Vragen en antwoorden over de maritieme en havenstrategieën van de EU

Beide strategieën

Hoe zullen de strategieën het concurrentievermogen en de duurzaamheid van de Europese maritieme productie-, scheepvaart- en havensectoren stimuleren?  

De industriële maritieme strategie van de EU versterkt de maritieme productie en scheepvaart in Europa. Het bevat maatregelen om het mondiale leiderschap op het gebied van hightechscheepsbouw en geavanceerde maritieme technologieën te behouden, het concurrentievermogen en hoogwaardig zeevervoer te ondersteunen en tegelijkertijd internationaal eerlijke concurrentie na te streven. De strategie gaat in op uitdagingen zoals de veranderende behoeften van werknemers, de energietransitie en de afhankelijkheid van leveranciers van buiten de EU. Door middel van gecoördineerde investeringen, financiering, regelgevingsinitiatieven en de ontwikkeling van vaardigheden wordt ernaar gestreefd innovatie te bevorderen, administratieve processen te vereenvoudigen en ten volle gebruik te maken van de Europese interne markt voor het vervoer over water, ten behoeve van zowel de maritieme industrie als de scheepvaartindustrie.  

In de EU-havenstrategie worden havens aangemerkt als essentiële toegangspoorten voor handel, logistiek, energie en militaire mobiliteit. Om het concurrentievermogen van EU-havens op lange termijn te versterken, bevordert de strategie eerlijke concurrentie, duidelijkheid in de regelgeving en investeringszekerheid, wat ten goede komt aan grote hubs, kleine en middelgrote havens, eilanden en ultraperifere gebieden. De strategie helpt havens efficiënt te zijn, banen te scheppen en de Europese economie te ondersteunen. Het draagt bij tot het verminderen van de milieueffecten en het versterken van de veiligheid en beveiliging. Belangrijke duurzaamheidsmaatregelen zijn onder meer het vergroten van de elektrificatie van havens, schone brandstoffen en energie-efficiëntie, naast het vereenvoudigen van milieuvergunningen.  

   

Wat zijn de voordelen voor de Europese maritieme productie-, scheepvaart- en havensector? 

Maritieme productie: De industriële maritieme strategie versterkt het leiderschap van Europa op het gebied van hoogtechnologische, duurzame en digitale oplossingen voor de maritieme sector.  Het bevordert decarbonisatie, digitalisering, circulariteit, innovatiecapaciteit en kruisbestuiving tussen civiele en militaire productie en technologieën. De strategie zal de modernisering en modernisering van de maritieme productiebasis van Europa ondersteunen, openbare aanbestedingen en financiering stimuleren ter ondersteuning van de industriële veerkracht en de economische veiligheid, de Europese waardeketens helpen versterken en tot doel hebben het mondiale gelijke speelveld te verbeteren.     

Het verschepen: De industriële maritieme strategie van de EU bevat een duidelijke visie op hoogwaardige EU-scheepvaart, met de nadruk op innovatie, veiligheid, het koolstofvrij maken van de vloot, alternatieve brandstoffen, digitalisering en automatisering, en vereenvoudigde procedures. Het onderstreept het belang van het promoten van EU-vlaggen en het vergroten van de impact van de EU op mondiaal niveau. Het ondersteunt ook het testen en opschalen van nieuwe technologieën, die het mondiale concurrentievermogen van de EU-scheepvaart zullen verbeteren.  

Havens: De EU-havenstrategie ondersteunt de langetermijnplanning en de uitrol van technologie in de sector. De strategie biedt duidelijke kaders voor investeringen, waaronder de EU-staatssteunregels. Door de elektrificatie van havens, schone brandstoffen, digitalisering en verbeterde connectiviteit met het achterland te ondersteunen, helpt de strategie de exploitatiekosten te verlagen en de efficiëntie te verbeteren. Het richt zich ook op concurrentie met derde landen en buitenlandse eigendom en versterkt de logistieke veiligheid.  

  

Wat zijn de voordelen voor de burgers?  

De twee strategieën leveren economische, ecologische en sociale voordelen op voor de burgers in heel Europa. Maritieme productie is een hoeksteen van regionale industriële groei en lokale werkgelegenheid die Europese hoogtechnologische innovatie en knowhow aandrijft.  De scheepvaart is van invloed op ons dagelijks levensonderhoud: zij vervoert 74 % van de buitenlandse handel van de EU en 30 % van het goederenvervoer binnen de EU, evenals 395 miljoen passagiers per jaar. Goede verbindingen voor eilanden en ultraperifere gebieden ondersteunen de territoriale cohesie, het toerisme en de lokale economieën, wat de burgers tot ver buiten de havengebieden ten goede komt.  Beide strategieën dragen bij tot het scheppen van hoogwaardige banen in Europa. Duurzamere haven- en scheepvaartactiviteiten verminderen lucht-, water- en geluidshinder en verbeteren de levenskwaliteit in havensteden en kustgebieden. Een robuuste maritieme productiebasis zal duurzame en digitale activiteiten op het gebied van vervoer over water en de blauwe economie mogelijk maken, van visserij tot hernieuwbare offshore-energie en onderwatertoepassingen. De strategieën versterken ook de veiligheids- en beveiligingsnormen bij maritieme activiteiten, waardoor de risico's voor passagiers en vracht worden verminderd. Zij zullen ook de cruciale rol van havens, scheepvaart en maritieme productie op het gebied van voedsel, energie en digitale veiligheid versterken. Robuuste maritieme, dual-use en militaire mobiliteitscapaciteiten zullen de defensie en veiligheid van ons continent versterken.  Ze verbeteren ook de weerbaarheid tegen georganiseerde misdaad, cyberdreigingen en verstoringen, waardoor de openbare veiligheid en de economische stabiliteit worden bevorderd.   

   

 Welke financiering zal beschikbaar zijn om bestaande lacunes te dichten en innovatie te stimuleren?  

De industriële maritieme strategie van de EU heeft tot doel de bestaande financieringsinstrumenten en -middelen van de EU ter ondersteuning van de scheepsbouw en de scheepvaart tussen 2026 en 2027 te mobiliseren.  

Sinds 2014 heeft de Connecting Europe Facility (CEF) al steun verleend voor verschillende soorten vaartuigen en interventies, ten bedrage van 220 miljoen EUR.  Via een oproep tot het indienen van voorstellen in het kader van de Connecting Europe Facility in 2026 zal de Commissie de vernieuwing en het koolstofvrij maken van de scheepvaartvloot ondersteunen, met bijzondere aandacht voor veerboten en kustschepen, en tegelijkertijd de binnenlandse productiecapaciteit en het technologisch leiderschap van de EU bevorderen. De oproep voor 2026 zal ook de uitrol van walstroom in havens ondersteunen. 

Het Innovatiefonds heeft sinds 2020 13 maritieme projecten ondersteund met ongeveer 600 miljoen EUR. Via een specifieke oproep tot het indienen van voorstellen in het kader van het innovatiefonds zal de Commissie de emissiereductie verder ondersteunen en de innovatie in de maritieme sector in Europa bevorderen.   

Om het koolstofvrij maken te ondersteunen, zal de Commissie in het kader van de komende herziening van het EU-ETS ook een specifiek EU-mechanisme overwegen op basis van ETS-emissierechten voor het gebruik van duurzame scheepsbrandstoffen en schone voortstuwingstechnologieën. Het zal de lidstaten ook aanmoedigen om een deel van hun nationale ETS-begrotingen te gebruiken om te investeren in het koolstofvrij maken van de zeevaart. De lidstaten kunnen ook gebruikmaken van de verschillende mogelijkheden in het kader van “Readiness 2030”, dat tot doel heeft tegen 2030 tot 800 miljard EUR aan defensie-uitgaven te mobiliseren om de industriële en technologische capaciteiten op zee te versterken.  

In het kader van de huidige pijler II van Horizon Europa zal het programma voor de periode 2025-2027 tot 184,5 miljoen EUR beschikbaar stellen voor het medegeprogrammeerde Europese partnerschap voor emissievrij vervoer over water en gezamenlijk onderzoek.  

Sinds 2019 is in totaal 1,1 miljard EUR toegewezen en vastgelegd op EU-niveau om de maritieme vermogens te versterken, via projecten in het kader van het industrieel ontwikkelingsprogramma voor de Europese defensie (EDIDP), de voorbereidende actie inzake defensieonderzoek (PADR) en het Europees Defensiefonds (EDF). Deze omvatten 130 miljoen EUR die beschikbaar is in het kader van de momenteel openstaande EOF-oproepen (2026), waarmee projectvoorstellen zullen worden gefinancierd over onderwerpen als verbeterde semi-autonome oppervlakteschepen en de bescherming van de zeebodeminfrastructuur. 

Het voorgestelde Europees Fonds voor concurrentievermogen zou, in nauwe samenhang met het toekomstige Horizon Europa en afhankelijk van de resultaten van de MFK-onderhandelingen, investeringen in schone en gedigitaliseerde vaartuigen en innovatie en modernisering op het gebied van scheepsbouw, offshore-energie en blauwe technologieën kunnen ondersteunen. Het fonds kan ook steun verlenen voor gezamenlijk defensieonderzoek en -innovatie, industriële opschaling en het tweeërlei gebruik van civiele en militaire middelen. De Commissie zal ook de EU-taxonomiecriteria voor duurzame financiering herzien om de toegang van de maritieme sector tot financiering te verbeteren en investeringen in duurzame maritieme projecten verder te stimuleren. 

De EU-havenstrategie schetst de bestaande EU-financierings- en financieringsinstrumenten, zoals de Connecting Europe Facility (CEF), de fondsen voor het cohesiebeleid en het Innovatiefonds. Het heeft tot doel de coördinatie en het effect van de EU-financiering te verbeteren door gemeenschappelijke beginselen voor alle financieringsinstrumenten vast te stellen. De strategie bevordert ook het verminderen van risico's en het combineren van financiering, een betere voorbereiding van projecten door middel van technische bijstand en een betere coördinatie tussen EU- en nationale financieringsbronnen. Dit is met name van belang voor innovatieve, pioniersprojecten, die van proeffase naar grootschalige uitrol moeten gaan. Kleinere en middelgrote havens en investeringen in verband met decarbonisatie, veiligheid, digitalisering en veerkracht profiteren ook van de maatregelen. In het kader van Horizon Europa zal de nieuwe “kennis- en innovatiegemeenschap” voor water-, mariene en maritieme sectoren en ecosystemen, in het kader van het Europees Instituut voor innovatie en technologie (EIT), havens integreren in de “innovatiekennisdriehoek” tussen universiteiten, onderzoeksinstellingen en bedrijven. 

  

Hoe zorgt de Commissie voor de uitvoering van deze strategieën?  

De Commissie zet zich in voor een doeltreffende uitvoering van de strategieën. Nauwe samenwerking met belanghebbenden in de bredere maritieme cluster zal van cruciaal belang zijn. Daartoe zal de Commissie een raad op hoog niveau voor maritieme industrieën en havens oprichten, voorgezeten door de verantwoordelijke commissaris en de uitvoerend vicevoorzitters, met het oog op een voortdurende gedachtewisseling over de acties die zijn beschreven in zowel de industriële maritieme als de havenstrategieën van de EU, en om feedback te verzamelen over ontwikkelingen op de markt.  

   

EU-havenstrategie

Hoe pakt de strategie het risico van buitenlandse investeringen en strategische afhankelijkheden aan?  

De havens van de EU blijven openstaan voor investeringen uit derde landen, maar dit mag niet leiden tot structurele afhankelijkheden of risico's voor de Europese veiligheid. De Commissie zorgt hiervoor door middel van horizontale instrumenten, waaronder het herziene kader voor de screening van buitenlandse directe investeringen, de verordening buitenlandse subsidies en de bredere EU-aanpak van economische veiligheid. Het voorziet in aanvullende richtsnoeren en criteria voor het beoordelen van buitenlandse eigendom van en zeggenschap over havens, alsook voor het beperken van bestaande havens. Ook wordt een kader voorgesteld om buitenlandse investeringen in EU-havens in kaart te brengen en te monitoren, met name wanneer havens een cruciale rol spelen voor toeleveringsketens, energiezekerheid of militaire mobiliteit.  

   

Hoe pakt de Commissie de toegenomen veiligheidsdreigingen rond EU-havens en de georganiseerde misdaad aan?  

Het opbouwen van veilige en veerkrachtige EU-havens is van cruciaal belang voor onze collectieve veiligheid. De strategie versterkt bestaande kaders, waaronder wetgeving inzake maritieme beveiliging, de richtlijn inzake de veerkracht van kritieke entiteiten, de NIS2-richtlijn en andere cyberbeveiligingshandelingen, alsook operationele samenwerking via de Europese havenalliantie.   

Met deze strategie zullen alle havens in de EU een gelijk speelveld op het gebied van veiligheidsmaatregelen kunnen bereiken. Op deze manier zullen criminele netwerken niet alleen proberen over te schakelen van de ene haven naar de andere vanwege verschillende veiligheidsmaatregelen.   

De Commissie zal de richtsnoeren inzake maritieme veiligheid actualiseren om rekening te houden met nieuwe dreigingen, zoals cyberdreigingen, drones en hybride risico's. De Commissie zal ook werken aan de ontwikkeling van een EU-kader voor achtergrondcontroles voor havenarbeiders en een kader voorstellen voor havenbeoordelingen van buiten de EU om risico's eerder in toeleveringsketens op te sporen, met inbegrip van vrachtverontreiniging en drugshandel. Daarnaast zal een initiatief worden gelanceerd om de digitale autonomie van havens te verbeteren en een EU-breed forum voor de uitwisseling van maritieme en havencyberinformatie op te richten. Tot slot zal een EU-brede risicobeoordeling worden uitgevoerd om de meest dringende cyberbeveiligingsrisico's in kaart te brengen en maatregelen te nemen om deze risico's te beperken.    

 

Hoe zit het met de ultraperifere gebieden van de EU met afgelegen havens, zijn er maatregelen om de connectiviteit binnen de EU te helpen verbeteren? Hoe zit het met kleine en middelgrote havens?  

In de strategie worden de specifieke uitdagingen erkend waarmee havens op eilanden en in afgelegen en ultraperifere gebieden worden geconfronteerd, waar maritieme verbindingen essentieel zijn voor territoriale cohesie en voor het verbinden van mensen en goederen. Een nieuwe routekaart voor concurrerende kleine en middelgrote havens zal hun specifieke behoeften onder de aandacht brengen en de beschikbare EU-financieringsopties samenbrengen, met name in het kader van de Connecting Europe Facility en de financiering in het kader van het cohesiebeleid. De routekaart verwijst ook naar specifieke maatregelen zoals steun voor de opbouw van financiële capaciteit en projectvoorbereiding, die door de advieshub van de EIB moeten worden ontwikkeld, en de geactualiseerde regels inzake diensten van algemeen economisch belang, die deze havens rechtstreeks zullen ondersteunen.   

   

Industriële maritieme strategie van de EU

Hoe helpt de strategie het mondiale leiderschap van Europa op het gebied van hoogwaardige maritieme productie en scheepsbouw te waarborgen en te behouden?  

De maritieme industriestrategie van de EU zal een hefboomeffect hebben op decarbonisatie, circulariteit, digitalisering, de opkomst van nieuwe segmenten van de blauwe economie, militaire mobiliteit en defensie om de maritieme industriële basis van de EU te versterken. Het zal verschillende instrumenten mobiliseren om investeringen, innovatie, onderzoek en ontwikkeling in maritieme productiefaciliteiten te ondersteunen en het mondiale gelijke speelveld te verbeteren en tegelijkertijd de beschikbaarheid van geschoolde arbeidskrachten te waarborgen.   

De lopende Shipyards of the Future R&I-vlaggenschipoproep in het kader van Horizon Europa zal de digitale en circulaire transformatie van Europese scheepswerven helpen bevorderen.  Het zal het testen en demonstreren van innovatieve technologieën ondersteunen met het oog op het repliceren en opschalen van resultaten.   

De lancering van de alliantie voor de industriële maritieme waardeketen van de EU zal het leiderschap van Europa op geselecteerde leidende markten in de maritieme productie versterken en industriële synergieën in de hele cluster bevorderen.  

De Commissie zal ook voorstellen een steunmechanisme voor de bouw van veerboten voor tweeërlei gebruik in te stellen.  Dit biedt kansen om de binnenlandse industriële capaciteit in dit strategische segment te herbouwen en een sneeuwbaleffect te creëren voor de maritieme productiebasis. De Commissie zal streven naar versterking van de publiek-private samenwerking in het kader van het kaderprogramma Horizon Europa 2028-2034 om synergieën en schaaleffecten tussen decarbonisatie, digitalisering, automatisering en circulariteit in het bredere ecosysteem op het water te bevorderen. De Commissie zal ook het beleids- en regelgevingskader versterken om het leiderschap van de EU op het gebied van innovatieve technologieën, zoals windenergie, nucleaire voortstuwing en autonome scheepvaart, te bevorderen.    

   

Hoe zal de Commissie bijdragen tot het verbeteren van het mondiale gelijke speelveld voor de Europese maritieme productiesector?   

De Commissie wil het mondiale gelijke speelveld verbeteren door zich te richten op gebieden waar de Europese maritieme industrie uitblinkt, door gebruik te maken van hoogtechnologische capaciteiten, expertise en activa voor tweeërlei gebruik. 

De strategie zal als hefboom dienen voor overheidsopdrachten en financiering om het industriële leiderschap en de economische veiligheid van de EU te ondersteunen, bijvoorbeeld door middel van gerichte niet-prijsgerelateerde en economische veiligheidscriteria.  

Er zullen instrumenten voor het handelsbeleid worden ingezet om eerlijke concurrentie met derde landen te helpen waarborgen, met inbegrip van exportkredieten voor schepen. De Commissie zal een gestructureerde dialoog aangaan met de maritieme industrie van de EU om oneerlijke handelspraktijken in derde landen beter op te sporen en te identificeren en om mogelijke handelsmaatregelen te onderbouwen.  

Financieringsinstrumenten zoals het Innovatiefonds, Horizon Europa, het Europees Defensiefonds, het programma voor de Europese defensie-industrie en het toekomstige Europees Fonds voor concurrentievermogen zullen een veerkrachtige en innovatieve industriële basis versterken en het concurrentievermogen van de maritieme sector van de EU in stand houden.  

  

Hoe ondersteunt de Commissie het concurrentievermogen van de scheepvaart?  

De maritieme industriestrategie van de EU bevat maatregelen om het concurrentievermogen van de scheepvaart in de EU te vergroten. Deze omvatten steun voor de vernieuwing en het koolstofvrij maken van de scheepvaartvloot, het bevorderen van de veiligheid, het vereenvoudigen van de rapportage in het kader van ETS Zeevaart en FuelEU Zeevaart en het verminderen van de administratieve lasten. De communautaire richtsnoeren inzake staatssteun voor het zeevervoer blijven de lidstaten in staat stellen hun scheepsregisters te ondersteunen en te versterken. De strategie moedigt de lidstaten sterk aan een deel van de nationale ETS-inkomsten te hergebruiken om het koolstofvrij maken van de cluster over water te ondersteunen, onder meer bij de vernieuwing van de vloot, de productie en het gebruik van duurzame brandstoffen, alsook bij investeringen in schone mariene technologieën.  

  

Wat is de aanpak van de strategie om een hoog niveau van maritieme veiligheid te handhaven?  

Veiligheid blijft de belangrijkste prioriteit van het maritieme kader van de EU. De Commissie zal haar betrokkenheid bij de EU-lidstaten bij de IMO versterken om hoge normen vorm te geven, wat zal bijdragen tot het waarborgen van een wereldwijd gelijk speelveld.   

De vergrijzing van de onder EU-vlag varende passagiersvloot onderstreept dat de modernisering van de vloot moet worden versneld. De Commissie zal de desbetreffende wetgeving herzien om de huidige vereisten aan te passen aan de schone en digitale transitie.    

Het bereikte hoge niveau van maritieme veiligheid in de EU-wateren wordt in twijfel getrokken door de zogenaamde "schaduwvloot", die grotendeels bestaat uit vergrijzende vaartuigen die onder onduidelijke jurisdictie en controle staan. De Commissie zal, met de steun van het Europees Agentschap voor maritieme veiligheid, met de lidstaten samenwerken om het toezicht op en de monitoring van dergelijke operaties te versterken en de handhaving van de bestaande regels te verbeteren.  

   

Welke stappen zet de EU op internationaal niveau?  

De Commissie zal samen met de lidstaten de inspanningen van de IMO opvoeren om mondiale regels inzake maritieme veiligheid, duurzaamheid en beveiliging te ontwikkelen en vast te stellen.  

Zij zal een gecoördineerd handelsbeleid en internationale partnerschappen bevorderen en blijft zich inzetten om alomvattende verbintenissen inzake zeevervoer op te nemen in vrijhandelsovereenkomsten.  

De Commissie dringt er bij de lidstaten op aan de strategische mondiale aanwezigheid van de EU te versterken om blijvende toegang tot internationale vervoersroutes te waarborgen.  

  

Welke maatregelen worden voorgesteld om de Europese scheepsbouwsector op zee en voor tweeërlei gebruik te versterken?  

Het programma voor de Europese defensie-industrie (EDIP) en het ReArm Europe-plan zullen bijdragen tot de uitbreiding van de maritieme productie, de bevordering van interoperabele systemen en gemeenschappelijke normen. De Commissie moedigt de lidstaten aan gebruik te maken van de mogelijkheden die het EDIP biedt, met name de mogelijkheid om Europese defensieprojecten van gemeenschappelijk belang op te zetten, ook op het gebied van maritiem bewustzijn. De Commissie zal ook steun voorstellen voor in Europa gebouwde veerboten voor tweeërlei gebruik die op strategisch belangrijke routes kunnen worden ingezet.  

  

Hoe draagt de strategie bij tot een geschoolde maritieme beroepsbevolking en de aantrekkelijkheid van het beroep in de hele maritieme cluster van de EU?  

Een geschoolde beroepsbevolking is van essentieel belang voor de maritieme sector van de EU. De Commissie zal om- en bijscholing ondersteunen om zich aan technologische veranderingen aan te passen. Het zal ook de mobiliteit bevorderen door een netwerk van centra voor maritiem onderwijs en maritieme opleiding op te zetten en een grotere deelname aan Erasmus+ aan te moedigen. Om de sectoren aantrekkelijker te maken, zal de Commissie met de lidstaten samenwerken om de arbeidsnormen en de sociale zekerheid te versterken. 

 

Voor meer informatie

Mededeling – EU-havenstrategie

Mededeling – Industriële maritieme strategie van de EU

Persbericht - Industriële maritieme en havenstrategieën van de EU

Factsheet – EU-havenstrategie

Factsheet – Industriële maritieme strategie van de EU

Nieuwsbericht – EU-havenstrategie

Nieuwsbericht – Industriële maritieme strategie van de EU

Webpagina – Havens en industriële maritieme strategieën van de EU