Commissie vraagt feedback over ontwerp van herziene staatssteunregels voor luchtvervoer

De Europese Commissie is vandaag een openbare raadpleging gestart waarin alle belanghebbenden worden uitgenodigd feedback te geven over haar ontwerp van herziene richtsnoeren inzake staatssteun voor de luchtvaartsector. Deze zullen in de plaats komen van de bestaande richtsnoeren, die in 2014 zijn vastgesteld. Belanghebbenden wordt verzocht uiterlijk op 11 juni 2026 op de openbare raadpleging te reageren.

De nieuwe richtsnoeren

In de richtsnoeren inzake staatssteun voor de luchtvaartsector van 2014 zijn de voorwaarden uiteengezet waaronder bepaalde staatssteun voor luchtvaartmaatschappijen en luchthavens in overeenstemming met de EU-regels kan worden verklaard op grond van artikel 107, lid 3, punt c), van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (“VWEU”).

Het ontwerp van herziene richtsnoeren actualiseert dit kader, aangezien de sector sinds 2014 een aanzienlijke transformatie heeft ondergaan. Aanhoudende groei, ambitieuze decarbonisatiedoelstellingen en uitdagingen zoals de COVID-19-pandemie en de energiecrisis vragen allemaal om een gemoderniseerde aanpak van de staatssteunregels in de luchtvaartsector.

Het ontwerp van herziene richtsnoeren zal worden aangevuld met andere staatssteunregels, waaronder de nieuwe algemene groepsvrijstellingsverordening (AGVV), die eind 2026 moet worden vastgesteld.

De voorgestelde wijzigingen hebben verschillende belangrijke actualiseringen tot gevolg, die de ontwikkelingen sinds 2014 weerspiegelen. Zij hebben betrekking op de volgende soorten steun:

• Exploitatiesteun voor luchthavens:
  • exploitatiesteun zal mogelijk zijn voor luchthavens met minder dan één miljoen passagiers per jaar. Van luchthavens met meer passagiers wordt verwacht dat zij hun eigen exploitatiekosten dekken.
  • Naar verwachting zijn Luchthavens met maximaal 500 000 passagiers per jaar meestal niet levensvatbaar zonder overheidssteun, maar zij vertegenwoordigen slechts een klein deel van het passagiersverkeer binnen de EU, waardoor het effect op de mededinging doorgaans beperkt is. Tegen deze achtergrond stelt de Commissie voor om een groepsvrijstelling te verlenen voor exploitatiesteun aan luchthavens met maximaal 500 000 passagiers per jaar in het kader van de nieuwe AGVV, die naar verwachting in 2026 zal worden vastgesteld.
  • Op luchthavens met tussen de 500 000 en één miljoen passagiers per jaar is het verkeersniveau vaak nog altijd aanzienlijk lager dan vóór de COVID-19-pandemie. Hoewel de Commissie van mening is dat deze luchthavens groot genoeg zijn om winstgevend te zijn, erkent zij dat zij als gevolg van de externe schokken van de afgelopen jaren mogelijk meer tijd nodig hebben om winstgevend te worden. De Commissie acht het daarom gerechtvaardigd om gedurende een overgangsperiode van vijf jaar exploitatiesteun toe te staan aan luchthavens met maximaal 1 miljoen passagiers per jaar. 

• Investeringssteun zou mogelijk zijn voor luchthavens met maximaal drie miljoen passagiers per jaar, in plaats van maximaal vijf miljoen passagiers per jaar, zoals in de richtsnoeren luchtvaartsteun van 2014 en onder groene voorwaarden wanneer nieuwe capaciteit wordt gecreëerd.
• Een herziening en vereenvoudiging van de analyse van potentieel verstorende effecten van staatssteun op naburige luchthavens, die deel uitmaakt van de beoordeling wanneer steun wordt aangemeld. Deze analyse zou betrekking hebben op de effecten van staatssteun in een groter geografisch gebied rond de luchthaven die de steun ontvangt dan op grond van de regels van 2014. De analyse zelf is ook gestroomlijnd om een eenvoudigere beoordeling mogelijk te maken.
• Aanloopsteun voor het opstarten van nieuwe routes wordt niet meer toegestaan. Aanloopsteun als bedoeld in de richtsnoeren luchtvaartsteun van 2014 werd zeer zelden gebruikt. De luchtvaartsector heeft veel nieuwe routes geopend zonder daarvan gebruik te maken. In een volledig geliberaliseerde luchtvervoersmarkt in de EU wordt van luchtvaartmaatschappijen verwacht dat zij zelf het risico dragen om nieuwe routes te openen.

De Commissie merkt op dat de vervoerssector zijn uitstoot in het kader van de Europese Green Deal tegen 2050 naar verwachting met 90% zal verminderen en dat de luchtvaartsector daarbij moet helpen. De luchtvaartsector kan daarvoor gebruikmaken van specifieke staatssteunmaatregelen voor decarbonisatie in de bestaande regels, zoals de richtsnoeren klimaat-, milieubeschermings- en energiesteun, de komende nieuwe AGVV en het staatssteunkader voor de Clean Industrial Deal. Om te verduidelijken hoe deze regels van toepassing zijn op het luchtvervoer, zal de Commissie samen met de definitieve herziene richtsnoeren een specifieke leidraad publiceren.

Achtergrond

Het ontwerp volgt de conclusies van de geschiktheidscontrole van 2020, waarin is vastgesteld dat het kader moet worden geactualiseerd in het licht van de marktontwikkelingen, de afhankelijkheid van overheidsfinanciering door regionale luchthavens en de veranderende beleidsprioriteiten van de EU, met name de Europese Green Deal. De Commissie heeft in augustus 2024 een verzoek om input gelanceerd om input van belanghebbenden te verzamelen over de huidige regels en de noodzaak van herziening, met inbegrip van vereenvoudiging, afstemming op milieudoelstellingen en aanpassing aan veranderingen in de luchtvaartsector. Deze raadplegingsfase werd aangevuld met een openbare raadpleging, die in december 2024 van start is gegaan, en een specifieke externe studie.

Volgende stappen

Naast de openbare raadpleging die vandaag van start is gegaan, zal het ontwerp van de herziene richtsnoeren ook worden besproken op een multilaterale bijeenkomst van de Commissie en de lidstaten.

De vaststelling van de herziene richtsnoeren is gepland voor het eerste kwartaal van 2027.