Vragen en antwoorden over het nieuwe EU-sanctiekader voor de bestrijding van bedreigingen door migrantensmokkel, mensenhandel en georganiseerde misdaad

Wat is het doel van de voorstellen van vandaag?

De Commissie en de hoge vertegenwoordiger stellen een nieuwe horizontale sanctieregeling voor die gericht is tegen bepaalde ernstige illegale gedragingen. Sancties zouden van toepassing zijn indien dergelijk gedrag van buiten de EU afkomstig is en een ernstige bedreiging vormt voor de waarden van de Unie, de veiligheid van de Unie en haar lidstaten, of voor de internationale veiligheid. Het doel van de voorstellen is het aanpakken van de bedreigingen van migrantensmokkel, mensenhandel, illegale handel en andere illegale activiteiten in verband met drugs, de illegale vervaardiging van en handel in vuurwapens, en het witwassen van geld. Met deze nieuwe sanctieregeling zal de EU de tegoeden van personen en entiteiten die bij dergelijke activiteiten betrokken zijn, kunnen bevriezen en de binnenkomst van op de lijst geplaatste personen in de EU kunnen beperken. 

Waarom nu?

In het licht van de mondiale uitdagingen op het gebied van migratie en veiligheid moet Europa resoluut reageren. Netwerken van georganiseerde misdaad die zich bezighouden met migrantensmokkel, mensenhandel of andere vormen van georganiseerde misdaad vormen een ernstige bedreiging voor onze veiligheid, onze economie en de rechtsstaat. De voorgestelde sanctieregeling werd door voorzitter Von der Leyen aangekondigd in de Staat van de Unie 2025. 

Welke vormen van georganiseerde criminaliteit komen in deze voorstellen aan bod? 

De voorstellen zijn gericht tegen migrantensmokkelaars en -handelaars, aangezien vandaag de dag nog steeds te veel mensen illegaal de grenzen van de EU oversteken, gelokt door valse beloften van mensensmokkelaars en -handelaars. Mensensmokkelaars maken miljoenen winst en brengen mensen in gevaar wanneer ze gevaarlijke reizen ondernemen om de EU illegaal te bereiken. Daarom zijn nieuwe maatregelen nodig om het bedrijfsmodel van smokkelaars te verstoren, hun bewegingen te beperken en hun winsten af te snijden. 

Tegelijkertijd vereist het doorbreken van het bedrijfsmodel van migrantensmokkelaars en mensenhandelaars een holistische aanpak. Daarom moet worden gekeken naar de bredere georganiseerde netwerken waarbinnen migrantensmokkelaars en mensenhandelaars vaak opereren. De voorstellen zijn niet alleen gericht tegen migrantensmokkel en mensenhandel, maar ook tegen de illegale vervaardiging van en handel in vuurwapens, het witwassen van geld en gedragingen in verband met de handel in illegale drugs.

Hoe zal de nieuwe sanctieregeling het bestaande optreden van de EU tegen de georganiseerde misdaad versterken?

Strafrechtelijke procedures en sancties verschillen in reikwijdte en toepassing. Sancties zijn een instrument van de Unie om haar doelstellingen van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid na te streven. Sancties verschillen van aard en staan los van strafrechtelijke instrumenten en komen op geen enkele wijze in de plaats van het strafrecht. De nieuwe sanctieregeling zal een aanvulling vormen op de strafrechtelijke instrumenten van de EU, bijvoorbeeld inzake migrantensmokkel, waarover momenteel wordt onderhandeld in de Raad, het herziene kader inzake mensenhandel of het gemoderniseerde wetgevingskader ter bestrijding van georganiseerde criminaliteit, waaraan de Commissie momenteel werkt. Het nieuwe kader doet geen afbreuk aan strafrechtelijke onderzoeken of gerechtelijke procedures. Het doel is om mazen in de wet te dichten door migrantensmokkelaars en mensenhandelaars aan te pakken om hun tegoeden te bevriezen, hun bewegingsvrijheid te beperken en hun winsten af te snijden.

Het nieuwe sanctiekader heeft tot doel bepaalde gedragingen van buiten de Unie die een ernstige bedreiging vormen voor de waarden van de EU, haar veiligheid of de internationale veiligheid, te verstoren en te ontmoedigen. De maatregelen die door middel van sancties worden opgelegd, zijn tijdelijk en omkeerbaar. Het doel is om specifiek gedrag dat de veiligheid van de EU of de internationale veiligheid bedreigt, te verstoren en af te schrikken.

Zullen de voorstellen gevolgen hebben voor ngo's die humanitair werk verrichten, bijvoorbeeld met betrekking tot migranten? Zijn de activiteiten van ngo's vrijgesteld van sancties? 

De voorstellen zijn gericht op illegale acties of illegale beleidsmaatregelen van buiten de EU die vanwege hun wijdverbreide, systematische of georganiseerde aard een ernstige bedreiging vormen voor de waarden van de Unie, de veiligheid van de Unie en haar lidstaten of de internationale veiligheid. 

Het richt zich op mensen en entiteiten die verantwoordelijk zijn voor, bijdragen aan, steun verlenen aan of financieel profiteren van migrantensmokkel, mensenhandel en georganiseerde misdaad. Het richt zich niet op migranten, asielzoekers of personen die internationale bescherming nodig hebben. 

In de voorstellen wordt verduidelijkt dat de beperkende maatregelen geen afbreuk doen aan legitieme activiteiten, waaronder humanitaire bijstand in overeenstemming met het internationaal recht, steun aan slachtoffers van mensenhandel en het voorzien in de menselijke basisbehoeften van migranten. 

Gelden deze nieuwe sancties ook voor derde landen?  

Migrantensmokkel, mensenhandel en andere vormen van georganiseerde misdaad zijn mondiale uitdagingen die samenlevingen ondermijnen en de rechtsstaat bedreigen. De voorgestelde maatregelen zijn niet gericht op een specifiek land of een specifieke regio, maar op personen en entiteiten over de hele wereld. De nieuwe maatregelen bieden de EU een aanvullend horizontaal instrument om bijzonder ernstige vormen van georganiseerde criminaliteit aan te pakken. Dit bouwt voort op de reeds bestaande samenwerking met partnerlanden om de wereldwijde strijd tegen migrantensmokkel op te voeren en gevaarlijke reizen te voorkomen, onder meer via de versterkte wereldwijde alliantie. De Commissie zal ook de samenwerking met geïnteresseerde partnerlanden in de strijd tegen de georganiseerde misdaad blijven intensiveren. 

Zullen deze nieuwe beperkende maatregelen extraterritoriaal zijn? 

Zoals het geval is voor alle EU-sanctieregelingen, zijn EU-sancties niet extraterritoriaal van toepassing. Dit betekent dat alleen exploitanten met contactpunten in de EU zich aan de EU-sancties moeten houden. 

Worden de gerechtelijke waarborgen in acht genomen?

EU-sancties worden door de Raad vastgesteld op basis van duidelijke juridische criteria en solide bewijsmateriaal. Op de lijst geplaatste personen hebben het recht om een herziening van hun plaatsing op de lijst door de Raad te verzoeken en beperkende maatregelen voor de rechterlijke instanties van de EU aan te vechten.

Wat zijn de volgende stappen?

De voorstellen zullen nu door de Raad worden besproken en geëvalueerd. Zoals bij elke sanctieregeling vereist de aanneming ervan door de Raad eenparigheid van stemmen.