Meer documentenEU-scorebord voor justitie 2026 benadrukt het belang van onafhankelijke organen en doeltreffende rechtsstelsels
Vandaag heeft de Europese Commissie de veertiende editie van het EU-scorebord voor justitie gepubliceerd, een jaarlijks overzicht met vergelijkende gegevens over de efficiëntie, kwaliteit en onafhankelijkheid van rechtsstelsels in de hele EU, evenals andere indicatoren die relevant zijn voor de werking van de eengemaakte markt.
Wat is het EU-scorebord voor justitie?
Het EU-scorebord voor justitie is bedoeld om de EU en de lidstaten te ondersteunen bij het verbeteren van de doeltreffendheid van de nationale rechtsstelsels. Het biedt objectieve en betrouwbare gegevens over de efficiëntie, kwaliteit en onafhankelijkheid van rechtsstelsels, evenals over andere indicatoren. Het is een van de verschillende instrumenten in het EU-instrumentarium voor de rechtsstaat en ondersteunt het toezicht van de Commissie op de justitiële hervormingen die de lidstaten doorvoeren. Voor de tweede keer bevat het scorebord van dit jaar ook gegevens die relevant zijn voor de werking van de eengemaakte markt in alle lidstaten.
Het scorebord draagt bij tot het identificeren van goede praktijken en gebieden waar verbeteringen nodig kunnen zijn. Het laat trends zien in de werking van de nationale rechtsstelsels in de loop van de tijd, en geeft een overzicht van de prestaties ervan zonder een algemene rangschikking te presenteren. Dit is gebaseerd op verschillende indicatoren die van gemeenschappelijk belang zijn voor alle lidstaten.
Het scorebord bevordert geen specifiek justitieel model en stelt alle lidstaten op gelijke voet. In alle nationale rechtsstelsels en rechtstradities zijn tijdigheid, onafhankelijkheid en toegankelijkheid enkele van de essentiële kenmerken van een doeltreffend rechtsstelsel, die in het scorebord worden gepresenteerd.
Waarom zijn nationale rechtsstelsels belangrijk voor de EU?
Doeltreffende rechtsstelsels zijn van essentieel belang voor de toepassing en handhaving van het EU-recht en voor de handhaving van de rechtsstaat. Zij dragen ook bij tot de bescherming van de waarden waarop de EU is gegrondvest en die door de lidstaten worden gedeeld. Doeltreffende rechtsstelsels zorgen ervoor dat personen en bedrijven hun rechten ten volle kunnen uitoefenen, versterken het wederzijds vertrouwen en helpen een bedrijfs- en investeringsvriendelijk klimaat op de eengemaakte markt tot stand te brengen. Zij zijn ook van cruciaal belang voor de uitvoering van het EU-recht, omdat de nationale rechterlijke instanties als EU-rechter optreden bij de toepassing van het EU-recht.
Zijn het scorebord en het verslag over de rechtsstaat met elkaar verbonden?
Het scorebord voor justitie en het verslag over de rechtsstaat vullen elkaar aan: Het EU-scorebord voor justitie maakt deel uit van het EU-instrumentarium voor de rechtsstaat en is een van de informatiebronnen die voor het verslag over de rechtsstaat worden gebruikt. Het scorebord bevat vergelijkende gegevens over de werking van de nationale rechtsstelsels, terwijl het verslag een kwalitatieve beoordeling bevat van belangrijke ontwikkelingen op het gebied van de rechtsstaat in alle 27 lidstaten.
Naar aanleiding van de politieke beleidslijnen van voorzitter Von der Leyen van 2024 zijn bij de editie 2025 van het EU-scorebord voor justitie nieuwe gegevens ingevoerd die relevant zijn voor de eengemaakte markt, waarbij de nadruk werd gelegd op de essentiële rol van efficiënte en onafhankelijke rechtsstelsels bij het bevorderen van een eerlijk en concurrerend marktklimaat.
Dit jaar is het scorebord verder ontwikkeld om rekening te houden met de behoefte aan aanvullende vergelijkende informatie die tijdens de voorbereiding van het verslag over de rechtsstaat 2025 is vastgesteld, bijvoorbeeld door toegang tot informatie voor hoge controle-instanties op te nemen en transparantieregisters in alle lidstaten in kaart te brengen.
De aanvullende vergelijkende informatie van het scorebord zal worden meegenomen in het verslag over de rechtsstaat 2026.
Wat zijn de belangrijkste innovaties in de veertiende editie van het EU-scorebord voor justitie?
De editie 2026 van het scorebord bevat 12 nieuwe of geactualiseerde cijfers die ons meer inzicht geven in drie belangrijke aspecten van een doeltreffend rechtsstelsel: efficiëntie, kwaliteit en onafhankelijkheid.
- Wat de kwaliteit betreft, bevat het EU-scorebord voor justitie 2026 nieuwe cijfers over het percentage rechtsbijstandsvergoedingen voor advocaten in specifieke civiele zaken en over autoriteiten die betrokken zijn bij niet-contentieuze echtscheidingsprocedures. Het bevat ook geactualiseerde cijfers over representatieve vorderingen ter bescherming van de collectieve belangen van consumenten, toegang tot de rechter voor kinderen en de digitalisering van justitie.
- Wat onafhankelijkheid betreft, bevat het een aantal nieuwe en geactualiseerde indicatoren die betrekking hebben op zowel perceptiegegevens van de meest recente Eurobarometer-enquêtes als structurele waarborgen die met Europese justitiële netwerken zijn verzameld, onder meer met betrekking tot proeftijd voor rechters, bevoegdheden van procureurs-generaal en systemen voor de toewijzing van zaken in het openbaar ministerie.
- Wat efficiëntie betreft, is het scorebord gebaseerd op bestaande indicatoren, met name die welke de lidstaten aan de Europese Commissie voor efficiëntie van justitie (CEPEJ) van de Raad van Europa hebben verstrekt, en die welke zijn ontwikkeld op het gebied van efficiëntie op specifieke gebieden van het EU-recht.
Het scorebord van dit jaar ontwikkelt ook indicatoren die relevant zijn voor de werking van de eengemaakte markt door nieuwe en geactualiseerde maatregelen in te voeren die benadrukken hoe onafhankelijke autoriteiten — waaronder hoge controle-instanties, nationale mededingingsautoriteiten, instanties voor toetsing van overheidsopdrachten in eerste aanleg en instanties voor preventieve corruptiebestrijding — bijdragen tot de goede werking ervan.
Hoe kunnen rechtsstelsels een impact hebben op de economie?
Doeltreffende rechtsstelsels die de rechtsstaat handhaven, hebben een positief economisch effect. Wanneer rechtsstelsels de handhaving van rechten waarborgen en corruptie doeltreffend bestrijden, is de kans groter dat schuldeisers leningen verstrekken, worden bedrijven afgeschrikt van opportunistisch gedrag, worden de transactiekosten verlaagd en is de kans groter dat innovatieve bedrijven investeren.
Het EU-scorebord voor justitie helpt bij het monitoren van de vooruitgang bij de uitvoering van justitiële hervormingen in het kader van de nationale herstel- en veerkrachtplannen in de lidstaten.
Hoe onderzoekt het EU-scorebord voor justitie 2026 de doeltreffendheid van justitie?
Het scorebord maakt gebruik van indicatoren die de drie belangrijkste kenmerken van een doeltreffend rechtsstelsel onderzoeken: efficiëntie, kwaliteit en onafhankelijkheid.
Efficiëntie
De indicatoren met betrekking tot de efficiëntie van de procedures zijn onder meer: de werklast, de geschatte duur van de gerechtelijke procedures (beschikkingstermijn), het afhandelingspercentage (de verhouding tussen het aantal afgehandelde zaken en het aantal binnenkomende zaken) en het aantal aanhangige zaken. Het scorebord geeft ook een overzicht van de gemiddelde duur van procedures op specifieke gebieden waarop het EU-recht van toepassing is.
Kwaliteit
Gemakkelijke toegang tot de rechter, toereikende middelen, doeltreffende beoordelingsinstrumenten en het gebruik van informatie- en communicatietechnologieën zijn sleutelfactoren die bijdragen tot de kwaliteit van rechtsstelsels. Het scorebord maakt gebruik van verschillende indicatoren om de digitalisering te evalueren, zoals toegang tot online-informatie en tot rechterlijke uitspraken, voor digitaal gebruik geschikte procedureregels, het gebruik van digitale technologie door rechtbanken en openbare ministeries, en veilige elektronische instrumenten voor communicatie of onlinetoegang tot dossiers.
Onafhankelijkheid
Het scorebord onderzoekt de perceptie van de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht, zowel bij het grote publiek als bij bedrijven. Daarnaast bevat het belangrijke indicatoren die relevant zijn voor de evaluatie van de structuur en de doeltreffendheid van rechtsstelsels bij de bescherming van de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht. De editie 2026 bevat met name indicatoren met betrekking tot de procedures voor de terugtrekking en wraking van rechters, alsook de rol van verschillende autoriteiten bij de benoeming en het ontslag van hoofden van vervolgingsbureaus.
Andere indicatoren die relevant zijn voor de eengemaakte markt
Dit jaar blijft het scorebord ook indicatoren ontwikkelen die specifiek relevant zijn voor de werking van de eengemaakte markt, waarbij doeltreffende rechtsstelsels en eerbiediging van de rechtsstaat centraal staan. Het versterkt de bedrijfsdimensie en de interne markt verder door nieuwe indicatoren te presenteren voor instanties voor de toetsing van overheidsopdrachten in eerste aanleg, hoge controle-instanties en nationale mededingingsautoriteiten.
Wat is de methodologie van het EU-scorebord voor justitie?
Het scorebord maakt gebruik van verschillende informatiebronnen. Een groot deel van de kwantitatieve gegevens wordt verstrekt door de Europese Commissie voor efficiëntie van justitie (CEPEJ) van de Raad van Europa, waarmee de Commissie een contract heeft gesloten om een specifieke jaarlijkse studie uit te voeren. Deze gegevens variëren van 2014 tot 2024 en zijn door de lidstaten verstrekt volgens de methode van de CEPEJ. De studie bevat ook gedetailleerde opmerkingen en landspecifieke factsheets, die meer contextuele informatie geven en samen met de cijfers moeten worden bekeken.
Andere gegevensbronnen zijn de groep contactpersonen voor nationale rechtsstelsels, de nationale contactpunten voor corruptiebestrijding , het Europees netwerk van raden voor de rechtspraak (ENCJ) , het netwerk van voorzitters van de hoge rechterlijke instanties van de EU , de Vereniging van de Raden van State en de hoogste administratieve rechtsgebieden van de EU (ACA-Europe) , het Europees mededingingsnetwerk, het communicatiecomité , het Europees Waarnemingscentrum voor inbreuken op intellectuele-eigendomsrechten, de deskundigengroep inzake het witwassen van geld en de financiering van terrorisme , Eurostat, de Raad van de balies van de Europese Unie , het Europees netwerk voor justitiële opleiding (EJTN), het NADAL-netwerk van openbare aanklagers, het Contactcomité voor hoge controle-instanties, de Raad van de notariaten van de Europese Unie, en het netwerk van instanties voor toetsing van eerste aanleg inzake overheidsopdrachten.
Waarom ontbreken er gegevens?
Hoewel sommige gegevens voor bepaalde lidstaten nog steeds ontbreken, blijft de gegevenskloof afnemen. De resterende moeilijkheden bij het verzamelen van gegevens zijn vaak te wijten aan onvoldoende statistische capaciteit of aan het feit dat de nationale categorieën waarvoor gegevens worden verzameld, niet exact overeenkomen met de categorieën die voor het scorebord worden gebruikt. De Commissie zal de lidstaten blijven aanmoedigen om deze gegevenskloof verder te verkleinen.
Hoe wordt het EU-scorebord voor justitie meegenomen in het Europees Semester en hoe houdt het verband met de herstel- en veerkrachtfaciliteit?
Door informatie over de rechtsstelsels van de lidstaten te vergelijken, maakt het scorebord het gemakkelijker om zowel beste praktijken en tekortkomingen vast te stellen als de uitdagingen en geboekte vooruitgang bij te houden. In het kader van het Europees Semester worden landspecifieke beoordelingen uitgevoerd via een bilaterale dialoog met de betrokken nationale autoriteiten en belanghebbenden. Wanneer de vastgestelde tekortkomingen macro-economisch van belang zijn, kan de analyse van het Europees semester ertoe leiden dat de Commissie de Raad voorstelt landspecifieke aanbevelingen aan te nemen om de nationale rechtsstelsels in de afzonderlijke lidstaten te verbeteren.
De herstel- en veerkrachtfaciliteit heeft meer dan 577 miljard EUR aan leningen en niet-terugbetaalbare financiële steun beschikbaar gesteld, waarvan elke lidstaat ten minste 20 % zou moeten toewijzen aan de digitale transitie en ten minste 37 % aan maatregelen die bijdragen tot klimaatdoelstellingen. In de herstel- en veerkrachtplannen van de lidstaten zijn ongeveer 285 mijlpalen en streefdoelen opgenomen om de rechtsstaat te versterken door de efficiëntie, kwaliteit en onafhankelijkheid van het rechtsstelsel en het kader voor corruptiebestrijding, met inbegrip van de bestrijding van witwassen, te vergroten. Tot mei 2026 is na voorfinancieringsbetalingen en betalingsverzoeken van de lidstaten in totaal 400 miljard EUR aan subsidies en leningen in het kader van de herstel- en veerkrachtfaciliteit uitbetaald.
Hoe ondersteunt het programma Justitie van de Europese Commissie de doeltreffendheid van rechtsstelsels?
Met een totale begroting van ongeveer 305 miljoen EUR voor 2021-2027 ondersteunt het programma Justitie de ontwikkeling van een rechtvaardig Europa op basis van onafhankelijkheid, kwaliteit en samenwerking van de rechterlijke macht. In 2025 werd ongeveer 40,7 miljoen EUR verstrekt voor de financiering van projecten en andere activiteiten in het kader van de drie specifieke doelstellingen van het programma:
- bevordering van justitiële samenwerking in burgerlijke en strafzaken;
- opleiding van beoefenaars van juridische beroepen op het gebied van het burgerlijk recht, het strafrecht en de grondrechten van de EU, de rechtsstelsels van de lidstaten en de rechtsstaat;
- bevordering van de toegang tot de rechter (met inbegrip van e-justitie); bescherming van de rechten van slachtoffers en de rechten van personen die verdacht of beschuldigd worden van strafbare feiten; en ondersteuning van de ontwikkeling en het gebruik van digitale instrumenten en het onderhoud en de uitbreiding van het e-justitieportaal.
Voor meer informatie
EU-scorebord voor justitie 2026
Persbericht EU-scorebord voor justitie 2026
Factsheet over het EU-scorebord voor justitie 2026
Factsheet over kwantitatieve gegevens van het EU-scorebord voor justitie 2026
Verslag over de rechtsstaat 2026 - gerichte raadpleging van belanghebbenden
