Het kabinet heeft een pakket aan maatregelen gepresenteerd die bij kunnen dragen aan erkenning en herstel van getroffenen door binnenlandse afstand en adoptie. De maatregelen volgen op de excuses die het kabinet op 2 juli heeft gemaakt voor de rol die de overheid in dit pijnlijke verleden heeft gehad. Bij de excuses waren staatssecretaris Van Bruggen (Justitie en Veiligheid) en minister Hermans (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) aanwezig.

Staatssecretaris Van Bruggen: “Met deze maatregelen zet het kabinet een volgende stap richting erkenning en herstel. Bij de uitwerking zijn getroffenen en belangenorganisaties betrokken. Met dit pakket probeer ik zoveel mogelijk recht te doen aan de verschillende wensen en behoeften van betrokkenen. En geven we vervolg aan de excuses die het kabinet heeft uitgesproken.”

Maatregelen

Het kabinet komt met de volgende maatregelen:

  • Brieven van getroffenen
    Getroffenen kunnen behoefte hebben om hun eigen verhaal toe te voegen aan hun dossier. Bij dossiers van Fiom is dat mogelijk. Bij dossiers van de Raad voor de Kinderbescherming (RvdK) kan dit ook, voor zover deze nog niet zijn overgebracht naar het Nationaal Archief. Dossiers tot 1970 zijn overgebracht naar het Nationaal Archief. Deze zijn afgesloten, waardoor er geen stukken meer aan kunnen worden toegevoegd. In overleg met getroffenen is afgesproken dat samen met de RvdK wordt onderzocht hoe persoonlijke verhalen apart kunnen worden gearchiveerd en samen met het dossier bij het Nationaal Archief kunnen worden ingezien. 
  • Professionele begeleiding bij dossierinzage
    Het ministerie bespreekt of professionele begeleiding door de RvdK mogelijk is bij inzage van de raadsdossiers die zijn ondergebracht bij het Nationaal Archief. De RvdK begeleidt nu al mensen die dossiers inzien die nog bij de organisatie zelf liggen. Uiteraard blijft ondersteuning door iemand uit de eigen omgeving ook mogelijk.
  • Meer ondersteuning bij het zoeken naar familie en afstammingsinformatie
    Voor veel afgestanen is informatie over hun afkomst niet vanzelfsprekend. Fiom ondersteunt ouders die een kind hebben moeten afstaan en afgestanen bij hun zoektocht naar afstammingsinformatie en familie. Fiom heeft vorig jaar en dit jaar extra middelen ontvangen om aan de groeiende vraag naar ondersteuning te voldoen. Daarnaast start een pilot met kosteloze DNA-tests. Hiervoor wordt aangesloten bij de ervaringen uit een vergelijkbare pilot voor interlandelijk geadopteerden.
  • Eenvoudiger en verlagen kosten identiteitsherstel
    Het kabinet werkt momenteel aan een wetsvoorstel dat het eenvoudiger en goedkoper maakt om een voor- en achternaam te wijzigen. Daarmee wordt een eenmalige naamswijziging zonder opgaaf van reden mogelijk. Ook wordt geregeld dat mensen voor identiteitsherstel minder vaak bij verschillende instanties hoeven aan te kloppen. Ook wordt het eenvoudiger een adoptie te herroepen. Op dit moment worden de consultatiereacties op dit wetsvoorstel bestudeerd. Naar verwachting komt er na de zomer meer informatie over wanneer het wetsvoorstel voorgelegd wordt aan de Raad van State. 
  • Ophalen en borgen van verhalen
    Veel getroffenen vinden het belangrijk dat hun ervaringen niet verloren gaan. Daarom verkent het kabinet samen met getroffenen hoe persoonlijke verhalen kunnen worden verzameld, bewaard en toegankelijk gemaakt voor toekomstige generaties en voor onderzoek. Ook wordt bekeken waar deze verhalen het beste kunnen worden ondergebracht.

Niet aan alle wensen kan worden voldaan

De behoeften en wensen van de getroffenen zijn uiteenlopend dat daar niet volledig aan tegemoet kan worden gekomen. Volledige inzage in alle dossiers is bijvoorbeeld niet altijd mogelijk, omdat deze ook persoonsgegevens van anderen bevatten. Daarbij is de overheid gebonden aan de geldende privacywetgeving. Bekend is dat sommige getroffenen gebruik maken van psychosociale ondersteuning die niet wordt vergoed door de Zorgverzekeringswet. Vergoeding hiervan is niet mogelijk. Wel wordt ingezet op verbetering van het zorgaanbod voor deze doelgroep binnen de GGZ. Hier gaat het ministerie van VWS samen met betrokkenen en het veld aan werken. Daarnaast bieden het rapport Schade door schande van de Commissie onderzoek Binnenlandse Afstand en Adoptie en de rechtspraak geen grondslagen voor individuele financiële compensatie. Ook is er geen aanleiding om te komen tot een onverschuldigde betaling. Daarom kiest het kabinet voor maatregelen die zoveel mogelijk bijdragen aan erkenning, herstel en ondersteuning van de gehele groep betrokkenen.

Vervolg

De maatregelen worden de komende periode samen met getroffenen en betrokken organisaties verder uitgewerkt. Op deze manier kunnen de maatregelen zo goed mogelijk aansluiten op wat betrokkenen nodig hebben en daadwerkelijk kan bijdragen aan erkenning en herstel. De Tweede Kamer wordt begin 2027 geïnformeerd over de voortgang.