Het wetsvoorstel Uitkeringsstelsel financiële verhoudingen is ingediend voor behandeling bij de Tweede Kamer. Met dit wetsvoorstel wordt het uitkeringsstelsel aangepast om maatschappelijke opgaven van Rijk en medeoverheden gezamenlijk beter het hoofd te kunnen bieden. Hierbij is een balans gevonden tussen de noodzaak om als Rijk en medeoverheden gezamenlijk te kunnen sturen.

Pieter Heerma van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties: ‘Samen met provincies en gemeenten zijn we als kabinet aan de slag voor de grote opgaves van Nederland. Hierbij moeten zoveel mogelijk drempels uit de weg worden geruimd. Minder administratieve lasten en meer bestedingsvrijheid bij medeoverheden is het uitgangspunt zodat we optimaal met elkaar kunnen samenwerken.’

Provincies en gemeenten krijgen op verschillende manieren inkomsten. Een deel van de inkomsten komt via de eigen belastingen binnen. Maar het grootste deel van de inkomsten van provincies en gemeenten komt van het Rijk. Provincies en gemeenten krijgen van het Rijk dan ook verschillende ‘uitkeringen’. De verschillende uitkeringen die provincies of gemeenten kunnen ontvangen, zijn geregeld in de Financiële-verhoudingswet (Fvw). Voorbeelden van zulke uitkeringen zijn de algemene uitkering uit het provinciefonds of gemeentefonds of de specifieke uitkering (spuk) van de begroting van een ministerie. Afgelopen jaren is na eerder advies over het uitkeringsstelsel, en in samenwerking met de koepels van gemeenten en provincies, gewerkt aan aanpassingen van het uitkeringsstelsel. Op hoofdlijnen worden er in het wetsvoorstel 2 belangrijke aanpassingen gedaan.

Nieuwe uitkeringsvorm: de bijzondere fondsuitkering

De huidige decentralisatie-uitkering (DU) wordt met het wetsvoorstel vervangen door de bijzondere fondsuitkering (BFU). In het wetsvoorstel wordt geregeld dat het Rijk informatie mag opvragen bij medeoverheden om te kijken of doelen bereikt worden en de kosten passend zijn. De BFU kan hierdoor een goed alternatief vormen voor de spuks Net als de DU is de BFU onderdeel van het provinciefonds of gemeentefonds. Dat betekent dat de uitkering ten goede komt aan de algemene middelen van de provincie of gemeente, waardoor in tegenstelling tot bij een spuk, geen verantwoording aan het Rijk hoeft te worden afgelegd over hoe het geld is uitgegeven. Dat betekent minder verantwoordingslasten.

Vereenvoudiging specifieke uitkeringen

Er wordt ingezet op uniformering en vereenvoudiging van spuks om de lasten te verminderen, voor zowel het Rijk als de medeoverheden. Deze uitkeringsvorm levert namelijk veel werk op voor gemeenten, provincies en het Rijk. Bij een specifieke uitkering geeft het Rijk onder voorwaarden geld aan gemeenten en provincies. Provincies en gemeenten mogen het geld alleen uitgeven aan het doel waarvoor het geld is gegeven. Ook moeten provincies en gemeenten verantwoording aan het Rijk afleggen over hoe zij het geld hebben uitgegeven. Naast de inzet op verminderde administratieve lasten wordt ook beoogd het instellen van nieuwe spuks te beperken door het instellen van een nader te bepalen drempelbedrag waaronder geen spuks mogen worden verstrekt. Daarnaast moeten spuks ter instemming aan de ministerraad worden voorgelegd, voordat deze ingesteld mag worden.

Verder worden er in het wetsvoorstel verschillende regels aangepast over de algemene uitkering van het provincie- of gemeentefonds. Daarnaast worden er vanuit het principe van ‘comply or explain’ wijzigingen doorgevoerd in de Wet financiën openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba (FinBES).