Meer documentenVragen en antwoorden over het actieplan voor elektrificatie en het voorstel inzake nettarieven
Waarom stelt de Commissie een actieplan voor elektrificatie voor Europa voor?
Europa is nog steeds te veel afhankelijk van fossiele brandstoffen. Sinds het begin van het conflict in het Midden-Oosten heeft Europa meer dan 50 miljard euro extra uitgegeven aan de invoer van fossiele brandstoffen, en de daaruit voortvloeiende inflatie heeft geleid tot een stijging van de rentetarieven. Deze afhankelijkheid maakt de Europese economie kwetsbaar voor geopolitieke turbulentie en volatiele wereldmarkten, verzwakt de energiezekerheid en vermindert de weerbaarheid tegen externe schokken. Sneller overgaan op elektrificatie is van essentieel belang om Europa energieonafhankelijker te maken, mensen en bedrijven te beschermen tegen prijspieken van fossiele brandstoffen en een sterkere energie-unie op te bouwen.
Met dit plan wil de Commissie van Europa het eerste “elektrocontinent” ter wereld maken, dat in toenemende mate wordt aangedreven door schone, in eigen land geproduceerde en betaalbare energie. Om deze ambitie te ondersteunen, zal de Commissie een indicatief elektrificatiestreefcijfer van 46 % tegen 2040 beoordelen als onderdeel van het pakket voor de energie-unie na 2030. Dit zou het aandeel van elektriciteit in het eindenergieverbruik doen toenemen tot boven de huidige 23 %, die al tien jaar niet is veranderd.
Dit actieplan heeft ook tot doel de Europese economie sterker te maken. Snellere elektrificatie kan de energiekosten verlagen, de Europese productie van schone technologie stimuleren, toeleveringsketens versterken, geschoolde banen creëren en industrieel leiderschap ondersteunen. Door de elektrificatie te versnellen, kan Europa tegen 2040 tot 260 miljard EUR per jaar besparen op zijn rekening voor de invoer van fossiele brandstoffen. Tegelijkertijd kan het huishoudens en de industrie beschermen tegen de gevolgen van internationale crises op hun energierekening. Het zou ook bijdragen tot een verlaging van de kosten voor elektriciteitsopwekking met ongeveer 20 %, wat zou leiden tot betaalbaardere elektriciteitstarieven en huishoudens en kmo's zou aantrekken om over te stappen op elektrische apparaten. In de hele waardeketen zal een gezamenlijke verbintenis tot een elektrische transitie de verwezenlijking van de decarbonisatiedoelstelling van Union´ versnellen door de emissies in 2040 aanzienlijk te verminderen met meer dan 2 000 Mt CO₂ ten opzichte van vandaag (20 % van de huidige emissies).
Het actieplan is gericht op het wegnemen van de belangrijkste belemmeringen die elektrificatie nog steeds vertragen. Het is er met name op gericht de elektriciteitsprijzen betaalbaarder te maken door de prijskloof tussen elektriciteit en gas te verkleinen, aangezien elektriciteit in de meeste lidstaten zwaarder wordt belast dan gas; verlaging van de aanloopkosten van de overschakeling op elektrische oplossingen in de industrie, het vervoer en de gebouwen; en meer gebruik te maken van flexibiliteit, met inbegrip van opslag en vraagrespons, om de totale kosten van het energiesysteem te verlagen. De Commissie neemt ook maatregelen om de aanloopkosten voor consumenten te richten, bijvoorbeeld door de lidstaten te ondersteunen bij het opzetten van sociale leaseregelingen voor efficiënte koel- en verwarmingsproducten.
Hoe kunnen het actieplan voor elektrificatie en het wetgevingsvoorstel inzake nettarieven bijdragen tot lagere energierekeningen in Europa?
Deze maatregelen zijn bedoeld om de energierekening te verlagen door elektriciteit betaalbaarder te maken dan fossiele brandstoffen, de werking en het beheer van het elektriciteitssysteem te verbeteren en burgers en bedrijven te helpen sneller over te stappen op schonere en efficiëntere elektrische oplossingen.
Op dit moment is elektriciteit voor zowel huishoudens als bedrijven vaak veel duurder dan gas. Dit kan mensen ontmoedigen om over te stappen op schonere opties. Om dit aan te pakken, moedigt het plan de lidstaten aan maatregelen te nemen om de elektriciteitskosten tegen 2030 niet meer dan tweeënhalf keer de gasprijs voor huishoudens en niet meer dan twee keer de prijs voor de industrie te brengen.
De nettarieven vertegenwoordigen ongeveer een kwart van de elektriciteitsrekeningen van huishoudens. Door ze systeemvriendelijker te maken, kunnen de totale kosten voor alle consumenten worden verlaagd. Het wetgevingsvoorstel zal de consumenten op verschillende manieren ten goede komen. Ten eerste moet het helpen de elektriciteitsrekeningen te verlagen door flexibelere transmissie- en distributienettarieven te ontwerpen, zodat elektriciteitsnetten efficiënter en tegen lagere kosten worden gebruikt. Het voorstel is ook bedoeld om de energiekosten voorspelbaarder te maken en een duurzame verlaging van de rekeningen te ondersteunen. Het zal de lidstaten met name in staat stellen de belastingen en nettarieven voor specifieke categorieën gebruikers, zoals energie-intensieve industrieën of energiegemeenschappen, te verlagen. Het zal ook zorgen voor een lagere belasting van elektriciteit in vergelijking met aardgas.
Het voorstel komt tegemoet aan de toezegging die voorzitter Von der Leyen in de aanloop naar de Europese Raad in maart heeft gedaan om voorstellen in te dienen om de nettarieven en de belastingcomponenten van de energieprijs te verlagen.
Tegelijkertijd zou het slimmer elektriciteitsverbruik en nieuwe bedrijfsmodellen aanmoedigen door slimme meters, slimmere netwerken en betere gegevensuitwisseling te bevorderen. Dit zou consumenten in staat stellen hun elektriciteitsverbruik gemakkelijker aan te passen aan de behoeften van het systeem, bijvoorbeeld door elektrische voertuigen op te laden wanneer elektriciteit goedkoper is.
Een ander belangrijk voordeel is de betere integratie van schone energie van eigen bodem. Door slimme en digitale oplossingen te ondersteunen, zal het voorstel vraagrespons en opslag stimuleren, waardoor het elektriciteitssysteem beter gebruik kan maken van de bestaande infrastructuur en onnodige netwerkkosten kunnen worden verminderd. Een flexibeler systeem kan beter gebruikmaken van hernieuwbare energie en inefficiënties voorkomen. Dit komt de consument indirect ten goede door een meer kostenoptimaal elektriciteitssysteem.
Hoe zal het actieplan industriële elektrificatie ondersteunen?
Hoewel de EU-industrie de energie-efficiëntie aanzienlijk heeft verbeterd, is zij nog steeds goed voor bijna een kwart van de energievraag in de EU. Tegelijkertijd blijft de overgang van fossiele brandstoffen naar elektriciteit relatief traag. Met de juiste omstandigheden kan elektrificatie de industrie helpen moderniseren, de productiviteit verhogen, de energie-efficiëntie verbeteren en het mondiale concurrentievermogen versterken. Technisch gezien is elektrificatie al mogelijk voor 60% van de vraag naar industriële energie die momenteel afhankelijk is van brandstoffen.
Het plan zal ook de elektrificatie van de industrie ondersteunen door de belangrijkste belemmeringen voor elektrificatie weg te nemen. Het eerste fundamentele element dat moet worden aangepakt, is de elektriciteits-gasprijsverhouding, die de verschuiving naar schonere opties zoals elektrische industriële processen ontmoedigt. Het actieplan heeft tot doel de lidstaten aan te moedigen maatregelen te nemen om deze kloof tussen elektriciteit en gas weer in evenwicht te brengen. In de lidstaten met de laagste prijsverhouding tussen elektriciteit en gas is de verkoop van warmtepompen verdrievoudigd ten opzichte van die waar het rantsoen meer dan drie bedraagt.
De kosten van elektrificatieoplossingen zijn hoger dan die van vergelijkbare alternatieven op basis van fossiele brandstoffen. Het verlagen van de aanloopkosten van deze oplossingen is noodzakelijk. De Commissie zal zich toespitsen op industriële sectoren met het grootste potentieel voor elektrificatie met behulp van technologieën die al commercieel beschikbaar zijn. Het actieplan ondersteunt een gecoördineerde aanpak van elektrificatie door alle actoren in de waardeketen samen te brengen. Zij zal met deze sectoren en met de EU-landen samenwerken om sectorspecifieke stappenplannen voor elektrificatie te ontwikkelen, die helpen om elektrificatietechnologieën op te schalen en te integreren in industriële processen door middel van innovatieve bedrijfsmodellen en betere toegang tot financiering. We zullen onderzoeken hoe we ook de uitrol van stroomafnameovereenkomsten (PPA's) kunnen faciliteren om zo de voordelen van groothandelsprijzen voor energie naar de industrie te brengen.
Het plan zal ook gericht zijn op het waarborgen van slimmere elektriciteitsnetten, onder meer door de uitwisseling en het veilige hergebruik van gegevens met betrekking tot het elektriciteitsnet te verbeteren, zodat netbeheerders beter gebruik kunnen maken van bestaande infrastructuur en het systeem efficiënter en veiliger kunnen exploiteren, wat leidt tot lagere totale systeemkosten. In het plan zal ook worden gekeken naar de planningsaspecten, met karteringsinstrumenten, om de industrie te ondersteunen met betrekking tot de industriële acceleratiegebieden (IAA's) in het kader van de wet inzake industriële acceleratie.
Het versnellen van onderzoek en innovatie en het ondersteunen van innovatieve technologieën zullen ook van cruciaal belang zijn om de tijdsspanne te overbruggen die nodig is om nieuwe elektrificatieoplossingen commercieel beschikbaar te maken. Dit vereist investeringen op grote schaal, maar ook het benutten van het potentieel van bestaande instrumenten zoals het strategisch plan voor energietechnologie (SET) ter ondersteuning van de technologieën die de elektrificatie van bepaalde industriële processen mogelijk maken.
Wat de industrie betreft, werkt de Commissie al aan de uitvoering van het actieplan voor elektrificatie. Zij zal twee reeksen richtsnoeren aannemen in het kader van de verordening voor een nettonulindustrie (NZIA). De eerste betreft de niet-prijsgerelateerde criteria in veilingen voor hernieuwbare energie om elektriciteit goedkoper te maken en het aandeel schone, betaalbare en in eigen land geproduceerde energie te vergroten door een industriële basis voor schone-energietechnologieën veilig te stellen en te diversifiëren.
Later in 2026 zal de Commissie ook een tweede industriële warmteveiling lanceren in het kader van het innovatiefonds, met bijzondere aandacht voor warmtepompen en industriële flexibiliteit. Daarnaast zal de herziening van het ETS verdere stimulansen voor industriële elektrificatie creëren.
Hoe zal het de elektrificatie van de vervoerssector versnellen?
Vervoer blijft een van de sectoren die het meest afhankelijk zijn van fossiele brandstoffen en een belangrijke energiegebruiker in het algemeen. Het wegvervoer is op zich goed voor bijna een derde van het energieverbruik in de EU, voornamelijk als gevolg van de sterke afhankelijkheid van fossiele brandstoffen.
Tegelijkertijd verandert de sector snel in de richting van een schoner en efficiënter energiegebruik. In april 2026 bereikten elektrische voertuigen een record van 22,3% van de nieuwe verkopen. Sommige EU-landen moedigen deze verschuiving aan door middel van stimulansen zoals belastingvoordelen voor elektrische voertuigen in bedrijfsvloten en fiscale maatregelen om elektrische voertuigen betaalbaarder te maken voor huishoudens met een laag en middeninkomen. Sociale leasing is specifiek voor deze groepen ontworpen en het actieplan omvat praktische ondersteuning voor EU-landen bij de ontwikkeling van dergelijke regelingen. De overheidssector boekt ook vooruitgang bij het gebruik van elektrische voertuigen, met inbegrip van bussen, deels ondersteund door de richtlijn schone voertuigen, die de Commissie eind volgend jaar zal evalueren.
Om de elektrificatie met betrekking tot zware bedrijfsvoertuigen uit te breiden, is het actieplan voor elektrificatie gericht op de noodzaak om de uitrol van oplaadinfrastructuur te versnellen, door het initiatief voor “schone vervoerscorridors” uit te breiden en door financiële steun voor risicobeperkende investeringen te vergemakkelijken. Ten slotte neemt het potentieel voor technische elektrificatie van het zeevervoer toe, met potentieel hoge energiebesparingen. Om scheepvaartmaatschappijen van deze kans te laten profiteren, moeten de havens van de EU hun onshore-stroomvoorzieningsdiensten opvoeren, wat al verplicht is gesteld door de verordening infrastructuur voor alternatieve brandstoffen (AFIR), terwijl de FuelEU Zeevaart-verordening de vraag naar onshore-stroomvoorziening (OPS) waarborgt.
Wat zijn de stappen om elektrificatie in de bouwsector te stimuleren?
Gebouwen verbruiken ongeveer de helft van het gas in de EU en 67 % van hun verwarming is nog steeds afkomstig van fossiele brandstoffen, waarvan een groot deel wordt verspild door inefficiënte ketels en slechte isolatie. Nu de energieprijzen hoog en onvoorspelbaar blijven, is het pleidooi voor snellere elektrificatie en energie-efficiënte renovatie sterker dan ooit.
Het vervangen van gas- en olieketels door warmtepompen, die kunnen worden gebruikt voor verwarming en koeling, kan de rekeningen met maximaal 60% verlagen en de gezondheid verbeteren, vooral tijdens hittegolven, omdat warmtepompen ook gebouwen kunnen koelen. De EU wil de warmtepompinstallaties tegen 2030 verdubbelen ten opzichte van 2025 en kan een mechanisme voor een schone warmtemarkt invoeren om de verkoop aan te moedigen. Nationale online-instrumenten zullen consumenten ook helpen prijzen te vergelijken en transparante offertes van merken en installateurs te krijgen. Warmtepompen kunnen een aanvulling vormen op stadsverwarmingssystemen, die elektrische oplossingen kunnen combineren met lokale schone warmtebronnen zoals geothermische, thermische zonne-energie en afvalwarmte.
In steden bieden slimme stadsverwarmingssystemen flexibiliteit aan het net en helpen ze de seizoensgebonden pieken in de vraag naar elektriciteit voor verwarming of koeling te scheren. Het kopen en gebruiken van warmtepompen kan relatief duur zijn, met name voor de meest kwetsbaren; de EU heeft financiering gereserveerd om de EU-landen te ondersteunen bij het efficiënt aanpassen van gebouwen aan de hitte in de zomer en aan de kou in de winter. Deze omvatten onder meer het sociaal klimaatfonds en de herstel- en veerkrachtfaciliteit. De Coalitie voor de financiering van energie-efficiëntie kan helpen bij het opschalen van particuliere financiering voor renovaties. De Commissie zal “partnerschappen voor betere woningen” invoeren om innovatieve financierings- en bedrijfsmodellen voor warmtepompen aan te trekken en te versnellen in het kader van energie-efficiënte renovaties.
Hoe zal dit actieplan de Europese waardeketens voor elektrificatie helpen versterken?
Europa moet sneller van test naar schaal gaan als het gaat om schone technologie. Het duurt te lang om nieuwe elektrificatieoplossingen commercieel levensvatbaar te maken. Dat vraagt om investeringen op schaal. Omdat elektrificatie van invloed is op vele delen van de economie, heeft Europa een holistische aanpak nodig om er het beste uit te halen. Dit betekent dat de toegang tot grondstoffen moet worden gewaarborgd, dat de productie in de EU moet worden verhoogd en dat de vraag naar schone technologieën moet worden gestimuleerd.
Om dit te helpen, zal de Commissie de belangrijkste actoren - EU- en nationale autoriteiten, bedrijven, industrie en belangrijke energiespelers zoals elektriciteitsleveranciers, opslagbeheerders en fabrikanten van schone technologie - samenbrengen in een nieuwe alliantie voor een actieplan voor elektrificatie. Het doel is om het gebruik van oplossingen voor schone energie in heel Europa te versnellen.
Er moet ook worden geïnvesteerd in vaardigheden. Elektrificatie heeft het potentieel om honderdduizenden hoogwaardige, lokale banen in Europa te creëren. De waardeketens voor schone elektrificatie, zoals hernieuwbare energie, warmtepompen, isolatietechnologieën, netten en kernenergie, bieden werk aan meer dan vier miljoen mensen in de EU en waren in 2025 goed voor 30 % van de groei van het bbp van de EU. Een geschoolde beroepsbevolking ligt aan de basis van het vermogen van de EU om de schone-energietechnologieën en -infrastructuur die de EU nodig heeft voor de energietransitie, te ontwerpen, te produceren, te bouwen, te verbinden en te onderhouden. De EU ondersteunt al opleidingen via programma's zoals Erasmus+, de academies voor de batterij- en nettonulindustrie en de EU-talentenpool, zodat werknemers de vaardigheden kunnen verwerven die nodig zijn voor banen op het gebied van schone energie. Voortbouwend hierop zal de Commissie een initiatief goedkeuren ter ondersteuning van de overdraagbaarheid van kwalificaties en vaardigheden in de hele EU om meer elektriciens en installateurs van schone technologie aan te trekken. Het zal ook opleiding ondersteunen via stimulansen voor fabrikanten om de opleiding van elektriciens en installateurs te ondersteunen in het kader van een nieuw mechanisme voor de markt voor schone warmte. Bovendien zal een nieuwe wet op de bouwdiensten het gemakkelijker maken om certificeringen voor energie-efficiënte bouw- en installatiewerkzaamheden te verkrijgen. Om Europa te helpen concurrerend te blijven op het gebied van schone technologieën en in te spelen op de toenemende risico's op het gebied van cyberbeveiliging, richt de EU haar overheidsfinanciering steeds meer op in Europa vervaardigde producten.
Voor meer informatie
