Commissie versterkt Europol en Eurojust om de strijd tegen grensoverschrijdende criminaliteit en terrorisme op te voeren

Vandaag stelt de Europese Commissie nieuwe maatregelen voor om de reactie van de EU op een evoluerend crimineel landschap te versterken. Criminaliteit wordt steeds geavanceerder, internationaal en digitaal. Om zware criminaliteit doeltreffend aan te pakken, moeten politie, douane, openbare aanklagers en rechtbanken nauw samenwerken vanaf het begin van een onderzoek tot het definitieve vonnis van de rechtbank.  

De voorstellen van vandaag hebben betrekking op de volledige keten van EU-steun aan de lidstaten, van preventie, opsporing en onderzoek tot justitiële samenwerking en doeltreffende vervolging. Het pakket omvat twee verordeningen ter versterking van de mandaten van Europol en Eurojust, een herziening van het Europees onderzoeksbevel en wijzigingen van de verordening gegevensbescherming voor de instellingen en organen van de Unie. 

Deze maatregelen zullen de samenwerking en complementariteit tussen EU-agentschappen en nationale autoriteiten, waaronder politie, douane en rechtbanken, verbeteren. Zij zullen meer gezamenlijke onderzoeken ondersteunen, de vervolging versnellen en de uitwisseling van informatie vergemakkelijken door middel van een duidelijker rechtskader en minder administratieve lasten. 

Europol en Eurojust vormen de kern van de reactie van de EU op georganiseerde criminele netwerken, terroristen en vijandige actoren die grensoverschrijdend, wereldwijd en online actief zijn en in toenemende mate misbruik maken van artificiële intelligentie. Met deze voorstellen geeft de Commissie uitvoering aan de politieke richtsnoeren van voorzitter Von der Leyen en de interneveiligheidsstrategie van de EU, ProtectEU. 

Europol: Bestrijding van criminaliteit over de grenzen heen

Als EU-centrum voor samenwerking op het gebied van rechtshandhaving helpt Europol de lidstaten informatie, expertise en onderzoeken met elkaar te verbinden. Dit is van cruciaal belang voor het onderzoeken van grensoverschrijdende zaken, aangezien geen enkele nationale autoriteit een volledig beeld heeft van de huidige criminele dreigingen.

Met de nieuwe regels zal Europol de lidstaten beter ondersteunen bij:

1. Efficiëntere en veiligere informatie-uitwisseling: Geautomatiseerde en snellere informatie-uitwisseling maakt real-time samenwerking bij onderzoeken mogelijk. Europol zal een veilige, schaalbare en soevereine cloudinfrastructuur en een gedeelde gegevensruimte voor de politie tot stand brengen, zodat onderzoekers – virtueel – gezamenlijk kunnen werken aan veelvoorkomende gevallen.   
2. Meer operationele steun voor de lidstaten: In de lidstaten worden ondersteuningsbureaus van Europol opgericht, die worden bemand door politiefunctionarissen die eerder bij Europol hebben gewerkt. Dit zal zorgen voor een beter gebruik van de steun en instrumenten van Europol (bv. op het gebied van forensisch onderzoek en gegevensanalyse en door de toegang tot de systemen van Europol te vergemakkelijken).
3. Een technologie- en innovatiehub die voor het eerst een EU-breed beeld geeft van de capaciteitsbehoeften voor rechtshandhaving. Het zal ook de investeringen van de lidstaten in gezamenlijk onderzoek en ontwikkeling ondersteunen. Dit zal de lidstaten helpen om samen te investeren in kritieke technologieën en de toegang tot geavanceerde capaciteiten te waarborgen. De ontwikkelde instrumenten zullen via de Europese ruimte voor gedeelde politiegegevens rechtstreeks ter beschikking worden gesteld van de rechtshandhavingsinstanties van de lidstaten.
4. nauwere samenwerking met EU-agentschappen en -organen (met name met Eurojust en het Europees Openbaar Ministerie).
5. Versterkte internationale samenwerking met partnerlanden om de wereldwijde grensoverschrijdende criminaliteit gezamenlijk aan te pakken.

Door processen te automatiseren en gemeenschappelijke middelen te bundelen, zullen deze voorgestelde maatregelen de workflows vereenvoudigen, de administratieve lasten voor de lidstaten verminderen en leiden tot administratieve besparingen en efficiëntiewinsten voor het Agentschap en de lidstaten.

Eurojust: Meer steun voor openbare aanklagers en gerechtelijke autoriteiten

Het nieuwe mandaat zal de capaciteit van Eurojust om de nationale autoriteiten te ondersteunen aanzienlijk versterken. Het versterkt Eurojust op de volgende belangrijke gebieden:

1. Sterkere capaciteiten en operationele ondersteuning: Eurojust zal op eigen initiatief kunnen optreden om verbanden tussen zaken vast te stellen, te anticiperen op en te beslissen over de noodzaak van coördinatie, jurisdictiekwesties te helpen oplossen en de nationale autoriteiten in een vroeg stadium van het proces te ondersteunen.
2. Verdere steun in opkomende vormen van criminaliteit: Het mandaat van Eurojust zal ook worden uitgebreid om zijn betrokkenheid bij opkomende vormen van criminaliteit, zoals cybercriminaliteit, schendingen van beperkende maatregelen van de EU of gendergerelateerd geweld, te versterken.
3. Sterkere governance en besluitvorming: de besluitvorming te stroomlijnen, met flexibelere processen, meer administratieve efficiëntie en snellere actie in dringende en complexe gevallen.
4. Een geïntegreerd EU-strafrechtstelsel: Eurojust zal zijn samenwerking met Europol en het Europees Openbaar Ministerie verbeteren en versterken. Een nieuw informatiesysteem zal het mogelijk maken informatie en zaken die voor zowel Eurojust als Europol van belang zijn, gemakkelijk te identificeren.
5. Grotere internationale betrokkenheid door samenwerking met derde landen vanaf een vroeger tijdstip mogelijk te maken, waardoor de samenwerking met derde landen flexibeler wordt. Een nauwere samenwerking zal ook mogelijk zijn wanneer financiële verbintenissen nodig zijn of verbindingsofficieren van justitie bij Eurojust worden gedetacheerd.

Versterking van het Europees onderzoeksbevel en de verordening gegevensbescherming voor de instellingen en organen van de Unie

De Commissie stelt ook voor het Europees onderzoeksbevel te actualiseren, een snelle en standaardprocedure voor de grensoverschrijdende vergaring van bewijsmateriaal uit andere lidstaten in strafzaken. De nieuwe regels zullen de toepassing van het Europees onderzoeksbevel vergemakkelijken door de procedures te verduidelijken en operationele uitdagingen weg te nemen.

Er wordt ook een nieuw Europees bevel tot deelname op afstand ingevoerd om verdachten, beklaagden en slachtoffers in staat te stellen op afstand deel te nemen aan zittingen van strafrechtbanken in een andere lidstaat.

De Commissie stelt ook voor de verordening gegevensbescherming voor de instellingen en organen van de Unie (EUDPR) te actualiseren. De herziene verordening zal een doeltreffender samenwerking tussen de strafrechtelijke instellingen en organen van de EU mogelijk maken, onder meer door deze uit te breiden tot het EOM.

Voor meer informatie

Vragen en antwoorden

Factsheet – Europol

Factsheet - Eurojust

Interneveiligheidsstrategie van de EU beschermen

Samenwerking met Europol

Eurojust

Bewijsverkrijging in een ander EU-land

Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende het Agentschap van de Europese Unie voor samenwerking op het gebied van rechtshandhaving (Europol)

Effectbeoordeling van het voorstel voor de herziening van Europol

Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot oprichting van het Agentschap van de Europese Unie voor justitiële samenwerking in strafzaken (Eurojust)

Effectbeoordelingsverslag bij het document - Voorstel tot herziening van de Eurojust-verordening

Voorstel voor een verordening tot wijziging van de verordening gegevensbescherming voor EU-instellingen en -organen

Voorstel voor een richtlijn betreffende het Europees onderzoeksbevel

Bijlagen bij het voorstel voor een richtlijn betreffende het Europees onderzoeksbevel