Meer documentenEU-wetgeving inzake nitraatverontreiniging blijft doeltreffend, met ruimte voor slimmere uitvoering
De Europese Commissie heeft vandaag de eerste uitgebreide evaluatie van de nitraatrichtlijn gepubliceerd sinds de goedkeuring ervan in 1991. Uit de evaluatie, die betrekking heeft op meer dan 30 jaar uitvoering, blijkt dat de EU-regels doeltreffend blijven om de Europese wateren te beschermen tegen verontreiniging door nitraten uit de landbouw. Ook worden mogelijkheden in kaart gebracht om de uitvoering ervan te vereenvoudigen, de administratieve lasten te verminderen en de resultaten voor zowel landbouwers als het milieu te verbeteren. Dit gaat vergezeld van de publicatie van de meest recente landverslagen voor de periode 2020-2023, die aanbevelingen bevatten om de lidstaten te ondersteunen.
Overtollige nutriënten in rivieren, meren, grondwater en mariene wateren blijven een van de ernstigste milieu-uitdagingen van Europa, met schadelijke gevolgen voor de biodiversiteit en de drinkwatervoorraden. Volgens de evaluatie van vandaag blijft de nitraatrichtlijn relevant voor de aanpak van nitraatverontreiniging in de landbouw en de gevolgen daarvan voor de waterkwaliteit en ecosystemen. Het heeft bijgedragen tot een beter nutriëntenbeheer en tot een vermindering van de nitraatverontreiniging in veel delen van de EU. In de loop van 30 jaar uitvoering is aanzienlijke vooruitgang geboekt.
In de evaluatie wordt geconcludeerd dat de richtlijn ook een duidelijke EU-meerwaarde heeft door een gemeenschappelijke basis voor maatregelen in alle lidstaten vast te stellen, waarbij de maatregelen worden gericht op gebieden waar de verontreiniging of het risico van verontreiniging het grootst is. Het is in overeenstemming met het desbetreffende water-, natuur- en landbouwbeleid van de EU en is van cruciaal belang om de doelstellingen van de kaderrichtlijn water te verwezenlijken. Het biedt een kostenefficiënte en duurzame aanpak voor de ondersteuning van ecosystemen, de behandeling van drinkwater en de volksgezondheid.
In de evaluatie worden ook mogelijkheden voor vereenvoudiging en vermindering van de administratieve lasten voor landbouwers in kaart gebracht. De Commissie zal dus nauw samenwerken met de lidstaten om beste praktijken en vereenvoudigingsmogelijkheden bij de uitvoering van de nitraatrichtlijn in kaart te brengen, zonder de resultaten in gevaar te brengen. Er zal bijzondere aandacht worden besteed aan kalenderlandbouwpraktijken, vermindering van de administratieve lasten voor kleine landbouwbedrijven en verbetering van het nutriëntenbeheer op landbouwbedrijfsniveau, aangepast aan de lokale omstandigheden.
Efficiënter en circulair nutriëntenbeheer kan schoner water opleveren en tegelijkertijd de kosten voor landbouwers verlagen. Een beter gebruik van nutriënten kan de afhankelijkheid van ingevoerde minerale meststoffen verminderen, waarvan de prijzen nauw verband houden met de volatiele mondiale energiemarkten. Het verminderen van de afhankelijkheid van synthetische stikstof kan de veerkracht van landbouwbedrijven versterken en bijdragen tot de strategische autonomie van Europa. Daarnaast bereidt de Commissie, zoals aangekondigd in het actieplan voor meststoffen en in de veehouderijstrategie, de weg voor om de RENURE-wet uit te breiden tot bepaalde soorten vloeibare digestaten op basis van mest, met passende milieuwaarborgen. Biodigestaten hebben een groot potentieel om bij te dragen tot een totale grotere hoeveelheid beschikbare biomeststoffen voor gebruik in Europa. De eerste stap is de oplevering van een eerste voorlopige wetenschappelijke beoordeling later dit jaar.
De klimaatverandering zal ook aanzienlijke gevolgen hebben voor de wijze waarop de nitraatrichtlijn in de toekomst zal worden uitgevoerd. De flexibiliteit van de richtlijn maakt innovatieve en veerkrachtige benaderingen mogelijk om landbouwbedrijven te helpen zich aan te passen. In de evaluatie wordt ook gewezen op de flexibiliteit die de richtlijn de lidstaten biedt om de maatregelen aan te passen aan de nationale en regionale behoeften.
Aangezien de verbetering van de waterkwaliteit in de EU ongelijk blijft en de nutriëntenverontreiniging in verschillende regio's nog steeds te hoog is, blijkt uit de evaluatie dat gebieden met een hoge concentratie vee moeten worden aangepakt. Dit bevestigt de bevindingen van de onlangs aangenomen EU-strategie voor vee, die ook enkele gerichte acties in dit verband omvat.
Bovendien zullen de monitoringcycli van de nitraatrichtlijn en de kaderrichtlijn water tegen eind 2027 convergeren. Dit zal een kans bieden om de rapportage te stroomlijnen en de veerkracht van het water te ondersteunen.
Volgende stappen
Inspanningen ter vereenvoudiging en vergroting van de doeltreffendheid op nationaal niveau zijn van cruciaal belang. De Commissie zal de uitwisselingen met de lidstaten, landbouwers, belanghebbenden en deskundigen voortzetten om gevolg te geven aan de bevindingen van de evaluatie.
De geactualiseerde landverslagen voor 2020-2023 bevatten aanbevelingen om richting te geven aan de volgende uitvoeringscyclus en om doeltreffendere maatregelen te ondersteunen waar de druk het hoogst blijft.
Achtergrond
De in 1991 aangenomen nitraatrichtlijn heeft tot doel de waterkwaliteit in de hele EU te beschermen door te voorkomen dat nitraten uit agrarische bronnen het grond- en oppervlaktewater vervuilen en door het gebruik van goede landbouwpraktijken te bevorderen.
Krachtens de richtlijn moeten de lidstaten de waterkwaliteit monitoren, wateren identificeren die door nitraatverontreiniging worden getroffen of het risico lopen te worden verontreinigd, nitraatgevoelige zones aanwijzen en actieprogramma's opstellen met maatregelen om verontreiniging te voorkomen en te verminderen. Deze maatregelen omvatten regels voor de opslag van mest, beperkingen op het op of in de bodem brengen van meststoffen en beperkingen op de verspreiding tijdens perioden waarin planten voedingsstoffen niet doeltreffend kunnen opnemen.
Bij de evaluatie worden de prestaties van de richtlijn gedurende de uitvoeringsperiode beoordeeld aan de hand van de criteria doeltreffendheid, efficiëntie, relevantie, samenhang en EU-meerwaarde. Het is gebaseerd op beschikbaar bewijsmateriaal, waaronder rapportage door de lidstaten, ondersteunende studies, het JRC-verslag “Assessing the Effectiveness of the Nitrates Directive”, raadplegingen van belanghebbenden, openbare raadplegingen en milieugegevens.
Voor meer informatie
Evaluatie van de nitraatrichtlijn
Samenvattingen van nationale nitraatactieprogramma's
Uitvoering van de nitraatrichtlijn: Landenverslagen
