Vragen en antwoorden over de EU-wet inzake overheidsopdrachten

Waarom stelt de Commissie de wet inzake overheidsopdrachten voor? 

Overheden in de EU besteden ongeveer 2,6 biljoen euro (15% van het bbp) per jaar aan overheidsopdrachten. Dit maakt de regels voor overheidsopdrachten van cruciaal belang om ervoor te zorgen dat overheidsmiddelen efficiënt worden geïnvesteerd in overeenstemming met de bredere beleidsdoelstellingen van de Unie.

Uit de evaluatie van de aanbestedingsregels door de Europese Commissie is gebleken dat deze te kampen hebben met aanzienlijke tekortkomingen, waaronder hoge administratieve lasten, rechtsonzekerheid en een beperkt strategisch gebruik van aanbestedingen, wat een weerspiegeling is van soortgelijke bevindingen van de Europese Rekenkamer. 

Daarom presenteert de Commissie vandaag een nieuwe wet inzake overheidsopdrachten om van overheidsopdrachten een efficiënter investeringsinstrument te maken en tekortkomingen in de huidige regels aan te pakken. De nieuwe wet zal een betere prijs-kwaliteitverhouding opleveren en strategische doelstellingen bevorderen, waaronder integratie van de eengemaakte markt, economische autonomie, veiligheid, sociale en ecologische duurzaamheid en innovatie. De wet weerspiegelt ook de centrale rol van overheidsopdrachten die wordt benadrukt in de verslagen van Mario Draghi en Enrico Letta, waarin deze worden aangemerkt als een strategisch instrument om de industriële basis van de Unie te versterken, innovatie en de schone en digitale transities te ondersteunen en de economische veiligheid en strategische autonomie te versterken. 

Hoe ondersteunen de nieuwe regels doeltreffende overheidsinvesteringen? 

Om van overheidsopdrachten een doeltreffender investeringsinstrument te maken, vereenvoudigt het voorstel de procedures voor overheidsinkopers en -bedrijven, zodat zij zich kunnen concentreren op resultaten in plaats van op administratie. 

Een belangrijk instrument is de nieuwe digitale marktplaats voor overheidsopdrachten, een éénloketsysteem dat overheidsinkopers en bedrijven in de hele EU met elkaar verbindt. Door de toegang tot en deelname aan aanbestedingsprocedures te vergemakkelijken, moet het de concurrentie stimuleren en zo de kwaliteit verbeteren. De nieuwe regels stellen overheidsinkopers in staat meer nadruk te leggen op kwaliteit bij de gunning van opdrachten, en helpen ervoor te zorgen dat aanbestedingen bredere milieu-, sociale, veiligheids- en beveiligingsvoordelen opleveren, in overeenstemming met de strategische doelstellingen van de Unie. 

Hoe vereenvoudigt de wet het rechtskader voor overheidsopdrachten? 

De nieuwe wet inzake overheidsopdrachten vereenvoudigt het bestaande rechtskader voor overheidsopdrachten.

Ten eerste worden drie bestaande aanbestedingsrichtlijnen vervangen door één verordening. Dit creëert een vereenvoudigd, samenhangend en geharmoniseerd kader, waardoor versnippering wordt teruggedrongen, overregulering wordt beperkt en de rechtszekerheid wordt vergroot. Een gemeenschappelijk rulebook creëert gemeenschappelijke wettelijke normen en procedurele waarborgen, terwijl overheidsinkopers meer vrijheid krijgen om in hun behoeften te voorzien. 

De nieuwe wet consolideert bepalingen inzake overheidsopdrachten uit sectorale rechtshandelingen en stelt één reeks regels inzake overheidsopdrachten vast. Dit omvat horizontale regels over "hoe te kopen" (zoals uitsluitingsgronden voor deelname van bedrijven) en "wat te kopen"-bepalingen uit sectorspecifieke handelingen (zoals energie-efficiëntie of circulariteit), alsook bevoegdheden in sectorale handelingen die de Commissie in staat stellen specifieke aanbestedingsvereisten vast te stellen. 

De radicaal vereenvoudigde procedures en voorwaarden voor het gebruik ervan zullen overheidsinkopers kostbare tijd en middelen besparen en een betere prijs-kwaliteitverhouding mogelijk maken. 

Welke vereenvoudigingen brengen de nieuwe regels met zich mee voor overheidsinkopers? 

De nieuwe regels bieden overheidsinkopers meer flexibiliteit in de manier waarop zij hun aanbestedingen uitvoeren, zodat zij kunnen kiezen welke aanbestedingsprocedure zij gebruiken. De regels verduidelijken situaties waarin onderhandse gunningen kunnen worden gebruikt, met name voor noodsituaties en crises, en hoe veiligheidsaspecten kunnen worden uitgevoerd. 

Volgens de nieuwe regels zullen overheidsinkopers desgewenst meer flexibiliteit krijgen om in alle aanbestedingsprocedures over contracten te onderhandelen. Overheidsinkopers zijn ook vrij om voor elke afzonderlijke aanbestedingsprocedure de kwaliteitscriteria te kiezen op grond van het nieuwe beginsel van de beste prijs-kwaliteitsverhouding dat zij het meest geschikt achten om aan de behoeften van hun aanbesteding te voldoen. 

Interne contracten en publiek-publieke samenwerking blijven volledig uitgesloten van het toepassingsgebied van de regels inzake overheidsopdrachten. Wanneer lokale en regionale overheden hun eigen middelen delen, ook alleen tegen vergoeding, zullen zij in de toekomst van de regels worden uitgesloten om de administratieve lasten te verminderen en de samenwerking te vergemakkelijken. 

Wat is de nieuwe digitale markt? 

De Commissie stelt voor om samen met de lidstaten een Europese digitale marktplaats te creëren om de aanbestedingsprocedures in de hele eengemaakte markt te vereenvoudigen. Dit éénloketsysteem zal het voor bedrijven gemakkelijker maken om toegang te krijgen tot aanbestedingsprocedures en het proces voor overheidsinkopers vereenvoudigen. De marktplaats zal overheidsinkopers in staat stellen geautomatiseerde subsidiabiliteitscontroles op bedrijven uit te voeren en geïntegreerde gegevens te gebruiken om transparantie en verantwoordingsplicht te waarborgen, en tegelijkertijd aanbestedingen strategischer te gebruiken. Kopers zullen bijvoorbeeld kunnen bepalen welke bedrijven en goederen uit derde landen onder dezelfde voorwaarden toegang hebben tot de aanbestedingsmarkten van de EU als bedrijven en producten uit de EU, wat de economische veiligheid en overwegingen van Europese preferentie ten goede komt. 

De digitale aanbestedingsmarkt zal een netwerk van interoperabele systemen tot stand brengen door bestaande nationale of lokale e-aanbestedingsplatforms met elkaar te verbinden en zo de bestaande versnippering te verminderen. Daartoe zullen de Commissie en de lidstaten gemeenschappelijke normen ontwikkelen. Uit de ramingen van de Commissie blijkt dat de digitale aanbestedingsmarkt een terugkerende jaarlijkse besparing van 220 miljoen EUR voor overheidsinkopers zou kunnen opleveren (4 700 EUR per overheidsinkoper of 700 EUR per procedure). 

Waarom maken nieuwe regels van de beste prijs-kwaliteitsverhouding de standaardmethode voor het gunnen van opdrachten? 

In de aanbestedingswet wordt een nieuwe aanpak voor de gunning van overheidsopdrachten voorgesteld, waarbij meer nadruk wordt gelegd op het algemeen nut op lange termijn in plaats van alleen op de laagste aanloopkosten. Overheidsinkopers moeten over het algemeen aanbestedingen in overweging nemen op basis van zowel prijs- als kwaliteitscriteria en dienovereenkomstig opdrachten gunnen. Dergelijke kwaliteitscriteria kunnen technische kenmerken en functionele verdiensten van het gekochte product of de gekochte dienst omvatten, alsook milieu-, sociale of veiligheidsoverwegingen. Dit zal ertoe bijdragen de overheidsuitgaven efficiënter te maken en de strategische beleidsdoelstellingen van de Unie te bevorderen. 

Bij de gunning van opdrachten moet aan de kwaliteitscriteria een minimumweging van 30 % (of 50 % voor arbeidsintensieve opdrachten) worden toegekend. Overheidsinkopers mogen echter alleen een opdracht gunnen op basis van de prijs, wanneer de kwaliteit van de aanbestede werken, leveringen of diensten voldoende kan worden gewaarborgd door middel van specificaties of voorwaarden voor de uitvoering van de opdracht. De regels bieden overheidsinkopers voldoende flexibiliteit en discretie om passende kwaliteitscriteria te selecteren op basis van de behoeften van elk contract. 

Hoe profiteren kmo's van de nieuwe aanbestedingsregels? 

De hierboven beschreven vereenvoudigingsmaatregelen zullen de deelname van kmo's aan aanbestedingsprocedures bevorderen. De nieuwe regels zullen leiden tot minder administratieve lasten voor kleine bedrijven, met name dankzij de nieuwe digitale marktplaats waar kmo's hun essentiële gegevens slechts één keer hoeven in te voeren. Overheidsinkopers zullen actief moeten overwegen contracten in kleinere percelen te verdelen om de deelname van kmo's aan aanbestedingen te vergemakkelijken. De nieuwe wet bevat voorts bepalingen ter vergemakkelijking van de oprichting en deelname van consortia of groepen en inzake snelle betalingsverplichtingen via de toeleveringsketen, die specifiek ten goede moeten komen aan kmo's. 

Hoe faciliteert het voorstel milieu- en sociale overwegingen?  

De wet inzake overheidsopdrachten identificeert milieu-, klimaatgerelateerde en sociale doelstellingen waaraan overheidsopdrachten kunnen bijdragen, en biedt rechtszekerheid voor de integratie ervan in aanbestedingsprocedures. Een belangrijk instrument is het standaardiseren van de prijs-kwaliteitsverhouding voor de gunning van opdrachten, waardoor de integratie van milieu- en sociale overwegingen wordt vergemakkelijkt. In de wet wordt ook verduidelijkt hoe dergelijke overwegingen tijdens het gehele aanbestedingsproces moeten worden toegepast, in overeenstemming met overkoepelende beginselen zoals het koppelen ervan aan het voorwerp van de aanbestedingsovereenkomst. 

Wat milieuoverwegingen betreft, moedigt de wet het gebruik van keurmerken aan, met name de EU-milieukeur, de EU-regeling voor milieuexcellentie. Een ruimer gebruik moet de beoordeling van inschrijvingen vergemakkelijken en de versnippering van de interne markt verminderen. 

Om maatschappelijk verantwoord inkopen te bevorderen, wordt voor arbeidsintensieve opdrachten een hogere kwaliteitsdrempel van ten minste 50% van de kwaliteitscriteria vastgesteld. De wet specificeert verder dat arbeidsvoorwaarden die van invloed zijn op de werknemers die betrokken zijn bij de uitvoering van een overheidsopdracht worden geacht verband te houden met het onderwerp ervan, waardoor overheidsinkopers eerlijke arbeidsvoorwaarden en hoogwaardige banen kunnen belonen. De wet erkent het belang van onderaanneming, maar verbiedt de onderaanneming van volledige contracten zonder eigenwaardebijdrage en voert extra transparantie in. Het handhaaft bepalingen inzake toegankelijkheidsverplichtingen, het reserveren van contracten voor bepaalde organisaties en speciale regelingen voor sociale, gezondheids- en educatieve dienstverleningscontracten. 

Hoe ondersteunt het voorstel innovatie? 

Overheidsopdrachten zijn een belangrijke hefboom voor innovatie. De wet inzake overheidsopdrachten introduceert een hervormde en vereenvoudigde innovatieprocedure voor de aankoop van innovatieve goederen, diensten en werken. Het vormt een aanvulling op de aanbestedingsprocedure voor opdrachten die uitsluitend betrekking hebben op O&O-diensten, die zijn vrijgesteld van de wet inzake overheidsopdrachten en worden gereguleerd door de Europese innovatiewet (EIA), die ook vandaag is aangenomen. In tegenstelling tot de procedure waarin de MEB voorziet voor de aanbesteding van O&D-diensten, biedt de innovatieprocedure in het kader van de wet inzake overheidsopdrachten overheidsinkopers de mogelijkheid om binnen één procedure zowel O&D-diensten als de daaruit voortvloeiende goederen, diensten en werken aan te besteden. De innovatieprocedure is een veelzijdig instrument dat geschikt is voor verschillende uitdagingen, zoals ontwerpwedstrijden. In het algemeen omvat de handeling verschillende instrumenten om de deelname van innovatieve bedrijven aan aanbestedingen te bevorderen, onder meer door te verduidelijken dat in innovatieprocedures intellectuele-eigendomsrechten die voortvloeien uit de procedure over het algemeen bij de bedrijven moeten blijven die deze ontwikkelen. 

Hoe gaat de wet in op de rol van aanbestedingen bij het waarborgen van veiligheid en veerkracht? 

In een steeds gespannenre geopolitieke situatie en een evoluerend scala aan risico's die van invloed kunnen zijn op de veiligheid, veerkracht en paraatheid van de EU, biedt aanbesteding een belangrijk instrument om ervoor te zorgen dat overheidsgeld wordt besteed op een manier die de veiligheid en beveiliging van de Europese burgers niet in gevaar brengt. 

Om de beveiliging en de openbare veiligheid te versterken, stelt de wet een breed scala aan risico's vast die van invloed kunnen zijn op de overheidsaankopen van kritieke technologieën en infrastructuur, zoals de mogelijkheid van cyberaanvallen, spionage, schadelijke buitenlandse inmenging of een te grote afhankelijkheid van leveranciers in derde landen. 

Bovendien verplicht het overheidsinkopers om dergelijke risico's tijdens het hele aanbestedingsproces in aanmerking te nemen, van de eerste planningsfase tot de uitvoering van het contract. Mochten deze risico's zich voordoen, dan voorzien de nieuwe regels overheidsinkopers van een groot instrumentarium van doeltreffende maatregelen, zoals het uitsluiten van inschrijvers of het beëindigen van contracten.

Wat betekent "Europese preferentie" voor de EU en voor derde landen? 

De voorgestelde verordening stelt een nieuw gemeenschappelijk EU-kader van Europese preferentiemechanismen vast om ervoor te zorgen dat overheidsuitgaven de veiligheid, veerkracht en eerlijke concurrentie in de EU ondersteunen door schadelijke afhankelijkheden te verminderen, oneerlijke praktijken aan te pakken en de Europese industriële capaciteit te versterken.

Dit horizontale kader bevat de algemene regels voor gevallen waarin sectorspecifieke wetgeving de toepassing van EU-preferenties of andere beperkingen vereist, tenzij anders bepaald. Meer in het bijzonder wordt verduidelijkt welke marktdeelnemers en producten onder de internationale aanbestedingsverbintenissen van de EU vallen, zoals de WTO-overeenkomst inzake overheidsopdrachten of relevante vrijhandelsovereenkomsten, en dus volledige toegang hebben tot de aanbestedingsmarkten van de EU, en welke niet. Een speciaal online-instrument van de Commissie zal kopers helpen bij het bepalen van de oorsprong van leveranciers en producten en bij het vaststellen van de toepasselijke vereisten. Overheidsinkopers zullen dus aanbiedingen van derde landen waarmee de EU geen internationale aanbestedingsverplichtingen heeft, kunnen uitsluiten.

De wet codificeert bovendien de bestaande jurisprudentie en bevestigt dat overheidsinkopers Europese preferentievereisten kunnen toepassen op niet onder de wet vallende exploitanten, producten of diensten. Wanneer de strategische belangen van de Unie dit vereisen - bijvoorbeeld wanneer er sprake is van bedreigingen voor de economische veiligheid of de voorzieningszekerheid, of wanneer een handelspartner EU-ondernemers geen toegang tot zijn aanbestedingsmarkten verleent ondanks een juridische verbintenis daartoe - is de Commissie bevoegd gedelegeerde handelingen vast te stellen om deze vereisten verplicht te stellen, in overeenstemming met de internationale wettelijke verplichtingen van de EU. 

Wat zijn de belangrijkste wijzigingen die de wet aanbrengt in de concessieregeling? 

De nieuwe wet inzake overheidsopdrachten integreert de concessieregels in het algemene kader voor overheidsopdrachten om de regels op elkaar af te stemmen en de wettelijke regeling te vereenvoudigen, met behoud van specifieke bepalingen voor concessies waar nodig om naar behoren rekening te houden met hun specifieke kenmerken. 

De wet heeft tot doel overheidsinkopers beter in staat te stellen doeltreffende concessies te ontwerpen, uit te voeren en af te dwingen die het algemeen belang dienen, transparantie en eerlijke concurrentie waarborgen en de beste prijs-kwaliteitverhouding bieden. Tegelijkertijd is het de bedoeling de prioriteiten van de EU, zoals veerkracht, duurzaamheid, voorzieningszekerheid en technologische autonomie, beter te weerspiegelen bij het ontwerp, de gunning en het toezicht op concessies. 

Zullen de nieuwe regels voldoende waarborgen bieden tegen fraude en corruptie bij overheidsopdrachten? 

Hoewel het voorstel overheidsinkopers meer speelruimte en flexibiliteit biedt, versterkt het de monitoring, gegevensuitwisseling en transparantie om de verantwoordingsplicht te waarborgen. De digitale marktplaats maakt geïntegreerde gegevensverzameling en levenscyclusmonitoring mogelijk, van planning tot uitvoering van contracten. Dit zal gegevens van betere kwaliteit opleveren om de marktinlichtingen te versterken, de beleidsvorming te onderbouwen en fraude, corruptie, collusie en andere onregelmatigheden te helpen voorkomen en opsporen. In het algemeen verschuift het voorstel overheidsopdrachten van een gefragmenteerde, controlezware aanpak naar een meer digitaal, datagestuurd en efficiënt systeem, met meer transparantie en toezicht. 

Het voorstel vereist evenredige maatregelen om fraude, vriendjespolitiek, collusie en belangenconflicten te voorkomen en te bestrijden, waaronder het gebruik van instrumenten zoals Arachne+ (een instrument voor datamining en risicoscores dat is ontworpen om fraude, belangenconflicten en onregelmatigheden bij aanbestedingen op te sporen en te voorkomen) en verplichte elektronische integriteitsverklaringen voor procedures met een hoog ‑-risico. 

Voor meer informatie 

Verordening inzake overheidsopdrachten

Persbericht 

Factsheet