Meer documentenCommissie presenteert plan om Europese mestvoorziening en voedselzekerheid veilig te stellen
Vandaag heeft de Europese Commissie het actieplan voor meststoffen goedgekeurd: een initiatief ter ondersteuning van landbouwers die worden geconfronteerd met stijgende kosten en schaarste van meststoffen, ter versterking van de binnenlandse productie en ter vermindering van de afhankelijkheid van Europa van invoer. Het plan zal rechtstreeks bijdragen tot het waarborgen van de voedselzekerheid en het versterken van de strategische autonomie van Europa, terwijl hoge klimaat- en milieudoelstellingen worden nagestreefd.
Recente verstoringen van het aanbod en prijsvolatiliteit hebben landbouwers in heel Europa onder toenemende druk gezet, waardoor Europa kwetsbaar is voor externe schokken in het aanbod van meststoffen. Voortbouwend op de in 2022 goedgekeurde mededeling over meststoffen worden in het huidige actieplan voor meststoffen onmiddellijke steunmaatregelen ter ondersteuning van de betaalbaarheid en de voorzieningszekerheid gecombineerd met langetermijnmaatregelen om de binnenlandse productie van meststoffen te versterken, de veerkracht van de voorziening te verbeteren en de transitie naar biogebaseerde, koolstofarme en circulaire meststoffen te versnellen.
Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie: “Met dit actieplan investeren we in een sterkere Europese meststoffenindustrie, ondersteunen we Europese landbouwers en versnellen we innovatie op het gebied van duurzame, zelfgekweekte oplossingen. De aanhoudende crisis op het gebied van fossiele brandstoffen toont aan dat klimaatleiderschap en economische veerkracht met elkaar verbonden zijn. Daarom bouwt Europa aan een toekomst op basis van duurzaamheid, betaalbaarheid en industriële kracht.”
Landbouwers ondersteunen en hun toegang tot meststoffen verbeteren
De Commissie zal via bestaande instrumenten in het kader van het landbouwbeleid van de EU gerichte buitengewone steun verlenen aan Europese landbouwers die met hoge meststoffenkosten worden geconfronteerd. De Commissie zal voorstellen de EU-begroting te mobiliseren om de landbouwreserve met een aanzienlijk bedrag te versterken. Dit financiële pakket zal vóór de zomer worden gepresenteerd om landbouwers onmiddellijk liquiditeitssteun te bieden in de aanloop naar de volgende productiecyclus en zal helpen de landbouwproductie in stand te houden.
Als aanvullende verlichting op korte termijn zal de Commissie een gericht wetgevingspakket presenteren dat de lidstaten in staat stelt ten volle gebruik te maken van de steun die beschikbaar is in het kader van hun huidige strategische plannen voor het gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB). Dit omvat een nieuwe liquiditeitsregeling om te helpen bij de kasstroom, meer flexibiliteit voor geavanceerde betalingen en sterkere stimulansen voor efficiëntere landbouwpraktijken die het gebruik van meststoffen verminderen en optimaliseren, overschakelen op biogebaseerde meststoffen en waar nodig investeren in de veerkracht van landbouwbedrijven.
Verdere maatregelen ter ondersteuning van landbouwers zullen gericht zijn op een beter nutriëntenbeheer, steun voor de ontwikkeling en toepassing van nutriëntenefficiënte landbouwpraktijken en een sterkere nadruk op bedrijfsadviesdiensten in het kader van het GLB.
De Commissie zal ook maatregelen voorstellen om het gebruik van digestaten te vergemakkelijken, met passende milieuwaarborgen. Daarnaast zal de Commissie naar aanleiding van de komende evaluatie van de nitraatrichtlijn bepaalde uitvoeringsvoorschriften verduidelijken om deze beter af te stemmen op de realiteit van de kalenderlandbouw in de praktijk.
Versterking van de binnenlandse productie, bevordering van de circulaire economie en decarbonisatie
De Commissie zal maatregelen nemen om haar binnenlandse meststoffenindustrie te ondersteunen, de-industrialisering te voorkomen, een stabiele voorziening te waarborgen en onze afhankelijkheid van invoer te verminderen. Om de circulariteit te stimuleren en de emissies terug te dringen, zal de Commissie het gebruik van Europese alternatieven aanmoedigen. Dit omvat een breder gebruik van organische, biogebaseerde meststoffen en alternatieven voor traditionele minerale producten. Andere routes omvatten algenbiomassa, andere bodemverbeteraars, microbiële oplossingen, biostimulanten en terugwinning van stikstof en fosfor uit het zuiveringsslib.
In het kader van de komende herziening van de regeling voor de handel in emissierechten (ETS), en zonder daaraan vooruit te lopen, zullen we opties onderzoeken om ervoor te zorgen dat extra flexibiliteit voor de meststoffenindustrie gepaard gaat met de verantwoordelijkheid om de productie koolstofvrij te maken, met de verantwoordelijkheid om te zorgen voor een grotere productie van biogebaseerde en circulaire meststoffen, en om de beschikbaarheid en betaalbaarheid van zelfgekweekte meststoffen in Europa te waarborgen. Dit zal de beschikbaarheid en betaalbaarheid van meststoffen voor de landbouwers en het gebruik van Europese meststoffen waarborgen en zo uiteindelijk de eigen industrie ten goede komen.
De Commissie zal ook nagaan hoe de juiste stimulansen voor koolstoflandbouw en koolstofverwijdering kunnen worden geboden door de krachten te bundelen tussen particuliere en overheidsinkomsten (lidstaten, gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB), Europees Fonds voor concurrentievermogen en ETS-inkomsten).
Tegelijkertijd zal de Commissie onnodige administratieve rompslomp en marktbelemmeringen verminderen en nieuwe maatregelen voorstellen om de vraag naar duurzame zelfgekweekte meststoffen te doen toenemen. Hierdoor zal de interne markt beter functioneren, ook voor minerale producten.
Om de praktijken van de circulaire economie verder te stroomlijnen, zal de Commissie in het kader van de evaluatie van de kaderrichtlijn afvalstoffen maatregelen beoordelen om het beheer van dierlijke en andere bijproducten te vereenvoudigen.
De Commissie zal er ook voor zorgen dat de meststoffensector bij de toegang tot financiering voor groene innovatie en modernisering niet achterblijft bij andere sectoren. Bestaande fondsen, met name cohesiefondsen, zullen worden gemobiliseerd ter ondersteuning van investeringen in de productie van biogas en biomethaan en afvalwaterinfrastructuur die de valorisatie van slib en de terugwinning van nutriënten kunnen opschalen.
Versterking van de markttransparantie, -paraatheid en -dialoog tussen belanghebbenden
Een goed functionerende meststoffenmarkt vereist meer transparantie en een gestructureerde dialoog tussen beleidsmakers en actoren in de hele waardeketen. De Commissie zal daarom een EU-partnerschap voor de waardeketen van meststoffen opzetten, waarin meststoffenproducenten, landbouwers en lidstaten worden samengebracht om een gezamenlijk traject te bepalen om deze uitdagingen het hoofd te bieden en de continuïteit van de voedselzekerheid tegen betaalbare prijzen in de hele EU te waarborgen. In het kader van dit partnerschap zal de komende maanden een eerste beleidsdialoog met alle actoren in de keten worden georganiseerd om oplossingen te ontwikkelen voor uitdagingen op het gebied van de levering, de productie, het op de markt brengen en het gebruik van meststoffen. De resultaten zouden als basis dienen om te werken aan haalbare oplossingen voor zowel landbouwers als de industrie.
Bovendien zal de Commissie het markttoezicht en de capaciteit voor vroegtijdige waarschuwing versterken en een evenredig kader voorstellen om ervoor te zorgen dat er regelmatig actuele gegevens over meststoffen in de EU beschikbaar zijn. In dat verband zal de Commissie werken aan een verslag waarin wordt beoordeeld hoe de kosten in verband met het mechanisme voor koolstofgrenscorrectie (CBAM) en het emissiehandelssysteem (ETS) worden doorberekend in de door landbouwers betaalde meststoffenprijzen en uiteindelijk in de voedselprijzen. De waarnemingspost voor de meststoffenmarkt zal blijven fungeren als centraal platform voor marktinformatie. Het zal ook worden versterkt door de verzameling van gegevens over de werking van de markt, prijzen en voorraden te verbeteren.
Om de paraatheid te vergroten, zal de Commissie de aanleg van voorraden en andere opties voor het veiligstellen van belangrijke meststoffen en inputs beoordelen. Dit kan seizoensgebonden of minimumvoorraden omvatten en, in voorkomend geval, gezamenlijke aanbestedingen of andere instrumenten om de weerbaarheid tegen externe schokken te vergroten en de prijsvolatiliteit te beperken.
De EU zal zich blijven inzetten voor internationale samenwerkingskaders en met kandidaat-lidstaten, buurlanden en partnerlanden wereldwijd om transparantie te waarborgen, de diversificatie van het aanbod van meststoffen en productiemiddelen te bevorderen en investeringsopties in dergelijke landen te verkennen door middel van wederzijds voordelige partnerschappen.
Achtergrond
Meststoffen zijn essentieel voor de productiviteit van de landbouw, de levensvatbaarheid van landbouwbedrijven en de voedselzekerheid, en vertegenwoordigen een aanzienlijk deel van de productiekosten voor landbouwers. Geopolitieke schokken en verstoringen van de aanvoer hebben de meststoffenprijzen sterk opgedreven, waardoor landbouwers in heel Europa onder toenemende druk komen te staan.
Stijgende kosten van meststoffen dreigen landbouwers te dwingen de toepassingspercentages te verlagen of bebouwde gebieden terug te dringen, waardoor de gewasopbrengsten, de voedselproductie en de veerkracht van de agrovoedingssector in de EU in gevaar komen.
Nu het volgende zaaiseizoen nadert, hebben landbouwers betrouwbare toegang nodig tot voldoende hoeveelheden betaalbare meststoffen. Tegelijkertijd moet Europa een veerkrachtigere, concurrerendere en circulaire binnenlandse meststoffenindustrie versterken om strategische afhankelijkheden te verminderen en beter bestand te zijn tegen toekomstige schokken.
In het kader van haar voortdurende reactie op de situatie heeft de Commissie al verschillende stappen ondernomen. Er werd een uitzondering op de standaardberekeningsregels ingevoerd om het effect van het CBAM op meststoffen te verminderen, waardoor zij de enige grondstof zijn die voor een dergelijke uitzondering in aanmerking komt (gebruik van een opslag van 1 % in plaats van 10 %, met een geleidelijke stijging tot 30 % voor alle andere sectoren).
In februari 2026 heeft de Commissie ook tijdelijke rechtenvrije tariefcontingenten voorgesteld voor verschillende belangrijke stikstofmeststoffen en -inputs voor de productie ervan (ammoniak, ureum). In april 2026 heeft de Commissie een tijdelijke kaderregeling inzake staatssteun vastgesteld ter ondersteuning van sectoren die door de crisis in het Midden-Oosten zijn getroffen, waaronder de landbouw. In april heeft de Commissie ook een dialoog op hoog niveau met belanghebbenden belegd om het actieplan voor meststoffen vorm te geven en maatregelen vast te stellen om de duurzaamheid, het concurrentievermogen en de veerkracht van het EU-meststofsysteem te versterken.
Voor meer informatie
Meststoffen - Landbouw en plattelandsontwikkeling (Waarnemingspost voor de meststoffenmarkt)
Waarborging van de beschikbaarheid en betaalbaarheid van meststoffen
Commissie stelt maatregelen voor om Europeanen te beschermen tegen de fossiele-energiecrisis
