:49] Dan hebben we dat snel van de kaart.

[1:56:50] Eentje ging over het voorbeeld dat in Brabant alleen al binnen die 500 meter van de geitenhouderij duizenden woningen staan en binnen één kilometer nog meer.

[1:57:02] Dat daar ook oudere kinderen et cetera wonen.

[1:57:05] Zij lopen elke dag de kans om een ziekte op te lopen.

[1:57:11] Hoe gaat het kabinet dat concreet op korte termijn aanpakken?

[1:57:15] En wanneer horen we daarover precies?

[1:57:17] Dat was één.

[1:57:19] Voorzitter, bij mijn weten heb ik daarop geantwoord.

[1:57:22] Dat zijn eigenlijk langs twee sporen in onze aanpak.

[1:57:24] Aan de ene kant de prioritaire locaties.

[1:57:27] Dus waar zijn nou de locaties met de grootste risico's waar we al nu op de kortere termijn iets moeten doen?

[1:57:36] Daar werken we samen met provincie en gemeente om die in kaart te brengen.

[1:57:40] En daar willen we volgend jaar op een aantal plekken in een pilotform starten.

[1:57:46] En ook kijken wat voor maatregelen kan je daar dan nemen.

[1:57:51] En het andere spoor zit hem op de emissiereducerende maatregelen.

[1:57:55] Die natuurlijk ook juist voor die situaties en de locaties belangrijk zijn.

[1:58:03] Dit kost dus uw tweede onbeantwoorde vraag.

[1:58:05] Of wilt u nu een interruptie?

[1:58:07] Eerste interruptie, gaat uw gang.

[1:58:08] Ja, dank u wel.

[1:58:10] Ja, maar voorzitter, dit horen we nu al maanden.

[1:58:12] Ik wil concreet weten, wanneer komt dit aanpak precies?

[1:58:15] Want elke dag dat die mensen daar in de buurt van die geithouderijen wonen, lopen ze risico.

[1:58:27] In het eerste kwartaal van 27 komen we met de uitwerking van die pilots voor die prioritaire aanpak.

[1:58:34] En we werken ook aan een handreiking voor provincies en gemeenten om daar dan ook mee verder te kunnen.

[1:58:39] Die informatie zullen we delen in het eerste kwartaal komend jaar.

[1:58:44] Dit kost iets aanvullende interruptie of uw tweede gemiste vraag.

[1:58:48] Het sluit wel mooi aan, want ik vroeg ook... de bescherming lijkt beperkt tot woonkernen, kinderdagverblijven, scholen en zorginstellingen.

[1:58:55] Maar wat met mensen die buiten die woonkern wonen?

[1:58:58] Vindt het kabinet dat zij ook beschermd moeten worden?

[1:59:00] Gaan zij die mensen ook meenemen in hun aanpak in Q1?

[1:59:08] Voorzitter, ik weet niet of ik de vraag van lid Kostis helemaal begrijp.

[1:59:12] Maar de prioritaire locatieaanpak is erop gericht om in de bestaande situaties...

[1:59:21] Wat kun je daar nu doen om de risico's te mitigeren?

[1:59:27] En die aanpak...

[1:59:30] Daar gaan we nu volgend jaar aan de hand van pilots mee beginnen en mee starten.

[1:59:36] En iedereen die woont binnen die 500 meter, of althans, hoe moet ik dat zeggen?

[1:59:44] Je kunt daar verschillende maatregelen nemen.

[1:59:45] Misschien moet ik het zo zeggen.

[1:59:46] Bijvoorbeeld emissie reducerende maatregelen.

[1:59:49] Die hebben natuurlijk een breder effect dan alleen de groepen en de woonvormen die lid Kostic net noemde.

[2:00:00] Interruptielid kost iets.

[2:00:01] Kostits.

[2:00:03] Voorzitter, dan een echte interruptie inderdaad.

[2:00:07] Overweegt het kabinet ook te kijken naar misschien moet op sommige plaatsen die geitenhouderijen wat inkrimpen.

[2:00:16] Of uitgekocht worden of wat dan ook.

[2:00:18] In belang van gezondheid en wonen.

[2:00:23] Voorzitter, onderdeel van die prioritaire aanpak is natuurlijk niet alleen het kiezen van welke locaties ga je dan oprichten.

[2:00:31] Maar ook welke maatregelen kan je daar nemen.

[2:00:35] En verplaatsing zou een maatregel kunnen zijn.

[2:00:39] Ik zeg er wel direct bij, het zit allemaal in de vrijwillige sfeer.

[2:00:44] Maar welke maatregelen effectief zijn om in te zetten op zo'n prioritaire locatie kan natuurlijk ook weer per locatie overigens verschillen.

[2:00:54] Dat is onderdeel nu van het vormgeven van die aanpak en dat gaan we uitproberen in een aantal plekken in een pilot vorm.

[2:01:05] Er ligt een aangenomen motie over gezondheid en wonen boven de belangen van intensieve geitenhouderijstellen.

[2:01:13] En dat voert het kabinet gewoon niet uit.

[2:01:14] Want als ze het zouden uitvoeren, dan zouden ze serieus kijken naar hoe we sommige plekken geitenhouderijen toch kunnen inkrimpen.

[2:01:21] Dan wel uitkopen of welke opties daar ook zijn.

[2:01:24] Is het kabinet daarmee eens?

[2:01:27] Voorzitter, die motie is mij bekend en volgens mij is ook bij de appreciatie van die motie gezegd dat het volksgezondheidsbelang een extreem belangrijke factor is in wat we hier aan het doen zijn.

[2:01:41] Juist uit voorzorgsbeginsel voor die volksgezondheid neemt het kabinet nu maatregelen waar de afstandsnorm een belangrijke in is.

[2:01:51] En hebben we ook steeds gezegd we moeten ook de impact van dergelijke maatregelen blijven wegen.

[2:01:57] En het moet proportioneel zijn, ook met het oog op de uitkomsten van de onderzoeken... ...en ook de conclusie en het advies van de Gezondheidsraad.

[2:02:07] Dus in dat kader hebben wij maatregelen genomen.

[2:02:12] En daarbovenop, naast de 500 meter natuurlijk, de prioritaire aanpak waarvan ik al gezegd heb... ...dat gaat over het kiezen van locaties, dat gaat over het inzetten van de juiste maatregelen...

[2:02:24] We ook naar bijvoorbeeld verplaatsingen kunnen kijken op vrijwillige basis.

[2:02:29] En in die impactanalyse hebben we gekeken naar de impact op de volksgezondheid.

[2:02:35] Vandaar die afstandsnorm, vandaar die prioritaire locaties.

[2:02:39] Maar ook gezegd, ja, woningbouw, je wil daar wel ook ruimte voor houden.

[2:02:44] Dat is ook een opgave in ons land.

[2:02:47] En met alle informatie die we hebben, zijn wij van mening dat we hier een proportioneel pakket hebben dat rekening houdt met de volksgezondheid en ook met het doorgang kunnen blijven vinden van woningbouwplannen.

[2:03:01] Tot slot, lid Kostiets.

[2:03:03] Ja, voorzitter, tot slot.

[2:03:04] Die appreciatie van de motie was negatief.

[2:03:08] En toch heeft de Kamer het aangenomen... omdat de Kamer het niet eens was met de minister... dat hier ook economische belangen mee moesten worden gewogen.

[2:03:15] Waarom heeft het kabinet ook in die analyse... toch de economische belangen van de geitenhouderij mee laten wegen... en ook wel voor een deel doorslaggevend laten zijn... maar komt gewoon door dit plan groeimogelijkheden voor de geitenhouderij?

[2:03:28] Voorzitter, we hebben een advies van de Gezondheidsraad wat stelt dat wij op grond van ons voorzorgsbeginsel maatregelen moeten nemen.

[2:03:37] Maar wij moeten maatregelen nemen die proportioneel zijn ook in relatie tot de conclusies en de geschetste risico's en het waarschijnlijke oorzakelijke verband.

[2:03:46] Als je het hebt over proportionaliteit, dan weeg je per definitie dus verschillende belangen.

[2:03:52] Het volksgezondheidsbelang, het economisch belang en het woningbouw, het ruimtelijk belang.

[2:03:59] Die drie hebben wij met elkaar gewogen.

[2:04:02] Wij zijn van mening dat gegeven de onderzoeken die er liggen, gegeven het gezondheidsraadadvies en de impactanalyse, dat dit een proportioneel pakket is.

[2:04:16] Ik zie geen verdere interrupties, dan dank ik de minister voor de beantwoording van de vraag in eerste termijn.

[2:04:21] En dan kan de staatssecretaris het overpakken en die start ook weer met de geitenhouderij.

[2:04:25] Ik wil voorstellen om ook hier even de blokjes af te maken en daarna de interrupties te doen.

[2:04:28] Dus de staatssecretaris gaat u gaan.

[2:04:30] Ja, volgens mij staan we toen nog een wat algemenere nood ook te maken, want we hebben ze nu...

[2:04:35] Over de geitenhouderijen, maar veel andere onderwerpen zijn ook aan bod gekomen.

[2:04:38] Dus belangrijke onderwerpen waar we vandaag over spreken met elkaar.

[2:04:42] Met name dierziektes waar ik op dag 1 als staatssecretaris ook al geconfronteerd mee ben.

[2:04:47] Enkele uren na mijn benoeming kreeg ik ook een melding dat er verdenkingenbesmettingen met vogelgriep waren.

[2:04:51] En sindsdien zijn het er ook heel veel geweest helaas.

[2:04:54] Ook recent zijn er wat nieuwe uitbraken van vogelgriep geweest.

[2:04:57] Hierom heb ik opnieuw een noodzakelijke ophok- en afschermplicht moeten instellen.

[2:05:02] En het is een zware periode voor pluimveen, getroffen dieren, de wilde vogels en ook voor de ondernemers en alle betrokkenen erbij.

[2:05:08] Dus ook mijn steun aan hen.

[2:05:10] Want afgelopen maand alleen al zijn er meer dan 350.000 dieren geruimd hiervoor.

[2:05:16] Dus die vogelgriep heeft grote impact op de sector en op de dieren die daarbij geraakt worden.

[2:05:21] En de zorgen van de Kamer over vogelgriep deel ik dus, zowel voor dieren als volksgezondheid.

[2:05:26] En daarom ben ik ook blij vandaag samen met de collega van VWS het debat met u te kunnen voeren.

[2:05:31] Ik wil vast aangeven dat ik vol blijf inzetten op vaccinatie.

[2:05:33] Daarover kom ik bij een later blokje inderdaad meer terug.

[2:05:37] En we werken ook in preventie uiteraard.

[2:05:39] Denk aan de Afrikaanse valkenspest.

[2:05:41] De heer Koreva ging daarop in.

[2:05:43] Bijvoorbeeld door inzet op crisisparaatheid, door het oefenen met provincies, sector en andere belanghebbenden.

[2:05:48] En een bredere weerbaarheid is ook essentieel om het verdienvermogen van veehouders te borgen en het dierenwelzijn ook zoveel mogelijk te kunnen beschermen rondom dierziektes.

[2:05:56] Een ander belangrijk vraagstuk is inderdaad de gezondheid van omwonenden, voorzitter.

[2:06:00] En laat ik dan inderdaad meteen ingaan op blokje geitenhouderijen.

[2:06:04] Ik benadruk ook dat we de gezondheidseffecten serieus nemen en daarom nu ook een pakket aan concrete maatregelen hebben neergelegd en uitwerken.

[2:06:10] En dat we daar vaart achter zetten.

[2:06:12] Voor de zomer zijn de minister van VWS en ik op werkbezoek geweest bij een geitenhouderij.

[2:06:17] En hebben we aansluitend gesproken met de GGD en lokale en provinciale bestuurders over de problematiek.

[2:06:23] Deze bezoeken en gesprekken zijn indringend en maken ook duidelijk hoe complex het vraagstuk is, zoals ook blijkt uit het debat met uw Kamer.

[2:06:30] Duidelijkheid voor alle betrokkenen is van belang, voor omwonenden, geitenhouders en mede-overheden.

[2:06:35] De minister van VWS ging al in op de afstandsnorm en de prioritaire maatwerkaanpak, specifiek over verplaatsing

[2:06:42] Dat kan daar dus een onderdeel van zijn.

[2:06:44] De heer Korevaar vroeg erover en we kunnen ook toezeggen in die brief over prioritaire maatregelen aanpak dat we ook zullen ingaan op de mogelijkheid van verplaatsing daarbinnen op vrijwillige basis.

[2:06:54] En voorzitter, ik vind het van belang dat we gezondheidsrisico's beperken en dat de perspectief blijft in Nederland voor geithouderijen.

[2:07:00] Mevrouw Den Hollande vroeg daar ook naar.

[2:07:03] Bij de bestaande geithouderijen zetten we daarom in op de ontwikkeling van maatregelen die zorgen voor minder uitstoot.

[2:07:08] Daarom zijn we ook gestart met het fase 2 WUR-onderzoek.

[2:07:11] Een meetcampagne en ontwikkelprogramma om te zoeken naar effectieve maatregelen die de uitstoot van bacteriën, endotoxine en fijnstof uit geitenstallen verminderen.

[2:07:20] En nog dit jaar worden ook de eerste stallen bemeten daarop.

[2:07:24] Ook de sector zelf vindt het belangrijk en werkt mee in het onderzoek.

[2:07:27] Dat sluit aan ook bij de ideeën in het sectorplan.

[2:07:30] De sector zelf zoekt dan ook actief naar oplossingen en wij zitten ook bovenop deze inzet op emissie reductie en de WUR werkt hier hard aan.

[2:07:37] Want de stip op de horizon is dat we door inzette bedrijfsmaatregelen de risico's zoveel mogelijk weg kunnen nemen en hopelijk ook op termijn daarmee andere maatregelen kunnen laten vervallen.

[2:07:46] Maar daarvoor moeten zaken eerst uitgewerkt worden, onderbouwd worden en dat is wel een zaak van lange adem.

[2:07:52] Het lid Pot, voorzitter, had nog een vraag over de no-regret maatregelen.

[2:07:55] Dat zijn de maatregelen die kunnen bijdragen aan emissiereductie, die relatief eenvoudig uitvoerbaar zijn en ook beperkte kosten met zich meebrengen.

[2:08:04] De scheidenhouders kunnen deze eventueel al instellen op basis van het fase 1 WUR-onderzoek.

[2:08:09] We hebben hierover gesproken met de sector.

[2:08:11] Het is aan hen om daar verder invulling aan te geven.

[2:08:13] En in de sector lopen inmiddels diverse initiatieven van geitenhouders om emissies vanuit de stel te verlagen.

[2:08:19] Bijvoorbeeld door het frequent uitmesten van de stal, het ontstoffen en stofarm instrooien van stro of door stroloze stallen.

[2:08:27] Dan had de lidpot nog een vraag over wat als een geitenhouder de komende twee jaar een staluitbreiding vergund krijgt.

[2:08:33] Is er straks een bestaande situatie die buiten de norm valt?

[2:08:36] De afstandsnorm zal gelden voor nieuwe ontwikkelingen.

[2:08:39] Dus onherroepelijke omgevingsplannen en vergunde projecten kunnen daarbij doorgang vinden.

[2:08:44] De geiten houden met een vergunning zal dus niet geraakt worden door de nieuwe regelgeving.

[2:08:49] Het is echter ook niet de verwachting in alle eerlijkheid dat er veel vergunningen zullen worden afgegeven.

[2:08:53] We hebben provincies gevraagd om in de tussentijd de bestaande moratoria in stand te houden... ...en indien opportun deze in lijn te brengen met de aangekondigde regelgeving.

[2:09:02] En ook is een gemeente gevraagd om de laatste inzichten mee te nemen bij het vaststellen van hun ruimtelijke plannen...

[2:09:07] En bovendien zal er ook vanwege de stikstofbeperkingen op korte termijn weinig tot geen vergunningsverlening mogelijk zijn.

[2:09:13] Zelfs niet in provincies zonder moratoria.

[2:09:16] En dit waren volgens mij, voorzitter, nog de open vragen.

[2:09:19] Ja, aan deze heb ik al het beantwoord van de prioritaire locaties van de heer Korva.

[2:09:24] Akkoord, dan gaan we naar de interrupties.

[2:09:25] Ik zag dat eerst van meneer Korva.

[2:09:27] Ja, het ging even over die prioritaire locaties en de mogelijkheid tot vrijwillige beëindiging.

[2:09:33] Maar nu hebben we wel dat moratorium.

[2:09:36] Hoe ziet de staatssecretaris dat?

[2:09:38] Zou er dan niet een uitzondering op dat moratorium ook moeten komen, wellicht richting een gebied waarbij er meer ruimte is?

[2:09:47] Of is dit, als het ingewikkeld is...

[2:09:50] Nee, het is een ingewikkelde, maar heel goede vraag, voorzitter.

[2:09:53] Daarom keken we elkaar ook heel even aan.

[2:09:54] Ik wil er recht aan doen.

[2:09:56] Kijk, u stelt een terechte vraag.

[2:09:58] We hebben als Rijk de oproep gedaan om de moratorium in lijn te brengen met ons beleid.

[2:10:03] Het is wel aan provincies of ze dat overnemen of niet.

[2:10:05] U heeft wel gelijk dat als je verplaatsing wil kunnen toepassen, het ook ergens heen moet kunnen.

[2:10:09] Dus staans toe daar in de brief over de prioritaire locaties wat specifieker op in te gaan.

[2:10:18] Wil de staatssecretaris toezeggen dat hij met het interprovinciaal overleg hierover in gesprek gaat?

[2:10:23] Want dan maken we dat denk ik ook smart.

[2:10:27] Ja, voorzitter.

[2:10:28] En we hebben ook deze aanpak inderdaad ook met hen opgepakt.

[2:10:30] Dus het lijkt me logisch dit onderwerp er ook mee te pakken.

[2:10:32] Dat kan ik toezeggen.

[2:10:34] Tot slot, meneer Korver.

[2:10:35] Dat is misschien een klein beetje een vraag voor de voorzitter.

[2:10:37] Maar dit is dan een toezegging die netjes geregistreerd wordt, zodat ik hier geen emotie voor hoef te maken, hè?

[2:10:43] Klinkt als een motie van wantrouwen jegens de Griffie, maar zo zullen we het niet beschouwen.

[2:10:47] Hij is al opgeschreven.

[2:10:48] Bij nader inzien zou ik graag een motie van wantrouwen willen indienen.

[2:10:52] Of tegen de voorzitter, dat kan ook natuurlijk.

[2:10:53] Hij is genoteerd, meneer Korevaar.

[2:10:59] Die toezegging doe ik dan graag als er mij een motie bespaart, dus heel fijn.

[2:11:05] Ik zal extra dubbel checken of die echt opgeschreven wordt en hem aan het einde ook nog benoemen.

[2:11:11] Zijn er nog andere interrupties aan de kant van de Kamer?

[2:11:13] Lid Kostic.

[2:11:14] Ja, voorzitter.

[2:11:15] De Kamer heeft al gezegd, gezondheid moet opeen.

[2:11:17] Mevrouw Pot ook.

[2:11:19] Ik hoor hier iets wat ik niet begrijp.

[2:11:21] De staatssecretaris zegt, moratoria blijven gelden, maar wel in lijn met wat we van plan zijn met beleid.

[2:11:26] Maar de minister zei, nee, moratoria zoals ze nu zijn, moeten nu even gehandhaafd worden.

[2:11:30] En we informeren de provincies over het andere beleid.

[2:11:37] We hebben gevraagd, voorzitter, de moratorie in stand te houden en zoveel mogelijk in lijn te brengen met het beleid wat we nu ook uitwerken met elkaar.

[2:11:44] Maar het is wel de afweging van provincies of ze hun beleid dan aanpassen.

[2:11:51] Dit geeft maar weer aan dat de gezondheid niet opeen staat in beleid.

[2:11:58] Is de staatssecretaris bereid om zijn minst te kijken naar meekoppelkansen, bijvoorbeeld vanuit het bestaande al stikstofbeleid, om te kijken kunnen we ergens misschien geitenhouderijen uitkopen of op een andere manier dat minder intensiveren, zodat we daar ook een oplossing zien?

[2:12:17] Nee, de directe koppeling aan stikstof zou ik niet willen maken, maar ik kan wel zeggen dat in die reactie die ik de heer Korevar heb toegevraagd, ook over verplaatsing bijvoorbeeld, we kunnen kijken naar andere regelingen die ook lopen.

[2:12:28] Dat lijkt me logisch om te kijken naar meekoppelkansen.

[2:12:30] Ik zou wel willen voorkomen dat we deze twee trajecten volledig in elkaar schuiven, want dat maakt het ook complexer en misschien juist moeizaam.

[2:12:37] Tot slot, dit kost iets.

[2:12:39] Ja, dat begrijp ik.

[2:12:40] Daarom had ik het ook over meekoppelkansen.

[2:12:42] En omdat de staatssecretaris het had over verplaatsen... is het logisch dat hij ook kijkt naar misschien uitkopen of iets anders daarin.

[2:12:50] Want verplaatsen is ook wel het verplaatsen van het probleem.

[2:12:53] Misschien verplaats je een geitenhouderij buiten een bewoond gebied... maar daar creëer je dan weer misschien knelpunten met wonen.

[2:13:01] En de motie van het Partij voor de Dieren is echt gezondheid en wonen... boven belangen van geitenhouderijen.

[2:13:06] Er kent de staatssecretaris dat.

[2:13:08] Voorzitter, ik herken de motie.

[2:13:11] Ik wil daarbij wel zeggen dat er was net ook een interruptiedebat over de afstandsnorm erbij en zo.

[2:13:17] Ook woningbouw en volksgezondheid kunnen daar natuurlijk in clashen, want als je kiest voor een grotere afstandsnorm dan is er ook minder woningbouw nodig of mogelijk daardoor.

[2:13:26] Ik kan daarbij aangeven dat we gewoon zullen kijken in die uitdruk van de prioritaire locaties wat daar de mogelijkheden zijn, ook voor de suggesties van lid Kosticj.

[2:13:32] Het hele idee achter die prioritaire locaties is dat we met provincies en gemeentes gezamenlijk gaan kijken wat de beste oplossing is, ook voor de ondernemer ter plekke.

[2:13:41] Voorzitting van een bedrijf zijn via emissiereductie, dat kan verplaatsing zijn en ook andere gesprekken kunnen daar ook in plaatsvinden.

[2:13:47] Maar dat zal per situatie gewoon verschillen en maatwerk vergen.

[2:13:49] Vandaar ook de terminologie die we daarvoor kiezen.

[2:13:54] Dan kunt u verder met het volgende blokje, staatssecretaris.

[2:13:57] Het volgende blokje gaat over volgerriep.

[2:14:00] Dat is ook het meest uitgebreide blokje.

[2:14:03] Het lidpot had een vraag.

[2:14:04] Gaat de vaccinatieaanpak dat in 2027 meteen klaar zijn voor een volgende golf?

[2:14:09] En als dat niet lukt, kan dat dan vandaag precies benoemd worden wat mij zou tegenhouden daarbij?

[2:14:15] Voorzitter, vaccinatie is een belangrijke maatregel om het aantal besmettingen met volgerriep terug te dringen.

[2:14:20] Ik werk samen met de sector hard aan een plan van aanpak voor de verplichte vaccinatie van lechhennen tegen vogelgriep.

[2:14:27] Dat plan wil ik ook voor het einde van het jaar naar de Kamer sturen.

[2:14:30] En in dat plan van aanpak komt ook te staan wanneer ik verwacht te kunnen starten met de vaccinatie.

[2:14:35] En ook maak ik daarbij duidelijk hoe de surveillance gaat uitvoeren en wat nodig is voor het toezicht.

[2:14:40] En ook het wegnemen van handelsbeperkingen en belemmeringen vormt daarbij een belangrijke rondverwaarde.

[2:14:44] En waarom ik die datum vandaag nog niet noem, voorzitter, is dat ik die wel goed wil kunnen afstemmen, ook met de sector, omdat je altijd een bepaald risico neemt op het gebied van handel.

[2:14:52] En dat moet een gecalculeerd risico met elkaar zijn.

[2:14:54] Dus voor het einde van het jaar, voorzitter, zal ik die datum ook naar de Kamer sturen.

[2:14:59] Dan, voorzitter, heer Korevaar.

[2:15:02] Vragen over de inspanningen die we doen om die handelsbelemmeringen weg te nemen.

[2:15:06] En wat is er met de motie gedaan om in de voor ons belangrijke exportmarkten te komen tot marktacceptatie?

[2:15:11] Het verkrijgen van internationaal draagvlak bij vaccinatie is voor mij cruciaal.

[2:15:16] Enkele voorbeelden van de Nederlandse inzet, voorzitter, zijn dat mijn voorganger het initiatief heeft genomen tot een internationale werkgroep.

[2:15:23] Daar werken we intensief samen aan de acceptatie van vaccinatie.

[2:15:27] In mei wilde WOAH, de Wereldorganisatie voor Diergezondheid, ook afspraken maken over internationale richtlijnen voor een goed monitoringsprogramma.

[2:15:35] Daar werkt Nederland volop aan mee.

[2:15:37] Daarnaast voer ik goede gesprekken met derde landen over het wegnemen van handelsbelemmeringen, onder meer via het LVVN-radennetwerk.

[2:15:45] Rondom de Landbouwraad spreek ik trouwens ook met mijn Duitse collega direct hierover.

[2:15:49] Handel en vaccinatie heeft dus enorme prioriteit voor mij en de medewerkers van het ministerie op dit dossier.

[2:15:54] En de bewuste motie hebben we dus ook afgedaan in mei dit jaar, waar we een stand van zaken hebben gegeven, voorzitter.

[2:16:00] Heel specifiek maken we afspraken op landenniveau.

[2:16:02] Dus dat doe ik met het departement.

[2:16:04] En de sector zelf is een zet ook bij de retail- en levensmiddelenbranche in andere lidstaten.

[2:16:10] Dus wij trekken hierin samen op en ik ben hen ook bereid te helpen in die gesprekken waar het nodig is.

[2:16:14] En ik heb ook extra capaciteit geregeld voor die werelddiergezondheidsorganisatie voor de uitrol van de richtlijnen voor monitoring.

[2:16:22] Dan, voorzitter.

[2:16:25] Einde van het blokje hoor ik, meneer Korevaar.

[2:16:27] Excuus.

[2:16:30] Was u klaar met uw blokje over vogelgriep?

[2:16:32] Nee, dus de minister moet even geduld hebben.

[2:16:36] Nee, nee, nee, sorry.

[2:16:38] Dat was ik niet duidelijk misschien.

[2:16:39] Gaat u verder, staatssecretaris?

[2:16:40] We gaan verder, voorzitter.

[2:16:43] Kan ik een update geven, vroeg mevrouw Den Hollander, over de huidige stand van zaken over de kosten en het tijdpad voor het invoeren van verplichte vaccinatie.

[2:16:50] Van leghennen en ook van de werkbaarheid van het surveillanceprogramma en de internationale acceptatie.

[2:16:55] Nou, die internationale acceptatie heb ik net toegelegd, voorzitter.

[2:16:58] En in de plan van aanpak komen ook de kosten, het monitoringsprogramma en de tijdsplanning aan bod. En mede op verzoek van LVVN is het surveillanceprogramma aangepast.

[2:17:06] Met dezelfde betrouwbaarheid hoeft minder vaak te worden getest.

[2:17:10] En daardoor is het ook beter betaalbaar en uitvoerbaar voor ondernemers.

[2:17:13] En eind van het jaar, voorzitter, kom ik dus met dat plan van aanpak zoals ik net al aangaf op de vraag van de heer Korevaar.

[2:17:19] Het voordeel van de surveillance is dat wekelijkse testen daarmee niet meer nodig zijn.

[2:17:23] En dat er maandelijks nu kadavers worden getest met een klinische inspectie daarbij, voorzitter.

[2:17:27] Dat maakt het voor de ondernemer een stuk handbaarder dan het oude systeem.

[2:17:31] Dan, voorzitter, een vraag van de lidpot.

[2:17:34] Ben ik bereid de Raad van Dieren Aangelegenheden om een zienswijf te vragen over de gevolgen van het wel en niet vaccineren voor de belangrijkste dierziektes?

[2:17:42] Ik zet al in op noodvaccinatie voor het leven bij uitbraken van lampjeskinddysies, klassieke varkensperst en mond- en klauwzeer.

[2:17:49] Mijn doel is om zo min mogelijk gezonde dieren te moeten ruimen.

[2:17:52] En daar gebruiken we ook vaccinatie voor.

[2:17:54] Bij vorige griepwerken ook een preventieve vaccinatie.

[2:17:56] Ik zie niet in waar...

[2:17:58] Een specifieke RDA-onderzoek zou nu voor nodig moeten zijn, maar ik kan me zomaar voorstellen dat het lidpot en ik richting de begrotingsbehandeling die vrij spoedig plaatsvindt daar nog contact over kunnen hebben.

[2:18:09] Dan een vraag van een lid in Holland over combinatievaccins.

[2:18:14] Dat maakt het vaak een stuk makkelijker voor ondernemers.

[2:18:16] Tegelijkertijd is het wel aan de farmaceutische industrie om nieuwe vaccins te ontwikkelen.

[2:18:20] Bijvoorbeeld combinatievaccins met salmonella.

[2:18:23] Zij zijn er experts op en dat is niet mijn rol daarbinnen.

[2:18:27] Tegelijkertijd zijn er al combinatievaccins voor de Newcastle disease en de vulgengriep.

[2:18:32] Dus dat zijn ook goede ontwikkelingen, voorzitter, daarbinnen.

[2:18:35] Dan, voorzitter, ging het net nog over het actieplan zoonose.

[2:18:39] Beekendam van mij.

[2:18:40] Vrijwel alle acties hebben we daarvan overgenomen.

[2:18:43] Er zijn 54 acties in het plan naar aanleiding van het rapport Beekendam.

[2:18:46] Preventie, detectie, respons.

[2:18:49] Bijvoorbeeld ook verplicht een bioveiligheidsplan per 2025.

[2:18:52] Handreikingen voor mede-overheden meewegen.

[2:18:55] Dus we hebben daar heel veel van overgenomen.

[2:18:56] Heel specifiek over die structuurmaatregelen, voorzitter.

[2:18:59] Daar blijf ik al langer bij stilstaan.

[2:19:01] De vogelgriep komt sinds 1995 voor.

[2:19:04] Het begon in Zuidoost-Azië en is sinds 2003 in Europa.

[2:19:07] Het is niet aangetoond dat die huidige variant in de intensieve pluimveessector is ontstaan.

[2:19:12] Wel is aangetoond dat wilde vogels een reservaar vormen voor vogelgriefvirussen.

[2:19:16] En de besmettingen die we nu in Nederland zien, komen telkens ook uit wilde vogels.

[2:19:20] Dus je kunt niet stellen dat bij een meer extensieve sector er geen volgergriep meer zou plaatsvinden, voorzitter.

[2:19:26] En tegelijkertijd begrijp ik het ongeduld van de Kamer over die impactanalyse, want die is al inderdaad meermaals in de tijd gezet.

[2:19:33] Er wordt lange tijd aan gewerkt.

[2:19:34] Het toont wel aan, denk ik, hoe complex het vraagstuk is.

[2:19:37] Maar ik begrijp, voorzitter, dat de analyse zich in de laatste fase bevindt en dat wij het eindrapport begin januari kunnen opleveren en uw Kamer daarover kunnen informeren.

[2:19:47] Dan, voorzitter, waren er nog een aantal vragen over het geld voor de ruiming van dieren.

[2:19:52] Een ruiming van een besmet pluimveebedrijf kost ongeveer gemiddeld 500.000 euro.

[2:19:57] De vervolgschade van een uitbraak van vogelgriep op een pluimveebedrijf wordt niet vergoed.

[2:20:02] Dat wordt, voorzitter, trouwens van belang om helder te hebben gecompenseerd via het zogeheten Diergezondheidsfonds.

[2:20:08] En de sector betaalt zelf die heffingen, dus dat gaat niet om overheidsgeld daarbinnen.

[2:20:11] En de kosten bij veel vogelgriepuitbraken lopen daarmee ook op voor de sector, wat door zichzelf natuurlijk ook in nauw contact moet ontstaan om de juiste maatregelen te voorkomen om die uitbraken te beheersen.

[2:20:24] Dan, voorzitter, ging het specifiek nog over een eendeslachterij.

[2:20:28] Worden zij gecompenseerd voor de vogelgriep?

[2:20:31] Nee, eendeslachterijen worden niet gecompenseerd.

[2:20:34] De specifieke situatie, daar lopen nog gerechtelijke onderzoeken op.

[2:20:38] De zaak kan er niet op ingaan.

[2:20:40] Heel specifiek, voorzitter, de primaire bedrijven.

[2:20:44] En die krijgen we dus via het Diergezondheidsfonds compensatie.

[2:20:46] En dat wordt, wat ik net zei, door de sector zelf opgebracht, niet door ons.

[2:20:50] Het is wel nodig ook voor bedrijven die andere activiteiten hebben om daar aanspraak op te kunnen maken.

[2:20:55] Want wij vinden het van belang dat bedrijven blijven meewerken aan de aanpak van volgeriep.

[2:21:00] Dat ook blijven melden en de meldingbereidheid hoog is.

[2:21:02] Omdat het ook de verdere verspreiding van volgeriep zou kunnen helpen voorkomen.

[2:21:07] Dan nog een tweetal vragen.

[2:21:11] Ben u bereid hetgeen van de wildopvangcentra en dierenambulances voor de aanpak, een noodfonds in te richten?

[2:21:17] Ik waardeer de inzet enorm van de wildopvangcentra en de dierenambulances.

[2:21:21] Zij kunnen extra kosten maken als een ziekte rondgaat die grote impact heeft op in het wild levende dieren, bijvoorbeeld de vogelgriep.

[2:21:27] Dit verschilt per jaar en de minister van VWS en ik beoordelen dat jaarlijks of financiële ondersteuning noodzakelijk is.

[2:21:33] Dat geeft ook voldoende flexibiliteit om in te spelen op de actuele situatie.

[2:21:37] 2021, 2023 en 2025 hebben we dat ook gedaan in het gevangenis voor vogelgriep.

[2:21:42] We achten een structurele voorziening niet noodzakelijk.

[2:21:45] Vooruitlopen naar 2027 zullen we uiteraard wel goed wegen of er weer inderdaad een vorm nodig is.

[2:21:51] En dat zullen we ook blijven monitoren en blijven bespreken met de organisaties in kwestie, voorzitter.

[2:21:57] Dan de laatste vraag, voorzitter, gaat over de jacht en de vogelgriep daarbinnen, over het rapport van Sovon.

[2:22:06] Misschien moeten we de knip maken, want ik denk dat het lidkoststation X niet zo ver uit elkaar loopt als de inbreng zou doen vermoeden.

[2:22:13] De motie maakte twee aannames.

[2:22:15] Eentje zat op de combinatie jacht en de verspreiding van vogelgriep en een zat op de staaf van instandhouding.

[2:22:21] Wat hebben we aangegeven is dat de vogelgriep al breed aanwezig is bij wilde vogels in Nederland.

[2:22:25] Dus jacht heeft daarmee geen substantiële invloed op de verspreiding ervan.

[2:22:29] Dus om die reden zou je geen beperking hoeven opleggen.

[2:22:31] Dat was het standpunt ook wat ik ingenomen heb.

[2:22:33] Daarnaast is de minister van LVVN nu bezig ook met provincies en maatschappelijke organisaties over de impact op de staat van instandhouding.

[2:22:41] En wat daar de relatie is met de jacht op deze soorten.

[2:22:44] Hij zal dit meenemen binnen de stelselwijzingen jacht- en faunabeheer.

[2:22:48] En ik zal hem ook vragen om voor het einde van het jaar u een brief erover te sturen.

[2:22:52] En dat was het mapje, voorzitter.

[2:22:56] Dan gaan we over naar de kant van de Kamer.

[2:22:57] De heer Korevaar was net wel de eerste na lidkost iets.

[2:23:00] Hartelijk dank.

[2:23:01] Ik ben erg blij met de projectieve houding van de staatssecretaris als het gaat over het wegnemen van handelsbelemmeringen.

[2:23:08] Ik begrijp ook dat er binnen de WTO afspraken zijn geweest vanuit technisch oogpunt.

[2:23:15] Maar juist die handel, daarin heeft Brazilië gezegd we willen het voortouw nemen, maar ergens in 2027, eind 2027.

[2:23:22] Dat gaat gewoon te lang duren.

[2:23:24] Wat zou de staatssecretaris kunnen doen om dat te bespoedigen?

[2:23:28] Ja, voorzitter.

[2:23:29] Ik ga niet vooruit lopen op de streefdatum waarmee we beginnen met vaccinatie.

[2:23:33] Maar wat we nu doen en wat ik zal doen de komende weken is met onze belangrijkste handelspartners het meest intensieve contact hebben.

[2:23:39] Want dat zijn ook de belangrijkste afzetmarkten.

[2:23:42] En dan in gezamenlijkheid met de sector de inschatting maken of we die stap al durven te zetten.

[2:23:45] Omdat we tegelijkertijd ook niet willen afwachten wat er nog in andere landen natuurlijk gebeurt op dat vlak.

[2:23:50] Uiteindelijk gaat het om de allerbelangrijkste assetmarkten.

[2:23:53] Dat zijn toch vaak markten een stuk dichter bij huis en een aantal internationale markten, het Verenigd Koninkrijk, de VS, waarbij we een stuk intensiever spreken.

[2:24:00] Dus mijn inzet is eigenlijk om het nog verder te trechteren en te focussen op de markten die voor onze sector van het grootste belang zijn, voorzitter.

[2:24:08] Meneer Korevaar.

[2:24:09] Ja, dank u wel.

[2:24:11] Belangrijk, juist ook omdat vaccinatie niet alleen bij vogelgriep ook belangrijk is, om dat te voorkomen, dierenleed te voorkomen, maar ook om handels- en economische belangen te beschermen.

[2:24:22] Dat is juist ook voor lumpy skin disease en...

[2:24:25] Laten we het alsjeblieft niet hopen, maar mond en klauw zeer ook.

[2:24:28] Als we dat kunnen vaccineren en heel veel dierenleed kunnen voorkomen, dan zou dat heel mooi zijn.

[2:24:33] Gaan we dat dan ook structureel doen?

[2:24:34] Ziet u daar ook nog mogelijkheden om dat meer structureel te doen, die handelsafspraken?

[2:24:40] Nee, voorzitter.

[2:24:41] Het is meer dan terecht de vraag die bij mij ook opkwam toen ik met dit dossier begon.

[2:24:44] Dus wat ik nu van plan ben te doen, is daar ook een Europese inzet op te hebben.

[2:24:48] Want we zitten in grote mate ook vast aan Europese regels.

[2:24:51] U had de Olympisch Kindersies, Monteclausier noemde u terecht ook.

[2:24:57] Het beleid daarvan...

[2:24:58] kunnen we natuurlijk met elkaar verbeteren de komende periode.

[2:25:00] Dus ik ben nu vrij intensief ook met Duitsland in gesprek over... als we kijken naar vaccinatiebeleid rondom die ziektes... wat zijn er misschien verbeteringen die daarin nodig zijn... om dat ook door te kunnen vertalen naar een Europese impact, Europese inzet... zodat er niet alleen maar bij het dossier volgegriep vaccinatie blijft.

[2:25:17] Tot slot, meneer Korovaar.

[2:25:19] Afsluitend zou ik willen zeggen dat ik daar de staatssecretaris dan ook op ga volgen.

[2:25:22] En ik zou me willen aanmoedigen om daarin echt het voortouwen te nemen.

[2:25:25] Dat lijkt me een prachtig punt, ook voor dit kabinet.

[2:25:30] Volgens de heer Korovaar en It zijn het volledig eens.

[2:25:33] En als hij er nog goede suggesties op heeft, dan kan hij dat uiteraard nog inbrengen bij mij.

[2:25:37] Omdat we juist aan het begin staan van die gesprekken ook.

[2:25:39] En dat het een mooi moment is voor de Kamer om ook nog zaken mee te geven.

[2:25:44] Lid Kostitsch.

[2:25:46] Eerst een korte gemiste vraag.

[2:25:47] Hoeveel geld gaat er eigenlijk precies naar alle ruimingen, inclusief compensatie per jaar?

[2:25:53] De exacte cijfers kom ik in de tweede termijn nog terug, voorzitter.

[2:25:56] Per bedrijf is het gemiddeld een half miljoen.

[2:26:04] Dat van vorige was ook een echte interruptie, maar een soort van... Ja, dat was gewoon een gemiste vraag, voorzitter.

[2:26:16] Ja, voorzitter.

[2:26:17] Rapport Beekendam en virologen zijn heel duidelijk.

[2:26:19] Die intensieve veehouderij vormt een groot risico dat die vol griep uitbreekt.

[2:26:25] En dat het ook muteert naar iets wat gevaarlijk is voor mensen.

[2:26:30] Viroloog Thijs Kuiken, die aan de leiding zat van het rapport Beekendam... heeft recent nog de Kamer en het kabinet hierover gemaild... om echt met die structurele maatregelen die iets doen aan de intensiviteit van de veehouderij...

[2:26:39] Is de staatssecretaris daartoe wel bereid?

[2:26:43] In combinatie natuurlijk met wat er komt uit die impactanalyse.

[2:26:47] Nou voorzitter, ik ben bereid daar serieus in te kijken.

[2:26:50] Maar wel aan de hand van de impactanalyse.

[2:26:52] Omdat ik niet op basis van mijn mening daarover nu een standpunt wil innemen.

[2:26:56] Ik wacht op die impactanalyse.

[2:26:57] Die komt begin volgend jaar.

[2:26:58] En wij zullen uiteraard daar ook een kabinetsappreciatie bij meesturen.

[2:27:05] Dan kunt u naar het volgende blokje, staatssecretaris.

[2:27:08] Ja, dat waren de andere dierziektesvoorzitter.

[2:27:10] De heer Korevaar, eigenlijk is het het blokje voor de heer Korevaar, dus dat is heel fijn.

[2:27:17] Blijft de ambitie overeind om Nederland in 2036 IBR vrij te hebben en wanneer wordt het nationale bestrijdingsprogramma ter goedkeuring aan Brussel voorgelegd?

[2:27:25] Ja, voorzitter, ik blijf de ambitie hebben op dat vlak.

[2:27:27] Het moment van aanvragen voor een Europese goedkeuring van het bestrijdingsprogramma blijft onveranderd in 2030.

[2:27:33] Daarnaast is de vrijstatus afhankelijk van de voortgang van de bestrijding.

[2:27:37] U vroeg daarbij ook de gevolgen van het uitstel van IBR, monitoom vaccinering en worden veehouders en dierenartsen daarvan niet te dupen?

[2:27:47] Ik snap heel goed dat het frustrerend is dat opnieuw die beoogde inwerkingstreding niet gehaald wordt.

[2:27:52] Laat ik dat eerst zeggen.

[2:27:53] Houders en dierenartsen hebben mogelijk al stappen gezet en vragen zich ook af wat daar de waarde van is.

[2:27:58] Ik denk dat die stappen niet voor niets zijn.

[2:28:00] Er is immers geen sprake van afstel, voorzitter, want de bestrijding zal echt starten in 2027.

[2:28:05] En ondernemers die zich nu voorbereiden kunnen straks een stuk eenvoudiger voldoen aan de eisen van de ANVB.

[2:28:11] Risico's op uitbraken, zoals ze de afgelopen tijd zijn gezien, zullen blijven zolang er nog IBR-virus aanwezig is.

[2:28:17] Dat is bij de start van bestrijding niet direct anders dan nu.

[2:28:20] Eigen waakzaamheid, bijvoorbeeld het kopen van koeien, blijft van belang.

[2:28:23] En momenteel hebben we ook een privaat programma waar veehouders aan kunnen deelnemen.

[2:28:27] Dus veehouders kunnen dus beginnen en velen zijn gelukkig al begonnen.

[2:28:30] Het gaat om de overgang naar een verplicht regime daarbinnen, voorzitter.

[2:28:34] En de reden dat we nog voor uitstel nu weer helaas hebben moeten kiezen is omdat het bij de Raad van State ligt.

[2:28:41] Ik kan die processen niet verspoedigen, maar ik kan u daarbij wel aangeven dat zodra het terugkomt naar mij, wij met gezwindespoed zoveel mogelijk de uitwerking ter hand zullen nemen hiervan.

[2:28:53] Dan de Afrikaanse varkenspest.

[2:28:58] En de ambitie van provincies en Rijkswaterstaat om sneller afval op parkeerplaatsen langs snelle provinciale wegen te verwijderen.

[2:29:04] Parkeerplaatsen worden beheerd door partijen.

[2:29:07] Met hen zijn onderhoudscontracten afgesproken.

[2:29:09] En desondanks zien we inderdaad incidenteel grote hoeveelheden afval.

[2:29:13] En er is goed en constructief contact tussen mijn ministerie en Rijkswaterstaat.

[2:29:16] Wanneer wij signalen ontvangen van grote hoeveelheden afval, dan worden die met Rijkswaterstaat gedeeld.

[2:29:20] En daar wordt altijd zeer snel en adequaat op gehandeld.

[2:29:24] Extra signalen, voorzitter, kunnen worden gemeld bij de landelijke informatielijn van Rijkswaterstaat.

[2:29:29] Want ik snap de achterliggende gedachte van deze vraag.

[2:29:31] We moeten die verspreiding zoveel mogelijk via preventie voorkomen.

[2:29:35] Dan, voorzitter, de ontwikkeling van het drone team.

[2:29:39] Kan ik daar wat over zeggen?

[2:29:40] Dat kan.

[2:29:41] Drones worden in verschillende lidstaten gebruikt om wilde zwijnen in kaart te brengen.

[2:29:45] De combinatie met een hondenteam is daarbij zeer effectief gebleken.

[2:29:48] Ik heb het gespecialiseerde drone-team van de NVWA ook gevraagd zich voor te bereiden voor een inzet bij een uitbraak van de Afrikaanse varkenspes in wilde zwijnen.

[2:29:56] De inzet van drones voor detectie van levende zwijnen en kadavers

[2:30:00] blijkt effectief te zijn in open gebieden, maar ook bosgebieden met een open bladerdik.

[2:30:05] Het vinden van kadavers is afhankelijk van de omstandigheden op dat moment, zoals de staat van ontbinding van een karkas, het seizoen en het weer, voorzitter.

[2:30:12] En het drone-team van de NVWA zorgt ervoor dat zij continu beschikt over de nieuwste drones en sensoren.

[2:30:17] En zij zijn er voorbereid op dit scenario.

[2:30:20] Dan, voorzitter, de lumpy skin disease.

[2:30:22] Waarom kiezen wij voor bij een uitbraak van vaccinatie in plaats van ruiming?

[2:30:26] En zijn er voldoende vaccins beschikbaar?

[2:30:27] En zijn veehouders voldoende bekend met de symptomen?

[2:30:30] Ik denk terecht, voorzitter, dat de heer Koreva ons wijst op dat risico.

[2:30:34] Ik zie vaccinatie bij lampjes kinderziek als noodzakelijke maatregel om bij een eventuele uitbraak daar te kunnen indammen, maar ook om ruimingen zoveel mogelijk te kunnen voorkomen.

[2:30:44] Voor de noodvaccinatie heb ik een vaccinbank aangelegd met 500.000 doses vaccins die direct inzetbaar zijn op voorraad.

[2:30:52] Extra vaccins kunnen indien nodig worden geleverd wanneer dit nodig blijkt.

[2:30:56] Praktijkdieren, als ze weten goed op welke symptomen ze moeten letten... en wanneer ze een melding moeten doen.

[2:31:01] Ook kunnen zij bij twijfel over symptomen via de basismonitoring... altijd overleggen met experts.

[2:31:05] En er geldt ook een meldpleeg bij verdenkingen.

[2:31:08] Heel specifiek over die vaccinaties.

[2:31:10] Door noodvaccinatie in een gebied om een uitbraak heen... wil ik zoveel mogelijk voorkomen dat netzijdig gezonde dieren geruimd worden.

[2:31:17] En voorzitter, vergeleken met de aanpak van een aantal andere dierziektes... vind ik dit al een verbetering.

[2:31:21] Omdat je gezonde dieren inderdaad zoveel mogelijk...

[2:31:24] in leven wil kunnen laten.

[2:31:26] En die vaccinatieaanpak biedt er echt een route toe.

[2:31:28] De aanpak van Olympisch Kindertje zou beschreven in het draaiboek dat we ook vorig jaar hebben gepubliceerd, voorzitter.

[2:31:34] En dan de laatste, voorzitter.

[2:31:37] Die heb ik al zelf proactief beantwoord, voorzitter.

[2:31:40] Het uitstel waar dat op plaatsvond, dat was inderdaad de inhoud van het advies van de Raad van State.

[2:31:44] Dan moeten wij afwachten op IBR.

[2:31:47] En ik kan daarbij geen harde toezegging doen voor een nieuwe datum, omdat dat afhankelijk is van wanneer ik het advies ontvang.

[2:31:52] Maar ik kan u wel toezeggen, voorzitter, dat zodra ik het advies ontvang, wij dit met spoed zullen oppakken, uitwerken en ook uw Kamer daarover zullen informeren.

[2:31:59] Want ik deel het ongeduld van de heer Korvaar.

[2:32:03] Ik gok dat meneer Koerenvaar een interruptie heeft.

[2:32:05] Ja, dat is natuurlijk waanzinnig.

[2:32:07] Dat is echt waanzinnig.

[2:32:08] Als je kijkt hoe lang geleden er al moties op dit punt zijn ingediend.

[2:32:13] Ergens in 2024.

[2:32:15] En het is telkens met een half jaar uitstellen.

[2:32:18] Ik begrijp ook dat de staatssecretaris daar de Raad van State niet aan een lijntje heeft.

[2:32:23] Maar kan de staatssecretaris toezeggen dat hij toch... Kan er niet nog een briefje naar de mensen bij de Raad van State?

[2:32:31] Van jongens...

[2:32:32] Zullen we dat eens bespoedigen?

[2:32:40] Ja, het is hoogst ongebruikelijk om hen met een brief tot spoed te manen daarbinnen.

[2:32:45] Maar ik kan u wel zeggen dat we uiteraard ook in de ambtelijke gesprekken hen zullen wijzen met ongeduld, wat is uitgewisseld ook in dit debat.

[2:32:53] Meneer Korvaar.

[2:32:55] Dank u wel, voorzitter.

[2:32:57] Ik zie ook dat er heel veel actie zal zijn in de sector.

[2:33:01] Er zijn al heel veel bedrijven vrij.

[2:33:03] Dat is het punt ook helemaal niet.

[2:33:04] Maar telkens dat uitstel maakt gewoon dat je niet vrij bent.

[2:33:07] Terwijl we ook aan BVD moeten waken.

[2:33:09] Want het was telkens het verhaal dat BVD pas kon als IBR ook gedaan zou kunnen worden.

[2:33:15] Ook vanwege de capaciteit op het ministerie.

[2:33:17] Klopt dit?

[2:33:19] Ja, dat klopt.

[2:33:21] Het frustrerende hieraan is dat de heer Koraf en ik het volgens mij volledig eens zijn.

[2:33:24] Dus wat ik kan toezeggen is dat zodra wij het advies van de Raad van State ontvangen... ...en wat ik net aangaf, deze debatten worden ook gevolgd... ...en het ongeduld vanuit de Kamer zal vast en zeker via een route ook hen bereiken.

[2:33:37] Maar nogmaals, zij gaan over hun eigen thuislijnen...

[2:33:39] Dat wij zodra dat binnen is, één, ik het met spoed op mijn bureau zal behandelen.

[2:33:43] Maar ook ambtelijk de opvolging zo snel mogelijk zullen uitpakken.

[2:33:45] Want u heeft gelijk, ook de opvolgende acties hangen hiermee samen.

[2:33:51] Tot slot meneer Korver.

[2:33:53] Dank u wel, voorzitter.

[2:33:54] Tot slot.

[2:33:55] Zal ik hem lekker lang maken dan?

[2:33:56] Nee, de lumpy skin disease.

[2:33:59] Hartelijk dank ook voor de manier hoe de staatssecretaris hiernaar kijkt.

[2:34:03] Die oprukkende dierziekte die ergens in de Jura geloof ik nu al rond waren.

[2:34:09] En dat is helemaal niet zo ver weg.

[2:34:12] De staatssecretaris geeft aan dat dat door de praktijkdierenartsen goed wordt herkend.

[2:34:18] En ik zou nog wel aandacht willen vragen om hier ook in voorlichting richting veehouders wel echt voldoende aandacht aan te geven.

[2:34:26] Kan de staatssecretaris dat toezeggen?

[2:34:28] En dat was dan ook gelijk uw laatste interruptie.

[2:34:30] Dank u wel, meneer Korevaar, staatssecretaris.

[2:34:33] Ja, voorzitter, kan ik toezeggen.

[2:34:34] En dat bespaart me volgens mij ook een emotie gezien, meneer Korevaar.

[2:34:37] Nee, maar we zijn meer dan bereid te doen, want het is een goede suggestie.

[2:34:42] Dan kunt u over tot uw laatste blokje, volgens mij, staatssecretaris.

[2:34:45] Ja, voorzitter.

[2:34:46] Het verzamelblokje is dat.

[2:34:48] Het lidpot had nog even kijken, ja, een tweetal vragen.

[2:34:51] Hoe kijkt de staatssecretaris naar de risico's op verzamelplaatsen?

[2:34:55] Nou, verzamelcentra zijn bekend inderdaad als risicoplekken voor de bespreiding van dierziekten.

[2:34:59] Er geldt daarom regelgeving voor deze inrichting om die risico's te beperken.

[2:35:03] De N-VA werkt op dit moment aan het versterken van het toezicht op verzamelcentra.

[2:35:07] Zo staat voor 2027 intensivering van het toezicht in het jaarplan van de N-VA.

[2:35:12] En over de deskundige groep dierziekten.

[2:35:14] Bij een risicobeoordeling nemen zij de gangbare praktijk van verzamelen van dieren zeker mee in hun analyses.

[2:35:19] En ik zal de Kamer ook voor de zomer van 2027 informeren over de bevindingen van de NVWA op dat vlak en hoe we daartoe zich kunnen versterken.

[2:35:27] Dan, voorzitter, welke opvolging heeft de staatssecretaris gegeven aan de scenariosstudie van de kalverketen van het lidpot?

[2:35:33] De scenario-studie heeft laten zien dat een andere manier van samenwerking tussen melkveehouderij en kalverhouderij nodig is, met nieuwe concepten om de kalveren uit de melkveehouderij te verwaarden.

[2:35:43] Ik ondersteun initiatieven daarvoor.

[2:35:45] Denk bijvoorbeeld aan de pilots gezonde kalverketen die zijn gedaan en de recent opengestelde regeling voor ketendeals, waarbij ook initiatieven voor nieuwe marktconcepten hiervoor worden ondersteund.

[2:35:54] Daarnaast werken aan de wettelijke kaders in Europa voor betere regels voor transport van ongespende dieren en in de ANVP dierwaardige veehouderij voor regels over een dierwaardige kalverhouderij.

[2:36:04] In die ANVP zetten we ook stappen in het verbeteren van het dierenwelzijn.

[2:36:08] Zo wordt er een ondergrens gesteld aan het zogeheten hemoglobine gehalte en worden de eisen gesteld aan het huisvestingssysteem zoals geschikte ondergrond en meer ruimte.

[2:36:17] Dan, voorzitter, een setje vragen nog zie ik van de heer Graus.

[2:36:24] Het meest dodelijk is de homo sapiens.

[2:36:26] Daar spreekt de staatssecretaris op aan en misstanden.

[2:36:29] Ik begrijp het punt van de heer Graus goed.

[2:36:31] Er bestaat goede regelgeving om de risico's op de verspreiding van dierziekte, kiemen, virussen, zoals de heer Graus zei, te voorkomen.

[2:36:37] Maar het gedrag van mensen daarbij, niet alleen van regels, speelt natuurlijk ook een grote rol daarbinnen.

[2:36:41] Dus vandaar dat we ook risico-gericht handhaven.

[2:36:44] En tegelijkertijd ging het ook over het dierenwelzijn.

[2:36:46] De stelseltoezichtcommissie vleesketen.

[2:36:49] Ik heb daar een eerste reactie op gegeven.

[2:36:51] Een uitgebreide reactie zou volgen.

[2:36:53] Maar ik zie wel degelijk ook een rol van mezelf erin om dat integraal te borgen in de keten.

[2:36:57] En niet alleen dat bij de sector neer te leggen zoals de heer Graus zei.

[2:37:02] Dan had de heer Graus een vraag over de erfelijke gebreken bij Honden, het expertisecentrum erfelijke genetica van de faculteit diergeneeskunde.

[2:37:10] Ik wou tegen de heer Graus zeggen, bij elk debat dat ik met hem heb, word ik een nieuw werkbezoek ingeduwd, maar ik ben ook voornemens om in het voorjaar inderdaad ook een bezoek te brengen aan het expertisecentrum.

[2:37:21] Dan, voorzitter, de vraag over een versnelling bij het uitfaceren van gemodificeerde naaktkatten en honden met genetische defecten.

[2:37:29] Het houden van naaktkatten, voorzitter, is al verboden sinds 1 januari dit jaar.

[2:37:33] En honden met afwerkingen, daar moet al de volk over zorgen dat de nakommelingen gezond zijn.

[2:37:38] En we werken aan een houtverbod voor de kortsnuitige honden.

[2:37:41] Het benodigde onderzoek zal volgend jaar daarvoor afgerond zijn.

[2:37:44] En we zien een noodzaak om een houtverbod op te stellen voor extreem kortsnuitige katten, voorzitter.

[2:37:48] En daar zijn we dus mee bezig.

[2:37:51] En dan is mijn laatste vraag van het lid Den Hollander.

[2:37:54] Welke concrete verbeteringen zijn er volgens mij nodig in de keten van geboorte en biest van het kalverbedrijf op het gebied van antibiotica?

[2:38:03] Het antibiotica gebruik in de kalversector ligt al jarenlang inderdaad op een relatief hoog niveau.

[2:38:07] Een verdere reductie is echt noodzakelijk.

[2:38:09] Dat heb ik pas ook uitgesproken als reactie op het...

[2:38:12] Ik heb de sector gevraagd om ambitieuze doelstellingen te stellen met bijbehorende maatregelen.

[2:38:18] Ze hebben in het Avail Forward Plan de ambitie uitgesproken om per 2032 15% antibiotica reductie te bewerkstelligen ten opzichte van de huidige verbruik.

[2:38:28] En ook ben ik met hen overeengekomen om het aantal hooggebruikende bedrijven in 2032 dan ook verlaagd te hebben gekregen naar een lagere categorie antibiotica gebruik.

[2:38:36] Hiervoor wordt een verscherpte aanpak van structureel hooggebruikers ingevoerd.

[2:38:41] Ik ben het met u eens dat de aanpak van antibiotengebruik in de kalversector een ketenaanpak vergt, voorzitter.

[2:38:48] We roepen de sector ook op deze ambities om te zetten in concrete acties en ik zal hen daarop blijven volgen en blijven aanjagen.

[2:38:59] Dank u wel, staatssecretaris.

[2:39:01] Ik kan zelf niet interruperen, dus ik kom zo meteen in de tweede termijn nog even terug bij u.

[2:39:05] Maar dan gaan we over naar de tweede termijn aan de kant van de Kamer als er nu geen interrupties meer zijn.

[2:39:10] Dan begin ik met lid Kostietsch.

[2:39:17] Ja voorzitter, hierbij vraag ik een twee minuten debat aan.

[2:39:19] Hopelijk kunnen we het aantal moties beperkt houden door gewoon stevig toezegging te krijgen van het kabinet.

[2:39:24] Een losstaande vraag nog die niet helemaal afgerond was.

[2:39:28] Wildopvangcentra inzet wordt zeer gewaardeerd, zeiden de bewindspersonen.

[2:39:32] Minister VWS en LVPN borden jaarlijks of ondersteuning nodig is.

[2:39:36] Vooruitlopend op 2017 gaan we weer wegen of een vorm nodig is.

[2:39:40] Dus nodig is werd gezegd.

[2:39:42] Wanneer krijgt de Kamer hierover een terugkoppeling is mijn vraag.

[2:39:45] En eigenlijk tot slot hoorde ik zeven toezeggingen die ik nog even bevestigen wil hebben.

[2:39:51] Eén is een impactanalyse structuurmaatregel komt begin januari 2027.

[2:39:55] Een kabinetsapplicatie wordt meegestuurd.

[2:39:58] Twee is begin 2027 komt een verslag van afwikkeling actieplan Zonoze.

[2:40:02] En hoe we nu verder mee om wordt omgaan.

[2:40:05] Niet alleen maar in algemene zinsschetsen, maar ook de concrete vragen die ik hierover heb gesteld.

[2:40:09] Ook wat we eventueel verliezen.

[2:40:11] Drie.

[2:40:12] De staatssecretaris gaat de minister vragen om voor het einde van het jaar een brief te sturen over de relatie hobbyjacht en hoe het gaat met wilde vogels.

[2:40:18] Vier, 1 februari 2027 komt er een brief over de pilots met een prioritaire aanpak geithouderijen.

[2:40:24] Vijf, de staatssecretaris in de schriftelijke reactie naar dit corevaar komt terug op ons verzoek over geithouderijen om te kijken naar meekoppelkansen binnen de stikstofaanpak.

[2:40:37] Waarbij ook andere instrumenten dan verplaatsen zoals uitkoop worden bezien.

[2:40:41] Zes, exacte cijfers kostenruiming in verband met vol griep komen nu in de tweede termijn.

[2:40:46] En zeven, rapport Bekendam en virologen wijzen duidelijk op die gevaren van de intensieve veehouderij, dat je daar ook iets aan moet doen.

[2:40:53] De staatssecretaris gaat kijken naar de mogelijkheden van structurele maatregelen die te maken hebben met de intensiteit van veehouderijen, conform advies Bekendam en betrokken viroloog Thijs Kuiken.

[2:41:01] Na impactanalyse in januari komt daar in die appreciatie op terug.

[2:41:06] En daarmee bent u ook voorbij uw tijd, maar interrupts van de heer Korevaar?

[2:41:10] Geen indruk van de heer Korvaard, dan mag de heer Korvaard zijn tweede termijn doen.

[2:41:13] Nee, ik wist niet dat de tweede termijn bedoeld was om de toezeggingen op te lezen, maar je mag alles vertellen natuurlijk.

[2:41:22] Ik was wel blij met de inzet van de staatssecretaris op de handel van producten van gevaccineerde dieren.

[2:41:31] Ik zal hem volgen ook in dat breder trekken dan alleen op vogelgriep.

[2:41:35] En ik hoop dat er echt een Europese aanpak komt.

[2:41:38] En ik zou hem echt willen aanmoedigen om daarin de held van Nederland te worden.

[2:41:43] En als het gaat over IBR, dan denk ik dat het...

[2:41:47] belangrijk is dat dit kan niet nog een keer worden uitgesteld.

[2:41:51] Ik wil dat nogmaals op het hart drukken.

[2:41:54] Dit ga ik niet nog een keer meemaken, dat is geen dreigement, maar dat is meer een...

[2:41:58] Als ik teruglees dan denk ik van jongens toch, kom op, dit moet echt een keertje beter.

[2:42:02] Nou, dat is helemaal helder.

[2:42:04] En volgens mij hebben we helemaal geen twee minuten debat nodig, want we hebben hele heldere toezeggingen gehad.

[2:42:08] Maar dat is dan mijn einde van dit tweede termijn.

[2:42:17] Ja, voorzitter.

[2:42:18] Ik wil de staatssecretaris en de minister en hun teams bedanken voor de antwoorden.

[2:42:24] Ik moet helaas nu echt vertrekken, dus ik ga geen vragen stellen, alleen een paar stellingen deponeren.

[2:42:31] En daar gaan we verder wel wat horen.

[2:42:34] Wat ons betreft, na al die jaren met zoveel wetenschappers die vraagtekens zetten bij de conclusies, verdient Vals BBB het VGO-onderzoek een onafhankelijke wetenschappelijke herbeoordeling.

[2:42:45] Niet alleen op de losse onderdelen, maar op het onderzoek en zijn geheel.

[2:42:48] En voorzitter, we moeten blijkbaar vaker een debat inplannen hierover, vrees ik.

[2:42:53] Want de voorstellen voor data voor een afspraak met het RIVM zijn vanochtend opeens naar het platform Geitholderij verstuurd.

[2:43:00] Dank u wel.

[2:43:04] Dank u wel meneer Vermeer.

[2:43:04] Dan zou ik willen kijken, lid Kostis, zou u het voorzitsschap even willen overnemen wat ik een aantal vragen nog kan stellen?

[2:43:11] Ik wil meneer Vermeer zijn microfoon even uitzetten.

[2:43:15] Mevrouw Den Hollanderen, het woord is aan u.

[2:43:18] Dank voorzitter.

[2:43:20] Ik heb nog twee vragen over de vogelgriep.

[2:43:24] De kans dat ik even gemist heb, maar ik heb echt gevraagd om een totale overzicht van tijdpad, kosten, stand van zaken, surveillance en de internationale acceptatie.

[2:43:32] Dus een overzicht kan er nog iets uitgebreider op in worden gegaan, eventueel schriftelijk achteraf.

[2:43:37] En mijn tweede vraag gaat over het diergezondheidsfonds.

[2:43:40] Ik hoor de staatssecretaris zeggen dat dat volledig door de sector wordt betaald.

[2:43:44] Zo heb ik het nooit begrepen uit de begrotingsartikelen.

[2:43:46] Volgens mij heeft de Rijksoverheid ook een belangrijk aandeel in het diergezondheidsfonds en zijn er ook plafonds waarboven de Rijksoverheid bijvoorbeeld mee betaalt.

[2:43:54] Zou de staatssecretaris daar nog verheldering op kunnen geven?

[2:44:02] Dat was het.

[2:44:04] Ik geef het woordschap terug aan mevrouw Den Hollander.

[2:44:07] Dank u wel, lid Kosties.

[2:44:08] Dan zijn volgens mij alle... Nou, ik ga eerst even... Minister, had u nog in de tweede termijn... U aangesproken gevoeld?

[2:44:15] Of gaan we het allemaal naar de staatssecretaris...

[2:44:17] Voorzitter, op de lijst toezeggingen van lid Kostic één nuance.

[2:44:25] Dat is de brief in het eerste kwartaal over de pilots prioritaire aanpak.

[2:44:30] Die komt.

[2:44:31] Maar ik denk belangrijk te zeggen dat is een bredere brief over de stand van zaken van alle maatregelen uit het pakket dat wij gepresenteerd hebben.

[2:44:37] Maar daar komt dus ook dit element in.

[2:44:40] Maar het is dus een bredere brief over de stand van zaken.

[2:44:44] Voorzitter, ik heb de opmerking van de heer Vermeer gehoord.

[2:44:49] En het is goed dat soms debatten dan misschien een disciplinerende werking hebben.

[2:44:55] Maar belangrijk is dat het gesprek plaatsvindt.

[2:44:57] Dat wil ik vooral nog even benadrukken.

[2:45:01] Dank u wel, minister.

[2:45:01] Dan gaan we naar de tweede termijn van de staatssecretaris.

[2:45:04] Tenzij, ik heb helemaal niet gevraagd of u nog schorsing nodig heeft.

[2:45:06] Maar, excuse, gaat u gang, staatssecretaris.

[2:45:09] Geen zorgen, voorzitter.

[2:45:11] Op de Partij van de Dieren, nou, ik denk inderdaad dat...

[2:45:14] Ik ben benieuwd of er inderdaad tot minder moties komen door deze rijkelijke toezeggingen die gedaan zijn.

[2:45:18] En dat heeft natuurlijk ook weer een disciplinerend effect op mijn toegeefelijkheid in debatten.

[2:45:22] Maar dat gaan we zien, voorzitter.

[2:45:24] Ik denk misschien twee punten.

[2:45:26] Eén ging specifiek over de wildopvangcentra en de dierenambulances.

[2:45:32] Ik kom nog terug met een exacte tijdslijn waarbij we onze inschatting maken, maar ik kan me voorstellen dat u richting de begroting van de LVVN hier misschien ook nog wat mee wil of over wil doen.

[2:45:41] Dus ik kan toezeggen dat in ieder geval op het proces hoe we komen tot die afweging nog wat informatie vooraf gaan ter begroting van de LVVN naar uw Kamer sturen.

[2:45:47] Dan heeft u het vrij snel en kunt u besluiten of u nog een vervolgstap wil aanwijden of niet.

[2:45:52] Dus op die manier, voorzitter, kunnen we nog wat informatie delen.

[2:45:55] De andere vragen, voorzitter, en toezeggingen, ja...

[2:45:59] Het was een goede samenvatting, denk ik.

[2:46:01] Ik denk rondom de impactanalyse.

[2:46:03] Daar nog twee zaken over begin volgend jaar, over de structuurmaatregelen.

[2:46:06] Dus in die appreciatie zal ik ingaan op de wenselijkheid... en ons standpunt over de structuurmaatregelen.

[2:46:12] Ik wil daarbij wel aangeven dat de impactanalyse begin januari klaar is... volgens onze laatste informatie.

[2:46:18] Daarbij zijn er twee opties.

[2:46:19] Een appreciatieopstelling vergt natuurlijk ook weer departementale afstemming.

[2:46:23] U kent het hele proces als Kamer volgens mij ook...

[2:46:25] Als u echt verwacht dat ik een heel uitgebreide appreciatie meestuur, lukt dat niet begin januari.

[2:46:31] Dus even de vraag misschien ook aan de Kamer.

[2:46:33] Heeft u liever de inpicanalyse met een kort procesbriefje erbij van de Kamer en later de appreciatie of zo allebei tegelijkertijd?

[2:46:41] Dan heb ik wel iets meer tijd nodig dan begin januari.

[2:46:44] Dat zal het begin volgend jaar nog steeds zijn, maar dan hebben we iets meer tijd nodig om dat ook zorgvuldig te kunnen beoordelen.

[2:46:54] Lidkost iets?

[2:46:57] Ja, ik ga er niet alleen over natuurlijk.

[2:46:58] Maar wij zijn wel van hoe eerder, hoe beter informatie tot ons toekomt.

[2:47:02] Dus fijn.

[2:47:04] Maar nog wel, dus die laatste toezegging die staat in die appreciatie die komt.

[2:47:09] Dan worden die structuurmaatregelen die te maken hebben met intensieve veehouderij ook meegenomen.

[2:47:16] Ja, daar zal ik ingaan de wenselijkheid, de noodzaak en of we dat van plan zijn te doen als kabinet wel of niet.

[2:47:21] Maar voorzitter, dan betekent het dat ik begin januari kom met de impactanalyse.

[2:47:24] En ik zal in die een kop procesbriefje meesturen waarin staat wanneer u exacte appreciatie kan verwachten.

[2:47:29] Dat zal dan ook begin van volgend jaar zijn.

[2:47:32] Dan, voorzitter, de heer Korevaar had een aantal mooie meningen.

[2:47:37] Misschien kunnen wij samen inderdaad op het vaccinatiebeleid... ...inderdaad nog een keer van gedachten wisselen... ...dat hij ook de held van Nederland kan zijn, zoals hij dat beschreef.

[2:47:46] En rondom IBR, ik deel de frustratie, ik voel de urgentie ook.

[2:47:49] Dus, voorzitter, mij zal het niet liggen, ik zal er mijn schouders onder zetten.

[2:47:53] En rondom de VVD, voorzitter, al die informatie die u opzomde... ...die zit dus in het plan van aanpak wat uw Kamer dit jaar ontvangt... ...voor het kerstreces.

[2:48:01] Het diergezondheidsfonds, voorzitter, dat moet ik verduidelijken.

[2:48:07] Er zitten twee aspecten aan die het Rijk betaalt.

[2:48:09] De ruimingen betaalt de sector zelf tot een bepaald plafond.

[2:48:12] Dus als het daarboven komt, hebben wij een collectieve verantwoordelijkheid, maar daar is de laatste twee jaar geen sprake van geweest.

[2:48:17] Dus de sector heeft wel de laatste twee jaar die kosten zelf gedragen.

[2:48:20] De monitoring betalen we 50-50 met elkaar.

[2:48:23] Dus dat zijn ook de kosten die mevrouw Den Hollande terecht aangaf.

[2:48:26] En voorzitter, afsluitend had ik de vraag over de kosten van de ruimingen van het lidkostdienst.

[2:48:31] In 2025 en 2026 zijn er 58 bedrijven geruimd.

[2:48:35] De kosten hiervan zijn bij benadering 29 miljoen euro.

[2:48:39] En deze kosten waren dus de laatste twee jaar voor rekening van de sector zelf daarbij, voorzitter.

[2:48:44] En verdere informatie over diergezondheid vindt, kan u ook lezen in het jaarverslag van 2027, voor de cijfer van 2026.

[2:48:50] Maar het is 29 miljoen euro de laatste twee jaar.

[2:48:55] Litkost iets?

[2:48:58] Zijn dat de kosten voor de daadwerkelijke ruimingen, de doden van dieren, en de kosten voor compensatie?

[2:49:10] Ja, dat zijn de kosten voor de compensatie voor het ruimen van de dierenorgressen.

[2:49:17] Meneer Korevaar.

[2:49:19] Helemaal afsluiten, maar meer een punt van orde.

[2:49:21] We hebben zoveel toezeggingen gehad.

[2:49:23] Het lijkt wel heel logisch te zijn om een twee minuten debat aan te vragen.

[2:49:27] Zouden we dat niet gewoon kunnen skippen als commissie?

[2:49:31] Ik vind dat best een goed voorstel, maar we gaan even kijken naar lid Kostjes, want die heeft het aangevraagd.

[2:49:36] Ja, voorzitter, ik waardeer mijn collega Korevaar en ik zou hem dat wel gunnen.

[2:49:40] Maar ik snap ook zijn positie.

[2:49:41] Jij zit heel erg op de vaccinaties.

[2:49:43] Wij hebben van gezegd hartstikke goed, maar dit is dus niet de oplossing.

[2:49:46] Dat zeggen dus ook alle experts en moeten ze structurele maatregelen...

[2:49:48] Het antwoord is nee, er zijn twee minuten debat aangevraagd.

[2:49:51] Dank u wel.

[2:49:51] Dus ja, toezeggingen, maar nog onvoldoende.

[2:49:55] Dan komen we nu dan toch tot het einde van het debat.

[2:49:59] Ga ik u aan de voorkeur vertellen, ik ga niet al toezeggingen oplezen.

[2:50:03] Want we hebben aan het eind, ging het zo snel dat we het even gaan terugluisteren op de band en in het verslag zal worden opgenomen.

[2:50:07] Maar we hebben er wel een aantal wel genoteerd waar we iets meer tijd voor hadden.

[2:50:11] En dat is dat de minister van VWS zal aan het eerste kwartaal van 2020 een brief aan de Kamer sturen over de uitwekking van de pilot van de prioritaire locatieaanpak.

[2:50:19] En de handreiking voor provincies en gemeenten om daarmee verder te kunnen van lid Kostitsch.

[2:50:25] En daar deed ik dus even de toevoeging dat wij sturen een bredere voortgangsbrief over hoe het staat met de uitwerking van alle maatregelen uit het pakket.

[2:50:34] En daarin gaan we dus ook op dit punt in.

[2:50:37] Dat was het ook, denk ik, voor een deel.

[2:50:39] De tweede toezegging waarin de staatssecretaris heeft aangegeven aan LVN in de brief over de prioritaire locatieaanpak specifieker ook in te gaan op de moratoria in lijn met het Rijksbeleid rond prioritaire locaties en vrijwillige verplaatsingsregelingen en zal hierover in overleg worden getreden met het IPO.

[2:50:53] Toezegging aan de heer Korevaar.

[2:50:56] In dezelfde brief, helder.

[2:50:58] En dan heeft de staatssecretaris toegezegd van LVVN dat de minister van LVVN voor het einde van het jaar een brief zal sturen over de vragen die tijdens het debat gesteld zijn over het onderwerp jacht- en faunabeleid in relatie tot de vogelgriep.

[2:51:08] Ook van lid Kostiets.

[2:51:09] Ja, specifiek op de staaf van instandhouding wat het daarvoor betekent.

[2:51:14] Lid Kostiets.

[2:51:16] Nee, want mijn vraag ging juist om wat de conclusies van het Sovon-rapport waren.

[2:51:21] Ik heb Sovon gesiteerd, dus ik wil niet iedereen staan die je verder opnemen.

[2:51:25] Die zegt juist dat het beperken van die jacht kan helpen in het optimaliseren van het uiteindelijke bereiken van goede populatie, waar het nu slecht mee gaat.

[2:51:37] Misschien kan de staatskennis even terugluisteren naar die quote en dat meenemen.

[2:51:42] Maar volgens jou bedoel ik om het te staan van een standhouding?

[2:51:44] Dus het gaat over het populatiebestand en de grootte daarvan en de impact erop.

[2:51:48] Dus dat bedoel ik ook in die brief waar we op terugkomen.

[2:51:50] Dus niet specifiek, dat gaf ik aan voorzitter, op of een verbod op de jacht zorgt voor inderdaad het verdere verspreiding van de vogelgriep te voorkomen.

[2:51:58] Die relatie met niet, maar wel op dat populatiebeheer en de impact op de populatiestand.

[2:52:02] Daarop zullen we ingaan in die brief.

[2:52:03] Dus voor mij bedoelen we hetzelfde.

[2:52:06] Lidkost is tot slot.

[2:52:08] Tot slot, ja prima.

[2:52:10] Maar dan zou ik dus wel echt mee willen geven om die quote die ik net zelf ook heb gedeeld van zoveel uit het rapport om mee te nemen en dat we kijken wat dat dan volgens de minister betekent.

[2:52:24] Straatsecretaris.

[2:52:26] Daar gaat de minister vast en zeker graag op in.

[2:52:29] Dan gaan wij de band terugluisteren voor de overige toezeggingen, inclusief de nuancering die erbij gemaakt zijn aan de kant van het kabinet.

[2:52:36] En dan gaan we die opnemen in het verslag.

[2:52:38] En dan dank ik de minister, de staatssecretaris en de ondersteuning voor het in ieder geval ook tot het einde volhouden.

[2:52:43] En ook het handjevol Kamerleden, want dit ook is gelukt, voor het tot het einde volhouden.

[2:52:48] En dan wens ik u allen een fijne avond.

[2:52:50] Dank u wel.

Zie je content die volgens jou niet op deze site hoort? Check onze disclaimer.