Eerste dreigingsbeeld ondermijning Nederland: ondermijning is het betonrot in de samenleving

Minister van Weel: ‘Ondermijning door georganiseerde criminaliteit gaat niet meer over ‘de onderwereld’ die stiekem opereert: de ‘onderwereld’ bestaat niet meer en is overal. In onze welvarende samenleving ziet de georganiseerde criminaliteit kansen om goed ingerichte infrastructuren te misbruiken voor crimineel gewin. Daar treden we hard tegen op, en dit dreigingsbeeld helpt ons daarbij om richting te bepalen.’

Het DON concludeert dat de ondermijnende effecten op de Nederlandse samenleving de nationale veiligheid bedreigen en schetst dat in vijf dreigingen:

1. Sociaal vangnet door georganiseerde criminaliteit: criminele netwerken bieden alternatieven voor maatschappelijke voorzieningen die onvoldoende beschikbaar zijn, zoals huisvesting of fysieke bescherming, zorg of leningen.  

2. Olievlekwerking in samenleving van betrokkenheid bij georganiseerde criminaliteit: mensen en organisaties met waardevolle posities zijn aantrekkelijk voor criminele netwerken. Bijvoorbeeld jongeren die op school worden geronseld voor criminele klusjes, gemeenteambtenaren of ondernemers.

3. Beïnvloeding van besluitvorming en taakuitoefening door structurele manipulatie van criminele netwerken: wanneer grote belangen van georganiseerde criminelen onder druk komen te staan, zullen ze (lokale) besturen proberen naar hun hand te zetten en te manipuleren. De besluitvorming en uitvoering kan dan bewust of onbewust rekening gaan houden met criminelen, bijvoorbeeld om geweld of andere problemen uit de weg te gaan.

4. Illegale opbrengsten vinden weg in de samenleving: complexe financiële constructies voor het verplaatsen van geld en witwassen worden maximaal benut.

5. Cumulatieve schade door verwevenheid met statelijke of ideologische actoren: staten en ideologische actoren maken gebruik van de capaciteiten van criminele netwerken.

Het dreigingsbeeld laat ook zien dat de huidige integrale aanpak van ondermijning al op de juiste punten ingrijpt. Maar als de huidige aanpak niet met kracht wordt doorgezet en op punten wordt geïntensiveerd, zullen deze dreigingen op termijn werkelijkheid worden en kunnen deze leiden tot maatschappelijke ontwrichting.

Op korte termijn wordt een aantal thema’s en activiteiten opgepakt, zoals het verhogen van de weerbaarheid van jongeren tegen de roep om snel geld verdienen, de rol van ondernemers verstevigen om zelf malafide ondernemers te weren en de herziening van de wet bijzondere maatregelen grootstedelijke problematiek. Voor de zomer gaat er ook een brief naar de Tweede Kamer waarin wordt uitgewerkt hoe de aanpak van corruptie verder wordt vormgegeven. De komende periode gaat het kabinet hard aan de slag om de andere aanbevelingen uit te werken in concrete maatregelen.