Commissie keurt tijdelijk staatssteunkader goed ter ondersteuning van sectoren die zijn getroffen door de crisis in het Midden-Oosten

De Europese Commissie heeft een tijdelijk staatssteunkader goedgekeurd om de lidstaten in staat te stellen de economie van de EU te ondersteunen in de context van de crisis in het Midden-Oosten. Het tijdelijk staatssteunkader in verband met de crisis in het Midden-Oosten (Metsaf) is een gericht en tijdelijk kader om de gevolgen van de crisis voor enkele van de meest blootgestelde sectoren van de economie aan te pakken: landbouw, visserij, vervoer en energie-intensieve industrieën. Het Metsaf zal van kracht zijn tot en met 31 december 2026. Tijdens de toepassingsperiode zal de Commissie de inhoud, het toepassingsgebied en de looptijd van het kader blijven evalueren in het licht van de ontwikkelingen die zich voordoen in het Midden-Oosten en in de algemene economische toestand.

Hoewel de transitie naar een schone economie de langetermijnoplossing blijft om EU-bedrijven tegen de gevolgen van mondiale energieschokken te beschermen, stelt het Metsaf de lidstaten in staat onmiddellijk op te treden om te zorgen dat de huidige crisis de groei van de meest blootgestelde ondernemingen niet onherstelbaar belemmert.

Daartoe kan steun in verschillende vormen worden verleend aan ondernemingen die actief zijn in de landbouwsector, de visserijsector en de vervoerssector. Het gaat daarbij onder meer om steun op basis van het werkelijke verbruik om een deel van de prijsstijgingen voor brandstof of meststoffen te dekken, en een vereenvoudigde aanpak voor kleine steunbedragen.

Het Metsaf omvat ook een tijdelijke aanpassing van het Staatssteunkader Clean Industrial Deal (Cisaf), waardoor verdere flexibiliteit en hogere steunniveaus mogelijk worden om pieken in de elektriciteitsprijzen op te vangen.

Het kader voorziet met name in het volgende:

• Voor landbouw, visserij, vervoer over land (weg, spoor en binnenwateren) en de korte zeevaart binnen de EU zullen de lidstaten compensatie kunnen verlenen van maximaal 70% van de extra kosten die een begunstigde heeft als gevolg van de door de crisis veroorzaakte stijging van de prijzen voor brandstoffen en meststoffen. De prijsstijging zal door elke lidstaat worden bepaald door te kijken naar het verschil tussen de relevante marktprijs en een toepasselijke historische benchmarkprijs. Vervolgens worden de totale extra kosten berekend op basis van het huidige verbruik van de begunstigde of zijn laatste verbruik vóór de crisis.
• Voor deze sectoren zal een vereenvoudigde optie het voor begunstigden gemakkelijker maken om voor de steun in aanmerking te komen. Deze optie stelt de lidstaten in staat individuele steunbedragen te kalibreren op basis van elementen zoals de omvang en het type van de activiteiten van de begunstigden, een algemene raming van het brandstofverbruik in de sector of andere relevante proxy's, in plaats van dat begunstigden gedetailleerd bewijs van hun werkelijke verbruik hoeven te verstrekken. In het kader van deze optie kan elke begunstigde maximaal 50.000 euro ontvangen.
• Voor energie-intensieve industrieën die in aanmerking komen in het kader van tijdelijke regelingen voor verlaging van de elektriciteitsprijs overeenkomstig afdeling 4.5 van het Cisaf, zal het mogelijk zijn de steunintensiteit te verhogen van 50% tot maximaal 70% voor de elektriciteitskosten van het in aanmerking komende verbruik. Dit kan tot 50% van het totale verbruik van de begunstigde dekken. Er wordt geen extra verhoging van de decarbonisatie-inspanningen vereist. Cumulering met steun die op grond van de richtsnoeren ETS-staatssteun wordt verleend, is mogelijk voor maximaal de helft van het op grond van afdeling 4.5 van de Cisaf-regelingen verleende steunbedrag.

Maatregelen in het kader van het Metsaf moeten bij de Commissie worden aangemeld. Het kader zal een snel goedkeuringsproces mogelijk maken.

De Commissie is beschikbaar om — per geval en met inachtneming van verschillende vereisten — tijdelijke maatregelen te beoordelen, zoals de subsidiëring van brandstofkosten van gasgestookte elektriciteitsopwekking om de totale elektriciteitskosten te verlagen.

Achtergrond

In zijn conclusies van 19 maart 2026 riep de Europese Raad op tot gerichte tijdelijke maatregelen om de recente pieken in de prijzen van ingevoerde fossiele brandstoffen aan te pakken. Voorts riep de Raad, in lijn met de brief van de voorzitter van de Commissie van 16 maart 2026, op tot maatregelen om de elektriciteitsprijzen te verlagen en buitensporige volatiliteit op korte termijn aan te pakken.

Het Metsaf is een van de initiatieven die de Commissie heeft voorgesteld om deze kwesties aan te pakken. De lidstaten zijn geraadpleegd over de opzet ervan.

Het Metsaf vormt een aanvulling op de ruime mogelijkheden voor de lidstaten om maatregelen vast te stellen in lijn met de bestaande EU-staatssteunregels. Op grond van de EU-staatssteunregels kunnen de lidstaten bijvoorbeeld ondernemingen helpen die met liquiditeitstekorten kampen en dringend reddingssteun nodig hebben. Bovendien biedt artikel 107, lid 2, punt b), van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie de lidstaten de mogelijkheid om ondernemingen te vergoeden voor schade veroorzaakt door een buitengewone gebeurtenis.

Om de gevolgen van de crisis in het Midden-Oosten aan te pakken, kunnen de lidstaten gebruik blijven maken van de specifieke staatssteunregels die van toepassing zijn op de onder het Metsaf vallende sectoren. Voor de landbouwsector zijn de bestaande mogelijkheden onder meer de groepsvrijstellingsverordening voor de landbouw of de richtsnoeren voor staatssteun in de landbouw- en de bosbouwsector en in plattelandsgebieden. Voor de visserijsector kan steun worden vrijgesteld van aanmelding overeenkomstig de groepsvrijstellingsverordening voor de visserij of worden aangemeld overeenkomstig de richtsnoeren voor staatssteun in de visserij- en aquacultuursector. Er bestaan ook verschillende opties om het weg- en zeevervoer te ondersteunen, zoals de regels inzake openbaar personenvervoer per spoor en over de weg, de richtsnoeren betreffende staatssteun voor het zeevervoer en de algemene groepsvrijstellingsverordening.