Vragen en antwoorden over de AccelerateEU-mededeling

Waarom stelt de Europese Commissie Accelerate EU voor? 

Het aanhoudende conflict in het Midden-Oosten heeft grote gevolgen voor de mondiale energiemarkten, met een domino-effect op de economie, de industrie en de huishoudens.  Sinds het begin van het conflict in het Midden-Oosten heeft de EU 24 miljard euro extra uitgegeven aan energie-invoer, voornamelijk fossiele brandstoffen. Zelfs als de vijandelijkheden onmiddellijk ophouden, zullen de verstoringen van de energievoorziening uit de Golf in de nabije toekomst aanhouden.  Lidstaten die meer hernieuwbare energie en/of kernenergie gebruiken en over flexibelere netsystemen met voldoende capaciteit en opslag beschikken, worden over het algemeen minder getroffen door de huidige energiecrisis en scherpe prijsschommelingen. In de mededeling over AccelerateEU wordt daarom benadrukt dat het belangrijk is de transitie naar schone energiebronnen van eigen bodem te versnellen. In dit verband richt de mededeling zich op vijf reeksen maatregelen met zowel korte- als langetermijneffecten:

• Betere EU-coördinatie: De Commissie zal de coördinatie vergemakkelijken op gebieden zoals het vullen van gasopslag, het vrijgeven van olievoorraden, de vaststelling van nationale noodmaatregelen en het waarborgen van de beschikbaarheid van vliegtuigbrandstof en diesel.
• Consumenten en industrie beschermen tegen prijsschokken: De Commissie zal de lidstaten bijstaan bij het ontwerpen van gerichte, tijdige en tijdelijke maatregelen om de crisis aan te pakken, met inbegrip van een tijdelijk kader voor staatssteun ter ondersteuning van de meest blootgestelde economische sectoren.
• Versnelling van de overgang naar schone energie van eigen bodem en elektrificatie: De Commissie zal een actieplan voor elektrificatie publiceren en een streefcijfer voor elektrificatie vaststellen, naast andere initiatieven om het gebruik van geothermische energie, biomethaan en waterstof te vergroten. 
• Versterking van ons energiesysteem: de Commissie roept de lidstaten op de onderhandelingen over het Europees netwerkpakket te bespoedigen met het oog op een snelle goedkeuring vóór de zomer van 2026 en zal een wetgevingsvoorstel inzake nettarieven en belastingen aannemen
• Investeringen stimuleren: Door zowel publieke als private financiering te mobiliseren voor de transitie naar schone energie.

Wat stelt de Commissie voor om huishoudens en de industrie te beschermen tegen de gevolgen van de crisis?

Huishoudelijke budgetten worden steeds krapper, omdat de hoge energiekosten, met inbegrip van de rekeningen van huishoudens, het beschikbare inkomen verminderen. In de mededeling worden maatregelen gepresenteerd die de lidstaten kunnen nemen om consumenten en de industrie te beschermen tegen plotselinge hoge prijsstijgingen, waardoor de daaropvolgende sociaal-economische gevolgen worden beperkt.

De EU-regels en -initiatieven, waaronder het energiepakket voor de burger, bevatten reeds maatregelen die de lidstaten kunnen nemen om consumenten onmiddellijk hulp te bieden. Het gaat onder meer om inkomenssteun, energievouchers (ook voor het vervangen van ketels), sociale tarieven, verlaging van de accijnzen op elektriciteit en btw-verlagingen voor warmtepompen, zonnepanelen en bijbehorende kleinschalige batterijen, en belastingprikkels voor e-voertuigen. 

In de mededeling wordt ook benadrukt dat het voor individuen gemakkelijker moet worden gemaakt om zich bij energiegemeenschappen aan te sluiten, dat huishoudens zelf meer energie kunnen produceren en dat consumenten energieleveranciers kunnen vergelijken en van leverancier kunnen veranderen. Om de meest kwetsbaren te helpen, stellen de EU-regels de lidstaten nu al in staat om een tijdelijk of volledig verbod in te voeren op het afsluiten van huishoudens van energienetten na betalingsproblemen. Aangezien de goedkoopste energie de energie is die we niet gebruiken, is de mededeling ook gericht op energiebesparing en energie-efficiëntie.

De Commissie zal ook de financiële steun voor de industrie voor hun transitie naar schone energie verhogen via de Bank voor het koolstofvrij maken van de industrie, waarbij 100 miljard EUR aan financiering wordt vrijgemaakt, waaronder een investeringsstimulans die wordt gefinancierd met 400 miljoen EU-ETS-emissierechten om de investeringszekerheid te vergroten om de investeringen in het koolstofvrij maken van de energie-intensieve industrieën in de EU op te voeren.

Wat stelt de Commissie voor de vervoerssector voor?

Er zijn ook maatregelen opgenomen om ervoor te zorgen dat de vervoerssector van de EU concurrerend en veerkrachtig blijft. Om te zorgen voor voldoende beschikbaarheid van transportbrandstoffen en de doeltreffende werking van de eengemaakte markt in stand te houden, zal de Commissie de Europese coördinatie op het gebied van de optimalisering van de brandstofdistributie tussen de lidstaten intensiveren. De Commissie zal een waarnemingspost voor brandstoffen oprichten, die de productie, invoer, uitvoer en voorraden van transportbrandstoffen in de EU zal volgen. Hierdoor kunnen potentiële tekorten snel worden opgespoord en kunnen gerichte maatregelen worden genomen om een evenwichtige brandstofdistributie in alle regio's en luchthavens te handhaven.

Om de gevolgen van mogelijke brandstoftekorten voor de luchtvaartsector in de EU te beperken, zal de Commissie duidelijkheid verschaffen over de bestaande flexibiliteit binnen het EU-luchtvaartkader om de gevolgen van annuleringen van vluchten en andere verstoringen aan te pakken. De Commissie is ook vastbesloten het gebruik van in de EU geproduceerde duurzame luchtvaartbrandstoffen (SAF) en duurzame scheepsbrandstoffen (SMF) verder te stimuleren. 

Er kan meer onmiddellijke steun nodig zijn vanwege de druk op de invoer van fossiele brandstoffen en de volatiele energieprijzen. Dergelijke steun moet gericht, tijdig en tijdelijk zijn en gekoppeld zijn aan oplossingen voor de langere termijn.

Wat is de rol van de Commissie om de onmiddellijke druk van de invoer van fossiele brandstoffen te verlichten en de stabiliteit op lange termijn te ondersteunen?

De Commissie werkt intensief samen met de lidstaten, regelgevers en het bedrijfsleven om tijdig informatie te verzamelen die nodig is voor een doeltreffende, gecoördineerde en EU-brede respons. De coördinatiegroepen voor olie en gas vinden nu wekelijks plaats. De twee fora, die door de Commissie worden voorgezeten, zijn goed geplaatst voor de uitwisseling van informatie over bijvoorbeeld voorraden, raffinagecapaciteit en alternatieve invoerroutes in de hele EU.

De Commissie verzamelt nationale gegevens over de beschikbare olievoorraden en de marktomstandigheden om een EU-brede regionale beoordeling van de situatie te maken, zoals de ministers van Energie tijdens de buitengewone Raad Vervoer, Telecommunicatie en Energie van 31 maart hebben gevraagd. Wat de toekomst betreft, voorziet AccelerateEU in nauwere en onmiddellijkere coördinatie van:

• Het vullen van gasopslaginstallaties door de lidstaten en het gebruik van de flexibiliteit bij het vullen van regels.
• Uitgiften van olievoorraden om ervoor te zorgen dat de voorraden effectief voldoen aan de vraag van de EU en dat de noodmaatregelen van de lidstaten geen negatieve gevolgen hebben voor de eengemaakte markt.
• Nationale noodmaatregelen en het waarborgen van de beschikbaarheid van vliegtuigbrandstof en diesel, met inbegrip van productiecapaciteit voor olieraffinaderijen, in de hele EU.

Wat doet de EU om kwetsbare consumenten te beschermen?

De hoge energieprijzen treffen de meest kwetsbaren het hardst. In het energiepakket voor de burger wordt prioriteit gegeven aan energiekosten en de toegang van consumenten tot energie. Er wordt sterk de nadruk gelegd op de bescherming van kwetsbare en energiearme huishoudens, met waarborgen tegen afsluitingen en structurele hervormingen om de onderliggende oorzaken van hoge energiekosten aan te pakken.

Elektriciteitsbelastingen en -heffingen zijn goed voor ongeveer 25 % van de rekeningen van huishoudens en de Commissie werkt nauw samen met de lidstaten om deze te verlagen.

Bij de uitvoering van het energiepakket voor de burger publiceert de Commissie aanbevelingen als leidraad om consumenten meer zeggenschap te geven en te beschermen, bijvoorbeeld tegen afsluitingen, en om de transparantie te verbeteren. Het doel is om het voor consumenten gemakkelijker te maken om over te stappen op goedkopere, duurzamere contracten die het meest geschikt zijn voor hen.  Flexibelere contracten kunnen de kosten verlagen en de blootstelling aan prijsvolatiliteit verminderen, vooral in combinatie met energie-efficiënte verbeteringen of het bundelen van energie in energiegemeenschappen.   

EU-fondsen spelen een belangrijke rol bij het bevorderen van de transitie naar schone energie. De lidstaten kunnen het Cohesiefonds al gebruiken voor decarbonisatie, energie-efficiëntie en andere projecten op het gebied van schone energie. Er is ook steun beschikbaar uit EU-bronnen, zoals het Sociaal Klimaatfonds, om kwetsbare huishoudens te ondersteunen. Tegelijkertijd onderzoekt de Commissie aanvullende steun voor de lidstaten, niet in de laatste plaats door maximaal gebruik te maken van de huidige EU-begroting.

Wat doet de EU om de industrie te beschermen?

De in Accelerate EU voorgestelde maatregelen zijn erop gericht zowel de consumenten als de industrie onmiddellijk te ontlasten en blijvende voordelen te bieden. De Commissie moedigt de lidstaten bijvoorbeeld aan het gebruik van inkomsten uit het ETS te onderzoeken voor gerichte maatregelen die investeringen in elektrificatie (bv. in vervoer of elektrificatie van verwarming), industriële decarbonisatie en investeringen die de elektriciteitsprijzen helpen verlagen, onder meer door een grotere capaciteit voor hernieuwbare elektriciteit, versnellen. De Commissie zal de lidstaten ook meer ruimte geven om gerichte tijdelijke noodmaatregelen te ontwikkelen en uit te voeren om de meest blootgestelde sectoren te ondersteunen door een tijdelijke kaderregeling inzake staatssteun vast te stellen.

Welke maatregelen neemt de EU om elektrificatie te bevorderen en het gebruik van schone energiebronnen van eigen bodem te vergroten? 

De EU neemt een aantal maatregelen op verschillende gebieden. Bijvoorbeeld:

• Het Pakket van netten: Netten zijn nodig om stroom te laten stromen tegen de laagste prijs van waar het wordt geproduceerd naar waar het wordt verbruikt. Investeren in de netwerkinfrastructuur van de EU is een cruciale stap in de richting van verdere elektrificatie en de toename van schone energiebronnen van eigen bodem. Netten vormen de ruggengraat van het Europese energiesysteem en zijn een voorwaarde voor een goed functionerend, geïntegreerd elektriciteitssysteem dat schone, betrouwbare en betaalbare elektriciteit levert aan de industrie en huishoudens. Het in december 2025 door de Commissie voorgestelde Europees netwerkpakket pakt structurele problemen aan door een doeltreffendere grens- en sectoroverschrijdende planning van energie-infrastructuur in te voeren door middel van betere coördinatie op EU-niveau. Het streeft er ook naar de bestaande infrastructuur te moderniseren en te digitaliseren en ervoor te zorgen dat deze op de meest efficiënte manier wordt gebruikt. Het voorstel van de Commissie heeft ook tot doel de vergunningsprocedures voor zowel netten, hernieuwbare energie als flexibiliteitsactiva te stroomlijnen om de uitvoering van projecten te versnellen. De Commissie roept de medewetgevers op en zal hen steunen om de onderhandelingen over het netwerkpakket vóór de zomer af te ronden.
• Elektrificatiedoelstelling: De Commissie zal onder meer een streefcijfer voor elektrificatie vaststellen en een actieplan voor elektrificatie publiceren om de elektrificatie te versnellen die nodig is om de overgang naar een energiesysteem op basis van schone en in eigen land geproduceerde energie te voltooien en af te stappen van onze gevaarlijke afhankelijkheid van fossiele brandstoffen.

Hoe zullen publieke en particuliere investeringen de veerkracht bij toekomstige energiecrises vergroten? 

Het is van vitaal belang om de investeringen in de transitie naar schone energie nu te versnellen, niet in de laatste plaats om de afhankelijkheid van de EU van fossiele brandstoffen te doorbreken en de EU weerbaar te maken tegen toekomstige energiecrises. De lidstaten die al in de transitie naar schone energie hebben geïnvesteerd, plukken de vruchten, waarbij de elektriciteitsprijzen over het algemeen onder het EU-gemiddelde liggen.

De EU verstrekt reeds aanzienlijke financiering, waaronder 219 miljard EUR in het kader van de herstel- en veerkrachtfaciliteit.

De lidstaten kunnen het Cohesiefonds al gebruiken voor decarbonisatie en energie-efficiëntie, evenals instrumenten zoals het Sociaal Klimaatfonds om kwetsbare huishoudens te ondersteunen. De Commissie zal met de lidstaten samenwerken om het gebruik van de beschikbare EU-financiering te maximaliseren en EU-middelen waar mogelijk en in overeenstemming met de voorkeuren van de lidstaten voor energiegerelateerde investeringen opnieuw toe te wijzen, onder meer door maatregelen uit te breiden om de vraag naar energie te verminderen en de uitrol van schone technologieën zoals warmtepompen, zonne-energie, windenergie en batterijen te versnellen.

Overheidsfinanciering alleen zal niet voldoende zijn. Om particulier kapitaal te mobiliseren, heeft de Commissie in maart 2026 een investeringsstrategie voor schone energie vastgesteld en zal zij een investeringstop voor schone energie beleggen, waar de financiëledienstensector, institutionele beleggers, waaronder verzekeraars en pensioenfondsen, projectontwikkelaars en publieke financiers bijeenkomen om de financiering voor oplossingen met een grote impact, zoals batterijen, oplaadinfrastructuur en elektrificatie, op te schalen.

Voor meer informatie

Persbericht

Factsheet